Skip to main content

Full text of "Bibliorum sacrorum cum glossa ordinaria"

See other formats 


''Sf^        ■■■T«w 


%- 


■■^♦fs^>*ai;. 


(J\ 


'v.*Ak»,.ji.»pmm^f^-^^^,ftgY-tY?r^'  "^^  ^'**' 


-■'1^>1^    > 


i 


<. , 


. 


OLy 


/■'2/r. 


J^^ 


VV-a. 


% 


m 


J 


( 


llyrA 


; 


<^% 


i 


-l'^^./-^/- 


<Q 


BIBLIOKVM 

S  A  C  R  O  R  V  M    . 

CVM  GLOSSA  ORDINARIA 

lAM    ANTE    Q^V  I  D  E  M 

A   STRABO    FVLGENSI   COLLEGTA-- 

NVNCAVTEM 
NOVIS,    CVM    GRAECORVM,  TVM  LATINORVM    PATRVM 

EXPOSITIONIBVS    LOCVPI-ETATA: 

Annotatis  ctiam  i)s ,  quse  confufe  antea  citabantur ,  locis : 

IcPoftillaNicoIaiLyrani;  AdditionibusPauli  BurgenfisadipfumLyranura: 

ac  ad  eifdcm  Matthias  Toringi  Rcplicis  .■ 

Ftr  Iratrem  Francifeum  Feuardentium  Ordinu  Minorum  ,  loannem  'Dadr/tHnLi, 

(f  Jacol>umCuillj,Do£loresTbeolo^os  Parijtenfes: 

TOMVS    SECVNDVS^ 

Hacfaile  quidem  Veneta  cditioncaquamplunmarumdidionum  mendfse^fpurgaius, 
multis  quoque  verbis ,  &  vcrfibus  alias  prxtermifTis  fuppletus. 


m 


^. 


bBiV^^' 


V  E  N  E  T  I  I  S, 


M       D  C  I  I  I. 


•\ 


f 

^     «1. 


Llbrorum  qul  Secundo  Tomo  contincntur,  authorumque  qui  in 

fingulos  citantur.ferles.- 


>t 


•  inqumfcriffaunt 


Adacaantins  . 
Ambrolius  . 
Aflunanus. 
Auguilinus . 
Author  hbri  Tauhatna. 
Brda^ 

Chaldxus  Paraphran. 
Chryfoftomus. 
Clemens  Romanus . 
Clrmens   Alcxandrinus. 
Dionyfius  Arcopag. 
Epiphanius. 
Eufcbius. 

Gregorius. 
Gregorius  NaziaOiCnus. 

Hebr»i. 
Hicronymus. 

Ignatius . 
lofcphus. 
Irenxus. 
Ilidorus . 
luftinusMartyr. 

LaaantiusFirmianus. 
Origcnes. 
Procopius. 
RabilfaacAerameus. 

Rabbi  Ssloro. 
RabbiLeuiGcrfonis. 

Rabbi  Leui . 
RabbiDauidK>mhi. 
Rabbi  Mofcs  Geriidcnfis 
RabbiNchcmias. 
Rabbi  M  ^y  fcs ,  Minonis. 
Rabbiluda. 
Rab^iSimeon. 
Rufuius . 
.     Rupfrtus . 

Septuaginta  intcrprc. 
Suidas. 

Tcrtullianus. 
Thalmudici. 
Theodorctus . 

Zouaras . 

Adamantius\ 
^    Arobioiius. 

AnaftaiiusNicenus. 
Athanatius . 
Auguftir.us  . 
Author  operis  imperfcfti 
Aurhor  Sedcr  olam. 

Bahlius. 
Bcda. 

Chald^os  Paraphraft. 
Chryfoftorous. 

GregoriU'>  Magnus. 
Grcgorius  Naz.ianz.enus. 

Hcbrxi . 
Hieronymus. 

loaniicsDamafcenus. 
lofcphus. 
Ihdorus . 
lunilius. 
lultiims  Martyr. 

Lanfracus  Canturicn. 
Pctrus  Comcilor. 
Procopius, 
Profper  Aquir, 

Kabbi  D.iutdKimhi. 
KaSbt  Lcui. 
Rupertui. 

Sc- 


Septuaginta  intcrpre. 
SeuerusSulpuius. 
Sozomciius . 

Tcrtullianus. 
Tlieodorctus . 


TBJMVS    B^tGFM, 
(irineociianlHr,. 


Ambrofius . 
Amoldus  BcncuaUcnfis. 
Athanafius . 
Auguftinus. 
AuthnrScdcrolara. 

Bafilius . 
Bcda. 
Bernardus. 

Chaldxus  Paraphraft. 
Chryfoftoraus. 
Clcmcns  Romanus. 
Cyprianus. 
Cyrillus.. 

Euchcrius . 
Eufebius  Emiffcnus. 
Euihimius. 

Gregorius  Magnus . 
Hebrxi. 
Hieronymus. 

Igaatius  Martyr. 
lofephus  . 
Ifidorus. 
luftinus  Martyr  . 

Laftantius  Firmianus. 
Odo  Cameraccniis . 
Origcncs . 
Procopius . 
Rabanus . 
RabbilfaacAlfcci. 
Rabbi  Auonymus. 
Rabbi  DauidKimbi. 
Rabbi  Lcui. 
Rupcrtiis. 

Saluianus. 
Scptuaginta. 

Tcrtullianus. 
Tlieodorctus. 

LiBEiiSEcy^iprs 

Regum  y  &  in  eum 
authores . 

Angelomus. 
Ambrolius  . 
Auguftinus. 

CaHianus. 
Clialdxus  Paraphralles. 
Chryfoftomus. 
Cynllus. 

Gregorius  Magnus . 
Gregorius  Naz,ianz,cnus. 

Hicronyrous. 

I')fcphus. 
luftinusMartyr. 

Procopius . 
Profpcr. 

Rabanns. 
Rabbi  Dauid  Kimhi . 
Rabbi  Aben  Lzra. 
RjbbiSalomon , 
RabbiLeui. 
Kupcrtus  . 

Saluianus. 
SeucrusSulpitius  . 

Tcrtullianus. 
Thcoduretus. 

LI- 


LlBEF^in.K^C^^^y 
^  in  eum  citantur. 
Ambrofius . 

Angclomus. 

Athanalius . 

Auguftinus. 

Author  Sedcr  Olam. 

Author  opcris  impcrfcfti 
Bachanus. 

Bafilius. 

Beda. 

Bernardus. 
Ch'yfoftetnus. 

CicmcnsRomanu». 

CyriUusAlexandrinus. 

Epiphanius. 
FoelixPapa. 
GregonusNaiianz. 
Grcgorius  Magnus. 
Giitmundus. 

H.brzi. 
Hicronymus. 
H.ftoriaActhiopica. 

lomnes  Damalccnus. 
lofephus . 
Irenxus . 
ludorus .  . 
LaftantiusFirmianus. 
Opcatus  Mi.emtanus. 
Pafcalius . 
Petrus  venerabilis . 
Procopius. 

Rabbanus . 
RabbiDaind. 
Rabbi  Lcui . 

Tertullianus. 
Tharafius  . 
Theodoretus. 
TichoniusAfcr. 


Comeftor. 
^uthcrius. 

Glvcas . 
Grc^oriusNazianzenus. 
CrcgoriusMignus. 

Hicronymus . 

lofephus. 

Rabanus. 
RabbiSalomon. 
RabbiMofcs. 

Thcodorctus . 

II.  T^Kyi^lT^O- 
menon . 

Ambrofius . 
Aihanafius. 
Auguftinus. 

baliiius . 

Chryfortomus . 
Ciemcns  Ilomanus. 
Comeftor . 

Cocilium  Carthagincfe. 
Concilium  Agathcufc. 

Eucherius. 
Eulebius. 

Gregorius  Magnus . 
Gregonus  Naz.iauicnus. 

Hcbrxi. 
Hieronymus  . 

lofephus . 

Procopius. 

Rabanus . 

Tertuliianus. 
Thcodorctus. 

ESDI^yiE  LIB.  I. 


LIBEKnU'A?CyM. 

Ambrofius .    ^ 
Angclomus. 
Auguftinus. 
Au  thor  Seder  Olans . 
Bafilius. 
Caliianus  . 
Chiyroftomus . 
ClcmcnsRomanus. 
Comcftor . 
Cyrilius. 

Epiphanius . 
Eucherius. 
Glycas . 
Gregorius  Magnus . 
Hicronymus  • 
lofcphus. 
Irenxus. 
Ifidorus. 
luftinus  Martvr . 

LaAantius  JFirmianus. 
Procopius. 
Rabanus. 
Rabbilonathan. 
Tcrtullianus. 
Theodoretus . 

J,    T^K^LITO- 
menon . 
Ambrofins . 
Angclomus . 
Atlianalius  . 
Aus;uftiiius. 
Bcda . 

Conie- 


Ambrofius. 
Athanalius. 
Au2;uftinus. 


Beda. 

Chryfoftomus. 
Comeitor . 
Concilium  Eiibertinum. 

Eufcbms . 

Hieronymus. 

lofcphus. 
Irenxus . 

Sexta  Synodus . 

Tertuliianus. 

ESDI{yAE  LIB.  II. 


Ambrofius. 
Auguftinus. 

Bcda. 

Chrvfoftomus  . 
Cleroens  Romanus. 
Comeftor . 

Euiiiymius . 

lofcphus. 

Laftantius  Firmianus. 

Profpcr . 

ESDB^E  LIB.   III. 

Ambrofius. 
Athanafius . 
Angclomus. 
Auguftinus . 

Beda. 

Chrvfoftomus. 
Comcltor- 
Cvprianus . 

Cy- 


Cvriilus. 

Eulebiu,^  . 

Hferoiiymus  . 

lolephus. 
Irenxus. 

Laftahtius. 

Maximus. 

ESDF^E  LIB.   IIH. 

Ambrofius . 
Auguftiiius. 

Bafilius . 
Beruardus. 

EphremSyrus . 

Grcgorius  Magnns  J 

Hippolvtus. 

Irenxus. 

Laftantius  Firmianus  • 
LibcrlehodSyrim. 

Rab.Mcir  Men  Gaboi. 
RabbiBacchairi. 

TettuUianus. 

r    0    B    I    ^    S. 

AlcxandctPrimus. 
Ambrofius. 
Athanafius . 
Auguftinus. 

Bachiarius. 
Bafiiius . 
Beda. 

Cliryfoftomus. 
ClemensRomanus. 
Comcftor. 

ConciiiU  Carthagincfc. 
Conciimm  f  lorcnnum  . 

Dionyfius  Areopag. 

GrcgormsMaguus. 
Grxci  . 

Hebrxi  . 
Hilarius . 

Optatus  Mileuitanus . 

LIBEV^IFDITH. 

Ambrofius  . 
Athanafius . 
Augullinus. 

ChryfoHomus. 
Clemehs  Romanus  . 
Comcftor . 
Eufebius . 
Hicronymus  . 
lunilius. 
Origcncs. 
Philoludzus. 
Rabanus . 
E  S   T  H  E  ^. 
Ambrolius. 
Athanafius. 
Auguliinus. 
Bernardus. 
Chrvfoftomus. 
Comeftor. 
ConciliumTridcnt. 
Eufcbms. 
Hebrxi. 
Hicronymus . 

Innoccntius  Tertius. 
lofcphus. 
luftinus  Martyr. 
Philo  ludxus. 
Rabbi  Salonion, 


"^P 


5 


A 


D    HIERONYMI   IN    lOSVE 

P  R  AE  VA  r  I  O. 


i> 


Andem  finito  Pentateucho  Mojfi.^velut grandi  fenore liljerati^  ad hfum  ■ 
filtum  Naue  manum  mittimus :  cjuem  Hebrdi  lehofua  ben  Nun,  td  eft, 
lofuefilium  Nuny-uocant:^  adludicum  librum,  cjuem  Sophtimappel- 
lant :  ad Ruth  quoque,  ^  Efther:quos eifdem  nomimhus  rjfirunt.  Mcne 
mufque  Leciorem ,  vt  fyluam  liebraicorum  nomtnum,  &  difttnciiones 
P^^  ynembra  dtuifas ,  dtltoensfcriptor  confcruet:ne  ^  nofier  labor ,  ^  il- 

ii'^sftudtumpereat.Etvttnprimts,(quodfipeteftattisfum)fctatmenotnreprehenfoneve'. 
t inimici.  terumynoua  cudereficut  t  amici  met  criminantur.fcdpro  'Vtriltportione  oferre  Itnaug mee  ho 
minibHs.quos tamennoftra  deUaant.vtpro  GrAcorum  ;w.if  ,qu^  ^ fumptUyet  laboremaxi 
moindtgent^edtttonemnoHramhabeant.  Etficubiinantiquorum  ^olumtnum  leatonedubi 
tartnty  h^c  tllis  confirentes  inuenient,  quod  requirunt.  Maxime  cu  apud  Lattnos,  totfint  exe- 

pl^rtayqtiot codtcesy  ^ 'unufqutfque pro arbttrto fuoy^el addidertt,^el f^btraxertt.quodei 
^fumeftyet^ttquenonpoffttverumeffcquoddtfonat.   Vnde  cejfetarcuato-vulnerecontra  ^ 

m  ,?  ^^^*^^f^^E>^^^fi°^P^^^'  O^fiinaumopusvenenatacarpereiinguayvelfufctptensfiplacet  uel 

^    •'" '  sontemnensfi dtfplicety  meminerttq^  iilorum^  uerfuum:\Os  tuum  abundauit neqmttay et  Itn 

gua  tua  concinnabat  doios  .   Sedens  aduerfusfratrem  tttum  ioquebaris ,  ^  aduerftM  fiitum 

matrts  tu^ponebasfcandaium:h^cfecifti^et  tacui.  Exiftimafti  tnique,  quodero  tutfimtiis:ar 

guam  te^  ^  flatttam  tiia contra  faciem tuam. Qu^ enim  audtltis, uelieaentis uttittas efty  nos 

iaborandofudarey  ^ aitos  detrahendo laborare:doiere  Itid^os.  quodcalumniandteisy^ trri 

dendt  Chrtftianos  fit  abiata  occafio:et  ecciefi^  homines  iddefpicereMo  iacerare^  unde  aduer- 

farijtorqueantur?Qupdfiuctns  eis  tantuminterpretatiopiacet,  que^  mihinonatfpiicetyCt 

nthdextrarecipiendumputatycur  ea.qu^fub  aHertfcis,  (f  obeits.ueiaddttaftntytleiampu^ 

tata  iegunty  ^  negHgunt?  Quare  Danteiem  iuxta  Theodottonis  tradttionem  eccleficfufcepe' 

runt?cur  Ortgenem  mirantur,  et  Eufebiu  Paphtliy  cun^as  editionesfimtitter  dtftrmtes^Aut 

qu^futtftuitttia.poftquauera  dtxertnt.J?firre  qfaifafunt  ?  Vnde attt  in  nouo.  TeUamento  p 

barepoterunt  afumpta  tefttmoniay  q  tn  itbris  uetertb.non  habentur?li<^c  dtctmu^ ,  ne  omnmo 

^  calumntanttb.tacere uideamur.  C^terumpoftftnaf  Paul^  dormitionem ,  cuttis  uita  uirtutis 

exspiumefty ^ hos iibros quos Eufiochto utrgini Chrtftt negare nonpotui , decreuim t^s, dum  ^ 

fptrttus  hos  regtt  artusyprophetarum  explanationi  incumbere,  et  omifum  iam  diu  opu^y  quafi 

qf^odapoftltmimorepetejerpferttmcUyetadmirabilt^fanclt4fqpirPdmachttis,hoctdrLitir^ 

flagttety et nos adpatriaft(iinanteSym.ortiferos  Syrenaru  cantusyfurda  deampts  auretraftre, 

nomcn  lclu  dilcimus,vhi  vjdcmus  cu  dacc  excrci£us,no  cui 
Mofcs  iniunxentprincipatri,  fcd  cui  celTenr.  No  potcrar  cli 
gerc  yiros  p  )tctcs,r«,inquic,  el{^c  libi.  Vbi  ergo  primu  difco 


In  T{i.ilmud, 
c».  Babx  bat- 


lib 


A-c.ir. 


OMgpnej. 
Homil  I . 
PhrJip.j.b. 
Ibidcm, 

Ixod.i/.f, 


'^'"SS  ^^'"^''J"'--  -^  Arhanalius.  Prfjlcnslibcrinfcriptione 
Gftt  b'»bct,IcfusNaue,proptereaqtJodipfc  IcfuSjMofi 
Ht^  liicceflror,popu]i  dux  fadlus  cft.cunis  ifto  volumino 
hiiu)na,&: res  geOy  continentur. Populum  annos  26.guber 
nauit,mortuuse(tannorum  uo, 

4<Hebr.C!.  Mofes  fciipfitli- 
brum  fiiu ,  Sc  lob.  lofua  fcripfit 
librum  fuu ,  &:o6topoflremcs 
verfus,qui  in  lcgc  habcntur . 

•Ji  Lactatius.  'Jhiilti  figuram 
gcrebat  ille  Icfus ,  cjui  cum  pn- 
mum  Aufes  vocaictur,Mvjlcs 
futura  p!-a:fcnticns ,  luiTit  cuin 
Icfum  vocari,vtquoniam  duic 
militii^  dcledhis  eilet  aduerfus 
Amalech  ,  &c  aduerfarium  dc- 
bellaret  per  nominis  figuram, 
&  populum  in  tcrram  promif- 
flonisinducerc^t. 

Adaman.Donauic  Dcus  nome,q'fodenf»pero9nomc,  lefu 
Chro,hoc  aut  eft  if(us.I5.?«  nole  lcfu  nc^cn:!  ilc6i:i,c{kfuu,ter- 
reftiu,i^  inferm,ru.  Ec  cja  efl  hoc  nomt  fup  oc  nome.idcirco 
nulhsrcrrogericracionib.nointu  efi.in  Gcncfi  lufios  mulros 
lcgim',&  null' eoru  noiatus  c (l  lefus.  In  Exodo  hoc  primu 
Uicnio,vi3i  lcgit;^/,  venu  .4  .,.a,  i  h,  et  expi-.g.uibat  Jfracl .  Lt  dixit 
Mnjcs ad lefu in  1{_afhid1 :  f-lgct  birirospotcicsixuib^ f.his ifrach 
E^rcdere,ct  cofiigc cu^malech.Moki  pfitcffc  no  pufrc exerci 
tuducere,n6  pofreobtincre,  o.iis  eucduxcntde  Acgvpco. 
Yidcs  cui  cclfcnt  bcllu  gcrerc  aducriu  Amalech.Hicprimo 

nomcn 


ARG  VMENTVM  IN 
librum  lofuc. 


ge  ^  -     .     ,    o o-i 

nomc  Icfu,pcmuo  myficnj  video  facramentu,  Ducitenim 
Icfus  exercitu,&:  cQ  cxtollerec  Mofcs  m.uius,inualefceb.it  If 

racl,cij  aut  deijccret,  inualefce 


bat  Ain.ilech.  Tucergo  inuale- 
fcic  Icfus,3<:  vincic,qn  Mofes e- 
rigit  manus.  Vidus  efi  aiitepo- 
puin<;  illenb  Am;'.lech,qt?innon 
'lam  crigcbac  maiuis  M.jf^vS^fed 
erantdeminc  deorlum.Illi  func 
cnim  dc  g.bus  dicimus:  Si  crcdc-  '°*": 
retis Mnyfi,credcrctis  fnifira,irmi- 
hi,&c.Eccc  vultis  mcoccidcrc, 
q.  lcgc n5  facitis.Ccflanrc  cnim  Rom. 
lcge,  & openb. Icgis apud ;!lcs, 
qui  fua  iu(Ticia  vol(5tcs  Hatuere, 
iufiicie  Dei  no  func  fubicdi,dc- 


^^^  Efus  filius  Nauc  typum  Domini 
Sd  &  "orolumingcflis/verumctiamin 
gg|  nominegerens,  tranfitlordanem, 
holtium  rcgna  fubuertit,  diuidit 
terram  vicftoii  populo ,  &  per  fingulas  vrbcs 
viculos,m6tcs,fluminn,torretesatq;c6finia, 
cccfi^jCgleftisqjlcrFin  fpualia  regna  d^fcribit. 

miH^  suc  mnn'  Mofi,iualuiticrcdulitas,  vincic^ppis .  Scd  :s:  ^f„ro, 
Nadab,&  Abiu,(5«:  £leazarrcr)qur)C''icafiiis,&  Jccbrocu  cis, 
vt  iudicct  ppim.  Ics'  (ctjf  Mosc  i  motc  cu  quada  ndie.itionc  Exotl 
vcrbi  mirabilis.df,n.C},a  .i!iifJcb;it  Moyli,  '•f-  vtfcc!us,vel  in- 
ferior,fcd  ut  adiucor  ^'ccgcs.  Illud  ;ic  quale  cri,(j,  cu  prio  no 
niiatf^noidicafnomc  pfisci*,ncq;  fcdo,neq;  ccrcio,cu  vero 
pf  noiac'',^^  les',fed  Aufc  df .  luccr  exploracorcs.n.  norucn  Num. 
eius  Aufc df,&  fbrte  exploratoris  ofiicio  no  Icfus,  {cid  Aufc 
df,&Naue  fijius ,  Cu  vero  redit,&:  perterritisomnibus,lu- 
lus  defpcraccm populu  erigit ,  Icfus  dicitur,no  Nauc  filnis, 
Tom.a.  A    x  kd 


10. 

,10. 

.iS.J. 
ij.f. 


A 

».Cor.3. 


Colof.». 


MJtt.iib. 
Liic.i<c.g. 
Koou.  7-^' 


B 

Ix*<i.l4> 

Iphcr.t.c. 


y.Cor,f.c. 


l.PetM.b. 


c 

Giht.  t.t. 
loaa.  15.C. 


Glof  ordin.in  Arsumen.IofLie. 


8 


fed  illc cui  di£him  crat :  Educ  exercitHm,&  conflige_ cum  ^ma- 
/eW.;.illud  quoquc  magni  pcndcnduin  cft,qu6d  cu  in  cranffi- 
gurationc  vultus  Mofi ,  omnium  Hcbrarorum  hcbccarctur 
afpci^us ,  ncc  poflTcnt  intuori  facicm  cius,  Icfus  non  tantuni 
intuctiir  tacicm  cius,  fcd  in  intci  ionbus  tabcrnaculi  myfte- 
riorumconfciuspcrfcucrat.Libcrcrgohicnontagcftafilij 
Nauciquam  Iciu  domini  mci  iacramcnca  figmficac .  Ipfc.n. 
ducit  cxcrcitiim ,  &  confligit  contra  Amalcch ,  &:  quod  ibi 
adumbratur  in  mortcm  manibus  cxcenfis ,  attigitcruci  fuae 
triumphans  principacus,&:  potcftaces  in  fcmccipfo .  Dcfuri- 
(flus  elt  Mofcs,idcft,lex.Lcx  cnim,&  prophetx  vfquc  ad  lo- 
anncm. Vndc. Habent Mofcn, idcft lcgcm ,  &vrophctat.,<tu.tt, 
Dcfunchis  cft  crco  Mofcs  lamulus  Dci,  id  eft,lcx,&  lcgalia 
przccpta.vndc:  Mulicr  viucnte  viro  alligaca  cft  legi,&:  adul 
tcranominabit.fifucritcu  alio  viro,&:c.Mulicre  linedubio 
anima  nominauit ,  qu2  fub  Mofi  lcge  tcncbatur,&:  viuentc 
viro  .-illigata  crat  lcgi.Si  aut  morcuus  fucrit  vir  cius,idcft  lcx 
abfolutam  dicit  eam  animam,  q  fubicda  eflb  vidcbatur .  15 
ncccllecftlcgcm  mori,vcqui  crcdunt  leiii ,  adultcrij  crimi 
nc  non  notcntur .  Icfus  crgo  diis  mcus  fufcepic  principatu. 
Cofcramus  gefta  Moficu  principatu  lefu.Cii  Moyfes  edu- 
ccret  populu  de  Acgvpto,nullus  ordo  in  populis,nulla  in  fa- 
ccrdotib.  obferuancia ,  tranfeunc  aqua  maris  falfam,&:  nihil 
habccc  dulcedinis.Murus  erac  aqu.x  a  dexccra,&:  l(;jua_.  Cum 
vcro  Icfus  mcus  ducit cxcrcitum.faccrdotcs pra:cedut,arca 
tcfijn\enti  in  humcris  portatur  facerdotu,non  amar?  aque 
non  falfus  fludus  occurrit.Vcnioad;Iordanem,non  in  pcur 
bationc  mCtus,&.  fugx,  fcd  cu  faccrdotib.arcam  teftamcnti 
diii  portancib.in  qua  Icx  Dci,&:  diuina:  litcrx  feruaiitur..In- 
grcdior  Iordancm,non  in  furto ,  fed  in  tubarii  cantibus  my- 
fticum  quiddam ,  &:  diuinum  canentib.  vc  ad  prxdicacione 
tubar  cxleftis  inccdam  .  Ibi  didumcft,  qubddiuifa  cji  aquain 
dHJspartcs,&  vnus  aqu*  murus  erat  d  dextris,  alius  dfinisiriSy  Hic 
vcro,qui  venic  foluerc  medium  parietcm,  fecit  vtraq;  vnu. 
vnacnim  pnrtccre<aacftaqua,alia  vcropars  dcfluxitin  ma 
rc.Hic,quoque  ^itiTarate  robis  cibo:  ad  viam.  Hodic  idem  di- 
cit  Chriftus.  Cibi  eniin  opcra  funt,qux  nos  ad  futuram  vica 
vclut  fidcle  viaticum  comitantur.  Scd  vnde  iubet  hos  cibos 
pararc.noii  habentcs  frumentum^  Manna  enim  erac  eis  ci- 
bus.  Scd  cu  tranlierimus  fluminis  huius  ripas,definic  mana. 
Ideo  nifi  quis  parauerit  fibi  cibos  ,  non  potcrit  fequi  lefuni 
tcrra  promillionis  intratem.  Vidcamus  quos  frudus  primfi 
capiant  in  tcrra  promifiionis .  Maducaucrunt,inquit  primu 
frudu  dc  rcgionc  palmarum ,  &  maiiducaucrut  primii  azy- 
nia.Nobis  eni  mundi  itcr  digrcffis,fi  rede  fequamur  lefum 
prima  occurrit  palma:  victori3,&:  abiedo  fermento  maliti^, 
&i.  ncquicix.azyma  nobis  fynceriucis ,  &:  vcricacis  parantur. 
Mitcit  tii  lefusnoficr  explbratores  ad  lerichontinii  rege,  8c 
hofpitio  fufcipiutur  a  merctriccfed  ideo  fufcipit,ne  vltra  fit 
irerctrix.9u.Elibctanimamcrctrixfuic,duiTi  viuerecinde 
fideri js  carnis .  Sufcepic  crgo  exploracores  lefu,  i.angelos , 
quos  miccit  ante  facie  fuam,vt  prxpararent  via,neq;  in  om- 
nib.locis.neque  in  inferiorib.  locac,fed  in  cxcelfis,quia  non 
in  infirmis,&:  tcrrenisdiim  lefum  fufcipimus,fed  a  pacre  ^- 
fcdu,&  de  ca:leftib.vcnicncem.Ncc  ftipulam  lini,in  qua  la- 
tuerunc, abfque facramcncis accipio .  Eft  cnim  linum  facer- 
docalc  indunicncum,per  quod  fignificatur,  q,  mutandi  crac 
ad  faccrdocale  faftigium.vnde :  f^os  autemgens fanEla.,regale  fa 
cerdctium.  Vcl  quod  in  facramenco  legis,vbi  de  facerdocibus 
annotat'',  populi  huius,  qui  cft  cx  gctib.latcbat  occulca  vbca 
cio.  Continuoinimicitiasfufccpit  meretrixaducrfus  leri- 
chontinii  rcgc,  tjuia  caro  concupifcit  aduerfus fpiritumi& fpiritus 
aduerfus  carnem.  \nde.Odit  vos  miidus,fcitote,quia  me  priorje  uobis 
odio  habuit.ERcTgo  rcx  inimicus  huius  mcretricjs,princcps, 

fciliccc 


fcil 
rcs 


icct  huius  mud  ,^  infcquit,  &  occuparc  aipic  cxplorato- 
Icfu  .  Scdnon  por,quia  pcr  moiuesiccifhciunr,nonpcr 
humilia.Nccin  vallib.dclccantur^quiah.rcmerccrixdicic: 
Leuaui  oculos meos in  tnontrs,  11  ideuaiiec .vtxiitnm  mihi .  Non  poc 
illuc afcenderc  princeps  inudi ,  ncc  p  excvifum  iccr  ad  Icsii 
pucnire,quia  fi  cu  rcntasin  exccUisJocaiiericdicirci:  Mitte 
te deorfum,c^ci  humilia scp  di!igic,&: caduca.In  hisfedcc,  &:  re 
gnac,  m  quib.  et  vfque  ad  in  fcrnum  dcfcendit .  Moyfcs  non 
dixic:5"frt /b/,nec maximis imperatiice,'-'mcncis .  Icfus vcro 
aic:  StetfolfuperGabaon,&lun.t  fuperualletnHailon.  Ecadiccit 
fcripcura,  (fuianwKjuam  ftc  Deus  audiuit  Ijominem .  Icfuscrgo 
mcus  folem  ftare  fccic,nec  cunc  tancum  ,fcd  mulco  magis  in 
aduencu  fuo ,  dii  pugnamus  contra  inimicos ,  &: ludamur  p 
principcs,8£  potefiaces.Sol  nobis  iuftn:!^  lcinpcr affiftic,ncc 
deferit,necfeftinacocciiberc.Aicenim:  Ego tiobifcim  fum  om- 
nibus  diebus.  Ne  folu  duplicaco  dic  nobifcii  eft  ,  fed  vfque ad 
confummacione  feculi,donccobcincamus  inimicos.  Vidca 
mus  cciam  quid  promictac  lefus  militibus  fuis.O/w»/V,inquit, 
^uemcunque  ftAdidcritis  uefligiis  pedum  ueflrorum.uefler erit.  Hoc 
dixit  illis,quituncerantderegionib.  Chanan^orii,&:cxce- 
rarumgcncium,quas  cxpulfis  indignis  habicicorib.hxredi- 
tace  poflederunc.  Sed  func  quxdam  diabolica»  gcntcs,c6cra 
quascft  nobis  fpiricualis  collutlatio^quacafcunquc^cc  his  pe 
dib.noftris  fubdidcrimus,ipfarii  rcgioncs,  prouincias,&:  rc- 
gna  lcfu  meo  diftribuence  capiemus  .  FuerunccnimaliqiTi 
angeli,&  in  regno  Dci  magnifici.vnde:  Quomodo  ceciditluci' 
fgr,qui  mane  ariebatiir  f"  Si  huc  vincere  potucro,  fi  meruero,vc 
diis  mcus  lefus  conterac  Sachana  fub  pedibus  meis ,  confe- 
quenter  accipia,&:  locum  cius  in  c^Iis.  Scd  in  hanc  hxred ica 
te  non  ofcitances,  &  dormirances  incrabimus .  Ira  fux  getis 
angelii  habet.  Hanc  nifi  viceris  in  temctipfo,&:  abfcidcris  a 
te  omncs  .motus  iracundix,&:  furoris,Iocum  que  habuit  illc 
angeluSjin  h^reditaccm  capere  non  poccris,quia  defidia  tua 
cu  dc  terra  promiflionis  non  expuleris .  Similiter  fupcrbix, 
zeli,auaritix,&:  libidinis  incentores  funt  angeli ,  &:  inftindo 
rcs  horu  malorii ,  quoru  nifl  in  cemctipfo  vicia  viceris,&  dc 
tcrra  tua,  qua?  iam  per  gratia  baptifmi  fandificata  eft  cxcer- 
minaueris,nu!Io  modoplenicudine  promifTxh^redicacisac 
cipies.Sub  Moy fe  non  eft  didum  :  quia  ceffauitterra  d  pr^liis. 
Cercii  eftaiic,  quod  ccrra  noftra  in  qua  fuftinemus  cercami- 
na,vircuce  folius  Icfu  ceflabic  a  pr^jlijs ,  Incra nos ehim  iunc 
gcnres  viciorii,qu5 anima  lugicer  oppugnanclncra  nos func 
Chananxi,Pherezxi,Iebuf(ji.Laboi-andum  cft  crgo,&  vigi- 
landum,  &:  mulco  cemporeperfeuerandu ,  vchis  gcinib.tu- 
gatis,tcrra  noftra  cellet  a  prxli  j  s.  Meditemur  ergo  in  lege  damln' 
dieacnoEle.  Hec.n.mcditacioquaficubaanimiicuum  cocicac 
ad  prglium,  ne  aduerlario  vigilance dormias .  Ideo  nec dies 
fufiicit  ad  meditandu,fed  &C  nox  adiungitur.  Conuertiraini 
ergo  in  toto  corde  veftro  ad  Dcum .  Orationi,  &  verbo  Dei 
vacace.Quid  prodeftpro  peccat'sieiunare,&:iteru  pcccarc? 
Quid  prodeft  lauari ,  &  itcrii  inquinan  ?  lciunafti  aliquanto 
t^,interim  de  Acgypto  exifti,tranfifti  mare  rubrum ,  fecu- 
tus  es  Mofis  mandaca,f.Iegis,  fed  iam  te  a  Mofe  fufcepic  le- 
fus,qui  fecundo  circuncidat  in  coUe  pr^putiorum .  C[rcun- 
cidcndus  creo  tibi  eft  non  modo  idolorii  cult  js  ,  quc  pi  ius 
abiccifti.fca  etiam  auaritia ,  que  eft  idolorum  fubtilior  cul- 
tus.  Vndc  lefus  ait:  Hodie  abjluli  a  uobis  opprobrium  ^egypti,  da 
peccamus,&  regnantin  nobis  vitia  paffionuni,quamuis  re- 
Iidis  idolis  de  Aegypco  exifle  vidcamur ,  opprobrium  came 
Aegy pti  non  di  ablatum  a  nobis  .  Si  vero  fccundo  fueris  cic 
cuncifus,abfcideris  a  tc  omnc  vitium ,  ire,  fuperbi<j,inwidig, 
libidinis,  &:  hoiufmodi ,  abftcrgencur  opprobria  Acgypci,&: 
tranflacus  in  cerram  promiffionis,c<i;Ieltem  hcrcdicaccm  ac 
cipics,  pcr  lcfum  Chril^um  dominum  noftium . 
*^    ^  CAP. 


D 

Pfal.uo.3. 
Match.4.a« 

Infra.t«.c. 


r.fhcC.f. 


lafra  c«t>«u.' 


ECi.i4.c. 


F 

Kom.  i^x» 


Znfm^.tf. 


.:  PTxi.ua. 


l.Cor.  7.1. 


3.1lcg,aj. 


lofuej.c. 


G»ht.t.c. 


lofu 


# 


Ep«.na  Pm- 
laJelj.h. 
Lib:.dcvit,i,&: 
obi:u  r^inft. 
cap.»7. 


Cnnthis. 


IBER 

I 

c 

H    E     B    R 

A 

I 

I    E     H    O 

s 

V 

lihr.l.Amiq. 
sip.t. 

B 


Ubr.^.Antiq. 
«ap.j. 


libr.  add.  lu- 

dsos.  lib.j. 
adu  Marc. 


C  A  P.  I. 
4«  Vrinamfrnarvcflra  frinc^itacc ,  ficiit 
H?lix,ficut  lefu  N3ue,f)cut  Mclchifcdec,^c.  qui 
iii  caftitatcde  vica  cxicviinr . 
•jclfidorus.lofue  filusNun,ex  tribuEfn-aim,ini 
Acgvpco  nac',Mofi  difcipuP, 
&:  poceftate  fuccefl^br ,  nouin ; 
pr^lij  crinmphator,qui  quouf- 
queexpedircf  vidoria ,  vtf"»! 
ftareccalo  imperauic.  lorda- 
nis  etiam  curfum  tranfitu  fuo 
flarefecit.  Ciuitatis  Hicricho 
Mcxpua,nabilcs  muros  clange 
tium  tubarumfono  ,  deiccit. 
Chanan(^ot  u  cuertit  regna ,  re 
g,cs  cxtinxif,  ac  populu  Dci  fo 
]us  in  tcrra  repromiflionis  m- 
duxit,chmquc  fortc  diflribuit. 
Viginti  fcprcm  annisprefuir, 
occubuitque  iio.annoru,atqj 
fcpulcus  cfl  in  Thamnafar  ciui 
catefua,  qux  fita  eflinlatcre 
niontis  Gair,  corra  Aquilone. 
Ibique  hodic  infigne  nionu- 
mentum  eius  oftenditur .  Eft 
autem  intribu  Dan. 

•5«  lofcphus.  Mofcscxmul 
titudine  pugnaccm  eligensiu 
ucncm  ,  fliper  Hcbrcjos  infti- 
tuit  Icfum  Naue  filium,valide 

robuftum  ,  &  labores  tolerarc  fortiffimum,ad  cogitandum 
fimul ,  &  loquendum  nimis  idoneum ,  qui  noircc  dccenter 
Dcum,&  Mofen  dodorcm  colcrc pietace . 

^ldem.Mofcs  cum  cfict  fencx.Iofue  fuccclTorem  fibi  co 
ftituit,ad  prophetias,&  ad  mlicix  principacu  ,  licubi  necef- 
farium  foret,iubcnte  Deo,  vtrcrum  tencrct  imperiii.  lofue 
auccmomnidoarina  legum,  diuinifqucminifterijsMofe 
doccntc,eracinftru£tus . 

•J<  Tertullianus.Dum  Mofi  fucccffor  dcftinarctur  Aufcs 
filiusNaue ,  transfcrturccrtede  priftinonominc,&:  incipic 
vocar  Icfus?Certc  inquis.H  mc  prius  dicimus  figuram  fucii 
ri  fuifle .  Nam  quia  Icfus  Chnftus  fecudum  popu!um,quod 
fumus  nos  nacioncs  infeculi  dcfercocomorancesancea  ,  in- 
trodudurus  eflct  in  terra repromiflTionis ,  mcllu,&:  lade  ma 
nantem,i.  vitx  sterna?  poflLffionem ,  qua  nihil dulcius,idq; 
non  pcr  Mofcn,ideft,non  per  lcgisdifciplinam,  fcd  per  le- 
fum,ideft,per  noua:  legis  gratiam  proucnire  habebat  circu- 
cifis  nobis  petrina  acie ,  id  eft,  Chrifti  prajccptis ,  idco  is  vir, 

qui 


C_iap.  1. 


lO 


1 


C    E 


A. 


C  A  P  V  T    r. 

T  EacStum  efl:  poft  mor- 
temMofi  feruiDomini, 

a    *Piter. 

vt  loqueretur  Ddminus 

a    f  lefumDeifiliuin  . 

ad  lofue  filium  Nun  mi- 

a^Qiri  nonvcni  fjluffre  lege.fed  adijtiplcre. 

niftrum  Mo(i,  &dicerec 

a    f  Lex  qu.t  tanquam  pardagogu»  fuit. 

ei  ••   Mdies  ieruus  meus 

a    fSecundum  litcrani.viuitautemfpiritus. 

mdrtuus  e(l;:Surgc,6i  tranfi  lordane  iftum ,  tu 


I.  Cor.  f  .c. 
Miu.  ij.a. 


quiinhuius  f,icramcntiimaginepambatur,etiamnominis  D 
dominici  inaugurarus  eft  n<j\n-a,vt  Icfus  novninarccur. 
a     Mifesfcims.   Adam.in.  '^Mofeifamulnsmru^  rnnrlKns  efi.  Ad  ^^"'•t.inlof. 
ucrccquomodoregnicIcius.Si  piiiereslerufalcfubucrsa, 
altare  deftruttii ,  nufquam  eflc  iacrificia,vel  facerdotes,vcl 

p6cificcs,vcl  quanibet  ludqa 
rtim  fcffiuitaces,dices,g.a  Aio 
fesfj-nulus  Dei  monuHse/i.Si  c5 
fidercs  introire  getcs  ad  fide 
ccclcfns  cxcrvii,  altarianon 
cruorc  pccudu  afpergi,  fcd  p 
ciof )  fangumc  Clirifti  confc 
crarificerdoccs  ,  ^lxuicas 
no  fanguinem  caurorum,auc 
hircoru ,  fed  vcrbum  dei  per 
gr.aciam  finili  fpiritus  mini- 
ftrancesjdiccs,  quia  poft  Mo 
feii  lef  is  obeinec  principatij, 
non  filais  Naue,  fcd  fili'dei.- 
qiita  pifcha  noflrwn  im-noLitus 
efl  Cl/riilits,  ^  cdinuis  fynce- 
ritdtis  azyma,&:  vericatis.  Ec 
funt  frudus  cerr(^  bonx  in  ec 
clefia,trigcfim',  fcxagefim», 
cencefimus ,  maricar.T: ,  f.  vi- 
du^,  virgines ,  &  mulciplicac' 
femclfraeldehis,  qui  nonex  iojn.,.c. 
fan^ninihus ,  nc']\  exvoluntate 
viriyfed  ex  Deo  >i  atifm  t ,  &c  filij  Ibidcm  u.g. 
Dei,()HidifprrfieranT,  pgrega^  li 
i»v««.  Sabbacizacpopulusdeinonaconuerfacionecommii 
ni.fcd  abopercp?ccaci.  Dcfundtus  eft  ergo  Mofes  famulus 
domini.  Deniquein  libcllo  quodam  licec  in  canone  non  ha 
bc.uur,  myftcrijcamehuius  figuradcfcribicur.Refertureni 
quiaduo  Mofes  videbant^jVnus  uiuus  in  fpiiii^u,&  alius  mor 
tuus  in  corpore.Licera  cnim  legis  inanis,  &:  vacua  ab  omni- 
busfupradidis  ,  Mofes  morcuuscftincorpore,  incclleiflus 
vero  lcgis  fpiricualis  .  Mdfes  cfiqui  viuit  in  fpiricu. 
b     Surge ,  {S"  tranft  lordanem  ifium ,  &  cxte.  Nunc  ergo  exur- 
gens  tranfi  lordanem  iftum,&  c^tcr.  Videquomodo  mi- 
nifter  fucrit  Mofi  lefus  filius  dei.  Cum  venit plenitudo  temporis,  Oalat^.a. 
miftt  Deusfiliiim  fuKmfaEiHni  ex  niuUere,faPim  fub  lige,  quia  fa  • 
dus  fub  lege  Mofi ,  fattus  eft  minifter  Mofi  .  Ec  fadus  eft  „ 
Chnfti  miniftcrcircuncifionisadconfirmandaspromiflio-    """''^' 
ncs  pacrum . 

*:  Theodorccus .  Hoc  loco ,  pcr  Mofcn  debemus  intclli-  Initioqiiga.in 
gerc le";cm,per  lefum.Saluacorem.  Quod aucem lex appcl-  ^"'"=- 
laca  fic  Mofes,  demonftranuis  cefcimonio  fcripcur?  .  yabent  ^"<=-"^' 

enim 


NICOLAVS    DE    LYRA.    CAP.    I. 

1  Ec  factum  eft  poft.  Tn  quo  notatur tempus  in  quo  ifla  mandatx 
faHafunt  hifuc,fcilicet,pofi  mortem  Mofi,et  ante  terminii  luBus  mor 
tis eius,qui d:*rauit  T,o.d:cbus,vt  dicitur  Dew.vlt.quia madata ifiafa 
ilafunt  lofue  a  domino  ante  miffionem  exploratorum  ab  eo,  ipft  aute 
mifjifutrunt  ante  terminum  lu&us  Moft  fecundum  Hrb.  ^liquitame 
expofitores  dicunt,  qiibd  vtrunque  ,Jcilicet,verbum  domini  ad  lofuCy 
<jr  miffio  exploratorum  ab  eo,fuit  pofi  terminum  liilius  Mofi,  fedpri- 
mum  videtur probabiliuSfVt  magis  videbiiur  infra  . 
3  Mofes  feruus  mcus,&c.£-t  hoc patet  error  illoru,qui  dixerut 
Mefen  damnatii,  eo  qubd  legitur  eiuspcccatum  in  aquis  contradi£liO' 

nis. 


nisyVt  habetur  nu.  20.  nec  legitur  cius  panitentia,vt  dicunt,quia  dns 
•vocat  hic  Mofenfamiilumfuum,etiam  pofi  mortem  cius,quod  de  »«/- 
lo damnato  vere dicitur.  "^^ec  valet,(jHod  obijcitur ,  quiapcemtentia. 
Moftfatis  cxlitera  habeturin  hoc,  qubd  fenteniiam  rnortis  a  Deofibl 
impofttam  ante  ingreffum  tcrrxpromifjionis  in  peccati  fui  punitione 
acceptauit .  Quod patet  ex hoc ,  qnod  ad  verbum  dominiin  montetn 
.Abarim  voluntarius ,  &  prompte  ibidem  moriturus  afcendit ,  &  in 
hoc ,  qubd  dominus  tanquam  acceptans  eius  obcdientiam  eum  fepeli- 
uit,vt  habeiur  Deute.vlt. 

3  Surgc,&  cranfi  lordanem.  idefi,difpone  te,& populum  tuiim 
ad  tranfeundu  m,quia  non  fiatim  tranfiuit,  fedpoji  aliquot  dies,vt  ms 
gis  patebit  infra. 

r    Tu 


MORALITER. 

1  Etfa&umcJlpofimortem,&c.Alle^QXice.  per  lofue  Chri- 
fcus  defignatur,quia  ficut  dicit  Hicrony.  in  epiftola  ad  Pau- 
linum  dcomnibus  facra: fcriptur^  librisrlofuc  non  folum  in 
gcftis,fcd  ctiam  in  nomincfiguram  gcrit  faluatoris.Vocat* 
cnixn  fuit  Icfus,vt  habctur  Hcbr.4.  Igitur  Chrifto  pcr  lofue 

figni- 


fignificato  dixit  Deus  parer. 

3  Tr^nfilordanem  ifium.  Chrifcus  enim  a  loannc  baptizatus 
fuitin  lordanc&ficpartem  lotdanis  tranfiuit,quin  dicitur 
'M.AT.^.d.Iefus  confeHim  afcendit  de  aqua,  &c.  fic  perfvnccdo- 
chen  dicitur  tranfijfle  Iordanem,quando  tactu  (uq  fandifli- 
m^  carnis  virtutcm  regencratiuam  dedicaquis . 

Tom.i.  A    5        1    Th 


11 


GloCordin.&NicoUi  dcLy 


ra. 


12 


euU{\nqait)Mofen^^  pro^.hetat.  Ct:  Vfquc  in  hodicrnum  die 
A  qiundo  lcgitiir  Molis.vclamcn  pontu  vi\  fupcr  cor  corum. 


Rom.  10. 


fforatl.t.ia 
Miuh. 


•jcProcopius.Dcus ccrr.im ad Enpbracfm fe d.irnrum ills  ^o"'- '" <^ lo'"- 
cftpollicitus.indignisvcrovifis,  promiflionibiisi^)n  !ktit,  ^ 
D.tuiditaiKum,iSiSalomoni,quidisni  lncrunr,p:-,diitir.  n  •  ,r 

*  Tbcodo-ctus  .  Dcduxit  co  niodo  quem  dixcr.i:  Mofi,  ^*"- '"  ***'• 
cuinon  quocunq;cafupromi.Tlo  icc!niierat,fed;  iferitauc- 


ritii mandatarnea ,& c.  Illi  ci2;o 


r.i  DroniitlHm  induxit.Vidr  fi  *  a"M^.iuioMofc.  ^  b  ^Qaiairfuincii 

gur.rpci fpicc ycriMtc.  Illc in  '"^  d.ibo  hlljs  liracl ,  t  (Jmncm  locum  cjuem  cal 


Hoinil 
feibis 


I.  de 


HcKr.  I }  a, 
Pcut-ji.b. 


C^cjdmodum  igicurdcfundtoMofc  ,  Icfus  pDpiilum  intro 

duxit  in  tcrr.i  jv«ifi.'i,  it.i  linitnkgcjcfus  nolTcr  .tpp.ircns, 

pi>pu!o  pio  rcgnum  cctU^rum  apcrmc,  Finis  enim  le^is  Cbnfius 

aiii-'f>i:iiVM  (Viiti  crvdenti . 

4:Ciirvlb.lllcIcfusd:citur,  «  f  viue«tium.  Ecatimite»,  tiuomajnipCjoftftram.  biNonMofo»,       mox dc]inqucntcs,quod  pro- 

qin  pofi  Mudn  pi>pii!i'i  in  tct      &  omnis  populas  tccum,  in  tcrram,qu:im  egd  '    mifrum  crac ,  non  plcnc  fanc 
—         •—'''•■  ■■     -  •- -•  ■    —  --  --    -1  ^    adcpci.DiiiiniauccmApi'{toli 

non  folfi  obcinucruncca  loc.i, 
quxcalcaucrunr,  fcd ccilla in 
quibus  corum  dodc  fcripra  lc 
tkn  lunt,  &  dcfcrtum  olim,pa 
radifum  diuinii  rcddidcrunt. 
b  ^  defirto,&  LibanotCrc.Ere- 
muf»,&  anteLihanui,^,&c.  Non 
dixic  Lib.inim,{cd  ..intelibanut 
qucm  a  Dco  accipic  Icfus.  An 
telibanum  aucc  dicicur  quafi 
pro  Libano  .  Si  crgo  vidcas 
piiorc  populum ,  id  cfi„Ifracl 


t  Dcut.ii.c. 


ExpoCt* 
S/mk. 


fi*ere<icbcai 


Orig.homi.t 
ia  lof. 


Colofj, 
loan.  ii.d 
loan.  13.3 


tcrrii  rcprcimifllon;s,hic  vtro 
induxic  in  cclum,  S:  ca,q  func 
in  cclis  bon.i.Illcponqufi  Mo 
fcsinortuuscft  ,  ificpofl  qi.5 
Icx  pcr  Mofcn  IauceUauit.il- 
lc  ducis  di^nitatc  poIIcns,iftc 
rcgis  maiclbcc  prxrulgcns. 

.54  Idcm.  Iclus  Dci  ludicio 
dclcctus,  vt  Molifucccdcrct, 
qiii  tvpum ,  &:  figur.a  gcrcbac 
vcri  llruacoris  Chnfti.  C^cm 
.ndirodu  cnim  illcc  dclcrto 
ptr  loidanc  in  tcrrapromif- 
(■-im  pduxit  popuUhfic  &:  Scr- 
u.icor  noftcr,  cx  ignorati.e ,  ^ 
id».,lc  latrie  dcfcrto ,  p  ldm,&: 
iaUitifcra  B.;pcifmu  ,  in  cccic- 
ftc  Hicrul.ilcm  nos  pcrduxit. 

^t  Rufinus .  Aufcs  Nauc  fi- 
lius  tum  clcdus  cflct  dux  po- 

fiuli,c5mutato  nominc  Aufc, 
cfuscognominacuscft,  quo 
oftcndcrctur  hoc  cffcnomc, 
quod  principibus,  &  ducibus 
coucnirccqui  faluccm  fjque- 
tibus  fc  populis  darcc .  Itaquc 
illc  Icfusappellacuscft,  tjcdu 
itucx  Acgypco  populum,& 
dc  erroribiis  crcm  1  libcratum 
in  ccrram  induxicEchic  icius 
dicicur,  qui  popiilum  dc  igno 
ranci.c  ccnebns ,  &:  mundi  cr- 
roribus  cuocacum,  introduxit 
ad  regna  ccelorum. 

a  Omncm  locurny&c.  Omnem  locum  quemcivKjHe  afccnderitis  refli 
gt^spciium  veUrorum  vobis  dabo,crc.Lncr3  legis  humi  pofira  cfi 
&:dcorfiim  iacct.Nonergoafcendic,qui  liccram  legis  fcc4.c. 
Scd  ii  afccnderis  ad  fpiricum,dc  litera,  afccdis  locum  cxcel- 
fum,quem  a  dco  in  hxrcdicaccm  .iccipics .  Si  enim  in  his,q 
fcripca  func ,  intelligas  formas  clle  calcftiuir, ,  &:  qras,qu2 
furlum  func,vbi  Chriftus  cft  in dcxccra dci  fedcns,  cunc illii 
locii  in  heccdkaccm  accipics,quia  vbi  Chiiftus  cft,ibi,&  mi 
'i  nifttr ciiis  eric.  Si  crgo  vlquc ad  Chriflu  fcdcnce in  dcxtera 
dci  perucncris,fide,vita,  vircutc ,  puricice,&:  illis  veftigijs.q 
lauic  Icliis  Chriftus,&:locum  lUum  inccffcris,dabic  tibi  dc% 
vt  non  foUun  tiiicians  hxrcs  dei,fcd  cohxrcs  Chnfti . 

Procop. 


5v^)ii  l.-,uit  lefus  Chriftiu.  T  Vbi  cgo  fum  ibi,&  m:ui.tcr  roc us  crit. 

cauerit  veftigium  pedis  veitri ,  vobis  tradam, 

a    f  l.cdbimi  defctta,  i<  inuia,&c.  Et  alibi.  Multi  iilii  dcfcita: 
nin^i!!,^  11:111  eiu<,>-,ux  luibct  viiuin. 

^  ficutlocutus  fum  Mofi  .  A  defcrto,  &  Libano 

viqueadtluuium  maiinum  Euphratcm . Om- 

nis  terra  Hcihxorum  vfque  ad  mare  magnum 

contra foHs occafum  crit  terminus  vefter .  Nul- 

lus  poterit  vobis  rcfillcre  cun<5tis  dicbus  \kx 
c  tua:.  SicutfuicumxVWciracrotccumtnon  ^   fccundumc.unc,quicracoli 

dimittam  necdcrclinquun  te.t  Confortarc,&  «   ua  vcra,ipfununcclliG;cfuiire 

cftorobultus.    Tucnim  fortediuidespopulo  '    L.banumvcmm.  Scdquia.p 

huicterram,pro  quo  iuraui  patribustuis,vt 

a    f  In  prolpciitatc  n-  ierini>'l!at,iti  aduejlitatene  fubucrtat. 

traderem  eam  ilhs .  Confc-rtarc  mirur,  &  efto 
robuftus  valde ,  vtcultodins^&fariasomnem 
lege  ,  quam  praecepit  tibi  Moics  icruus  meus. 
Nedcclinesab  eaaddcxteram,vc]  adfiniilra, 
^  vtincc[ligascund1a,q'jx  agis  Non  iccedatvo 
lumcn  icgis  huius  deore  tuo,  led  meditabe- 
ris  ineodiebusacnoclibus,vrcuftodias,6<:  fa- 
ciasomnia,ouxfcriptaiuntin  eo.  Tunc^diri- 

li 


Matchz.ai.d* 


II 


ges  vi.im  tua ,  6C  inrcliigcs  eam .  Eccc  prxcipio 
tibi,c6fortarc,&cltorobuftus.  Noli  metucre, 
&  noli  timere ,  quonia  tccii  efc  dominus  Deus 
tuus  in  omnibus  ad  quxcunque  perrexeris . 


quia  ,p 
uicrcdulicacc  fua  auferturabea 
regntim^CT  daturgentificientifrti 
SnsdusArxc  gcns  Antclibani"i 
eft,id  cft,  ccclcfia  tx  gencibus 
cojigrcgaca  per  Icfum  Chf  m. 
C  Sicutfunu Mofe,&c.  ^  Pro- 
copius.  Noenim  propria  vir-  £ 
tucchcjftcs  vicirMofcs  .  Hu- 
iufmodiiiludquoqjert:  Ecce  Matt.t». 
volif.urnjum  vlque  jdconfumma 
^i  tioncm  mu»d  Madl^c  taniii  vir- 
tute fis ,  inqi.iit ,  virumque  cc 
prxfta ,  ego  enim  tc  conrma- 
bo,  paticntiaqueac  vircs,quo  t   profpcnai 
tcrram  tuisalitclisdiftribuas,  fjcics. 
confcra.Qnmcs  cuasa:tioncs 
luxtn  lcgc  accurarccomponc. 
Lucasdcveto  lefu  ,  inquic, 
Capit  facir'  ytumdotere .  Cum  ■'^^•'' 
cnimlcgi  fcfc  inftarhominis 
fubdidiiTcr,omncm  complcuic  iufti:iam  .  Quxcunque  ecia 
prxccpic  Mofcs,  fccii;,quo  lcgi  nos  obnoxios  rcdimcrcc,in 
quc  fihorum  locum  adoptarcr.  Non  dcilcxicabeis,neq;ad 
dexcram,nequcadfiniftrjm,qui  jnquic ;  'H,uniotavntm,mt  Matth.f. 
afex  vmis  a  lege  decidct,  doncc  fiat. 

Auguftinus.  Exhoctcfhinonio.&aUis,  probatur  Mofcs  Aug.Thom^y 
dcfundus,vt  Dci  tannilus,&  Dcoplaccn.s,qu.imuis  in  eo  il-  q.i.  fuper  B 
la  vindiAacompleca  fir,ne  cerram promiirionis  incrarec.Ex 
quodacur  incclligi  Dcumcciam  inbonis  feruis  fuis  aliqua  p 
corporaliccr,  vcl  ccmporalicer  vmdicarc,&  camen  cos  inter 
vafahoncfla,  &:  vciliahabcre. 

d    ^lioureccdut volumcn. Vtocopius.  Eftopiisintelligcntia 

^  ci,qui 


'4 


ij 


NICOLAVS    DE    LYllA. 
I     Tu,&:  omnis  populus  cccum.  quia  cura  populieyatfibi  int- 
foftta  d  DeOyVt  babetur  Deut. 51. 

a  In  cerram,quam  cgo  dabo  filijs  Hticl.tjuia  Deo  auiiorein~ 
^rcfji  Juiitterr.m,  &  obiiiiutrunt  eam . 

l  Omnemlocum.  Ex  boc  dicunt  aliqui  doflores  liebrtei^^hic 
non  folum  fuit  eis  pi  omiffa  terra  Iudxx,  fed  etiam  tota  h,ihitabiiii  ter 
rj.iiuod  duunt quodammodo fuijfc  imvletum  tcmpote Sulomonii,cui 
oes  regesienAfiierunt  tributarij,  &  fic  exponiit^qddicitur  j.I^.x.d. 
Vniucrfa  ccrra  dclidcrabac  vidcrc  vulcum  Salomonis,cr//« 
guU  d'fercba'it  ei  niuncra^idcfl,tribi:t.i,  v!  ipfl  cxponunt .  Scd  pcrfe- 
(lius  cxpeQunt  impkt.dum  in  regc  .Mcffia ,  qucm  cxpeHant  futurim 
regem  tcmpcralcm  fuper  totum  mundum  Jcdfalfitas  viriufque  di&i 
apparet  ex  hoc,quod  fubdiiw. 

4  A  dcfcrto,&:  Libano  vfqucad  fluuiuni  magnu  Euphra- 
Icn.OnmiS,&:c.W;; cxprimumur  tcrmini  tcrrx hh>,s ifrael  .pniiffj:. 

5  Vita:  tu.T.  iluiaftius pofi  mortetn  lofuefilu  Ifraelpcccaucrunt 
tr  tuiic  adueifaytfcvmm  eis  prxnalueiuni ,  vt  habciurin libro  Ihdi- 
cum..yflibi  ibihaheiit^\(:&xx,fed  tnale . 

6  S>iciic  fiii  tupi  MofCj&c.i»  teiiclationibus  diuinis,&  operibus 
piiracitlvfis. 

_.        '  7    Ica 


7  Ita  cro  tccu m .  Et  hocfttis  patet  cx  decurfu  libri  infequentib. 
t  Non  dimiccam  nec  dcrclinquam.H/V  fit  mnltiplicatio  ver- 
borum  idemfigvificantiu')*  ad  maiorem  di6li  affertioncm. 
5  ConforC3rc,&:  efto  robuftus.  Hic  pomtur  fecundum  madatH 
de  terra  diuidenda,  mi  prxmittitur  diuina  confolatio,cti  dicitar.  Con 
fortarc,&:  cflo  ro.  yidcrat  enim  lofu  e,quod MofcsfanSii(fimus  ma 
liiia  pcrturbatus  peccaueratnn  aquis  contradiHionis ,  pvopterquod 
priuaiusfucrat  ingreffu  terrtcpromiffionis,  er  ideo  merito  timebat,ne 
fibi  aliatiid  fimile  accideret,&  ideo  a  Dco  fidit  confolatus,&  affccw 
ratus  de  terrx  actjiiifitionc,&  diuifionc, ideo  fubditur^ 

10  Tucnimforccdiuidcspopulos,&:c.  Dc quo iitramento ha- 
kr«rGc«c.3i,c.  Pcrmcmccipfuni  luraui  dicitdominus,&:c, 

11  Confortarcigitur,&:efto  robuftus  v.ildc.H/c/^owi/wrm-- 
tiionprAceptum  detcge  faiianda.  EtpatetTttera  vfquc  ibi. 

12  Nonrcccd.itvolumcnlcgishuiusdcorc.  quia  dcbebat  *- 
lios  docere  de  lcgc,ad  quod  re.iuiritur  meditatio,  ideo  fubditur. 

1  j  Scd  mcditabcris  in  co  dicbus,&c.  vtcuflodias ,  &facias, 

ijuia  prius  dcbcb.it  facercquam  docere. 

14  Noli  mctuctc.  »Wf/«  hi-.mano. 

i^  Etnolicimcre.t««()rf»/«fl£/<7no,  quiatecurncftdominus 

Dtus  tuus,  quttflpoiens  in  omnibus. 

I     Pra:rcritque 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

fu,i^omnis^opulusi(cuo, .  N11II115  tnim  cftdcFopulq       Chrifiijnifit^ranfcntpcraquas baptifmi. 

■■'Chri- 


13 


lofuc      Cao.  I, 


Qiiift.i.  in 


!    '  lofuc  dlcens 
li 


^  ci,qiiilcgemlegic,inprittu'svcrofidc.Affiduunecnon  fta- 
A  dium  rcquiricur,quod  qui  habct,a  Dauidc  bcacus  pdicatur, 

Omniaeniw  quxftteri:,  nK]Uit  ,Profpe>-c  fnccederjt.  Luctrna pedum 

i«fo*-«MiVArt;«rf.quaconfiimatusocm  mctu  accimorc  eiicic. 

a  T'm'fe'p/f(?«e/!/'fc.Augug.Qu^ricur,quomodohoc  praice- 

pit,  poftquam  dominus  cxhor- 

tacusefteum,  S£  confiim;uiic 

promictens  fe  cum  illo  faturu, 

cum  poft  niuko  plures  dics  tra 

fiuit  Ioidancm:Cum  enim  hqc 

mandaffcc ,  mific  cxploracorcs 

in  lericho,  qui  duiaccrunc  ad 

Rahab,  &  ab  iUa  occulran ,  ^  a 

rege  q.uxfici  ,  &  non  inucnri , 

ipla  dimiccence  per  feneftrain 

illos ,  &  moncncc  vc  criduq  m 

moncanis  laccrcnc.  quatuor  cr- 

go  dics  vidccur  in  his  cflc  coa- 

lumpci.  Cumq;  nuciaficnc  qu.c 

circa  fe  gcfta  cranc ,  prcmouic 

lefus  cum  omnipopulodelo- 
co  vbieracdilucujo,  &  venicns 
ad  lordancm  diucrcic.  Tuncpo 
pulus  admonctur  rurlus,  vc 
poft  criduu  prarpararcc  fc  cran- 
fire  lordancmFuiccrgohuma 
na  difpoficio  prius  quod  tccic 
jiunciari  .  Sperauic  cnimlicuc 
homo  hoc  ficri  pofic,li  expioracorcs  cico  reuercilTcnc^quib. 
tardancib.incclhgicur  (iiclifcriptura  caccat)  Dci  difpolitio- 
nc  cctcra  implcta ,  vc  lam  incjpcretapudpopulu  glonficari 
lefus. Vii  fluuium  craiicuro  dicicur .  In  die  iflu  imipiam  tc  exal 
tarecoramfilmlf>-ael,&c.  Na&  illi  cumquibus  Dcus  dicfcur 
loqui,aliquidhumanadifpoficioncagcre  voluc  inquaDcil 
rc<aorc  libi  cfle  confidunc,fcd  coru  confiliafa,'pc ab  illo  mu 
Ixod  ti  b  tancur,cuius  prouidcncia  reguncur.  Vnde  Mofcs  canqua  ho 
mo  pucauicoriincs  caufaspopuli  fibi  cficaudicndas,  difpofi 
cio  cuis  Iccro  fuggcrcnte  diuinicus  nuitacur. 
C  *  Pro- 


H 


D 


^*  prajcepitqilofueprincipibus  populi  dicens; 
Tranfite  per  medium  caftrorum  ,  &  impera- 
tepopulo,acdicite:pr*Eparate  vobis  cibaria, 
quoniam  poft  diem  tcrtium  tranfibins  lor- 
danernj&intrabitisadpoflidendamterram, 
quamDominusDeus  vefter  daturus  eft  vo- 

^  bis.Rubenitis  quo^;,  &:  Gadditis,  & dimidix 
tribuiManafteait  ;  t  Mementote  iermonis 
quem  prjcccpit  vobis  Mofes  famulus  domi- 
ni,dicens :  Dominus  Deus  veftcr  dedic  vobis 

a    T  Vafainfiima  necadconfliftuin  apta,ncft.ingantur  &  pcrcant, 
quibus  non  pennittitur  doteic.llci  tantuni  doccri. 

rccjuiem  &  omnem  terram   VxoVes  veftra:  & 

a    5  Quinclciuntloquivcldocerc.     b   Sm!ti  idiote. 

b    T  Viuentimn,>]u.ira  iub  loje  inetucruut. 

filij  veftri  ac  iumeata  manebunt  in  terra,qua 
tradidit  vobis  Moies  trans  lordanem .  Vos 


ap. 

*  Procopius  .Viacicum  ex  Man  collfgerc  fubcntur, nec  fo 
lum  qui indiem.vc: um m  tiiduMin ,  ridoq; ad cocur.i  traic- 
dionis  ccmpusfuaiccivc.I.i-cr  cimdfi  cnim  noa  ocium coii 
quiredicommcacum  flippcndic.ibac.Nunquod  inccr  crafcii 
du  Man  inopiaeflcnclaboracuri ,  vci  iim  vc  omnib.omiiris 

ad ceriam  promiflam conccn- 
derecAd  trcs  cn  imdics  dcfn- 
ccpscosadhuc  maf'ic,dupaf- 
tacisrfcu  pcrado,  azvma  co- 
mcdcrunr.  Tunc.  n.tcrr^pro- 
ucntu  vfdtitarc  prinnnn  ccpe- 
runc.  Porro  cuiufs  lordanc  cra 
icAurocommcacus  neccflicas 
imponicur,  opcru  vidclicecpe 
nicencij;,quocu  Chrifloqucac 
diccve.Cibus  mcui  efl/icere  volun  ^^"■** 
tateciusquirnjfitme.  Hclixquo  tNu.ii.d. 
quc  dicicur.  Surgc ,  &  comede , 
^uoHiagtandis tii/i rcflatvia.  Via  3-R«g.i^' 
enim  Dci  vircucis  opcracione 
rcquiric. 

.J4  Augufi.DicmcerciumTri-  Tct^f: 
nicacis  agnofcimuscllemyfle  E 
rium.  Cibus  aufc  pra:pacandus 
fidcs  incelligi  dcbcT:,pcc  quam 
in  Trinicaccm  crcdi  tur,&:  ad  (a. 
crametu  baptifmi  pcruenicur. 
Quod  crgo  cfic  Icfus  illc  dixie 
populo  fuo,hoc  nuc  &  vcrus  Icfus  p  miniftros  f  uos,dicic  po 
puloChnfii.-ino.Qnidcfi-.n.aliuddiccre.Paracevobiscibum 
ad  diem  ccrcium,nifi,Trinicacis  fufcipicc  facramcncum . 
b  P^:bentls  qHoijue.  Adaman  .  Confidcrcnius  quam  formam 
tencanc  du.E  bi  femis  cnbus,qua:  pcr  Mofcn  hercdicaceacci 
piuc,&:  quam  rcliqu^  noucm  &  fcmis,  qu,E  pcrTcfum  rcpro 
miffioncm  hiic  fan6ta:  ccrrc.  Qui  pcr  Mofen accipiuncpor- 
cionem,oes  pnmo  gcnici  func.  Rubcn  namque  primogcni- 
tu5  cfl  cx  Tia,Gnd  cx  Zclpha,Manafics  cx  fiha  faccrdocis  Hc 
liopoleoSjVxorc  lofcph. In  his  crgo  ia  cuc adubrabaf  duorii  c 

S  tor-  *" 


Oii?  Hom.j. 
in  Iemm({2- 
ue. 


^ 


NiCOLAVS  DE  LYRA. 
X  Pr^cepicq ;  lo.  Hic  confequentcr ponititr  diuinl  mandat  execntio 
&primo  tjuaiit:tm  adnytumpopidumgeneraliter^fccundoquantii  ad 
duas  iribis  «^Jr  dimidiamfpecialit(r,ibi;Kuhcniti!i  quoq;  Circapri- 
mum  fciendum,quod  prtcceptum  erat  Lfue  de  Irm/itu  Iordanis,vt  prf 
diftum efl,ponitur  hic cxecutio huius tnadati,iu dicitmxVreccpitQ; 
lofuc  principi  bus  po./n  qualibet  enim  tribu  erat  vnus  princeps,^ 
omneserantfubdiii  ipji  lofue. 

i  Pi  a:p  a.  vo.ci :  Hac  non  pottft  intdligi  de  manna.,qferuari  non  po- 
tcrat  etiain  craflifiH.nifl  fcria  fcxta  pru  fabbathotrt  habetur  Exod.6. 
£a.nec umen adhuc dtfccerat mantia,yt habetur tnfra  $.cap .&ideo 
inteligitur  de  alijs  cibariis  qu£  luncpoterant  comedi  afiliis  lfrael,ctia 
ciim  rnTina.  vnde  Dcm.z.(..di£lufuit,quodfilii  Efau  &  Moabit£  vcndi 
derutfiliis  Ifracl  tranfeuntibus  iuxta  terrafuam  cibaria,  quodnonpo 
tefl intelUgi dc mana , qus non erat  venalis^nec dabai aD  o  Idumxis 
et  Moabtiisifed  tantufiiiis  Ifracl.Stcitt  enim  l-i  confinio  legis  eJ-  tuan 
geltiftmul  cotcurrerunt  legalia  cum  euangeliojic  appropinquate  tem 
fore.,  quomannadebcbat deficere  jfimulcoticurrcrunt  in  vfumfilio- 
rum  Ifaclmanna  &  alia  cihdria . 

3  Quoniam  pofl  di.ccc.cranfibicis  lor.  Ex  hoc  dicut expofitores 
noflri  commuuiterjn  hocfequcnles  .Aug.quodIofucnofccit  ifludpra- 
(eptudequo loquitur  hic fcriptura  fpiritu  diuino  Jld magis humano 
^  propno-.qHia  afine  lu&ui  Moyfi.,in  quo  dicut  lofue  hoc  prxcepifje, 
fluxeruc  fiptcm  di:s  ad  minu!,ante  tranfttum  Iordanis,quia.,  vt  dicHt, 
ante  iiiud  preccptumific  exploratores ,  qui  antcquam  rcucrterentur  , 
remanferunt  ad  nunusper  quatuor  dics,quiapofiqua  mijfi  a  lofue  in- 
tratterant  ciuitatem  Iericbo,&  hofpitatt  fucrat  in  domo  l\ahab,excun 
tesinde  Utucruntin  mO',ta>iii  crihui  dicbm  lanqua  reucrtercntur  ad 
Jofue  vt  habetur  c.fe.&  tuc  lofue  mouii  cafira ,  &  venit  ad  lordane  : 
ybi  manfei  Htfil/i  Ifraeliribus  diebiis,vt  habeiinfra  inprincipio  tcrtii 
capituli.&  idco  non  vidcturveritmfu!ffc,quodfccitprxconi'.^arc.Et 
dicunt etiam  vltra,quodficpcrmiffus  esilofuc  deficere,ne  vitra  atten 
tarct 


taret  fimlia  fecerc  ablqi  cohjitio  diumo ,maxime cit  dominus  dixiffet 
l^.ij.ipfi  Moyfi.ToWc  lofuc  filium  Nm,&Cc.f.ptfuccedaltthi, 
&Juid.i  ibidc:  Pro  hoc  li  quid  agcdum  cnc ,  Elcazar  facerdos 
confulec  dnm.    Sed  ifiud  difiimfaluomiiioriii:dicio  non  videiur 
confonum  fcripturx  prxccdcntt  &  fubfequcti.vt  cnim  patet  exprxdi- 
clis  ,  iutentio  domini  erat  affecura>e  lofue  in  principiofui  ducatus ,  vt 
eumdirigeretinjuis  a^ibus,diccns:  Non  dimiccam,ncq;  dcrclin 
quam  cc.  &^pofleafubditur:Ki,hmctucre,\kmh  cimcre:qm 
dnsDcuscuuscecumcftin  oibusad  quj:cunq;  pcrrcxcris, 
&  ideo  non  videiur  conucniens.quud  dotmnui  inprincipiofui  duatus 
dimiferit  lumfic  agere ^iriiuproprio  &■  errare .  Similiier  hoc  non  cfi 
confhnim  liter<efequenii.Ex  qua  videturintentionem  dominifuiffe  ex 
altare  lcji,  c,&  date  ei  euthoriiafe  ir.  priucipio  ducatusfui ,  ita  quod 
populus  Ifraclfibi  crcderet  in  pojfrru  &  tbcdiret :  vnde  iia  itur  infra 
j.t. Dixicq;dfisad  Iclue:Hodie  incipia  cxalcarccecoiani 
OJ  populo  lfracl,&:c.  Etideo  non  eil  verifimde  ,quod  in  principio 
fui  ducatus permijerit  euprAdicercfalfttm  &pr<xconi-;^te  in  totopo- 
pulo,quia cx  hot  crederetur  quodfpiritus  dmnini n'6  efjvt in  eo.Et  idi o 
dicHt  Hebr.&  ctia  afqui  e.xpofitores  noflri,quod  ifliid  praceptu  Itfue 
fcnbitur  hic  pcr  anttcipati(nX:quia  nonfu.tfaSti  doncc  exploratoret 
ab  eo  miffi  reucrfiftcrut  ad  ipjum:&ex  tunc  ncfluxtrut  nift  tres  dies 
vfq;  ad  tranfiiii  lordanis,vt  habetur  infra  ^.cap.T^n  enimfacrafcri 
piuraJernperrefcrtgeflacodemordinequofaCla  funt,fed  aliquando 
prius  facla  poittrius Jcributitur,&  cconuerfo  &fccundum  hoc  accipi 
turfexta regula cxponendi  facram  fcripiuratn,prout  di^mifutt  in 
principio  Genef. 

4  Rube.quo.&C.H/V /;on//«r  executin prxcepti quantum  adduas 
tribus  &  dimidiam fpecidlitcr,quibus Mofcs affignaucrat tcrravlira 
lordanem,  cum  tali paSo,quod  tnulitres  &  fatnilixremanercnt  in  vr 
bibui  muratis,&  viri  bcllatores  tranfiret  I-)rdanc,qut>uuJq;  acq  ijittt 
efjet  terra  al  is  noue  tribubui  &  dimidix,ff  quod  lofucteduxii  cis  ad 
memoria  ;/t  .d pafiii,vt parati  fint  adimplere.& patet littra  vft/;  ibi: 

Sicuc 


moraliter. 

2  Tr£paratsvobis.P<:r ii\acib:inii  fi^nificacur fidci  rudimcca 
qinb.infirucdi  funccathecumini adulci ance bapcifmu  .  Pcr 
trcs  auc  dics  lignificancur  cria  ccmpora.f.ccpus  lcgis  Mofai- 
c.i,oe  ccn>pus  lcgis  "cacia;,qcr  inccpic  a  Chnfti  incacnacione 
&•  l!c  iniciu  ccrnx  diei  pccllic  inflicutionc  bapcifm-  zp.ann. 
&.  1 3  .dicb. ficuc  dicicur  Luc.  j . Et  tpfclcfus erat  incipiem  qnafi  an 
t-o:um  50.erf.Pcr  baptifmu auc cft  cranfitus  ad  terra  promif- 
farn  viucntium  in  fpc.In  rc  vcro  poft  finc  vics  pra:fcncis,  &: 

^        (juancum 


quancum  ad  anima  a  culpa  &  pocnacocaliccr  expcdica,quan 
tum  ad cocu  compoficum  cx aia ic  corporc in  mfidi  fiujm. 
4  I{^ibenitis,&c.Pcr  Rubcnicas  qui  filii  vifionis  intcrprct.ituc 
prophctx  fignificatur,vndc&:anriquituspiophct(j'  vidctcs 
appcllabatur,ficutdicitur.  i.Rcg.p.b.  (Jui  hodiediciiurp-jpbt 
tafilimappellabaiuyvidtnuVcxC'iiAdKA^c\ui{ehccs  intcrpdn- 
tur,pacri.archx"  Iigiiancur,cx  quib.fccundum  carnc  dclccdic 
Chriftus  ,qui  cfi  iclicicas  oium .  Pcr  dimidia  cribii  Manalle 
lignancuraliifanih  vc.cc.oranesenim  figuraiitcr  cralicruc 
Tom.*.  A    i  locda- 


Glofordin.&NicolaidcLyra.        16 


^  iotm*  fopiilorum .  Vniim mii  pi iiuopcnitu* cirof  p  n.inir.-e 
A  ot  lincin,.iit(.'nuii  qui  pcr  (Ulc, 6c  ^\aui\  ln\n\\duwc h.crr- 
Nfi  j!iiu'. illi^  qui  pcr  Mi>((.ii .ux-|piut  hv- 
iiipl.iiudiint  i)co,rcquicul.ttur,nilia4T 


nu.«r fub IcCu .nj»uiinr,noii inrcr rc d«<vni,qul i)iin>C''U!S  pfij  iJ 
/,\ui.«(J, vtquod.iclno  lclu  icfcm.u'! 


f{-       M-      V 

-  t.  ■•"■ 

1 

hlUC  1 

tljim :.. 

..  . .. 

I^«J 


iiiokin  pi.ini'..  Mulicrcstan(u,&:u)titiuc)iac 

in,c.ctcri  non  ic- 

•  -  I   tAi»)'.  rt.i#i, 

liMUum  .  N».hiucr«.u.(iiMiMn     autcmtranfitcarm.itiantc  fratrcsvcftros,om 
bac-vu.iciVr.Mlcinonc*  Viuiuc  ,  .  io,.m...H.r    .,  11).,«...... v,i  ........1... 

'  ncsfortc.sm.'fnu,6£pili;n.ite^>ci.s,d()nccclcc 

«    irilil.iiiniiio.l.iiifiiii.    Ii  1  t^tiiliiiili.  iiiinn^iin' 'rni.. 

rcqui6dominiisrra'tribusvcllrisi,(iciit  Sc  vobis 

•    iViiitniiiiiii. 

tlcdit»  &.'  pofTidc.int  ipfi  quoqj  tc'rram,  t]uam 

1  CKilnvl.lri*  |i<in<«|imlniliiiriiii  vmtiiiluin  . 

dominus  I)cu$  vcltcr  daiuruscfl  cis ,  &:  fic  rc- 
ucrtimini  intcrram  pofrcfTlonisvcllra:,  fi<lia- 

■     Y  liiiliiiriiiliii|iii<iii<»l«|iiib(i«l'l. 

bitabiti.s  in  ca,  qu'am  vobisdcdit  Moyfcsfa- 

*  Aiiir  iriii|iii«  iiiiiii  iciliinriiil, 

niulus  domini  trans  lord.inc,  contra  /blisor- 

SA'i)uni>iliu,  ni.inf  liuiiuffl.  f  Ail  Cli.illinn. 

lum.  Rcrpondcrunrq;  .id  loiuc,arq;  dixcrunt: 
t  Omnia  quxpia:apilU  nobisfAcicmu$,& 

1   ViiJr.Si  irfilririi.  Mn)  li,tu'tl<'i«il.,S<  milii. 

quocunqucmifcris.ibinuis.  bicutobcdiuimus  > 
in  cunCli.sMoy(i,itaobcdicmus,&:  tibi:truum 
lic  dominus  I^us  *  tccu ,  (icut  fuit  cfi  Moylc. 
ii  n.^H.umnoDvcuiuiic.Mocniu)  k  Qiji conctadixcrit  ori  tuo ,  Si  non  obcdicric 

mhll  doCClO   p0CC(l,«:U'U.M)lhll  ^  1M..iiv«ir(n«. 

inu<;nio ,  qu  -d  inucu  1  iiciv.Mn)     cuni5lis  fcrmonjbus  quo.s  prxccpcris  ci,  moria 

VCll'  nCIC.  NcCVldclUr  n)lhlO-  Tii^.,mm..»>  ir^nf.\,t.,v,*  A/li,i.ilifrriiT«» 

iVllim,  .|.uVlnontrcs  intcgi.c     tur.  lutantum  tontoKait,&lvnilitcr.igc. 

mhu.luiic,  qu.v  ncr  Molon di- 
fponr.intur,  nco ill.cintciv.e  lo.nu^pcrTcrumhafrrditore 
p>>iiuntui\laJduj:  fcmis  nic,i.V  nouc  lcini.iihi.Scdvn.iduu 
tlif,p*'v.'|*iici  ccrn.iriusin)pK'tur,mH;dcM.uius,(|UM  prioics 
CODtigV' ""^ quidc kicniii»  rnnitiitis  110 iiiicgrc, ncc pcrfc- 
ti<^,<|i'ii)MftCvJi;.')«>lccb5t  vniV,ci)itiincarn.itu>nc,lic'ctcnim 
«.hKiiiuc.uscic<!cl'(J.t,i!!*:icii<iu.isriuMlilpcnr.itioncs,cScct 
pdK.\ni)t,i)on  invidcrcCJC.idipiKi,  <pi.icicdidcr;uit,po« 


quivU  unr,<cd  cxcunt  ad  uuKiliQ 
IrJtriun  .  Nohi\(cr«.u.(ihusin 
^tacvii.uiVr.)  d^inonc*  vninic 
jn  ,iii«i|liun,qul  anro  nduciuuin 
Cliiith  ii>  '  M.llilU.ui  lUDt» 
VI  l.^iiMs. .s  &:  iliipro. 

(«IxMff.quo.u  lcctionc «nninuir 
i'illuiuiuiinur.  IIi  luntqnidj 
^nilortci  ..nn.iti,  wVpr.cc.ncU 
|uu)h(>i,in  vcMtrttc,^:  <'iicunc  a.| 
nukiiiO  uolirum ,  \  pu[(Ui)nc  no 
IvKutn.  Iiiliintcs  vcroacmuJic- 
rc*noncX''unc  .i«l  pr.rliun)i.o- 
(irurn  .  lnl.u.sdici(ur,qUin<'.lo- 
quitui'.  Oqidniccruoiuu.ircpo 
icll,uihinocuiiiic(l,(piodli'i',.l, 
cuiu^iM^clcrn^oni^i  iiilhuiuMu 
licr  (nikmrt  vai  cll ,  ncc  .id  con. 
nKhim  vcntt,  nccoi.h'iMn.i^,i(i: 
ir4,4i.«.  pcrc.it.vndf:  ^ \tivnit*Hfuij}\uHiH 
n$H  to*if' iH)i9i  ,  QuiR  cM^o  imi- 
juTcs  4  vlris  llii»  domi  doccri  iu 

l tu.,^:  iu.ii;isdircctc,s,(|uain 

♦  iiiHt,  doaii)tcs  ll[»M'iiic.1i,.d.iuxilium 


<icarrpir,iiiirtiiit 
lcuiiplvm'ividc.icur..cin<.'<liuiD.  C^i.4iiiscMiiD  p'-i  C.'li;iliri 
p(i*nitCDtia  jSdiVcturac  conucr(io,d<  dccur  pccc.corum  ro 
miirio,Ck:on)ni«qu4?.idpcrIcwlioMcmda:.)  lisvidciic(irt«J- 

(lcrCjtD  prrUi:lio,i.V  fnmn)-| 


c(l  ciinctoru  bonoi  u,  (i  pod 
l).cc  {inuiia  (|uis  fpuif.iD.li 
IV  i)t.i5  mci<'.i(?;iccir)crc.  Prc- 
tercj  iii  liDC  iibro  (criptu  c(t 
Sjii  vcru  .ilt.uc  cr.it  1  iUa  tci  - 
ra.quS  lcl<  is  <li  rpcMfiuic.  R  i 
hcD  vcro,i5i:  ( ;  id.S^  dimidu 
ir.li.!yi;ui.4ll<-li'tcri'it(ibial- 
t.irc  1)6  vcMi'i,(cd  qtl  tvpi"i  vc 
ri  .ili;iri$  lK'rc't,()i1  cr.icapud 
Icsi^i.^^iidcrgomirfi.liDOU 
acccpciat  intcj^r;)  rrinitacii 
fcicDriS  ,  sj  iicc  ititci'.ii'i,  ncc 
vcrfi  alc.itcc<'i([ru.X'jra'uJ  I<> 
ncc  n)iilci  hodcs,  ncc  plurcs 
r»  "  iiiiin  viri.itiU))nb 
ill  11  liiiit.  S(li(')CaDtu 

modo  rcgc  An)orrh.corum 
i^  Oi;  rcj\,c  /i  i(.in,*i'  Amalc 
chitas  dciccci  uc  cr.ls  loi  d.i- 
nc.Scd  vbi  Icfus  duxitcxcr- 
cuil^nilc  (|uiDq;  rcgcs  limul 
C!idi'ir,  ().<oluv',ci;u  iD  Ipchin 
cas ,  iV  lulpcMdiiiit^iD  li(!,no, 
nuDc  jo.pantcr  iu^ulaiiif'.&: 
cxtcrmiDauC'  oiiiDcs,  q.  lan- 
6lai))  tcrram  in  immuudicia 


f  I.Mi.l.O. 


MiM)  r. 


!«•■  itf.r. 


tucruDt.  vi)d(!.  Mitlti ot()p')«t.(^&  it^n.t^tlMmtHi yiJrrr^fM*  *ot 
vi./rr.i.oN,  li.r.ii.D  iKKsilloru.nDoi)  infcj',ra,(|uianoi)duD) 
luoiatinCihr.lloiinplciadilpcnl.^ciocarDis,  Cs:()uodMosi.i 
(Adumciodimus , ilii crcd^bant  ttKurum .  ill.ccr|;o  cnln.s 
ncqt<lu.cHiMC,i)Cv  pjrtc,s<xtralldc,  i!)ii  lalutcTrinit«tissrir, 
ncquc  iiuc;\r.u,<V  |n  rti  ct.c*  nc  IriDitaciNlacramcDtu  in  illis 
Vid  '.ctur  inq^Utum  Scdcontii;c'ruutquidcmtcrtirinui\)c 
ru,quiac.ipicruDC  videicciucn)  vidcmus,^:  non  potucrunt. 
i.M  tatlc ,  iK  i  u)  adiiv  ntu  lclu, quod  pcrlcdii  dt.  «Sc  intcgru 
diK;in)u,s ,  ncc  tl  .id  crucc;  ducacur.sVcoDlummctur  in  omni 
bus,>.>'c  1) ,)  luortuislurrcxcrit ,  omnunobis,c)  ];fccUluDr, 
pcr  I.  D)ciipl.iiM  inoDlh abic.vndv:. Muh,t b^thco  vMt  iikorJeU 
Mi.M  ft.>  p,m  .,'■>,  Vcnict  auccD)  fpii  itus  vcrit.«tis,  qui  ^ patrc ,i>- 
ccvh(,\'.c.y  tdcs  quia  non  lolii  a)>ud  Moyfcn  ccrnanus  imj^>- 
lCi^tus  cll, fod  .idhuc  lcfus  dicii  dtli.  ijMilis  fuis,  moh  potfjiit  4ktii 

)»rur.»Mi,quia,l,pcrii.funi,&:iniplo 


C  »1^- 


1  nnitutis .  Noucu)  fcausuibusfunt, 
qua; 


p(,)flidci)i,  qui  ccrraui  llucu- 
tcn)l4C,&  mcl  III  amantudi  tfoho"te. 
nc  malitM-dttiDcnr. 
n  -1«  0»W«/.I.7M.«  ()r.«ff^/f?/«o/«'r /irorwM.  |'rc)Copius.T.intum  0;m.  lne«|M 
noii  vcrba  Chrifti  dilcimilorum  fuut,  quorum  opcra  gcntcs  ''"'"** 
«d  lk\C'  luDtadduCKc.  Q^ialis  ciar  l*auhrs,()ui  lcijis.iiuhorira 
ti  ,V)  ipliusiiuoqi  vcrbi.slucrocil'uit.  cii  rciiuiuiallct,capr;c 
ChriUo  i))uli:t.lcilcduxt,iMquit.  Porro  traduCti  pcr  lordaiic 
pcdc  rctulcruMC  illi,  C^uos  alupiis  pnuatu  rc.juiitus  iudicium 
i|scllc  liiDilcs ,  qui  poil  gr.icia  lci^c  miichuDC ,  jx.llu  diccrc, 
&:c.  Cctcruiupolt  vitamcnm  licldibus  ccrtant^quoquot  re 
lidis  muibus  viroslclcpra*Hiccrunt,cuiiilnuHlil'auIu.sdc 
l'.I>lu'li|scc-l)aturi  (jui  C\)iuiihio.s  VDAitic.stuiDcui-iar. 
b  •!<  (iiticoHtnJi.\r)it,\i!^  c.  Piocopius.Huiufniodi  ctia  Chri» 
Ih  dili  ipuli,<jualc  hoc.  CMtntemparitim^noranii.*  nt^lexijjrt  Drui, 
&c.  NccDoD  Chnliu.s,in()uiC{  ^intHdico  vobifjiiion  aniUcn- 
tit  iH  petcntit  ytWtit  moritmtHi . 

.XRupcrtus.  Rubcnitis,sVGi)ditisnoDnulli  Iud.rosc(rc  fi 
milci  volunt.co  (luckl  ciir.i  lordaiicD)  hahitarc,  uk  HjfKlcu)  t»  uf.ttpi 
vcl  bapufmuD)  Cnrilfi  dod  lurcipcrcclcgcnnc,iS.:  taincn  ac 
cmch  acquc  armati  pcrgant  antc  nos,  &  pugncnt  pro  Dobis, 
iMiulaiidolccum  poromncs  tcrraslcgis,  &:  prophcran.ni 
libros,(iuibus  lidcs  ChnHianaconiprohacuracdclciiditur. 
Vcl  llubcnit.c,  ^:C..idit.i"funtccclcliaHtciordiMcs  ,quiia 
in  hoc  Ij.-culo^vt  inllantius  vcrbun)  Dciannunticiit^licitas, 
&:cx  cuaM;\clio  libi  concclfas  JJcuUjitcsaccipiuur,  vt  illis  c- 
uangclixaic  v.iccr.  F 

CAP. 


luan.tl. 


I.i.i.Comml 


NlCOf.  AVS  DE  LYRA. 

I  Sicmnlv.in  cui).N!oy.Ci»r.iy»«).<  fdetitlM^H.ijMojHitn  t^Hie 
locittiy  ••«<'*w»»»i.wrf,v7i'/r«i/(M.0lH  dtcn)ux,3£  tibi  J^Vim  Mofiyfi 
U  «^OMiitNi  /Mtrit  trcm,JiiMt  cMm  ipfo  Mule„ihijr  Mtm  oktiimMty^* 
Pikti&i4tktMt  obtdircf^fHiiiltMtJtH  tiomiHis ,  hoh  tiliboiut^&  m«- 
dfnis^ 

Kf  6  )U  L  1 1*  E  R. 

lorvlanc^  bapttt  mt .  1  .Cor.  1  o.a.  OmHrs  1«  .Wa/i  k^^l^fti  fltnt,  ic 
•rmatt  lulctianlicrunt  .id  ccri.1  viuentiu  in fix* aiuc lanch^s 
nc^.ic.  M<iialiicr,  |srr  K)fuc,»)ui  non  Iv^lu  dctr.inlitiMuo.rcd 
#tiotius|M)jMili  luit  valdcli^licinis  lignifuattirbonusprel.v 
tus,vcldoo(orfi,\ularis,vcl  irh'    '  •     luinon  loludctrall- 

lam  ahoiuclilolui- 
tus. 


ilrfiit^frd  ttirtm  m,tl/s,&  difcolit,vt  lnhrtHr.  i  .Tttr.  i.t.  It  fjiltt,itor 
M«tt,  1  J.4.  Qu.ivunquc dixcrint  vobis  lacitc,  c^pcru autcm 
corum  nolicc  taccre .  IJU tamm  oheditHtij ititelli^eHdii rJitH  lici 
tis.Sed  hic  eji  locntio  opt,viMjy>t  Jit  [inliis,  pMrntiJttmut  ol/cJirt:  lihi 
<y  Um  Mm»u,>t  domiHMiJii  tctMmJicMt  citm  Moje ,  &t, 

C\\\ 


tus,&:  iOc  traniit  lordancm.  qi.i  ititciprct.uur .  .v.i 

1$  ivit.c  vlquc  .id  moac. 


tu  fuo  cx  hoc  inundo  .;d  ^utixi : 


lus  iudu'i|« 
ppquod  ligniHcat  curliu))  pwlirntis 
<Hi.icll  iudu.ii*i  hominis  particulare.Ecclcf  ,?s!c.  Mntunjh 
iMilit II  mrijic riiiin oit ,  &  iMMm.mibibtriy&tihi  hotlie.  T.t )>oli 
liuDCtranliti'i  boi)usdt>iVor,iSj  pr,i'latus  X  pecc;jtis  cxj-^urg.i» 
tu.s iDtr;)t  tcri3  viucntium,  &:  (imiliccr|*ppuluscius.(jU! \et 
UoCtnnaa)  cius >  &:  vi am  aifonnjii;.s traulii  ad ^)aui.un. 


Homjl.j. 


17  lofue 

^  C  A  P.    IJ. 

y  V -f^vA  n  ploratores  fabrilia inftrimienta  habcbat  in  ma- 

iJy|\M^  nibus,vtfabriputarentur.  R.Nchcmi.is.Simu- 


1.  1.  Com.  in 
Iof.ca.io. 

J3 


fHcb.ii.f. 
j     lacob.  i.d. 
^i.q.i.  §.cum 
eijo . 


Hom  3 . 


M2r.3.a. 

c 

Mattii.c. 


labant  fe  figulos efle,  &:  fidilia  pcr  cam  caufam 
vcnalia    propone- 
bancnr  alicui  cflcnt  fufpedi. 

^  Auchor  Iibri  Tanhuma: 
Exploratorum  alter  erat  Phi- 
ncesEleazans  pontificis  filius, 
alter  vero  Calcb. 

4«Rupcrt.Cum  quodomin' 
crat,  cui  &  dixerat,  liullKsuobis 
poteritrcjiikrr  &c.  ipfe  explora- 
tores  mittit.  Non  ergo  quifqu.5 
vilom  ncgotio  tancumdecelc- 
flibus  pr^fumat  pr^fidijs,  vt  n5 
cria  iplc fibi  affir,vigiIando pro 
iacultate  ingcnij ,  laborando  ^p 
portionevirili.  Naficutmmi- 
iv.q  fidei  cft,de  diumis  dubitarc 
promiflis,fic  nimi?  temeritatis 
vel  pr^fumptionis  cft ,  Gitlelle 
per  miracula  pr^fiolari  opem, 
ociofe  fedendo  manibus  copo 
fids.  Hominis  namqueeftinci- 
perCjDei  aucem  perficerc . 
Adam.  Mittiitur  a  lefu  explora 


Gap.  II.        ig 

runt  «.Mcrctriccs  aut,&  publicanf  crcdcntcs  bspti^aci  iiinr, 
licut  meretrix  exploratores  lofue  fufccpir,  p  quos  ab  iccM!.i; 
inimic^gctiscnpicur.  Rahab  inccrprctacur  laticudo,hax 
cftcccleliaChrifti ,  qua^ex  pcccatonbus  tanquam  cxmc- 
rccfcuione  co  Uctia  dicit .  .yl>:guiius  eli  Kihilocns ,  f^cmihi 


CAP.   11. 

T  Chrirmj. 

Ific  ergo  lofue  iiliusNu 

a  f  Duo  tcftan)e;it3,vt  crciicntiura  fide, 
vsl  rcbclliuin  i:itjd=Utatcm  jirobaret  an 
teadacntuin  iudicii , 

de  Seti  duo*s  viros  ex- 
ploracorcs  I  abfcodiro 
&dixitejs:Itc&cp/i- 


T  Hunc  mundum. 


locum  vhi  h-ibitem;  &  cxtr.  /y.oc 
awemnnhiqais  enu-tinic  <"  &:ad 
qu.im  dicicur  .  Ddata  tKiles 
tuai  ,  dr  extcnde  'tentoru  tua. 
Wxc  eft  mctxTrix  ,  cui  Salo- 
mon, qui  p.icc  vcnic  i^accrc eo- 
ru,qua:-  in  ccHs  func,  &  quy  in 
ttrris,  rcddi  viuum  luilic  jniaa 
tcm.  llla  vcro,quf  morcuii  h.i- 
bcbat  mfanccm  prioris  populi 


D 

A!!ci;orire  ■ 
E:a.4p.e. 

I!)i.f4a. 
j.Reg.j.d. 


E 


corcs  iIericho.&:  fufcipiut  a  mc 
recricc  Rahab .  Exploratores  ifti  piit  angeli  Dei  putan,f m 
illud.  JLccemittoan^dum  meum  ante  faciem  fuamf&c.  C^od  per 
angclosinuifibiliter,  p  loanne  vero  vilibilitercoplcbatur. 
Decuuis  baptifmodicicur,!/«w  Scnbx,&  Tharifxi  non  credide 

rnrt 


derareterravrbemdjlericho.  Quip^entes  t  fftfy;?agoonudeorum,^niiiii 

a  fEcclcfi,,ralicet  degentibu.  conJreg:.«,<]ux  ante  indSTdeiic^ni,  forni-  J      ^^$^<^^i"^  declmnUerUnt.H^C  aU 
cabaturcrimicio  ii.Vm^e.M.retrices  pra:ccdentvosinregnoca:Iorum.  tc  mcretrix   exploraCorCS  icfu 

ingrcfli  funt domum  mulieris i^mere tricis  no  4   fufcipit, & fufceptos in  fupiori 
minet  Rahab,&  quicuerutapud  cam.  Nun^      ^!.l';"!!^?tT?^^^i!;ff  f^^^^^^^^^ 

a  f  Diabolo.vel  miido,qui  raalsiit  pcriclitari,  qua  proaere  exploratores  Chrifti. 

tiatuq;cll  rcgi  Ie'iicho,  &  did:u:  Ecce  viri  in-  1" 
grcffi  funt  huc  pcr  nodcm  dc  filiis  Ifracl  ,  vc 
expiorent  terra .  Mifitqj  rex  lericho  ad  Ra- 
habjdicens: Educ  viros ,  qui  venerunt ad te, 
&  ingrefli  funt  domum  tuam .  Explorato- 


t  cauponz  • 


cramencis.Ncmo  enini  miffus 
a  Icfu  inuenif^deorfum,  &  hu- 
miiacciis,  fcd  infuperioribus 
pcrmanct.  Ncc  ipfc  {olum  in 
Ibpcrioribus  permr.nct ,  fcd 
&  meretrix,qu^fufcipiccx  me 
retrice  fit  ^phetcs.  diciccnim. 
Scio  qttia  uutninu'  tradidit  -pobis 
terram  hunc&c.  Vidcs  quomo- 
do  olirn  merecrix  impia,  &  immuda.nuc  fpul&ntt:)  replcca 
ell,depteritis  confitctur,  deprefcntib.  crcdit,dcfuains  ,p- 
phctat.Sic  Rahab  dilatacur,  :<c  proficit  vfqucquoi'7  omncrtr- 
idexiuitfonui  eoru.  Scd  &  laphet  dilatatio  interpretatur,  g.  &: 
^ipfe 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

Ifitergo  lof  tiic  dcfcribitnrexylvratorKfn  niiffio.  vbi 
J.cproceditur,  quiaprimo  exploratores  miituntut  .ftcii- 
do  a  muliere  abfcoudunti.r,  ibi.  ToIIcnlque  mulier. 
te) tio  abfconft  de  pa£lo  reauiruntur ,  ibi .  Nccdij  ob- 
dormieranc^"4»-fo  cum  certofigno  dimitiuntur ,  ibi. 
Dimifit  ergo  cos.quinto  ad  lofue  reuertuntur^tbi.Uh  vero  ambu 
lantes.  Circa  primum  dicitur. 

I  Mifit  cr.Iof  Hic  dicit  I{a.  Sa.rjuod miffio  ijlorum  exploratgrum 
faSafuit  ante  terminu  luQus  mortis  Mofi,quodprobatfic,(juia  filii  if 
rael  iranfterunt  lordane  decimo  die  menfis  primi.  ft  habeiur  inf.^.c. 
Jtem Mofesfuit mortuus,vt dicit ]{ab.  Sa.fcptimodiemenfts  ii.anni 
immediate  pr£cedentis ,  &  iicet  non  probet  hoc  exfacrafcriptnra,ta 
tnen  veriftmile  efi,q,  dies  mortis  Moyfi^qui  toty&  tatafecerat  ifraelty 
in  annaLbus  Hebr^oru  fuerit  certiiudinaliter  in  regifirata.Ex  duobns 
AHtem  iflispnediSisfajuitur ,  quod  a  die  mortis  Moyft,vfque  ad  dicm 
tranfttus  lordanis incluftuh  fluxerunt tantum  li.dies.f.zi.demenfe 
diiodccimo  anni prxcedentis^  &  lo.  deprimo  menfe  anni fequenfis. 
Judxi  enimfaciunt  mefesper  lunationes,  dux  enim  lunationes  (otinet 
^9.dies,&  ideo  primusmenfis  apud  eos  efi  50.  dicrum,fecundns  vero 
1 9.&ftc  confeqttenter  de  aliis  combinando.  Ex  quopatet,<jUoa  meftz 
decimus  continct  tantum  ig.dies,  a  qnibus  fi  fubirahantur  {ex  dies,q 
fr£ccfferunt  morttm  Mofi ,  remanent  tanttm  2  5 .  quibus  ft  addantur 
1  o.dtesprimi  menfts  anni  feqientis,  qui  fluxerunt  vfque  ad  tranfitu 
}ordanis,vl prautilum  efljjabenturtantum  ^j.iies  a  die  mortis  Mofi 
incluftue ,  vfque  ad  diem  tranfn us  lordanis  tncluftiie .  Lu6lus  autem 
Moyfiiijui incepit a die monis  fudi  dnrattit  ^o.dicbus,vt  habeiur  Deu 
tero.vli.  iS"  ftca  termino  luClui  Moft  vfque  ad  tranfitum  lordanis  in- 
clufiue  fiuxerunt  tantuni  tres  dies,a  miffione  ucro  explorjtorft  tifqite 
addi£iim  iranfiium  lordanis  ,fluxerunt  fcptem  dies  ad  minus.ut  di- 

tinm 


ilum  eftfupra  i.ca.Ex  quo  concluditur,quod  Jofue  mifit  exploratoret 
antc  termin  um  lu  £ius  Moyfi . 
2  De  Seci  m .  nomen  efi  loci  in  campeflribus  Moah . 
5  puos  viros  explorato.  in  abfcondito.  Subfimulatione  eniA 
fatuitatis  expiorabanlterram,ut  diciit  aliqui.Sicut  Dauidfinxitfefa 
tuum  coram  .Achis ne agnofceretur,  tit habaur  1  .%^.2 1 .Hibraii  ai:- 
temdtcHnt,quddfingebantfeeffefurdos,&  matosynepcr  linguam  He- 
braicam  ab  aduerfariis  cognofcerentur.wide  ubi  hic  habcntus.  Explo 
ratorcs  in  abfcondito.  in  Hcbn&o  habetur  me raglini  hcrcfch: 
Eipiuratores  fiirdos.ffiak,ut  diaum  efl. 
4  Ingre.fu.do.mu.mc.  Dieunt  expofitores  aliqui  Hchyiii,&  ca- 
tholici,quodfecundum  ueritatem  erat  meretrix,  exploratores  tame  in 
gteffijunt  domum  eius  non  adfornicandum  cu  eajed  ad  lntituidu  ibi, 
quia  domus  taliu  mutieriifunt  magis  aptx  ad  rccipiedum  homincsfub 
no£lcm.  .Aiii  autem  dicuntyquod  anteafuerat  meretrix,tn  tiinc  non  e- 
rat,nomen  tn  tllud  remanferat  illi/icntMar.  1 4.  dicitur  quod  lejus  re 
cubutt  in  domo  Simonisleprofi,  nbqa  tiic  efjet  icprofns,jed  quia  ante 
fuerat,a  qua  lepra  licet  antefuifiet  fanatus d  Chrifto,  tn  'lomen  lepro 
fifibi  remanferat .  Sed  ittriique  diBum  uidetur irratiottabi[e,quia  ifia 
mulierpofieafuit  coiunlla  in  matrimmio  ipfi  Salmo,uthabetiir  Mat. 
l  .qui  eratprinceps  nobilioris  tribus,f.  tribus  Iudx,propter  qinon  esl 
uerifmiie,q,  accepiffet  in  uxore  tale  muliere ,  q  effet  ailu  infamis,uel 
fuiffit.Et  ideo  trafiatio  Chaldaica  ubt  nos  habemus.  Mulieris  mc- 
retricis,/j5f.MuIieris  hofpitaIariiB.ei?'/Jc  diciii  et  Hebrai.Vsme 
.n.Hebraicu  Zonah,qi hic po>ivur,<»qHitiocu  eji,  ad  defignandu  mere 
trtc'e,&  ueditrice ui(iHaliif,qd efi propriH  hofpitalariu.  Dicunttn  He 
br£i,q,u'raque  fignificatio  conuenit  ipfi I{^hab,quia a&u erat hofpi- 
taliirta ,  &  cum  hoc  fornicaria  fccundnm  aliqnos;  uel  faltem  fuerat 
fecundum  alios,ut  fiipradiCium  cfl ,  &  improbaium  quantum  ad  me- 
retricium.Cxterapatcnt. 

I     Tol. 


M    O    R    A    L    I    T    E    R. 

1  Mi.er.lo.  A!Ieg.p  cxploratores  a  lofue  miffos  ad  explora 
diilcricho  intclligunc"  apoitoli  alijq;  difcipulialefuChro 
mifii ad  pdicandii  per  mundum,ficuc df  Mar.vl.d.  Euntes  in 
rnundu  vitiuerfum  p<fdicate  cu^mgeiiiionini  creatur^.  PcvlcTlcho 
vcro,q  luna  inccrprecatur ,  bcne  mundus  hic  fignificatur,q. 
cft  m  continua  tranfmutationc  ,  licut  luna  in  continua  va- 
riabilitate .  Pcr  Iioc  auc,q,  lofuc  mifitduosexploratorcs.fi- 
gnificatfi  tuic,qu6J  gcminam  charicace,fciliccc  Dci  &  pro- 
ximi  habere  dcbenc  cuangclij  prcdicacorcs .  Incuius  (jgnii 
faluator  milit  ad  prfjdicandum  difcipuloscombinatos,  vc 
habctur  Luc.  i  o.Iicut  cxpofuit  Qrcg.hom1.39. 
t  ii»ipeigcn!es  ingreffilum  do.tnu.me.  i.  Gentilitatis,quij pu- 
blic  c  tornicabatur  cum  idolis .  H.'incenim  domum  ingrcili 
fiicrunu  apolloli.repellentib.eos  Iud^is,ficutPauIus,6<:  i^ar 
nab.is  cis  dixerunt.Aut.i  ^.g.  Fnbts  oponebat  primurn  ioqui  ver- 
bum  Deitfcdquuiiiam  repeiiitn  liiud ,  &  inaignos  uos  ludicaiis  ater- 
na:  vtif,eice  conutrtimur  adgcntcs,fic  cntmprjicepitnohts  Dcus. 
'(■     l\Mniia.e!i  re.Ieric.  Per c^uc  intcUigit  diabolus,qui  lo.  12. 


diptiir princeps  mundi  hiuus.  Ipfc  vero  quantii  p6c,qntcuage 
lij  pdicacores  extcrminare.  lixcplu  efi  dc bcato  Antonio  de 
ordine  fratru  minorij,  quc  diabolus  voluitffrangulare,eo  <p 
difpofuerat  qualibct  dic  quadragics  populo pdicare,fed  ad 
inuocacione  bcatg  Virginis  conttifus  fiiit  turpiter ,  &  repuU 
fus  .  Etficuc  Rahabexploracores  faluauit,  fic  Gcncilicas  aJ 
Chfm  couerfapdicacorcs  cu.l^clii  faluac,  ipfos  fuf^aado,& 
a  perlecutorib.defendcndo  ,  Et  fimiliccr  pdicatorcs  cuagc- 
lijGeciIitatefaluat,ipi'am  ad  Chfm,a  vcrafaluse(t,faiscx- 
hortationib.adduccdo.  Moral.  C6fclibresd/ci  piiccxplora 
tores  3  cj.a  dcbct  diligcccr  pcccacoru  cofcins  cxplorarc,  &  fic 
ingrcdiuntdomu  muliens  mcrctricis,i,  cofciam  ^(oni^  pec 
catricis , q,  filuat  ad  moru  rctlitudinc  fuis confiliis  rcducen 
do,&  pfona  lic  fakiata  faluac  cos  corporalitcr  ful^ccado.  i. 
Cor.^.b.  Si nos  uebisfpituiu  fhnin.iuimus^no  tfl  magnu  fi nof  c.u- 
nalia  ueUranietamus. Pcr  rcgcm  f cricho,qui  qu^liuic  cxplora- 
tores  interficcre,!  ignificatur  diabolus ,  ut  didum  eit,qui  no 
folum  pr^dicatorcs  cuangclij ,  fcd  edam  bonos coiitclii^rc s 
nititur  cxtirparc,aut  lalccm  perturbarc. 


GloCordin.&Nicolaj  deLyra.        20 


A 

Grn.  xrr. 


»5> 

ipfcformam  Gentilis  populi  gcrcbac.  &  Chanaa  piicr  fcruj 
ei  fubr jctf  a  patrc,  &  fratri  liio  Sc  in  tor ma  coru,qiii  cx  circu 
ciflonc  f.iUi5C.In  qno  mirada  bcnignitas.  &:  prouidctia  Dci, 
q  vok-s piccatori  Cha  prtarc  rcmcdiu,  & fakicc.fcruum  tc- 
^,1  eiiin  fratribus  fuis.licut  Lfau  fratn  fuo  lacob ,  non  vt  pi- 

r.t,fcdvtf.ilute  .         r         r.  '  TJ  ►  +  -r  H      / 

res  quippe  fiint ,  &  omncm  tcrram  coiidcrare  vencrunt.t  lollenlque 

mulicTvirosabfcdndit,  &ait:  Fatcor.veneruntadmcjfcd  ncfcicbam 


•  fupcr  te60. 


•iCKierefira 
1> 


vndecfTcnt.  Cucjucporra  claudercturintenebris,  &illiparitcrexie- 
runt ,  ncfciofjuo  abiernnt.  Pcrfcquimini  cito,&comprchendetis  cos. 


Mtt.»7  f. 
l.ucx.  ».C. 


^  Zonnras.FxpIorarnrcs  Hicricunchcm  iniflTi ,  vrbc  cota 
pciKiflr.Ka,cogn:ti,i5^  Rcc;i  .ndicaci,(i.4tim  copichcdi  iiibc- 
tur.Ea  rc  Rahakad  o  c">{ui?crai:,cx  impc-tu  qrenciii  intcllc- 
da,hoics  occultac  ful) lini  fiifciculis ,  6l  inquiiicoribus  dicic, 
viros  illos  ignotos,antc  Solis  occasu,.ipud  fe  cctnatos  difccf 

fuTe  .  Illi  (ic  a 
m.ilicre  cluli, 
alius  aho  diia 
buntur ,  pcrfc- 
cuturi  eos . 

•iiProcopius. 
Ingcnsquoque 

Ipfa  autem  fccit  afccdcre  viros  in  folariu  domus  fua;,  t  operuitqiy^  eos  ♦   J^JScVt"  bVnq^lIi 

tftipula  iini  qux  ibi  cmt  Hi  aut.qui  miiTi  fuerant ,  fccuti  funt eos  pcr      ,I,^°crrogar^"Td 

via,qua: ducit  ad  vad;i  lordanis,  illifque cgrcfTiSjftatim  porta  claufa  eft.  f 

Nccdil obdormiuerant.qui  Iatebat,& ccce  mulicr  afcendit  ad  eos,* &  ^ 

ait.-Nouiquoddiistradidcritvobis  terram.  Etcnimirruitinnoster-  7 

ror  vertcn&ciancTucruntomncs  habitatores  terr?:  *Audiuimus,quod  \   di:biiccii,)veru 

ficcaucnt  dominus  aquas  maris  rubri  ad  vcttrum  mtroitum  ,  quando 

cgreflteftis  ex  ..^f^ypto,  &quiEfeceritisduobusAmorrhxorum  regi- 

bus,qui  erant  trans  lordancm ,  Sehon.&  Og.  quos  intcrfeciitis,&  hxc 

audientc.spertimuimusj&elanguitcornottru,  nccremanfitinnobis 

fpus  ad  introitum  veftrum.  Dnscnim  Deus  vefter.ipfe  eft  Deus  in  coe- 

a     1  raftum  facit  pro  falutc  liu.CS:  ruoium  cum  reii«mf  r.t's  dn;mm  . 

lo  furfum,&  in  terradeorfum.  t  Nunc  crgo  iurate  mihi  pcr  dominum, 
vt quomodo  ego  mifericordiam  feci  vobifcum,  ita &  vos  faciatis  cum 
domo  patris  mei ,  dctifque  mihi  verum  /ignum ,  vt  ialuetis  patre  meu 


Heb  II. 


Tit.^. 
!i.^  Auu.c.  r. 


nicliorib.  obe- 
dicndoacquirc 
rct.Pieftacur  c- 
nim  pUirinuuTi 
n)alis,quifcrc- 
gerc  ncfciunr, 
cu  libimctipfis 
no  comittutur, 
fcd  fcrui  fiunt 
fandoru.&fiib 
iaccnt  mcliori- 
bus.Vidcs,qua 
multabcnigni- 
tas  dfii  ,  quam 
abfcondit  auri- 
busvulgi,&vcr 
bis  afpcriorib' 
tcgit,  nc  fcruus 
malus,&ingra 
tus  cotcmptor 
cfficiatur  ii  in 
mifericordiado 
mini  fu'intcllc 
xcrit  bonitatc. 

^cProcopius. 
Proponit  fcri- 
pturaprifiinani 
mcrctricis  vita 
quo  ma2;is  ipluis  mutatione  admircns.C^od  aiic  viros  cxci 
pcrcefi  dign.ita.admirationis  nihii  hec .  Quidcnim  caupo 
qiiTuisagic  minus  ?  fidesauccm  eiuscii  muifica,dnum  cnl 
coficctur^ad  hunc  modu.  Jiominus  D'us  tuus  Dommus  ejl  vrticus. 
tftvcro  hxcmuliercuiufdamm.iigaric;cinliitodcfo!ldjin 
ftar  ,quxcxitu  lfr.ulis  cx  Acgvpto  non  afcnbit  dijs,  veruai 
audiuitniis  incjtUy qiirAi.i  Doiiimns  Dtus  vrdcr  ept  curn  .Aegyptiis . 
Acqdfamanon  pcrccpic,diuinaopcpcr  hdcarripuit.  Qua 
re ca admiratus Paulus inquic .-  Tcjkem non periit rythah cutn 
initedulis.  quccxploracorc.sfufccpi:,cair.qucin  numeru  om 
nium  fanaorum retcri.  C(jCcrum,lucu!Lnt?.m  figuram  Ec- 
clclic gcncilis prctulic,  quc priusia  fcortacioncd^monum 
prcuolucbatur,iuxca  illud:  Etarnus.,  &  nortiuondain  incredidi. 

.}<I()fcpbus.Exploratorcs  prius  laccntcr,  !c  liccnccr  omne 
vrbcm  confidcrauerunc,  fimul  SjL  muros,qu!cunque  fbrccs, 
&:  qui  non,icacauticHevidercncur,fcdo£porcas,qu(jdum 
cflcncfragiles,oppoitum'i  pr^bcrcnc  inuafuris  incroicum. 
Non  auccm  curabanc  ciucs,quicunque  vidcbanc  cos  ilia  co 
fidcrarc,  pucantcs  vifionis  gratiapercgrinos  aptiflrima  cos  ci 
iiitatis  loca  fingula  pcrfcrutari,non  voluntacetii  hofiih .  Ve 
fpcre  aiit  nunciatum  eft  Rcgi  cccnaci,  quod  cxploracorcs  ci- 
uitatis ,  cx  Hcbr^orum  excrcicu  vcnicnccs  ciienc  in  Ilaiiab 
habicaculo .  Illc  repence  pr^ccpic  comprchenfos  adduci,  vc 
cos  corqucns  agnofccrcc,quid  agcrc  volcnces  adellenc. 

Zonaras. 


(c  ingrcllbs  no 
pcrncgac,  ( \i\\- 
mod:cu  cnim 
mcdaciu  incrc 


Tijiii.  I. 
Aiiiul. 


tlnfra.tf.c. 


Com.  m  li 


t  ftipttlh  I? 

tJU.<v    cruni 

tas  holitiijr 
pcr. 


10 


cu  atfiiniallcc 
ilUid ,  mcdacio 
fidc  cociliauic. 
Subintuhc.  T^a 
per-piamhancdi- 
fcc/]'ernm.Kz<^a- 
cio,qua;  princi-» 
pio  hc ,  icruca- 
cioniscaufafuif 
fcc. 

^  lofcph.Tu 
mulcu  fcdato  , 
Raliab  dcdu- 
ccns  viros,5J  pcriailum  procorum  filuccfacicns  fuum,ci  li 
capi  in  co;  u  occuic-'.tione  pocuiilcc,  ncqu.iqua  Rcgis  fuppli- 
cia  cuafillcc ,  fcd  cu  omni  domo  pctfimc  dcpcrilicc,rogabac 
vchabcren!; (ui memoria, &:du:n  Chaiianxorii  cci ra obri- 
ncrciJt,hiiuis  fiiucis  rcpclacione  eos  libi  confcrre  polccbac. 
•!;Auguit.Quod  fcripoim  c(i,DcumbcncfcCilIccum  Hc 
br^is  oblK'tricii-)us ,  &:  cfi  Rahab  mcrcci  icc ,  non  ideo  fadu 
eft  quia  mcritij  func ,  fcd  quia  in  homincs  Dei  iniicricordes 
fucrunc.  Non  c(t  in  cis  rcmuncraca  fallacia.fcd  bcncuclcn- 
tia,bcnignitas  mccis,noiniquitas  metictis.IlU  li  afuisciuib. 
cficc  occ:fa,fji  mifcrjcordi^  opcrc ,  vita  lita  picciofa in  ;;fpe 
ctu  diii  «loiLc  ftnuiillcc,  &  crga  cxploratorcs  eius  bcncticiu. 
inanc  non  fuiflcc.  Pioinde,quia  pcregrinos  homincs  Dci  fii 
fccpichofpicio,  quia  in  corum  fufccptionc  pcnclit.ita  cfl,y,a 
in  coru dcum  c  cdidit ,  quia  diligcntcr  cos  occultauic,  quia 
remcandiperaliarn  viaconfiiiu  ndclifliiiiij  dcdic  ^cdu^n^ 
Hicrufalc  ciuib.imicanda  laudccur .  Qnod  auc  mcntita  cft, 
ct ft aliquid  ibi  prophcticu  intclligciucr  cxponitur ,  non ta- 
nicn  imitandu  iapicntcr  proponitur ,  quauis dcus  illa  bona 
mcmorabiliter  honoraueric,hoc  malu  clcmcter  ignoucric. 
•i«  Rupcrrus.Spiricjaliccr  Rcgi  Hierico  nunciacum  ci\,\e 
niffe  ab  lofuc  miiros  cxploracorcs  ,  quandv)  principi  huius 
mudi  diabolo  rcipfa  copcrcu  cfi ,  vcnilic  p  pricip/iai  acrcas 
pcaces ,  rcgnuq;  tenebrarua  Saluacorc  miiibs  tuageiii  pra:- 

^  dicacorcs: 


t  infru  6  ct. 
it.j.  Anu4[ 


Cont.  meno 
Ciiiui.  C.15. 


Cjp.17. 


F 


I.  Com.in  I 

CJp.l. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

1  Tol.mu.H/c  exphratores  abfconduntur.  Ifla  riiim  muUer  audi- 
tis  mirabilibns.quit  Dcus  ftceratprofiliis  Ifrael credidit  ipfnm  ejfe  ve 
tum  Deum,&per  coufequens  implctiirU  promijfnm,  quod  tis  fccerat 
de  terra  capienda,&  idco  co^itans defalute  fua  fpir!tudi,&  orpo- 
raU,&fu£  confangimiietistfalnauitexpLoratoreuvt  *>  eos  cTi  fnsfai- 
uaretur^& boc eji^ji dicitur .  Tollefquc mulier  viros abfcond. 
per  modii,q  i-ifra  defcribitur.  In  Hebfxo  babeturftc.  Acccpic  duos 
viros,^  abfcondic  cum,  q4  ab  Hebrteis  cxpomtur  iripttcitcr.rno 
modo,quia exponititr hic  fin^ulare  propluraii,fuit'.  £.ro.8/.  Vcnic 
mufca  grauiftima./.w«/«t«</o  mufcamm.^Uo  modo,qa  mulicrfe- 
Slinans eos  abfcondoe , pofuit eos,i>i  tta paruo loco,f/ui nnn  vidib.itur 
fiificiens,nift  pro  vm,&  ad  hoc  figurandii  dicitur.  Abfcodic  cu m . 
ficut  cnim  't  Latinofuntfiguratiux  lociitiones,ftcftniiliter  in  Hebreo. 
Tertio  modo  exponiiur,  quta  dnt  aliqui  Hebrxi,  ejuod  ifii  dno  viri  fue 
runt  Caleb ,  &  Thinees .  Dicttnt  et;  quiidijlc  Thinees  erat  an^clus  in 
corpnrc  humano ,  ideo  poterat  {larc  coram  hominib.  &  non  vidcri  ab 
eis  quando  volebat,  &  idco  nonfuit  abfcodiius  d  mulierejcd  Caleb  ta 
tU.Licet  atit  hoc  di£lti  ftt  falfum,tn  ex  hoc  hahctiir  argumcntu  contra 
Judsos  tx  con ceffis  de  poffibititate  incarnationis ,  quia  ex  quo  concc 
dunt  marnationiangeli,  nonpojfunt  coHenienterncgare  poffibilitate 

incarnalionis 


incarnationis  diuinx,quia  Deus  magis  potcfi  ajfimere^&  fuppofitare 

natttram  hutnanam,(fuam  angelus. 

2     VAtc.vc.nd  mc.tanquamadhofpitalariamcommunFm. 

5     Cumquc  por.cla./M  i)oc  mentica  efi,fuit  tamen  mendacium  of- 

ficiofum,videlicetpropter  fgfittcn,  fuam,&  exploratortm. 

4  Ipfa  a.fe.afc.vMii  fo.  In  hoc  exprimii  modus  quo  abfcodit  eos. 

5  lliifquc eg.fia.por.cl.  f.porta  ciuitatis,  neifiiabfqia- diiigenri 
inquijitionc  cxptofataritm  ciuitatem  rcintrarent.  .Alitcr  cxponitur  de 
pona  donius  I\ahab ,  qux  pnjl  cgrcjjum  ipjorum  claiifa  eft,nc  cito  icdi 
rent,&  abfcondiros  iniienircnt . 

6  Ncc.obd.  H; c  coiifcquenter  cxploratores  drpa&orcquirutitur, 
videlicet,qubd fali{::rent  l{ah.tb,Sc  dofnim patris Ju,ficiit faluauciat 
eos,qi!odhoc  pa&um  iuramcnto  fiimarcnt,& patct lircra  puucis  ex- 
ccpns,qux  cxponctnr. Ncc  d.ob.  quia  limor  abflukratfi.mnu  ab  cis. 

7  No.qubd  d  J.cra.vo  tcr.  Loquitur  dv  fitnro  ptr  n.oduinprx- 
teriti  propcer  ccrtitiidinen!fuxfidci,quia  tencbac  itu  certum,jcjt  iam 
cffctfaHtwi.Cuius  cnufi  ful>dit/,r. 

8  Eccnim  ir.in  nos  tcr.  id  i-ft,a  vobis  imm!jfus,&  reddit  caufam 
huius,  cum  dictui: 

9  Audi.CT  feijtv.tur  conclufiofua. 

10  Nunc  crgo  iura.mihi.  Et  hodie. 

Qul 


21 


lofi 


Lie 


^  dicacores ,  &  qn  dc  cordibiis  hominum.dc  tcplis.vel  fimu- 

A  lacris  gcnciiim  illum  eijci Ctrpriini  cft.  Mific  ergo  rex  ifie fi 

lioru  fuperbiXj&rex  lericho,  i.fiulritia%primum  Neroncni 

diaboli  lidorem  pricipuum,  dcinde  Domitianum ,  deindc 

Traianum,deindeca;teros  omncs,  hominum  quideprinci- 

ics ,  d^emonu  aute  fatellites. 


Crap.  11.         22 


I  fii  dixci-unt  ad  Rahab.id  cft 
Hcclcfiam  toto  iam  orbe  Ro 
mano  diffufam  ,  qu.T  Chrifti 
Apofiolos  fufceperat.Edxc  Vi 
roi,&c.  Hoc  dixcrunt  editis 
nouis  lcgibus,  profcriptioni- 
bus,gladi)s,&  ncuis  tormen- 
coru  gcneribus,  vt  Chriflj  no 
nien,&:  Apoffolorum  fi;dccx 


&  rnatrem ; fratres  ac  fororcs  ineas,&omnia 
qu^E  eorumj  funt,  &eruGtis  animas  noflras  a 

^^Ruina  fcculi. 

morte.  Quirefponderuntei:  Animanoftrafit 
provobis  inmortcm,  (i  tamen  non prodideris 
nos.Cumque  tradiderit  nobis  dominus  terram, 
faciemus  in  te  mifericordiami  &  veritatcm.  De- 


'&  i^Ipfo  mu 
o  hjbicabat. 
r  inlequcntes. 


Aft.». 
^om.  in  lof. 


B 


lud  arbitror indicarc , quia fcnefiradomri  illLiminat,  &r p l\  D 
tantii  luminis  capimus,  quancu  fufficiat  oculis  nofiris,&:  vi- 
lni:&:  incnrnatio  Saluntoris  non  nobis  intcgru  dcicatis afpe- 
ttu  ingeffit,  frd  tanquam  per  fcncfiram  pcr  incarnationcm 
fua fecic  nos  lumen  deitacis  afpicerc .  Tdco  mihi  vidccur  fi- 

fics ,  a^Emonu  aucc  lacciiuti.  gnum  faUrfls  pcr  tcnciira  da- 

fiidixci-uncadRahab.idcfl       ^  matrem ;  fratres  ac  fororcs  meas  .&omnia       tum,quofaluteinconfcquan 

Ciiromncs,  quiindjniocius 
func.  Q.H.C aliquado  nicrctrix 
crac,  miid,-;:a  cfi  i  aqu  i,&  fpu 
fantt:o,&  iu  ianguinc  Chrifii. 
d  Innoxu.  -jc  IiciuVus  Mar- 
tyr.Rahab  fornicaria,  ( pcrq] 
Ecclcfia  cx  gcncibus  col!c6^:i 
niaiiifefiabacur  )  fcmccipfam 
tirparcnr.Acillanunquamaf  b  mifitergoeos  pcr  funem  de  fencftra  .  Domus  4  qu:dcpd_enauic,q>elTl'Cgeci- 
fenfumprebuiccalib.  imo,&  .        ■"  i„„i^        .       o-nv-^  j  aj       lis.omniij  p£toru  rea.Sufcepic 

« ":•  ."/J.,..,;; .Kf.^nHir  !v.      enim eius ha^rebat  muro.  *  Dixitquc ad eos. Ad  r  ^^\ fpecul.atores qui fpecula- 

a  f  Qnafi  huinilia,&  deiecla fugite,cclellia  priaic.nte .  •  •       ■  -       'T-     * 

*^  montana  confcendite,  ne  forte  occurranivo- 

bis  t  reucrtentes,  ibique latitate diebus  tribus 

donec  redeat5&  fic  ibitis  per  viam  veftram .  Qiii 
^  dixeruntadeam  :  Innoxij  erimusaiuramento 

hoc  quo  adiurafti  nos  ,  fi  ingrcdientibus  nobis 

^^Redemptionis.  TSangui  j  ChrifH. 

terram,fignij  no  fucrit  funiculus  ifi:e  coccineus, 

a  lln cliaritatcincaniatione Clirilti. 

&  Iigaueris  eum  in  fcneftra ,  per  quam  nos  de- 

c  mifilt:i,&  patrem  tuura  ac  matrem,fratrelque,& 

omnem  c^gnationem  tuam  congregaueris  in 

a  In  Eccleliam.  b  ^  Nemo  extra  ccclefiara  (alu.itur. 

domum  tuam .  Qjii  oftium  domus  lua:  cgrcfTus 


lib.4.capi.37' 


Honul.}. 

c 


Matt.»7.r 
Lucz.x.e 


fidci  margarica  abfcondic,  &; 
fua  pocius  vita  prodidic .  Sic 
Paulus  Damafci  quum  folus 
quiercretur,  a  fracnbus  p  mu 
rum  vobns  fubmiffus  efiin 
fporca.&ficeuafi^j&c.  ^ 
a  ^iiima  noiirafn  pro  yobis^etc, 
^  Procopius .  Itacarccris 
clifios  cum  iufccpiflet  Paulu 
&  Silam,quib.  credidit,inc[.c: 
Quidmihhvt  ferttcr,  faBo  e.op^^ 
Ciii  illi:  Cofifide  domino  Icfi  Chri 
fto,ita.  cni  m  tu,&  cuita  dom' 
tuafcruabitur  .Etconfcftim 
capitib.  facrx  tinctioni  fub- 
milTis,  veriireccpcrut  fignij, 
fanguine  videlicet  coccincu 
Chrifti  pro  nobis  oblati.  Ob- 
tcftati  porro  etia  funt  fideli- 
bus  Thcfi;aloniC(^,paratos  ef- 
fenofolii  ipfis  imptircEua- 
geliu,  vcrumecialuas  ipforii 
animas  pro  ipfis  cxponere . 
b  DemifttergOi&c.  4«  Pro- 
copius.Funis  quancumuis  de 
bilis ,  non  difrumpicur,  pcr  ^, 
cuaferunc  exploracorcs ,  pcr 
quam  lofcp  hum  exlacuna  fubduxerunc,  Hieremi.am  ice.iSc 
D.\nielem,  pcr qu  aDauid  quoque  per  tencfira  dcmiflus au 
fugic:  Pauluseciamper  fporcam  fubmiirus  Damafci ,  prr  q^ 
dcnique  pacriarcha:  omncs  viuamcpucds  aquam  fubduxc 
runc. 

c  ^dmontanaconfcendlt  ite^&c.  Adam.&c.  Dat  fapicns  mc- 
recrix  confilium  myfticu,&:  cxlcftc,nihil  terrcnum  habens. 
Vermontana,  inquit,«.bite^  nolicc  p  valles  incedcre,humilia,&: 
dciecta  rcfugicc,  qux excelfa func,&: fublimia prxdicacc.Ip- 
fa  auc  pannum  coccineum  ponic  in  domo  fua,pcr  qcl  faluct' 
ab  excidio ciuicacis,coccineu,f  quod  fanguinis  formain  ge- 
rcbac.Scicbac  enim,q,  nuUi  efiicc  falus,nili  in  fanguinc  Chri- 
fti.Dacurcceihocmandacum  :  Omnes,quiinucncifuerinc 
in  domo  cua,faluabuncur.  Si  quis  crgo  faluari  vulc,veniac  in 
hac  domii,in  qua  Chrifti  fanguis  in  fignii  cft  redempcionis. 
Na  iipud  eos,qui  dixerunc.  Sanguis  eius  fuper  nos,  &fuperfilios 
«oy^roi.Chrifii  fanguis  in  danacionem.Poficus  cft  onim  lefus 
in  ruina,&:  in  refurrc£lione  mulcorii.  Idco  concradicencibus 
figno  cius  etiicicur  fanguis  ad  pocna,  crcdcncib.  ad  faluccm. 
Nemo  crgo  cxcra  ccclefia  faluac  .  C^ii  foras  cxic,mortis  fux 
rcus  fit  hoc  cfl  fanguinis  fignQ ,  quia  hcc  ert  fandlrificacio ,  q 
p  fanguinc  conftac.  Quia  in  fcneftra dcpendcc hoc  fignii,il- 

lud 


E 

Kairrar.  Ib 
Pfal.ifi. 


fucrit ,  fanguis  ipfius  erit  in  caputcius,  &:nos 
erimus  t  alieni.  Cundlorum  autem  fanguis,qui 
tecum  in  domo  fucriiit,rcdundabitin  caput  no- 
ftrum ,  fi  eos  aliquis  tetigerit .  Quia  fi  nos  pio- 
dere  volueris  ,  &  fcrmonem  iftum  profcrre 
in  medium  ,  crimus  mundi  ab  hoc  iuramen- 


banc^^vniucrsa  ccrra ,  &:  apud 
fe  abfc6dic,Pacre,f.&:  Fil!ii,cii 
Spincufantlro .  Eccu  vniacrfa 
ciuiras  in  qua  habicabac,coci- 
diflec  in  ruina,Rahab  pfcrua- 
ta  eft, cii  vniucrfa  lionio  fua, 
fidc  (ignicoccinci.SiCj&iDris 
diccbat  Pharifa.'is ,  cj.  aduentii 
cius  nc")  cxcipiebat,'5<:  coccini 
fignii,(quod  erac  pafcha,rede 
pc:o,  &:  exodus  populi  ex  Ae- 
gypco]nullificabac,  T^wMtviiHi, 
(^  !)ier:tricci  prxcedentvosinre 
gnoLaloru.  -jt  Aug,  M:-recrix,q 
fufccpit  niicios,  prxfumplit  i 
promiflionc ,  timuic  Deii,cui 
diclu  elt ,  vt  p  fencfira  n^itte- 
rctcoccu,]'.  vcin  frocc  hcrct  fi  |innoxii. 
giiu  fanguinis  Chrifii,  Eccle-    . 
fiam  gentium  fignificauic . 

•!<  Procop.  His  fimilia  Mo-  Coram.m  lof. 
fesljuoq;  madauic,  vc  faiigui- 
ne pofies  vngac,  & limina,nc 
qucquifqua  domocxcac,quo 
vafiacoreeuiccc  VbiEcclcfi^ 
figuraerac,qucadmodam  hic 
quoque  in  domo  Rahab ,  nnncquc  fidci confcffio  pcr  fune 
fignificacur.  Qu^icunquc igicur  fiduciahabcc in ouili,Chnfti 
iigno  nocacus  maneac. 

•J«  Rup.  Tunicul'  coccinc'  in  fcncftra ligad' , tiruP c  paffiois  Comm.inlof. 
diiica:,intcr  oculosccclcfi.c  iugitcr  pingcnd'.C()co<nc'  iiiC^  "P-  "• 
funicul'jfanguinciie  crucis  figiiaculu  lugiter  pigcdfi  i  frotc. 
c    Etpatretitu. ^  Cypria. Fons  non clic £cclcliii,ncc (cindi  E-ift.  ad  Mi- 
aduerfum fe,aut  diuidi poflc,fcd  infcparabilisdomus  vnita-  gnum,  dei>*- 
te  tencrc  manifcftat  diuinx  fcriptur^'  fidcs,  cii  dc  facrameto  ptixandis. 
pafch2,&  agni  fcriptu  ill.ln  domo  vna  comcdrtur.  Qd  ice  circa  ^o"*'- 
Rahab  exprcirum  vidcmus,cui  df ;  T?atretuu,^^  rnatrc,c{\.\o  fa  ^    . 
cramenco  dcclaracur,  in  vna  domu  folii.i.in  Ecclefia,vidu- 
roSj&abinterituinundi  cuafuros,colligi  oporterc  .  Qui(q.s 
aut  foras  cxieric,ideft ,  fi  quis  quauis  in  Ecclcliagraciam  c6- 
fccucus.rcccifcric,  6i  ab  Hcclef ia exicric,  rcum  fibi  fucurum, 
•Jc  Idem.  Scare  cu,&;  viucrc  pucas  polle  dc  Ecclcfia  reccdcce?  ^'''  «>«  »"'t« 
Scdes  fibi  alias,  &c  diuerfa  domicilia  conccdenccm^Cum  di 
dtum  ficad  Rahab ,  in  qua  prasformabacur  Ecclcfia .  Tatrem 
tUHm,&  matrem  tuam,  cr  fratrcs  tuos  colligcs  ad  tcipfam  in  dwiium 
tuam,  &  erit,omnis^cjm  exierit  ojiium  dumus  tux.  foras,rcus  fibi ciir. 
f  Qui oflium  domus  tuxegrejfns fucrit,fanguis.  ^.*  Rupcr.  Quicu-  ^°'",'^"/" 
quc  feipfum  ab  vnitace  fidci  pra;cidenc,  ha-nclclquc  ac  ichi f 
,  ^  maca 


NICOLAVS   DE    LYRA. 

1  Qiii  refpond.Anim.no.&:c.  Hic  accipitur  animapro  toto  ho 
mncqina  efl  pars  principaUs  homiBis^-pelpro  ipfa  fita  hu;nana.^cjuie 
caufatur  ab  anima.vtfn  ibi  pr^dicatio  caufalis,non  formalis^quia  ani 
tna  h  umana  eU  immortalis . 

2  Facic.in  ce  mi  fe.  Te  &  domitmpatris  tui  faluando. 
S     Ecvericaccm.  luramentum  fcruando. 

4  Dcmific  crgo.  Hic  evploratores  ahire  fmiituntur.cuiiis  modus 
dffcribitrir^cttmdicttur.Dcimik  crgo  eos  pcr  fii.dc  tcnc.  Hebrfi 
(jui  dkunt  I{jhahfiifle  merctricern,  dicunt  qubd  fditafuerar  prr  fune 
illumrecipere fornicarios,  &  emittere,vt  ficut  fuerat  ci  tnJlrHnicntii 
peccati ,  &  tranfgreffionis,ftc & cificrci  tnflrumentum  faluationis. 

5  Donms.n.fciuitatis.hoc  additur,  ad  oflendcndum,qu6d  de  fa- 
iiiipout  at  emiitcre  exploralores  (feneflra,qua  hahcbat  fupcr  muru. 

Sicut 


Sicut,&  Taulus demijfus  efl,vt  habetur  ^•3.  9. 

6  Admoncanaconfcendice.  Fhinonelviacommunis. 

7  Ibique  lacicace.i-'£ef  Iord.inis  parum  diflaret d  Hiericho,tame 
adtantim  tcmptis  manferunt  perfecutores  cxplofatorum,quia  1/0  fo- 
lum  quxficruttt  cos  in  via,  &  in  termino  vix  ,jed  in  btibulis  circun- 
quaque.  Hcbr--ci  autem  dtcunt,quod  rcuelatum  futt  ipfi  I{ahabpruf'a- 
lute exploratorum,qubd  tantim  tardarent . 

8  Si  xngTC.i.rubeus.l-etiuerat  enirn  ipfa  i^hab  adexploratorib.vt 
darenteicertumfignii  faluationis  fnx,&  fuoru,&  ipfl  dcderuni pro 
figno,qubdfuniculutpcrqucmdcmiflifuerant,l/garcturinf€nefira,et 
(ic  cognofcerctiir  domus  ab  eis,&  exiflcnfes  in  en,  &  idco  dtxcrunt^q, 
fifuniciilHS  ilie  non  effct  ibi  pro  figno,immunes  rfjcnt  k  iuramento. 

9  Qui  oliium  domus,&:c.  i.ipfe erit  fibi  cauf-t  mnrtis, 

10  Cundtorum  3iutcm.ideii,obiigamus  uos  mortipro  coriifalute. 


^5 


^  mara  fccffrir,  r.t« 

A  $}Hi  ipfi^  trt  in  ca- 

/)«tr;rtr.  H.scillu 

gloriofa  fiint »  q 

did.i  fiinc  (Jcci- 

iMtatcDei,con)- 

probancc  S.iliia- 

torc:Vlcmorcro 

P^^"-  R.ili.ib,.Vbaby- 

lonis.fcicciu  mc. 

Ergo    q'.iicuaiiC 

a  cultu  )Xn  alic- 

ni ,  angiiniaci  k 

pcccatis ,  dcni- 


GIofordin.&NicoLideLyra.         24 

to,quodaiiiuraftinos.  EtillarcrponditrSiciitlocuri  cftis.itafiat.  Di-      f  atres  ranc ,  ^;  l) 
.*         ,  1-    r  I-  -  ■     r       o  oinncs  p.^r  vnu 

mittcnsc]jcos,vtpcrgercnt,  appendittunicukicoccmeuintLMicttra.  t   fiiuacir  ftiiicu- 
llli  vcro  .ambulates pcrucnerut ad  motana ,  &:  mriferunc  ibi  tres dics,  *   Um  cocc-nLmm 
donecreucrteretur>  qui  fueratperfecuti  .Qua:rcntescnirn  pcr  oninc      p^^^crncis^c.  m 
viam.noiircpcreruntcos.  Quibusvrbcmingreflisrcuerfifunt,&:de-  3 
{cenderunt  cxploratorcsde  monte,  d^Iordane  tranfnvirovencrunt 
adlofucfiliumNun,  narraucruntqueciomnia,  qucEacciJcrantfibi  ^ 
atquc  dixerunt :  Tradidit  dominus  omncm  terram  hanc  in  nianus  no 
ftr.is,&timorcproltratifuntcunclihabitatorcseius.  *  5 


Q^sf.r.inlo''. 


grati  in  v:tijs ,  vcnicdo  in  vna  dornu  Rahab,cognati  f\m,Sc       qui  vcro fant  cxcra  illam  non  faiuncur  zccrna  vita 

i .  fracres 


limis  Chrifhli- 
gniculiun  . 

•j^Theodorcr. 
Pi.Ll:ioncs  cxo^') 
racorum  vald^ 
corifvi.int  veri- 
tati.Nobiscnini  ,  ..,  .  . 
f.a-.is  pcr  tccL-  ,aca,p..a4ui 

li.ini    proUCniC,    viderun:  noi. 


N  ICOLA  VS    D  E.    L  YR  A. 

I     Appcndic  funicu.  id  efl,/ijtim  cum  appL-ndit ,nc  obliuhni  dare 
t'.tr,&  vt  bac  exploratores  vidcrent  anteejnain  recedcrent . 
%     lUi  vcro.H/V  exploraiores  ad  lofue rcuer. wttur , prJimittitur  ta- 
men  Utitatio  eorum  tribus  dxbiis  in  montanls  .  i 

?     Rcuerfl 


3  Reucrfi  func.  fcilicet  evploratares  demontms  ud  locu/n  vbi  e- 
rat  tr.infnus  lordanis. 

4  Atque dixerunc. ^c//  diccret^tz  certum  cjl  acfi  cjfet  faBum' 
Et  caufa  fiibdiiur  civn  dicitur . 

5  Ec  cimorc  prortraci  func.  id  cJl,non  babcm  virtiitcm  rcfifl^dU- 


ic.i.     V^ 


CAP.    III. 

'^ando  videritis .  -J*  lofc. 
.j.AwJc.i.  V^  Icfus  cranfpofuic  cun- 
£tum  cxcrcicu^cocamq;  mulci 
tudine  cali  modo.  Preccdcbac 
quidc  faccrdoces  babecc!  ar- 
<:5,  dcidc  Leuite  cabernaculii 
&:vafii3qu9ad  focrificiorij  mi 
niftcria  lliiic  nccclTiria  defcre 
tcs.  ScqucbaturauceL«uicas, 
pertribus  fuas  omnis  cxcrci- 
tuSjhabcns  in  medio  infanccs 
atque  muliercs .  Mctueban: 
t  pf«epe™°*  cnim  propter  cos,  ne  vim  pa- 
5^P"^°'"*""cercncurinfluminc. 

'  -^c  Rabbi  Lcui.Ftnicuin  iam 

K  crac  criduum ,  incipicnce  ifta 

noclc ,  q  ad  dccimu  die  mcn- 
fis  cum  pt!nercc,pfiirutacrac 
traic<ftioi.  Vcra  luceclTecxpe 
dtaca  moncnt  ilfa  vcrb-i.Et?6i 
pernonarur,t,&c.  In  lucc  ufic  di 
laca  cft  craicdtio ,  vc  ca  intignc 


•fcrc. 


p.    III. 

Gitur  lofue  de  1;  node  con 
furgens  mouit  callra  e- 
gredientefque  deSetive 
nerunt  ad  lordanem  ipfe 
&  omnes  filij  Ifrael ,  & 
morari  funt  ibi  pcr  tres 
dics.  Quibus  cuolutis  tra 
fieruntt  praeconcspercaftrorum  medium,  & 
tclamare  eocperunt.  Qnando  videritisarcam 
foedefis  dominiDeiveftri,  &faccrdotcs  ftirpis 
Leuiricx  portantcs  ca.vos  quoq;  cofurgire,&  fe 
quiminipcedeces,fitq;  intervos ,  &arca^atiii 
*cubitfira  duu  mi!ium,vt  t  procul  m;igis  videre 
poffuiSjSi  nofle ,  per  qua  via  ingrediamini,quia 
ipriusno  ambulartispea,  &caueteneappro- 


cis  culcu  diuinu  numc,,p  fceli- 
ci  craicttionc ,  bclhqucaufpi- 
cio .  Dcniq;  vc  hac  ipfiexpia- 
cionc  pcrmoci  omnjii  aiiimi 
acccnciores  cfTencad  confide 
randum ,  quod  fat^uin  ibacur 
miraculum. 

AusT,.  Sctibe  populo  dicunc: 
Cimvidcriiis  arca  teUimonijDi 
noJ{ri,&  facerdotes,et  Leuita^  por 
tantes  eam,&c.  Logc  iufiu  eft 
arca  pra;ccdcrc,  vc  pofiec  a  po 
pulo  vi  dcri .  Ta  m  grade  en  i  m 
agmen  ,  fi  pofi  cam  proximc 
pcrgcrcc,  no  eani  vidcrcc  prce 
irc,nec  nolfec  qua  fequererL^r. 
Lx  hoc  intclligicur ,  quod  co- 
lumna  nubis,  qua:  folchac  mo 
ucnd's  cafiiis  fignum  darc,  Si 
icerofiendere,  lam  rcccllcrac 
nec  eis  apparcbac .  Hi  nc  failil 
cfi,  quod  tridiium  illuJ  ex  hii 
maii.i  d.fpoiicionc  p:<cd:ccrc 
tur.  Nuncergo  duce  Icfu.pofl  arcam  domini  fc;quuncur,nu 


E 

fmane. 


Lr.Xofuc 


tprxfcAi. : 


n    F 


miraculu  abomnib.pfpcdiiexploracumq;  fierct .  Deinde, 

vt  vel  vna  no;Se  habcrct  populus  jd  cxpiadii  quoda  fandtita       bc  f.ibcraita, tanquam  vclamine  ablaco, 

cis 


Hbr. 


Ciuifio. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C  A  P.    IIL 

Gicur  lofue,  Hic  confc<jHe>iter  agttur  dc  i'igreffii  terr.(,  qiii 
fa£lu:  efl  pcr  tr.znfitum  Jordatfis ,  &  ideo  prtmo  ojicnditur 
quid  a6ium  e  1  in  ipfo  tranfitu.  fccundo  quid  in  exitu  4.  capi. 
tertio  (fuidin  {iatu,cap.  J.  Vrimapars  (tiuidiftr  in  tres^quiaprimo  de 
tranfiiu  d.iiiir  prxceptum.fecundo  additurjignim  diHtmtas  dandum, 
;6/.Diitirquedominusad  lofuc.tenio  poniiur  vtauftiue  complc' 
nentum  ii/.Igicur  cgrediis  cfi  populiis.  Circa  primum  dicitur. 

1  Igicur  lofuc  dc  no.con.  In  Hcbr^o  habetur  babboquer,  De 
ntane  conjuygens ,  quia  furrexii  in  aurora  ,  qux  cjt  confinitm  diei,& 
noliif.  &  fic  poteU  vtroque  modo  nomnari. 

2  Egrcdicnccfquc  dc  Sccim,&:c,  Locus  eU  vndemiferat  expto- 
ratores. 

I  Vcncrunc  ad  Tordanem.  Q^i  non  midinm  a  Setin  dijlat. 
4  Ecmoraci  funcibi  pcrcrcsdics  .  Dicunt  expofitores  noflri, 
qiiod  ca".fa  huius  mors  fuit,eo  tp  lordanis  Jluuius  tunc  ex rcfolutione 
niuium  increuerat,vt  habetur  infra ,  &  ideo  Jicterunt  ibi  tribus  dieb. 
^iwiif-jf.e  aqu£  aliquantulum  decreuijfcnt .  Sed  hoc  nen  vidctur  bene 
cofonareveritati Hebraic£,quiairifcacod.cap.  vbinos habcmus,  lor 
danis  autcm  ripas  aluei  iiii  ccmporc  mcfiis  implcucrac./'»  He 
brxohabetiir  fic  .  Ec  lordanis  impicucrat  fupcromncsripas 
fuas  omnibus  dicbus  mcifis,  q  dies  duratf  dnos mcnfes  fecundii 
lJchrxos,vt  didumfnit  Gene.S.  infine.  &  idcofi  caufa  wor<e  fniffet 
f.xcrcfccmia  lordanisjihj  IfraeliLidcmfietiJjcnt  pcr  maiusfpatiiifar 

tis. 


tis,quam'per  tres  dics,  v:  videtnr.  Ideo  aliter  potefl  dici,  fcilicct,quod 
caufa  illiu!  mor£  fuit ,  quia  lofne  cxpeSlabat  rcudationem  domini  de 
pwdo  tranfi  itndi,qu£  fafla  fnit  fibi  vUima  die  de  illis  trih.  &  in  cra- 
fiino  trarificriint.Fnde  iP.c  dixit  lofue  ad p:ipiiliim.S<mi\li\camini: 
cras enim  taricc dominus incer  vos  mirabilia.  .5"/  enim  dprinci 
pio  lofuefciu  'Jfi;t,qubd  abcus  lordanis  ficcari  debwffct proptcr  corU 
tranfiui,non  oportuijfet  eum  expcB.ire  per  dicm,  'wc  per  horam  .ppter 
diminiicionc  a^jux  .  Dicunt  autem  Hcbrxi.q:i6d  prima  dies  de  tribns  p- 
diilis  fiiit  tricrfima,& per  confcqucns  vkima  lu5i:isM  ^fi,qnod  opor- 
tet  dicere  fecundum pri£dicla,fciticet,  quoda  morte  :VIoJi  vfiue  ad  tra 
fitum lordanis inchifiue fluxcrttnt tantua triglnta tres aivs , ita  qtwd 
die  tngcfima  tertia  tranfierunt  lordanem.tres  autem  dies  prxdifl.c  im 
mediate prxccfiferunt  di'.'m  tranfitus,vt  patct  in  textu. Ex  quofequi- 
tur,q-iodprir,ia  illarum  fuit  tricefima  dies  tuSus  Mofi . 
y  Quando  vidcricis  arcam.  Ev  quo  patet,  ^  alirer  port.tta  fiiJt 
tunc,quam  antcin  motione  caHrorton,  quia  ante  portabatur  perLc- 
uitas,qui  erant  de  familia  Caath,vtpxtet  T^t.  ^{^  l  o. 

6  Vos  quoque  Con.E.vaao  ctiam  patet,qubd  alio  ordinsportaha 
tur  arca,quia  in  alijs  motionibus  cijlrorum  fex  tribus  pnecedebnnt  ar 
cam,& fex  fcquebantur,vt habctur  7v(«/w.  iQ.hic autem  arcaprAce^ 
debat.Et  ex  hoc  eiiam  vidctuji,e^d  nubes,  ^ua  prius  ducatnm prtxbe 
bat,  recejferat. 

7  Sitquc  inrcr  vos,&  arcam  ^pa.propter  reuerentiam . 

8  CubiCorum  duum  mi.Cubitus  cnminct pcdem  cum  dt{.-ibus  tcr 
ftjs ,  &  efl  me>'fura  a  braihij  (ubito  adfummitatem  digitonm . 

I  S.iii:^ifi- 


t  ne  .-.ppropii 

qix-[is  ei 

nodc  poilitil 

|,)b  heri,&l 

diultcitius 

Heb. 

t  &cauete  1 

appr')piiK)m 

ti>  ad  ar«an{ 


MORALITER. 

^     Qjiando  vidtntis  mamfadcris  doniini  Dct  vislri ,  6"  facerdotes 

fiirpis 


.  fi\rpisLcmtic£portan.&c.  Hicagiturdemodotranfcundi  lor 
dancm,qui  fliit  miraculofus ,  &:ideoper  hoc  lofue  fuiccxal 
tacus ,  fecundum  quod  dixic  ci  dommus. 


1 


lofu 


;.er   Obr.'.. 
R.bau.  c.n. 


Cap.Iil. 


26 


•j:  Hwbrsf.Tribus  paftoribns  Ifraclis  tria  infignia  dona  c6 
cefra  fun:,  Mr.nna  quide  Mofi  columna  nubis  Anroni,puce' 
Mr.rix  r.iericis  Moitua  porro  Maria,fublac'  ctt  putcus,rccu 
pcracustame  mencis  Aaronis,&  Molis.  Morcuo  Aaronc,di 
fparuiC  nubis  coluna,&:  fi  poftcaiic  illis  Mofis  nierico  rcddi 

MorcuoMofc 


mittitur. Vndc.2^d/7/>wMv  obutam  Clmflo  in  iicrd,&c^\\\\\  crgo  D 
c(}  ,  quod  metuat  lufius ,  cui  omnis creatura  f.uTiulaf',<S<:  cui  i.Theff:*, 
d f .5"/ tranfieris  per  if/iem^flumntn  non  aduret  te^  &c.  Omnia  cro^o  Eu.  4 j  .4. 
q  in  priorib.gcftafunc,  in  te  fccundum  myliicam  rationcm 
coplentur,  qui  cupis  idololacnx  ccncbrls  dcrcli«5tis  ad  ;nidie 


Hoaiil  4. 


PasM-i^-a- 


tia  diuing  legis  acccdcrc,  Aegy- 
ptuin  derclinquis,  cum  cachccu 
nicnis  aggregacus,  1."^  pricceptis 
cccleliafticis  parcrc  cajpifti,  <^ 
cgrcffus  mare  rubru,  &.  in  defcr 
t!  iracionibus  poficus,  ad  audic- 
dum  legem  Dc\.,  &:  incucndum 
viiltura  Moyfi  pcrgloriam  Do- 
minircLicIatu,quotidicvacas.Si 
autcad  bapcifmii  vencris,&co- 
fiflcnce  faccrdotali ,  &  Lcuicico 

niIfracl.vtfcia.n^qu6dficutcimMofcfui  5,  Jit^bl^So^^^^^^ 


pinqucds  ad  arca .  Dixitq;  lofLic  ad  populu: 
SanClificaminircrasenim  facietDomin'iii  ^ 
ter  vos  mirabilia .  Et  ait  ad  facerdoccs :  Tol-  ] 
lite  arcam  focderis ,  &  pra^ceditepopulum. 
Qui  iufficomplcntes  tulcrunt,  &  anibula- 
ueruntantecos.  DixitqucDominusadlo-  4 
fue .  Hodie  incipiam  exaltarcte  coram  om-  ^ 

i  Cuiiiiic  ChjiiUis  exaltatur  ciiin  in  raoite  cius  bapt-zatut. 


Phil.  «.b. 
;xuemuin. 


Qii|ft.». 
i3 


ca.Morcuo  moic ,  pcrieruc  cria 
hxc,ncc  poftca  rccupcraca. 
a  UoiUe  inci.  exalta.  Adam. 
Mulca  prodigia  in  ercmogclla 
func,&:  nufqu.im  diocur  exalca- 
tus  Icfus.  Vbi  vcro  ctalicur  lor- 
danis,dicicur  ad  cum.Hodie  inci. 
exaUe,6^c.  Exalcaciocnim  Icili 
in  cofpcilu  pcpuli ,  abapcifmo 
fiimic-exordium.  Qui  cnim  ba- 
pcizacur ,  in  n-.Qrcc  iplius  bapti- 
zacur,  cuius  mors  in  crucis  cxal 
tationccomplccur.  Mericocr- 
g,ocuique  fidcliuciic  primum 
Icfus  exalcatur,cu  ad  myfieriii 
baptifmiperucnic.  vnde.  Exal~ 
tauiiillii  Dlus,  &  donanit  illino- 
menyquod  cjifupcr  omnc  nvrncn^  ctc. 
^  Theodorecus.  Sicuc  lofuc 
ex  miraculo  apud  lordancm  e- 
dico,  innocuic  cffc  vir  .a  Dco  di- 
lcrtuSjica  lefus  ncficr  poft  fufcc 
pcum  a  loannc  in  lordanc  ba- 
pcifma,  dodrina? ,  S>L  miraculo- 

rum  fccicinicium.Exdtat' por-  c  th:Eum,'  HeuiEum,  &  plierczaeum ,  Gcr?c- 
ro  non  cft  adcpcus ,  quod  prius    ^  /-  "  _»  i^-,i/-,P 

non , 


(tcrijs ,  lordanccranfmiflbcer- 
ra  promifrionis  incrabis.  In  qua 
tepofl  Moyfcn  fufcipit  Icfus, 
noui  itincrisdux.Tu  autcm  mc 
mor  cacarum  vircucum  ,qdcibi 
mare  diuifum  cft ,  q^  aqua  lor-  E 
danis  ftecit,diccs.-i'/«'^  ejl  dbi  ma  1'^^''" 


Deus  viues  in  medio  vefiri  cft ,  &  difperdct 

j  in  confpe6lu  veftro  Chanana^um ,  &:Hc- 

« th:Eum,  Heua^um,  &  pherczaeum ,  Gcrgc- 

lXe\/ccfpatVfcdc .""quod  ?  ^«"  qaoque,&  Amorrh2U,&  Icbuf^u.  Ec- 


Mntli.  3. 
CoaL 


habcbaCjVCpocc,  qui  ignorabatf 
cffe  filius  Deijdcclaracus  cft  ca- 
lis,pacrc diccnte,  H:c  cflfiUus  me 
us  dikrius,  &c. 

•jcProcopius.Nc  cui  videacur 
alium  cflc  Deum  vcccris,&:  no- 

ux  Ecclcfia: ,  lofuc  cum  Mofe coniungic,  vc  vnius  Dei  cura 
amborumciiedemonftrcc  . 

b  Domi.de.vc.&c.  Adam.  Pcccjtori  omnis  crcatura  hoftis 
eli,ficuc  Acgypcijs  fiuuius,ccrra,&  c^Iu.Iufto  feruiuc  oia.  Ma 
rerubrfi  crallc  licco  vefIigio,Aegypci'  fubmergit.In  crcmo 
i.in  dcferco  horribili,&:  vaflo  cib'  de  cglo  miniliracur  lufto. 
Ec  in  lordanc  arca  tcftameci  dux  eft  populo .  Aq  dcfcccruc 
facerdotib.&Lcuicis.  Similiccrcibi^qui  pcr  bapcifmifacra- 
mcncij  lordanis  fiucca  cgrclfus  es,  pcr  iplum  acra  cralicus  ^ 

mitcicur. 


ita & tecum fim.Tu  aute priccipe faccrdoti-  f 

bus  ,qui  portat  arcam  fccderis,&  dic  eis.Cu  s 

ingreili  fueritis !  parte  aqu?  lordanis,  ftate 

ine.!.Dixitq5  lofuead  filios  ifrael:  Accedite  ^ 

huc ,  &  audite  verbu  Domini  Dci  veftri.  Et 

rurfum:In  boc,  inquit ,  fcietis  qddominus  '•  yequodfugiflit&tuio^rdauis^uiaco 

uer/us  es  rctroifHm,&c.  Ectc{pon 
dcbic  cibi  fermo  diuin  Js.-^/4c« 
domini  mota  efl  terra ,  a  facie  dei  la- 
cob .  iini  conueriit perram infiagna 
aquarum,&  rupem  infontes,  &c. 
^  ^  c    C/7ij«a«;e«j.poffidens,vclpoC 

cc  arca  lOEderis  Diiiomnistcrrieantecedct  "  feflio,vclnegociacores,velmu- 

vospcrlordanem.  Parateduodecim  viros  "  ^^'''J'/*,      ^      ..      ^    ^ 
1        1     I    »/-     I  r        1         r        I        -i  d    H  r*<8«x.tormidans,fiuclTU» 

de  tribub  Ifraei,linguIos  p  iingulas  trib.  Et     pens. 

cupofuerin£veftigiapcdumfuorum,facer-  '^  ^    Heuxus.  Lapidescolligcns. 

*  f    P/jera3;_.««f.  Separaus,tiuc  dif- 

feminans. 

g    Gergefms .  colonum  applica,vcl  colonum  eijcicns,fiue 
aduena  appropinquans . 
h    ./^»2o»r/jx/«.Amarus,velIoqucns. 
i    7eiM/k«i.C.iIcances,veI  pra^fcpe  corum. 
k  •:«  £cce<irc.z/«rfew.  Procopius.  Traulicusarcaivobisfitfi- 
gno  incernecionis  gcncium .  Qucmadmodum  quoquc  vo- 
bis  cfle  dcbcc  copiarum  aduerfarum,  fi  qux  in  lordane  foe- 
ric  arca,qux  fidei  in  fe  complccticur  arcana . 

^  3  MelHs 


Tii.ai. 


Ibidem  b. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

1  Sanftificamini.  Expofitorcs  noflri  dicunt,  quod  ifla  fanliifica- 
tto  inulligitHr,cjuod  conciucrent  ab  vxoribus  fms,  propter  reuerentia 
rrtiraciili  incraUinofiendi  ,ftCHt  &  ante  dationem  lcgis  prxceptum 
fuit  eis,vt  continerent  ab  vxoriuusfuis,vt  habeturExod.  l  c^.Hebr^i 
autem dicunt,  Sicis par.ici,  vbi nos dicimus.  Sandificamini,  quia 
vtrbum  iilud  quadas  ejl^quiuocum  ad  prfpararc&faaSiftcarcfed 
qudis  debcbat  ejfciiia  pr£paratio,non  dicunt. 

2  Cras  enim  facicc  Dominus  inter  vos  mi.  ficcando  alueum 
lordanis,  vt  exprimctur  infra . 

3  Ec  aic  ad  faccr.  hoc  dicit  lofue  in  die  tr.wfitus  Jordanis . 

.  4    Dixicquc  dominus.H/<:  exprimitur fignwn  diuinitus dandum, 
cum  dicitur  . 

5  Hodicincipiam  exal.cccoram  omni  Ifracl.  Licetenimdie 
praccdenti  reuelatio  fa£ia  fuijfet  Iofue,ytprMi£ii*m  efl ,  tamen  ttinc 
fuit  repiicata  ad  maiorcrn  affertioncm,  &  etiam  ad  maiorcm  declara- 
tionem.  Sicut  enim  in  cognitione  naturali  proceditur  ab  imperfeQo  ad 
ferfeUtm,vt hahciur  i.Tl)fficorum,flc etin  cognitionefupcrnatura 
li,quxfitperdiuinamreuelationem,aliquandoveritasprimoreuela- 
tur  minus  perfe6ih,  p  oflea  perfc£iius, 

6     Vc 


6  Vt fci.&c.cum  mo.fui. perflgna  mirabilia. 

7  Ica,&  cc.fim.  qnodpatuitpcr  tr.infttum  miraculofum. 

8  Cum  in^TC.fnc.&CC.Dicunt Hebrei,qi  iieterunt  in  lordanef- 
fc  ripam,per  quam  ingrediebantur  ,qnouJque  totus  populus  tranfljfet. 
& ex  hoc dicuntijda alia, vt  patebit  poflea .  Sed  videtur  falftm,per 
boc  quod  infine  biiius  ca.dicitur.  Saccrdoccs,qui  porcabancar- 
cam  foedcris  domini  ,ftabanc  fuper  ficcam  humumin  me- 
diolordanis.  Exquo  vidctur,quod proctfferunt  vfque ad  medium  4I 
uei,vt  populus  iranfiret  fecurius. 

9  Accedice  huc,&  audire  verbum  dom.  Hoc  di.xitIofueprin 
cipibits p<>puli,in  qtuhus  totus  populns  virttuliter  continetur.  ^o«  #• 
nimpotuiffctto^Ui  pnpidus  verbum  eius  audire . 

10  Inhocinquicfciccis,c|,dominusDeus  vjuensin  mcdio 
vcftri  cH.fciiicetper  opus  mirabile,quod  non  potefl  fieri,nifl diuin* 
virtutc,  quod  exprimitur  cum  dicitur . 

11  Ecccarcafccderisdo  &c.  ^d cuius appropinquationem  (ic- 
catffutit  aqufyVt  exprimitur  poflea. 

I i  Parace  duodcci m  vi.fciiicet  ad tollendum.  i  i.lapides  de  alue» 
Jordanis  deftccando,vt  exprimitur  in  principiofe.ca. 
1  j  Et CJum  pofuerinc  vc.pc.fuorum,i5ic.Hic  exprimitur  modut 
dcficcationis  aiuei  Jordanis.&  patet  iitera. 

I  Igicur 


I 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

5  Hodie  incipiam  exaitare  te  coram  omni lfrael,vt fciant,quod ficut 
tum  M(>fefui,ita  &  tecumfum,&c.h\\c^oncc.^t  hunc  cranfi- 
tum  fignificacur  b.nptifmi  ficramcncum,vc diclum cft  fupr. 
In infticutionc  vcro  bapcifmi,dnslcfus  cniuslofucfigura 
ftiicin  gcftis,&  nomiriccxalcacusfuitcora  foanne  Bapcifta 

6  alijs  affiftcntib.per  apercioncm  cocli  fuper  cu,?C  per  vocc 
pacris  diccncis:H/c  eiifiiius  tnius,&c.  &  per  tcftimonium  fpi- 
iiciinjtilli  in  columbar  fpccicdefcendcncisfupercum,  &C 
mancucis,  &  dcinccps  pcr  mulca  miracula  alias  inaudica. 

•}•  Tu  autemprf(ipefaccrdotibus,quiportant  arcamfaderis^etc.Vev 
iftos  faccrdotck  f  iguanf  apoftoli  alijquc  difcipuli ,  &  corum 

lucccflb- 


fucccfforcscuangelium  Chnfti  per  orbcm  porcantcs .  C^ 
quidc  euangclium  bene  per  arcam  fignificacur,co  q,  cria  co 
tinebacfpiricualiccr,quxcranc  in  arca  conccnw,  f  cabulx,u 
quas  fignificabacur  lcx  vecus,quam  concineceuangelium  c- 
iusimperfecSionemfupplendo .  SccundumfuicvirgaAaro, 
qu^  fignificauic  dignicacem  rc>!;iam ,  &C  ficccrdocalem,  qua 
concinctauitorcuagclij  Chiiftus,qui  cft  rex,oi  facerdos,5£ 
perconfcqucns  ipfum  euangclium  hocconcinec.propccr 
quod  dicicur  cuangelium  rcgni,Macch.4.Tcruum  tuic  ma- 
lui,  per  quam  f  ignificacus  fuic  cibus  fpiricualis  cx  vcrbis  cua 
gclij .  propcer  quod  loh.  6.g.  Chrifto  dixcruncapoftoli:D«- 
mine  ad  quem  ibimusiverba  vits  iternf  habes. 


¥ 


GIof.ordin.&NicoIaicIcLyra' 


^^ 


iizfl.i. 


Qi' 


t  lcrirho. 


,1  Mf0'  'mt>ier,l,1^.^icmin d'chuf  mffjis mV/V/.Hoc  iiicrcJibi       qii.im  fe arbjrnbrtur fi p  bnftesh.ihcrc pcrmi rsionem,i'r;tei:  p 
|j.vfrc3io'nibiRnoQris,ibi  aijccipfticut  pcrhibct  quinouc-       hec  Dcustr.infibiicm  tluuiu  ficricicomnromilic,  m.igm:a 
riuir)'nin!ciovcriscft  mcfMyiniici^funcautillcfluuiusrc-       dincmcius  in\minucs.Cumquef.>ccrdocib.primisincrocuri 

dundac  ,  &  implciur  amphus  .      ,       ••       '"' -i- 1;^ —^^  a..—.^."- 

q.iwm  pci  hvcmcm.  dotes  qiii  porfant  arcam  focderis  domini 

jDci  vniuerfa:  terrx  in aquis  Iordanis,aqiias 

quxinfcrioresriint,decurraatqidcficicnt. 

QucEaucemdcfuper  vcniunt,int  vnamolc 

coiififtent.  Igituregrefluscrtpopulusdcta- 

bernaculisfuis.   vttranfircntIordanem,&: 

a  Qiiia  Pft  fikCi  Jotuin  magiRcrium  rfrducitur  populus  ad  tcrrim  promillio 
nis  eTD  quis  c'X  hoJie  in  illo  orfiiue  di^iiui  alcribi,ccdcnt  ci  iplj  tluciua  loidst 
nu.Sc  ip(aelcm.:nts  vcrebiimur. 

facerdotes  qui  portabantarcafocdcris,  pcr- 
gcbat  ante  cum  .Ingreflifque  eis  lordanem 
&  pcdibus  eorum  in  partc  aqux  tin(5tisf lor-  2 
'  danis  autem  ripas  aluci  (ui  t  tcmporc  mcllis 

a  Qu^a  pars  eorum  qui  baptizantui ,  acccptam  cxlelhs  gratiz  du!cedincmj  cu- 
ftod.unt. 

b  implcucrat)  tfl;efe'rutaqua:,dcfccdentesin  3 
locovno,  &inftarmontisintumefcctcs  ap- 
parebant  procurab  vrbc^qu?  vocatur  Ada, 

a     Qiii,a  pars  in  pcccatoruin  am.iriuidincm  conuertitur  . 

qux,eftad  latus  sartlia  Quaraute  infcriores  "^ 
crant  in  marc  folitudinis  (  quod  nunc  voca- 
turt  mortuum  )  defcendcrunt,   vrqucquo  j 

T  Actctna  mo  tc  pcriicnt. 

omninodeficcrent.  populusautcm  incedc-  6  &igni  approximaucris,clarius 

a  CJm  docent  populum  de  Acgypto  exirc.i.de  ciroritus  miindi,&  uaniiic  per  r  cr  IgllCm  cffulgcbiS.Si  flipCrC- 

eicn,um.i.tentat.oncmfccul..  ^^  jS  .  dlficaftl  hgn.l  fanum,ftipulam 

c  battcotrallordanem,  &laccrdot£Squipor  -       ="  -  '    ^ 

tabant  arcam  foedcris  domini  ftabant  fiipcr 
ficcam  humumin  mcdio  lordanis  accm- 
di .  Omnifquepopulus  pcr  areteai  alucum 
tranfibat. 


b  stvmmt  ■i-;nx  dtfcrndtKtes.&c. 
Ad.im .  Konabfquc  mvflcnj 
_  ratumc^rh  cr.jr  fcripcu,  r\j  d 
infcrin-  p,ns  Aqu.iiu  lordanismcraicur 
qtiiecar  ,,^  n);nv,&.'in  amaricudm'-  Uuac 
p;u  s  aute  in  dulccdinc  pcrfeuc- 
rct.Si  cnim  ocs  qui  baptizarur , 
acccpte  c.ricflis  grafi.T  dulcc- 
dinccufloducnr,  luillus  inama 
<       ritudincm  pcccacorum  vcrccrc 
iur.  Scd  fqpc  fufccpco  b.iptifmo 
ad  (Vcularia  rcdcunr,&auaricic 
falfum  poculu  bibuc,  &:  in  mare 
flucnccs,  tallis  fludibus  pcrcuc. 
Pars  vcroillaqu.-B  inftabihtate 
pcrmanct  &  dulccdiner-iuat, 
fianificatcosqui  acccprum  mu 
^  niisDcifirmitcrtcnct.  Etrcdc 
l*mnibiifdi«  ^,j  vnapnrscoiuquifaluaritur, 
*■>**•  jjuia  viius  cfl  panis  qui  dc  ctIo 

i.Cw.f.i-  d^fccndjr,&:  Hdcs  vna,&  vnum 
lo.V  <<•  b:;ptifma,  &vnusi"piricus  quo 

Eph.4-».  omnes  purificarur  in  baptifmo, 
&:  vnus  Dcuspaccr  omnium  . 
^s  Thcod.  Rccf  nrusimpctus 
aqunrum  inflar  vciis  tumcfcc- 
b.ir,fic  in  faftigium  attollcbarur 
quia  cerminus  .nb  opificcpofi- 
tus  quouis  ad..mantino  muro 
tbrciif^  ipfain  rcrincbar. 

Ir.f  fhiis  .  Mctuenre  duce 

farfirum  fluminis,  cumeflcc 

grar.d:sciusimpctus,  &  ncque 

pcntibustrafirctur.qui  cciam  fi 

^  vcllcc  ei  ponccm  taccrc,  ncqua- 

quam 


cibus,  mci^.bilis  iamfluuiiis  vi- 

dcrctur,  .ilcitudinc  ciusimmi- 

nut.i,  alucovero  quafiadlicci 

p.iuic^cnri  inftarcxpoliro,  o.n- 

ncs  i.im  confidcnccr  fliutiui.i 

cranfmcabanc,  &qu.ilcmcum  j- vnoaceru. 

Dcus  fucurum  cflc  prccdixcr.ic , 

calcm  clfc  confpicicbanc.Ec  flu- 

uius  quidcm  cgrclfis  Hcbneis, 

dcnuocrcuic,  6c  magnicuduie 

fuam  ipcepic. 

C     Sxce;-dotes  'j.  onr.^c.  Idcm  fa  Orig.ho.4  . 

ccrdocalis  ordo  &:  Lcuicicus  ar- 

cx  Dfii  afTifl ic ,  in  qua  lcx  Dci 

porcacur.Ipli  enim  funcqui  illu 
minacpopuludemandacisDci.  R 
Vndc  .  Lucernapcdibm  meisrer-  tDeeon.di, 
bi'm  tunm ,  &  lumcn  femitis  mcis  .  r''^'|"^"  "*^ 
Hoc  lumc  pcr  faccrdoces  &:  Le  pfai. ^oz\a. 
uftasacccnditur.  Populus,in-  taccrn»,&i 
quit.Iongc  lit  ab  arca  tcflamcci  i*arm(.htit 
dominijduo  milia  cubicoru .  Sa-  ^""^^^/gf "" 
ccrdoccs  vcro  &  Leuicc  ^pximi  ♦valde."*"' 
&:cajf>ximi,  vcin  humcnscoru 
porcct'.  Bcaci  qui  mcrccur  ^xi- 
mi  cflcDco.Scdfcriptuclt.Qui 
approximac  mihi  approximant 
igni.  Si  auru&  argcncum  fuecis  i.Cor.j.( 


tmarc  (alis 


confumeris.  Bcaci  crgo  qui  pro- 
ximi  funr,vcignis  cos  illumincc 
non  adurar  .  S.tluabicur  can-.en 
Ifracl,  fcd  logc  pofitus  itcr  agir, 
non  fua  vircutc,m  miniflcnofa 
cerdocum. 

^  CAP. 


4 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

I  Igitur  cgrcflTus.  Uicconfecjurnter  defiribitur  tranfhus  &  figni 
complcmcntffi/.  &  pJtel  litcra  vf/ueibi, 
1  Iordanisauccmr!p.is  alucifui  tepore  meffis  impleuerat. 
T^nnpotejlinttUi^i,  qiiod ttinc  colligcrenmr  bluda  conmuniter ,  ffuia 
dccima  die  mcnfn  ^nmi  tranfucrum  lorda/itm ,  vt  habctur  cap.fcfjn^ 
mcnfis  futemprijfius  Hebrxo)umincip  t  a  lutiatione propincjuiori  <e- 
quino6lio  vc  ruali,jiuefit antc,  /iiiepaJil.  Sed diciiur  tempus  mcjfispro 
ianto,quia  in  tirra  promijfiQnis^qux  calida  efi ,  in  aliquibus  locis  ma- 
gii  calidisfpicx  alu^ua apprnpinquabant  ad  maturitatem ,  f^  de illis 
colligcbatur  manipnlus  &  torrcbutur  aliquantulum ,  &  pcr  confrica- 
tionruitxcunchantur grana.,dc qu'ihi<s  ficbat  oblatio  infcfiiuiiatc pa- 
fchali,nu£ cchbrtibaiiir  i  ^.die  menfisprimi,  ythabetur  Leuii.1.2.  & 
froptir  hvc  Tner.fisprtmus  vocatur  nicnfis nuuarurii f.ugum  Exod.  i  j . 
&Dcut.t6.  iluod  autcm  hic inttrponitur  de  inundaiione  Icrdanis, 
hocfuit  ad  dciLrationem  maioris  miraculi  mficcatione  aluei  lorda- 
nis  intranfitufiliorum  Ifrael,  ideofubdilur. 
3  Scctcrunt  aqux  defcen.&:c.  Contra  naturam,  cumfintfiuid<s. 

qiia: 


4  Quijautcm  infcriorcs  crant,in  marc  folicu.quod  niic  voc. 
mor.dcfccn .  Ifle  locus  erat  magnus  lacus ,  per  qucm  t>  anftt  lorda- 
nis finuius .  &  vocatur  marc Jecundnm  modum  lo^f.endi  Hebraicum , 
tiuo  omnis  congrrgatiofuagna  aquarum  marc  focatur^vndeCene.i.b'. 
dicitur  :  Congrcgacioncfq;  aquarum  appcIlauicmaria.Ef  hoc 
modh  flagnum  Gencj^arcth  ,  ptr  quodtranfic  lordanisfiuuius ,  voco' 
turmare  Tybiriadis^O"  mare  GatiUx,  vt hab^tur  inpluribus  locis  itt 
euangclio,  Et  eodem  modo  in  propofito  lacusifle  vocatur  hic  mare  fo- 
l'itud'inis,qiiia  efi  iit.xta  difcrttnn  Sin.Et  mare  mortuim,eo  quod  huHus 
pifcispofftt  ibi  viuere,rt  dicit  Thilofphus  x.  Meieorormn.  vbi loqui- 
tui  de  tslo  lacu  vclflagno;tkmquia  aquxfunt  ita  ff>iff<!C,^uodfunr  qna 
fi  lutum  :  prrftcr  quod  vcfiiminta  :bi proicSa  magts  fordidanmr  qua 
lauentur,  vtdicituribidem  :  tumquiafunt  excefiiutfalf^  ,proptei-e« 
alibi  in  fcnptu  ra  vocatur  m  are  falfijfimum . 

5  Vfqucquoomnino  dcfi.<jia//>et7«)?//or«wiyr«f/. 

6  Populus  autcm  incedebac contra  lordancm  .  idefi,  pn lot' 
danern,ita  quod  ponitur  hic  vna  priXpnfiiio  pro  alia.Fel  dicitur,conira 
lordanem :  quia populus  approptnquabat  ad  aquas  lordanis  defuptr 
■pcnientes,  quafiabant  ekuatd  ad  modum  coUis  iuxta  tranfiium  popif 
li,  Cxterapatcnt. 

Duode- 


M.ire  dl< 
moriuuo^ 


MORALITER. 

j  Stetrrunt  aqujt,&c.Vcr quas fignificancur  mundi  tribulatio 
nes.Efa.S.b.  Udducet  domii.us  fupercos  aqu.xs  fiumhtis  fortes& 
tnultas: rcgcm .Afyriorum,  &c,  Per  hoc  igitur ,  quod  aqua:  lor- 
d.inis  fu pcrucnicntcs,  &  eiiam  infcrioVcs  arca:  tranfitum  no 
impediucruncfignificatum  fuit ,  quod  fnbulationesmundi 
prarteritx  non  impcdircntportationcm  cuangclij  per  orbc. 
quod  patct.quia  pcifccutio Iiidcorum  m  primiciua  ccclcfia, 
&  poflcaperfcciuio  lyrannoium  &:  ha:rcticorum ,  non  im- 

pcdiucrunc 


pcdiuerunt  prardicationcm  euangelij ,  &  fimiliter  fperandij 
cflquod  fupcrucnturx  no  impcdicnt.faltcmomnino.i.Co- 
rmt.io.c.  Fidelis  Deus  qui  nonpanetufvos  tcntari ftipra  id  quodpo- 
tefiisjcdfaciet  etiam  cum  tentatinncprouentum,  vtpoffitis  fuflinere. 
Pcrhocetiamfignificatumfuit,  quod  tranfitusclc(5torum 
ad  patriam,  noinmpcdiecur  pcr  quacunquc  cribulacioncm. 
Pcr  hoc  aurcm  quod  arca  prarccflicpopulum  in  ingrcflii  lor 
d.anis,&  in  cgrcflu  fccuracfl,fignificacum  fuic,quod  cuange 
Jijprcdicatio  Gcncilcs  adbaptifraum  adduccrcc,  &c  addu- 
fios  m Chiifto  confcruarcf . 


29 


lofi 


Lie 


Cap.   IIII. 


30 


A 


I 


A  p.    iiir. 

Vibus  tiafgrcffis  dixit  dns  ad  lofud. 
tligeduodecim  viros  fingLiIosper 
iingulastribuSj&pri^cipeciSjVttol 
lant  de  medio  for Janis  alueo ,  vbi 

fteterun c  pedes  facerdotii,  *  duode  ^    *^^'"^ '"  veritate.^o-  y/^/^^l 
cim  duriitimoslapides,  quos  ponc 
tisinlococaftroriivbi  fixeritishac 


B 


PfaL  ri  a. 

c 


C  A  P.    III r. 

a  T  '^jeternim..  Aug. 
X  QTTn  in  ^rernum, 
cCi  calu&tc.rarrin- 
fcanc  ?  An  quoni.im 
xtcrnum  aliquid  fl- 
guificat,rum  iplisE- 
terni  cfle  no  poiTinc  J" 
Qiiauis  polTiC  quo  I 
in  Grxco  clt  *'«»•  tm 
<w«wf  Lacine  dici  vlq; 
infcculum  . 
b  TeP.lnaititque  poptt- 
lus  &  tra.nfii'it  &c. 

Adam.  Q^ii  marc 
rubrum  cranfierunc 
biptizaci  func  ,  in 
Moyfe,,&:itiiiube,& 
inmari.  D>.'iiisvcro 
qui  lordanem  flmi- 
litcr  cranfcunc,  pof- 
iiimus  fimilicer  di- 
ccre,quiaomnes  in 
Icfu  bapcizati  func  in 
lordane .  Quod  vero 
fcripcum  cft .  Et  feHi- 
namtpopul:is,&  tranft' 
tiit  lordanem  .  non  pu- 
to  clTeociofum.  No- 
bis  enim  veniencibus 
ad  baptifmum,  &  fu- 
fcipicncibus  ,  verbi 
Pei  facramcncum  , 
non  fcgniccr  a^en- 
dum  cft ,  fed  fcfti- 
nandum,  doncc  om- 
nia  ,  niandaca  im- 
pleamus,  vc  perue- 
nirc  ad  promiffim 
bcacicudinem ,  me- 
reamur.  Cum  vero 
omnia  cranlicrimus , 
diligcntcr,  &  cautc 
inccdendum  cft ,  nc 
de  improuifo  ctfun- 
dancur  grdliis  no- 
ftri,vndc .  Wene  efufi 
fwit  greffui  mei .  Ncc 
rcnnffior  foJlicicudo 
dcbccctTe  in  confcr- 

uandis,^  acquiredis  vircutibus ,  quod  dcfignacur  cum  dici-       iam  non  fic  qui  cxcerrcac  filios  Ifrael 
cur. 


tur,quia4-0.miii.ivi-  D  ' 
roriiin  in  vcficace ac- 
cmth  cranileruntadT 
cxpugnandam  leri- 
ci:io,  accindifcilicec 
cingulo  vcricacis.vn- 
de.  Ejlote  acdn£li  mbos  Ephff.^.c. 


node  tetoria.  Vocauitq^  loiuc  duo 
dccimvirosquoseiegcratdefilijslfrael,  fingulosde  tribub. 
fingulis,&  ait  ad  eos,Ite  an  arcam  domini  Dei  veftri,ad  ior- 
danismediu,portateindcfinguIifinguIoslapidcs  in  humc- 
ris  veftrisjiuxra  numeriim  filiorum  Ifrael,  vt fit  fignum  intcr 
vos  Et  quando  interrogauerint  vos  filij  vcftri  cras,dicentes, 
quid  fibi  voliint  ifti  lapidcs?  refpondebitis  cis.  t  Dcfecerunc 
aqus  lordanis  ante  arcam  foederis  dominijcum  tranfirct  eij, 
iJcirco  pofiti  funt  lapides  ifti  in  monimetum  filiorum  lirael 
a  vfqueinjErernurn.  FeccruntcrgofiiijKrael  ficutcisprxce-  | 
pitlolue,  portantesde  mediolordanisalueoduodecimlapi- 
des,vteidominusimperarat,iuxtanumcrumfiliorumIfi^aeI, 
vfqucadlocuminquocaftrametatifunt  ,ibique  pofuerunc 
cos.  Aliosquoqueduodecim  lapides  pofuit  lofue  inmedio  <? 
lordanis  alueo,  vbi  ftctcrunt  faccrdotcs ,  qui  portabant  ar- 
cam  faedcris  domini,&  funt  ibi  vfquc  in  praslenre  diem .  Sa-  7   cracc  xdificacio  ma' 
ccrdotesautcm  qui  portabantarcam ,     liabantm  lordanis 
mcdio,  donec  omnia  complerentur  ,  quarlofuevt  loquc- 
retur  ad  populum  ,  prsccperat  dominus>  t  vt  dixeracei 

a    TNon  otioCe.non  icnuffe  iiobis  agendum  elt ,  fcd  oinnia  j.ta:cepta  doinini  fellinanter 
tianfcuriklj  &  petii.-ienda. 

b  Moyfcs.Fe'ftinauitquepopalus,&tranfijt .  CBmque  tranfif-  ^ 
fent  omnes,tranfiuit&:.ircadomini-   Sacerdotes  quoqucj^ 

a  Qiyfidocidies  &ducesad  tcrram  ptomiiiunis  •  ' 

pergebant  atite'  populum.  Filij  quoque Rubcn  &Gad,  &  di- 

a  Qiiia  cum  onmia  tranlierimus.diligentcr  &  caute  euixium  eft,ne  eifundantur  grelTus  noftri. 

midia:tribusMana(rearmaripr:Eccdebantfratresluosfilios 
Ifracl  ,  ficut  cis  prseceperat  Moyles  ,  t  &  quadraginta 
t  pugnatorum  milia  tper  turmas ,  6c  cuneos  incedcbantpcr 


firum  edam  cingu- 
lum  dcbcc  eflcveri- 
t.nris,  ti  camcnferua- 
ucrimus  militix  hu- 
ius  &c  cinguli  ficra- 
maitum.  "Si  falfum 
loquimur,  difcingi- 
mur  baltheo  verica- 
tis:S:mus  crgo  in  ve- 
riracc.  clcifti,  fed  in 
filficace  difcindicra- 
fcunccslordancmad  tDc.i^.a 
bclla  cranfimuSjCon- 
cra  fpiricualia,  nc- 
quiciarin  ca?lcffibus. 
Hicc  ,  enirn  omnia 
propccr  nos  fcripca  . j  , 
func.Excamus  ergo  i;,fdemb. 
adbelkira,  vc  expi> 
gnecur  a  nobisciui- 
tas  prima,  huius  fcili-  E 
cec  nnindi  malicia,  &: 
fupernamcenia.  In- 
n"a  ce  pr.Tlium  cfi,  in- 


rato:u 
raos . 


t  prxcepcn 


la  ,    &  fubucrcenda .  «fjderfs. 

Hofiistuus  decordc  Mauh.iy.b. 

tuo piocedit . De  cor- 

de  enim  exettnt  copta' 

tiorics  malx,  homicidia^ 

adu'teria,forn  icationeSy 

&c.  Vides  quantus 

fic&  qualiseu  excr- 

cicus  tuoi-umhofiiii. 

Hi  nobis  prima  ftra- 

gefundcndiiunr,  vt 

nullij   rclinquamus, 

tijc  nobis  per  lefum 

dabicur  illa  requies,  t"rclterqu, 

r       r  dragmca. 

vc   vnufquifque  re-.^,„6„fi^,„„. 

quicfcacfub  vicefua,  ante  dominri 

61:  fubfiCufua  ,  cum  ad  praehu  ;»i. 

F 


NiCOLAVS 
C  A  P. 


DE  LYRA. 
IIIL 


im 


l  /^  Vib.cr.  Hic  confefjHenter  oflenduur  quid  aBumfuit  in  exitu 
K^  Iordanis,quia  i  i.lapides  de  alueo  Jordanisfutrut  exportatiy 
&  12. alijde  terra  arida  in  alueHpofiti .  In  hoc  igiturftcprocedii:  qa 
frirno ponii domini  &  lofue  iufjio.fecun.iuffonis  impletio,ibi:  Fcce. 
crgo.  tertio  teporis  determinatio,ibi:Vopu.au.  Circaprimu  dicitur: 
2,  Dixicdomi.&c.  Eli^e  iz.vi.  i.  iameledos  accipc:quiademan 
dato  lofue  quxlibet  tribus  ekgerat.,vnfi,vt  diiiit  efl  ca.pr£ced.  &  idco 
ifla  eUciio  aliquando  attribuiiur  Iofue,aliquando  tribubus  :  quiafa&a 
efl  a  lofue  au£loritatiue,&  ab  iliis  txecutiue. 

3  Duodccimdufifla  &LC.Vt pofflnt diupermanere admemoriam 
fa£li:<iuia  ad  hoc  tclkbantur,vt  infra  dicitur:  vtfitfignum  mter  vos, 
<ir  paret  liiera  vfque  ibi. 

4  Vfqucin  2cernum,&:c.  ^ccipiiurhic  <£ternum,pro  tempore 
iongo  &  indeterminato. 

5  Fece.cr .  Hic  ponitur  iuffionis  impletio ,  &  patet  litera  vfque ibi. 

6  Aliosquoqjduodecimlapidespo.Icf&c.  Ftbaberetnrte- 

fl'monium 


iiimonium  tranfitus  miraculoft  intra  a^juaM  &  excra.Et  ifli.  i  z.lapi- 
des pofiti  intra  alueum  fuerunt  ita  magni,  qnodpotcrwitapparerefup 
aquamquandocratparua:ideode  iflis  ii Japidibusnon  dicitur  quod 
finguli  homines  portauerHt  fingulos  lapidesjion  de  alijs  duodecirn,fed 
quod  lofiepofiut  eos  quod efl  intclligcndum  per  adiutorium  muUorii 
propter  magmtudinem  lapidum.Etde  iflis  lapidibus  dicitur  comuniter 
a  do£ior!bHf,qi loannes  Baptiflabapt'7^'is  iu  lordane  dixit:  Poccft 
Dcus  dclapidib.iftis  fufcicare  fijios  Abraha:,Tf  habtiMat.^i.b. 

7  Ecfuncibi  vfqueinpra:fcncemdiem.  Hocrefertur.adtem- 
pHS^qun  liber  iflefuit  fcriptus^c^rforte  adhucfunt  ibi. 

8  Fcfiina.popu.&: cranfi. Qjiia erat magnamultitudo valde:&i- 
deo  oportebat  eosfefl'.»  anter  tranfire. 

9  Cumquccranfiffcncom-tran.arcado.  Ethocad  prMeptum 
domini  ad  lofue,vt  infra  exprimiiur. 

10  Sacerdotesquoquepcrgc.antcpo.i^d»««/j.».pop«/Kya»^c 
tranfiflet  Iordancm,tamcn  fictit  luxta  ripam  yquonfqtiefaccrdotes  por 
tantes  arcam  tranfijfent  vltra  poputum  qui  dcbcbatfequi  arcam,vt  di 
iiumfuit  cap.prcecedenti. 

In  illo 


MORALITER. 

j  Quihus  tranfgreffis,di.do.&c.V\ic  agitur  de  duodccim  lapidi 
buscxportadisdealucolordanis&dealijsduodecim  in  ip 
foponcdis,pcr  primoslapidcsallcgoricc  figfiatur  populus 
Judaicuscxduodccim  filiis  lacobprocrcacus,  qui  nutritus 
init  in  humore  dodrina  leu,is  &:  prophctarij ,  fcd  aducniete 
Chtiftoeicdtusfuicadobfiinationisaridicacc.  Pcraliosduo 
dccim  figiiatus  fuic  populus  Gccilis,qui  pcr  prxdicacionem 
1  z. Apoltolorum  conucrfus  cft  ad  fidcm  Chrifli ,  ii.  ex  ari- 

di- 


dicace  infidelitatis  cranflatus  cfi  ad  humorcm  grati^  pcr  gra 
tiam  baptifmalem . 

Moralitcr  autcm  per duodccim  lapidcs in  lordane pofi- 
tos,fignificantur  duodccim  fru6l:us  fpirictis  qui  cum  gratia 
dantur  in  baptifmo,& ponuntur  Gal.y.d.f //«?/« autemfpiri- 
tus  efl  charitas,  gaHdiu.pax,paticntia,longanimitas  bonitas,  benigni- 
tas,manfuetudo,fides,modeflia,continentia,calHtas.  6i  hi  fnidusla- 
pidcs,dicuntur,proptcr  firmitatcm  &:fiabjlitaccm  in  bono 
quam  pcrfonie  ndelcs  pcr  cos  confcquuntur,  propccr  quod 
^icitw:  Hcb.  li.h.Optimtmeflgraliafiabiiirecor. 


3 1         GIof.ordm.&NicoIaideLyra. 


52 


A 


•y 


a  m  die  //.'fl,d^f .Scmpcr  cxaltatus  cft  Icfus  apiid  patrcm  ,  fed 
opusclKvtin  confpcdii  no'*ro  cxnircc  illum  Dcus.i.vtalti- 
cudincmdiuinit3t;sciusco_^nofcamus.Hoc  auccm  fic  fi  lor 
dancm  cranficrii-nus,&:  vanjs  fjcrauKntorum  munuiKHCiK 
ad  fiitura  bclla  armcmur. 
b  "Prxcipe  f^'Codou'jHS. 

'--        •    '  a    Latt*cri>«cioheft  tialMicho.i.Kundi 


An?  Mandafaccr 
dotibus  portantib.ar- 
camtclUmcnti,  &:c. 
Solct  dici  arcatcfta- 
iucci,vcl  arcaccflimo 
nij.Nuccrgodicicur 
arca  tcrtamcutitcfti- 
monii ,  vtnonfolum 
arca.fcd  ctiam  ipfum 
icflamcncum  appclls 
<ur  tcflamcntum  tcfti 
monij.  Hicciiimdi- 
cit  Apoftolus  NCic  au 
tcm  finc  lcgeiufticia 
Dci  manifcftata  cft  > 
t,cftimonium  habcns 
pcr  lcgcm  &:  piophc- 
t,AS^  quia  in  rci  vcntu- 
r.tccflimonium  datu 
foic  vetus  teflamcn- 
(um . 


ucniutur  mulc(j  pcrfctliones.Illa  vcrocflgcncrr.Iis  qneora  D 
nium  in  fc concinct  pcifcdion  e fiimn-sam.Idcoeigo in"  h:ic 
dic  multc  gcfla  rccapitulancur,  vc  multc  pcifcsfboncs  ad  vnu 
dicm  pcndcrcfignihccnt . 

d  Duo.ijuo.C myflcriu  agni  in  Acgypto prarceptii cft,quia  co 

cicm  dic  quQcriorcs 

T  Milicia  mundi ,  &  fuperha  injnia  Fcccatt 


ptius  iiobis  cu  'iiciida  luiu 

plana  afque  campeltria  vrbis  lericho .  Iii  die  illo  magnifi- 
cauicDominuslofuecoramomniirracl.  tvt  timcrent  cum 

IQnifub  lete  e.l.tlmecMoyfen.cum  ad  euangchum  cranficur,  muucaobfcruancia  timotimmu- 
taiiir.Tnde.Pe:  legcm  legi  morcum  (um,vt   DcoTiuam. 

dum  adhuc 


nuindifu^:imis  ,tcr- 
ram  ,  promiiTionis 
ingicdimur .  Toca 
cnim  vita  prafcns 
vn.i  dics  cfl,  hodic  er- 
gv),  id  clt,  diin^  viui- 
anis  ,  .nd   pcifccho- 


f&tim.icrC 


mus . 

Duo.quo.lM.  Trann 
fountcs  filii  IfraclJFor 
d.uicm  fufrulcrunc  dc 
mcdjo  fluminisiz.la  E 
4  pidcs,  quos  pro  tefli- 
j  moiiio  pofucrunt  in 
loco  lbcund.r  circuii 


ficut  timueratit  Moyfen,  dum  adhuc  viucrct.  Dixitque 
b  ad  eum  .  Prarcipe facerdotibus qui portant  arcam f^deris, vt  i  ncmfcflncmus,  ngc 

afcendantdelordane.Qui  pr.xcepit  cis,dicens  Alcendirede  5   in  crafliuum  ditlbra- 

lordanc.  Cumcjueafccndiirent,  portantcs  arcam  foederis 

domini.&ficcamhumumcalcarecoepiflrent,  reuerfiE  funt 

aquxinalucumfuum,&fluebantficut  antc  conlueucrant. 
c  Populasautemafcenditdelofdanedecimo  die  menfispri- 

mi ,  &  caftrametati  funt  in  Galgalis  contra  orientaiem  pla- 

I   .     _  ,  /-..         J       ■  I       •  J  J  iuc-u  u;cujiu.t;  uHi.uia 

d  gam  vrbis  lericno  ,  Duodecim  quoque  lapidcs  quos  dc  6  dUonis.adruviadum 
lordams  alueo  liirapierant.  pofuit  lolue  in  Galgalis  .  Et  jiob:s,vtduindclaua, 
dixit  ad  hlios  llrael .   quando  interrogaumnt  filii  vcftri  7  S.*S:" vScSpU 

fiimiflima  nobifcuin 
portarc  dcbcamus,quorum  fcmpcr  tcfliraonjumad  imica- 
mcnca  virtutum  iniiieamur . 

*  D.im.ifccnus  Imagmcsfuut  monumcntaqueda.Ecenim  Oriut.  d* 
illiteracis  hominibus  hoc  funt,quod  liccrads  libri .  Et  quod  '™'^- 
aunbus  oratio  clfjidcm  efloculis  imago.  Cui  tame  imagini 
incclligentiaconiungimur.Idcirco  luliitDcus.vtarcaflcrec 
clignis  q  non  corrumpuncur.iuffKquc  utexcrainaurarecur,. 
atq;  in  ca  poncrcntur  tabul2,&:  virga,&:  vrna,  in  qua  mana  ' 

ad  rcrum  geftarum  futuramq;  memoriamc6tincbatur,he<; 
auc  quis  imagincs  cfl^e  &  prxconcs  clariffimos  ncgabitJ  ne- 
que  vero  cx  lateribus  tabcrnaculi,fcd  in  confpci-tu  totiuspo 
puli  iacebant .  Hxc  qui  fpcdabanr,  Dcum  qui  per  illasagc- 
bac,adorationis  latri^qnc  culcu  vcner.ibantur.Ncque  cnurj 
cukum  hunc  ipfis  exhibcbant ,  fcd  pcr  carcuocabantur.m  F 

^  mcmo- 


c  Top.ati.  Ada.  Non 

finccaufafign.irurqii.ind.->vcniunt.id  lordanem.  Dccima, 
inquit,mcfis  primi,  h^efl  ipfadics  in  qua  agni  myflcrium 
pr^cipicbaair in  Acgypto.  Jncandcm  tciram  piomifliionis 
intranr,&:  v.ildc  bcatum  cfl,vt  ipfa  dic  qua  errorcs  quis  fub- 
tcrfugic  fcculi,tcrram  promifiionis  ingrcdiatur.i.  in  hac  die 
<)ua  in  hoc fcculo  viuimus.tota.n.vita  prefcns  vno dic  figna 
tur.Pcr  hoc  crgo  cdocemur  ,  ne  opcra  iuflitix  m  craftinum 
differamus,f<idhodie.i.dum  viuimus,  omniaqua^ad  pcrfe- 
ftioncmfuncimplcrefcflincmus  ,&itapotcnmus  dccima 
dieprimi  mcnfiscerran^promiflionis.i.beatitudincm  perfe 
£iionis  intrarcNotandum  aut  quod  fa?pe  ifta  dics  rcpcdtur, 
quialicctgeneralisnobis  fit  vnapertetlio,  fitnvnam  Vir- 
tucum  fpccicm  intcgrc  potncnirius  implcre,  cft  ipfius  virtu 
tis  fua  qu^quc  pcrfcctio  .  Sic  ergo  per  fingalas  virtutcs  in- 

uc- 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

1  In  illo  die  m.^do.lo.  Tcrfatlum pr^di^i^m  mirabik,vt populus 
baberei  eura  in  rtucrentia  &  ii,/iore. 

1  Pr.ECipcfaccrd.&:c.  Hocp<)mtnradoflendendurK,quodficutde 
Jpeciali  mandato  Dtijietcrantin  lordanis  alueo,ita  dr  de  eiusfpeciali 
'mandato  reccjfannt. 

3  Vt  afcend.dc  lord.  Ex  hocquod  non  diciiur  hic  y>t  tranfeant, 
ftd  vt  afcendant: d:Lut  Hcbrti ,  ijuod  afcenderuntfuptr  npaper  qua>'n 
iairauerant,eo  qu  od  jlabunt  iuxta  iila  ■>j  fecundwo  eos  pruut  diBurn  ejl 
fupra  cap.pr£ccdcnt  .Et  quia  dicit  textus  hic,quod  ctm  pcdisfacerdo 
tumfueiHni  extra  alucum ,  aquxlord.inis  •lUxiklerant.^fiatimfluxQ' 
runtfecHndiim  curlutr)  fHum.Ex  quo  fequitur  fecUdum  diSum  Hebr£o 
ru,(juodpop:ilus  IfriKltutcfuit  ex  vna  parte  lordanis,  ^  facerdtes 
cumarca  in  pa-rte  oppoftta,&  aqna  lordanisiii  medio  currens.Iaeo  di 
cunt,quod  arca  diter  tranfiuit  qu.tm populns^dicentes  quodarcapor- 
tauic^  portatoresfu;)S,quod  esi  fic  intcUigcndum^quod  virtute  diuina  ar 
ca  cHfaccrdotibusfiieratfubito  tranfportati ,  nonfolum  vltrafiuuiim 
fed  etiam  pUrj popidum,  nuctn  debebat  pretcedere  ,  rt  pr£di£ium  efl. 
Sed  hoc  videtiir  fiait'um:turn  quia  non  efl  vcrifimile ,  quod  fcriptura 
tacmljettantiimirabile  ^ium  quiainnititur  falfo.fquod  facerdotesfle 
terint  in  aluro  lordanis  iuxta  ripamper  quam  ingreffi  fuerunt ,  quia 
fieteruntin  medio aluei,vt  diifumeflca.pracedenti.Tumquiamodus 
loquendi  ex  qiio  arguunt  propofitum  cum  dicitur,vt  afcendant  ,magis 
fftadoppoiitiim,  vi  V'detHy,quiaconfequenterdetratifitu  poptilifub- 
ditur .  Vopuits  aurcm  de  1  ordane  afcendit  decimo  dic,  &c.&  tamen 
fcr alueum  pcditando  tra>ifmt,vt  expfimitur  in  litera  &  ipjimct  c6- 
cediint.Qjioi  ergo  dicitm  Vt  afccn./.>oc  cli,quiafacerdotesflabant  in 
medio  alaeUvtfupra  oiHum  ifl  ,vbi  alueus  efl  profundior  quam  prope 
Xipam-.ij-  idcopr„grcJfus  dc  luco  illo  ad  ripam procedit  afccndendo.C$ 
ferapatent  exprxdi6l:s. 

4  Populusautcm.  Hic  coafequenter  dcfiribitur  temporis determi- 
natiocumdicitur:Popii.M\tetin,&cc.dc.die mcii.p.  Iwauiem ex- 
primitur  admtiorcm  hifluria  certitudinem. 

J  Ht  caftra^func  in  Gal.  Uoc  nomen  ponitur  hic  per  anticipatio- 
iem,qHia  pGfl!\ifi,u  impofleum  tlli loco,vt habettir  fcqiien.ca. 
f  Duodccim qiioquela.&:c. pofuiclo.in  Gal.  DicwitHebrsi, 
^uod  iravfiM  Iorit.viirnun  flatimiuermt  in  Gak4is,fedprius  iuerut 
in  monism H< ual,&  tbi portjuerunt dlos. i  z.laptdis,  &  Iptigauerut 
f.>  taUe  i&fcripferiitjupercoi  tnaadata  kgis^&fccciunt  bJudiClio- 

iics 


nes  &  malediciiones  folenn:terj&  de  lapidibus  illJsfeceriic  aUare,  & 
fuperiilo  obiukrunt  hosiia!.,&  infero  verurunt  in  GJgalis,vbt  tmta 
tifwit  caiira,apportantes  ibi  i  ^.lapidesprsdidos,  vi%manereiiiibi 
pro/igno  tranfitus  lordanii  mracutofi.Et  ad  hoc  alkgautqiprldicli* 
efl  iu  hoc  C.Donec  omnia  complerentur  qiif  Icjuc,vt  loqueremr  ad po 
pulurn pi ^ceperat  dominu<,&  dixerat  ei  Moyfcs.Moyfes  auiem  dixe- 
rai  quod  tranfito  lordanelfuigarent  lapldes  calce,  crfcnbcrctibile- 
gem,'^  quod ponerent beneu:&iones fiiperinonieG.jri^m,  &  mahdi 
Siionesjupei  wotem  Hcbalvi  htibctnr Deu.2i.Scd id  vidtiur  fj.fut,:, 
Tii  quia  tot  &  tata  n'o pvflunt  fieri  vna  die ,  vtpote  irafitus  lord.viiSy 
niaxime  tatf  multitudinis,prvgreffiis  ad  montc  Hebal,&  Gar.-^^^jW^qui 
locusfatispliis  diflat  a  lordane  quam  ciit  tas Icricho:  jolenniias  hene' 
diSionum  & maledi£iionii,'&  defcriptio ligis fuper  lapidis,&  immo- 
latio  hofliarim,&  indeprogrejfus  ad  Galgalxlocimi.Tuni  quiavide- 
tur  coniradicere  ciquod  dicitur  infia S.c.pcfl.  dcllruiiioni- lericho  & 
Hai.Tunc  Mificauit lofuc  altare  dho  Deo  Ifaeiin  monte  Heba!,&c. 
vtfubditur  de  dtfcriptione  legisfuper lapidcs,henediSriO'iibus  &  tnaie 
diiiionibus.Tum  quia  repuii^nat ei  qd dicirur  Deut.22.a.-!  bi diciti^r  de 
lapidibus  in  qbus  fcribenda  ^rat  /e-.v.Erigcs  ingences  l;ip!dcs,6k:c. 
lapides  aun.ni  ifli  nofuerunt tales,iji!ia  Jinguli homines portabant Jw- 
guloslapidts  vfque  ad  lociim  caflrontm,vt  di'itur  mprinc.huius cap. 
itcm  littra  huiusc.quam  profe  alltg.vit,magis  tfl  nd  oppofnurn  qttia 
ibi  dicitunSaceraotts  autcm  qui purtab^ni arcarn  flahantin  lordanis 
medio ,  doncc  ornnia  complcn  nti<r  qux  lofue  vt  loqueretur  ad  pcpiili: 
prxcepcrat  domit'us,&  dixerai  li  Mvyfes :  Sicrgo  iihtd  diCfum  MoyO 
intelligii  de  dtfcriptione  legis  fnper  lapides,  &  beitedicTionibus  &  ma^ 
lediS. onibus,fcqui;ur  quod  fai  crdotesjleternnt in  mcdio  lordanis  cnrn 
arca,quoufquc  i^mnia  pra:diiiu  fuerunt  coriipleta,^:^-  tunc  arca  110 pm 
ccflifltt  pupulurn  inprogrfflii  pradilio,cuius  cotrariuri,  dicitur  in  hoc 
ca.Siniiiiter  arca  o"  facerdoits  nofriflent  prAfet:tes,.quado  btnidiRi^ 
lus  & maledi6iionts fcUnnix^ta:  fununt  in  n.uitc  HeiK:l&  monie 
Gari^^^m^cuiui  contrarium dicitur  infra  8  c.E.t  ideo quud fiipradicii. 
l.>oncc  complcrcncurj^-  fubdit,c]{.\x  doir.inus  pra^ccf  crac,&I 
Moyics  dixciac.  intclligiturde  tranfitu  lordani  ,  &  depurtationi 
iz.lapidhtn  vfq;  adlocii  vbi rcmatijcrunt fequcnte ncSe,& de porta" 
tione  I  i.lapidcm  aliortm  iiitra  lordanis  alucum:prixceperat  enim  iflt 
dominus  &  Moyfcs etia  dixcrat  Infue  ,Jaltcm  in parte,f  quarttum  ad 
Jordanc  tra njii u m, &  no  iuttlligitur  de  aliis  qu* pojitajucrut /..' ila. 
7  Qiiando  nKClwg:\.dic.idcfl,infuts:rum  tempus.  Ccttra p.nU  • 

C  A  P. 


35 


Orat.  5 
inwg 


dc 


ij^  memoriam  rerum  admirabilium,  &  authoris  carii  Dei  que 
A  adorarcnr.Cur non igitur nos cruciacum,mortisq;  falutifc- 
Tx,  &:  rcru  a  Chnfto  geltaru  imagines  cftingemus ,  vt  cum 
e  nobis  qu^licniK  fihj  noftri ,  quid  ha;  fignificent,  rcfpon- 
dcamus .  Dcum  verbum  hommcm  elTc  tadum . 
■it  Idcm.  ScxtLim  imaginum 
genuscft.quod  procorum 
q  mirabilitcr  gefla  func,me- 
moriaconferuada,  adpbfte- 
rorum  vtilitatem  fpedandu 
proponicur .  Vcrum  hoc  du- 
plcxcfh  Autenimliterarum 
monumcntis  in  libris  infcri- 
bitur:  aut  oculis  IpcdaRdum 
fubijcitur :  vt  cum  vrna ,  &: 
virga  pofita  funt  ad  mcmo- 
riam  fcmpiternam,  cumque 
duodccim  lapidcs  exlorda- 

ne  fumpti  funt ,  qui  facerdotum  notam  figufamquc  figni- 

iSines,  qua: 
nos 


lofuc      Cap.   V. 


H 


cras  patrcs.fuos,&:  dixerinteis:  Quid  fibi  volut 
lapides  ifti?docebicis  eos  atq;  diceris  :  Per  arcn- 
tem  alueii  tranfiuit  ifrael  lordaneiftij,  ficcantc 
diio  Deo  veftro  aquas  eius  in  confpedu  veftro 
doncc  tranfirctisjficutfecerat  prius  in  mari  ru- 
bro,(]uod  ficcauitdonec  tranfuemus,  vt  difcat 
omnes  tcrrarum  populi  fortiftimam  manu  Dci 
vc&vos  cimeatisDeum  veftrum  omni  tepore. 


ficarent .  Sic&:  nunc  virorum  pr^ftantium  miag. 


ros  moncat,&: ad  imirandu  incitent,  fhidiose  conficinius   D 
•5«  lofcph.  [efusexlapidibusquosfinguliprmcipestribuii  Lib...Anti- 

tulcrantdcprolundoIordanis,a]tarc  cofficiicns,  pro  futuro  q"i:-c»n.i. 

ligno  interrupti  fluminis ,  fup  illud  facrificauic  D^*o ,  tV  fe- 

lliuitate  PafchcC  in  illo  loco  an:t'  popul'  celebrauic,  Sc  om- 

niu  qu^  cis  d ccrant  primicus 
facillimc  tuc  abundabac.  Na 
&:mefseia  matura  Chana- 
n^orum  mctcbanc,  &  cijccra 
opulwiciffima  polfidcbanc. 

-^  Procop.  Erigic  lapidcs  Commeat. 
Duodccim  parcim  monu- 
mcncofilijs,  parcim  tcrrori 
hofhbus,  parcim  auccm  de 
vno  Dco  crudicioni.  Rcs 
cnimduiinc  nonoficncacio-  • 
ni,  fcd  audicnciu  vifencium- 
cjucfalutiinf(,'ru;unc. 

■ii  Rupcrc.  Vcrobiquem.ignum&:cuidcnstefijmonium 
crcdiihs  bonii  6c  iucundu:incredulis,tnftcatq;  pauendum! 

cap! 


C    A    P.      V. 

onqnamergoaud.&c.  Procop.  Cum  miraai-j 
lu  percrcbuifrcc,  quotquotin  inuetcrata  im- 
pietate  funt  opprcfli,animis  defluxcrut  quos 
armis  depofitis,  paciq;  intcntos  efTe  oportcc. 


Dialog.  cum 
Triph. 


A    P.     V. 

Oftquam  ergo  audierunt: 

omnesreges  Amorrba^o- 

rum,(]ui  habitabant  tras 

lordane  ad  Occidetalem 

plaga,  &  cudli  rcges  Cha- 

naan,  qui  propincjua  pof- 

fidebant  magni  maris  lo- 

ca,  quod  ficcaflet  Dominus  fluenta  lordanis 

coram  filijs  Ifrael ,  donec  tranfircnt,  f  diflolu- 

,  tum  cft  cor  eorum,&;  non  remanfit  in  eis  fpiri- 

tus,timentiumintroitum  filiorum  liracl.  Eo 


cuncifi  erant,  quos  circijcidcre  pocuic  Icfus  illorum.f  filios 
quos  gcnucrunc  in  dcfcrco ,  &:  conrepierunt  eos  circiicidc- 
rc,quia  inobedientes  crant  legi  Dci .  Cuv  ergo  putat  rcba- 
ptizandos  cos  qui  habcnt  Chrifhani  baptifmi  lacramentii, 
quafihoctcflimonio  lcgis  adiuti  ?  Cii  non  vnus  homo  bis 

circuncifus  fic ,  fcd  populus 


t  acntos. 


Partci.Mo- 
eh.  Neuoch. 

Lib.j.  adu. 

Mirc. 


Porro  qui  audaciores  erant, 
nihilominus  animis  cocide- 
runt,  vcrumq;  quod  a  Mofe 
praKlidlum  cxtitit,  omncsha 
bitatores  Chanaan,  &:c. 
b  ^  Fac  tibi  cultros  lap.  &c. 
luftin.  Martvr.  Prifcusille 
lefus  dicitur  fccunda  circun- 
cifione  cultris  lapideis  circu- 
cidifIepopuIij,qcT  fuitprzfa- 
gium  circuncifionis,  qua  nos 
lefus  Chrillus  refccuic  a  lapi 
dibusfimulacrifquc  carteris, 
c6gef!is  accruisprarputioru: 
hoc  eft,  liberauit  nos  ab  erro 
rcmundano:  vbiqucgetium 
multis  circuncifis  culcrope- 
trino,idcft,  verbo  lefu  domi 

ninoftri.   Nam  lapiS  &  petra  '    TQH'» 'i  PW<  qui  Chrmus  e(l ,  purgamur,  &  opprobrimn 

ChnftiK  nr:rrli/-oriir   in  or^      .  Aeiypti.i.obrcruamias  Aegyptioium  depqnimus  . 

SSJ  l^piljq  ^  temporeaitDnsadXofi,c.Facnb.cultrostIipi-  >  ^-&&^a 
dcos debemus  fcrmoncs  ei'  Uuncur.Qu,  cmm  in  Icge  pcr 


qui  fucrac  in  quibufdam  cir- 
cuncifus,  in  quibufdam  vcro 
incircucifus  crac  :ccfiaIiquo  E 
mcdofieri  polTcr,  vc  Deus 
hoicm  bis  arcucidi  lubcrec. 
Nunquid  diccrepiic,  qui  rc- 
baptizandos  putat,ideo  fuif- 
fe  ptcptii ,  quia  illi  ab  Acgy- 
ptijs  fuerat  circuncili,  aut  ab 
aliquibus  harrccicis  ab  lirae- 
litarum  focietacc  fcgregatis. 
Fac  tibi  ctiltr.  lu  &c.  Ilido. 
'Dicam  ludjE-i.  Quomodo  po  c.^.inroae 
tcflquis  fccundo  circuncidi 
circuncifionccarnali?  Scmel  tliqucfaama 
enimcircuncifus  non  habec 
qc!  ab  co  fccundopofficau- 
fcrri .  A  nobis  vcrci  quibus 


i.C 


or.ie. 


Q.>a:ft.f.in 
lorue. 


intcIIigere,pcrquostoterrabundis  prxputia  cordis  rcfe- 
tla  funt. 

*  Rabbi  Mofcs  Maimonis.  Duris  filicibus  vfus  efl  lofua, 
non  acutis  gladiolis . 

^  Tertul.  Q^ia  Icfus  Chriftus  nos  introdudturus  erat  in 
tcrram  promiUionis  lade  &  mcllc  manancem ,  idcfl ,  vicc 
a:cerna:poireffionem,quanihiI  dulcius:  idq;  ,nonperMo- 
fen.ideft,non  pcr  lcgis  difciplmam^fed  pcr  icfum,idcfl,per 
Euagrflij  graciam,proucnirc  habcbat,  circuncifis  nobis  pe- 
trma  acie ,  idcft ,  Chrifti  pra:ccptis  [pctra  enim  Cbrijius)  idco 
lofuc  nomine  domini  inauguracus  figura ,  lefus  coirnomi- 
natus  cfl .  ^ 

Auguft.  Qu^ritur  cur  dixerititcrum?Non.n.unus  hobis 
circuncidcndus  crac.  Scd  quia  vnus  populus  eracin  quibuf- 
da circuncifus,in  quibufda  no circuncifus :  idco  didlum  clt, 
itevun::  vccircuncifus  iccrum  circiicidcrctur  non  homo,  fcd' 
popuIus.Quida  dc  Acgypto  excuntiu  filij  in  illo  populo  cir- 
*  cuncifi 


Mofcn  eruditus  ef^,  idololatriic  crrorcm  culrumquc  depo- 
fuit.H^c  efi  prima  circuncifio  pcr  Icgem .  Si  vcro  ad  euan- 
gclium  perucniat,fccundam  circunciiionemaccipierp  Pe- 
tram,qux  eft  Chriftus,  &:  aufcrctur  ab  eo  opprobrium  Ae- 
gypri.  Nifi  cnim  quis  pcrcuangelium  fucntfccundacir- 
cuncifionepurgatus,  non  dcponit  opprobrium  Acgypri, 
etfi  cnim  omncs  cx  Icgc  veniant ,  &  pcr  Mofcn  crudici,ha-  F 
benc  camen  opprobnum  pcccacorum  .  vndc  &:  Paulus  :  ^^  Tit.j.a. 
Fnmiis  <iT  nos  ali(/uando  m/ipientes,  •&  increduli ,  errantes  in  defi- 
dcrtjs  &  voluptatibits ,  &c.    Scd  poftquam  Chrifius  venir .  &:  Orfg.  hom  g 
pcrbapc.fmumlccunddcircuncidic  &:putgauicanunas  no  inioiUe. 
ftras,  abiccimus  hxc oia ,  &:  pro  his  afliimplimus  confcicn- 
tia;  bona:  altipularionem,  in  Dcum  .  Ncmo  cr^o  fi  intcgre 
conucrfus  cff,(.V  cx  corde  poenituic,f:deliccr  lordanc  cranfi- 
uir, &:  fccundam  circuncilioncm acccpic ,  prarccritoru  me- 
cuac  opprobrium  dclidorum  audicns ,  quia  hodic  abfluli  a 
ce  opprobrmm  Aegypci .  vnde  alibi :  l{emi/J'afu>u  lib'  pcccat* 

-^  ti'a,fed 


NICOLAVS    DE    LYRA. 
C    A    P.      V. 

PORquam  ers^.O/icnfo  cjuodfa3um  fuH  in  lordanis  introittf,& 
quodin  exitu,i)ic  confcqnenter  oHenditnr  (juodfatlum  fuit  afi- 
liji  I/raelinUatu  antcquam  belUrent  contra  habitatores  terrte-.quia 
ante  congref/umfuerunt  circunci/i,&pafcha  cdebraucrunt ,  &  ab 
angelo  apparente  iofuc  confortatifuHt .  Et  idro  pritno  avjtur  de  cir- 
CHnit/ime,fecudo  depafchx  celebratiitne,ibi,  Manlcruncquc.  ter- 
•_ tio  de 


tiodopiypuUconfortationcJbi:  Cum  auccm  cfict  lofuc.  Circaprl 
rnumprxmittitur  tirnor  *  Deo  tmmi/jus  fiper  adKerfarios  Hebr^O' 
rtm.& patetliteya.  HocautemaDeofaCiumeU,  ne  fenirent ad 
pugnandnm  contrafilios  Ifrael  tempore  quo  fuerunt  denoiio  circun- 
ciji,  quia  tunc  crant  ad  bcllandim  inepti ,  &fubditur  circuncifionit 
prxceptum,  cum  dlcitur . 

z     Fac  tibi  cul.Ia.  Hebrtci  dnt  nouaculas  acutas.  Cuhcllus  enim  U- 

pidcus 


M  O  R  A  L  I  T  t  K. 

a  Et  tcmpore,&c.Fac  tib.cul.&c.J{\a  circucifio  folcnnis  figu 
ta  hm  facramcnti  baptifmatis.  quo  prxfcinduntur  oia  pcc- 
cata  fimpliciccr  quancum  ad  culpam  &:  p^-nam  .  &:  qiua  ba- 
ptifuiusetficaciahabctapafiioncChritti ,  ideoiftacircun- 

clio 


ciliocanialis  tacta  tuic  culiro  lapidco  Cluilfuin  ii^nuicau- 
tc,  qui  cft  lapis  viuus  ,  fctundum  quod  dicitur .  i.  Pct.i.a. 
^d  qucm  acccdcntes  lapidcm  viuum  abhominibus  quidem  reproba.' 
tum,a  Deoautc  cleClum  &  houorificatum  ,  &  ipfi  tanquam  lapides 
viui/tipefxdijicamini  donws  fpiriiuales . 

Tom.x.  B         ^t"r- 


35 


Glofordi.  &Nic.cieLyra. 


36 


I(UD.r.C 


/%  tHa,ftdiam  nolo peceare,ne qHidtlht detfrius contingat .  Si  cnim 
A  poft  rcmiflTionem  pcccacorum  vltra  non  prcccs,  vcrc  abla- 
tum  cft  a  tc  opprobrium  Acgy  pti .    Si  vcro  itcrum  pccca- 
ucns ,  iccrum  in  tc  rcuoluciuur  opprobria  Acgypti,co  nia- 
^iSj^a  maioris  criminis  c{\  fi- 
ium  Dci  c6culcarc,&  fangui 


lii 


Dc  tcfti  polUitu  duccrc ,  ^.  lc- 
ge  Mofi  ncgligcrc.Mulco  n. 
Hcttf.i*..    maioris  opprobrij  ci\  qui  fnb 
aiagclio,q;  sj.  fub  lcge  forni- 
cat':q.atollcs  incbra  Chrift-  fa 
Cic  mebra  mcrccricis ,  cjcn  cj; 
remocu  ftupri  arguit,fcd  fa- 
crilcgijfcclcrc  condcmnac , 
^adf  jd  cum../^«  ntjcitif^ffnia 
B  corpora  ueflra  tcmplii  Ddfim  ?  fi 
t.t'eT.«.c.    quis  tetnplu  Dei  violaiierit,  dilper 
r><d«n  j.d.  fifi  iiiji  ocus.PrxterA,qni  furni' 
catfW  cnrpusfiiiitn  pcccjt.  Non 
iftud  folu  corpus  qu.dcm  au 
diedo ,  &  in  cordc  rctincndo 
•  0««  gftatio-  vcrbu  Dci ,  fadum  cft  replii 
nrj  TiroiOhcl  Dci,fcd  &illud  dc  quo  cficif, 
Qiiia  omnis  ccclciia  corpus 
Chrif^i  cf^ ,  &  m  omncni  cc- 
clcfiam  vidctur  dclinquerc, 
qui  cfjrpusfuum  maculauc- 
nc  ,  quia  pcr  vnum  mcm- 
brum  macula  in  omne  cor- 
pusdirtunditur. 
a     ^c  /n  colk  pr.tpitriorum.Hc 
braei.Tanca  fiiic  .nbicdorum 
in  locum  vnum  copra  pr^e- 
puciorum,vc  colle  repr^lcn- 
tarcnc. 


tarcnc ,  loco  ceccroquiplano  . 

■ic  Chaldacus.t ircuncidit  filios  Ifracl,!n  collc  quem  nomi 

naucruc  collcm  pr<i'puciorum,idcft,colliculus  qui  ancc  fuic 

cx  rc  ilta  iiomcn  hoc  acccpic. 

•tf  Procopius.  Admiratione 
dignu  cft  an  coc  millia'  homi 
num  criduo  circucidcric  lo- 
fue  vnicus,  anvc  multi  (vtdt 
vcriiiic )  opcr.icircunci  Jcdi 
painxcTunc,  rfi  nunicroplu- 
rali  dc  culcris  iaxcis  diciu  fic 
b  Topulut  niuem.  Adam. 
Qn^i  nonobcd.cnccs  fucranc 
m.iad.'cis  domini,incircunci 
fidicunrur.  Ex  quo  incclli- 
girur  illos  appcll.ui  iikircun- 
cifos,  qui  non  ohediunt  man 


J.UorO   tjUI   C- 

gf(Ti  fuci-unt 
«x  Afgypto . 


Bphen  \.  d. 


£e(iitie. 
iUbba. 

c 


-  c 


a    f  Populimi.f.nun  liommfra  vtjum  . 

dcos ,  &circiincidefccund6filiosirr3cl.  Fccit 

quod  iuflcrat  dominus,  &  circuncidit  filios 
*  Ifrael  in  collc  pr.Tputiorum .  H^c  autcm  c.iu- 

facft  fccund?  circuncifionis.Oninis  populus 

cjuicgrcfluscllde  Acgypto  gcneris  mafculi- 

ni ,  vniuerfibcilatoresviii  mortuiiuntin  dc- 

fertoperlongiflimos  vi^  circuitus,  qui  om- 
b  ncscircuncificrant .  Populusautcmcjui  natus 

cItindcfcrto  +  perc]uadraginta  annf)S  itineris  4  dacis  Deiiquia  vero omiiem 

1     fCJira  patres  legiinobedicmes  ciicunciiicic  coi  dcfiiexeiuut.  .  i  »^ 

latiffimxlolitudinis,  incircuncifusfuit,  do- 
nccconfumercntur,  *quinon  audierunt  vo- 
ccm  domini,&  quibus  antc  iurauerat,^vt  oftcn  y 
deret  eis  terram  ladle  &  mclle  manantem.Ho 
rum  filij  in  locum  fucccflerunt  patrum  ,  &: 

flcfu  CKiiio. 

circuncifi  funtaIofuc,quiaficutnati  fueranr, 
inpra:puciocrant,  ncc  eosin  via  aliquis  cir- 
cunciderat ,  Poftquam  auccm  omncs  cir- 
cuncififunt  ,   manfcrunt  in   codcm  caftio- 

Tlde.'.,cuin  amorc  faccicut  ijui  jirrus  dirficilia  videbaniui. 

rum  loco  doncc  fanarentur .  Dixitque  domi- 


D 


Orig.hom.tf. 
ia  lol'. 


anim^m  diligic  Deus,mific 
Icfum  filium  Dci  ,qui  6cdi- 
gnos&  indignos  circuncidc 
rcc,non  filium  Nauc^quinon 
vtre  &  pcrfcrte  circucid  1  c  po 
pu]um,fcd  Icfum  filium  Dei 
qui  verc  co;pus  &  anima  pur 
gauicab  omni  inquinamcn- 
co  pcccaci . 

c  Tofrifuam  autem.  Circun- 
cifi  vero  fihj  Ifrael  rcquicue- 
rucin  eodcm  loco  fcdcnces 
in  caffris,vfque  du  fanarcnt. 
Non  fufiicic  circucidi.  Ncccf 
fc  e  pofl  circucif^one  f^n.iri , 
&:cicacnce  i  vulncrc  obduci. 
ircun- 


t  In  via  c]fie- 
grelii  lunt  es 
Aegypto  n<j.i 
fiiit  ciTCimci. 
fus.  na  qnidn 
g'nta  annij 
amsiil-iuerfit 
fi!ij  Ifracl  pet 
dcfc:  ttiin . 
T  c);".'»^  non. 
*  fuper  ciu.in: 
iii  auit  ipfe 
dh>.  patrib.  ee 
run|  91  darci 
eix  ccrtaui. 


NICOLAVS    DELYRA. 

4C  pideus  non  eil  dc  neccffilate  circunci/ionis,neque hoc  vtuntur  lu- 
dai  moderni  in  circiinci}iimc,fcd cuUcllofcrrco. 
I  Circun.fccundo.fir  hoc  dixernnt  aliqni,fioi  idem  homo  po- 
teU  bis  bapti-^iriyfici  t  &  circuncidhfcd  hoc  cjifrlfum ,  quia  exdcm 
ferfonA  non  fuerunt  hic  circuncifie  fime  aV<nfiiernn(,fed  illi  tantum 
qui nati tn  defcrio  rcmanfentnt incircmcift^vi  paret  in  textu.Et  ideo 
cum  dicitur,  hic  ckc\m.icc\ind.fubintelugitiir,f(>lennitcr,qHia  ifta 
fuiifecunda  circuncijtofolcrinis,fedrefpe£lu  cuius  dicatur  Jecundit , 
yariedicitur.  Dicuntcnim Hebrfi,  quod dicitur fecundarefpectu il- 
lius  circuncifionis  quafjctafuit  illa nocte in  ^cgypio,(jHa percufsit 
dominus  primogenita  .Aegypti,tuncenirn{vt  dicuui )  mulii  fiierunt 
circunciji,maxime,  quia  multi  ^cgypiii  conucrfi  ad  ludaifmum  exi 
nerunt  ciim  fihis  Ifrael de  .Aegypto  vt  habetur  Exo. 1 1.  Scd hoc  di- 
€tum  non  videtur  verum.Tum  quia  non  habet  autoritatem  defcriptu 
ra^qux  de  hac  circuncifione  nuUam  facit  mentionem  .  Tum  quia  cis 
immtnebat  itineris  labor  ^egyptiis  cogentibus  eos  exire  ,  &  ideofi 
in  deferto  fuit  dilata  circunci/iopmpter  itinerationem  inminentem, 
-pt  vtdebitur,cadcm  ratione  et  fortiori  faiffet  tunc  dilata  circuncifio. 
Jtem  tunc  non  habucrunt  tempus  fermentandi,co  quod  .Aegyptii  co- 
gebant  eos  ad exitum,vt  diciiur  Exod.  12.  ejrideo  mulio  mmus  ha- 
b'*i(ient  tempus  circuncidendi,maxime  tantam  multitudinem.  Jdeo 
aliter  dicitur  ,  quod  hxc  circuncifio  folennis  dicitur  fccnnda  rc~ 
fpeHu  iUius  quam  fecit  .Abrabam  de  mandato  domini :  quia  tunc 
fuit  circuncifus  cim  omnibus  mafculis  de  domo  fua  ,  vt  habctur 
CeneftJ. 

Z  In collc prarpucioru.  Sic nominatus efl Iochs illc,  quia ibiamo' 
tafuit  pmpuna  a  filiis  Ifrael . 

3  Vniucrfi  bcllacorcs  viri  morcui  func  &c.  exceptis  tamen  il- 
lis  qui  craut  dc  trib.i  Leiti:  vt  dtihtm  cH.  J^  um.  1 4. 

4  Populusauccmqui  nacusert&:c.  fequitur  Incircuncifu.s. 
Topuluf  enim  Ifraclmouebat  cafira quacunque  hora nubes moueba- 
tHfprnebens  eis  ducatum  :  &  quia  incertus  erat  eis  motus  nubis,  idco 
difpenfatiue  fa£ium  ejl  quod  illi  quifuermt  nati  i«  deferto ,  remanjc- 

runt 


runt  incircuncifi  vfque  ad tempus  ifliid,quiapericulofim  effct  dc  n» 
uo  circuncffos  iiinerare,feu  portarim  itinere. 

5  Quibus  ancc  iurauerac. Ea-/;oc  vidctur,qtiod  Deus  non  tcnue- 
rit  fuittn  iuramcntum^quia  non  viderunt  terram promifjionis.  Dtccn- 
dum,qHod  iuramentum  erat  condirionatum  fcil!cet,finon  ojfcndcren^ 
Deum ,  tali  offenfa  ,  qua  dcbcrcnt  morre  puniri .  f^el  dicenditm  , 
quod  Jinon  intrauerunc  terram  promtffioius  inproprifs  perfonis ,  in 
Xraiierunt  tamen  eam  in  filiisfiiis,in  quibus  quodummodo patres  man 
ffmnt . 

6  Dixitqucdominus  ad  \Qi\.\c,&c.Iiiud cxponitur  dupliciter  ah 
expofUortbKS  noUris .  yno  modo,vi  accipiatur  vpprobrium  .Aegypti 
pajiiuc  quod Jtifiinuerat  .Acgyptitafiltis  Ifracle.xprcbrado  eit,  quod 
erant  inctrcuncifi .  Sed  hoc  non  videtur  rationahilitcr  ciiitim ,  (jtiiit 
filii  Ifaelin  .Acgyftofucrur.tfuhieUi,&  in  maxiiKafnuitutr,  rtha- 
bitur  Exod.  i .cr  ideo nm  cii  ve; ifin.ile  auod  .Aiyyptiis exprobrarct, 
.Alio  modo  acdi-icrdo  opprohium  .Aegypii  aQiuc.f.  (,uod  ^egyptii 
intukratit  fiHis ifrael.j  ofprcbiium  feiuituin  ,  cu^a luitin  ex itu de 
^Atgypto ftierit.t liberaii  afnuitiitc^tgyftioium  ,tamen  iftaliber- 
tjspcrfeiicfuit  dcclarata/.u.tnuofuc,uiitin terra  promffio>is ,  itio 
diciturquod  loiU)  illevoc(.tU' (fi  GalgaU,ouod figr.ificct  libeitatcm, 
fcd  hoc  diSIum  non  tidttur  bcne  confoium  tcx  ti  i,  ruia  ablaiio  oppro- 
bril^ridi  tur  referii  adcin unii/ionem,fum didtH. .hod.abf^.ftf.rw/* 
illa  diifuei unt omnes cinuii ( i/tfiUt  d eiiam  (,uod ai t ipriur  adpi opofi 
tum  de /:g'  ificatirne  GalgaU  noh  f f  ucrur/i,quiu  ni  c  Hi'ro.  nec  l{c- 
tnigius  fic intirpr(tantifr,hoc nomen,/cd aLte),i  t vidt i-i  ur  , ideo ex- 
pchiiur  fciuncum  Hcbr.  vtdelicet  quod  quando  fiii  Jfracl  p(tc> 
bant  d  rcge  .Aegyfti  dcrcgnofto egredi,  uthahiturin  Exo.  .Ae- 
gyftiiqiii  conflclLitiones  obfauabant ,dicebat t ci s .  Miftriquouul- 
tii  irefEcic  coiftclbtio  oficndit  effi-.fionem  ucftri  fariguinis  futuram 
ft  rccedatis.Jn  circuncifione  ucrofahapcr  Jofue  effnfus  efi  fangus  po 
fuli  circunctfi  qux  tfjufio  non  fuit  tis  aduiiupcrium  ^  ntaluvi  ,Jed 
magis  ad  bonum,quia  ctrcunci/io  eratfignactilum  fidei  .,&  fic  expo- 
nunt  vtrbum  dbminidicentis,Ho.ahi\u.op.AcgV.a  \o,q.d.  effufio 
nemfaiiguinis  veflriquam  ..degypiti  dicebant  vubts  futuram  ad  vi- 
tnpcria  &  tnalu  couerti  ad  laudatione  vcftra  &  bonUp  circuci/ion7, 

Voccft 


\  M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

f  Et  circuncide  fccundo  filios  Jfrael .  Pcr  hocauccmquddcir- 
cunciflo  fattafublofucdicicur  fecunda,  oftcndicur  quod 
Juic  circuncifionis  fpiricualis  figura .  Nam  circuncifio  lega- 

lis 


lis  fuitprima,fpiritualis  aucemfecunda  &vera,  fcprima 
fuichuius  vmbra  :  Rom.capitcfccundod.  T^on  enim  qui  in 
manifejto'  Judpis  eft,  ncque  qus  in  manifcfte  in  carne  circunci/io, 
fed  qui  in  abfcondiiQ  Judxus  j  et  circuncifio  cordis  in  f/iritu ,  non 
in  iitera . 

t    Aianf./;, 


37 


TViucntium  . 


^  Circucidi  erwo  per  Iefum,eft  vitia  &  confuctudines  prauas 
A  &peflimainftitutadcponcre,&:g.cquidabhonc(tatis  regu 
la difcordat  abfcinderc.Scd  hoc facictcs  quada  ditiicukacc 
c6ftnngimur,cu  quoda  doloreanimicofuetudinis  culpa  no 
ue]lainthtutionevitamus:hocergoteporeveIut  in  dolorc 
circiicifionis  noftr^  dicimur 

|ki  relJdere ,  vfque  quo  cicatrice 

^i  c.  fed  ^bducfta  fancmur.i.nouainfti 

iiliid ; '       tuw  abib ,  ditiicultate  implea 

mus,&:invfum  vertatquod 

prius  infolitum  &:  diiiicile  vi 

debatur,6c  tunc  merito  dice- 

turnobis:  hodieahUuli  oppro- 

hrium  ^igypti  a  vobis. 

■^  Procop.  Probri  ncmine, 

fcruitute  innuit .  Nunc  enim 

]ibcr£  vobis  chcuncidi  lici- 

lumcft,  non  licut  in  Acgy- 

pto  cum  mctu  feruili.Acircii 

ada  vcro  circuncilione ,  loco 

Gaigal  nomcn  Impofiicrunc 

Galgala  ennn  reuolutio  eft. 

Eitvcrolocus  jillcduplicino 

minc  infignis ,  hinc  quidem 

propccr  Icricho,  nuncautem 

g  proptcr  duodccim  lapides. 

■it.iiiillud  ^*  ^i^h^nalius .  Circuncifio 
ablatio  cft  Aegyptiaca;  gene- 
rr.tionis,  quum  prieputiu  cha- 

railcr  fit  Acgypciaci  habitus,eiufq;  nationis  infigne .  Hoc 
opprobnu  abltuht  Detis ,  ne  vlcenus  vcluti  in  Acgypto  na- 
tijfcruicia  haberenrur:  fcd  tcrre  promiffionis  filij  indigene- 
que  exifiimarentur,in  quam  illos  Dominus  laduxic. 

''fi  Tlico.  Hodie  abiinii  a  vobis  opprobrium  ^cgypti.  Ha!C  vcr- 
bahberacionemfignificant  abAegyptiaca  feruitute&im- 
pictate,  &  promiliic  terrx  adcptionem.Nos  vero  difcimus, 
quod  qui  i.acratilfimum  bapci  fma  mcrucric,  &C  circunciiio- 
ncm  fpiriailem  fufcipic,pcccaci  contumeliam  depon  ic . 
•jc  Rabbi  I.eui  Gcrfonis .  fieri  pocefl  vt  Aegyptij  couicijs 
confcviati  fucrint  Ifraclitas,quall  cdudtos  a  Dco,vt  malc  pe 
rircnt,non  vt  poffcflione  Chanan^a:  locupletarcntur.  Qai- 
bus  eonuicijs  cum  iam  in  dics  magis  magifque  vrgerentur, 
pofi  tot  {rufira  confumptos  per  defertum  annos,pIanc  nuc 
coslibcrabat  Dcus,ccrtu  faciens  iplispercircuncilione  bre 
ui  omiuno  fucurum,  vt  in  poircflrione  Chananex  mittcren- 
tur,quam  pr^putiatos  vfurparc  nefas  erat.VcI,probru  Acgy 
pti  ci^at  improba  Acgypriorum  rcligio,  a  qua  lam  Dcus  po- 
Q  pulifuianimosprorlusauercit  ,  cum  ad  facicndum  pafcha 
cos  admittit  pcr  circuncifioncm . 

rige.  Ho.tf.  ^  Ecfe.circ.  Poltqium  ablatum  cH  opprobrium  Acgypti,fe- 
cerut  fili)  Ifracl  pafcha  quartadccima  dic  menfis.  Ncc  enim 
antecircuncifionem,ncc  poft,  antequam  fanarentur,pote- 
ranc  carnes  agni  comcdcrc:vidcs  crgo,  quia nemo  immun 
dus  facit  pafcha,ncmo  incircuncifus .  Vndc,  Tafcha  nofirum 
mmoUtus  cii  Chnftus.ltaque  feftttm  celebremus  diem,  noinfermen 
10  vet€ri,rieque  infermcnto  malitis  &  neqniti<e ,  fed  in  a-xjmisfin- 
ceritatis  er  veritaiis . 
Etfecerunt.  ^  Ifid.  Poftcuangelijcircuncifione,  fiatimin 
loco  reuelationis  pafcha  cclebrat ,  &  agnus  immolatur ,  qui 
tolliipeccata  mundh&L  dcficietc  manatypicielcgis,primii  co- 
liiedit  populus  panc  corporis  Chri ,  quc  incorrupta  rcpro- 
nuffionis  terra.i  .virgo  Maria  jPtuIit,  cuius  granu  in  tcrra  ca 
dcs  tructu  pi  urimu  attulit.Nota  ordmc  poflq^  Icfu  Chro  du 
ce  p  lauatn  iiucnta  tranfimus,  &  p  fide  Ipirituali  circucifio- 
nc lignamur ,  tunc  dcmia  pafcha cclebramus.i.immolatum 

Chrifium 


lofue      Cap.  V. 


38 


a     TOmni.T  vitia  &  peccata  Aegyptioruni. 

nusadloruectHodicabftuIiopprobriura  Ae-  ^ 
gypti  a  vobis .  Vocatuq;  eft  nomen  loci  illius 

a    f  id  eft,reuelatio,quia  dum  in  piaiputio  iniidelit.ins  amhuiat  cjuifque  per  dcfer 
tum  huius  vitx  cecus  cft.vt  autcm  circuncifus  fuerit.ftatiui  reui-lanrur  ei  ocuU. 

Galgala,vfq;  in  prxfente  diem .  Manleruntc};  2, 

a    IToft  fecundam  circuncifionem  &  fanationem. 

fiiij  ifrael  in  Galgalis ,  & feceriat  phafe  quarta  ^ 
decima  die  menfis  ad  vcfperu  in  capeftnbus  4 
lericho,  &comederunt  defrugibus  terrardie  ^ 
altero,&  azymospanes,&poletaeiufdeanni 

■    cum  vcnerit  (juod  pcvfeftum  eil.euacuabitur  o.uod  e.x  parte  ell 


Chrif}umeredimusprofaI'.itcmundi,&  credcntes  f?atim 
pane  dominici  corporis  palci  mur.  \ 

b  £fco>wf(/er««r.d7"(r.  Adam.Cin  vcro  exiit  populus  de  tcrra 
Acgypci,portauitconfperfum  fcrmentu  in  vefiimetis  fuis. 
Qiiod  cii  dcfeciflrct,manna  datii  cft  cis.  Cia  auc  venerunc  ad 

ccrra  fandam ,  8c  hndins  cgpe 
runc  prouincix  paimaru ,  defe 


D 

V 

ialoC. 


7 


cic  eis  manna ,  &  edcre  cepe- 
runcdcfruclib.  cerr^e.  Treser 
ojofpccics  ciborfi  gnalirerdc- 
lcnbunc .  Vnu  quo  vcfcimur 
exeiites  de  ccrra  Aegypci ,  fed 
hocadparuu  ccmpus  fuilicic. 
Pofl  hoc auc  mai) na  fiiccedic. 
Tcrtiu  vero  dc  tcrra  fancla  ca 
pimus  frud!j,que  de  Acgypto 
portamus  nobifcu  Parua  h;EC 
cruditio  f  fcholaris  cti,vcl  for 
tc  libcralifi  Irarum  q(i;E alicj.d 


Tres  cibomni 
fpecies '. 


t  fxcularij 


«CQu^in  cum  vcnerit  (juod  pcvfeftum  eit,eu3cuabitur  o.uod  ex  p arte 

D^fecitCTue  manna  poftquam  comederunt  ^  'iHiarepiit.Incrcmovcrd.i.in 
"  ^        ^  huiusvita^ftacu  mannavcfci- 

mur.  dii  diuinelcgis  cruditio- 


defrugibus  terra: ,  nec  vfi  funtvltra  illoci- 
bo  filij  lirael ,  fed  comedcrunt  de  frugibus 
prxfentis 


nnljfmihi 
id.  lunt  3 
t.   ■ 


f^iiift.j.in 

loliic . 


anni  terrajChanaan.Cumautem 

a    TAug.Lxx.in  lericho.Non  inipft  ciuitate  fcilicet. 

b    TTuncprimumoculosleua-.Tiuscum  Cliriftuin  videre  iiicipimus. 

effet  lofuein  agro  vrbis  lericho ,  leuauit  ocu- 


Sontentia  Hf 
br;eorum 


la  Tanhums. 


i.Cor.ii.c. 

Cip.  6. 
Ub.Xof. 


nc  crudimur.Qu^i  vero  mcrue 
runt  ten-.ajpmilsionis  incrare 
.i.jpmiiraChnfhcofcq,,  edenc  £ 
frucfu  e  rcgione  palmaru. Ve-   . 
rc.n.frud  u  palmic  inucniec,^. 
dcuicto  holie ad  jpipilla  pue- 
nicc.Quancacunq;  enim  in  di- 
uinislfisintclligamus,  muit6fubIimioracruncqu,Enon  m 
enigmatc,lcdfacicadiacicviidebimus  -.c^uunec ocnLts  vidit,  r.Cor.rj^c. 
nec  aitris  audiuit^quix.  pr^parahit  Dciis ditigentihus  fc.  S  i  aiit  fecun  Ifaid.i.b. 
'dum  Ifam  lex  accipiacur ,  inueniuntur  filij  Ifracl  cii  mclio- 
ribusuccrentur(manna.n.deccIoaccipicbant  cxrepromif- 
fione)dcteriora  acccpiffe,  quibus  Aegypn  deficientibus  ci- 
bis  melior  eibus  fuccclierat,idcft,man|^.  Qno  modo  enim 
putatur  meliorc  cibo  ceirantc  dcteriorcm  fuccefsiffe  ? 
c  4«  Cum  aute ejiec lof!<e,'&c.  R.DauidKimhi.  lamc  Galga- 
lis  cdudius  fucratexercitus  ad  oblidenda  lerichuntc,  atque 
cafiraaii  urbc  polica:  cii  Dcuscofirmandijmperatorisgfa, 
&capiendx  urb;sr6nemcdocendi.uifum  iftudilliobculic. 
•}«  Hebrxi .  DixcracDcus  Mofi,  Ecce  egomittoantefaciem 
tuam  .Angelum. Moks  rcl'p6dcrac,  cgo  angelum  noIo,l'ed  ce- 
ipfum  uolo.  Porro  lofuacumprimum  uiderccangelumau 
diuic  ab  CO^Egofimprinceps  exercitus  Domint,iam  veni.  Eccc  ia 
fccundo  adfumuc  Ifraclicas  inpolfefsionemfu:EhcEredica- 
tis  ducam  Vcncram  etiam  cum  Impcrator  cHcc Moles  ma 
gifter  tuus :  fcd  ille  cum  mc  uidercc,  nolebac  me  fccum  ire, 
lcd  a  fc  rcpulic . 
4^  Chaldarus.  Refponditegofum  Angelus  milTusaDo- 
mino.  Bflccnimquofdam  inc^Ioprincipes  angeIos,con-  Dan.10. 
fcntaneum  Daniclis  ucrbis  cum  ait:  Et  ecce  AJichad  unus  prin- 
cipum primorum,venit  mihi  fubfidio . 
•}j  R.Mofc  Gerund.  Ific  angclus ,  fj  rem  ipfim  dicamus,  Exod.13. 
cfi  angclus  Rcdemptor,dc  quo  fcriptum  c%^l^oniam  nomen 
meim  m  ipfo  cji.  Ille  inquam  angclus ,  qui  ad  Licob  dicebat : 
£'40  Deus  Bcihet.\\\e dc  quo  didum  elt,  Et  vocabac  Mofen  Deus 
de  riibo ,  Vocatur  autem  angelus ,  quia  mundum  gubcrnat. 
Scnptumeficnim.  Eduxitnos  lehouaex^egypto.  Prcccrca. 
Et  angclus  facici  cius  faluos  fccit  ipfos :  nimirum  illc  angc- 
lus ,  qui  cft  Dci  €icies  :  dc  quo  diitum  cft ,  Facies  meaprxtbit 
&  ctfciam  vt  quicfcM .    Dcnique  ille  angclus ,  dc  quo  uates. 
Etjubico  veiiict  ad  tcmplum  ftittm  Dominns  quem  vos  q'ifritis ,  & 
an-^elus  tefifimoiti  ,  qucta  vos  vultis .    Animaducrce  atccnte 
qd  iftaucIint.Mofcs  &:  Ifracli  ta- fcmp  optaucrunt  angclil 

<^  priinum 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

I     Voc.<.[i  tto.lo.  U.  G<i/.quod  interprctatur  rota  ,  vcl  circula- 
t!o,quia  pcllicula qua:pcrcircuncilioncm abfcinditur,ha- 
bet  figuram  circularcm. 
3  A/j«/erM«i^yj,&c.hicagit  depafche  ccIcbrationc,cum df. 

3  Etfeceruni  ^hafc.  idclI,immolationcm  agni  pafchalis. 

4  QHartadccima diemcnfis.fciliccz primi. 

5  .Ad  vcfperu.hic.n.crat  dics,&:  horahui'  immoIationis,fe- 
cundum  quod  habetur  Exod.xi  j. 

6  Et  a^^ymospanes .  Talibus  cnim  panibus  debcbant  vti  fc- 
ptcm 


ptcm  dicbus,vc  h.ibecur  ibidem. 

7  Ecpolcntam.ln  Hebrso  h.ibecur  ca/«i,ideft,  toflum  fhr.In 
folcir.iit.icecnimpafchali  ficbac  oblacio  dcgranis  noinj  cx- 
CLifsis  dc  manipulo  perconfricatiuncm,vc  dithim  eli  fupra 
,j.capitu.&:dctalibuspoccraccomcdercpopulus  ,poftqua 
pnmiCKC  craiic  oblacx. 

8  Defecitquc  man.C^wa.  non  crat  data  a  Deo,nifi  in  fuppletio  ■ 
nem  vidualium  dchcicntium,vt  patet  Exo.xvj. 

9  Cum  autem.Wic confequcntcr  ponitur  popuh  confortatio' 
pcr  apparicionem  angeli  ipli  Iofuc,q,  erac  diix  populi,cu  df . 

I     Etvidic 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

t  Manf.fi.&c.&fe.pha.crc.rcri^bak  figuratum^uir  fncra- 
mennim  cucharirtiar,  licut  didum  fuit  (lipra  dituifc  Exo. 
iz.Sc  i  j.  pcr  hoc  igitur  quod  circuncifi  lctcrunt  phafc,  fi- 


gnificatum 


cnificatum  fuit quod  circuncifi  fpiritualitcr  percipercnt fa 
crnmcntumcuch;irilti^*.  .  .    r 

o  Cum  antc  rfet  Ufuc  m  i^-^^ro.  Iftc  luit  angclus  apparcs  m  fpe 
cic  viri  Ik.  fi^nar  lcsu  Chnftu,  qui  tuic  ab  inftati  fuxcortce- 
Tom..t.  ■         B    z  t  PtJon^s 


i 


39 


Glorordi.  &  Nicolai  dc  Lyra. 


40 


^  primum,cactCTu  quis  illc  e(rct,vcre  intclligcre  no  potuerut. 
A  Ncquc.n.abalijspcrCipicbant,  nequc  prophctica  notionc 

fati  s  afTequcbantur. 

4«  R.Dauid  Kimhi.T^MHc  vfn.-.Emphafim  habct,  ncmpc  v_t 

fubitanco  mtcructu  fignificct  fc  fpiritu, no hoiem  cifc ,  cu 

humana  corpa  no  nili  fcnlim 

fc  fiftcrc  vUo  m  loco  poflTint. 

L.eoe.HIc  ^t  Dioni.  Arcopn£;.Nc  vuld 

"?•>•  crrorcfcducti  ,pa?Iim  cxifli- 

Ezcch.1.  mcmuscalcfics  lp:ijti.s,iuul 

o     ..  ^.  .  tispcdib.iifacicbus,  liucad 

llianoruin.      boum  ftol)ditatc,uuc  ad  tcri- 

tatc  lconu  cflc  iormatos,  &:c. 
bfue.f.  &  (atcllitcs  armatos  ac  Du- 

ccs,  q  nobis  cuidcti  vnrict.icc 

lignoru  sactiffimc  fichi  tradu- 

turrhis  figuris  Tbcolcgia  cos 

dcfcnbit  fpiritus ,  qui  tbrmis 

carctjhumani  inftrmitatc  no 

ignoras,vt  ci  viam ,pcr  qu.im 

ad  altiora  fcratur  ,  bcniguiili- 

nic  prouideat  &  flcrnat. 

•f  lufiin.  Dcusin  prineipio 

an  oes  creaturas,cx  lcipfo  gc- 

jiuit  potciia  quada  ration.ile, 

qux  &  glona  dni  vocatur,intcrdu  ct  Fil.us,S.Tpietia,Angc- 

lus,Scrmo,Dcus,  Dominus.  AliqiictMagifTrum  militia: 

fe  dicit,quando  huinana  fpccic  apparuit  lcfu  Nauc  filio. 

•!«  Clcmcns  R^Mn.ChnUum  Dci filiu,iudicc  viuoi ij  &  mor 

tuom  Icius  NauCjdux  cxcicitus  dni,armatu  limul  pugnan 

tcad  Icncho,  quc  prccidcns  sdorauit ,  vti  fcruus  dominu . 

^  Eufcb.Ccf.  VnusatqueidcDcusMoflinrubo  ,0«:  lofue 

iufpccie armaci homuiis locutus  cliHuic p  princtpcunpc 

ratoru  excrcit"  di^j.Qtiis  vcro alius  piinccps  fpintuii  inuili 

biliu^Diumoruq;  ang(!oru,atq;  archagcloru,  Deo  inferuic 

tiu,!^  Dei  veibu.tVpdmogcnicafapicria,  & fobolcs  diuina? 
Qufft.4.in  •?«  Thcod.QuisclTepacanduscrt  pnnceps  cxercitus  diii? 


D 


Dialog. 


L.j.Conft.  c. 
a.i.in  trJslat. 
Ort.ip.Turr. 
L.  f  .Dem.cu. 
Cip.ij? 


B 


Xofuc."  Aiiit  quida,vifuin fuillc  veibu  diuinii.Ego aut  arbitror  cile 

Michacicm  archangclum,confpcctum  alcfu,  bonoanimo 

illum  cflc  iubcntcm,c>«:  ccrtiorcm  facicntem  de  fuppetijs. 

^«  Proc.Probabilc  crat  lofue  homincm,hoftib.  vndiquauis 

ftipacij,inctu  labcfa6b.n,qua  ^p  Deus  indicat  illi  fe  inuifibi 

li  pocctia  iplis  propugnare,  habitu.n.armis  inftrudi  compa 

ruit.iu  Moliad  Pharacnc  dcfcendcnti,vifio  confirmatio- 

nis  caula  obictta  cft.Ita  Iacob,cia  Efau  rcfonnidarct.  Icafcr 

uulo  Ehf.cimultitudocurruum  ctt  oftcnfa  . 

Tom.s.lib.  *  Beda.PoftquamiubducelcfupQiiti  pcr  lauacri  fluenta 

Qnjit.  in  lo-  trafimus,cclcDrainus  pafcha.i.immolatii  Chriftii  ^  inudi  fa 

luc  cap.tf.  lucccrcdimus,acdcindepancdiiici  corporis  pafcnnur.Oc- 

curnt  dcindc  nobis  princcps  militicEvirtutu  c^lcftiii  Chfs. 

tencs gladiii  Euageli j  ad  rciccada  carnis  noftrcj  pollutionc, 

HomU.*.in  ^    ^'  ''"'''  «'''»'»'•  Adam.Fattu  clt  cum  cflct  Jcius  in  Icricho 

lofue.  rcfpiciens ocuhs  vidic  hoicm ftanccm  p fe  ,  &gladius  cua- 

C  ginatus crac  in  maiiu CiUs.Kt acccdes  Icfus  dixic cul^ojier  is 

an 


an  «rfMfr/ar/orK? Rcfpicics  oculis,vidit  principe  militi^  virtu 
tis  Dei  tanq.  prius  no  rcfpcxcrit,fcd  tiiccu  principc  m\\\t\q 
dni  viliirus  Lifct,(]iic  no  vclut  cocm  homint-  v  idic,  fcd  vir- 
tutc  qiiada cilc  inrcll.xit.Ncc du ccrtus cft,vtiu diuina vir- 
tus.an  pna  lit  quc  vidccur,ideo  2\t.T^olieres,an  aduerfarioru? 

Ac  illc  aic.  E^o  fnm princep!  mili 

»    fPrcmpnm  renteniiara  qua  puniremr  lericho.        j    t!£  virtutis  domiiii  ^   »i4nc  adneni, 

losj&viditviriim  ftantec6trareeu;iginatum  2  Quodcu.iudillccIcfus,adora. 

a    lAd  rerccinJI  c«mi»  noftxx  fputcitiajn.  b  Nolitf  omni  (piiiiui  cteacre  Hiik:  U1C,&:  dixiC:  DomiUC  q,d  pr^ci 

Hiere.d.cuur:Si  fcya.aue.i*  prei.ofuin  a  »Ui  .luali  o»  m.ya  en..        _      ^^  ^  ^ -^  ^^,^.^ ^  ^^^  ,^ . | j  -  j^j^^^  j^., ^^j 

Ittedifpiricui  j.roan.4a. 
rx  Deo  eit. 
iisnofolii 

,picui<iu.  prmcipatum  (Uam.  ....  ^  ,    (la  CX  DcO  clt,tcd  (ja  DCcft. 

fcdliimprincepscxcrcitusdomini,&nucve-  >  Non.n.adoraffcc,niii  Dcuco 

.  lqMiain|ellexitDcume(re.  gnOUlifcC.Qllis.n.alKlSCft  pnn 

nio.CcciditIolucpronusinterra,&:  adorans  ^  ccpsmiliciaivircuta.niachd 
ait:Quid  dominus  mcus  loquitur  ad  feruum  9  ftus? Ois.n.  cch  nnlicia,  liuc 

V  ■mrmortalcvinculum    ,0  angcii,fluearchagcIi,llUCVir    ip^^j     . 

fuumnSoluc,inquit,calceamctiituum  dc  pc      cuccs,iiuedomin.uioncs,owr-  Ait./.b! ' 

»    TScilicct  anitua,nos,nifi  laucrit  lelUs  non  habebini.is  paucm  cmi  eo.  "i^  pir  IpfumfaUa  flint  ,  OC  lUD 

b  1  Qu.a^  cgo.f.bi  lUm.  jpf^  pnncipc  milicauc,  qui  cit 
dibus  tuis.  Locus  enim  in  quo  uas,sa6lusclt .  princcps  principu  &:pnncipi 
Fecitquelofuevtfibifueratimperatum.  ''  busprincipaculargicur,quiaic  ^^^^^^^^ 

1  ^  Eiiopotciiatem  babcnsfuper  dc 

cem  ctHuai i  .>,6"c.C^i  acccpco  regno  rcprciliis  eft. 
b  Cecidit  lofuepr.&cc.^Quxri  pc ,  vcrii  angclo  fc  proftraucric  Aujjuft. 
ciic];  dominii  dixeric,an  poti'g.aintcllcxitDeu  cile,  intclh  j^,{|"        *" 
gcs  a  quo  inifs'  fucrit,!psij  dtim  dixcric,ciq;  fc  proftiaueric.       Orat.c.dc 
•ii  Cccidit  lofuc,& c.L>:Ma:iS.Adoi:<Ltionu  dilfcrecia  noui.Ado  imag. 
rauic  Abrahra  filios  Emor.Iacob  tracrc  Etau,  &:  Pharaonc: 
IcfusfiliusN.iue,6cDanic]angcluDci,n6ciiiIli  lacnxho- 
norcm  prasititcrunt.Aliud.n.lacria:  culcum  cxhibere ,  aliud  *^ 
honons  gratia  in  dignitacc  coniiicucos  vcncrari.  , 

c  i«  SoliieJn(/uirjCal.tnu.d^c.R..  Mos,Gcrund.Hanccercmo- 
niam  ludiaci populi  faccrdoces,  Jofuecxcmplo ,  dcinccps 
perpccuo  vfurpariic,in  ceplo  miniftraccs,auc  iacris  operaccs, 
•5«  Procop.Sc-curitar.cm  p  )Ilicccur  lofue ,  qucmadmodum 
Mofi:difcipuliS  icc his  vcrb!S,7S^f  affimatis  virgam nec  cakeos. 
^  Rupert.  M.ignumcommendat  humilitatis  pr^fidium, 
fine  qua  nunquam  acccdicur  ad  dotninum. 

In  Icricho  cft  Icfus.  Adhue  hoftcs  obcinec  ciuicacc  &:  non-  Orig.Ho.* 
ducapca,&Lciidi^ad  Icrum:i'o/'<e,i»i7.'«V,  caltim,locus.n,  Quo  inrofue. 
Icrichacerrasactacft,q  ab  hoftib.dccinctfScd  fortc  quocu 
quc  vcncrit  princcps  vimicis  diii  saclificacIocii.Ego  ampli' 
audeo  ^  d!Co,vbi  ftabac  Mofcs  u  fcipsu.locus  no  crac  tan- 
£tus,icd  plcncia  diiiq.  crac  cil  co  .s.iibficaucrac  locii.Io  df  ci. 
Locus  in  ifUo  flas,tcrra  fanctu  efit&c.Nos  VCro  fl  vita  &  meri- 
tis  acccdamiis  ad  Dcii,.s^  digni  cfficiamur,vtadfiiiit  nobis 
Dcus,diccc'' nobis,vc  loluamus  a  pcdib.anime noiir^ ,  fi  c^d 
jn  ciscft  morcalis  vinculi,hi  func.n.pcdcsquoslauic  Icfus, 
quos  nifi  laHcric,  noi\  habcbimus  parcc  cum  illo.Si  ergo  ab 
animanoftra&fcnfibus  omnc  vinculum  morwlis  culpa: 
abfol  uainus,pcinuo  libcccr  adh^rcc  nobis  Si.  adfiftit  Dcus.  F 

CAP- 


Exod.y 


Ioaq.13. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

Et  Wff/f.idcftjangclum  in  fpccic  viri. 

Euaginatum.qmii  panuum  ad  prslium. 

T^oher  es,an.l>j;nora.haz  adhuc  cum  circincfclum. 


Qia  rcfpondit  nt-y«ij<7//i/»,'.fnpplc,fu  m  cdiicrlariorum. 

i"cfif/«/w^r/"ncfpj.Excrc:tusautc  Ifracl  hic  vocat^cxercitus 
domini,quia  a  domino  inirccbaturad  faciendam  vindivila 
dc  iniquicacibus  habicacorum  ccrr.E. 
6  Ei  nuc  vcnio.Ad  zd\\xtox\\\  vcftrCi  .DiitaucHcbrciqdiftc 
fuicMichacl^&ronabiliCcr  coqcl  Danicli  fuicdi6tu:Da.x.c. 

l^emo 

xVl  O  R  A  L  I  T  E"R^ 

t  pcionis  vir  pertedus  vircucibus  &  fcicncus.Icr.?i.d.?\(o«i< 
creuuU  dominus  fuptr  teiramj^mina  circuvdabit  virum, 
3  Tincntem.  f.fcncc  nciam  ludicij  irrctragabilc.  lo.  j.d.  Tater 
otnne  ii-diciiim  dcditfilio . 

5  i'e(//«»i.i.populi  Chnftianijliccc.n.  princcps  fic no  folum 
omnium  hominum,lcd  cc  angeloru ,  cii  fpccialiccr  dicicur 

eftc 


l^emo  eii  adiutor  me*  i't  omnibus  his ,nifi  Michaelprinceps  veHer., 

6  angelus  hic  apparcns  nominaf  pnnceps  excrcicus  Ifracli 

7  Cecidit  lofue.  Ad  facicnduni  ci  rcuercuciam,  ex  quo  co- 
gnouic  cum  efle  angelum. 

8  ^dorans  ai^  Adoracionc  dul  ix, 

9  Q^ul  dominus  meus  Inqtur  ad.q.d.  Obedirc  pararus  fum. 

10  Solue cakeamenta.  Simile  vci biim  didii  fuic  Moli  in ap- 
paricione  fibi  fa£h  in  rubo,vc  habccur  Exo.j. 

11  Locus  enim  in  'V«o//rfx,/a«««jfil,propccr.ipparitioncm 
angclicam  ibi  fa6lam . 

__      .__ ^  CAP. 

cfireprincepspopuliChnftianitanqua.ib  co  dcnomin.ati . 
6  Etnnnc  w/io.I-L-Ec.n.appantio  tada  fuit  poft  populi  circii 
ciiioncm  &  phafccclebrationcm,ad  ligmficandum,  quod 
hominib.fpiritualitcr  circuncifis  &: tuchanftix  iacraineto 
niunitis,apparct  Chriftus  p  fpccialcs  illuminacioncs,  &:  eos 
contortat  concra  d*emonum  tcncacioncs. 


A  D^D  I  T  I  O  I. 
Inca.y.Iofue  vbi  dicicur  in  poflill.Idcoaliccrdicicur  (],  h^c 
circuncio  folcmnis  dicicur  f<?cunda  rcfpcctu  illius  qu.i  fccic 
Abraha,  vchabccur  Ge.iy.Expoficio  ha:cnonconron.u  li- 
lcrx.Nam  in  illacircucifionc  gcnernli,  quam  Abrahiifccic 
cum  oib.mafculis  dcdoniofua,nuIIus  fihus  Ifracl  tuiccircii 
cili.s,acc  ec  Ifaac  qui  nodu  crac  nacus,ncc  cccoccpcus,  jpuc 

paccc 


paccc  in  co.ca.Ge.17.Scd  cum  in  circuncifione  fada  per  lo 
fuc,dcquaagicur  j.c.cxprcirc  dicicliccra :  Cmuncid.fccHndo 
fihos  Ilracl,oporccc  quod  Iv/ec;«//rf(/,rcfcracurad  aliquain  cir 
cuncilioncmgcncialcm  fcu  folcnncm  qujeinfiliis  Ifrael 
fuiflcc fad.i ,  non  ;id  illam de  Abraham,in  qua  nullus filiorii 
Hracl  circric:Ais,&:  ioopinioHcbia^iftarii  inhocloco  tcnc 
da  cftjfalcc  i,partc,etfi  nO  i  toto.Ad  cul'  cuidctia  attcdcdii 

cft 


41  Additiolofuc      Cap.  VI.  Replica.  42 


cftjqcT  filij  Ifrael  in  Aegypto exiftctes  no  omnes  circiicidc 
bant''i  ortauo  die,(icut Tuerat  pccptu  Abraha;  Ge.17.  lcd  cx, 
quacuqueca  fcuoccaiione^longabacparetescircucidere 
pucros  fuos„put  ponit  Poftil.Exod. 1 2.1  fi.  vbi  de  Ifraelicis  1 
Aegyptoexilictib'cxpIIc  dicit,qi  lud^i  i  Acgypco  exfitcs, 
nimis  inordinateamatcspueros  f.ios  dimittebant  eos  incir 
cuc:fos,timentcs  neex  circucilione  mors  vel  infinnitas  eis 
accideret,hec  i  poftil.  Cui'  iignri  elt ,  q,  fili'  Mofi  circucis* 
f  iiit  a  macre  fua  i  itinerc,  nc  occiderec''  Mofcs  ab  angclo  pp 
peccatu  incirciicifionis  filij,vt  patct  Exo.^.Prefumend  n  elt 
crgo  cu  Mofes  omictcbac  ricumGircucifionis,  faltcquoad 
tcpus,q,  cstcri  Ifraelitici  min'dodi  fiir  feciilent.Cum  igit' 
I  principio  mefis  primi  pccdetis  cxitu  Ifrael  S  Aegypto ,  p- 
ccptu  fuit  Mofi  dc  acccptione  agni  pafchalis &C ci'immola 
tionc:de  cui' ritu &:  religionc erat  vt  incircufus  n  vefccr*'^ 
ek  eOjExo.ii.pntcr  dicedii  eft,cj,  in  Aegypto  imminete  te- 
porepafchalifuitfadacircuncifiogiialis  omniii  filioru  If- 
racl ,  qui  cx  .iliqua  caufa  (vt  piirmitcitur )  circumcilioncm 
cmiferant,rcfpcitu  cui'  circiiciiiojp  Jofue  fatla  feciidadf, 
q.a  iter  iJhis  duas  nulla  interuenit  alia  cirt  ucifio  i  qua  men 
tio  fiat,pfertim  cu  Ifa  i  hoc ca.f  lofue  j.dicat , q,  popul'na 
tus  i  deferto  incirciicifus  fuit.Diccrc  crgo,qft  illa  circucifio 
i  Aegypto  cclcbrata  fuit  i  cade  norte,  qua  pcufla  flicrut  pri 


filioru  Ifracl  non poc rcfpri  ilhus  dici  {c3.i.  Hic  dico,q, nuis 

tgcinfiitucionis,nee  Ifracl,nec  al!q.s  ci'fi]i'fuic:ipfn  mcir- 
cucilio  fuit  j|>  filijs  Ifrael  infiicura,&  no  fold  ^  fihjs^fcd  pro 
voleivib.rituicorii  piungi,  jpuccxplIc-drGen.iy.  IlludauC 
q'd  Bur.^ colore fa.T opimonis addit,fiditiu  vf  vidclicet c> 
ludiji  in  Aegypto cxntes  no  circucidcbat  pucros  fuos.Non 
.n.vcnfilcclt,Dcu  illiusppl'i  tantacurah.ibui(rc,&tu  fuii 
primogcnicu  noiafic.Exo,^.  fi  hxc  tra  fgrcfrio  circiicifionis 
i  ppfo  tui!lec,vtfingitBurg.Nccvaletc^cr  poftill^Exo.iz. 
allcgac.  Na  pofiiIla,n6  dic-it  expfsc  c^  Iud.Ti,fed  qd  aliqui  lu 
da;i  minus  inordinacc  fiiios  fuos  amaces,dimittcbaL  eosin- 
circucifos  ,  timcntes  nc  ex  ipfacirciicifionc  mors  vcl  infir- 
micasacciJ.Tct.  IIlos  igiffi  qL  vfq;  ad  cxicu  Acgvpti  incir- 
cucili  remafcrant,aiiqua  maducarcc  pafchii,  circiicidi  opor 
tcbat.Etg.;!  pauci  vcl  nulli  fucrut,  idcirco  cu  i  ricu  maduca- 
tionis pafchgfiercc mccio decircucifionc  Exo.12.n6df de 
incircucifis  Hliorn  Ifracl,fcd  feruoi-u,pcregrioovu,&alicni- 
gcnaru,cj incircucifi  ad  maducacione pafche no  debanc ad- 
initci:q.a  e.ule  Icx  in  hoc  ricu  ellc debac  cc:>Iono&  indigenc, 
vcdf  ibide.  Si  igit"  aliq.  Iuda:i  excaufis  inordinaciscircunci 
lione  difiulifsec,^:  ca  aii  exitu  de  Aegypto  fecifsct,  calis  cir 
cucifioluificc  priuaca  !k  particularis,n'cc  fpaliter  mandata, 
ncc  folennitcr  exccuta,licut  primo  tpc  Abrahx,  &  lcdo  in 


D 


B 


mogcnita  Acgypti,vt  Hcbrxi  dicijt,fiditiu  eft,&  no  het  ali      colle  pputioru,de  quo  hic  df  .  Q^aucBur.allcgat  de  Mofe, 

:=■». s.  "„'„„. ...„;r,.„.i.v..j..,;: ;;„„,. .ii„„ „„      '  ^circucilionc  filij  fui  diftulit,hicIocia  no  hct:  q.a  no  amore 

inordaiato,nec  cx  p  epcu,  fcd  timorc  vxorir  6c  ad  ca  perti- 
nentiii  incircunciforu  tccic:  io  cxiltet  in  via  circuncmisefl 
ilIotimo^ecc{rantc,dc  qua  ma  vidc  s.  Exo.4.  NccBur.bii 
fehec  in  fofone  argumeci  pofiil.Na  ipfc  declinat  argm  po- 
lt:I.q.arguic,qdin  fcripcurano  fic  nictiodcfcilcnnic^rcuci- 
fionc, vcl  madaca  vcl  facta  in  Aegypto ,  q  poflet dici priini, 
rcfpu  cuius ha:c dicatTc^a.Hoc.n.aigmapud Bar. fxpere- 


aautontate,  nccvcririmilitudincpp  r6ncsallcgata.«  apo- 
itill.Scddicere,  ^immincntctcmpore  pafchali,fpccialitcr 
poft  principiii  primi  mcnfis,&  vfquc  ad  xiiij.ciufcle,q.a  fuc- 
natfilijlfracli  magna  multitudinc  pp  folenitate  pafchale 
^ximo  vcntura,circ(icifiu  faita  fit ,  cit  omnino  ncccflariiii 
Quod  aut  obiicit  poftil.de  hoc,cj,  no  fic  metio  i  fcripcura  dc 
circiicifione  Aegypciaca,n6  vf  valcre.Na  ecfl  no  fiat  cxptla 
mcntio,fit  tn  tacita,vt  patct  cx  diotis.Quod  ec  obijcic  d  im- 
pcdimeto  itincrationis,  valerct  li  in  cade  no£tc  qua  cgretfi 
tucrat,circucifi  fuiirent,qd  n6  df ,fcd  p  aliquos  paucos  dics 
anticipaucruc.Sciebant  cnini  hora  &  die  cgrefiionis  {sxex 
rcuclationc  diuina,vtpatct  1  litera.Vnde  &  pocerant  ancici 
pare  p  cepus  qS  fuflicerct  ad  coru  fanatione .  Scc'  in  dcfer- 
to  tps  itincrationis  pendebatex  rcuelationc  nubis  fibi  igna 
tavt patct Exo.v.ca.a.& in plunbus alijs . Idem  dicendum 
ad  tcrtiam  rationcm  quam  tacit  poftili.qua:  proccderct ,  fi 
ro6lc  cgrcflJionis  fuifli^t  fada  circunficio,&:  non  aliter. 

R E  P 1. 1 C  A  In  c.  j.I.<fuccu  poflil, cxponcrct  circucifio- 
iic  hic  lofuc  madata,cllc  fccuda  refpcciu  ei'  q  fuerat  Abra- 
h^madata.IIIa.n.  prima,ifta  fcciida.Burg.  fe  opponit  mot* 
dcbilib'  rationib' ,  affercns  cp  pnma  no  tuit  circiicilio  filio- 
ru  Ifracl,g.a  nuU»  tpc  Abrah^  luit  filius  lfrael.iS«:  16  iita  cj  crt 

filiotum 


putac''Achiiles,o[.a  fem.p  arguit  ab  auconcate  negatiuc .  S  .'d 

Bur.  fokicndo  dicit  iUius circiicifionis  fien  tacita  mctions 

qd  tn  falilim  eile  oltenfum  eft  s.g.a  pot;us  ibi  filij  Ifracl  ex- 

cludunc" 5  indudunt^cum  tii in  tali  refpii  primi  &f, fccundi 

opon;erec  ficri  expllam  mentionc. Vii  ad  fatisficied u.Burg. 

&  fuorii  amatoi  u  contcntioni:pot  dici  cj,  ly  fc^d,dec refcr- 

ri  ad  folennc  perceptionc  ipfiiis  circuncilion'S  qu^primd 

fuit  iacU  Abrjhc,vt  patct  Gen.iy.Sccundo  hic  lofue  y.nec  - 

Icgitur  Deus  alibi  de  circuncilionc  folene  manda'.ii  dedif- 

fe,nili  ibi  6l  hic.ConitLiucur  igitur  litera  iic:  Circuncide lilto!  Circfl:ifi«  fc 

ifud.,  fiibinceIIige,cir<;unc:iionc  fccfo  mandata,  qu^  primo  '""^**    ■" 

fuic mad.ita  Abrahe.Huic  conftructioni  cofonat  q^  fequic*. 

Hxcaiiccltcaufa  tecu'idccircuncifionis,&;  non  additur  fi- 

lioru  KV.icl ,  ad  innucnduquodcltcircuncifiofc^ofolcni- 

tcrmandata.Perhoctoliiturarguinetupcr  Burg.hicfaitii. 


,f.ABbt<i.  -2 


Cap.ii. 


C    A    P.      VI. 

Ericho atitett^  C2rc.  ^  lofc  \  h.  Cii  Ifradit^  mcf" 

fcm  Chananarorum  mctcbr,nt,&.  Chunarxi 

^O  ^>J    ncquaquam  p  cos  txircnt ,  fcd  dauli  muro 

^'^^fe^.i^  quicfcercnc   Itfuscos  cLIidcrc  dclibtrauit. 

^  Chal.Parap.Erat  lcnco  clau 

fa  forib.fcrrcis ,  &  obferara  vc- 

'^lib.ahcncis  aii  filios  lfrf,ii  erac 

g.cxireccx  caad  pugnadu.ncq} 

qicrarccad  pacifctdii  d  p.ice. 

'U  Hcbrai.in  Scder  01a,K?bb. 

Decimoouarco  dic  mefisNisa 

immolarut  Ifraclit^agnosfuos 

pafchales  .  J^ccimofcxtoNisa 

obtulciut  manipuIos.Pofl  paf- 

cha  vigcfimo  f  So  Nifhn,man 

datu  acccperiit  de  circ  ncunda 

Icncho.Dic  feptimo,  diluculo 

confurgcntes  circumicruntvfbcm  ,  ficut  difpofitum  fuc- 

rat,fcpcies,Qucm  dic  m  fabbati  fuilfct  aibrmat  Rablji  lofe. 

4«  lofcph,  Prima  dic  fcft.uit.ntisltitbataitafaccidotcs,^: 

circaca  vndiquc  pars  crat  armatorii  cuftodietm.  Alij  faccr- 

dotcs 


dotcspccdcbatfcpiebuccinisfuistub.is  ii)i(.ccnccs,rogates 
cxcrcitUjVC  viriIitcrcirciiirctmuiu,fcniorib.fcquetib  Quo 
gcfiojCa  dic^Mihil  amplius  facietcs,ad  caftra  reuerfi  suc.&c. 
•J4  Tercul.C6cranctaccspreccpcoruDcoexprobras,vtmo  F 
bili  &:  mflabili,prchibeniis  fabbacis  opcrari.&:  uibctis  arca  L.t  adnerC 

circufcrripdiesocto.i.ecfab-  Mjrccii, 

baco,iexpugnacior 


■    Mundas. 

Erichdauteclaurulaernt  i 

a    Muinlir,aa(lutia,velallrufta, 

atq;  munita  timorc  fi- 
liorumifrael,  &  nullus  * 
ingrecli    audtbat,  auc  3 

egrcdi.Dixirq,  diisaci  lo  4 

Chiu,ujn.  f  Fviie.iatcm. 

lue:JLccededi  1  manus: 


)ricciuitatis 
Icricho.  Nec.n.fahbati  ifpics 
legc,opcra  humana,non  diui 
n.i  prohibcntc.Arca  cirtufer 
rc  ncq, quotidianii  opus cft, 
ncq;  humanujfcd  rarCi,  &  fa- 
crofand"tu,6t  ex  ipfo  tunc  Dei 
pra.'cepto  vtiq;  d-uirium.Ccr. 
ca  diftinctio  elt  iabbati,huma 
na,nodiuinaopa  j^^hibcntis. 
^  Idem.  Si  f.ibbatu  Chriftus 


r.^.aduecC 


intcruertit,fmexcplum  fccit  Msrc.c,». 
crcatoiis.Siquidc  in  ftbfidionclenchritis  circulara  p  muros 
arta  tefii  kptcdicb.etfabbato,ex  pccptocrcJtons  iabbatii 
cpcr.icionedc{iruxit,vtputatq.  hcc&  deChfoexiltimac. 
Std  no  cino  dcftruxitjVt  hinc  la  apparerc  pofiit ,  nc  tn  qui- 

'  dcm 


IN1CU1.AVS    Dt    LYRA. 
CAP.    VI. 
1   ^f^richo auuHic incipii lciuda  parspiincipatif  huitis  libride 
■*•  oftidu  et  acqnifnione  terta ,  or  pritnu  de  acijuijitionc  leyicho, 
fecundo  deacqfitione  Hay.ci.tertto  de  dcbclLiitoe  cjHinq;  regux.c. 
4}uarto  de  dtbtUiationc pluriu  regHfimul  con^YLgatotu.ca.  1 1  .Vrima 
diuiditur  in  duas  partcs.f.in  parte  princtpule,et  incidcntall,fccunda, 
iticipit 


incivit  i)tp))ii.f.c.Circa  capttouc  lcrtchopniiio  uutt  ,,/ua''  tu^.i» 
nis.fLiiiloJubd.t^aa^executionti.ibi:Cuq;lo{.v.h.crc.Circapri2 
mii  fcic)idu,cp  domnus  docuit  lofue  de  modo  captionis,^  lofue  deni 
tiauit  popt^ic.Et  patet  literapaucis  exctptis  ^ua  exponeatur. 
z  Etnii]la^.y4dauxilianduminclnfosinciuitate. 

3  Autcj^xcdi.^dfugiendumprojuafilnte. 

4  DixitqucDicunt  aliqut  crprubabititcr 


jfpdominufdocuit  lofue 
^Aper  ange- 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 
lcricho  aktenfVet  lericho  cuuus  duboii  fignificatur,q[Uf 


dicitur  clauln  pcr  ubitinationem  in  pcccac..>,&  munita  p  fi- 
df':  !k  mores  lophjf iicis argumccis.Iofue  vcro  pcr que  ligna 
tur  Ciuif  tus,no(oiii  in  gcitis,fcd  ctia  i  nouunt  (  vt  d.clii  ert 
'loia.a.  ^     i  t    fui  r.i) 


45 


Glorordi.  &:Nic.cleLyra. 


■44 


i 


Om;.  Ho,<. 
inlofiie. 


df  ro  jn  archatcirculatione  fabbaciim  a  crcatorc  dcftruiftu. 
Na  ^  'llud  opus  Dei  crac,q^  iplc  pccpcrat ,  &:  qcl  proptcr 
aias  di^^pofucrat  hoium  fuorujin  difcnminc  bcUi  coliitutas. 
O  ig.Circudat-Iciicho,^:  cxpugnari  ca  ncceflecft.Gla- 
dius  non  cducitur  aducrfus  eam,aicus  vcl  acics  non  dirigic' 
ad  ca,ncctcla  vibnnKur^tubg 
tm  faccrdotib.adhibcntur,&: 


impiorum  perditionc  vnica.domus  Rahab.  j.  cccfefialibe- 
retiir,mund.i  a  turpitudine  fornicatioms  por  fcncftram  co- 
fcffionis,  ni  f.mgumcrcmiflionis.  Ifta.n.merctnx  inlcri- 
cho.i.m  hoc  mortali  corporc.i.fcculo  moratur ,  qu.x  vt  fal- 
uan  pollit ,  pcr  icncnram  domus  ftuc  tanqu.imperoscor- 

poris  fuicoccu  mittit,  quod 


D 


jnhis  muri  Icncho  fubruun 
itur.Icricho  huc  mudu  fignifi 
Xnc.tt. «.  cat.  vn:  //omo  tfHidam  drfiedibat 
ab lcrnfdlt in  Icricbo.Cy-^icidit in 
latroncs.  Forma  crat  Adx,qui 
dcparadifo  jn  hu:us  mundi 
cxiliu  trufus  cft ,  Ctci  quoQ} 
qui  crant  in  Icricho ,  quos  il- 
M«ib.»o.  luminauit  Deus,  iignificabat 
cos  qui  in  hoc  mundocaccita 
ic  ignorantic  piemcbanf.Ic- 
richo  crgo.i.mundus ,  cafura 
cftjpfummatioaiit  fiettuba- 

B  rii  vocibus.vndcApoft.fanrt 

|.c*r,  ii.g.  enim  tuba,  &  mortui  (jui  in  Chri' 

Ho  sut.rcfkrghprimi,  &  ipc  diis 

•  j  iuflli  &i  i  n  vocc  archagcli,  & 
jtubaDci  dcfccdctdcc^lo. 
Tunccrao  Icfus  cu  tubis  vin 
ccclcricho  &:  proftcrnctea, 
ita  vt  cx  ca  fola  merccrix  {iil- 
pcf,&:  ois  domus  ci'.  Venict 
crgolcfus  6c  mvocetubaru, 
Scdia  nuc  orcmus,vt  vcni.u, 
&  dcftruat  mundii  cfi  quiin 
maligno  pofitus  eft :  &:  oia  q 
t.Wj.i.  in  mundo  pofita funt :  quia, 
'  |l»ji«n  u(,  g^fig  fj,,jj^  jf^  ffijfftdo  ei\,concupi- 

fccntia  carnii  efl  ,  concnpifcentia 
oculorii,&  fupcrbia  vitx .  Salucc 


c    TDimones  vel  nuoslibet  in 

lCCtllo  JK 


b 


auce  hancfolnm  quceexplora 

tores  cius  fufccpit:quc  Apios 

C  cius  in  fidc  &:  obcdictia fufccptos  ili  fupcrionb.  collocauic 

&.  fociec  hanc  mcrctricecu  domo  Ifiacl .  Scd  la  n5  rcputc- 

mus  vetcrc  culpam  ,  aliquando  mcrctrix  fuit,  nunc  aut  vni 

I. Cpr.f }  «.  viro  cafia  virgo  cft  copulata  Chfo .  vfj:  Defpondi  vos  vni  viro, 

virginem  caliam  exbibcre  ChnUo.vt  .n.poflcc  cuadcrc ,  ne  cum 

Icricho  interiret,  validiiTimri  ab  explonitonb.  fignii  lalutis 

acctpit  fp.artu  coccineu.^  Chfi.n.fanguinc  ecclclia  faluat'. 

rap.7.  iib,      Ifid-  Icricho  luna  intcrpvctat :  luna  vcro  mundii  fignifi- 

in  lo(uf,     cac,  quia  ficuc  luna  mcnftruis  coplctionibus  deficit ,  ita  hic 

mundus  <id  pfummationetpumcurrcns  qwotidianis  dcfe- 

Aibuscadit.In  arca  veroecclcfig  figurantur,fbrccspdicato 

rcs  in  tubis  ^neis.Hanc.n.vrbe  Icricho  fcptc  diebus  fcreccs 

arca Ifraclica:,in  xneis  cubis  clangencibus  circiicunc &:  mu 

ri  cius  p  avcx  pnciam  &:  cubarii  fonicum  cadunc ,  g.a  in  hoc 

tpcquod  fepcc  dicru  viciflicudine  voluitf ,  dum  arcafcrtj'. 

dum  orbcm  cerrarii  circumicns  ccclcfia  mouccur:  ad  pr^di 

cacorum  voccs ,  quafi  ad  cubarum  fonii  muri  Icricho.i.cla- 

tiomundi,&:fupbainfidcllcacisobfiaculacorruunc,doncc 

i.eor.  13,6,  jj^  ^jj^  ccporum  mimica  nouiflima  deflru.itur  mors ,  &:  ab 

impio- 


•    fMuaduin.    b    f Fiincirem  huiut  muriii, 

tuas  lericho  &  regem  eius .  OmneTcji  fortcs  vi 

^    a       Pi.xd.ororcs. 

ros .  Circumite  vrbe  cud:i  bcllatores  fcmcl  pcr 

T  Toto  tempore  f  reftntis  vi;i.  ^ 

die,fic  facictis  lex  dicbus.Scptimo  aute  dic,fa- 

a    T  Conromniatio  enini  fcculi.duJuin  fanAis  voluminibu»  rulgata  eft  . 

ccrdotes  tdllet  fcpte  buccinas , '  quarii  vfus  cll 
in  iubilco,^  prarcedant  arca  f^dcris .  Scptiefq; 
circuibicisciuitate ,  &  faccrdotes  clagent  buc- 

f  QjT  modo  lonat, modo  tacet. 

cinis.Cuqjinfonucritvoxtub?  logior  atq;c5 
cifior,&  in  auribus  veftrisincrepuerit,  concla- 
mabitomnis  populus  vociferatione  maxima , 

a    Qma  in  confummjtionc  mundi  canet  tuba,  &  moitui  qui  in  Chrillo  lunt  lefur 
gcnt  pruni,&  ipfe  domuiiu  in  tuba  Dei  defcend:'.  dc  cslo. 

&  muri  funditus  co'rrucnt  ciuitatis.Ingredicn- 
turq;finguIiperlocucontra  quem  fteterunt. 
Vocauit ergo  lofue  filius  Nun  facerdotcs,  &C 
dixit  ad  cos :  Tollitc  arcam  f? deris ,  &  feptem 
alij  faccrdotcstoliatfcpteiubileorii  buccinas, 
&  inccdant  ante  arcam  domini.  Ad  populum 
quoque  ait:Itc  &c  circumite  ciuitatcm ,  armati 
prscedcntes  arcam  dornmi.Cumq;  lofue  ver- 
Da  finiircr,&  feptelacerdotesfeptem  buccinis 
clangcret  ante  arcam  f^'deris  dotiiini ,  omnif- 
quepiacccdcrct  armatuscxercitus,  rdiquura  4  debet,  iuxta  illud  :  Trofeaor 

»jc«i.eircor««/4/«r«wcj;,  Q^od  verobcllicofi  antcarcani 
inccdcbant,  promptitudinis  indicium  cft  ,  ac  fortium  ala- 
crit.icis .  In  cauda  icem  confcqui ,  ncminem  Dei  acicm  dc- 
berc  defcrerc ,  vcru m  pro  virili  aduerfis  copijs  refiftcre,  fi- 
ue  in  cadem  ftcnc  acie ,  fiuc  deccrcantes  fequancur,&c.Ea- 
dem&:Chi7foftomusfcribicHomil.y.  dc  poenitentia,  To- 
mo  j.opcrum. 

b  Ctmque  lof  Adaman.  Icricho  tiibis  faccrdotum  fubrui- 
tur,vtcnimtubarumciangorincrcpuit ,  deieiti  funtmu- 
ri.  Robur  cnim  mundi  &:  munimenta  faccrdotalibus  tu- 
bis  videmus  cflc  defirudta  ^eultum,  fcilicct,  idolorum,fal- 
laciamdiuinationumminif^ratam  artc  dasmonum ,  com- 
menta  augurum  ,  aurufpicum,  &:  magorum,  quibus  omni- 
bus  vclut  muris ,  ambicbatur  mundus .  Infupcr  diuerfis 
philofophorum  dogmacibus  &:  eminentiffimis  aifertionib. 
&:difputacionibus,  vclut  proccris  &  robuftisturribusfir- 
mabacur .  Scd  vcnicns  Icfus  Chriftus  mifit  facerdotcs ,  id 
eftapoftolos  fuos  portanccs  tubas  dudiles,prxdicationis.f. 
magnificam  c^leflemq;  do£h-ina.  Sacerdotali  c^ba primus 

^  ineiian- 


3 


cft  fanguinis  Chnftifignum 
pro  rcmiflionc  peccacoruni 
coniircn  ad  falutcm  .  C^i  in- 
uentifuMc  in  domoilliusfal- 
uati  funt  ab  intccicu  Vrbis,  SC 
quicunq;  incra  ccclcfiamrc- 
pcriuncur,faluancur;cxcra  hac 
domum,idcft ,  extra  ccclcfia 
ncmofaluatur. 
a  .J*  Septimo  autem  die ,  &c. 
Procop.  Qui  totam  mundi  fa 
bricam  fex  dicbus  perfccic, 
lcntc  ad  vniusciuitatiseucr- 
fioncbonitatc  impedicusag- 
gredicur .  Non  enim  virium 
imbccillicacc  cflc  fadii  pro- 
pheca  ccftacur ,  diccns ,  Si  c£- 
lum  patcfeceris  ,  montes  tremor 
tuiinuadet.  Scd  qucmadmo- 
dum  Niniuc  criduum  refipi- 
fcencia:dcdic,ica  his,  quoquc 
fcpcem  dics .  Vcquc  illi  lo- 
nam  pncconcm  habucrunc, 
ica  Raab  habcnc :  infuper  vc- 
ro  omnes  porccnca  qucC  do- 
minus  dclign;uiic,auribus  ac- 
cepcranc .  Ciir  vcro  cubis  cor 
ncis  ac  iubikcis  clalficum  ca- 
ncrc  iuflic  ?  Eo  quod  animali- 
bus  cornigeris  cornua  muro- 
rumviccfunc.  Adcoqueno- 
biscornu  loco  dominus  eflc 


*  arietiiui 


E 


Hom,7.Iai 
loiiic. 


Tuba»  Apo 
ilolicx. 


NICOLAVS    DELYRA. 

4c  per  angelumfibi  apparentem,vt  diiium  efi,  dehis  quxfequmtnr 
fcilicet  de  modo  capiendi  ciuitatem . 
I     Concif  if/r/Z  intcrpolatus . 


precationem.ibi :  In  tcmporc  illo .  Trima  parspatctpaucis  exce- 
ptis,  quiaponitur  executio  captionis  iericho  ,ftcutfuerat  dicta  «  d» 
mino,&per  lofuedenuntiau  populo . 
4     Rcliquum.?s(on  eft  intellixcndu,(p  mulicres  &  paruuli  &  ine- 


%     Armati,  Dicunt  Hebrxi ,  <f,  hoc  intclligitur  de  fiUis  ^ben  &       pti  adpraUu  circuirent  ciuitatcm,  quia  in principio  buiu^  c.dicitur: 
..-..i  v^  j;-.j:  ,.„.;...  ,-,.„-/r.    ...:...   .:.,,  .       >  Circumitc  vrbcm  cundi  bcllatorcs,  dr»Vco/'crrf//^tt«  r«/^«4-, 

hic  intilligutur  viri hcUaiorci,tribus Dan  cum aliis dvabus  tribubui 
fibi  adimctis,quia  erant  vltimi  in  natione  caliroru,  &faciebant  vl- 
tima  cuiiodid  ,  vt habetur  l^.io.c.f^nde ubi  translatio noflra ha- 
bet  :  Rcliquumvulgns  :  in  Hebrxohabeturmcaffcphyidefl, 

^  colligens 


Cad  &  dimidia  tribu  Manaffe,  qui  armati  debebant pracedere  aliot 
«d bcllum.vt dietum fuit  cap.i.&  \um.}i. 
3  Cuniquc.  Hic  conff.quentcr ponitur  prxcepti  exccutio^&  pri- 
Vf}  fuantu  ddciuitatis  deflructioncm.fecudo  qttantu  ad  t{ahab  rncre 
tri(isfaluatior,e,ibi.  Duobus  aiit  viris .  tertio  quaniu  ad  lofncim- 
_ _____^___  precatio- 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

t  fupr.-i)concraciuitatemiftamordinat  cxcrcicum,in  quo 
iiintfaccrdocesporcancesarcam  diii,pcrquos  fignificancur 
doftores  in  fcribcndo,&  doccnces  in  fcholis  facram  fcripcu 
ram  exponcndo,qua:  bcnc  per  arcam  fignificancur  .  Nam 
in  ca  diuina  myftcria  concincncur .  Fucrunc  cciam  ibi  fepce 
alij  faccrdoces  concrcpanccs  buccinis,pcr  quos  fignificacur 
prxdicanccs  populis.  FJi.6S.z.Clama  ne  ce(fcs,qi4a/ituba  exaU 
ta  vocem  tuam,&  annuntia  populo  meofcclcra  eortim,  &  domtii  la 
(obpcc  cata  eorMm.  Pcr  fcpccm  tubas  pofliinc  inccUigi  feptem 
vircuccs  qu2  pr.Tdicancur  -id  deftruendu  fcpcem  vicia  con- 
traria.Scpcem  dicb.clangcndo  circiiicrunc .  £c  quia  cocum 

':  tcmpus 


ccpus  fcpcenario  dicru  rcuoluicur,idco  per  hos  fepcem  dics 

tocusd'*curfusceporisin  quo  ciuitas  Dci  pugnatp  ciuita- 

tcsdiaboli,fi^nificat',  Sepcimo  vcro  dic  ficfcpcicsciccum- 

icus,3d  fignincandii  quod  in  fcpcima  xZRtc  miidi  fieret  For- 

tior  coffidus,qui  iam  faclus  fuit  tpc  martyrii,  &  adhuc  for- 

tior  crit  tpe  Antichrifti .  C^autem  in  vltimo  circumitu  fic 

ciuitatis  cafus ,  fignu  cft  ipfius  Antichnfti  finalis  incericus. 

a.Thefl^^.b.  Qu^edominus  Icfus  incerficiccfpirim  orisfuii 

Pcr  hoc  auccm  quod  Rahab cum  fuis  propccr  confcruacio- 

ncn^  exploracoru  feruatur,  fignificacur  quod  aliqui  qui  fiic- 

runc  de  ciuicacc  diaboli,propccr  opcra  mifcricordia?  finali- 

tet  faluancur,3i  in  ciuiiacc  Dei  reponuntnr .  .1 


4J 


Homil.7-in 

ofue. 


B 


z.Ioan.2.c. 


tcaup»na. 


t.Cor.s.b. 
tbidem. 


^  in  euangelio  fuo Matthfjiisfncropncrit.Marcus quoq;  & Lii 
A  cas  i^v:  loannes  h;s  cub.s  cccinerfu.Pccrus  duab-cpiftolarum 
iuaru  perfonactub-s.racob.  quoq;  &:  IiidasSi:  loanncs  cuba 
caniJc|?epirtolasfuas,'S:huc3s  Ap'''lolorum  gefta  dcfcri- 
bens.Noniffimus  Faulusquacuordecimepiftolis  fulminas, 
quafi  tubiS  muros  Ic 
richo  fubucrtit  ,  &c 
ois  idololatri^  ma- 
chmas,  &c  philofo- 
phorum  dogm.tta . 
a  sict^tte  cini.  Ada . 
Cuftcdice  vos  aba- 
hathcmatc.q.d.  vide 
tcnc  aliquid  in  vo- 
bis  feculirc  habcacis 
ncque  dc  fcculo  vo- 
bifcum  dcfcratisad 
ecclelia ,  fcd  anijtho 
iiiaiit  vobis  omnis 
conuerfatio  fecula- 
ris.Nolite  mundana 
iTiifccrcdiuinis.q.d. 
Nolitediligere  mu- 
dum,ncquc  ea  qu<E 
in  mudo  funt :  vnde 
T\(j)lice  cdfitmari  hiiic 
ftculc&c.  Qui  tn;m 
hxc  faci  unc,  dc  ana- 
thcmatc  accipiunt . 
Illi  quoquc  Chnrtia 
ri  qui  foknnitates 
Gentilium  cclcbrat, 
anathema  in  ecclc- 
liamcrodutut,  Sc  g, 
dc  afiroru  curfibus 
vitashominu  &c  gc- 
fia  perquirut,ccqui 
auium  vclac',&:hu 
iufmodi  obfcruanc, 
caftra  domini  pol- 
luuc ,  &:!  populu  Dei 
Vinci  tacmnt.MoUicti 
tnm  fer.tot.maf.cor.a 


lofae      Cap.  V  I. 


46 


iftaiubilacioqucnda  cocordi^  c^vnanimicatis  figniflc:arc 
affedfi.q.  li  incidac  in  duos  vcl  in  cres  Chrifti  difcipulos,  om 
nia  quxcunij;  petiennt  in  nominc fjuaioris,  fieat  eis .  Si  auc  tanca 
fucric  bcatitudo,vt  omnis  populus  unauimis  mancac,  ide  di 
cac  eode  fenfu,eadc{cncccia,cali  populo  eleuace  unanimicer 

uoce,fiecquodinA- 
<3:ibu;  Apoftolorum 
fcripcu  cft:QiJia  cer- 
rsemocus  magnus  fa 
dluscft,  ubi  unani- 
mcsorabac  apoftoli 
cij  mulicrib.  Hc  Ma- 
ria  aiacre  lefu,  & 
hocccrrcmocucadcc 
ola  cerrena,&:  uiun- 
dus  ipfc  fubucrcclf. 
Adhoclefus  cxhor- 
tacurdicens.  Cofiilite., 
t^o  «i«  JH««rf«>w.  Illo 
crgoducea  nobis  ui 
ttuselt  mundus,&: 
muri  cius  collapft 
func,quib.  eciahomi 
ncs  fcculi  nicebacur. 
C  Etclan^cn. Vnu{' 
quifq;  noftru  dcbcc 


D 

loatLtf.b. 


vulgjs  arcam  fcqucbatur  ac  buccinis  omniat  concrcpabant. 
Pr^eccpeiacautemlofuepopulojdicensjNon  clamabicis ,  ncc 
audieturvoxvefl;ra,nequevllus  rermocxorc  veftro  egredie- 
tur,  donecveniatdics,  inquodicamvobis^Clamate&vo- 
ciferamini.  Circumiuitcrgoarcadominiciuitate  fcmelpcr 
<liem,&rcuerrain  caftra  manfit  ibi .  Igiturlofue  t  dcnocte 
confurgente,  tuleruntfarcedotes  arcamdommi,  &feptem 
cxeisfeptcm  buccinas>c[uarum  in  iubll^ovfuseft,  priecede- 
bantq;  arcam  domini  ambulanccs  arcjuc  clangcntes,  &  arma 
tuspopiilusibatanteeos.  Vulgusautem  reliquum  fequeba- 
turarcam  &  buccinisperfonabat.Circumicruntq;  ciuitatem 
fccundodiefemcl,  &rcuerfifuntincaftra-  Sicfeceruntt  fcx 
diebus .  Dieautcm  ieptimo  diluculoconfurgentcs,  circum- 
icrunt  vrbem  ficut  difpofitum  crat  feptics.  Cumquc  feptimo 

TPriJicacores,  u         ■'    r  c         - 

circumituc;5gcrcntbuccinisfacerdoccs,dixitlofuead  om-  5  pkreJHXes       "'''' 


t  dangebanc* 

Aa.t.c.*, 
a.a. 


tount. 

Ioaa.t. 

£ 

trcptapa. 


SSXn  iubilate. 

nem  (frehVocifcraminirTradiditenimvobis  dominusciui- 


I^Mundus.     b 

n 


in  ce  Ic- 
ium  duccm  p  fidem 
Faccibitubas  ducli- 


T  Vt  r.ullus  fibicuicquamaccipist.  i  /•  r 

'    '         '  -  Icscx  fcripturis  f.in 


f  .    •    a  t  h  ,  o  ■  •  r  icscx  icripcuris  la 

tatem  . Sitq;  ciuitas  ha:c  anachema ,  &  omnia  qu^in  ca  lunt  4  ais  iudcciuc fcnfi 


^Gc'ni'«  ad  lidem  conuc/li,qui  \i\x%  mcretricabamur  cuxn  idoks  . 

domiiTD.Sofa  Rahabt  meietrix  viuat  cum  uniucrfis qui  cuin 

a     fPfsdicaiores.     b     fltein  mundum  vitiuerfum.pridicateeiungcliuinoinni  c.eaturx  . 

caindomolunt  Abiconditcnim  ntintios,quosdireximus  . 

^    Id  elt.n  hil  mundanum  vobifcum  in  eccleiiam  detcratit. 

Vos  autcmcaucte,  ncdehisqujcpricccpta  funt  quippiam 

a    fModicum  eiiiin  feimentnm  totam  maffim  cotrumpit. 

contingatis,  &:  fitis  prasuaricacionis  rei,&  omnia  caftra  Ifrael 
fub  peccatofint,atque  turbencur.  Quicquidautcmauri  aut 
argenti  fucrit,&  vaiorum  ^ncorum  acferri ,  domino  confe- 

b  /gi.«r.  ldeni:Om-  b  cretur,rcpoficum  in  ihefxuris  cius.  Igitur  omnipopulovo- 

nis  populus  dicicur 
vlulaiic  vlulatu  ma- 
gno.  Vcl  lccundum 


Pra.«5.a. 
!bi4cn.88.c. 


flubilante. 

^  ciferante,&clangentibustubispoftquaminaurcs  multitudi 

f  Cuhu;  idoloium  falacia  diuinritionis  &  huiufmodi. 

aliosjiubilailc  lubi-      nis vox  (bnitu/q;  increpuit,muriillicocorruerunt,  ctafccn- 
iS^d^.cicu?:'}^^/;^^  d  ditunulquilqucperlocumquicontra  fe  crat.  Ccpcruntquc 

ciuita tcm,et  interfcccrunt  omnia  quac  crant  in  ca ,  a  uiro  uf- 
qucadmulicrcm,abinfanteu(queadfcnem.  Boues  quoquc 
ctouesetafinosinorc  gladij  pcrcuflcrunt .  Duobus  autem 


Ibid. 


ixt.a. 


c 

iy^Cuf.a. 


te  DcQ  orttHis  terra  ,  &C 
alibi  :  Beatus  populus 
qui  fcit  iubilationcm. 
Non  dixic ,  qui  opc- 
racuc  m:ticia,vcl,qui 
fcic  mylicria:fcd  tfnifcit  iubilationem.ln  alijs  cimor  domini  fa 
cic  bonum  vel  beacum,fed  vnum  cancum  homincm.  Beatus 
enim.,inc]mZyi>ir(fui  timccdominum  .  Alibi  CCiam  plurcsfiunc 
bcati,  ficuc  paupcrcs  fpiricu,  vcl  manfucci,  vcl  pacifici ,  vel 
muudi  cordc.Ha:c  autcm  bcacicudo  profufa,vniuerfum  po- 
pulum  bcacificat.f.^«i/«n«ii/ijrio»m .  Vndc  vidccur  mihi 
•  ifta 


us, 

mdc  fcrmoncs ,  ideo 
cnim  cuba:  dudiics 
dicurur.In  ipfiscane 
i.in  Pfalmis,  in  hym- 
nis,in  cacicis  fpiricua 
lib.  Si  incalibusceci- 
neriscubiSj&Icpcies 
arcam  cefti  circum- 
culcns.i.iilcgis  my- 
ftica  prsccpcaab  c- 
uagchcis  116  fepares 
tubis,ii  cciam  iubila- 
tionis  confenfumdc 
temeciplb  exigas.i.fi 
cogica:ionum&:  fcn- 
fuum  cuorQ  popului, 
concorde  iemperdi 
confona  profcracvo 
cc,&:  rmoaliquando 
vcrij  dicas ,  aliquado 
adulando  mcnciaris, 
fino  modo  blandus 
rcmifiione,modocru 
culencus  iracundia,8d  fi non intracecaroconcupifcacaduer 
fus  fpiriairn,tk:fpiritusaducrfus  carnem,voccin  lubilationis 
cmitcc,quia  cibi  viclus  clf  mundus.Hinc  Paulusdiccbac:  Mi 
bi  atite  abfic gtoriari,ni/i  in  cruce  domininofiri  lefu  Chrijli,peri^uem 
ntihi  mundiii  crucifixus  efl,&  e^o  mundo. 
d    Aiuri  illico.ln  aducncu  Icfu  muri  Icricho  fubu^rfi  sirc ,  in 

^  aducncu 


NICOLAVS    DE    L  Y  R   A. 

4«  colligens  fine  congregatio.  Sicenim  vocabatur  acies  iUa,e6  ^iUi 
qui  de  prxcedentib.  aciebus propter  laljitudinem  vel  aliam  caufam  re 
tnanebant.,pofi  alios  y!tim£  acici  aggregabantur  '. 
i  l^izwr.tn  Hebneohabetur,  habncji4cr.i.mane.  Surrexitenimin 
/tt4tora,<ju*  efl  confinium  diei  &■  no[lis,&  idco  ab  Tntrocjue pottfl  dc- 
nominari,quiamedium[apitnaturam  ytriuftjne  cxiremi. 
a  Dic  autem.Diciif  Hebrp,qH0d  eratfabbathu,et  rationabiliter, 
ijuia  vocatur  dies  feptimus,et  tamen  no pecc aneritt  iniiadendo  <&  de- 
Jhttendo  ciuitatem,quiafecerunt  hoc  de  mand.ico  Dci{vt  paCcC  in  lite 
Ta)auieii  dominus  fabbathiyimo  bene  fecerunt  ei  obediendo. 
3  UixillotT^o eU vtrifimite,(fUod taius exercitus pojfet voce eius 
Mdire,maximh,quia  facerdotes  ctagcbanttubis ,et  ideo  videtur^cjuoi 
*ii\ccxc,hic  accipitur  pro  denutiare  aticjuo  fcnfibiti  ftgno,vt  poce  p  ete 
vacione  vexitli,vct  att^uo  huiufmodi^qi  poterat  videri  d  toto  poputo, 
^  Sicq;  ciuicas  h^c  ana.&  om.qug  in  cafuncdo.fo.Rah.me. 
In  Hebrito  habeiur  hcrcm ,  tjuod  hahet  duplicem  ftgnificacionem , 
^u^ftgnicat  defiru5lionem,&  confecracionem,  vtdijfuftus  dictufuit 
Leuiti.  vlt.ytracjue  tamen/ignificatio  concurrit  in  hoc  facto,quia  ci- 
Miwfuit  cum  habitatorib.deftructafauru  ucro  &  argentH,  as  &fex' 


riitijuxinuetafucriit  ibi,fueru»t  rcferuata  et  domino  cofccrata,ita ^ 
dc  cxtero  nopoffcnt  humanis  ufib..ippticari,fed  adfaciedum  indeitt» 
ijux  erat  necejjaria  ad  cultti  Dei.Icricho.n.fuiC prima  ciuitas  capta  i 
filijs  ifrael,et  fpeciali  miraculo,  ideolofueconuenienterea  pofuitfnb 
anathemaccatiefua  deUruedo  oinb  in  fignii  diuinf  iujlitie  ,  et  aliijua 
cjU£poterant  venire  in  prxdam  bellanruim  domino  cofecrado  tan-.iua 
primiciai pr£darum,ficut  &  defruiHbi.i,s  animatium  &  lerrx  d.ibaa 
turprimicix.  Sic a^cem non  fuit depr.ed.t  Hai  ^ aliarum  ciiica- 
til, vt  dicitur inftd.Caucte  nc dc  his  qua;  prxc-cpta  func  vobis 
quippiam  concingacis.pfr auaricia  accipiendo  aliejuid de  ijlis f «* 
dcbebanc  dtiirui  &  comburi,vet  de  his  cfux  debcbac  domino  cofecrari. 

5  Ec  omnia ca.i.fubp^napeccati,  ejuiapro pcccato  ati^uori  vel 
etia,vnius,(jui  eji  pars  aticuius  communitatis ,  tota  coTiunitas puriii 
alicjuando,  .y  iuUe  et  maxime  <i  Deo,cui  omnes  funt  debitorcs  mortis. 
Ec  h£c  maceria  diffufius  fuit  percra^aca  De:i.t^.fn/>er  iltnd verbum 
Non  occidcncur  pacrcs  pi-o filiis , &cc.'ici<t  accidit  propeccato 
Jlchan,vthabeturc.fec].Cxierapatcncinlitera. 

6  Duobus.//ic confcquencer agicur de J^ahabfatuatione , quaim- 
pofuit  lofi4edtiob.exptoratorib.auia  cact  dcmu  eiustnctiuscognofce- 
bat,&  quia  ad  hoc  p  iuramentii  ajiricti  erat,vt  dt^ufuit  fup.z.caf. 

*  ~  "I     Insref- 


Tom.3. 


B    4 


47 


Glofiordi  &Nicolai  dcLyra. 


48 


^  aducntu  Chriftivlrciturmudus.VndcPau.i^i "''*'"'"'■''"« 

A  nohii  tulii  de  mcdicafj-jicis  illud  cruci,exuesprincipjtur  erporefta- 

«oLt.c.  tet,traduxit  liberetriuphanteot  in  li^no crucis.Ex  hi$  vcrbis  mccl 

iigOjO,  vidcntcs  pugna  Icfu,c?lcftcs  virtuccs,  principatus  6C 

potcftatcs,.illi5acu  forte&:  vafacius  diripi,incrcpucruccclc 

»ib  tubis,q..Talligatopnncipc 

Hittli.».c.  mudi  \iStm  ci\  mundus,  ^  vo 

ccmiubil.itionism  triumpho 

Chrifti  cclcUis  cxcrcitus  dc- 

OMtu»  dit.  Vcrc*cr(;o  libcratu»  eft 


&au"csdeli!iq»entii5verbcrarc.&c.  SicUtin  fin^ularisvr-  D 
bisims."upati-);ie,vniuorrus  maJusfigu.-.uur,  icafcpccdieru 
cuiTicuio,catiiJS  mudi  fpacia diftin3i.uiiKur,per  que  faccrdo 
taliu  prx<l  cacioiuuub^ipri  lcculocxcidium  nuncianCjflcut 
fjrip:a;n  cih.if  tadus  per.bu,^  omnia  qnxin  mundofunt. 

J'\^refft(j;iHUcnes  edn.  Adam. 


h 


populus  gcntiu  qui  hanc  lubi  ■ 
lationcm  nouit,  &  myftcria 
agnofcit&crcdit. 
4t  lofcp.Cum  fcptics  circuif- 
fcnt  ,&:  paulatim  quicuiflcnt , 
rcpctc  cccidit  murus,ncq;  ma 
china ,  ncquc  alia  violcntia  ab 
Hcbracis  illata.  Qui  vrbcm  in- 
grcfTj.omncsinca  pcrcmcrut 
jnopinabile  muri  ruinS  obflu 
pcfcctcs ,  mentib.coru  ad  dc- 
fcnfionc  fu.a  iHucilibus  fubico 
conf^icucis.  Nccab.icurauccm 
pcritincracoftip.ici  ,t\:indj- 
mibusapprchcnfi,  nuUiq;  pc- 
iiitus  parccbacur,ftd  omncs 
paritcr occidcbant ,  vfqucad 
mulicrcs  ic  infantcs ,  crarquc 
ciuitasplcna  mortuorumcor 
poribus,  &nnllus  cfTuijicnc- 
cis  incurfum .  Ciuicaccmcun- 
&3m  inccndcrunc ,  limul  6i 


viris.qui  cxploratorcs  mifli  fueiacdixit  lofue : 
Ingrcdimini  domum  mulieris  mcretricis ,  Sc 
producitcea,&omniac]u?illiusfunc,ficunlli 
iuramcnto  firmaftis.  Ingrellic];  mucnes  cduxc  r 
rut  Rahab  &  paretcs  cius,fratres  quoq;  &c  cun 
da  (upcllcdiile ,  ac  cognatione  illius ,  &  cxtra  ^ 
caftra  Ifrad  manerc  fecerunt .  Vrbem  aute  &c 
omnia  quac  inucnta  lunt  in  ca,iuccedcrut  abl- 
quc  auro,&:  argcco,&  vafis  a^neis  ac  fcrro,qua: 
in  a:rariodommiconfccrauerunt.Rahab  vero  5 
mcretrice  &  domum  pacris  cius,&  omnia  qu? 

a     ^Q_^ar»!niieoIaitroexcrnnr;rti  fum  inradce-.i  ping.i"  idinii  i!:ai . 

habcbac,fccitIolucviucre,  &habitaueruncin  4  afcribicur,vtvidcaturin  fobo 


i.Ioan.i. 

Homi./.iaU 

fuc. 


a 

lyhab  merecricem  &  omne  domu 

patris  eins  uiuiftcuuit  Ivfus,  ^  ad-  tCaupott». 

ielaefl  Ifrjcl  uf^juein  hodiernum 

dietn,S)CC  Quomodo  uftjue  in  ho' 

dicrnurn  diem,  .idiCcla  clt  ?  Hoc 

cnim  morisclt  finda:  fcriptu 

rx ,  diccrc  dc  his  qujB  vfquc  ad 

finc  vicx  vclfcculi  pcrmancnc 

\Z  hic  efi pater  Mojbitarii  «/y;i» 

hodiernu,a-c.\.  vfquc  in  fine  fc- 

culi ,  &  diffamatus  ejl  fcrmo  ifle 

apud  ludxos  vjque  in  haiiernum  -^^  ^^ 

rfi?,i.qu.indiufiatfcculum.  Ra- 

habvcro  quomodo  adiCiSbacfl 

domui  Ifracl  vfque  in  hodicr- 

num  d!cm?An  macri  poflcritas 


mcdio  Ifracl  vfquc  in  pracfcnte  diem ,  co  quod 
abfcondcrit  nuntiosquos  miferac,  vt  explora- 
rcntlericho.  In  tcmpore  illo  imprccatus  eft  5 
dices;  Maledidt'  vircoradno,q,fufcicauerit  & 
?dificauerit  ciuitate  lericho.  In  primogenico 
fuofundamecailli^iaceat,&  inouiflimolibc  < 


rcgionem. 
f  vdfam».  -5«     RabbiLaiiGcrfonis.Vi- 
fum  cfl  Dco  vt  miraculum 

hoc  ficrcc  cum  vlulacu  &:  ingcncc  clamore,qui  Ifraelicss  tor 
poris  fui  fomno  cxcicarcc,6<:  .id  inulicaci  opcris  Dci  magni- 
.  .  tudinem  animocxpcndcndam  vocarct. 
Qn{il.*.inU  ^  Jhcodorcc  Quamobrcm  vrbcm  Tcricho  anachcmacf-^ 
fc  iufTjcrHanc  vrbcm  primam  poft  traicdu  fiumcn  <.eperuc 
Sicut  ergo  preccpic  cis,vt  oflcrrcnt  primicias  fru(:\uu,ica  ma 
dauitoltcrri  primitias  fpoliorum.Paccfacit  auccmcispoccn 
tiam  fuam  in  vrbcprima  c.ipiuda  finc  armis,auc  machiniSjCJ 
difibluta  cfi  folo  tubaru  fonicu,vt  cii  in  acic  vinccrcnf^jagno 
fccretfc  fiiccubedi  dcdille  occali6cs,diuinas  lcges  pteneccs. 
^  Aug.Saccrdocalib.cubis  Icricho  muri  quiincra  fcimpios 
contincbanc,coriucruiic.Non  illos  pulfauic  arics, non  cxpu 
gnauic  machnia.Muri  aduerfus  fcrrii  inexpugnabilcs,  facra 
tubai  u  vocc  collili  funcQuis  non  fiupeac  faxa  fono  dirupca, 
tundamcta  clagorc  quaflaca,>5t  ica  collapfa,vc  cii  vittorcs  ni 
hil  manu  ledcrcc,apudaduerfanosnihilftabilcrcmanercc. 
Sic  xquo  Dci  iudicio,&:  iuftis  ;ipcrucrunc  via,vc dctcnlione 
pcrhdjs  negaueruncScd  ha:c  in  figura  tada  clfc  116  dubium 
cli.Nam  laccrdocalcs  tubccprxfigurariic  huiustcporis  faccr 
dotumprajdicaciones,pcr  quas  no  cciranc  pcccacorib.ccrri- 
bili  fonojiudicium  nunciarc,gchcnna:  inccricum  prjjdicarc 

&c 


^ 


Sermo  iotf.de 
tem. 


le  fcruari ,  an  magis  1  nccUi^cn-  *^ 
dum  ci\,  quod  vere  Ifrael  focia 
tacflvfqueinhodicrnii  diem? 
Ramus  enim  oleafiri  apponi- 
tur.i.infcricur  in  radicem  oliux 
bonx ,  &  adiungicur  Ifrjiel  vf-  Roin.u.6 
quein  hodiernum  dicm,quia 
in  illorii  radice  nos  cx  gcncibus 
-  aliiimpci,  quialiquando  mcre- 

roruponatportascius  Fuitergodriscu  iolue,  7  cric.ibamur  hgnum  &lapidcm 

&  ;  nomen  eius  in  omni  terra  vul2;acum  eft .      Fo  Deo  coleces ,  faih  fumus g 

^  fidcm  Chnfti  furfum ,  illi  auce 

populus  proptcr  incrcdulitate  deorfum .  Qui  cnim  in  fe  hct 
Chriftu  quicftcapurominUjCthciruricapucnlli.iucc  cj.nega 
ueriic  eu,tadi  suc  1  cauda:  &c  g.  crac  primi  tadi  suc  nouifiimi. 
4t  lofcpb.  Rahab  cum  fliis  cxploracores  cripucrunc  -Qua 
dii  ad  fe  icliis  vcnire  fecilTcc,gracias  cgic  ^  cxploracorii  falu 
tc,*<:  donauicca  mulcisagris  ,&:  rcbus  maximishonorauit. 
^  Il.Simcon  Filius  lochai .  llahab  fua  fidc  canca  confccuca 
c{\  apud  Dcum  gracia  ,vc  cciam  fi  ducencos  homincs  cogna 
tionc  libi  coiunctos  habuiircc,acque  illi  cum  ducecis  alicnis 
profapiisaiiinicaccmconcratta  iniflcHC ,  omncs  lUmsgracia 
tlicurxfalua:. 

>l'.  Chryfoli.  Rahab  eiufde  crac  maffa:  cu  Icrichuntinis,  fcd 
qiii  no  crac ex  cadcm  f nia,peccato  non  communicauit.Rc- 
fpiccnoua  clcmencia.Qa;  inlcgcdicic.TVow  machabetis^wer' 
bii  cranfmucas  dc  clcmcLiaclamacp  lefum  Naue,  i{aab  mere 
trix  Mi«at.Imago  crat  diii  Icfu  diccncis :  A;c*c<  tices  prxuenient 
Ho^  i'i  re'j,nii)n  ca:lorum.Vx\ous  ftacus  difce  muta.r.\or\cm. l\ahab 
fucrac  in  fornice,vckic  in  volucab.^-o  cofufa  margarica,  aurii 
inluco  abiedum,piccacis  fioslpinis  contbfius,rcligiofaam- 
ma reclufi  impiecacis loco.Sufccpic  explor  acores.&: qucm 
prodidic  Ifracl  in  dcfcrco^huncpr^dicauic  Raab  in  tornicc. 


F 

HomiLf. 
p£n.co.f. 


^  Dig  na 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

j  Ingrclliq;  luucncs  cduxci  unc  Rahab,&:  par.cius.i^.^Wt 
hic,tjUo  iHi  duo  exploratores  vucatur  iuuencsuit  qu:a  ad  expiorandu 
folent  mitti  viri pmdentes  &■  aJiiiti,non  aut  iuuenes,  incpti  &  inex- 
perti:tum  quiaftipra diiium efi  ca.2.cp  Calcbfuit  vniu de illis  duob. 
yt  dnl  Hebrxi  ,  efui  th  iam  feri  erat  odo^enarius  ,  ejuia  quadraginta 
erat  annoru  qh  Mvfes  mifit  eum  cum  aliis  de  f~adesbarnc  ad  exploran 
ium  terram  promifiionis^vt  hetur  infa  i  ^.cjp.ab  illo  yerb  tcmpore 
yf(f;  adtranfnurn  lordanis  fluxcrunt  anni  35.  tjuia  mifiio  illafacla 
fuit  annojcio  egrelfionis  de  .Aegypto .  ^b e^rrffu  vcro  ille  vjijue  ad 
ingrefium  terrx  promilftonis  fiuxerunt  anni  60.  i^  fic patct  cp  in  ca- 
ptione  Jcricho,CaUb habibat  ■]^.annos..Adhocdiceni.iH,qivoiatur 
hic  viri  cr  iuuenes,ri patct  in  textu,viri  ratione a:taiis  0;  piuditia: 
iuuenes  vero  ralione  apiitudinis  ejr  audacit  adgradicdum  ad  bellu. 
ynie  ^  de CaUbdictturinfra.j^.c.QiCumeffecS^.annOrii,  crat  ita 
^ fortis 


fortis  &potens  ad  gradiendu  &  bdlandu  ficut  cjhfuerat  40.  annori 

2  Ec  excra.  quia  non  erant  adhuc  incorporati  populo  Ifrael . 

3  Kaha.b.Licet  enim  pceptum  fuiffet  ?v(/<.j  ^.<p  omnes  habitatoret 
illius  terrx  difperderentur,th  cu  [{ahab  &  fibi  coniunl3is  fuit  d  fpen 
fatu  quantu  ad  vitam  &  cohabitationem  pf  fpeciale  faUumfud  fidei 
&  virtutis,qdfuit  exprefium fupra  j.cap.In prxceptis aute decalogt 
quie  funt  de  diCfamine  iuris naturalis,  non  cadit  talis  difpenfatie. 

4  Ec  habicaucrunc  Conucrfi  ad  ludaifn.um . 

5  In  ccmporc. Hic  defcribitur  lofue  imprecatio.Ciuitas  cm  leri- 
cho  miraculofcfuerat  euerfa,ut  di[lu  cfi,io  ad  huiusfa£li  memoriam 
0-  Deigloiia,(piabai  lofne  qinon  readificarctur:  idco  \ofue  impre- 
catusfuitmiiliuh panceeiquirc^dificaret  eam  in  poilirum  dicens, 

6  In  pri.fu.fu.;./.i  u«o^e'»/Hi  eius  moriatur  qh ponet fundamentd. 

7  Ec  111  no.libc.  t.uhiti.us libcrorufuorii  vioriai in pofiiione porta- 
rum.Et fic  accidil  tAhiet q  ca  resdificauit^ut  habci  j.l^eg.iQ.^ifine» 

CAP. 


iVl  O  K  A  L  I  T  E  R. 
Q^onia  brcuis  c1  icncccia  huius  ca.  pocef^  brcuis  hic  mo 
rahcas  pon;.lcricho  lignificat  ciuitatc  culpx.qua  fccit  amor 
fui  vfquc  .id  conccmpcu  Dci.  Harc  ciuicas  triplici  muro  clau- 
di^.f  mutocarn.ilis  c6cupifcetia^,ceporalis  atfiueci^,  mudia- 
lisexccllcncix:^criplcxmurusfubucrtiflbnicu  fandcprcdi 
cationis  clamotc  dcuotc  orouis,  cii cuitu  propric  difcufho- 
nis,qui  circuitusdebct  fierl  fcptc  vicib.i.pfectc,qiiin  pfcdio 
numcro  fcptcnano  dcfignatuc  qui  enim  wucrtitur  dc  cul- 

paad 


pa  ad  gram,dcc  diligecer  &  pfcde  difcuterc  jippria  cofciam. 
C)uicqd  aut  m  hac  ciuicace  rcperit"  faluci  prium  dcbcc  incc- 
rimi.Qd  auc  inucniciir  ibi  auri  philofophicx  fapiccix^,argcn 
tic]oqiicti^v.-iforiia'ncoru.i.nacuralis  indufiri^  ^q  valcrad 
mulcn:f  icuc  &  vafa  tcrri.i.corpor.alis  &:  rcporalis  potcci^:dcc 
diio  cofecrari.i.dc  c^ccro  bcnis  adib.applicari.  Rahab  cum 
fuis  pp  opus  pit  tacjs  faluacur^quiafm  djttu  falu.ntoris  Mat* 
ihx.  j.a.Beaii  mtfcruordes : ^uoniam ipfi mifcticerdiam conje.Cfc» 


4? 


lofuc      Cap.   VII. 


50 


^  Digna  itaque  Raab  omni  Iaiide,Ecclc  fiaj  iniago.  Qiiare  &: 
A  gencrofusPaulus  ciusfidci  dignitacemdifccns ,  ex  priori 
fleb.n.  ftatu  non  reproba  cogirauir,  magis  vero  acceptabije  hc  fan- 
dam,oibus  ea  connumerac  f.indis.  Si  igicur  ilia  pnia  digna 
vita  cffccit ,  multomagis  nos  li  poenjtcncjam  induxenniMS 
falutem  confequcmur. 
■V  Thcodo.  C^a  dc  caufa 
Raab  cum  circc  excranea,  ha- 
:iu»(l.7.In  bicauicicerfilios  Ifracl?  Iftud 


loan. 


Kom.ii. 


n 


B 


y.in 


prxfigurac  ca  qux  noftra  sijc. 
Inquitenim  Dominus;  Mias 
oues  babeo ,  qux  nonf^rtt  tx  hoc 
ouili ,  cr  ilLu  oportet  mc  uclduce- 
rf,iSrf.C6ucnicbac  itr.q;  vclu: 
okaftiu  i  bonaoliuam  fieri. 
•J«   IiKprecaiits efi  IcfiiL,&c.  R. 

Dauid  Kimhi.  Sefus  ert.Ne- 
quehacipfam  vrbcinftaurec 
quifpiam,  alio  ei  impofico  no 
n.inc :  ncq;  aliam  vrbcm  hoc 
nominefiru.u. 
•J<  R.  iVIcfcs  Maimonis:Hac 
dctcltacione  hoc  cgic  lofua, 
vteccrnucxcarcc  monimen- 
wm  daiin;e  pocencix  ac  vin- 
djdle,  quod  in  muris  qiii  fub- 
ter  it-  dcfcderac  in  tcrram.lu- 
culentifiimii  confcruabat  cancifper ,  dij  illi  intadti  manerec. 

4«  l'i primn^tnitofuo,&c.  Procop.  Hoc  cfl- ,  fi  q.s  inccpcrit 
libcros  inhumarc  intcrim  dum  futidm  fucrit  ta5um,tande 
ctiam  extremum  coru  inhumabit.Pon  6  cucrfoj  loco  aliam 
H  cl  Bcthlitcsdctribu  Ephiaim  fufcicauic,  quam  diis  Icfus 
Chriflus  ua  pra'fcncia  clt  dignacus. A  Romanis  vcro  ob  in- 
fidelicacem,hacquoqucdeieL.la,terti6denu6furrexit. 

4«  Iof."phuv,  Diftac  Hicrich.)  ab  Hierofolymisccncum 

q.nqu  igincafiadijs ,  Sc  a  lordaiiC  rtad;)s  60.  cocumq;  hetab 

Hicrof  jlyma  fpanii  defertu  atq,  faxosu,ad  lordanc  vcro  Sc 

lacu  Afphalcice,liccc  humilius,  asquc  ni  incuku  ac  ficrilem. 

C  A  P.    V  I  I.  _ 

F  I lij  autcn. (cquiC  a  Jratusqieti.  Ada.Non  otiose  tranf- 
currcndum  ett,  q, vno peccante  ira  fupcr  oem  populii 
vcnit.Hoc  accidic,  qunndo  faccrdoccs  qui  popuio  pia;funt, 
crga  dc-linquciitc  bcnigni  videri  volut,  HC  verentcs  pcccan- 
t  iu  Iinguas,nc  fortc  dc  eis  male  loquant'',  faccrdotaiis  feue- 
ntatis  1  mmc-in jrcs^pcccance  cora  olbus  nolunt  publice  ar- 


guerc,vtc5teri  timore  hcatit:  nec  maTu  aufcruntcx  feipfis, 
ncc  tradunt  huiufmodi  fathana;  in  incerirum  carnis,  vc  fpi- 
ritusfaluusfit:  &:dumvni  parcunt,  vniucifarccclcfixmo- 
liutur  inceritum.  Ex  vnacnim  oue  morbida  grcx  vn;uerfus 
inficitur.Obferuemusergonos  inuicem ,  &:  vniufcuiufquc 

conferuatio  nota  fic  maxime 
A  P.       VII.  faccrdotibus  oC  minifiris .  Oes 

1 1  •  •  1/1  .        .        ^"^'w  untim  corpii;  fnmm  in  Chri 

Ihj  autem  ilrad  pr^Liaricati  i  fio.Tu^prefidcshui^corpo- 
funcmandatum  ,  &  v/urpa-  ^  risoculusc.s,vcoiacircunfpi- 

ucrutdeanathemate.^Nam  5  ,S^.f '^^•'"V^P^J.-^^^T' 

-^  Paitorcs:  ouiculas  dni  vides 

fcrri  |7  pr.ccipitia ,  &:  p  pr^ru 


a  f  InFsralip.Acliai:  iii  lof.Aclnn,  vel  Aciior. 

Achan  filius  Chatmi ,  fihj 

Zabdi,fihj  Zare  de  tribu  lu- 

da  ,  tiiiitahquiddeanathc- 
mate.Tratu.sq;cftDn.s  cotra  filios  lii-ael.Cumcj; 

mittcret  lofue  de  lericho  viros  cotra  Hai ,  qu^  ^  vel corrcaus fcmcl,iterum  &: 
clliumBctliaueadOnaaie  plagaoppid.Be  ^  '^^^SIZ}^'^!^ 
theljdixiteis:  Afcedite&exploratctcrra.  QLii  "       .^■.. 

pcepta  c6pIeies,expIorauerutH;u  :  Et  reuerfi 
dixerutei:N6arcedatomnispopulus,redduo 
vel  tria  mihd  virorupcrgat  &c  deleant  ciuitate. 


D 

i.Tim.y.i. 
i.Csr.pb. 


GAyi. 


tiattiiiA. 


pta  pcnderc,non  occurris,no 
reuocas  faltcm ,  ncc  clamorc 
dcterrcs.Hxc  non  16  dicim*, 
vt  pro  lcui  culpa  alig.s  abfcin- 
datui :  fed  fi  forcc  monicus 


unximus,fi  cmplaftris  miciga 
uimus,  mal.igmace  molliui- 
mu5,ncc  tii  cedic  medicamc- 
tis  tumoris  duritia,  folumfu- 
percft  remcdiu  refecadi .  viii 
ii  manus  tua  fcand.  te  abfiinde 
ea,&p)o.abs  te.  hoc  cfi  q,  dr:vt  cgo  q.  vidcor  tibi  manus  cfTe 
dcxtera  6c  psbycer  nominor,&:  vcrbu  dfii  pdicarc  vidcpr,fi 
aliq.d  p  cuagcl:)  ri'am  gcfTcro,  vt  fcadalu  cccfi.x  tacia,  1  hui" 
pscfu  vn ludfacccfia  pfpiras excidat  me ,  &:  jjijciat a  fe.ex- 
pcd  t.n.tibi  ic  eccti^abfque  mc  manu  tua,qua  male  agedo 
fcadalu  tcci,  introirc  in  rcgnij  cclorii,  q^  mccii  irc  i  gehcna. 
Aug.  C^?ri  foletquo  mfiepropcccacisalcenusin  alios 
vind.ccL,cum  1  lege  dictii  fic,ncc pf cs  pro  filioru,  nec  filios 
jf  pacrii  iniquicanb.cfrepunicndos,  an  aliud  iudicancib.ho- 
minib.eftpccpcu,n(rqucnqua  ,p  akero  punianc:  Dei  aijciu- 
dicia  no  func  eiufmodi,  g,aIco  &c  inuilibili  cofilio  fuo  nouic, 
quaccnus  excedac  cc  homini  in  cpalcm  pcena  falubreq;  ccr- 
rorem.  Non.n.aliquid  durum,  quancumattinctad  vniucrfi 
mundi  adminiftratione contingit  mortalibus ,  cu  monuat' 
quandoquc  monturi:  &c  in  apud  cos  qui  talia  metuunt  difci 
plina  fancitur,vt  non  loluin  fc  quifque  curct  m  populo,  fcd 
muiccm  iibi  adhibeanc  d:ligcnciam,  6c  tanquam  vnius  cor 
poris&vnius  hom'n-<^  ■^i''  nro  alijsfincmcmbrafollicita. 


M:tth.;,<|, 
E 


I  •;iie. 
Deuc.  x^.9. 


NICOLAVSDELYRA.    CAP.  VII. 

FIlij  autem.  Hic  fuadcniahter  ponitur fa£tum .Achan.  Ei diui' 
diiurin  trespartes  .(juiaprimo  dcfcrtbiiur peccati perpctratio. 
fecundo  perpetrati  cogniti.o.ib-.Cixmc\;  mitterct.rmio  cognitipu- 
nitio,ibi:M.ilK  ergo  lofuc.Circa primufn dicitur  : 
t  Filij  aut  Ltcec  aut  vnmfolws  in  hocpeccaHerit,tamen genera- 
liter dicttur ;  Filij  aiic  Ifiacl  puaricaci  funt,  eo  modo locjucndi (juo 
fadu  vnius  dv  coitate,maxime  in  malis  ,  toti  coitati  attrtbuitur  ficut 
ynofratre  minore  peccante  publice  dtcitur ,  fratrcs  minoreifecerunt 
hoc,&per  tale  modum  lo^uendi  dicitur.Aiatth.i6.de  vnguct»  effufo 
fnpertaput  /c/m.  V ideccs  auc  difcipuli,  indignaci  siic,.\:c.  cU  tn 
rnusfolus  indigne  tukrit.fjud^ts  Starioth ,  vt  habetur  lo,in.  1 1. 
1  Et  vfurpa./.rfe  confccratis  dno.fauru  ^  argentu,vt  patcbit  in- 
f,apo.ca.qu£  'ft  erant  confecrata  dho,  vt  diUnm  efi  6.ca.  Et  dicitur 
Afjc^n^x  'iuc  KviditM,  ejuiares  Deo dcuottt  fnrfum  velfiorfum pone- 
b3"'nr,nehumanisvlibus  applicarentur.  j  Na  Acha,fil.Char. 
fil  Zab.&c.  Sic  d'  bet  noiari  fecundi  Hier.&fic  eli  in  Hcb.nec  ali- 
tubi'no>ninatur  ^chor in  Hcbrxo^chan  ,fed  vitio fcriptoru  nomi- 
naturhic .Achor.  4  hAZUS(\;.tjuiapropeccatovnius de cbmuntta 
te  alii  de  illa  communitate puniuntur  ,  vt  diClum  eHfupra  S.cap. 
5  Ciimq-,.  Hic  drfcribitur peccati  fpetrati  cognitio,  &prim6inge 
nerali.fecudb  infpecialifibi:  Surgc  s.idifica  populu.  Circaprimu 
fciendii, epgenuspeccati  ingnalifuit  cognitum  per  diuina  reuclatio- 
ne  adprecei  lofue  ,  or  io  circa  hoc  fic  proccditiir .  quia  prirno  pimi- 


tur  deprecationis  occajio.  fido  ipfu  deprecatio,ibi:lo(uc  vcid-lertid 
dhi  r«//y,/i/;Dixicq;  dns.Circa primH  fcicdtt^  <p  occa/io dvprecatio- 
nisfuit,eo  g>  filii  if  atl  mijfi  a  lojue  contra  ciuitate  Haifi»eriit  dcbel- 
latitS'  reli^ui  de  populo  in  timorc pofiti ,  tS"  fer  confetjuenspericulo 
expofiii,  vtpatet  in  litera.Tramittitur  tnfltus  ciuitatis  cnm  dicttui : 
6  Qux  ell .  Dnt  ali(jui ^  eade efl  ciuitas  Bcthel &  Bethauen  ,fed 
vocaca  eft  Bcthela  Iacob,eo  tp  vidit  ibi  fcala. ,  vi  h.ibcti^r  Gcn.2%.d, 
rbi  diciiur:  Appcllauicq;  nomc  vrbis  Bcthel,  cji interprctat do 
mus  Dei.Sedpiiiiea  vocata  efi  Bethauen.i.domus  idoti,  eo  ep  leroboS 
pofuit ibi  vitulu  aureuapopulo adorandum.,  ut  habetur  }.l{eg.}2.c. 
Trtmim  aut  tjilnc  clicitir.f.tpfit  eade  ciuitas  Bethel  &  Bethaue,be- 
ne  eH  vcrifimiU:.um  quia  in  textu  tdcmfttus  determinatur  vtriffq;: 
tum  qitia  boc  dicit  i{abi  Sa  fupcr  OfeiX.  i  o.a.fup  illud  uerbu in : Vac- 
cas  Bethaucn  colueriic .  Sedfiim  non  videtur  vcrum.f,(p noiatn 
Jit  Bethel  a  lacob.,quia  illa  ciuitas  qtiamftc  noiauit  Iacob,eii  eade  ci 
uitas  ctim  [erujalemfcim quod dicimt  coiter  do&ores,prout diffufius 
fuit  dcclaratum  Goi.i2.llla  auiem  Beihcl de qua  fit  hic mentio,  efi 
longefita  a  lerufalcm,ut  patet  pei  defcripiionem  terr«fan£lXy&fic 
noH  efi eadem.Item qi-ia  vthabctur  i.l\cg.iz.adhoc pofuit  leroboi 
vitulum  aurcumin  ifla  Bethel,  nepopuliis  Ifradiiet  in  leriifalem  ad 
adorandttm  Dominum.  &  ficpatetpvopofitum .  Similiterquoddici' 
tur,cjtt6d  nominataefi  Beihauen,eo  quod  lcruboan pofuit  tbiidolnm. 
uidctur alijualiter extraneum :  i^tia  lofuc  fcripficifium,  lihr/,m,tt 
tempnrrvrro  ' r.fttc  ufiueadtcmpnf  IiT'  hi:  7  ({:■  rerinit  nuingeii .  uel 


M  O  11  A  L  l  T  L  R. 

\  Filiau.%ct\u\t.  }  7>lam^cha>}  filiusCharmi ,  &c.Siccnim 
debctfcribi  ,g.afic  fcnbiturin  Hcbrzo .  Pcr  Achan  q  tribu- 
lator  intcrprctatur ,  ^  crat  dc  filiis  Ifracl,  g.^pccr  cius  pcc- 
catii  fucrunt  tnbulati ,  fignificalfmalus  rcligiofus ,  pp  cuius 
malitia  alij  rcligiofi  inculpanf ,  &  hoc  tignificatur  pcr  hoc 
Quoddf .  Fdijautem.  licct  folus  Achan  fucritpra:uaricatus. 
Dc  ifto  dicitur,cj,  furatus  fuit  rcgulam  aurca .  Rcgula  vcro 
B.Francifci  aurca  dicitur,  &  fimilitcr  rcgulij  alioru  rcligio- 
forum  co Q»  inducunc ad  charitatcm  Dci  &  proximi  ,qua: 
pcr  aurum  fignatur,co  quod  licut  aurum  intcr  mccalla  prc- 
liofiusefi,ficcharitasinccr  virtuccs.i.Corin.13.  d.Maiorau- 
tcm  horum  eit  (barittu.  Hanc  autcm  rcgulam  aurcam  furacur 

maUis 


inalus i-ciiL^..)ius. Na turtum  clt  pcrcaacio rci  alionxiauica 
dno.  Dns  auc  rcgula:  rcligioflccoucnifnccr  df  initicucor  ip 
fius.f.bjacuslindi£his,Francili:us,&:ficdealijs.MaIusauce 
rcligiofusfi-angcdorcgula  ,p  voUincatc  init;aicons  cradac 
cam.Similitcr  vcftc turaf ,  nam  indigne  portat habicu icli- 
gionis  fand^.Ecargencii  opere  humo.Pcr  argcncu  incclligi 
poc  qua-Iibcc  gracia  gracis  daca-f fcicncia,  cloqucncia,i«:  bu- 
iufmodi,  qux-  malus  religiofus  ccrra  opcric ,  nam  ad  qua^ftu 
terrcnum  talia  coucrtit.Scd  prcj-cepco  lofue  talis  moncur  in 
vallc  Achor,qu(j  intcrprccat  vallis  tnbul.icionis.&:  -o  fiann 
cac  p^-na  gchcnna?,  qu^  f  m  do*:  corc.«-  cfi  in  profundis  cerre. 
Inhacigit  valleAchapunicur,adfignificandu,c},m  Ui^  rcli 
gicfusadmortcgehcnne  per  Chri  ludicm  toiidcmaaLur. 


Glorordi.  &Nic.cleLyra. 


P 


forcs,nlioquin  infligcndi  fupplici)  fint  futuri  participes. 
^«  Procop.  VirosDci  iiondiuiciaruin,nongloric,nopo- 
tcncia!,n6  iapicncix  fecularis  cupidos  cHc  dcccr.  Eft  aucem 
aurum  diuiciaruni  figurnfcuimago^argcncu  glonam  rcprc- 
fei^cac:  xs  fapicnci;r  loquacicaccm  .  fcrrum  robur  &  pocen- 

tiam.  Dcus  fimul 

Quarromnispopiilusfruftravcxabitur  corra  hoftespauciflimos? 
Alcendcrut  ergo  *  tria  miliapugnatoru  Qui  Ihtim  tcrga  vcrtetcs, 
pcufsi sut  a  viris  vrbis  Hai ,  &  corruerut  cx  eis  *  triginta  &  iex  ho- 
mincsjpfccutiq;  sut  eos  aducrfarij  dc  porta  vfq;  ad  i>abarim,&  ce- 
ciderunt,pcr  prona  fugietcs  .  Pertimuitq;  cor  popuH ,  &  ad  niftar 
aqua:liqucfad:ueft.IoTuc  vcrofciditvelbmeta  lua,&pronusccci- 
ditinterracoramarcaDiiivfq;  ad  vcfperam,  tamiplcquamoes  ^  quam  rcipcftifc- 
fcncsIfracl.MifcruntqucpuIucrcmfupercapita  fua,&  dixitiofuc:  6  rx  cis  fubcuncc. 
HeudiicDeus:Quidvoluiilitranfduccrepopulumiftu  lordane  J  "n^'^'JSTiS| 


B 


Ncc  tii  crcdcndu  cft,tt  pccnis,qux  poft  mortcm  irrogatur, 

alium proalio polFcdamnariifcd  in  his  cm  rcbus  hanc irro- 

gari  pccnam,quxfincmfucnnc  Jiabitiirx , ccfi  nocomodo 

nnircncunSimilitcr  ctoficndif  quancuconncxa  fic  in  popu 

ii  fociccacc  ipfa  vniucrlicas.vc  non  m  feipfis  linguli,fcd  can- 

quapartcsintoto 

cxifiimcncur.Pcr 

Tnius  quoq;  pcc- 

cacu  mortcmquc 

paucoru  admoni 

tus  cfi  populus  V- 

niucrfus ,  tanqua 

jcorporc  vniucr- 

fo  qua:rcrc  quod 

am)fsucft.  Simul 

ct  oficnfum  cfi , 

quantum  malum 

ficrct  fi  vniucrfa 

congrcgatio  pec- 

ca(rcc,qiincvnus 

quidc  ita  potuit 

iudicarijVtabco 

pofient  c^tcri  ef- 

fc  fccuri  .  At  vcro 

fi  Acha  ab  aliquo 

inuccus  &  coprc- 

bcfus  &criminis 

rcus,ad  ludicium 

Icfu  fuiflcc  addu- 

dus  ,  non  putadii 

cft  hoicmiudice 

qucnquam  aliu  q. 

iociccacc  fadiei* 

non  tencrct,idco 


D 

Cummcnt. 


cu  Achan  propin 
quos  ipfiuspcrdi 
dit,q»  tacinoris  ip 
fuis  cofcij  fuifscc. 
Ipfe  quidc  pcnas 
dac,  populus  aucc 
ad  pictatcm  rcd- 
dit-ifirudior^caii 


fluuium,vt  tradercs  nosin  manus  Amorrh^i  &c  perdcrcs?Vtina,vt  attulit,  tngltafcx 
ccrpimusjmanfiflemus  translordane.  Midficl>us  quiddicam,  ^  viris occifis  licct: 
vidcns Ifraclcm hoftibus fuis  tcrga vertcnte? Audict Chanana:i &  lo  ^^^^^^l  alffsfuc- 
oes  habitatorcs  tcrra:,&  paritcr  coglobati  circundabunt  nos ,  atq; 
delcbut  nome  noftru  de  terra,  &  quid  facics  magno  nomini  tuo? 
Dixitq;  diis  ad  lofuc :  Surgccur  iaces  pronus  in  terra?  Pcccauit  li^ 
racl.&  pra:uaricatus eft  padii  mcum,tulcruntque  deanathemate, 
ct  furati  iunt  atque  metiti,et  ablcoderunc  inter  vafa  fua.Ncc  pote- 
rit  Ifrael  ftare  an  hoitcs  fuos,  cofq;  fugiet,rj,a  pollut*  cit  anathcma- 

te.Noerovitravobifcu,  donecconteratiseuquihuiusfcelerisreus  ,^  rcc,adeoq;fpcda 

'  i  lO  torcs  rei  ira  Dci 

cft .  Surge,ian(5tifica  populum^et  dic  cis :  Santlificamini  in  crafti-  17  vchementius  i^cx- 

i^  cimcfccrenc. 


jj  rant,  opporcunc 
fuorum  dcliclorii 

*^  lucruc  fuppliciu  . 

1}  Brucaquoq;  cuni 

j .  inaniinatis  sutdc 
lcta,  vt  impieta- 

1 5  tis  magnitudo  co 
magis   elucsfcc- 


C 

Hebkix..d. 


})ro  illo  vel  cu  il- 
o  fuiflc  punicum  .  Non.n. mandatu  Icgis  liccbat  cxccdcrc, 
quod  datum  cf^  hominibus  nciudicio  fuo  quod  in  homine 
t  iitfliim  hominif  vifum  vcl  permifTum  cit,  altcruni  pro  alccro  arbi- 
trarctur  cffc  plcclcndum  .  Longeauccmfccrctioriiudicio 
iudicat  Dcus  qui  poccns  cff ,  et lam  poft  mortcm ,  quod  ho- 
mo  non  pocclf,vcI  libcrarc  vcl  perdcre.  Vifibilcs  igicur  af- 
flidioneshominum  vclmorccs,  quoniam  hisquibusinge- 
runcur  &  obcfie  6c  prodcffe  poflunc ,  nouic  dominus  in  oc- 
culto  prouidcnci<r  fux ,  qucmadmodum  iufie  quibufq;  di- 
fpenfct ,  ctiam  cum  aliorum  pcccata  in  alijs  vidctur  vlcifci 
pccnas  inuifibilcs  qu<j  noccnc  &:  no  profun  c.Ica  nullus  Deo 
mdicc,pro  alicnis  pcccacis  luic,  ficuc  (homine  iudicc)  lucre 
nuUus  nifi  pro  fua  culpa  iftas  vifibiles  dcbec.Hoc  cnim  pr(j- 
ccpit  homini  iudici  Dcus,  vt  in  his  qux  ad  humanum  ludi- 
ciumpcrtincntiud:canda:quod  in  fuo  mdicio  facit  ipfc 
quo  potcfiashumananon  alpirat. 
•J«  Thcodorct.  Cafiigatus  cit  ois  popuIus,quia  g.  furripuc- 
rat,putabat  pcrindc  laccrc  Dcum ,  ac  hoics .  Voluit  igicur 
Dcus  &  hunc  rcprchendcrc,iV:  omnibus  incuccre  mecii,  vc 
qui  dminarum  lcgum  funt  obfcruatorcs,coarguat  trafgrcf- 

forcs, 


IoSt& 


•Jc  Auguf^.  Si  anma  (jHt& peccauerh  ipfa  morietur .  quid  eft  VC 
Acha  peccauerit,.?<:trigincaviii  occifi  funt  caufa cius?Alio 
fcn  fu  lcriptura  locuca  cff .  Non.n.dc  morcc,qux  omnibiK 
communis  cft,dixic,fcd  dc  ilh  qu.i;appcIIacurfccuda.HaK; 
enim  pdorcs  lulcipitdllisaiitqui  in  pugna mortui funt,i>6 
peccatum  Acha  rcddicum  ctf,fcd  obfuicillis,  nc  jiccdionc 
diuinaadiud,inuaIcfccrechoifibus .  NuUacrgo  inmfiiciain 
volucacc  D.ii  cft  .  In  pptcftacc  cnim  habcc  li  adiuuare  vult, 
ut  li  adfucnt  mifcncors  fic,.la  nolucric,  iuffus .  Nec enim  in 
talibus  dcbiror  eli,vc  ccncacur  obnoxius . 
•je  .Accedetis  mane  Ji)iguli,&c:  Talmudici.  Arca  facraveluti 
inicdta  manu  rctinuic  noxiam  cnbum,dcinceps  profapiam, 
mox  familiam,denique  lurcm  ipfum,cumfc  ance  illa  flfle- 
renc,vc  nc  pcdcm  quidem  loco  moucrc  polfcnt . 
•Jj  R.  Lcui  Gcrfon.  Oisiffadifquifitio  fortcat>acfl.Sor- 
titio  aucem  adfcribitur Dco,quia  cjus  nucu  rcde  cadic  fors, 
quod  Solomon  ccftificacur  inquichs  :  In  ftnum proiiciturfors, 
cr  a  Dommo  efi  euenius  eiHs .  Prophcta:  aucem  manibus ,  co~ 
ramfacraarca,;tanquam  inDci  cOnfpcdu,  fortcs  mixta: 
trad«  funt  • 

,0  J{egulamq: 


Lib.  quz(| 
vecteft.  f1 


Prou.U.i 


NICOLAVS  D£  LYRA. 
^  cir(iter,qa  ejU.'Jringeniefimo  oiiogefmo  anno  ab  egreffu  jiliorH 
Ifraelde ^egyptofundauit  ialomon  templu arino qnarto regnifui,ut 
betur.}.t{r^.  1  i.Ipfe  aut  regnauii /^o.annis,ythabetur  l.i\eg.6.  le- 
roboam  uero  rcgnauiipoji  mortc  \alomonis,utfatet  tbidciz.cap.& 
turtcfecn  vttuloi  aureos .  .Ab  exi»  rero  de  ^tgypto  f(ej;  ad  deiiru- 
liione  ciuitatis  Hai  cr  Bcthauenper  lofnejinxcrunt  tm  ^o.anni  in- 
tegri ,  &  ibji  tunc  Bethauen  rocabatur  a  fafio  leroboam  futuropcr 
qmngcntos  annos,  ridctur  extraneum.l^ifi  dtcatur,^  lofue  infpiritu 
•ptdii  hocfuttirum,&Jic  eano'taint  in  hoc  libro  pcr  anticipationem, 
qu£  anticipatio  esi  multum  magna. Et  ideo  aUierpoieJl  dici,quod  uo- 
cata  eji  BethcLiJomM!  Det,eo  </,  .Abraham  xdijicaint  altare  iomino 
inter  Bethel&  Hai,habcns  Rcthii  ab  occidcnte,  ut  habetiir  Gen.ii. 
Et  (juia  Hebrxi  adorant  ad  occidcntem  ,  ideo  Ubraham  ibi  adorans 
babebatfaciem  ucrfim  ad  Beihel  quA  eratprope ,  &  indefic  uocata 
eJl.DiSIa  eji  autem  Bcthauen.i.domus  idoli,eo  cjubd  Cbananxi  ibi  ha- 
bitantes  colcbant  idola.Cxterapatent  ufque  ibi . 
1  pe  porta  vfq;  ad  Sabarim.  Dicunt  expojitoresnojlri,quodsa 
hartm  eil  proprium  nurnen  toci.  Hebrxi  uero  dicunt .  quod  eii  nomen 
«oe,'^  ftgnijicat  confia£lionem,utJitfenfiis,quod  illide  Haiperfecu 
ttfunt  fiUos  Ifraelufquequofentirent  infe  laffitudinem  in  perfequcn- 
do,t,elqi4od  confratlio  referatur  adfilios  Ifrael.  iinde  ftibdittir 
*  ^  cccidcrunt  per  prona  fugicntcs.Pcrtimuitq;  cor  popu 
liyOCad.Tanquam conjramab  aduerfarijs . 
}  lofuc.  Hicconfequenter ponitur  lofue  deprecatio  occafione  cafus 
frxduii.  4  ^ci(iiiwcm.inJiii,umdolorisyfecundiimconfuetudtnc 

ludaorum 


Jud/eorum,vt  patet  Inpluribus  locis  veteris  ac  noui  tejiamenti . 

5  Et  pronus  cccidit.  quia  oratio  dcbet  ejfe  humilis . 

6  Vfquc advcfpcif/wn Mjorawj.  7  Mifcruntq;  pul.  i«/;^«5 
humiliationis.  g  Q^id\o\ui^i.Lyy>t,nonteneturhiccaufalitery 
fed  confec:  tine.q.d.hscfcqnetur  ad  illud,  nifi tuprotegas  nos, 

9  Vtinam,&:c.<«  regno  Schon  &  Og,  qua  acquijierantfilii  Ifraet 
trans  lordanem.Hoc  dtxit  lofue  expajftone  doloris,  licet  male,nec  di 
xijjet  extra  pajfioneni  pofttus,propter  quod  induljit  ei  dominus. 

10  Audicnc  ChxfcilxctfiUos  Ifaeldeui^os  apaucisadiierfariis. 

1 1  Ec  paritcr.  hocfactoanimati. 

iz  Etquid  facics  m.igno  noinini  tuo.q.d.hoc  cederet  in  oppra 
brium  noh  tui^quia  diccrcnt  infidelcs,  qinon  pojjesnos  vltra  iuuare, 
I  j  Dixicq, .  Hic  confequenter ponilur  domtni  refponjio,  per  quant 
reuelatur  peccatum  ingenerah  ctim  dicitiir : 
l^  Tulcruntqi.qiiodejipeccatumfacrilegii.  , 

1 5  Atq;  mcntiti  funt.//«;<j promiftrat  Dco obedire.&  fitut  metim 
tifunt,quia  noferuauerunt promijfum.  Sciendum  tn  q$ Jcriptura  hic 
loquitnr  in  pluraii ,  Ucet  ytnis  tantumpeccauerit  rationeprisdiCia  in 
principio  hiiiiis  cap.  1 6  Surgc.  Hic  confequenter ponitur  cognitio 
fpetratipeccati  in  fpeciaU,  &  primo  quantu  adperfonapeccatrice. 
Jecundb  quantitm  ad  culpam  detcrminatam,ibi:  Et  ait  lofuc.  Circa 
primum  dicitur.  1 7  Sandifica./.r<V«/cc/<«rf«w  Hcbrttos,  &  eodf 
modo  qifeqtur:  1 8  Sandificamini.  i.fttis  citati .  Scim  doctoret 
verci  nojiros  hic  accipittir  fanctificatio  pro  prxparatione  popuU  per 
deuotionem:i\citio  huius  diuerfttatis  eii,qiiia  dictio  Hebraica  hicpo- 
ftta  ^quiuoca  efi  ad  eitationein,prxparationem,&faHctiJjcationem. 


n 


53 


lofae      Cap.  VIII. 


H 


a  Bsgulamfj;. TuraaK  cft  autcm  linguam,anream,  &  pofuit 
A  e.im  m  cabcrnaculo  fuo.  Non  puco  m  jHo  fiirco  parui  auri  ra 
tam  vimfuillcpeccaci  ,  vctamnumerofani  Dci  ecclclian^ 
maciilarcc,fcd  mLikiis  dccor  eft  m  verbis,mulca  in  rhecoru 
velphilofophoru  fermonibus  pulchricudo,  qui  omnes  11  rx 
de  ciuicace  lencho  id  cfl ,  de 
boc  mundo.  Si  ergo  inucniiis 
apud  philofophos  pcrucrfa 
dogmaca  luculcnti  fcrmonis 
affercionibus  dccoraca,ifta  cft 
linguaaurca.  Scd  videncce 
decipiac  inlgor  opcris,  nete 
rapiac  fermonis  aurea  piilc  hri 
tudo  ,  mcmcnto  quia  Icllis 
anathema  elTe iuiric  omneau 
rum  quod  in  lericho  fueric  \n 
uentum.  Si  poctam  legcris 
fulgenti  carmine  deos  dcaf- 
c)uc  tcxcntcm ,  nc  delcderis 
eloqucntia;  fuauitatc  ,lingua 
aurcaeft.  Sicamfuftulcris&:: 
pofueris  in  tabcrnaculo  tuo 
idcft,  fi  incroduxeris  incor 
tuumqu.eab  iUis  alleruncur, 
pollues  omnem  eccleliam  do 
B  niini .  Dcbcmusaucemdili- 
gcnccr  difcutcre ,  ne  quis  ha- 
bcat  in  tabernaculo  fuo  leri- 
chontinam  linguam  abfcon- 
ditam  ,  &  abiiciamus  maluni 
cx  nobilip{is,quia  ctiamliccf- 
lamus,  avguet  Dcus,  vt  fpon- 
te  confiteatur&dicatrFura- 
tus  fumlinguam  auream  ,  t<c 
dextralia  pura.  Pura  autcm 
dextralia  funt  opcra  quibus 
nihil  mifcctur  diuinum,fed  to 
tum  lccundumhommemgc 
riturmos  ChnfiumDcumd: 
hominem  confitcmur.Qiiod 
delencho  tuiatum  cft  puiu 
id  eft ,  finc  Deo  clicdicitur, 
quod  furanti  cxtitic  caufa  pec 
cati: 

B^eguUmque .  Lxx.  Linguam 
hzrcticorum  fcilicet,  dogma 
ta .  Vcl  fuperftitiofa  fecula- 
rium  literarum  iUid;a.  Harc  enim  cft  lingua  aurca,luculen- 
to  fermonc  aptata.hanc  furati  func  h^rctici  de  Icricho,Qua- 
li  aurcam  regulam  ,  qui  philofophorum  fcdam  conati  func 
induccrem  ecclcfiam  ,quorumanathcm.atcmulti  perdu- 
tur ,  S>c  quafi  accruo  lapidum  multitudinc  pcccarorum  cx- 
tmguuncur,  quorum  dudor  diabolus,  qui  per  illorum  impi 
ctatcm  quoidam  viccrat,rurfus  fupcratus  vincitur:t5iapo- 
^  C  P"i"  Dci  fufpcnfus  crucis  virtutc  nccatur. 
.aBH<.j,  •2«     yidiinter^oliay&c.  lofcphus.  Achandum  inueniflct 

chlamydem 


chlamydcm  rcg!am,totam  auro cnnte?:tam,1ribcnte!n  auri 
mazarn,hoc  cft  ficjorum  pondo  du!:xica,crudelciudicsns,ll 
isquipcriculumhabueiat,  lucruin  laucnicns  quodinfua 
vtilitatecpnferret,darct  hoc  Dco,iS<:  non  magiscgcti;  fuTo 
dit  cam,latere  fe  mdicans  Deum,ficut  &  coiniliconcs .  Po- 


D 


num.I  Ixc  enim  dicit  dns  Deus  Ifrael:  Anathe 
ma in  medio  tui  eil: IfracliNo  poterit  ftare  co - 
ram  hoftibustuis,donec  deleatur  ex  te  qui  hoc 
contaminittuseftfcelere.  Accedctisque  mane  , 
fingah  per  tribus vcftras,&:  quacunque  tribum  i 
Ibrs  inueneric  accedct  per  cogna tiones  flias ,  &  } 
cognatio  p  domos  domusq;  per  viros,  Ec.qui- 
cutK],  lile  in  hoc  facinore  fuerit  deprehenfLis, 

f  Pjena  vehemsnci,  qivm  fignificat  ferrca  foriiax  Acjypti . 

comburerignicuomni  lubftatia  iua  quonia 
priEuaricarus  cft  pautil  ddmini,&  fecit  nephas 
in  llrael.Surgensirac|ue  lofue  manc,  applicuic 
irraelpertribusfuas,  &:inuetaeft  tribus  luda. 
QiKE  cum  iuxta  famihas  fuaseflet  oblita ,  in- 
uenta  eft  famiha  Zare.llla  quoq;  per  virosoffe 
tens^repcritZabdi .  Cuius  domuin  fingulos, 
diuidesvirosinuenit  AchafihumCharmi,  fi- 
lij  Zabdijfilij  Zare  de  tribn  luda .  £t  ait  lofue  \ 
ad  Achan:Fiii  mi,da  gloria diio  Deolfrael ,  & 
cofitere  atq;  indica  mihiq,d  fcceris,  neablcon 
das  Refponditcjue  AchaIofuc,&dixicei:Vere  _ 
cgopcccauidomino  Deolfrael,&ficfeci  Vi-  8  ccm. 

a    ^^Conucirauonisfeculanacultuni. 

di  cnim  inter  fpoUa  palhum  coccineum  valdc 
bonum,&  ducentos  ficlos  argenti ,  rcgulaque 
aurcam  qumquaginta  ficloru,&:  concupifcens 
abftu!i,&  abfcondiin  tcrra  contra  medium  ta- 
bernaculi  mei,  argetuque  foffa  humo  operui . 
Mifit  crgo  lofue  miniltros,  qui  curretes  ad  ta- 
bernaculii  ilhus,  rcpererunccundba  ablcodita 


ingua: 
ra- 


ftca  vcvo  lurcum  cofcffus  eft, 
&  protulit  m  mrdium  vcfte. 
Ecillc  quid.Mn  rcpcntc  per- 
cmpcus,  cuipcmpcenam  & 
congruam fue  priefumptioni 
fnf^cpit. 

4«     R.  Dauid  Kimpi.  \  .ami- 
nam ,  fcu  rcgulam  in ' 
figuram   conformatam 
pucrat. 

•2«  Tarmudici  .  Ex  alicuius 
ftatu.E  orc  volur.im  hanc  lin- 
guam  aurcain  oftcnderat,  S>C 
policuiii  honoris  caufia  Babv 
lonicumillud  ftragulum,  & 
oblatos  argenteos  liclos,quos 
furripucrat. 

^  Tcrtuli  .  Tantum  rele- 
uat  confeflio  dcli^bim,quan« 
tum  diffimulatio  cx.iggcrat. 
Confetfio enim  fatisfictionis 
confilium  cft,  difiimulatioco 
tumaci^ .  Satisfadio  confcf- 
ficnc  difponitur,  confcfiionc 
pccniccncia  nafcicur,pccnicca 
cia  Dcus  mitigatur.  Itaque 
cxomologcfis  proftcrnendi 
&humi]ificandi  hominisdi- 
iciplina  cft  ,  coniicriationc 
iniungens  mifcricordi^  ili- 


ca.aleazarit. 


lib.  <ie  p{alt. 

£ 


^  Ciprianus.Confitcantur  lil>.dc  bpns. 
finguli  ,  gujefo  vos  fratrcs, 
delidum  fiium ,  dum  adhuc 
qui  rcliquit ,  in  feculo  eft ,  dii 
admitti  confcffio  eius  potcft, 
dum  fatisfadio  &:  remifiio fa 
6b  per  faccrdotcs  apud  Do' 
minum  grata  cft  .  Conuer- 
tamurad  Dominunitotamc 
te,  ^  poenitentiam  criminis 


verisdoloribus  cxprimcntes. 
Dcimifcricordiamdcpreccmur.  Illifeanima  proftcrnac, 
illi  moeftitia  fatis  f3ciac,illi  fpesommsincumbac. 
4«  Ambrofius.  Plurimu  fuftragat^rco  verecuda  confcffio, 
^poenaquam  euicarenon  po;Iumus,pudore  fubleuamus. 
4«  Aug.Vc  nobis  pcccatoru  vulnera  nunqua  dccflc  potfunc 
fic  &  cofeflionis  mcdicamcta  dcclic  non  dcbcnc  Non.n.  i6 
vult  Dcus  vt  cofiteamur  peccata  noftra,  qiJ  ca  iplc  fcirc  no 
poftic,  fcd  g.a  diaboP  hoc  dcfidcrac,vt  inucniar,  q^  nobis  aii 
tnbunaliudicis  ictcrni  obiiciat.Io  vulc  vc  magis  d^efendcre, 

quam 


in  Pfai.jr. 

F 

in  Pral.^<> 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

4«  DoBores  tn  nojiri  rationabilius dicere  ■videuttir,fjHia  in  agidis  rel 

fufcipicndis  diuino  oraculo  ficbat  pparatio pof.uli pcr  deuotione ,  quf 

frxparatio  aliquando  fiebat  f  continentiam  ab  vxoribus ,  vt  habetur 

£xo.  1 5.  in  Ugis  dat{one,&  alicjuandoper  orationtm ,  vt  habei  ^£i. 

;    1  .in  Matthi£  elcctione.aLiquando  per  ieiunium,vt  habci  }-l\eg.t  i  .in 

I  l^aboth  condemnatione.Ft  enim  eius  condemnatio  vidcrci  cfk  iufia, 

:  Hjr  a  Deo,mandauit  lcxabel  antepmdicari  ieiunium ,  /icutfolitu  erat 

■  Jieri  antc  diuina  oracula.  i^aliter  autemfuerit  faUa  liiafanCtifica' 

tio  de  qua  loquitur  hicfcripiura,non  efi  exprefium  in  litera,fed  creden 

.  dum  eii  qitbd facta  efi  aliquo  ifiorum  modorum. 

1  Acccdctisq;.  quia  yiricuiuslibettrthws  erant  dijiin&i  abinuice 

fecundum  tribui.,idr  in  qualibct  tribu  erantplures  familine,  &  inqua- 

libetfamilia  erant  plures  domus,&  in  quaiibet  domoplures  viri  feu 

capita  .Vrimo  igitur  Jeprehenfa  eji  tribus  in  quaperpetratu  fuit  fa- 

critegium  ,  pojiea  familia  determinata  eiufdem  tribus  ,poUea  domus 

eiufdem  famili£,&  poiica  vtr  determinatusin  illa  domo.Dicit  tamen 

I{a.S a.quod  tribus  aeprchenfa  cfi,per  hoc  ,  quod  lofuc  ex  ordinatione 

dtuina adduxit tribus coramrationali  iudicio,in  quoerant  iz.lapi- 

des pretiofi,in  quibus  erant fcutpta  nomina  tribuum  iz.itr  dixit  ei 

dommus ,quod fulgor  illius  tribus  quapcccaucrat  obfufcaretur:  ^  fic 

4gf(d)efA  esl  tribm  2u4a,fedfamiUa  deterttnnata  in  illa  trtbu,  &  do- 

mus  in 


mus  in  familia ,  &  vir  in  domo,depTeherift  funt  permiffionem  fortts  i 
Sedprimnm  vtdetur  effefictitium ,  qa  eH  contra  iextum,vbi  dicitur 

2  Etquam tribmn  fbrs inuene/it, Exquopatetquodtribusfnit 
deprehenfapcrfortemficu(,crc. 

3  Accedct  pcr  cognationcs  fuas ,  &i.c.idefi,per  familias.  Idem 
enimftgniftcai  hic  cognatto  &familia.  Sciendum  autem  qiiod  lofue 
nonpeccauit  hic  vtensforte.  Tum  quia  hoc  fecit  ex  pr^crpto  domini, 
vtpatec  in  textu.vnde  dicitur  Troucrb.  1 6.d.  Sortcs  mittuntur  in 
finum,fed  a  domino  temperatut.r«w  quiu  hocfccie  cum  debi- 
tareuerentia.f.fanctificationepopnti  pfnmijfa.  I>/  quibus  auiemcafi 
bus  &  quatiter  Itcitum  e^  vti  furtibus,  icT  in  quibus  noii,diciumfuit 
diffufius.T^u.}^. 

4  Surgcns.w^rf  exequendum  diligenter  Dei  mandatum.EtpatetU» 
tcra. 

5  Et  ait  lofue .  Hic  confequenter  fonitur  cognitiopeccati  quantu 
ad  cutpam  determinatamper  lofue  interrogationtm,cum  diciittr: 

6  Fili mi.f.per confelfionemtuam appanat Deum verum dixiffe de 
peccato  anaihematis,&-  per  confcqncns  infie  puniuiffepopulum. 

7  Kcfponditq;  confitendoveritarern. 

8  Vidi  cnim.t.rubcum.  Hcbrxt  tamcn  dic»nt,palltum  Babykniu 
Cfitcra  patent. 

9  M  ilic  crgo.H/c  confeqtienter  defcribiturpeccati  cognitipunitit 
£t  paict  tiiera  vfque  ibi: 

Ji-  Tollcns. 


5y 


Glof  ordi  acNicolai  dcLyra. 


56 


quam  accufare  pecc ata  noftra  vcl  imus.  Ecotrario  aut  Dcus 
i)oftcrquiamifcricor»c(},vulc  v<  caconHtcamurm  hoc  fc- 
culo,nc  pro  iUk  confu-Klannir  in  tuturo .  Si.n.  nos  confitc- 
niur,illcparcit.Si  nos  agnufcimus  lilc  i[;nofcit. 

Ilid.lcnrho  nuldum  Ugnihcat.dcanathcmatccius  in  ta- 
bcfn.nculo  fuo  ab  condc ,  qui 
fccularcs  morcs  ccclelK'  (ccrc 


tisinfcric,c 
xnancns,  (o 


fub  cu!cu  Dd 


S 


nitatcs  (vculi  vcl 
fpcdaculad^lig;it,qui  fortilc* 
gos ,  harufpiccs,  &:  iiii^-iurcs  in 
quirit,  vcl  citcrafacitqu.rin 
Jcricho.i.in  fcculo  hcbancur. 
a  Jfi  LapidaHittji  rii  oninis  Ifacl, 
t!r  CHHla  qts  illius  crjtit ,  c?"c. 
llupcrt.  Qiiarc  tanci  fcucrica 
ic  vindicicum  cl},  nifi  vt  vcn- 
turis  fcculis  iudiciorum  Dci 
nictus,corum  cxcmplo  finci' 
rctur?  Futurumquippc  <.r.it, 
quod  hcdic  vidcnnis.vt  f.ilfo- 
rum  fr.itrum  au-J!  1; la  &r  ambi 
tionc  ccclcfia  Dci  tuibarc- 
tur,  Dcncbis  cxicruncquam 
plurimi  imicatorcs  Achan^qui 
J-dcm  pro.%cntcs  caiholica , 
dc  ifto  anathcin.i  cc  ttiraci,  in- 
tcr  vafi  fua  repoUiciunc.  Du 


huc inccllcflum  niiifquam  ccnderc  monercf',  ctcit  vifibilis  D 
jonis  cxurcrcc,fcd  i  coquifquc  manrcc,  qS  aperce  implctu 
v^idct^^Micquc  vlcra  qua:rcrer.Nric  vcro  propccr  vcrba  J^ci  &C 
factu  lofur  quo  praruaricari  vcrba  illa  non  poircnc ,  rcde  di- 
c  *ur  l.ipidationcm  igncm  fuillc ,  vccounofcatar  illu  pa-na 

homincn»  illum  tuiirc  purga- 
in  codcmIoco,&rarjrcntQfimul  Aufcrcnresq;      tum  ncpun.rcturii.poficium 

,  .         ,  "        j,     -        -       ,  '         quod  iignincancvaiainLcui- 

detcntoriOjtuleruntcaad  lolue,  &  .id  omnes  cicoqu.riubcnturignc  purga 
EliosIirre],prcicccrur.tq,ante  Dominu.Tol  i  ri.Siauccmt.iktuit  illudpcc- 
le.uiraq;U,fueAchanfilmn,  Z.,r=  argerumq,  Z^^I^^^Z^.^ 
&:pallium,&aureamrcgulnm,hliosquoqi&:  '        -    ■   --  •     - 

filias ciusjboues  &  afinos  &c  oues ,  ipfumqj  ta- 
bcrnaculum  &:  cudam  fupelkdilcm  ,  &:  om- 


na:  i^nis  fufcipcret,  idco  Ic- 
fus  eum  voluit  lapidari ,  'vc 
quod  a domino  diciii  cft  ,  is»i 
cre»«aZ>/n<r,inccll!gcrccurquod 


C 


cnim  fub  fpccic  pictatis,auari- 

ti.r  liudc-nc,&:  cunita  iaciunc  ucnalia,  quid  quam  anachema 
lu:ancur:Hanc  malici.v''''"J'C'^"iP''"ii'^""inSim  im  mago 
pcr  os  bcaci  Pccn  vmuci  fa  ccclclia  anachcm.-iciznc,  &  h.Lic- 
cicamclfc  hydramiudicac,cVc.Rc£tc  igicurfcucrc  talc  fur- 
tum  in  Achan  vindicatu  ert,ncc  ullam  ucniam  mcrcri  dc- 
buit,quiaconfcfiio  cius  nimis  carda  luic.Ancc.u.curb.ncusc(l: 
Ifracl  quam  illc  rc;uu  .ignc/fccrcc,  &  ancc  fovs  ucridica  Dco 
authore,prod:d!r  pei  l"on;nn,quam  ipfc culpam  . 
tniiift  j  lof,  ^  ]jcda ,  Scd  iV  ille  dc  anathcmatc  Hicnchp  fraudat,  qui 
cap.8.  j„  ecclefia  harrcticorum  infcrc  dogma  Hanc.n.rcgulam  au- 

ream  luculcnto  fcrnionc  apatata,lraud^ci  func  MarciOjBafi 
Iidcs,Arnus,&:c.qui  philofophorum  fetlinorcdain  ecclc 
iia  vonaci  luuc  iiuroduccre,ica  uc  ali)  multi  ^dcretur  p  cos . 
^(»;).(^<i««</;c«»«.  Aug.Qu^ricur,cum  dominus  cum  qui  fur 
tu  fcccrac,cuin  fuillec  coprchcfus^igni  crcmari  iulfcric  ,  cur 
Jcfus  pocius  1.  pidari  fcccricran  iCii  tfi  mori  oporcuic,quomo 
do  Idus  vcrba  lubctis  inccllcxcricJ  liccnim  alius  non  facilc 
incelbgcrc  pocuic.idco  magis  qua:rcdu,cur  dominus  lapida 
tioncm  igncm  dixcric,qua crcdedum  Icfum  aliud  tccilic  ^ 
dominuni  luflillc  .  N:mi  quis  sd  intclligcnda  vcrba  diii  fa- 
picciorclicpocuir,uclad  tacicnda  obcdienciorJScd  nomine 
ignis  potuit  pcna  llgnificari,licut  ibi:£(/«j:/i  }ios  dcfornacefcr- 
Ti,i.i.de  tnbulationc  dura.Du^  mihi  caufa: occunuc  , no qct 
amb.E  linc,fcd  alccra  cx  cis,cur  no  illc cum  omn:bus  fuis cui 
dcnti  igncrrcmatus  Si.n.pccc.ntumciusdominus  taleiudi 
cauit,quod  fupplicio  illo  cxipacu  non  puniret  in  a:cernu,  ^p- 
ptcr ipfam pui gacionem p^-i,a  illa dicla clt igms.  Ncquc ad 

hunc 


DominusindiehaC.Lapidjuitq,  f-um  omnis 
lfracl,&cun<5taqua:illiuscrant  igne  confum- 
ptafunt.Congrcgaucruntquoque  luper  cum 
aceruum  magnu  lapidum,  qui  pcrmanet  vfq; 
in  pracfcntem  dicm  £t  auerfusdt  furor  domi- 
niabcis.Vocatumq;efi;nomenlociiIlius,val- 
lis  Achor  vlque  hodie. 


Qwjft.^y.jn  lo 
(uc. 


uisllraclcumco,duxerunt3dvallem  Achor,  3  dominusfacerct,uonquod.ib 
vbid.xitIoluc:CK.iaturb.,fti  nos.cxturbec  te  4  ^^^k^^^^J^ 

^   e«w,irt.  Cum  vcroitadtchim 
cfi,  vtmagis  vidcarur  Dcus 
<j  qu(;d  ci  futurumclfct  prxdi- 
xiflc^quam  quod  ci  ab  homi- 
ncficrccprarccpilfc,  nonpo- 
tuit  mcl.us  faccrc  Iofus,qui  di 
uina  vcrba  f  icut  j^phcta  intcl- 
]cxit,;}.hocipfum  prophcticc 
fccit,  quam  ucillum  lapidibus 
magis  quam  fiammis  pcrime 
rct,nc  ullis ignib.urrb.T dni  implcca uidcrccur, q ob aliuddi 
(5ia  voluic  incclligi.N.c  moucic dcbcc quod  non  ipfum tih , 
fcd  ctiam  omnia quc  lunc cius, Deus  igni  crcmada  pdixeric 
aic  cnim: 'gni crcmdbmo,^  o/u ^  n^cunijiiefunt  cius .  Omnia.n. 
hiEC opcra  pufsuc intwlligi,c]  cii  illo  dixic clTc crcmanda.  N.a 
licuc  Apoftolus  dicic  dt  quibufda  opcribus  ignc  cofumpcis: 
Jpfe  autemfdnus  erii.  Si  huius  pcc  catij  ica  inccliigcrdu  clt ,  vc 
ccia  arccrno  ignc  puniacur-.Blios ergo  cius  o,:  ftlias  cu  pecori 
bus  &  omniu qu.E  h.ibcbac,populus  cu  cij  punircc  limul  lapi 
dibus  obruic.Non  tsmehoc  ludicio  humano,fcd  fpiricu.^- 
phccico  fccit  IcfuSjiluc  ita intelligcns. Orrtnia  qu/iccuno-^  sut eius 
vt  ncc  filiosccnfcrcc  cxccptos,lapidacionis  pana j}^  igncin 
gcrcns,  liue  cpcra  cius  q  polt  morcc  Dcus  iii  iUo  tucrac  crc 
macurus,n6  folu  p  cxccra  qux  illius  cranc,fcd  ctiair.  p  filioj 
fignificans.Ncc  idco  crcdcndu  i  fijt-os  pro  pcccaco  pacris(a 


i 


F 

i.Cor.j.c 


Deut.^c, 


Hierin.Ct 


quo  invioccncescrar)polt  moiceigni  inltfrni  cllccrcmados. 
Mors.n.qomHcsmancc,quauisdcprimo  pcccaco  vcniaCk  Mors  vn 
ga ica nati  funi^,vcncccilan6  monamur,  acccleracn q.bufda  S.ip.4J>. 
cl\  iit\\is.\'ndc:.\Jptiis tji  fie rruitiaa mutarci ftrifm lU,^.  Quoer 
goiudicioDci  vclmifericordia  fucric  irrogncafiliis  huiuSj 
vclillis  56.viris,cuomncsabciuspclo  fucrint  «l:cni,  i.itcc 
apudcuapud  qucnocftiniquicas.  Scd  illudii-pion'ptuclt,  Rom.^.Ci 
quia  pcpuiu  ccrnbiliccr  oporccbac  quirrcrc  qd  amilium  cff, 
6c  canco  cimucrunc  c^ccri  fadu  cius  imicari,quanc6 humana 
horrcrccinfirmicasicamagnum&:  cainiultum  cd;um  po- 
puli  dari,&:  eis  quos  ad  Ipc  propagandi  gcneris  fe  reli6turura 
pucabatjpcccacosuofccumconlumpcismori. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

1  Tollcns.  In  Hcbrso  Ijavctur  linguam .  Erut  enim  laudna  aurea 
in  fniniirudincm  lingim  fatta.Hoc  aniem  tultt  lcfuc  ,  tjuia  prAccptu 
(rat  a  dvmino,quodp(ciaivr  lott.bunrctur  cum  vrnniji.bjiatniajuaf 
ytprxdicitur  in  lextu. 

2  Fllios.  Dicunt  Hibrxi ,  ejuod du-nifunt ad  ridendum punitione 
fatris,vr  per  hvc  arccrcntur  a  /insilibus .  DoHores  unicm  nojiri  di- 
(urit.  jutd diiilifHnt  vt  cumpatre  nionrentur.  &■  boc  videturratio- 
nahtlius.(juiapro peccato eius  }6.  viri  rnortuifunt  in  bcllo,vt  diCiiim 
tiifupra  codeni  cjpitnh  Ei  raiionabiiius  videtur,.jubd pucrifii  mO' 
rerenitur  cum  eo  in  detdiationem  criminis .  Itern  fnpra  eodcm.capi. 
ftixcrat dominu  .-Non poicns ftaie coram holtibus cu:s  doncc 
dclcacur  ex  cc  qui  concammacus  clt  hoc  fcclcrc.D(.'/«jo  auie 
filicuiHi pnprtt;  in poitat  ocnlioncm  cius cnui Jua puHeritate. 

$  Duxeri,nt.i.turbationis  (jug  /ic  dcnomin.ita  eji.  non  a  nominc  viri 
ibtpnniii,vt  credint  ali(jiii,fedcx  uerbo  lofne.  quod  fubditnr  ciim dr 
4  Qu\ Atar.IdeovocatuscjilocHs  ilie ,  vallis  .Acbnr.i  .tnrbatio- 
nisnia  ijuud  ^chcrnon  cii  nomen proprium,Jed  commune, 
j  Ljp-dnuitij-,  yidetiir  ciuod in  hoc  f.i&um  Jit  contra  prxceptH  do- 
mint  ducntis f'  pra  ec.r.T^i  quicunc];  ijlc  in  hoc  faciiiore  fueric 
deprchefus  coburcCigni  cum  omni  fubllancia  fua.  ^d  hoc  di 
Ci*!,ff,  noininc  combflionis  intciltgii  aliapenj  <juxcun(f;fecudu  iiliid 
Hicr.  i  i.a.Eduxi  eos  dc  fbrnace  fcrrca  Acgypci.i.  dc  feruitnte 
d'<ra,<J-  ftc  inpr.  pojiio  nominc  cbbujiionis  tntcUigiiur  l.ipidjtio. Sed 
kvQ  non  vidi.(urbtneconfonimiextui:^uiafirHuiprxcipitHradomi- 


»0  comburi  cum  eiusfubfiantia:  quxfnit  conbufla ,  vt  patetpcr  lite- 
ram Jcquentem  ^cumdicitur  :  Eccunda.^f/iw  exponunt  aiiqiii 
diccnicf .,  rp  Kcrbum  aowini  de  corhbnUione  .Achan  intclligitur  de 
igncgchcnnx :  qiiia  vt  dicuni ,  non panitiiit  vcrl  ratior.e  c^-lp£  ,fcd 
tanium  rationcpceme.  Et  ad hec dcfignandum  fignantcr dixit  dorai- 
riu>:  Ec  quicunqucillcin  hoc  fiicinorc  fucric  dcprchcnfus  , 
Comburccur  \'^n\.q.d.ariicjibifae,iainfuturarrt  rcjcruaie.idcu  no 
i/ai/,combur*s  cum  igui^/a/comburccur.  sed  hoc diClum 
non  vidilur  textui  conjonum ,  q;da  sicyicham  ad  dandani  gloriam 
Dco  confcjfus  fiiit  veracitcr^  hundliterpeccaiimfuum,  vtpatetitt 
texiu.^T-  ideo  non  eii  verfimile  (j,  fucrit  damnattis ,  &  hocfonat  ucr- 
bum  Ufuc  dicentis  ei :  Quiacurbalti  nos,curbabic  ce  dominus 
in  dic  hac.'//<ii/i'  dicat,uon  tn  futuro.Ui  Hcbr.to  cnim no  cji  uerbum 
optatiuum.f.iuibi:ttc,fcdindicatiuHm . Iagcharcha,//<>/'ji/f  te, 
quia  lofue  ad  eius  confurtaiir>ncm,propler  bitmilc  confeffionem  indi- 
cauitcivt  videtur,  quodmors tctnporalis cffetfibi  expiatio.Et  ideo 
alttcrpoteji  dici,quodisie^chan  duplicitcr  pcccauit.f.pcccato  facri 
legt^  furando  rem  domino  confccratam:  &  violationefabbathi,  quia 
furtiim  illud  commiftt  in  dicfabbathi,  vt  patet  ex  diClis  capitulo.6. 
&  idcopunitws  esi  diplici  pana.f.lapidalionis  pro  vioiatione  fabba 
thi.quia  hac  ellpana  dcbit.tfecundum  determinationcm  domini,  vt 
habetur  T^umcro.  1 5  .de  coltigentc  ligna  in  fabbatho .  Jecundopcena 
combuilioiiis  cumpertinentibHS  ad  ipfum ,  Jccundum  quod  dominus 
prxceperat  i:i  hoc  capi. 
6  Congrcgaucrunc./^ro  memoriafuturif  adterrorem  aliorum. 


i 


lofuc      Cap.  VIII. 


58 


B 

lltMJ.C. 


(mi.  b. 


luscff 

que  vcnics  le- 
fus  m  duas  par 
tcs  diuidit  po- 
pulii,  aliosipri 
mis,  aliosin  po 
fifrcmis  rtaruic, 
g.  cx  infperaco 
port  cergcT  vc- 
niant  inimico- 
ru.  Piimiaurc 
funt  Iud<ci,de 
quibusdf:7yo« 
veni  nifi  adoues 
perditas  domus  If 


c  A  p.    V  1 1  r. 

Ixitauten.  a  Inoppi.  Adam.  Priino  propterpcc 

cata  vidi  fumus ,  &  qui  babirabant  Hai  mulros 

intcrfccerunr.Hai  cnim  intcrpretatur  chaos,qd 

cft  habitaculum  da;monum.quorui-n  rcx  diabo* 

Contra 


fuccurrit  Dcus,  &  fugicntes  oesviolentisfulmimb.&gran  D 
dine confiimplit.  Porro  ytctfcy  cjuo latctes  in  infidijs excita 
bat  lofuc,  «VwM«,;de{f ^clypcu  mtcrprctat'  cfl  lofephus ,  iti- 
detJiSvmmachus.  Procop.  Svmmachusfcutiadicit,  alius 
hart am,alius  Scipionem  ^  baculum,  Lingua  Iberica  Acan- 

cium,qu^)d  Ro 

VIII. 


mani    Gjfuai 

vocant. 

Aug.  Cimq.s  QL«'ft-it.- 

iuliu;«bellum  ^"'*- 


C  A  P. 

Ixicaiitem  Dominusad  lofue  :  Ne  rimeas,  ncqiie 
formides.  rollctecumomnem  mulcitudinempu- 
gnacoium,  &  conliirtrens afcende iu  oppida  H.ii. 
Ecce  tradidi  in  manu  ruam  regem  eius  & populii, 
vcbemq,  & tcrram.Faciefque  vrbi  Hai  &  regi  eius 
licut  fecilli  lericho  &Tegi  iUius .  Prxdam  vero  &  4  vcrinadrj^S^/a 
omwiaanunantiadiripictis  vobis.    Pone  infidias  j  cad,nihil  ad  lu- 

vrbipoltcam.SurrexitqjIofueoiomnisexercitus  bcllatorumcumeo,  6  [^'"^  ""^^u^' 

r        ,  T   ■  c  •  r         lulta  autc  bel- 

vtafcenderentinHai,  &cleCi:a  triginta  milia  virorum  tortium  milic  7  i^  definiri  fo- 

r^/.Etalibi:/«-  r  nocle pra^cepitqi  eis,  diccns:  t Pomteinfidiaspoft  ciuitat^m  :  ncclon-  s  lcnt,quccvlci- 

d^Q  orimum  <a-  ■ '    _j    '■        ^ •      .   _        ..,.._  i: 1^.-^..         f-unt  iniurias. 


fufcepcrric  cui 
bellarc  fas  cH 
( non  enimfas 
eli  oibus)  verii 


lu.tuA  bsU(. 


tpelletit 
utores 
Mtis. 


«uafft.  10. 
i  lofue. 


d<£o  primum  & 
Gr.tcoi.  Gcntili 
poftenori .  lu- 
daicus  ergopo 
pulus  eftqpri- 
mus  flatuitur, 
Sc  quafi  fugics 
cum  Ielu,polie 
norvero  Gcn- 
tilis,quall  cx  in 
fpcrato  vcnies. 
Quis  enim  fpe 
rarct  gcnicsfal 
uari?  Acn^poft 
tergum  aduer- 
fariosc^dit  Ec 
lic  vterque  po- 
pulus  mcdiam 

turbam  d jsmonum  concludit  &  vincit . 
funt  qui  fcquuncur  Icfum  ab  oncre  lcgis 
•jt  b  Toneinfidias  .  Theodor,  Ad  quid  prarcepit  Dcus ,  vc 
flrucrent  infldias?Docet  ec  fidclcs  vfos  cliccomcntis  huma 
ius,  vt  auxilio  diu;no.Cum.n.fono  tubarum  prirtiam  vibcm 
cepilTent,mcrit6  faiie  difciitccrtate,labon  mciiberc,(Sc  fup- 
pctiasdiuinas  cxpeitare.ConfcIhm  ergo  dimicantibus  ilhs 

iuccurric 


giusrecedatis,  Scentisomnes  paruti.  fcgo  autem  &:rcliquamultitu- 
do  qua^  mecum  clt ,  afccndcmns  ex  aducrfo  contra  urbem  •  Cumquc 
cxierint  c^ntra nos,  ficut  ante  fccimus ,  fugiemus ,  & tcrga  uertemus, 
donec  perfequcntcs  ab  urbc  longius  prorrdhantur .  Putabunt  cnim  nos 
fiigcre  ficut  prius.  Nobis  ergo  fugientibus  &  illis  perrcquenribus , 
confurgccis  deinfidijs  &  t  ualtabitis  eiuicacem  ,  cradecque  cam  domi- 
nus  Oeus  vcrterin  manusveftr.is .  CumquecepericisJuccenditeeam: 
&ficomniafaciensut  lulli.  Dimifitquecos  ,  &perrexcrunc  ad  lo- 
cum  tnfidiarum,  federunrqueintcr  Bethcl&Haiad  occidentalem  pU 
gam  urbis  Hai .  lofuc  autcm  nocte  lila  in  medio  manfit  popuh .  i)ur- 
genfquediluculorcctnfuicfocios,  &:afcendic  cii  fenioribus  in  frontc 
exercuus  vallacus  auxilio  pugnatorum .  Cumq,  ucniiTtnt&afcendif- 


E 

*  ab  vrbe. 


•  dicit  domi- 
nus  &  vobis 


Fugere  autcm  vill 


li  ea  gcns  ,  vel 
ciuitas  qu^  bel 
lo  pctcndacf^, 
vcl    vindicarc 
ncglexerintq^ 
a  fuis  improbe 
fa^umeft,  vcl 
rcddere   quod 
periniuriasab- 
latu  efl .  Sed  & 
hoc  genus  bel 
li   iuliu  cft  qS 
Deus  imperat,  Dew.ji; 
apudqucm  no 
clt  iniqu;tas,&:  _ 
nouic  q.-icuiqi  "^ 
fieri  dcbeac.In 

quo  bellodud1orexercicus,vel  ipfe  popuIus,non  cam  audf or 
bclliquammimf^criudicandusefl; . 

Aug    Ciua:rcndu  cft  vtrum  omnis  fallendi  voluntas  pro  Qitrtft.ir. 
mcndacio  pucanda  lic,^^  (i  icacfl,  vtru  pofTic  eire  iullu  mcm,  »>»  w'"'- 
d.ic.uin  quo  iHe  fallitur  q.  dignus  eft  flUli.  Ec  (i  non  hocq.de 
iultum  rcpcrirur ,  reflat  vt  (ccudum aliquam  fignificatione 
hoc quod de infidijs factum  eft,ad  vencatcnircferatur . 

Et  fuzientrs. 


DiuiCo. 


(«r.7.b. 


.Arnbr.lib.de oficiii  ficut  obferuatio  treugarumy^"  conftmUia.  Eciofi 

infidix  Hant per  tale modnmjunt  iniuiiji  et  illictiiZ..A''tn  mo  decipii- 

tur  hojiesper  hoc,g,  aduerfarii  occulant  eis  verbis  vcl  faClis  fuam  tn- 

tentione.cj-  hoc  ejt  licitu ,  cjuia  non  tentntur  eis  reuelarefua  fecreta. 

y H  cr  11  facra  fcriptura  dicitur.^  t4 fecreta  fidei  occultanda  fnnt  infi' 

delibus,ne  ab  eis  dcrideantur .  fecundii  {ddicitur  Matt.-j.a.  NoliCO 

fanctum  dare  canibus .  Et  m*ltb  fortius  in  bello  iuito  licitJt  di  oc' 

Cfiltarefecretafua  aduerfiiriis,tjuia  hoc  maximb  valet  in  reb.  bdlicis. 

vtpatetper  yegetium  lib.^.de  urte  wditari.Etid(0  .Au^.ingf.fnper 

lociim  iliu  dicir.  ^i quis btllum iu^uf<fccperit.,  vtru  apcrta pHgna,ait 

ex  tnfidtjs  vincat,non  refert  adiujittia  .  Ex  diBispaiet  primum  ar^u 

wentum  ,quia  nullus  voluata^catinnabdi  debet  vvlle'ii'iMniaJibi 

reuelentur.  Similiter  fcim,cfuia  talcs  inlidix  »on  pei  tmeni  ad  iniUiii- 

tiarn,fcdad  prudentiam  beUica ,  6  Surrcxitq;  lofuc.  H.'cto«/f- 

qmter  defcnbitur  execntionis  aiim  :  fAiafic  lujue  exccutws  eft,Ocut 

diisfibi  reuclatit  :  ifu£  quidem  executioprimb  defcribitur  ifuantu  ai 

exercitiif  ordiHatione.fdb  tjuamu  ad ciuita:is  captioncm.ibi :  Abijc 

ergo  lofue.  Snla primitpartispatet  in  litera ,  cjux  eft plana,paucit 

exceptisefufdifcurrentur.  7  E/.  Dicit  l{a.Sa.  tpibifuerunt  poftt* 

dupUcesinfidi£.Inprimis^erunt  ^o.miHa  virorii .  de(j'uib.locfuitur 

hic  fcnptura.ln  ficundis  Yerbiifidiis  fuerunt quinejue  miUa.de cju.b. 

dicitur  iufru  in  partc  ifta  .  C^inquc aijt  milia  viros  clegerat,  SC 

pofucrat  in  intidijs,?'ra  quud iUx  infidix  crant  fpDjquiorcs  ciuita- 

u  cjua atif.  Exp>ln<^res aut ca  holici coiter diiU'it,  quod quiuque mi- 

lia  vir0rJ4.de  quth.  fitfermoinfrafuountdenumerniiiorii  }o.mdiiiy 

&  illi  trh  remunferiit  in  infidiis,&  lymilia  redierut  adptignandum 

cum  lofue contraregem  Hai de ciuitaie excunttm  :  ■&  boc  videtur 

dam  iHrafeniper  obfcruanda^etiam  cnm  aduerfarijs ,  fccundu  q3  dicit       per  hoc  quodfubditur  hic .    S    Ponite  in  q.d.  ponite  ibi  in  infidiis 

Umbr.  ^ ______—_—— 

"~"  M  O  R  A  L  1  T  E  R . 

1  Dixit  antem.  In  hoc  cap.agit^^dc  dcbcllatione  ciuitatis  Hai 
&  regis  eius.Hai  intcrprctatur  chaos,quod  idem  cft  qd  con 
fufio.Rcx  igit^Hai  rc^ccofii  iionis lignat.Et  licur  dictt  quc- 
d.aglo.Hcbraica  fu n Ecclcfiaftc,  iomcspcccati  cfl  talis  rcx. 
Df  .n,  rcxjquiamulti  obcdiunt  ei.&:  rex  cofutiouis,  nam  in- 

clinac 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

Dlxizmtcm.Hic confequemer d'f:nbitur  ciuitaiis  Hm  deftrH- 
iio.&  fecHdb  ex  hochabitatorttm  terrjt  Chanaan  trepidatio.c. 
9.Ltrca primu primo  a  domino  dicitur  cap'ionis  moins .  Secudofub- 
ditur  executionisaSus,ibi,  Sutrcxitq;  lofuc.  Tertio  immolationis 
cultus,ibi:T\inc  xdificauit  lofue  ikiLre.Circa primum  dicitur. 
I  Dixit  aiit.  q.d.ficut  fubt/axi  a  te  auxilium  rneum  fppeccatU  ip 
fius  .Achafita  te  protegam  propter  tujtitiam  de  ipfofa  ili.iofubditur. 
2.  Ecce.q.d.  viitoria  httc  erit  virtute  mea. 

3  Facicfq;  ipfam  deilrucndo,^  rcgi  ciasypfum  occidendo. 

4  Pc(^dim.i.diiiidetis.sic  autem  non  fuit  faclum  ieprAda  lericho, 
qu£  fuit pofita fub anathemate,  vt  dictumfuitfuDra  ^.cap. 

5  Ponitc.i>j.i/^«»'  autem,&  ad  quid  non  exprimitur  hic,fedparte 
JeqHeti.Domin^  tn  hic  reuelauit  ipjt  lofue  qcquidpoflea  executus  eft. 
Occafione  auce  huius  dicli  quxritur  hic  ,  vtrum  in  bcllo  UciiJi  fit  in- 
fidiis  &  cauteUs  vtiiEt  videtur  quod  n6,juia  ius  naturale  dicit.  No 
ficias  alijs  qd Cibi  non  vis  fi>;ri.'?S['4//'<f  autem  velLct  fibi  fieri  in- 
fidias:ergo,^c.Item  infidix  sitt  quxdam  fraudes ,  i^  per  confequens 
pertinent  ad  iniufiitiam:er^o  non  eft  eis  Uciium  vti .  quia  fcriptU  e(i 
Deiit  i6.Qj^odiuftumcit,iuftecxequcris.  In  cocrariumeftglo. 
.Aug.fiper  iocura iili(,&  textus m  quo  dicituriquoi  lofue  pofuit  in- 
fidias  iie  mandato  domini.[{eft>onfio.^ut  bellum  inftU  eft^aut  iniujiu. 
Si  iniuiiu,n6  esi  licitJt bcllare, tS"  per  lofequens  iniuflJi  eji  cJ"  ilUcitJi 
infidiis  vti.Si  autfit  bellu  n  iuflum,tunc  dicenditm  qiinfiditt  e2r  cau- 
teU  ad  hoc  ordinatur  vt  hufies  decip  antur.  Trii  iiut  hoiies dupUciter 
decipi  ab  aduerfuriisfiiis  f.vno  modo:qa  dicitur  eis  falfum  ,vel  nofcr- 
uatur femf  promijiH,&  hoc  cjlfernper  illicitii,-juia  in  bclUf  funt  que- 


clinat  fubdifos  confa  didamcn  rca:.r  r.itionis.Vbi  vero  no 
eft  ratio,ibi  n6 cft  nifi  contiifio.  Pcr  lofuc  vero  qui  faUis  111- 
tcrprctatur,:nti.-llcdus  vcl  r.itio  bcnc  lignihcatur .  Na racio 
Itmpcr  ad  optima  dcprccatur.Huic  autcm  dicitur. 
?  vuncinfidias  yriicofi  Mw.quia  fcnipcaucducficontrafo- 
'  f  miccm 


r? 


Glofordi.  &Nic.dcLyra. 


60 


a  Et fnnjtntes.  Adamancius.  Qu^id piicas  Icfus  fngics  figni- 
~A  ficct:V»dcainus  fi  fit  talc  aliquid  quod  fugiendo  vincamus, 
Ibidcm.  nu»3cft  aliquapfcdla  virtus  \n  fuga.Paulus  indicac  diccs;F«- 
j.Cor.^.d.  giiefornkaiioneM,  Vidcscir.c|ii.;ndamrpi:cic  formcationis, 
qua  fugerc  dcbcm^fi  cailc  m  Clirifto  viucrc  volumus,h?c 
crgo  fuga  paric 


*  w)  c^iuute. 


falutcm'  Simi- 

li  modo  fuscve 

dcbcmus  iram, 

auariti.nm,  inui- 

diam,liuorcm, 

clctr.idtionc,  & 

liuiu'modi.  Hic 

cft  cxcrcic"  Hai 

qucm  Icfus  fu- 

•fnoeeurfum  gcro  doccbac . 

jTJcl  'Hn(iii;Sivosperf 

M"U>-»o-'-  fecuti  fiterint  in 

ma  mitate,  fugi' 

te  in  aliam.  Vulc 

cnim  nos  huiuf 

modi  hoffcs  fu- 

gcrc ,  &:  f  ugicn- 

do   cuafcninu^ 

horum  maloru 

contagia,  vidcn 

tcs  deuocioncm 

noflrdm  &  pro- 

pofitum    mccis 

angcli,  (c  nos  in 

fcctationcm  d^- 

monu  pati,  in- 

furgunt ,  Sc  cos 

pi'lt  icrgumce- 

dctcs  intcrimut 

Icfus  cnim  q(\ 

cum  hisqui  fu- 

giut,  m.-igisqua 

cum  illis  quip- 

fcquuntur :  diji- 

gitcnimcos ,  q, 

fugiizc   fornica- 

tioncm.dohim. 


terr.im  illlam  incolcbanc,  ncpsqui  fnccrnecfone  digna  c6-  D 
mifilicnc,8ir  deucnilfcncad  cxcrcmanequicia.  Q^u  ob  cau- 
fam  elim diluuium  induxic,ac  Sodomii  &  Gomonh."i  ignc 
cofuinpUc.fulficquoq;  lofuc  pnncipescalcarc  pcdibuscei- 
iiiccs  licgUjVC auJaciorcs  racti alacrius  in acic  confin«rcnt. 

"Hocipfiim  ccia 


P 


>  ab  infidiit. 


trtnwncretfu 
perdes  &  qui 
CUAiicrcc , 

c 


fcnt  ex  aducrfo  ciuitatis,  fteterunt  ad  feptentrionale  vrbis  pl^ga ,  in 
tcr quatn  & cos  vallis  media crat .  Quinque  autcm  milia  viros  clci^e- 
rat  &  polucrac  m  iniidijs  1  ntcr  Bcthel  & Hai  cx occidentah partc  ciuf 
demciuitatis.Omnis  v^erorcliquusexercitus  ad  Aquilonem  acicm 
dirigebaf,ita  vttnouidimi  multitudini?  occidcntalem  plagani'vrbis 
attmgcrec.  Abiit  ergo  loiuc  no^Sle  illa,&  flctit  in  valiis  medio .  Quod 
cum  vidifletrexHaiifcdinauitmancj&egreflusertcum  omni  exer- 
citu  ciuitatis.*Direxitq;  acicm  contra  defercum,ignorans,  quod  pofl: 
tergumlatcrentinfidixlofucvcio&omnis  Ifrael  cefleruntloco,  fi- 
mulantcsmetum,&:fugicntesperfoIitudinisviam.Atilli  uociferan- 
tes  pantcr,&  fc  mutuo  cobortnntes  pcriccuti  funt  eos .  CCique  recef- 
fifl'(intaciuitatc,&neunusquideminurbeHai  &  Bcthel  remanfii^- 
ler,qui  non  pcriequcrctur  Ifracl.ficut  erupcrant  aperra  oppidadere- 
linqucntes ,  dixir  Dommus  ad  lofuc :  Leua1  clypeum  qui  in  manu 
tuacftconrraurbem  Hai,quoniam  tibitradam  eam.Cumq;eleuaf- 
ietclypeum  exadueribciuitatis,   mfiJi.Tqu.-r  latebant  furrcxerunt 
confcltim,&  pergentes.ad  ciuitatem,  ceperunt  &  fuccenderuteam . 
Vin  autem  ciustatis  qui  pcriequebanturIoiue,re{picientes&  viden- 
tes  fumum  vrbis  ad  cajjum  vique confcendere  ,  non  potuerunt  ultra 
huc  illucq;  diffugerc,prxiertim  cum  hi  qui  fimubuerantfugam  ,  Sc 
tedebantadiolirudinem,cotrapcriequcnces  fortiflime  -eftitiflTent. 
Videnfq,  Iofue,&:omnislirael,quodcapta  eflct  ciuitas-,&  fumus 
urbis  afcendcret,reuerfus  perculllt  viros  Hai. Siquidcm  &  illi  qui  cc- 
perant  &  iucccndcrant  ciuitatcm,egrcfsi  ex  uibccotra  fuos ,  medios 
hoftiiam  feriie  c?perunt.Cum  ergo  cx  utraque  parte  adueriarij  cxdc 
rentur,ita ut nullus de tanta multitudinc t (aluarctur,  ngcm quoque 
mendacm&hu  b  urbisHai  apprehendcruntuiucntem  &obtulerunclofue.  Igiturom- 
lufmodi .  p^bus  interfeais qui  liraelem  ad  defcrta tendentem  fucrant  periecu - 

ii,&ineodemlocogladiocorrucntibus,  reucrfi  niijlirael  percut 
feruntciuitatcm.trantautem  quiineodemdie  concidcranta  uiro 
uiq;admulicrem,duodecim  miliahominumomnesurbis  Hai.  lo 


Dommus  no' 
IkT  [cfus  man» 
dauic.  ILcccait: 
Dcdtvobispoiesia  ^'•'- 
tem  caLcaniiifiiper 
Jcipcntcsyijr  fcur- 
piones ,  e^  fupcr 
owncm  ■pirtutem 
inimici. 

b  I^iilur  omni- 
biis  interfc.  Ada. 
]}cuiicrunt  cos,  tca-fi  limt 
in  o:cgladii,vf 
(|Ucquo  non  rc- 
Jiuqucretur  cx 
cis  q.  f.iluus  iic- 
rct,  &:c.  Indica- 
tur  nobis,  quia 
ex  his  quorum.E 
chaosefthnbita^ 


tqiii  linfi 
crant. 


Ibidt 


ram  civ . 


^  Sur^ensij;  dilu 
(uloy  &c.  lolc- 
phus.  Icfuspur- 
gacum  excrcicii 
cduxic  ad  Ain 
vrbcm,&  nodle     fuc  ucro  non  contraxit  manum  Quam  in  fublime  porrexerat    tenens 

circa  ciuicaccm  ■*  ^ 


culum  ,  id  cfc,. 
djcmonibus  qui 
in  abyfloiegiiac 
nullum  penitus 
rclinqucre  dc- 
bemuSjicd  om- 
ncs  intcTimere 
non  fubf^atiam 
fciliccc  .'llorum, 
f  d  opus  6c  ihi- 
dium  quo  pcc- 
c.-irchomines& 
ciunt ,  ha:c  cfl 
cnim  corum  vi 
tafi  pccccmus, 
&:intcntus  co- 
rum  finon  pcc-  ] 
ccmus  .  Inccri- 
munc  ergo  fan- 
di ,  h.ibitatorcs 
Hai,  ncc  vUum 
dimittunc,  qui 


iafia 


I 


infidias  cofiicucns,diluculocum  hofiib.cft  congrcffus.lllis 
auccm  cum  fiducia  propccr  prioicm  vic^jria  fupcr cos  cun 
tibus,popuIus  Hcbrajorum  limulando  fc  rccedcrc,  longius 
cos  quafi  perfcqucnccs  craxic  .  Du  vcro  refticificc  cxcrcitus 
5  facic,dcdiirctq;  figna cis quos  in  iniidiis collocauciac,illi 
in  ciuitatc  ingrcffi  funt.Du  cfTcntcirca  muros  ciucs  intcn- 
ti,aliqui  vcro  6c  circa  afpcttii  cqruin  qui  cgrcfTi  fuerat,  clui 
tatem  cepcrunt,&:  oinncs  occurrcnces  cxcinxcrunc . 
4«  Thcodo.QuiIofuccrudc]icacis.irguuc,quc)domncs  cru 
cidarcc,& rcgcs  crucifigcrcr,arguic  cc  Dcum  qui  ica  precc- 
pic.Iplccnim  pcr  iMofv-n  iulficomncs  pcuicus  inccrhcrqui 

cci- 


cum  omni  dili- 
gcncia  lcruanc 
cor  fuum  ,  nc 
procedcic  cx  co 
cogicacioncs  mahr,&:  os  fuu  nc  proccdac  indc  fcrmo  m.-i- 
lus:hocc no rclinqucic  vllQ ^ ciFugiac,  cum cos  ncc  fcrmo 
clfagicmakisExcinguamus  crgo  oes  ch.ios  habicaces  .i.co- 
cranas  virtuccs,&i:  nuUa  rclinquamus  quc  ctTugiat.Sicenim 
fcflu  cclcbrabim"  die  Dco ,  Hc  ]xz?.  fliicnmtacc  gaudcbim». 
qu.indo  crgo  lcgis  in  fcnpturis  pugnas  iuftoru  cxdcs  mtcr 
cmpcora,&  q.a  fanai  nulli  hofiiu  parcunc,  &:  fi  pcpcrccrin: 
rcputancisin  pcccacu:ficucSaulicj.  viuu  rcfcruaiiic  A?agrc 
ge  Amalcc,ficuc  cxpofuimus  Incclligcnda  func,  q.a  h^^cl^el 
la  geruncur  aduerfus  peccatu..Qiiomodo  autc  iufii  crunt  li 
vcl  p.mim  pcccati  m  fcipfis  fcruauenntrldco  dicic  dc  cis 
/1   Gu  i.T  ncc 


Mattll.I.i: 


J.RC.I}.! 


NICOLAYS.    DE    LYRA. 

aliquot de nobii.f.^.miha ad huccUtla.lnteniio cnim  lofuc  crat  ex- 
trahere  re^cm  Hat  dc  auitatc^y^  tunc  inQdijt  ciuitatcm  intfaret,i:jr 
eamincenderriil,vt cxprcjfc dicitur in lima,  &■  ideonon  conipr.run 
coram  ciuitate  cum  totnjuo  c^ercitnyne  aducfarii  ex  tanta  tnuliiiu- 
4ine  terrtti  non  anUi rcni  exire ,  &  ideo  2  J.  miUafupradiCia  iunic- 
runtfe  lofue  pojl  (^icjfim  illorum  adfcrfariorum  de  ciuitate. 
I  ^biit  ergn  lojne  nntic  illa.crc.  Hic  ponitur  atlus  executlonis 
quantum  ad  ciiiitatis  captioaem^x^ patct  liicra  rfque  ibi . 

2.  Lcua 


J  i-cnac,ypcv  Hrbrxidicnntkadvdon,idcJi,h^(Iam,  &c.  ^d 
hoc  enimficbat  illa  cleiuitio  vtfoct  lofuc  cjui  crant  i„  infidm  vidc- 
rent,&  ciHitatem  intrareni:  &  aluje  ci  iungcrcnt,  cjiiia  hoc  erat  eis 
projignodattr.qno  vifojiatim  exicrunt,Htpa'.ct  t  litcra  &  idco  opor^ 
tintqiilU  eleHattoficfientUltum ,  utpdjit  a  viultts  &  a  Ib/e  ui 
dcri.iT  tdeo  dicut  Hcbr^ifuit  hafta,in  cuins  fimmitate  erat  aliquod 
t*extllumproJtgnodcterminato.PclJifm  clypcus,  ut  dicit  tranflntio 
ncjtra.oportetdicere quoJfiutJcuatus  in  alii-m  iHfimmitate  cuitifr 
dam  bafi^  ueipcrtuA.Cxicrapatent  tifque  ibi. 

*  Qui  fuc 


M  O  11  A  L  I  T  E  R, 

fmiccm  feu  carnis  inclinacionem,eo  quod  in  fencflucc  dc- 
bcllauic  lapicncifilmum  Salomonem. 
t  U«a  i.l)p(u  qnt,&c,Ql\pcu^  iflc  cft  mcmoria paflionis  do 

inini- 


minicx.Thren. j.b.D.iiij eis Dnmincfcuiu  cordis  lahorem  ttmr.t. 
I  .T?etri  ^.a.Cimiia  in  carnepa/Jo,  &  vos  eadc  co^itatione  armami- 
tii.Si  vero  clypcus  iflc  cofificcr  ccnc.uur  in  maiui  bona:  opc 
racionis,  dcbcllatur  mfultus  carnis  vcl  fomitis.  ideo  dicitur 
poftea. 

3  /o/«e  vero  tion  cotraxit  ma.ejum /«.g^f.doncc  incer.  Scg.cur, 

■\i^gem 


6 


1 


lofue      CaD.   VIII. 


^  qu:a  nec  vnum  rdiquemm.vnde-.T^oridum  yfque ad far.^mncm 
A  rejhtijiis adncrfus  peccatum.Umca.hhi  dicitur.Sanctififatebeilu, 
Ic  i2.t.    arpiignatepugnatn  domini.C^ud  eft.n.flinaificare  bclliim,n!Tl 
^jt'-    intcrcpcisommbusanimehoftibiis,idcft,vinjs,&:mornfi- 
catis  membns  qug  funt  fuper  terra,&:  omnib.malis  cupidi- 
tatibus  amputacis  etiici  fandu 
corporc  <?».  fpiritu ,  6<r  fortiter 
facientem  venire  ad  c6fpe6tu 
Dei  viuecis,&:  ^p  palma  vido- 
rie&;  ytutis  mcnto  coron?ri. 
a    l{tgcm.  A  dam.  Rex  Hai  in 
lignogemino  fufpenditur  dia 
g  boJus.f.in  cruce  Chrif^i ,  qua: 
gemina  {uic.i.  geminu  ratio- 


S.  in 


clypcumdonccintcrficerenturomneshabita- 
toresHai.lumentaautem  &  pr^dam  ciuitatis 
diuiferuntfibi  filij  irrael,iicutpr?ceperatdomi 

a  1  Nou  hoc  ad  liteiam  ,  fed  locus  demonani  inhabitabilii  cru  m  xicrnum  ,  cum 
iam  nemo  peccabit ,  nccjuc  regtubit  pcccatum.cum  diabolus  Sc  anfeli'  ems 
ibunt  in  iyicra  .xternum. 


.1  .  i.  C, 


;oi9.  a. 


I    ica: 


1 


4.«J 


nc  conftitit ,  quia  vilibiliter 
Dei  filius  in  carnc  crucifixus 
di,  inuiiibilitcrverodiabolus 
tum  piincipatrbus,  6c  potelta 
tibus  fuis ,  vn^e  Apoilolus : 
i^ud  erai  CQntrarium  nobis ,  tu- 
iu  tUud  de  medio  ,a)jgens  cruci 
f:i£ ,  exuensprincipatus  o?"  pote- 
Jt  Mes  iraduxH  Ulnre ,  tnumpijas 
eosinl^gno-crucjs  .  qixaamis  in 
al:)s  cxemplaribus  habet ,  tnit 
pbans  eos  injemetipjo :  fed  apud 
Grarcos  hetur,  in  iigno .  Er2;o 
duplcx  el.t  ro  dominicx  cr\i- 
cis  Vna,quaChriituscrucifi- 
xus  reliquit  nobis  cxeplu,Al 
tcra  m  qua  crux  illa  tropheii 
fmt  diaboli  inquocrucirixus 

*  cli  ic  trmphatus ,  vndc .  Mihi 
auiem  abju  gloriari  nijt  m  cruce 

Q  domini  nojirt  lefu  Clmiii,perque 
Milfi  mun.cr:i.e^i^c^  ego  muu.Wi 
dcsqiio  Apius  duplice  crucis 

jpditrone,duo.n.libi  pnadicicefrecrucifixa,  fefanau.f.& 
pdore  mudi,licuc  diximus  Chfm,&  diabolu.  Nos.n.crucifi 
gimur  mudo ,  cu  venics  princcps  mudi  in  nobis  no  inucnic 
■^cq.&:innobis  crucifigit^muduscupcccati  cOcupifcetias  no 
recipimus.Scd  dicet aliquisrSi di.ibolus &  cxcrcitus  cius  in- 
tcrcmptus  clt,quomodo  adhuc  cocra  fcruos  Dci  pualcc ,  ^j- 
Jtcut icu rugiens  cacumit qnarens qucmdeuont  >.  Scd  iVaducncus 
Chrifti,vnus  quidc  mhumilitatcc6plctuscft,aliusfpcr.u  m 
gloria,^:  hic  pnmus  aducntus  in  carnc,mvftice  in  fcripcuris. 
vmbracius  df.vndc:Spiricus  vultus  noItri,'Chriftus  diis,cui 
dixinius,?^  vmbra  tua  viuemus ingentibus.GabricX  quoq;  de  na 
tiuicatc cius dicit:^/««r  alii(fmu  obubrabU  tibi .  vndc  intclli^^i- 
m'  plura  pnmo  aducnru  eius  obumbrari ,  quorii  compleno 
cofummabiC'  m  fccundo.  &:  Apoflolus  dicit ,  quia  rcfufdtauit 
vos  cum  to,firnuUj;fidcrcjccU  in  ca:iejitbus.,  q  adhuc  implcta  non 
uidemus.fcd  nuc  adumbrata  sut  hic  p  fide,q.a  mcntc,  &  fpc 
a  tcrrcnis  ^  mortuis  opcribus  eleuamur,  &  quotidiccor  no 
ftru  ad  celcltia  cngimus ,  icd  in  fecudoaducncu  implcbunc' 
q  nuc  crcdim»  6l  lperam^:Sic  ergo  diaboi'  vidus  eft  &c  cru 
cihxuSjfcd  his  q.  cu  Chnfto  cruci^fixi  sut .  omnibus  aute  eric 
^  crucirixus  ,  cu  coplcbitMIud  qd  ait  Apoftolus:  yicutin  .Adam 
omnes  moriuni ,  Ua  cr  in  Chriiio  omncs  vnHficabuhi.Li^  crgo  hoc 
et  rdurrcdionis futurx  myflerium.Nam  &:  cunc  diuidecur 
populus  in  duas  parccs,&:  mic  alij  primi,alij  po(trcmi,quicu 
quc  ad  Ichim  colpirauciut  in  vnu  ncc  vlcra crit  d!abolus,g.a 
ncc  mors.Vn  nos  qui  viuimus,qui  rejiduifumus  in  aduentu  Domi- 
ni,'id prmuenumus tos qui dor.quiaipjc dommusin luffit  ©-  in  voce 
archangeliyc^  in  tuba  dvfcendet  de  calo,et  mortui  qui  in  Clnijio  funt 
rcjurgtnt prmi,dcinde nos  qui  viuimutiQrc.  Dc  diaboloaucc.iit : 
Nouifiimus  inimicus  defirueturmors,<St:c.Ad.i.  Lxx.in  gc- 
mino  ligno:hoc  c  lignu  fcicn^  boni  &:  mali,m  quo  iS^  boiius 
.i.Chnlius,(5£  mar.i.diabolus  pcpcdic.lcd  malus,vc  inccrircc 
boa^  vc  vjucrec  cx  virtuce  qa  crucijixus  ejiei  infirmUatc,fed  vi- 
mi  cx  uinuie  Dchncc  vtfolum  viueret,fcd  vt  viuificaret.  Ipfe 

cfi  no- 


ap.    V  1 1 1.  6i 

eft  nouiflimus  Adam  in  fpiritu  viuificantc .  j) 

-ii  ChaldxusPanip.Homo  fufpefusidco  vocaturcontumc-  la  «p  i«. 

Jia,auc  malcdidio  Dci,quia  id  fupplicium  in  coscmconiti-  »euiero. 

tutu  eft,q  Dco.aut  verb[s,aur  improbo culcu  ^ibru  inferut . 

•J<  R.IfaacAcrameus.Sufpcnfiis  vocatur  cxccratio  ,  non 

Dci,fcd  iudicu  :  quia  ita  com- 
parati  funt  animi  hominum , 
vtciim  cruci  atSxum  alique 
confpiciunt,  deccftentiir  ma- 
giftratus  fcucntatem. 
•ii  II.  MofcGcrundcnfis.Ta 
mccfi  foncis  fcelus  dignum  lic 
nus lofue.Qui  fuccendit  vrbem  &c fcciteam  tu  i  '^'"'^"rniorefufpcndio^quam 

mulumfempiternum.  Rcgem.iuoque  eiusfu-  t  "^^^Z^^S^^iSZ^ 
Ipenditin  patibulo  vlque  ad  vefperam  ,  &:ioIis      coipeducadiuen-quiaomniu 
occafum.Pr^cepitcjj  lofue^&depofuerunt  ca- 
dauer  eius  de crUce ,  proiecerun tque  in  ipCo  in - 
troitu  ciuitatis,congertofuper  eo  magiio  acer- 
uoIapidum,qui  permanet  vfque  in  pn-cfcntem 

a    f  Oportebat  eum  aliquid  Deo  dijnum  tanta  vict.iria  ofFerre. 

diem.  +  Tuncxdificauit  lofue  altare  domino  2. 
Deolfrael  m  monte  Hebal,  (icut  prajceperat 
Moyfcs famulus  Domini  filijs  ifrael ,  &  icriptu 

>  fHi  iapidcs  viui  funt  Apo.Wi  &  intetjri  &  inco.it.i.mi  nti  ,  vnum  iltare  ficien- 
tes  propter  vnanimiutem  5c  coi.otdiam  vnmun.rc.  ora  i:es  .  Sup-r  hoc  alta- 
le  oaerc  lefus  facnficium  patn  .  Nas  quoqu;  piaumusefiici  iapides  aliaiis. 
non  enuti  dcfent  iios  Chtillus  .'c  oratio.i;s  noflxas  fpiritus  adiuuat ,  6t  offert 
patri  oradones  nolras.         *(  Omn.bus  lidclibus  c]ui  funt  lapidcs  viui. 

cft  in  volumine  legis  Moyfi:  altare  dc  lapidib^ 

a    ^  Q_;ncoriupricr.nie&  Ipiritu  . 

impolitis  qu*  >s  ferriim  non  tetigit,&  obtulit  fu- 
per  eo  holocaulla  Domino  ,  immolauitcjue 
pacificas  vidimas  ,   &  (cripfit  fuper  lapides 


x.Pct.z.a.' 


Eph  X.  <f. 


ujt7.a. 


.4.(1. 
.1.(1. 


hl.b 


hi.^.i 


«ty.d 


913.  b 


hominum   cxccrabiliftlnv.is 
b:jbctur,qui  fufp^ndioncca- 
tus  eft. 

b     Tunc  £dificauir,drc.AdAm.  nom.9' 
Aedificauiclcfus  akarcdomi  iniof. 
noDcoIfr.:el,&:c.Omnesqui  E 
m  Chnftum  crcdim' ,  lapides 
viui  efie  dicimur,  fccudum  il- 
\\id:l^os  autt ejlis  lapidet  vi.c^rc. 
Sicucautc  lapides  validiores 
pnmi  iaciuatur  infundamen 
to  ,  vc  ipfis  fuperpoiii  pollic 
^dificij  pondus,  fecundi  vero 
iS^p.uildmfirmiorcs  proximi 
ordmatur,  qui  vero  adhuc  m- 
firmiores  funtpaulo  fupcrio- 
res,dcindc,qui  infirmiores  ad 
huc  sijc,in  fupcnoribus ,  &:  ^- 
pe  ipfa  faftigia  collocantur. 
Idem  inteliigendum  eftdela 
pidibus  viuis:Apol}oli,&pro- 
phetx  funt in  fand^imctis.vnds: yuperxdificatifuper  fundaae- 
tu ..4.0  yfiolor.um  et  prophetaru,ipf(>  fiimmo angulari  iapide  Ckrliio  le  p 
/".Ipfeautem  Chnffusfpiritualisijdificij  fundametu  eft,vn  i.Cor.j.c. 
dcffnndamentn  aUud  nernopbt  ponrre,prxter  id  quodpo/itu  eji  q,  eH 
Iif<(  Clmslns .  Beati  ergo  qiii  fupra  tam  nobile  fundametum 
a.'dificia sada coftruxcruc Scd  1  hoc  a:dificio  oporcec  eile al 
tarc.Qn,'Cunq;  ergolapidcs  viui  ofonib'&:oblecracionibus 
vaca.i,6c  fupplic.inonu  vidim.is  immolac,ex  his  qdificac  Is- 
fus  alcare.Sed  videq,d  afcnbaclaudislapidibus  alcaris.  Sicuc 
dixidcgislacor  MjIcs,  £di!icace  alcare  ex  tapidibus  irue^ris,qui- 
bus  ferrum  non  cfi  iniectum  .  Nouitcuiufq;  cofciencia  g.s  fitin 
tegcr,incorrupcus,impollutus,  inuTiaculat'carncvVfpintu: 
cui  fcrru  non  efl  miedu.i.q.  ignea  cela  maligni  non  recepit, 
fcd  fcuto  fidci  extinxit  & rcpulic,vcl  q.scft  qui  fcrru  pugm^-, 
belli,l!tiu  nunqua  rcccpit :  fcd  fcmp  pacifiCus  fuic ,  quiccus, 
micis,&Chriflihumilicaccformacus.hi  funclapidesviui,  ex 
g,bus  alc.-.rc  fit ,  vc  oflPcrat  Icfus  fup  cos  holocaufta  &l  facrifi- 
cia  faluris.Scd  adhuc  dceft,  qcl  his  oibus  adijciat  iL-fus .  Scri-      ^ 
pfit,inqt,Icfus  fup  lapidcs  altans  Deuteronomm  Icgis,  &:c. 
C^o  autc  hoc  potuit  faccrc  ?  Scd  nf  Icfusm  lapidibus  viuis 
&:intcgns  fcripficDcuteronomiii.f.fccundalcgc.  vndcip- 
feait:  Oictu eji antiquir.^^ylo ocddes.Ego ane dico  vobis:  Omnisqiti 
irafciifr.t.fuoh.€!t,&c.  Vidcs  Dcuteronomium  quod  fcripfic 
Icfus  m  lapidibus  viuis &:  intcgris,  no  in  cabulis  Lapidcis,fcd  Muth.f.e. 
in  cabulis  cordis  carnalibus:iion  acramenco,  fcd  fpintu  Dei 
vmi.vndc  :  Cum  enimgciitcs  quf  legern  nonhabentes,  naturaiittr  ^"""•*'^«. 
qux  legis  funt  fr.ciuni  ,hi<iiifmcdi  legem  no  habenrei,  •pftfibi  fmit  lex, 
qiii  ojiedunt  opiis  ttgis  Jcnpudn  cordibusfuis,  e?c.  Scdniic  jj  h^C 
qua;  Iog.mur  Icfus  Dcuccronomiu  dcfcripfic  in  cordibus  co 
ru,q.inccgrafidc,&:cocoaioaccipiucquafi  incegris  lapidi- 
bus..Qno  pocuic fup  lapidcs  ca  magnii libru fcnlxre &c ^ma 
nencihiis  ibi  filiis  Ilrael  vfqucquo |}fcnplilTet  ?  Nf  aut  Icfus 
non  indigcc  mulca  mora,vt  fccunda  lcgem  m  cordmus  crc- 
dcncium  figac,  qui  ad  alcans  conltrudioncm  digiu  funt . 


E^coJ.ic.J. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

1  Qui  fuc.&:c./.«o  re.vdificanda  in  poJiirH/uut  fccerat  de  lerichn. 
2.  Tfic  xdi. Hic ionjequeier ponUur  actns  immolationis,vt  de  victo 
ria  nengratias  azrrrnt ,  ^  vt  mandatu  MoCt  d'  hrnrdicrinn'ht'<:  itr 

~  M  U  R  A  L  1   1   H  R. 

t  y^^gcm  rjiinqifp.Pcv  patibulu  afpcricas  poenitetia:: pot  intclli- 
g!  ,m  qu.i  fufpcndc  ndus  cft  fomcs  pcc(  ati.Gal.y.d.  Q^i  Chri- 
fi' l>in',oari)e7nf'iarn  crucifixcrunJcm  vitiis  cir  concupifcentiis . 
z     f<nc  rd:(i.    Vcx  hoc  quod  L-fuc  fuit   folliciru^  Mofi 
prsc^pcum  imi^lcrc ,  inftruuncur  prxlaci^bonasordinatio- 

ncs 


maledictionihus,  prout  dcfcribitnr  Deut^if.implcrent . 

3  Dc  lapidi.  Sic  enim dcfcnbirur  in  ie^e  Exodi  lo. 

4  Ec  fcr ip.  J^on  eil  intelligindim,  quod totim  fuerU  ibi fcriptuw, 
frddecem  pnerrpta  fa^ti^my  prouf  contifirirtir  ctiam  Drufer.f. 

ncspr.Tdcccfibrum  flio-um  cuftodiie.  concra  mulcosqui 

fludcnt  cas  coraliter  difiip.Tre . 

»D/'/<rp'(/  Pcrquosfigmficancur  fidclcs  in  fide,  &  moribus 

ftabilcs,de vcrbis politis  rhctoricr non cuianccs . 

4  KtfcripHt,&c.  In  cordihiiscnim  fidcliu  fcribirurlcx  euan 

gchca  ad  crcdendum  cordc,&:  confitendum  orc . 

iiedi* 


<>i 


Glorordi  &Nicolai  dcLyra. 


64 


^  <«  R.  Lcuifiliii$r.erfonis.AbomnilnisalMribtisprohibcn 
A  ci,ifuitfc-.tlp:-.i  ,vtintcllijricncqiii.Trc.u^ld}cni  liliit.iiu)- 
rcni !k '^xM.mw tfcMnorcn iairis tacicd.s.it  16c1l1.11  c  f.ii.ii;c« 
rcnt,l)ciiin  lujpcc  n.ituupcrtcdlum  bonunK);  cllc  ,  uequc 
ad  lui  .ib(vtluti»>ncmcxtcinnin  .iliquiJ accipcrc. 
4c    K.  ISAAC  Acramcus. 


Origho.f, 


Idcoattilkiun)  nunus  pror- 
fiK.ib:ik4ruuu  lapidibiis  .ib- 
cllcdcbuit  Jjcid  boni  cjiio  J 
apud  Aras  a  Dco  impccrat  ho 
inincs,liiimjnopiKriicrrcac 
ccj>ciinipo(liiit . 
a  Owii»  tutcm .  r.tomnis  If- 
racl&;  prcsbvtcn  ^:  luducs 
&;  (tiib.i'  pccdcb.u  hmc  ..V  il  • 
liiiCjarcim  ccnjmciin  dfn, 
iScc.Aicj  tc(l.imciiti  doiuini 
cft ,  in  qiu  t.ibul^  lci'is  m.iiiu 
Dcilcnptj;  (cru.uur&  ciica 
hjcqui  ucrc  llVad  cl^  inccdic 
ncccniongcfabca.l.cuit.cue 
10  &;  (accrclotcs  in  hiiin.Tis 
fuisc.im  portab.inc .  C^iiciin- 
quccnim  faccrdorali  rcli^i'>- 
nc&.'  f.indicuc  uiuiim.nolo- 
liim  hi  iiui  lcdcc  III  icdv-  l.iccr 
dotali,lcd  m.)^is,  hi  qui  laccr 
dot.iliUM,;\i^unt,<]ii)rum  pars 
tpraMfc*.  cll  domin",  ipli  ucro  Uccrdo 


B 


•    5  Euinnplliim  ftllicft  In  cokIiIhh  crfilcniuim. 

Dciitcro"noaiium  lcgis  Moyfis ,  quod  illcdi- 

«    ^lx.uldliUrilJiunuiii*.    Ii  <|lliliim«:(lcnx  vioutct  j|iiirU,IJet,ccclcluj>ii- 
tiiiiiuuiuui  4ui  hiilufiiVHil  atllillum. 

^^JiH  lciiii>rr  .i.lrni  l'.K'irMi  p*(llt 

»  gcncratcoramhlijsKiacl.  Omnis.iutcpopulus 
6:  vcs  maiorcs  natu  >  duccs<:j,  ac  iudice^  Itabanc 

•     5*i:i.'  (Jvrnloiali  tflig'iiiir  viuuni. 

cx  vcrat]uc  partc  arcxinconfpcdiu  faccrdotum 

(    50|irir  iiii|'lrniliil«)(oiii,<|uxin  JuatMI.        l    iCiicJiuiiieiuUiVcliiiu  uiii 
rnci^ri.lutlri  lulrliliu».  . 

Ij  quiportaba*nt  arcJifccdcrisdomini:vtaducna, 

a      ^(.liiiltiaim». 

ita  (?«:  indij;cna  Mcdiaparscorij  iuxta  montcm 

•  IC^i  ■liliuir  l»>ni,\  proiii  ll.v  li.-nrdi<lionit  bcnc  o(irianliii. 
b  1(^1  lii|<|<liiil  liinoic.N  injlc.liclioiiit  caucmlxbcu-ficium  . 


bcncd idionis  &  promilTionis  dcljclcrio  vcniilt  ad  f.ilucr. II 
li  urro  dimidi),(]ui  luxt  1  monrcm  I  lcb.il  inccdunc ,  in  qiio 
nulcdii.tioiK"s  pvolaru,-  funr,alii)s  in(licat,quimctu  p^iXiS.: 
fupplici)  coplcnccs  lcrcni  iicniuncad  l.iliirc  .  Nobiliorcs.ifit 
funt  iUi,  qui  ipfj^boni  &:  bcncdidionis  dclidcrio  boni'i  aput 

qu;im  qiii  mctu  lupplicij.  >o- 


D 


Kisauccm  Icrusclt.qui  potcll 
cxomni  popu!')  huiulinodi 
nicntcs  di fccnicrc  ic  .ilios  i\.\ 
tucic  in  montc  Gari/im  ad 
bcncdiithoncs,  aliosin  njon- 
tc  Hcbal  .id  malcdidioncs » 
non  ut  m.iKclidioncs  acci- 
pitent,fcd  ut  motucntcs  pr.c- 
(cnpt.is  m.ilcdidliorics,&  pij- 
iias  pcccatoribus  conllicucas, 
caucanc  incurrcrccns . 
c  ToJihsclc.^X) hM.Kc^cv 
iur,^iiialfiiis  lifns  oinnia  vrtbj 
/rijii  bnd  0  nn  I  ct  malcdtilionit 
&:c.F.go  arbicror ,  c^  (i  quiido 


Hiiinil.j 

liilue. 


ojKrc,c|  iciipca  liinc  iiilct^c. 
rjiJem.  b  yt  adiicnu.  Scd &:  piolclY- 
tus  &:  indigcna  Iimiil,&:  crac 
dimidi)  iuxca  monicm  (iari- 
/im,  iJ^'  cliiuidi)  iuxca  in(')tcin 
Q     Hcbaljikc.  Qui  si'it  qui  clia.i- 

dij  inccdunt  luxt.»  monccm  Garizim,  ^rqui  funt  dimidi) 
quilicctlaluciuur,  non  taincn  potucruiit  luxta  inonrcm 
Ciari/.im  in(rcdcrc,fcd  inccduiu  luxta  moicm  Hcbal\Vlons 
G.inzim  bcncdidioncs  habcc.  Mons  Hcb.il  malcdutio- 
ncs,qu^ pcccatoribus  immincnc.  Statucruiu  cnini ,  liciic 
liaipcnmclt  in  Dcutcronom.lcx  tribus  .ul  bcncdicciKlum 
prnt.tT.b.  inmoncc((.iri/.imnobiliorcs&  cximias,  id  clt.  Simcon, 
4  it.b.  l.cui,Tucb,ll!.u  har,lo(cph,\'  Ucnianun.Scx  vcrc"i  ignobilio 
rcsad  nulcdicciidri,iii  (|uib.clt  Kiibcn.cj.afccndic  cubilcp.» 
tris,&:2abul(')quiclt  vicimus  lilius  Li^.ligo  vidco  duasclic 


Gaiizim  ,  &cmcdiaiuxtamontcmHcbal  ficuc  f  lcgicurnobisMo(csi!<:ngra- 

^i.««.  tiamdomini  uclamcn  itcr.1; 

prarccpcrat  Moyfcs  famulusDni.  Et  primum  1  amouctur,&:iiicipimiisintcl 

^i.ijdam  iiiirlli.rii  i  t  Itibiii  ,yi  in  Vys  hjl.rninu.  fciii;iiu  Chiim.  llgCrC  SC  dlligCrC,  qUia  lcX  fpi 

ciuidcmbcncdixitpopulollracl  Pofthxclcyit  3   ntu.iliscfl.IcCus  dominuslc- 
•         II  j  /1  o.  ^    \^  i.A\:  .^:..        eit lcecm, &: h;cc  in  atiribus 

omnia  vcrba  bcnedidionis ,  &  maicdidionis,      l^opuVi  rccltat ,  rr;rc.picns.nc 

(ccuiamur  occiclcntcm  litcra 
fctl  tcnc.innis  fpintiim  uiuiti 
canccm.  Lcgic  crgo  lcdis  no- 


F 

t.Cot.y 


&  cunila,qua:t  icripta  fucrant  in  lcgis  volumi- 
tes,&:  I.cuiccdnl , qui  lcccm  j  „,. ,  jsJilnl  cx  his , aux  Movfcs  iuflcrat ,  rcliquit 

porcacinhunu-ris  implcdo.f.       .         ..  r  t  1  t  ^    .,».,;  ^ ""t^ — £,v.  .v....  ..v, 

*^        -  '.  intaCtum,  lcdvniucriacxphcauitcoramomni  4  ^,,sl(,i,cni,culcgis;ucanaica 

•  M<!>(c^)<uuiivl<.iU>ei<iuotumciiroli(iutiibiiii.      b  1liiiiimii,i)ui  liilirmuied         rr-iir^l^r  Viulc 'V*or  .f//? /■c»i/«»m 
olu.  nuiihlutei,  /  c  5Qiij  laftc  iiuligciu,ciirdiuiiienl«.  ":"'■.'•'.'•  V^'^   i\v>  aticjcnjiim 

miiltitudinc  llrad  muHcribus  ac  paiuuhs,  &:  ad- 
ucni.s,t]ui  intcr  cos  morabantur. 


I 


Piiiclium  (tuo 


fpccicscoiuqui  pcrfidc  propci;lcad  (aliiccm  .  Vnamcoru 
ijiii  |iromi(lioncc^"lc(liri  cupidic.uciucccli ,  luinino  Ihidio 
nitfitur,  iiccvclcosminimabcatitudo  j>tcrc.it,dclidcr;ucs 
nf)  roKim  biidiiLlionc  caiicrc  &:  c/h'ci  in  parrc  fortis  Ihmitoru 
fcd  (ciiijjadlincic in  c(*ljicwhi  Dci .  Ali)  vcrcictli  tcduiutid 
lalutcm,ni'»tam  amorcc^-lclhum  bcncdictioau*i  vcl  promif- 
flonuq  nccuuiniichcnam.t^Ui  dicant:  SuthVitmihi  116 
irc  in  igncm  cccnui.no  cxpclli  in  tcncbras  cxicriorcs.Dimi 
diicigo  illiq.'uixta  moncc(iari/.iiu  inccdunc,  qui  ;k1  licnc- 
didionc  clcctus  cl{,illos  lignilicanc,qui  nu  luccu  pcrn^*,  (cd 

bcilcdi- 


Chrijii  haicmnsiVifciavius  qiix  d 
Deo  donatafnnt  nobis . 
d  ?^i7j/7  ri-  /;/f  .Non  crac  fcr- 
mocxhis  qux  Bi;"idauic  Mo- 
fcs,qucm  non  lcgcrat  Icfus  in  auribus  totius  ccclclia;  Jiracl, 
additiim  cllc cci.iin  mulieribut  &  infantibiis  cir  profclytis .  No- 
uiccimn.  IcUis  nollcrauicscllc  j^r.cctr  illascarnalcs,  dcr 
quibusait.  ii^ihabctauretaudiendiaudiat.  In  his  crgo  auri- 
bus  lcgic  Icfus  Icgcm.  Si  crgo  fcparacim  incclligamus  mu- 
licrcsiSi  intaiucs  6c  pro(rlycos,(S«:  cos  vcluc  (cqiiclam  quan 
dam  cUc  fcncianuis  ccclciii;,  quonuido  in  m.ignadomo 
func  cci.un  lignca  &:  Hiitilia  vau  .  Dicimus  quidcm  viris 
liutibus  torccmcradi  cibuin  ,dc  qiiibus  dicicur  .  VerfeHo- 
riimn^itemeji  folidut  t(i»/<i ,  cxquibtis  ccdclia  paratur,  qua: 
ron  habctmaculam.iutrugam.  IIos  vcro  cjuos  mulicrcs, 
intantcs ,  prolclytolqnc  appcllat ,  intclligamus  cos  dlc  qui 
adhucladtcindigciu,  vdccMin  infirmi ,  vtnuilicrcs  olcnb. 
vdcilcur.Si  vcro  oiunis  limiil  ccdcli.i  accipiarur,  viri  intclli 
guni;'  qiii  inomiiibusfl.intarmatipcr(cdicoiura  holK-sA: 
diaboli  aflutias.Miilicrcs  vcr6,qu.c  iu')diim  cx  (c  qufj  ytilia 
funtcgcruiUjlcd  inclioru  cxcmjjla  fcd.ldo,  qui  fuiu  cis  ca- 
l>\\z.(\ipiit  cnmmultcns  y/r.Infiuucs  vcrocrunt ,  qui  nupcr  li- 
dc  rulccpta,I.idc  cu;igdico  nutriiiiu' .  Profclyti  autcmcatC' 
thuiucnuvcl  quiiam  lotiariliddibusHudcnt. 

^'CAP.  ^ 


l.Co/.; 


F 


i.Tiiii.' 

Hcb.T.t 


i.Cor.i. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

I  Onini»  autem  po|>H!u$,t\c.  Q^iiaficutdiClitfuit  plcnins  Deuf, 
ly.Hcbal  CT  Oari-;^iiiJiint  dno  vtoiuickU  propinifu:,  ct  vallts  cji  in 
mtdio in  i/im in erautjkccrdotes cum <trc«r,or media parspopuli tra$ 
in  moute  Gari;^m ,  vt dii.itur  /i< r  ,  cir  iuctiia  pars  eoriim  cr.tt  iu  i  trf 
moHtem  iicbalt&dicitur  iu\ta,'fuia  non  erat  infummitatibns  iiio- 
r»m  montiHm,  fed  iu  dcfceufibui,  vt  meliut  audtrent  faccrdotes ,  ifui 
riMNf  in >rf//r  medititpionuHiianiesbtHcdWlioHet  verlus  moHtcm  G,t 
rr^m ,  ^popuUu  ibi  cxnleut  re^OHdcbat,  amett ,  «y  malcdiUionet 

>erj'ut 


ytrfiis  montcm  Heha!,&  populut  ibi  exiiient  rcfpondcbat,  atncn.pro 

Htdictiin  fuit  Pcut.iy. 

1     llt  primum.  T^on  cH  iHtclii^endum  quod  lofucproprii  lo.fuen- 

dobciic<i:i:nctpopiiliirti^'[nia  hoc pcrtinct  adfaccrdotum  iffficiuni^fcd 

iwprccatus  eii  bona  pvyilo  ,  tanijiiam  prtnceps  popnli  pnji  iinmo- 

lationem  prjiditiam ,  ifiiam  fimiiiter  fccit  nonperjc  ,fcdperjacer* 

dotes . 

3     Poflh;CC.  7^onperfefcdperfacerdotet>tprfdi(lum  ejl . 

^.     Coram  omni .  ilnia  fuper  omnes  cadcb.xnt  malediQionesyfs 

tranfyedcrcntur  itgcw,cr  bcncdiQiones,Ji  catn  obfcrMareiit.,fecuttdM 

i^Hod  habctur  Dcui.  iO.c;  at. 


M  O  R  A  I.  I  T  E  R. 

J;  Attdia  part.,i^c.  fcilicct.-^d  bcncdiccndum.  f  Htmrd. 
ciliccf.ul  malcdiccnduui,vt  h.ibctur  Dcuccrononi.i8.Pcr 
hocantcm  oltcndiiur ,  (ui.kI  licuc  boni  (iiiu  bcncdicciKm 
ka  nuli  malcdiccndi,dittdcntcr  tamcn .  Ift;t  namqucbc- 
ncdicboncs  i:  malr  •  "  quxdoin  impicc-.uioncs 

t^onoium 


bonorum  iplis bonis ,  &:  malorum  iplis  malis ,  vt  habctur 
Dcuccronom.iS.vbi  bcncdidioncs  iH.c  ponuncur  cxplici- 
t«^.  Bonis.uucmhominibusimprcc;UKla  funt  l^ona  (piri- 
tualia&itcmporalia  ,malisautcm  hominibus  impiccanda 
(lintbonalpiritualia  tantum,&:  non  tcmporali.<,(cd  ali- 
quando  m.igis  opnolicum  :  non  tamcn  cx  odio ,  (cd  vt  vc- 
xatio  dcc  cis  intcllctlum ,  &  fic  a  fuis  iniquitatibus  rclipi- 
fcanc . 


A 

l.inJof,c.jo, 


lofuc      Gap.  IX. 


66 


i^ih»f,&c,  4<  Rupcrr.  Omnes  peccaro  fuo  duce, 
congrcgati  func,  vtpcrirenc,quia  Diii  fcncccia 
fucratjVt  indurarcncur  corda  coru,^  pugnarcc 
concra  irrael,&  cadercnc,&:  non  mcrcrentur  vl 
lam  clcmetia ,  Ecenim  t*pc(liirajcrac,cacj;  pcc 


Homii  ff.la 


«torcs,  vt  ipfa  cos  tcrra  euome 
rcc.Cum.n.dixjflcc,  Q^tcumm- 
mento ,  c^pecore  coierlt,wrte  mo- 
riatiir ,  mulier,  qux  fiiccubnerit  cui-  ^ 
tibeliumenro  ,ftmul  interjjcieturcu 
eo,nc  voi  cujmat terra,omni2  hqc 
fccerunt.  lufta  ergo  Dommi 
fcnccncia  fuerac ,  vc  induraren^ 
corda  eorum ,  &  pugnarenc,  &: 
non  mererencur  omncm  clc- 
inenciam,&c.  Scquicur. 

b  Congrr^g.  &c.  Adam.  Ex 
his,qucgefta  func,Domini  Icfu 
bclla,  &  criuphos  c»>nceplemur,  t» 
quauis  ec  h^c  m  ipfo  vifib^litcr 
ccTi  lamus  explcca.  Conucncruc 
enim  reges  tcrrx  fenatus  popu 
lus,  &  pnncipes  Romani,vtex- 
pugnarent  nomen  Icfu,  &  Ifra- 
cl  limul.Decreucrunt  enim  le- 
li  gibus  fuis,  vt  non  fint  Chriftia- 
ni.omnis  ciuitas,&  omnis  ordo 
Chriftianum  nomc  impugnac . 
Scd  ficut  omnes  rcgcs  illi  con- 
ucnientcs  nihil  concra  Icfum  fa 
cere  pocueruc ,  ica  ec  nunc  nihil 
pocuerunt,vcl  principcs,  vcl  po 
tcfia  es  iftarconcrariar,q,n  Chri 
ftianorrim  genus  latius ,  &  pro- 
fundius  propagetur.Scriptii  ell 

ExoJ.i.b.  cnim :  Quiaquantomagiscos 
humiliabantjtato  plurcs  fiebat. 
Confidimus  aut,quia  no  folum 
no  poterijt  nos  obcmere  inuifi- 
bilcs  inimici ,  fed  velociter  do- 

.em.i<.e.  mmo  nofiro  Icfu  vmccnte,  co- 
C  teretur  Satanas  fubpcdibusfcr 
ujrumcius. 


C  A  P. 


•  fores,vcl  f>qtie geftatores  fiut.nd  obfcquiu  popu]i,&: ak.iris,  0^ 
quiacijdoloacccllrrritad  *ilios  Ifiacl ,  pnni^icalccamc  t  sq;    j.  ' 
vctcnbus  indutijfcrcces cbij  vetufli  p.iiiis.  Hi  crgo  vcnmuc 
ad  lesij  cu  vcruftatib.fuis.p^centcs  f.iluan  tantun.  Sunc  cai 
m  ccdciia  crcdctcs  quida,  &  acquicfccnrcs  diuinis  pccpcis, 

crga  fcmos  Dei  reIigiofi,&  of- 
W  ,  ficiori,ct.idofnatuecclofi:?,vcl 

...  j'-  r,'  niinifiermfacisprompti,fcdin 

VibUS  audltis  cuna:i  rc-  i  puerfationc  propria  obfcccni, 
gcscranslordaiiem,  qui  i  vitijsinuoluti,  necomniriode- 
..-../'«k-':..,..  ;  ,  .„x       •  poncntes  vcterc  honiinccuni 

vcrbbiuur  m  mocams,      Jaibusfuis^nihiladh.beceme-      " 
&  capeltribus ,  in  mari-      dationis  morij,vcI  innouatiois. 
timis    ac    littorc  maris  J    Iftiscr-o  Chnfius  lefusfaiutc 
...  concedit,fcdquadamintamia: 

magni,hlCjuoquc,  qui  4  notanocuadunc.  Similequod 


5 


V»^.} 


omil.t*» 

f. 

Mn.t4.a. 


C  ^t  hi,qiif,e:e.Adum.  Indomo 
patris  mei  manfioncs  mul  a  fvut  , 
&mulca:difi'erencia:  eorum  ,q, 
ad  faluccm  func,  vel  vcniunc. 
Vnde,6<:  Gabaonicas  arbicror 
portiucula  quada  eorij  eflc,  qui 
ialuandi  funt,fcd  non  fincnota 
alicuius  infamie.Ligni  cnim  ce 
^•forci 


habicabant  luxta  Liba- 
nu,Hcthxus,&  Amorrha;us,  Chanan:rus, 
Phcrcra:us,&  Heu.'cus,&  lebuixus,  congrc- 
g.iti  funt  pariccr,  vc  pugnarenc  cotra  lofue, 
&  Ifrael  vno  animo^eadeq;  fcnccntia.  At  hi 
quihabitabantin  Gabaon,audietes  cundia 

a    t>}on  fvnctiJ.nec  intejte.focii  Ifrielitajru.n  fiori  cup.entes. 

qusfecerat  loiue  lericho,  &  Hai,caihdeco 

t     ^Anciqa2s,ftnidei,3c»it'OfuiH  J^i-TPiveteres  . 

gitaccs  culcrut  fibi  cibaria,  (iccos  vctcrcs  afi 
nisimponcnces,  6c  vtrcsvmarioslcilTosat- 

a     fVeteijni  fcliicet  hominem  cum  «Aibas  fuis  , 

quec6(uco.s,calccamentaq,pantiqua,quic 
ad  indiciii  vetudatispicacijscofuraerac,  in- 
duci  vctenb.  veftunentis .  Pi^ncs quoq,  quos 
portabat  ob  viacicu,  duri  crac,&  I  frulU  c6* 

a    T  lefum  Chri.lum. 

minuci .  Perrexeriirq,  ad  ioluc,  qui  tuc  mo- 

■    T  Eg^  vobifcui»  fuin  vfqur  ad  coriuminatjonjm  fe-culi . 

b     f  Saa-lis,^U'  fejnpcr  pai»tt  funi  pUj'narc  contra  aeicaj  pote^atct. 

rabatur T  caftris  Galgal?.  tt  dixcriic  ei ,  atq; 

a    f  Reuelanone.f.de  qua  d;ciiur:B.eueIa  oculot  roeoi,  Scc. 

flmulomni  ifraeli,  detcrraloginquavcni- 
mus,pace  vobilcu  facere  cupietes.  Kcfpon  - 

T  Aliit  filii  Ifrael  . 

dcruncq;  vinlfraeladcos,  atq;dixcrunt.Nc  ^  tiadilexerunt,  qu.-im  fua:  pcr 
forte  in  terra,  qux  nobis {orce debctur  habi      ^'^'^^"'^  "^«"  fraudulcntcr ac- 
tctis ,  ec  non  pofTumus fcedus  inirc  vobifcii. 
Atilhad  lofue  :  Serui,  inquiunt,tuifumus. 
Quibus  lofuc  ait :  Quina  cftis  vos,aut  vndc 


inlibro  Paftoris  dehisdicitur. 
C^iia  cft  arbor  quedam,  quc  vl 
mus  uocaturqu«!i:uctumnon 
adferc,porcat  tii  viccm  fru6lifc- 
ra,&  lic  necefiaria  eft,quia  fru* 
gifcrar  uici  fcruic.  Sic Gabaoni- 
tarnon  dcpofucruncueccrcho 
mincm cum attib' fuis , fed  mi  E 
niftranc  fanciis ,  &:  feruiunc ,  SC  CoCj.Im) 
aliquid  utilitatis  impcndunt,ec 
fic  ab  Icfufalute  cuiuramenci 
inccrpofitionc  fufcipiunc . 

Notadu  autc,quod  h^rctici, 
qui  iiccus  cef^amcncumrionrc 
cipiunc,in  hocloco  dicijc  Vid« 

5tuia  nihil  humanicatis  h^buiC 
cfus  Nauc  hliu%  uc  homin  b., 
qui  ad  fe  ilippliccs  ucncrac ,  fa-^ 
lute  c6ccdens,nota  infamix,cc 
iugu  feruitutisifligerec.Sed  le- 
fus  fecundu  menfura  fidei  ■pfo  , ..  , 
rum  compecctcr  iudicaujc.  Scd 
Raab  merecrix ,  quaifideince- 
gra  crcdidit  cum  oi  domo  fua, 
&  cxploratores  plenadeuocio- 
nc  fulccpic,  intcgrc  in  focietacc 
populi  fufccpcaeftj&appufica 
ad  filios  Ifrael.Ifti  ucro ,  qui  no 
tam  Ifraclicicx  plebis  confor- 


cclfcrunc  ad  Icfum ,  quomo- 
do  poceranc  libercaccm  uica?, 
&  icgni  conforcium  dolisfcr- 
uihbus  promeren?  Pr^ccrca  cii 
diccrcnc:  Uudiuimus  quanta  fecis 
^uohis 


ICOLAVS    DE    LYRA. 

yibus  audi.  Defcripca  dcftrudionc  Hai.hiccofc 
qucncer  defcribicur  cimor  circunftancis  populi 
Ex  hocauc  cimore  aliqui  fccongrcgaucrunc,ut 
poflenc  mclius  rcfifiere,  de  quib.pnmo  agicur. 
AJiqui  uero  cogicauerunc  coniungi  fili}s  ifrael 

fjjderc,dc  quib.agitur  fecundo  ibi.  ^t  hi  qut  crant  in  Gubuon. 

Circa  primum  dicitur. 

I  Si^i^fbni  au.  f  traniitu  lordanis  mirabili,&:  dcfiru£lionc  lc- 

richo,  &:  Hai . 

1  CuhCiiie.  Hic accipiftraslordanc^refpcduilli^loci iquo, 

filij  Ifrfmaferaci  capcfinb.Moab  ubi  Moyfes  Icg.explana. 

3  In  marittmii.  i.ilocis  J^piq.s  mari  mortuo,&:  mar^  Cccrcth. 

4 .Ac  littore maris  mag.  lltud  cft  marc  mcditcrrancij,quod  di- 

cicur 


citur  magnum  rcfpclu  maris  mortui ,  &  maris  Ccncreth, 

qua:  funt  quida  lacus, uc  fupra  didum  cli  j.c  Cjecera  p.)CCC.  niuifia. 

5  .At  bi.  Hic  confequcnccr  ?gitiir  dc  Gabaonicis,qui  timorc 
ducti  quxfierunc  cum  filijs  Ifracl  f^deran .  Circa  quod  prio 
dcfcnbicur  finuilacio  falli.  fecundo  firmacio  fi^deris  inici,ibi 
Sufcrperur  ig  r.tercio  dcccdio  doli  ibi.  Toii  dies  aut  tres.  quaito 
tcmperaciu  padi ,  ibi.  i^.i  rndcrunt.  Scnccncia  auccm  prim^ 
parcis  cfi  in  hoc ,  quod  finxerunt  fe  vcrbis ,  &c  faclis  veniffe 
cL'  terra  longmqiia,  qua:  cifct  cxcra  terminos  ccrra;  promif- 
i'x  filiislfracl,  vclic  poliirnc  cumeisaliquod  f^dustaecre, 
pcr  quod  mcjrcem  euadcrcnt ,  &  in  terra  mancrcnc,6L  pacec 
liccra  vfqucibi. 

6  7icf<,ii,,&:.  quia inhibicum enir eis fcdus faccrecumha 
*  biciconbusilliusccrrarjVchabeturNum.  33. 

^e  I  Venerunc 


M  O  R  A  L  I  T  E  R, 

J  jB^  'bMt audith cunlii,&c .  Pcr  ifios rcgt s  cogrcgaros  :\d  pu 
gnanducontra  Icfi.ie,&:  populu  IfracI,allcgoricc  lignifican- 
tur  principcs  lud^oru  ,  &  Imper.ilurcs  Romanoru  ,  &c  eorii 
pr^cdli,volentcsdcftruerr  lu  mcn  Chri(h,&:  papuli  Chri- 
«iani,g.p  lQfuc,5^  p<"pulu  Ifracl  fignifitatur.Ecdciftacon- 
grcgationc  p  Chnltu  dicitur  Pfal.  i.a,  .Aflitcrunc  reges  terrx, 
^ principes  citienerunt  in  ■vnu  ainerfus  dnm,  &  aduetfus  Chriftum 
eikSyfcd  nonpotucrijr.Nacfontr..tiomifti$perfccuticnib. 
m.-iximccrcuiCpopiiUis  Chriftianus ,  &'pcofcqucsn(  mcn 
Chrifti.Et  hoc  firit  figuratu  Exo.j.b.ubidicit^dcfilijs  Ifracl: 

Quanto 


Quanto  ucro  mjeisopprimcbant^tatomagis  multipliciba 
tur,&: crtlccbanL Et io Pf. i. poft  vcrba pr^in.ira.  UiUtyunt 
ri^estcrrcfj  prmcipcs  cimucnauntin  vnu  adiieifi'i  dami'iu.^iy  au~ 
uc^fus  Cbritiitcn;>.  fubdiiur.  Dirumpamus uincuU corum ,i^pTO- 
tjciamus ^i.bii  ;'-,««  ifforum.  Qj^i  hMtatin  caliurrideii.teos, 
^c.quiafccit  vtnirc  oppofitumintrntionisfuz.  _ 
*  j  .Ai  h. ,q!it  hMt^bant i»,^-e.  Per  (jabacnitas, qui cu  vc- 
ftinHni;-. concifi.v*^  calccamcutis ucccnb. &: rc-pcuatis uc- 
ncrunctaccrcfaduscufiltislfr.icl,!ncelligi  poUunciUi.qm 
mor  bus  fecui.i; ib  quufrmu  r*.l;gioncm concra  aictam  Apo 
i\^hCo\oii'.}.h.  Expoliantcs  vas  vcterenthominemcum  aiuO.Juls 

iuduiie  hoHum.  proptcr  quod  dc  calibus  fubdicur . 

Tom.i.  C 


^7 


Glof.ordi.&NicoIaidcLyra.         68 


l4e*.»-4< 


vcniftis?Refpondcrunt:Dc  tcrra  longinqtia valde venerun t  fcrui  rui  ' 

if  Fatentui  (t  diuiiu  mtiabili»  mJiflV,&  fcur.nihil  tamen  dignum  lantarnin  v.rramm  »dm  niionc  fa^unt 

in  nomine  domini  Dci  tui,  Audiuimus  enim  famam  potcntia:  eius, 
cun(5ta,qux  fccit  in  Aegypto,  &  duobus  Amorrhicoru  rcgib.  trans 
Jordancm  Schon  regi  Hcfcbon,  &  Og  regi  Baian ,  qui  crat  in  Alla- 
roth.  Dixeruntcjuc  nobis  feniores ,  &:  omncs  habitatorcs  terrx  no- 
rtra::Tollitc  in  manibus  vcftris  cibaria  ob  longiflimam  viam ,  &  oc  * 
curriteeisacdicite:SeruiveIlriiumus,  fa'dusinitenobifcum  .  En 
pancsjquando  cgrcfTi  fumus  dc  domibus  noftris ,  vt  veniremus  ad 
vos  ,  calidosfiimpfimus,  nuncficcifadlifunt,  &  vetuflatenimia  • 
comminuti. Vtres  vini  nouos implcuimus,nutic rupti  funt,  &c  folu- 
ti.  Vcftes,&  calccamenta  quibus  induimur,&  qua:  habcmus  in  pe- 
dibus,  ob  longitudinem  longioris  via:  trita  funt ,  &  pene  confum- 
pta.  Sufceperuntigiturdecibarijseorum,  &osdomininoninter 


rogaucrunt.f  Fccitque  loiuc  cum  eis  pacem ,  &  inito  rcedere  po 


^T  y^it  dorninutper  mare  rubrim^  etin  defert» ,  nihil  tamcjcacz  fi-^ 
^  dcidigniHn,nihiltantaruvimituadmirationedi^nri  gcflc- 

runc.  lcfusergo  videsanguftum  in  fidcpropoficu,  inodcra- 

tioncmcrgacos  luftiiriinani  lcru.ic,  vc  ralutcn»  mcrcacur,q. 

parum  fidci  habcnt,ncc  tn  linnma  rcgni.vcl  libcrtatis  acci- 

piant,qiiia  fidcs 

corumnulloopc 

rum  nobilitatur 

acccfTu .  Fides  aut 

fmt  operibns  mor- 

titaeft.  Nobisau- 

tcprouidcnduni 

eft,dupotcfiatc 

habcmus,  vt  ab- 

ijcictcs  antiquas 

fordcs,&:  pannos 

vitiorumvctcrcs 

focicmur  Ifracli 

ticxlibcrtati.In 

legc  cnim  prarci- 

pitur ,  nc  liccat 

Hcbrxupuerujfi 

fortcinfcruicutc 

aucncrit ,  ampli' 

fcruirc,  quam  fcx 
B  *nnis,  in  feptimo 

vcro  libcruni  di- 

mitti.tantaapud 

Ifraclitas     libcr- 

tatiscura.  Tucr- 

go  fl   Hcbr^eus 

pucrcs,&:mfcr- 

uitium  decidifti : 

Pucr  enim  cft  , 

quifacilitatcani- 

mi  in  fcruitium 

decidit ,  qui  autc 

pcccat  fcruus  cft 

pcccati ;  in  hoc 

fcruitium  no  vi- 

rilis ,  &  perfcdus 

«inimus  dccidit, 

fcd  pucrihs,&:  fa- 

cihs  .  Tucrgofl 

Hebreuspucrcs, 

idcft  fidelis  iam 

baptizatus ,  &  poft  in  pcccatimi  lapfus ,  fufficiat  tibi  fcx  an- 

nis  fcruifle.  In  feptimo  vidc  nc  feruias,  fcd  redi  ad  hbcrtatcm 

tuam.Scprcnarius  lcgcm  fignificat  mandatorum,  fcnarius  vc 

ro  mundum,dura  ergo,  qu;c  niundi  funt  fapis ,  &:  in  his  cxcr- 

ccris,&  fccundu  carnc  cogitas,  ncceflTe  eft  ce  feruirc  pcccato. 

Cu  crgo  ad  fcptcnari{i,i.legis  fcicntia  pcrucneris,  tuc  requirc 

libcrtatc  tuam,ne  fi  pcrfeueraucris  in  peccatis  dcfixa  in  aurc 

nou ,  quia  ii  comoncntis  Dci ,  &  ad  libcrtatcm  priftinam  rc- 

uocantis  vcrba  non  audias ,  fias  pcccaci  feruus  in  arternum. 

^  Procop, 


■J<  Procop.  Succ^flRt  Gabaonicarum  cortatus,eo  qu6d  lo-  D 
fuc  iplorumcmfa  Deum  non  hirtlct  fcifcitatus.Tpforum  Vc 
ro  fcniicus,qu.ir  circa  rcm  facram  cofiftcbat ,  Noc  vaciciniu 
fld  fin(.-in  adduxic,  qui  dixic.  MaUdidus  Chanaan  ,  famulus erit 
fr,urumfuoruTn.  HftauCGabao  metropolisacvrbsrcgiaHc- 

uarorum,qu;T:ctia 
de  foite  Bcnia- 
min  fu:t  .  Nunc 
vcro  vicuscft,  fcr 
unco  non\ine,pro 
pc  Bcthcl  ad  occa 
ium,  adquartum 
lapidem. 

-:t  lOSEPHVS 
Gabaonita:  habi- 
tantcs ,  iuxta  Hie- 
rofolymam  ,  vi- 
dentes,  quzeuc- 
ncrant  Hicricho , 
&  Ain ,  ad  fcmct- 
ipfos  traniirc  hac 
vaftationcm  exi- 
ftimantes ,  Icfum 


lib.  y, 

Ci.l. 


Ant 


nooens  . 

ec.c.  ve 

bilcm.  m 


IoaQ.8.d, 


apcrtc  rogare  no 
lucrunt  .  Ncque  £ 
fcederepolli-  4  enim  hoc  impe-  t*».q.4 

citus  elt ,  vt  non  occidercntur .  Principcs  quoque  multitudinis  iu-      "3  mc^diocTc  pu- 1\ 
raueruntcis .  Poftdies  autcmtrcsinitifoEderis,audierunt,quodin  5  iabanc,dum  m  in 
vicinohabitarentj&intcreosfuturieffent.  Moueruntquecaftrafi-      '^'^ritu  totius  <ien 
hjlfrael,  &vcncruntinciuitateseorum  dietertio  ,  quarumh^ec 
vocabulafunt,Gabaon,&  Caphira,&  Bcroth ,  &Caiiathiarim  .  Et 
non  percufTcrunt  eos ,  eo  quod  iuraifent  eisprincipesmultitudinis 
in  nomine  Domini  Dci  ifrael.  Murmurauititaqueomncvulgus 
contra  principes  Ifracl.  Qui  refponderunteis .  lurauimus  eis  in  no- 
mincdominiDcilfrael,  &:idcirco  nonpoifumus  cos  contingcrc. 
Sedhocfaciemuseis:Reieruenturquidem  ,  vtviuant  ,  necontra 
nosiradominiconcitctur,  (ipeierauerimus ,  fcd  ficviuant,  vt  iii^ 
vfus  vniuerfa:  multitudinis  ligna  ca:dant,  aquasquccomportent. 
Quibus  hscc  loqucntibus ,  vocauit  Gabaonitas  lofuc,  &dixitcis: 


I 


8 


tis  Chananxoru 
cum  pugnare  a- 
gnofcerent.Mife 
ruiic  legatosadlc 
fum,  &:c. 

4«  Rsb.  Solom.  Ocn.j*. 
fraus  Gabaonita- 
rum  ,  veluti  talio 
fuit  illius  qua  o- 
lim  vfi  £rant  fi- 
lij  lacob  ad  oppri- 
mciidos  Sichimi- 
tas  ,  Gabaonita- 
rum  gcntilcs,  fuc- 
rant  cnim  Sichi- 
mitx  Hcuxi  ,  vc 
&:  Gabtcnita?. 

a  lurauimns.  Aug.  Qinxritur  quomodoiurationehancfcr-  ,^oin< 
uandam  crcdidcrunc  Hebrxi  Gabaonicis,  quibusicaiurauc 
rat  canqua  dc  loginqua  ccrra  vcnientib.  ficut  illi  mctiti  fuc- 
ranc .  Scicbant.n.fe  debeIlandos,fi  cognitii  cfl^t  Hcbraeis  iti 
caterraeoshabitarc,qua  erant  rccepcuri.  Mcnticntibuscr- 
go,q,  delonginquatcrra  vcniflTcnt^iuraucrunt.Poftqua  vc- 
ro  cognouerunt  riabitarc  cos,  vbi  omnes  quos  inucnirct,fc- 
cundii  Dei  pra:ccptum  debcjlarc  dcberec ,  noluerunt  tamc  F 

i^frangcrc 


NICOLAVSDELYRA. 

I  Vcnerunt,(Si:c.  Ex hoc  ridetur ,  quodnon  folum  venerunt  ad lo- 
fue  timore  duCli,fed  etiam  fide  vnius  veri  Deiytjuia  ex  miracuiis,^u<e  fe 
cerat  pro  filijs  Ifrael  auditis,  crediderunt  eum  efie  verum  Deum  cati,e: 
terrx ,  eir  de/iderauerunt  ad  cuUum  ipfius  venire  per  fcedns  ineundum 
(umfiltjs  Ifracl,&  de  hocfunt  commc»dnndi,non  autem  de  fidioncfd 
fttperquamadhoc  deuenerHnt . 

Z  Tollitcin,&c.  idefl,qnafi  oblongifilmamviamfiEie,  quiafecun- 
ium  vcritatem  non  erat,ficitpatetin  Utera.  Catcra  patent. 

3  Sufccpcrunt,&:c.  Hic  confqueHter  ponttur  firmatio  fcederis  initi 
cum  dicitur:  Sufccperunt  igicur,&:c.  bicunt  aUqui,  quod  nonfufce- 
perunt  ad  comedcndum,fed  ad  prubandum,  quod  apportata  fmffc/it  de 
lon^inquo.Sed  hoc  non  videtur  conuenientrr  didum,  quia  iia  bene  vi- 
difjent  boc  in  manibus  Oabaonitarum.  Et  idco  dicendum,qu6d  accepe- 
runt  ad  comedendum,liccc  modicum  in  fignum  confadcrationis.lfie  e- 
wmfuit  modus  apud  anUquos,comedere  fmulposl  faedcrainita,  vt  ha 
betur  de Iacob,& Laban ,  Qenefis }i.  0- adhuc  feruaturtemporibus 
modernis  apud  muUos. 

4  Etosdomini  non  intcrrogarunt .  Etinhoc  defccerunt,quia 
in  arduis  debcbant  recurrere  ad  conftUum  domini.  fi  tamen  recurrifstc, 
forfttan  ex  eius  rtfponfione  idcm  fecifient,vt  vtdebitur  infra  . 

5  poft,&C.  Hicconfequenterponiturmendacijdete^iopervifum, 
Cir  auditum,  quiafjl^j  Ifrael  audiuerunt,&  uiderut,quodciuitates  Ga- 
baonUarHm  eratjit4  intra  terminos  tvrxfibipromiffix.Etpatct  Utera. 

6  qui 


6  Qui  rcf.  Hic  confequenter ponitur padi  temperatio ,  quia  lofue, 
&  priHcipes  ad  compcfcedii  murmur  popuU,&  fcruandii  obUgatione 
iuramcnci , Uberauerunt  Gabaonitas amorte corporaU,  & fuppcfue* 
rnnt  eos  morti  ciuiU,uidelicct  fruitHti  ad  aedendnm  Ugna,&  porta" 
du,&  ad  hauriendu  aquas,  &  portandum  ad  ioi  um  vbi  uigeret  cul" 
tits  Dei,  &  hoc  cefiit  in  utiUtaCem  cornmunitatis popuU ,  q  tenebatur 
taiia  minifirare,0' i^i  uocantur  T^atbinnei in  Ubris  l\Cgu,  cr  'Para. 

6  ex  di6tis  patet  iitera .  ^d  ciiidentiam  prxdi&oru  qritur  hic,  ntrii 
lofucctprincipcs  tenebantitr  fcriiareiuranicini  prxdiClidefoedcre 
cum  Gabaoniiis.Et  arguitur primb ,qti6d non,  quia  erat  cotra  domini 
prxceptuni,q  praceperat  omncs  habitatores  ilUiis  terrx  occidi ,  ut  ha- 
bctiir  7^«.  J  j  .ct  in  aiijs  iocis  piurib.Itcm  iuramentum  conditionatum 
non  tcnet  deficicnte  conditionc,  fed  ifiud  iuramentum  fuit  conditiona 
tum,f,  fi  iili  quib.  ftcbatnon  cffent  dc  habitaiorih.  terra  promifjionis, 
auit  conditio  nonfietit,vtpatet  in  litera.Itcm  fraus,  et  dolus  non  de- 
bent  aiicuipatrocinari,fed  Gabaonitx  videntur  dolofe  egiffe  uerbis,et 
faElis,crgo,ctc,\n  contrarium  uideiur,quod dicitur in  Utera . 

7  Iurauimuseis,&:c.  etfeqnitur. 

8  Referuenturj&cc.TmwnwOT  autem  non  incurritur,  nifi  ex  traf- 
greffione  iuramenti  obUgatorij,nec  ira  domini  concitatur ,  nift  fpter 
iilttd,quod  e/i  iiUatum  fieri,ergo,etc.  f{efponfio.  Dicendum,qu6d  hec 
luramentum  fuii  fcruandumtripUci  ratione.  Trirna  accipiturcxpar 
te  Gabaonitarufti ,  qui  ficHtdi£i:m  efi ,  venerunt  adlofuein  nomine 
dni  vokntes  eius  cuituiftibi]cii&  iopreceptum  dmini  de  interfeSio- 

^nehabita- 


lar: , 

fenia  [ 

bsoni 

ptcr( 


69 


lofueCap.IX. 


70 


frangcrc  iurationem,  &  quamuis  eos  mencicos  didicilTcnc , 
parceremalucrunc,cum  poffentdiccre,  fe  canquam  illis  iu- 
raflc  quos  effe crcdideranc,id  eft  ,  de  longinqua  venicnces. 
Cum  vcro  aliud  cognouerunc,prxcepcum  domini  circa  cos 
fuic  implendum,  vc  iicuc  ccccri  expugnarecuc ,  Deus  auccm 
hoc  approbauit,ncc  parcenci- 
busfuccenfuic,  quaniuis  eum 
non  interrogaffent^quinam  il 
licfrent,&  cuni  illos  fallere 
maluiflTent  .  Vndc  crcdendt 
fiint,etfi  fallerc,pro  fua  falutc 
voUicrunt,non  tamcn  fallaci 


Curnos  dccipere  fraudc  voluiftis,  vt  dicere- 
tis  :  procul  valdc  habitamus  a  vobis ,  cum 
inmedio  noftrifitis?  itaaue  fub  maledidio- 
ne  eritis,  &  non  deficiec  de  ftups  vellra  li- 


iufiurandumemi^Tumid^cl.irateo^^miniftros  fm5li  ricrifi- 
ciimonquod  concumclioriiin  lic  fcruiie  Djo,  fed  valdcho- 
norificum . 

•sc  R.  Mofes  Gcrundefis.Cuilibet  ctiam  e  vulgo  IfracU- 
tx  aquatorcs  lignatorefque  fuerunc ,  diftributis  poflerttoni- 

bus:qui  modo  ipfos  decootB 
cio  interpellaflTet ,  quamquam 


D 


non 


plane  gratis 


fed  exigua 


mcrcede  condLiiti^qua  vi6lum 
polTcncfibi  piirarc.  Nam  qui 
i.icra:  fcriiicbant  arx  ,  ii  cum 
Lcuitisalfbantur. 


VOUlcrUHt.UOU  laiiicii  luiidvi-  ,  /  •  I  ji^(.uaj5ai«:u4iiLLii. 

tcrDeumtimuiflTempopulo      gna  ca^dcns  ,  aquasque  Comportans  ni  do-  .j^  Ambrof  Quialofuead 


i.Reg.Ji. 


mum  Deimei :  Qui  refpondcruiit:  Nuntia- 
tum  eft  nobis  (eruis  tuis  ,  quod  promififlTet 
dominus  Deus  tuus  N4oyfi  feruo  luo,  vttra- 
dercc  vobis  omnem  terram  ,  &:dilpcrderetcu' 
<Slos  habitatores  cius.  Timuimus  imtur  val- 
de  ,  &  prouidimus  animabus  noftris  veftro 
tcrrorc  compulfi  ,  &  hoc  confilium  iniui- 
mus  .  Nunc  autem  in  manu  tuafumus. 
noiuraflcntal.quosfeintcrfc     q^^j  tibibonum,&  rcdum  videtur  ,  fac 

£luros,quosGabaonicas  in  ter  1  •      r     •..  r  r  J-  o    i-t 

ra  ^miflionis  cflb  pujafli^nt,     nobis .  Fecit  ergo  lofue  vt  dixerat ,  &  hbera- 
&  poflea  didiciflent cos ab ea     uit  cos  dc  manibus  fihorum  Ifacl ,  vt  non  oc- 

tcrra  ^^^5^^,^^"! °^f  cidcrentur .  Decreuircjue  in  illo  dic  cos  effe 

fumquoadfevcnitle,nonar-  n  i-  i 

itrandum  efl:,q, eflent debel     m  mmilterio  cundti  popuu,  &  alcaris  domi- 

ni,c?dentcs  hgna,  &:aquas  comportantcs  vf- 

quein  ptielens  tempus,  inlocoqucm  dominus 

clcgiffec. 


eius .  Ideo  autem  non  fuccen 
fuic  dominus  iurantibus ,  auc 
parcentibus,  &:  poQca  Gabao 
nitasipfostaquam  populi  fui 
homines  de  domo  Saul  vindi 
cauit,  ficut  rcgnorum  oftcn- 
dithiftoria.Et  quia  iuratio  fic 
fcruata  eft,  quamuis  homini- 
bus  mcntitis  vtad  clementia 
fcncencia  flederecur,  nondi- 
jplicuic  Dco.  Nain  fieconcra- 


10. 


huc  ignarus  crat  locorum  &  I«-j-«ffic.c. 
inc  >lan.im,non  cognouit  frau- 
des  Gabaoniciium  ,  fcd  cico 
crcdidic.  Ad^'ofi!iila  eratillis 
temporibus  fidwS,vc  fallerc  ali- 
quos  polTc  non  credcrctur'. 
C^ishoc  rcprchcndat  in  lin- 
ibs,qui  cxr^^ros  d-'  fuoaffeitu 
xflimanc?Etquia  ipfls  amica 


laturi  cos  caufa  iurationis  im 
plcnd^ .  Cum  propter  ipfam 
parcendi  clemcntiam  fanclus 
iJtej.ijju  Dauid,poflquam  iurauic  fe  m 
terfeclurum  Nabal,  fcicns  vti 
quc  quem  fuerat  intcrfcftut ', 

parccre  maluit,ncc  lurc  duriore  implerc  iuramentum  ma- 
gisplaccrcDeocxiftimanSjfiquod  ira  pcrcurbatus  iurauc- 
rac  non  fcciflct,quam  li  perfccifl^cc. 

*:  Thcodorct.  Damnauic  lofuc  Gabaonitas  ad  ligna  ca:- 
dcnda,&:  aquam  {ercndam,quia  fefcUcrant  cam  habicu,qua 
mendacio.Eccumoporccrec  confulerc  dominum  Deum, 
poffeacum  illisinirc  focdcra,credcnces  corum  vcrbis  mcn- 
dacibusperfuafifunc,&fcedera  iurciurando  firmaucrunc . 
Atquipr^ccpcratvniucrforumDcusomncs  illos  intcrfici. 
Medius  igitur  lofuc  reUtStus  inccr  pra:ceptum  diuinum  &c 

iufiuran- 


putanc:  fallercquid  fic  ignorac 
libcncer  crcdiic  quod  ipii  funt, 
ViecpofTunc  fufpedfumhabere 
quod  non  func.  Hinc  Salomon 
ait :  Innocens  credit  omni  verbo , 
Non  vicuperanda  facilitas ,  fed 
laudanda  bonitas .  Igitur  tcfta- 
mentum  difpofuit ,  paccm  dc- 
dit,  confirmnuit  focictatem. 
Sed  deprchenfi  fraude ,  popu- 
lus  p  ttrum  mdignari  c^pic .  le- 
fustamcn  paccm  quamdedc- 
rac  rcuocandam  non  cenfuic. 


E 

Prou.t4. 


so  lof. 


quia  firmaca  crat  facramenti 
religionc:ncdumaIicnamperfidiamarguit ,  fuam  fidem 
foluerct.  Mulilauit  t^  ncn  cos  vilioris  obfequio  minifte- 
nj.Clemcntior  fentcntia,fcd  diuturnior. 

Ifid..)r.Gabaonit(j  iignificanceos  qui  credunc,&: erga  fer-  «p.  rr.Ii in, 
uos  Dci  deuoti,veI  ccckfias  cultum  videntur  haberc ,  nihil  lofue. 
tamcn  cmendacionis  vcl  dcuotionis  uel  innouationis  habec 
ia  moribus,  talcs  tantummodo  quoddam  fignum  faluris  ixx. 
tra  ecclefiam  cemporaliter  prxferunt.Inter  fpiritualesaute 
.i.interfandlosDcircgnum  ;ECernum  vcl  libercatem  non 
confcquuntur . 

^  a  CAP. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

ne  habitatortm  terne  non  videbatur  contra  eos  currere ,  quod  erat  da 
tumpropter  maliciam  habicantitm  in  terra ,  &  obninationem  eo- 
C  ruminmalis  :vndeinfrd  11.  cap.dicitur  de  obiiinatis :  Domini 
cnira  fcntcntia  fucrat,vt  indurarcnturcordacorum  ,&:pu- 
gnarct  contra  Ifracl,&:cadercnt,  &  non  mercrentur  vllam 
clcmcnciam,  ac  perirenc  ficuc  prxceperac  dominus  Moyfi. 
Ex  quopatet,qu6d  Gabaonitx  merucrunt  clementiam ,  nec  currebat 
eontra  eos  fententia  domini.  Secunda  accipitur  ex  partc  filiorum  If 
raeUquia  ijiudfuitprimkmpaUum  &  iuramentum  quodfecerunt  ex 
traneis  gentibus,excepto  tamen  iuramentofaElo  ipfi  I\ahab,quod  fiiit 
magis particulare  ,  vt  diCittmfuitfupra  z.ca.  ifind  autem  fuit  com- 
mune.  &  ideo  fi  fregifient  iuramentum  Gabaonitas  occidendo,qHibus 
iuraucrantfVtnoH  occiderentur,  vtpatetin  l:tera:hoc  fuifjh  ditmlga 
tum  perterras  in  cinu:Cu,&  reputati  fuijfent  filti  Ifrael  infideles,  & 
iuramcnti  trasgreffbres  in  magnum  fcandaltim  iUiuspopuh,ctper  con 
fequens  in  irreueremiam feu blafphemiam  Dei^cuius  diLtbautur pccu- 
Uarispopulus,etaDcoele£ius,  et  ideo  ad  hxc  vitanda  feruandum 
fuit  iuramentum.Tertia  accipiur  ex  parte  Dei,  qui  pror.ior  cfi  ad  tiii- 
ferandum  q;iam  ad  condcrnnandum.Ec  ideo  crcdendum  eii ,  qnod  lo- 
fue  exfamiliari  conftlio  Dei  mortem  eorum  corporalem  mutauic  hi  ci- 
uilem,  vtfic  defuis  mendacifspunirentur,et  iuramentum  feruantur, 

quod 


quod  de  morte  corporaU  els  non  inferenda  intelligebatur.Et  quod  do- 
minus  hancfententiam  approbauerit,  patet  ex  hoc ,  qiiodpropter  af" 
fii^ionem  ininfiam  GabaonitarumfjStamper  Saul  ,famesfa:iafuit 
in  cerra  Ifrael  tribus  annis,  ecfeptem  viri  deftirpe  Saul  fuerunt  crU' 
cifixi ,  vc habetur  2.l{eg.2i.b.  Glofsa etiam .Aug.fupcr ca.lo.cxpo- 
ncndo  illud :  In  manus  cuas  cradidi  illos .-  dtcit  fic :  ybi  neque  p 
confultus  efi  dominus  vtrum  eundumejfct  ,fcd  vkrofuis  rede  fiibiie- 
nirevolentibiisfucuramprxnuntiauitdeeis  vi£ioriam ,  ftpoffetde 
Gabaonicis  inconfultus  manere :  non  quiainterrogauerunt  ipfum,qui 
ejfcnt  cum  mehtirentm ,  nifi  ei  placuiffet  illa  iuratio ,  qua  fubictlis 
parcere  cogcret .  Credidcrant  enim  Deo,  quem  audierant promififfe, 
quod  illas  gentcs fubucrtcrct ,  et  terram  earum  obtincret,  cthanc  ea- 
rum  fidem  quodammodoremuneranit  ,quiano/i  perdidit .  Ex  diciis 
folutiim  efi  argumentumprimum,  quia  contra  Gabaonitas  non  ciirre 
bat  diSiim pr^ceptum ,  vt  di£itm  eU.  ^dfccundum  dicendum,quod 
licet  in  traClatu  cum  Gabaonitisfupritfatia  meniiode  conditioneil- 
la,  tamcn  quandopofteaiiiraueruntprincipes ,  non  fuic pofitafub  for 
ma  iuramenci ,  &  dato  quodfniffct pofita  ,poterctcamen  tHramcn-' 
turnferuari:  &  dcbebatpropterratJones  prxdictas .  ^dtertiurridi- 
cendum,  quodfraus  et  dolus proprie  fniit  mendacia  in  vcrbis  velfa- 
£iis ordinata ad malii  finem,mcndacia ■tiit  ecfiiliones  Gabaonitarunt 
licet  effent  mala,defe,tamen  ordinabantitr  ab  eis  adbonumfine.  f.  ai 
eorumfalutcm  corporalem,&  fpiritualem,vt pacet  expr<edictis. 

^  CAP. 


MORALITER. 

'y4'fMhma':{!  rr  i .  VndcdicicAuguft.Sicucnon  vidi 

mcljores 


meliores  illis  qui  in  monafTcriis  profeceruc,ita  non  vidi  dc- 
ceiiQrcs  illis,qui  in  monafteriis  detcccrunc. 

Toin.2.  C    X 


4i.f. 

C.it 


Glof.ordi.&  Nicolai  Je  Lyra. 


7^ 


Autiij 


gauit .  Quibiis 
ci  prgfencibus  a 
(qu.itiiorcnim 
crant^  &:cum 
co  cauramcta- 
tibuscircaquc- 
dam  fbntc  non 
proculaciuita- 
tCjdum  iam  pa 
rarcncobtidio- 
ncm,  G.ibaoni 
C2  auxiliaco- 
rcm  aduocauc 
runtlcfum.Ad 
boc.n.vcntum 
ctatjVt  a  fuis  q.- 
dcm  pcrimi  fe 


C  A  P  V  T    X. 

r^  cum  audijjet  Moni-^tacc&c.  ^  loicphus .  ^n 
rcx  Hicrofolvmorum  grauitcr  fcrrct,qudd  G_a 
baonitiecumlcfu  padla  fcciflcnt,  vicinaru  gc- 
tium  rcgcs  contra  cos  pugnaturos  ad  folatia  ro 


a  ^  Qu!lffjexpetitiinici(i»5,ina!torum^>atietux«nroiu:itiat.Vnae:FiU  accedens  ad  feiui- 
tuicint)ei  prn>ara  aniinain  iiiam  -rf  tam^ 


B 

Orig.Hom. 
II.  ia  loluc. 


faluari  fe  cxifti 
marcnt . 
b  .Afcendite  ad. 
Cumfe  anima 
vcrbo  Dci  fo- 
ciar,ftatim  pati 
tur  inimicos 
quos  antcaha- 
Ducratamicos: 
ncc  folu  hoics, 
fcdctiam  con- 
irarias  virtutcs. 
Sciat  crgo 


»:Tiin>j'e. 

Eccl.i.a. 


f.Thef.y.c. 
RomJf«a. 


q.if  .in  loH 

c 


5"  qui 


nitas,;cct';dum.LXX.prim6  rcgcs  Iebuf?orum,  cum  ad  cos 
obiidcndos  ct>nucr.crunt ,  poltca  vcro  regcs  Amorrhcoru 
dicanrur ab  ipfis  Gab.aonitis , quando  nuncios  mifcrunt  ad 
Icfum,vtlibi  fubucnircc.  Sicutautem  infpeximus  fccundu 
Hcbia:um  vcrcbiq;  Amorrha:oru diir,CHm conftct  lebufxu 

regc  fuiffe  lcru- 
.  ^j  1  falcqditlaelc- 

Vx  cum  audiflet  Adonifcdec  rex  Hicrulalcm,  cjuod  bus,c.nnquriilli» 
fcilicet  ccpiflet  lofiie  Hai  &  (ubucrtifl"et  cam  .  Sicuc  S^';^'^^;-;^;^"^ 
cnim  fccerac  lericho  rcgicius ,  fic  fccitHai  &  regi     tesfxpc  fcripw 

ra  commcmo- 
rct  exterminan 
das ,  quarii  vna 
bct^Amor 
rhatorum .  Nifi 
forte  hoc  nomc 
vniucrfale   fuc- 
ritomnium,auc 
potius  maioris 
partis,vt  non  v- 
na,  fcd  plures  in 
his  fcptem  hoc 
nominc  cenfe- 
rctur :  quamuis 
clTct  vna  de  fe-  ! 
pce  qux  Amor- 
rha:orum   pro- 
prie  vocarecur. 
Siccflquxdana 
pars  quar^pric 
dicicur  Lybia, 
quauis  hoc  no- 
men    vniucrfa; 
Aphricx  cope- 
tac .  Et  pars  (qda 
qii(^  proprie  dj- 
citur  Afia,  qua- 
uisAfia  alij  di- 


D 


Amatrhaci 
rcges  qitart. 


tuicin  Uei  prn>araanmiain  iKJiii  ■ "  i""-  \    •C         \ 

illius.Etquodtransfugiflcnt  Gabaonita:  ad  linei ,     ^^^  ^  ^^^^^^ 
&cflentfbEderatieorum,timuitvaldc.  Vrbscnim     pcrhibefA 
magna  erat  Gabaon ,  &  vn.i  regalium  ciuitatum     '•»^--'-"'« 
& maior  oppidaHai,omncfque  bcllatores  eius  fortiflimi .  Mifit  crgo 
Adoni-fedec  rcx  Hicrufale  ad  Hoha  regc  Hebron,&  ad  Pharam  rege 
lerimoth,  ad  iaphia  quoque  regem  Lachis,  &  ad  Dabir  regcm  Eglon , 
■     r      dicens  :  Afcendite  ad  mc ,  &:  fcrte  prxfidium ,  vt  cxpugnemus  Ga- 
pu»r?m:&.-lbb  baon,quarctransfugerit  ad  lofue&ad  fihos  Ifracl.  Congrcgati  igi- 
cis  qui  .ad  ince-     tur  afccnderuntquinquc  rcges  Amorrha:orum  ,  rex  Hierufalcm,  rcx 
rum?c™,  '  Hcbron,rcx  leiimoth.  rex  Lachis,  rex  Eglonfimulcumcxercitibus 
fuis,  &ca(tramccati  funtcircaGabaonoppugnantcscam.  Habitato- 
res  autem  Gabaon  vrbis  obfefl'^ ,  miferunt ad  lofue  qui  tunc  moraba- 
turincartrisapudGalgalam,&dixeruntci:  Ne  rctrahas  manus  tuas 
ab auxilio feruorum  tuorum,afccndecito  &  libera  nos,  ferqucprxfi- 
dium.  Conuenerunc  cnim  aduerfum  uos  omnesrcges  Amorrha:o- 
rum ,  qui  habitant  rn  montanis.  Afcenditque  lofuc  de  Galgalis,&  om 
nis  cxercitus  bellatorum  cum  co  viri  fortiflimi .  Dixitque  dominus  ad 
lofuc:  Netimeaseos.  inmanusenimtuastradidi  illos.  Nullus  cnim 
fxcistibirefifl:ercpoterit.  Irruit  itaquc  lofue  fupcrcos  rcpcntc 


tota 


Icfu  cxpctit  a- 
micitias,mulcorum  fibi  inimicias  patientcr  tolcrandas.  vn- 
dc.OmnesijHipikvoUntviHercin  Chri.perfecu.pa.&c.Etalihi:Fi 
li  accedensadfcruitutcm  Deiprspara  animam  tuam  ad  tentationcm. 
Oppugnantureti.am  Gabaonit^proptcramieitias  Icfu,qua 
uis  ligni  cxforcs  &  aqu.-E  geftatores,id  c{^,licet  vlcinms  mc- 
ritis  in  ccclcfia  fis,hoc  ipfo  tamen  quod  pertines  ad  Icfum , 
impugnaris  a  quinque  rcgib.Scd  ncc  Gabaonitx  rclinquun 
tur  vel  Ipcrnuntur  a  Icfu,vcl  a  ducibus,vel  prcsbytcns  Ifr.ic 
litarum:fcd  infirmitan  corum auxilium  fcrunt :  hoc  autem 
agitur  in  woh\s.vndc:ConfolaminipufiUanimes,fujHnete  injirmos. 
\tcxx\:f^os  autem  imbecillitatem  injirmorum  fuliincte.  Sic  crgo  Ic- 
fuscumducibus&iprincipibus  adcfl  his,  quipro  nominc 
fuoa  contrarijs  virtutibus  oppugnjintur.  Ncc  folum  .auxiliu 
m  bcllo  pr^fiat,fcd  etiam  producit  diem  SiL  fpatia  lucu,&  di 
fcuticaducntumnoiiis. 

c    Congregati  i^^itjn^&c.  Aug.Quairi^  quomodo  rex  Hieru- 
fale  Adoni-fcdcc  &:  cxccri  quatuor  cum  q.b.obfcdit  Gabao 

nicas 


midiu  orbc  tcr- 
rarum,alii  tcrtiam  pareem  pofucruc .  Chanan^i  quoq;  tan^ 
una  gcns  in  illis  fcptem  commcmoranrur,&:ramen  vniucr 
fa rena  illa  originaliccr  tcrra  Chanjian  vocacur.' 
d  .Afrenditque  lrfue,&c.  Aug.Cum  obfcfTi  Gabaonica:  a  rc 
t^ibus  Amorrh^orum  mifiircnt  ad  lefum ,  vt  fibi  fubueni- 
ret,afccnditlcfus  aGalgala  ipfe  &  omnis  populus  bellato- 
rum  cum  illo ,  omnis  potcns  in  fortitudine  .  Et  dixit  domi 
nus  ad  lefum  :  Vjolt  timere  illos,  In  manus  enim  titas  tradidi  eos^ 
nonfubftnetex'ifiis(juifffHam,&c.  Vbi  deniquc  confultuscft 
dominus,vtrumcundumadeos  cflet ? fcd  vltro  fuis  rcdtc 
fubucnirc  volentibus  ,  futuram  pr^nuntiauit  vitaoriam. 
Sicero-opoirctinconfulcusdc  Gabaonitis  admonere,  qul 
cffent^cum  mcntircncur,  nifi  ei  placuifTcc  illa  iuratio quz 
fubiettis  parcere  cogerct .  Crcdiderantenim  Deo,  qucm 
audicrant  populo  fuo  promififFe^quod  illas  gentes  fubuertc 
rct,&earumterramobtincret,&hanceorum  fidem  quo- 

dammodorcmunerauit.  ^ 

a  Dommus 


q.i4.in 


Ui 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C  A  P.        X. 

I  Vz  cum  au.  Hic  agitur  de  dehcllatione (juinque  re- 
gumftmulcovgregatoru.  vbiprimb  dcfcribituroccafio 
belli.Secundo  aCius debelladi,ibi:Akcivlitc\;  lofue. 
Occafio  autem  bcllifuit^eo  cp  i^t  quinque  reges  fitnul 
congrcgati  venerunt  ad  debcllandum  Gabaonita^,eo  cf, 
effent  confosderati  jilvjs  lfracl;froptcrquod  fuerunt  compulfi  petere 
auxilium  a  lofuc;quodconcejJit,&  dcbuit  conccderc  proptcr  diClum 
faedus.& patet  litera paucis  cxcrptis.  Qux eii  audiffct  Ado.  Hxc 
ejlveralitera.fic.n.  habent  Hcbrxi et  libri  correRi  et  intcrpretatnr 
dominus  iuftitii»  vcl  domini  mei  iufiiiia,fecundj4proprietate  Hcbrai- 
(ifermonis.ficut  et  Melchifcdccb  interpretai  rex  iuiiiti£,quifuit  rex 

Hierufalem 


Hierufalemficutiftevthabetur  Gen.l^.ca.Uttrapatenttnlitera. 
2,     Afcenditque  Iofuc,&C.Hic  confequenter  defcribitur  aCius  dt 
bellandi.vbiprimo  defcrihitur  debellatio  bonium  JccHndo  occHpatio  ^.^^.^^ 
ciuitatum  iti.-Eodem  dic  Macedam  quoquccepic.Orfdpnwi» 
primo  dcfcribiturmoduspi.gn£ .  Secundb  manifeflatio  vtaorix,ibi: 
Rcucrfusq;  cft  omnis  excrcicus.CzVca  dehellanone  hoftium  pri- 
mb  promittitur  diuinum  auxiUum,cum  dicitur  :  Dixicq;  dominus 
ad  lofuc.Ne  timcas,$:c.Sectind6fubditurnudium  humanum,  q4 
non debct  omittiin  a^ibilibus,CHm dicitnr: 
5     Irruic  icaque  tofuc  fupcr  cos  repcnce.  vt  rxfubito  aduentn 
ipfius  aducrfr.rtj  terrerentur,m  etfaaji  efi.vndefequitur:Com\irbi 
uic  cos  dominus,&c.  rcmo  additnr  calcjlefignnm.etprimb  dt  cm 

loaercotcumdicitur. 

^  I  Dominus 


MOl{.ALITEI{, 
1  J^;  cim.  Hic  dcfcribicurpugna  lofuccontraquinq;  re- 
gcs  Amorrhxoru,per  quos  intclligi  pofTunt  quinq;  fcnfus 
corporis  pugnantcs  contradidamcn  rationis,q  pcr  Iofu<!li- 
gnificatur,v"t  fupradidumcft.Dchachautem  pugnadicit' 
Gal. ^.C.Caro  concKpifcit aduerfuf  fpiritHm,ct fpiritut  aduerfus  car 
«cw.Quinquc  vcrp  rcgcs  predidi  pcr  quatuor  fucruc  debcl- 
lati.f  pcr gladios  filiomm  Ilrael, &  pcr  lapidcs  gmdinis , & 
pcr  fubfiuencia  folis,&:  luna:,&  iftis  fpiritualitcr  intelligedo 

debcUaa- 


dcbcllanturfcnfuscarnis.Pcrgladios  enim  filiorum  Ifrael 
intclligutur  vcrba  diuina^qu.-cYunt  fpiritualcs  gladij.Eph.6. 
C.Et  iladium  fpiritvs  quod  cH  verbum  Dei.  Qiiod  autcm  pcr  gla- 
dios^iftos  debcllcntur  fcn  fus  carnis  dicit  Hieron.ad  rufticu 
monachum: Ama  fanftarum  fcripturarum  ftudiu  ,  &  carnis 
vicia  no  amabis.Per  lapides  vero  gnidinis  incelligunf  adus 
p(^nicencix.f.ieiunia,vigili?,afperitasvidus,&vcftitus,&:c5 

tere  difciplin^,quc  carnis  fcnfus  percuciunt  &  infn2;idac  & 
domant  magis  quam  ftudium  facrc  fcriptur^.Ideo  dicitur, 

Etmor 


11 


lofi 


ue 


A 

lib.inlof.c. 


)i> 


a  4«  i5o»2/»»T»i//??j?<^erwf/rf/>;Vpj,^c.  Rupertus.Parumcrat 
apud  bomincSjtanrum  viclorcm.qui  ncc  morcuis  parccrcc, 
mortuorumcoUapedibuscalcan  prxcipercc,mortuofque 
patibulis  aiiigerct ,  decrudcJitate  excufari ,  prt^cpco  lcgis ; 
nifi  etiam  dcferidcrctur  nouo ,  &  inaudico  lufti  Dei  mi- 
raculo.  Mifiter 


^^V>.  yC. 


74 


duce,illo  pugnante,nos  V!ncimii<:.  Tllc  imocrauit  foli  vc  fta-  D 
^^^    1^"^^ '?,',"'  «^VPO^-Jie  inngn»  crat-.ille  impcrabar,  fed    • 
Dns  efficicbat.fllcnos  induxic  m  cerram  rcpromiirianis. 

^  Auguft.fndiuinislbnslcsimusfolem  ipfum  fteciflTe  ^'•"•''*<i- 
cum  hoc a  Domino  Dco  peciuifTcc vir  fanftus  fofue  Nauc,  "'"•'• 

•doncc  cocpcum 


it«oT-tt'     '"P^"^^  ^;^''  "?^^ afcendens  de  Galgalls  .  Et  conturbauit eos  do-     pr"l^m'Xda 


rnagnoi  de  calo,  & 
•pfque  ad,  &c. 

^  lofcph.  Ibi 
cciam  cognouit 
lofuc  coopcra- 
tipnem  Dci  fibi 
llgniiicacam  co- 
nitruis,&:fulmi- 
nibus.&grandi- 
nis  demiHione, 


li.^Antic]. 


minusa  facie  Ifrael ,  contriuitque  plaga  magna  in  Gabaon,acperfe- 
cutuscftfos  per  viam  alccnfus  Bcthoron,  &  percufsit  vicjue  Azc- 
chj  &Maceda.  Cumque  fugcrentfilios  llrael,  &  eflent  in  defcen- 
fu  Bethoron,dominus  mifit  fupcr  eos  lapides  magnosdc  ccelo  vi^ 
que  ad  Azecha.  Etmortuifunt  multo  plures  lapidibus  grandinis, 
quam  quos  gladio  percuflerant  filii  Ifrael.  Tunc  locutus  efl:  lofuc 
domino  in  die  qua  tradidit  Amorrh^um  in  confpedu  filiorum 
jTtum  cf?"''"'  °  ^^^^^^ »  dixiccjue  coram  eis :  Sol  contra  Gabaon  ne  mouearis,  &  luna 
contra  vallem  Aialon .  Stctcruntque fdl  &  luna  donec  vlcifceretur fe  6 

a  5"  Vi/ibilibus  vcl  intttCbilibus. 

gcns de inimicis fuis.Nonne fcriptum eft hoc in  libro iuflorum^  Ste- 

a  T  Chriilus  lumen  vcntati.  infu.^cns.  b  T  Ecd-. ;«.  c  T  Qlij^  fcmper  oiim:  n  fidelibus.  - 

tit  itaque  iol  m  medio  cgeIi  ,  &  non  fcflinauit  occu.nbere  fpatio 
vmus  dici.  Non  fuit  ante  &:  pollea  tam  longa  dics,obedicnte  domino  s 


EtLiIog. 


libadu.pfy. 
i  •Uc.c.io. 


'inPCM. 


<5(i^aor,&c.Iofe 

phus .  fnfupcr  e- 

tjam  dic  crefcen 

tepugnaucrunt, 

ne   nox    fuccc- 

denSjCorumim- 

petum  refrena- 

rct.  Quodvcro 

longituSmc  cunc  dicS  extenfus  ef?-,&plus  folico  crcuic,paI5 

cfl  per  Scripcuras,quaE  func  in  ccmplo  rcpofica;. 

4c  R.  Dauid.  Kimhi  Eractum  meridies,  quando  confe- 
rcns  cum  hofie  manus  lofuc,  Soli  impcrab.ic ,  uc  curfum  fi- 
licrcc.Icaquefubfticitille  vnius  longiffimi  dici  inceruallo 
pnufquam  inde  ^d  occafum  verfus,more  vficaco,iter  ceptu 
continuaret.Luna  quoquc  cancifpcr  fixa  ha:fic ,  dum  profii- 
^aci  hofies  prorfus  cfltnc. 

*  luf^inus  Martyr.Accepiftis  ccrram  Chanaan,tanca  vir- 
tute  fufis  fugatifquc  hoflibus,vt  fol  ipfccurfum  fifteret,  fpc- 
dando  rcs  gerentcm  vefirum  ducem  Iefum,reccns  cogno- 
ininatum,&  pcr  trigintafcx  horas  djffcrrer  occafum. 

*  Tertull.  lefum  Naue  debc-llantcm  Amonhzos  pran- 
difTc illa  dic  cxif^imamus.qua  ipfis  clcmcntis  ftacioncm  im 
pcrauic?Scccic  fol  in  Gabaon,&  luna  in  Aialon,  donec  vltus 
cfi  populus  dc  injmicis  fuis,&:  ftctit  fol  in  mcdio  cclo,  &:  no 
acccdcbac  in  occafum, 

*  Procop.Mofes  non  dixic,JTff /b/jnon  fufpcxitin  ccclij, 
non  fignum  ca'Icf?eofiendit.Verum,fofucdixit,'  myo/,Ac 
fcrrocura  tcflis  cfj,nulli  vnquam  hominum,Dcum  ita  more 
gcffifre.  Statuic  itaque  &  mcus  lofuc  folem,  prxfcntiaq;  fua 
longiorem  mihi  dicm contra hoftes  ctfccic,  vc  fi  fub  lofuc 
miIitcm,hoftcs  in  fugam  vertcm. 

-jcHieron.  Gratias  agamus  duci  noflro  Icfu ;  illocnim 

du- 


£ 


ccrminaflct.Sed 
iffamiracula,  q 
mcricis  fcimus 
concefTa  fandlo- 
rum,quandocrc 
duncEchnicifa- 
£t.i,magicis  arti- 
buscnbuunt. 

•J4  Idem.  Sol  ,.     .     . 
duosd.es.nvnu  [l;,^;,-- 

ConcluIlC,  &lu-  fcript.  C.4. 

na  diei  fpacio  no 

occurric.Nohu- 

mani  iinpcrij  au 

thoritatelumina 

ria  rcquiefcunt, 

fcd  Domini  im- 

pcrancis  iunTui  o- 

bcdiunt:  Dom'- 

n'orationi  ferui 

.  .  fui  obedicns  prc 

cipit,&  obediunt.Ex  quo  incelIig!Ciir,Deum  fcruorum fuo 

rum  precibias  obcdire ,  & ad  eorum ncccfficatem crcacuras 

fuas  opportunc  gubernare. 

n^  Theodorctus.  Ifludporro  pn-cfigurabacprodigiofum 
opus  Saluatoris.Sicuccnim  pugnanceiofue,  Solsletit :  icadii 
Saluator  morte fua  mortem  diirolucret,  Sel  meridie  conti* 
nuic  radios  fuos,&  cencbris  repleuiccerram. 

•5«  Rupertus.  fucuri  quoque  vniuerfalis  iudicii  figura  cR. 
Quando  cnim  Chrifius  iudicaturus  adueniet,tunc  fole  ftan 
te,longus  dics  erit ,  donec  vlcifcatur  fc  de  inimicis  fuis. 
luxta  f//,inquit,Prophcca,rf/« Domhiimagnus, dies ins , dics illa  Soph.L 
tribulationis  &  anguflixjies  calamitalis  &  miferia,&c. 

Adam.  Volumus  fipofTumus  oftedere,qucmododomi-  ^*""''-"' 
nus  nofk-r  Icfus  Chrifius  protclaucrit  luccm ,  &  majorcm 
fcccric  dic,vcl  pro  falucc  hoium,vcl  pro  inccricu  priaru  vir- 
tucum.Ex  quo  faluacor  aducniCjfinis  erac  feculi.Dcniq;  ipfe 
aiC-.Vfnircntiam ,ig!te,appropin(]Habit enimregnum ccelor^im,  Scd  '^i"- }•«• 
rccinuit  &  rcprcifitdjcm  confummationis.Videns.n.D^us 
pater  falutem  genciuii-i  pcr  ipfuin  folu  poflc  conffare ,  dicit  ^"^'  ** ^* 
ad  c\im:Veie a  nie,iT  da.ti.gf'i.h£rcdi.tuam,^c. Dfi  ergo  pacer- 
na  pollicicacio  impleatur,&  ccclefia  crefcat,&  plciiitudo  gc 
tium  introcat ,  ut  tande  ois  Ifracl  faluecur,  d;cs  prdducitur, 
&  diffcrtur occafu.s,ncc  vnqua fol occubit , fcd  fcmperori^  R 
dum  crcdcntiu  cordib.  fol  iuftiti«lumcn  veritacis  infundic 

Cum 


ialo" 


lof. 


Mitc.*7. 


NICOLAVS    DE   LYRA. 

I  ^Dominus  mific  fuper  cos  lapidcs  magnos./.if»-<t;;dmM i«/"o- 
Ut£  mjgnttu dinisyita  q, pojfent  armatos  interficere.Idco  fnbditur. 
»    Et  mortui  funtmulto  plures  lapidibus  ,&c.  Q^odfaHum 
eil  ne  filii  Ifraelfibi  vtctoriam  afcriberent. 

3  Tunc  locutus  eft  loivLC^&cc.Gratias  agendo. 

4  Dixiiquc  coram  cis.Fidens.n.primum/ignum a  Deo  datum 
de  Cflo  aereo,ex  hoc  confidens petiuit  {ecudum  de  ccelofydereo,  dices. 

5  Sol  contra  Gabaon  nc  moucaris,&  luna,  &c.  Erant  enim 
in  tali  difp9fitione,<juod  vterq;  apparebaifuper  terram.  ffrequenter 
tontinpt  inp[enilunio,quia  tunc  tantum  dtUantper  diamettum  cceli. 
hoc  Mt  petiuit  lifue.  Pt  habcret  tetnpus  aduerfariosperfequendi.ideo 
fubditur :Stctcmx\tc\;  fol  &  luna doncc  vlcifccretur  fe,&c. 

6  Nonne  fcriptum  c{\,8£.c.Miqui  vero  doctons  nujlri  dicunt^ 
^ifte  liber  non  peruenit  ad  nos,quia  non  eU  translatiis  in  Latinu.  <;ed 
hoc  non  i>idetur  conuenteter  dinum,quiafaltem  rffct  vd  fuiffct  apud 
Hebr£os:q-wdnoi  dicunt  expofitores eorum,ftd magis  contrauu ,  vt 
yidebitur..Alii  autem  dicunt,ep  esl  liber  \ l.prophetarnn?:<iuia  .Aba- 
M  i.c.flribJ  Sol  &luna  fteterut  in  habitaculo  fuo.  Sediflud 
etiam  videtur  extraneuin,  quia  tiber  it.prophetatiifalte  quantitad 
prophetiam  .Abacu\fuit  fcriptus  per  magnu  tempus  poft  morte  lofue 
fcilicetper  olingeatos  mnos  &  pius ,  quia  .Abacuk.  prophctamtpoft 
trafmigraihne  Bubyloniszvt  dicit  Hicrony.in  fingo  fuper  ^bacu{. 
- .A  mor- 

M0J^.A11TE\. 

1  l^tnK,rtuif<'ntmultf>,trc.Vev'..^)(\i:nthxvi  vcro  folis  intclli 
gif.»d;ucorium  Chrifb  ,qcft  fol  iiiflitig  contra  tcntationfs 
catriii  i.QQi.ia.cfideUs Dsus ^ui nopadetur vos tentarifi^praii 

quod 


jl  morte  vrro  lofue  vfquc  ad  tr.infmigrationefluxerl4t  oClingeti  anni 
&plus,quodpatebitft  quis  vclit  computare  tcmpora  iudicum  &  regU 
yfq;  ad  itlud  tempus^proui  in  facra  fcriptura  &  lofepho  continentur, 
&jdeoirrationabiliter  videtur  diUum^juoddiceret  atiquid efie fcri.- 
piu  in  tibrofcribendopofieaper  tps im.T^cpoten dici  cpifludftt  ad- 
ditum  a  translatore  nonroi/uia  pc  eii  in  Hebrao.  Et  ideo  atiter  dicUt 
Hcbr.«i,ep  ijic  tiber  rfl  tibcr  Genefi( ,  quia  ibi  fcribunturfada  .Abra- 
ham,!faac,dr  Iacob,quifuertintexcellentesiufti:(irideoproptereo» 
rum  merita  faHafunt  multa  beneficiapoputo  Ifracl,  vtfrequentir  ex 
primitur  in  fUcra  fcriptHra.DicuHt  igitur q,  boc  friptum  efl  Genef 
^S-vbiponittirbe  'cdi8io  lacobfuper  Manafk  cr  Epljraim :  dr  de 
Ephraim  dicicur  :Et  fcmcn  eius  crcfcet  in  gentes.  Hebrxi  dicut; 
Ec  fcmcn  cius  congrcgabit  gcnces.  vet  congregatiogentium.  q$ 
ftiit  irt.plctu  in  Jofiic,r/ui  fuit  defemine  Ephraim ,  quia  quando  dixit 
/w/«e,-SoI  nc  moucaris,e?-c.^^j  Ifraelfuerunt  congrcrati  ad  audie 
d'<m  hoc  vcrhum,fccuudum  qnoddicuurin  textu :  DiXitquc  cora 
ClS:fol  Contra,&c.  vtadmirarentur  cs'  rcgratiareniur  Deo  de tanto 
bcnefic/o  ^  rniracnlo  ccelitnsfibi  d.tto. 

7  Stccit  ica.  Ex  hoc  vidcCur;quod  erat  tunc  in punClo  meridionali, 
nifi  dicatiir,qu6d  wediumcati  atiquando  vocalur  totiim,quod  eitfu- 
pra  hemifphierium  noQrum . 

S     Non  kl.I»  fine  capiiuti  dicetur  qualiter  hoc  inteltigendum  ftt. 

'^  I   Obedient 


ilher  inRi 
tum. 


^uod  poteftis,fedfaciet  cu  tetationeproucni  vtpnffjtisfifiinere .  Per 
affificntia  vcrcrluna?intclligituradiucoriii  virgmisMari^^q 
Can.tJ.dicicur  terriLiiis  vt  cajtroriiacics  otdiriata;pvcptcr  q,  pcv 
cius  auxiliu  proucnit  nobis  S  lcnfib.carnis  viCtonagluriola. 
Tom.a.  C    j 


75" 


GIofordi.&NicolaideLyra.         76 


Homil.  It 
tn  iuluc» 


pugna  duplcx 
Ei>h.<.b. 


Cum  vcro  implcw  fucric  menruracrcdentium,  &  drceriof 

aut  dccolor  a:tas  vltimx  ecncrationjs  aducncnt,  &:  crcfccn 

tc  iniqiiitarc  rcfrigcfcct  charitas  multoru,  &:  in  paucis  fidcs 

jnucnittuntunca^bbrcui.ibuncur  dics.Idcm  igiturdominus 

nouitcxtendcrcdicm,cuni  ialucis  tcmpusdt,  &(.  brcuiarc 

in  tcmporc  tnbi-lationis  Sc  pcr- 

ditionis:dum  crgo  ipatium  lucis 

proditur,  fic  vt"in  dic  honcftc 

ambulcmus.  ' 

a     Fu^nant  enim  (juintfuere.ifc. 


a  T  Sic  dura  etmtn  dzmonn  pngiamiu,»dfiftit  nobis  fol  iuflitiz.qui  ait:EgO 
vcbiituin  fuui  vfquc  id  confumiimioncm  fccnli . 


hedmus  fcruire  iufi  iti*  in  f*n(iiHcationem.Y{oc  q  uafi  crudclc  cul  '. 
^ilur.,<:\nodi\t\c{\iS;'PonitepedesveiirosfupercolUeorim  ,  & 
inierficue  r  oj.Scd  hoc  non  crudclitas  ,fcd  humanitas  &  bcni- 
gniras  inucnitur.Vcinam  &  tu  ponaspedes  tuos  fupcr  fcrpc 
ccs 6c  fcorpioncs,&:  fupcr  omncm  virtutcm  inimici,&  con 

culccs  draconem  &:  rcgulum  , 
qui  aliquando  m  te  rcgnauit,  uc 
ommbus  inteicmp:is  qui  re- 
gn.nbant  in  tc  opcrc  pcrccaci,  fo- 


B 


Adam.QuidcOquoddicitquin  ,     r    •  ^  '         •       ■    •              >          »   r     L 

tuifle,&  hos  in  fpclun  a  gala:,tugcraiic cium  quinque  reges,  &  le  ab 

^„ ..igiflc  ?  3:)uplcx  pugna 

gnacftChriflianis:PcrfcdtisQui  i^rdUchrirto. 

dcm,qualiscrat  Paulus&Ephe  tiatumqjeft  Iofue,quod  inuenticflentquin 

fiiXlcutipfcdicit:  Tvroicfff^"'*  ^    ,               ■      r    I                1  •    \;fi-« 

nduerfuscarnem  &  fanguinem ,  fed  qUC  reges  latcntCS  Ul  (pclunca  vrblS  MaCC- 

aduerfusprincjpatus&poteJlates:<!T  da .  Qui  pra:ccpic  fociis  &  ait :  Voluitc  laxa 

Mduerfus reaores  '^«^^''''"'^  -J^f;  in^cntia  ad  os  Ipeluncx ,  &  ponite  viros  in- 

rioribus  vcro  contra  carncm  &:  o               •    i*  r         n    j- 

fanguincm , his  fcilicct ,  qui  ad-  dultriOS,qui  claulos  cultodiant .  Vos  autcm 

huCCarnallbuS  vitliS  &  traglllta   Jj  »  tContrariasj)ote(late»c,uifenfibusadfilhmt.           ^' 

■  tibus  impugnancur.Quodcnam  nolite  ftare,  fed  perfcquimini  holtcs ,  &  ex- 

in  hoc  loco  indicari  puto :  Ga-  trcmos  quoquc  fugicntium  cedite .  Nec  di- 

baonitiscnimbcllumindittum  .1       ^i-r      "•                    rj 

cftaquinqucregibushis  quiim  mittatiscos  vrbium  luaru  mtfarc  prarlidia , 

pcrfcdi  funt  a  quinquc  corpo-  quos  tradidit  dominus  Deus  m  manus  vc- 

Si"tu„r;.;ii;^r.n/c"ffc  ftr.-.s.Carfisergoaducrlari.splaga,nagn.,& 

cftcadercin  pcccmim.Hi  quin  vfqucad  internecionem  pcneconfumptis, 

qucrcgcsGab.aonitas,^dcft,c.ir  j^j  ^^^jj  K^^gi  effujrerc  potuerunc  ,  ingreffi 

nalcS  homineS  impugr.at.  C^Od  ,  ^incolum  s.q;^.  cnun  fab  IcSm  iuat.non  luliripit  in,mici  igniu  iicula. 

autcm  dicuntur  in  (pelunc.is  co 


lus  in  tc  regnct  Icfus  Chriftus. 
b     Fosautemno.fia.  Adam.Bel 
la  Icfu  &c  rcgum,atque  hoftium 
ftragcs ,  cxlcflium  rcrum  vm- 
brafun-corum,  fcilicct  bello- 


Horail.t. 
ii)  Islke. 


funtciuitatesimmunitas.  Rcuerlufque  efl: 
omnis  cxercitus  ad  lofuc  in  Maceda,vbi  ruc 

•  f  Q^a  omncs  fti  ipti  in  hbro  vit.T  &  numcrati  apud  illum  qui  numerat  raul 
tituamcmucllarum.  b  f  LXX  NuUus  rautuit  in  lingua,,id  e:t  nollus  fe 

iaftauit  de  viftotia  fua.fcientes  tju  a  Icfus  ci  qui  vineil . 


voci  hominis,&:  pugnante  pro  Ifrael.Reuer  i 
fufq-,  eft  lofue  cu  omni  lfrael,in  callra  Gal-  ^ 

a  T  IJ^nmjue  fenlibuj  corpoiis  8c  tetrenis  aftibus  immerfi. 

quc  reges Tui(ie,&:  hos  in  fpclun  a  gala:,f  _ 
--V  -ft^^nnHj  ""^  confugiflc  ?  3:)uplcx  pugna     }condcrant in  fpelunca  vrbis  Maceda.  Nun 

Chtirtunorn.  „„,  ^  chriftianis^Pcrfcdtis  qui  rl,:,rh„a,. 

rum,qua;  Icfus  Chriftus  cum 
excicitu  fuo  &:  maicftatibus, i. 
crcdcncium  populis ,  &:  corum 
ducibus  concra  Zabulon,&:  cius 

3  angclos  pr.rliatur .  Ipfe  cft  c-  iphe.5. 

4  nim  quiinPaulo&:in  Ephefiis 
pugnac  eontra  rcdtorcs  tenebra 
rum.Ec  yidc  6  ha:rccicc,quomo 
donouaVccenbus  concordanc,  £ 
promifllim  c(t  veccribus  regnu 
terr^  fanLiz  &  flucncis  lac  & 
mel :  qu^  cunc  a  pefl[imis  inco- 
lis  &  rcgibus  incolebacur .  Vc» 
nic  in  hane  ccrram  Icfus  cum  c- 
xcrcicu  fuo,&:  Ifraclicicis  ducib, 
cypugnac:  omncs  interitnit  SC 
obtincc,&:proviAoria:  mcrico 
accipic  eorum  rcgna ,  Tibi  pcr 
cuangelium  non  promiccuncur 

y  rcgna  cerrc,fed  celorum,ncc  va 

cua.  habencenim  habiCACorcs^, 

pcccacorcs^&d^mones:  concra 

quos  apoflolicacuba  ce  horcacur 

cratcartra,fani&integronumero'.NiiIlufq;  6  adpr2lium.&:  licucibidicebac  «phe 

contr.,  filios  Ifrael  mutire  aulus  eft .  Pr^cc-     J:5^;J^:^£;;£:;Z'U- 
pitque  lofucdiccns:  Aperite  osfpcluncjE,     umos,& lehuz^os ,itti!ihicPm\. 
&producitcadmequinquercgcs,  qui  inea      diciv.Jioncflnohispugnaaduerfut 
latitant  Fcceruntque  miniftri,  vtfibifuerac 
imperatum,  &  duxeruntadeum  quinquc 

ni  appellacur,  ficuc  regnum  Hic  &  .  -  - 

rufalcm,  vel  Lachis :  vcl  Hcbro.     Hebron,  regcm  lerimoth ,  regem  Lachis , 
In  quibus  hoc  indicacur ,  quod     regem  Edon.Cumquc  cducli  eflent  adeu, 

quinque  fcnfus  in  corporc  poll-  00  1 

ci  cum  per  lefum  fuerinc  dewidti 

bL  infidelicas  ab  cis  difccfleric,&:  morcui  peccaco  fuerinc,  ip- 
lis  poftea  min iflris  vcitur  anima  ad  facienda  iufticix  opera , 

-  iufic,vcinHicrufalcra,inqua  rcgn.ibac  rcx  pcfTimus^re- 
gncc  poftca  Dauid  manu  poces,vcl  Salomon  rcx  pacificus . 
Adlidcnc  vcl  adfiftunc  cnim  corporcis  fcnf  ibus  maligne  vir 
tuces,quae  ad  concupifccncias  &  fccda  przbcnda  miniftena 
anima:  follicicec,quas  fi  fldc  Chrifti  fupcraueric,  &:  in  ligno 
crucis  cius  fufpenfse  fuerinc ,  his  inccrcmpcis  rcgnoque  dc- 
pulfis,cunccfiicicuranimain  parccm  Dci,  &:  Hierufalem 
rcgnum  Dei,&  ccmplum  in  ca  domino  conftruicur.  vndc : 

-  iiuia eramus & nos alujuaido infenfati^increduli , errautes ,  &fer~ 
wentes  dcf/dcrijs  &  uoluptatibus  uartjs,&c.  Hoc  eft  cnim  Hic- 
rufalcm  aliquando  fuifTc  fub  rcge  Adonifcdcc ,  vcl  alias  ci- 
uicaccsfubaliis. 

Adaman.Icfus  inccrficic  inimicos,non  crcdulicace  doccs: 
ficuchxrccici  pucanc,fcd  fucura  in  his  facramcnca  dcfignas, 
vt  cia  pcrcmcnt  rcgcs  qui  rcgnij  pecciti  ccncc  in  nubis;  !>icut 
exiiibHimus  membra  noftraferuire  iniquitati  ad  iniquitate,  ita  exhi- 

beamus 


fu«;iflc,poccfthicforri:3n  indi 

cari ,  quia  fpclunca  lo^^us  cfiin 

pr-  >tundum  ccrrxdefoflus.  Sen- 

fus  ergo  ctVui""^  ^^  cerrcnis  adi- 

bus  in  corporc  pofici  dcmerfc- 

rinc,&  nihil  ad  opus  Dci^fed  co- 

tum  ad  miniftcrium  corporis  e- 

gennc,in  fpcluncns  contugiffe 

dicuncur .  Sciendum  tamen  ,  q> 

ipfa  regna  quorum  rcgcsnunc 

vincuntur  k  Icfu ,  &:  confugiunc 

in  fpcluncas ,  poftca  vcniunc  in 

forccsfanaorum,&:paisdomi.     rpaes dcfpelunca.regem  Hierufalcm .  resc 


.«.k 


Tituiii.|.a. 


Hf^mil.ii. 


carntm  &  fangujnem .  idcft  non 
fic  pugnabimus  vcanciqui ,  ncc 
in  cerris  nobis  cum  horainibus 
habcnda  func  pr^lia  ,fed  concra 
principacus  &:  potcftaces  concra 
mundi  hu:us  rcctorcs  ccncbra- 
rumharum.  fam  intelligis  in 
quibuslocis  h^c  cibi  mouenda 
finccercamina,vcl  finon  incel- 
ligis  manifeftius audi  concra fpiricualia ncquicia:  in  celcfci- 
bus.  Audifti  qu^  cibi  bello  ,  &:  indc  cslcftibus  cxpellcndi 
func,vc  poflis  loca  regni  cclorum,h(^rcdicacis  forcc  pcrcipc- 
rc.  Hocquoqueineuangcliodominusaic:  ^diebus  loan- 
nisregnum  cocLorum  vimpatitur,  &  violenti  rapiunt  illHd\.  PoCCS 
crgo  'fimilitcr  Saluacori  noftro  calumniam  faccrc, qui  rc- 
gnum  coelo'aimquod  fidelibus  promilic ,  violenccr  diripi 
nibec  .  Vim  auccmfacerc  hoc  cft,  poflidcnccm  violcn- 
ccrcxpellerc,  &:poflcflioncmdiripere.  Quid  ergoaccu- 
facis  fcciffe  lefum  fucccirorem  Mof i  ?  Acquc  vcinam  ape- 
rircc  nobis  Icfuschcf.iurum  fapicncia:  fu^,  vc  vidcrcmus 
cuiusjcclcftiu  fpiricualium  hoftiuni,qui  impugnac  Ifracl,fi- 
guram  tcnuic  princeps  il^c  de  Maccda,  &:  ille  dc  Lachis ,  & 
jlie dc  Lcbna ;  auc cuius intra me  vitii  vel errori ,  quibus  a- 
nima  implicatur,  forfriam  tcncnt  finguli  quique  corum 
quos  lefu  ducc  intcrfecit  populus  Dci.hi.f  audiunt  manda- 
tacius  ,quibuscribuic  faculciccm  calcandi  fnpcr  fcrpentes  &• 
fcorpiones  &  omncm  pote^ate  inimic  i.Oicmus  crgo  vc  pedcs  n^ 

'^ftritam 


Matt.u.U 


LUC4. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

1  Obcd.do.voc.hom.  id  eU,condcfcendente  ,(juia  ohedientia  pro 
fril  loijucndo  eii  infcrioris  ad  fuperierem:condefi.enfto  vero  econner 
Jofuperioris  ad  inferiorem. 

%     Rcuerfufquc cft.  hoc  dicitur  inc  per  anticipationem,quia  non 
fuit  ibi  reuerfui  donec  hahuiffet  piCloriam  completam  quantum  ad  ea 
qudi  traliantur  in  hoc  ca.vt  habetur  infi.huius  cap.  &  adhuc erat in 
feifrifncndo  aducrfarios,vtpatet  in  litera. 
i    Voluitc  faxa,&:c.  yf  non  poffmt  ibi  latentesper  fe  exire . 

4    Etpo 


4  Ec  po.  ne  ah  extcrioribus pofiint  educi  inde. Cteterapatent  • 

5  Rcucrtusque.  Flic  confequenter  defcribitur  maHifcftatio  viBo- 
rix.primo  in  hoc  ip  exercitus  lufue  rcdiitin  numero  integro  .fecuHdi 
tjuia  aduerfarii  nonfuerunt  aufi  eos  inuadere.ideo  fubditur. 

6  Nullufquc  cor\tvn,?<.c. f.prot unc:f:dpOiiea alii  ctntraeot 
gnauerunt,vtfatet.c.fcq.tertib per  hoc quodprincipes  exercitus  po 
fuerunt  pedesfuos  ftiper  colla  quinque  regum,qui  latuerant  infpelun' 

ca  in  fignum  quod  eorim  aduerfarii,  qui  nondum  erant  debellatitpi" 
dibui  eorumfubiiarentur.Etpatet  litera  ufque  ibi.: 

•je    I  Occutnbc- 


V 


lof. 


uc 


Cap.  X. 


78 


^  flri  tam  fpecf«fi  fint  &  ta  validf,qui  poffint calcarc  ceruices 

h  inimicorum,&  ita  caput  fcrpcntis  pculcare,  vt  calcaneii  no 

ftrum  non  poffit  mordere.  Qui  cnim  pugnat  fub  Icfu  ducc , 

dct  illud  promcreri,quod  dc  iliis  bellatoribusfcriptum  cft; 

£f  reuerfui  f j1  yniucrfus populus  ni  lefum  incolumisf&  non  mutiuit 

^uifqua  de/ilifs  Ifrael^ilinguafua. 


<^i.n.fub  Icfu  militatjincolu 

mis  dct  redirc  de  przlio,  nec 

vfqua  ex  iaculis  maligni  igni- 

tis  vuln*accipcre,ncc  cordc, 

ncc  cogitationepollui.  Qopd 

aurcaddit :  quia  nullus  mmuit 

in  linguafua:\ideaK  dicirquia 

ncmode  vidoria  (c  iadlauit, 

ncc  fue  virtuti  afcripfit.Sciijc 

i.eor.if.b  cnim  quia  ipfi  lefu  vidoria 

iuf J7. c.    tribuitur.vndc :  ?^(o  autem  ego: 

fedgratia  Dei  q  in  me  efi.iL  alibi: 

Cum  autem  feceritis  httc  omnia , 

dicite :  quiaferui  inutiles  fumus. 

Vtina  dominus  meus  Icfus 

concedat  mihi  calcarc  fpiritd 

fornicationis,&:  ccruiccm  fpi 

ritus  iracundia:  &:  furoris  & 

auaritia:,d^monem  &:  iadan- 

tii ,  &:  contercrc  pcdib.  meis 

fuperbia:  fpiritu .  &c  aim  hijc 

fccero,  gcfti  opcris  fummam 

non  mihi,  led  cruci  cius  appc 

B  dcrc,fedidumilIud:Pfr9Mc/« 

0»h.C.  d.  mihi  mundus  cru.  &c.  non  autem 

i.  C«r.i]:.b  cgOy  fedgratid  eius  qua  esl  in  me. 

Qiiod  fi  fccero,  dicetur  mihi 


feYuleritnt iniquitati,  feruiantiuHinx.Siccxgomta^i^c^  intCT  I> 
fecit  Icfus  rcgem  Hicrid-Jo,&:  rcgcm  Hav,&  rcgcinLcbna, 
&  rcgem Lachis,&: regcm  Hcbron ,  ut omues  a\x  qua: fub 
pcfiimis rcgib. legcm  pcccati  colcbant ,  nijc  fub  Dei  legib. 
agant.  Lebna  Hcbraicc  Libaah  ,  cindor  interpictatur. 

quoddiucrfcinrcUigicur.  Eft 
»TForte«,vuUittrpugnint«.      ....       enim  caudor  lcprx ,  &:cador 
vocauit  omncs  viros  irraei,  &  nit  ad  princi-     lucis-&:cand(jicmquideailc 

a  TPrzlatos.        bTEcclcfii.        ^      c  f  InimUodircotdantcs.  prX  habuiC  Lcblia  fub  rCgib. 

pes cxcrcitus  qui  {ccum  crant :   Itc ,  &  ponitc  1 1  raalis , fed  cum  ad  ffraditica 

a  fSuperafpidem&bafKam.&coiicul.Ieonem&draconcm.  populum  pcrucnit  CaddrCm 

pedcsfupercollaregum  iftorum.Qui  cum  pcr-     lucis  acccpit .  Lachis  eciam 

'•  a  fspititimm  fciUcct  &  vitiorun».  intcrprctacur itcnquod  &:lau 

rcxi{rcnt,&  fubicdldrum  colla  pcdibus  calca-     dabileinfcripturiscft,&cul 


pabile.  vndc :  Iter  impidru>nf>e- 
ribit.  Ec  alibi :  ^er  reSitmfacite 
pedibus  vefiris.Pvimo  crgo  itcc 
impiorum  fuitLachis  ciuitas, 
quo  dcfirucio  poltmodum  If 
raclitis  rcgnatitibas  ad  rcclii 
itcr  pcrucnit.  Hcbron  con- 


f  Qiiin  vitiliter  agite,6c  confor.qui  fpe.in  domino. 

rcnt",  rurfum  ait  ad  cos  :  Ndlitc  timcrc  ,  ncc 
pausatisjconfortamini ,  &  cftotc  robufti . 

TSi)iritu,ilibu$. 

Sic  cnim  facict  dominus  cundtis  hoftibus  vc- 

f  Spiritualibus  armis. 

llris  aduerfum  quos  dimicatis .  Percufsitquc 

a  f  Chriftuj.  b  f  Mortc  fua. 

Idfuc  &  intecfccit  eos  ,  atquc  fufpcndic  fuper 

f  Quia  in  ligno  ctucis  triumphauit. 

quinqueftipitcs.fucruntquc  fufpcnfi  vfqucad 

vclpcrum  •  t  Cumque  occumbcret  fol ,  pr«c- 

ccpit  focijs,  vt  dcponcrcnt  cos  de  patibulis , 

qui  dcpo{itos  proicccruntin  fpcluncaminqua 

latucrant,  &  pofucrunt  fupcr  os  cius  faxa  ingcn- 

ria,  qua:pcrmanentv(quc  in  prjclens .  Eodem 
quod  anriquus  Icfus  dicit: A'j-      <iie  Maccdam  quoque  ccpit  Joluc ,  &  pcrcuflit  2  ^^^^^  ^'^^'^^  ^  rcgna-  fic  rcli 
riltterasite,6-confortamini,neti       .^^^^  gladij,rcgcmqucilliusinterfccit ,  &Om-       giofius ^PP^rcC fubuerDflc ie 

ncs  habicatoircs  ciiiB .  Non  dimifit  in  ca  ialtcm 
paruas  reliquias.  Fccitque  rcgi  Maceda  ficut  fe 
ccrat  regi  kricho.Tranfiuitautcmqmnis  ifracl 
<de  Maccda  in  Lcbna,  &  pugnabatcontra  cam, 
quam  tradidit  dominus  cum  rcgc  fuo  in  ma- 
nus  Ifracl .  Pcrcuflcruntquc  vrbcm  in  orc  gla- 

bus  PctVus  mquit,Dcus Angc     ^»  ^  omncs  habitatores  cius ,  non  dimiferunc 

lis peccantibus non pepcrcit,      .   '        ,.        ,.._  /  .,,        ^ 

fcd  caihcnis  caliginis  in  tarta     »"  ^2  vllas  rdiquias .  Fcccruntquc  rcgi  Lcbna  Ii- 

rumprzcipitatostradiditfcr     cut  fcccrantregi  Icricho.  Dc  Lcbna  tranfiuit 
uandos  in  iudicium  .  Horum      •     r  .,a«U;..  ^...»».^«.».,;  ir—.*»!    a,  ^..^m..^:^..  .^»..  ^.. 
collisctiam  infultandi  copia     »"  ^^fhu cum omni  Ifraci ,  & cxcrc  tu  pcr  gy- 

fccit  ,qui  tutum  grcfTum  fujp     rum  difpoiito  oppugnabatcam,tradiditquc  do 


prait.v. 


meatis  necvereamini  afacieeorH, 
quia  dominus  Deus  tradidit  vobis 
omnes  inimicos  in  manus . 
•jcProcop.  Spelunca  Mace- 
da  fita  cft  ab  OricntcEleuthc 
ropolis  ad  oftauum  lapidcm. 
Q^inq;rcgcs  figuramdcmo 
num  prarfcrunt,nos  quinq;  sc 
libus  oppugnatium .  De  qui- 


iundio  vclconiugium:  con- 
iuctio  vero  anim^  noftrar  fuic  ' 

primocum  viro  pellimoZa- 
buIo,quo  mortuo  libcrata  cii 
alege  prioris,  &:  coniundla  vi  B 
robono&Icgitimo.dc  quo 
Paulus  diciv.Statui  vos  vni  viro  »  Cor.«,t,' 
virginem  cafta  exhibere  Chrift«.  t  Dc».«4f 
Siccrgo  ipforum  nominum 
incelligencia  ad  geminum  c»" 
fonac  (tatum.Sic  mclius  eft  ia 
tclligi  bclla  Ifraelitica,&:  fub- 


fum  vrbcs  fingulas,  vc  nihili 
eisrclinquereturquod  fpif*- 
rct,ncquc  qui  faluus  fieret,nc 
que  qui  cfl^ugcret,  vt  nullus.f. 
malitiaj  fenfus  in  anima  vltra 
rcfpiret:vcl  ira;,  vcl  concupi- 
fccntix  filuetur  aflfedus:  nul- 
lus  fit  qui  ctfugiat  de  ore  fcr- 
mo  maius.Sic  xdificantur  ci- 
uitates  lud^.Etenim  nunccu 
iufqjanima  deftruic  Icfus&: 
ardificat.  Primum  cnim  opus 
Dci c cradicarc  nula,lpinas  OperanriA» 
&  tribulos  vitiorum.  dum.n.  plicia.  d. 
occupant  tcrram  h(jc,non  po 
tcft  fcmin.-*  fandta  fufcipere. 


OjCB. 


afpide  &:  bafilifco  promific .      mmus  Lachis  in  manus  filiorum  Ifracl,  &  cepic     NcccflTc  cft  crgo  primum  pli 
Adzmsn. Omma hfc tn  figura  J'      I  (T   '  I  J*  tamcradicarepeccatiquano 


'    Mitt.l^b. 


•is^"".  ^uimtm.umnianecin  prura  i-       I  rr    '  1     !•• 

H ..!,.« lo  contingebant iUis.scriptafuntau.     cam  dic  altcro,  atquc pcrculiit iH  orc  gladij  om 


C  tem  propter  nos.  Qua»  cum  Icgit 
qui in  manifcftoludzus cfT,& in carne circuncifus,putat ta 
tumbclladcfcripta&:  intcritus  hoftium  &:  Ifraelitas  ducc 
lcfu  vicific,&:  diripuiflc  rcgna  gctium .  Qui  vero  in  occulto 
ludsiis  eft.i.Chriftianus,qui  Icfum  non  filium  Nauc,fed  fi- 
lium  Dci  fcquimr,intclligit  hxc  myftcria  cflTc  rcgni  c^loru, 
&  dicit,quia  etiam  nunc  pugnac  lefus  concra  virtutcs  cotra- 
rias,&:  ciccitdcciuitatibus  poflTcflTis.i.animab.  noftris,&:  in- 
tcrfccit  rcgcs  qui  rcgnabant  in  animabus  noftris,nc  vltra  rc 
l<i.«.k.  gnctpcccatuminnobis  vtcxclufalcgcpcccati  ,fiataiano- 
ftra  ciuitas  Dci,&:  rcgnct  in  ea  Dcus,&:  dicaf  nobis:  Ecce  re- 
gnH  Dei  intra  vos  eft.  Eft  ergo  mifcricordia,quod  hxrcticis  vf 
crudclitas,q,  lefus  Chriftus  pcr  fingulas  ciuitates.  i.  animas 
crcdcntium  complct,vel  complcuic ,  vc  qua:  poflTidebancur 
a  pcfiimis  rcgibus,cxpulfis  his  &:  pcrcpcis,faccrc  eas  digiic- 
tur  habitaculum  Dci,&:  tcmplum  fpiritull&ntti  vt  mebra  qu* 

feruierane 


plantauit  patcr  coelcftis,  igni- 
queconfumi .  Sccudum  opus 


li. 


17.«. 


RM.tj). 


cftplantare.Moyfcsdieit:quia'/>/-i'/r.iMit  DeusTaradifum.  Scd  ^«"•^•^» 
&:nuncplantatinanimabuscrcdcntium.  In  animacnim  *" 
de  qua  cxcidit  iram,plantat  manfuecudinem:dc  qua  cxcidic 
fupcrbiam,plantathumilitaccm:dequa  cradicat  lafciuiam, 
pIantatpudicitiam:cxtirpataignorantia ,  inferit  fcicntiam. 
Talis  df  effc  platatio  Dei  magis  quam  infcnflbilium  Iigno- 
rum.Eft.n.in  primis  opus  vcrbi  Dci  deftruere  asdificia  Za- 
bolica.IIlc cnim currcs fupeibi2r,&: muros elacionis  in vno- 
quoqucexcruic,qu.Tfermo  Dei  deftruic,  vccfficiamurDei 
culcura,&:Deia;dificatiofupra  fundamcnta  Apoftolorum 
&:  Prophccarum  pofici  &:  ciSci  mcrcamur  inhxredicaccm  «?'»«•»••• 
terr.E  fandta:  in  partc  Ifraclitica  cxcinttis  hoftibus  noftris . 

•}c  Hicronymus .  Lcbna,in  tribu  luda ,  ciuitas  facerdota- 
lis,quam  tenuit  Icfus,rcge  illius  intcrfcdo:nunc  cft  villa  in 
rcgione  Eleuchcropoliuna,quie  appellacur  Lobna .  Lachis, 

^  in  cribu-    . 


NICOLAVS  D!E  LYRA. 

I     Cumq ;  occumberct  foI,prarccpic  focijs  fuis  vt  dcpone- 
rcnt  cos  dc  patibulis.i^<id  hoc  erat pr^ceptum  m  lege,  Deut.  xx}. 

a    Eodcm 


2  Eodcm  dic  Macedam  quoque^&^c.Po^i/Wii»!  dcfcriptaeH 
debellatio  hofiium,hii  confcquenter  dcfcribitur  capiio  ciuitatum  .  .£< 
fattt  litera  vfque  ibi : 

^  i     Afccndic 


MOIi^LITEIl. 
t     Ite&ponitcpcdcs  veHrosfifper  colla  regum  iftorum.Qui  cumf- 
rexijfeni  &fub.&c.l'ct  hoc  auccm  9?  lofuc  prxccpit  pnncipi 

bus 


bus  Ifracl  poncrc  pcdes  fuos  fupcr  colla  quinque  rcgum,  fi- 
gnificatumfuit,quodquinquefcnfuscarnis  fubiici  debcnc 
impcnorationis. 

Tom.a.  C    4 


79 


Glof.ordl.&  Nicolai  3cLyra.         80 


^ 


ncm  animam  qux  fucrac  in  ea,ficut  fecerat  Lcbna.  Eo  tcmporc  afcen- 
dit  Horam  rcxGazcr,vt  auxiliarctur Lachis ,  c|uem  pcrffufiit  lolue 
cumomnipopulo  eiusvrqucaciinterr)ccione.Tranfiuitc|,dc  Lachis 
in  Eglon,&:  circundcdit  atquc  cxpugnauit  eam  in  cadem  dic,percuf- 
fucjiinorcgladijomncsaniraasqua^crantinca  iuxta  omnia  qua:  fe- 

.  a  f  ConauiOio  comuiniin. 

ceratLachis.A{cenditquoquccumomniIfracl  dc  Eglon  in  He*br6, 


^  Dc.truxit  !nal.i,vt  xUihcarit  bona. 


B 


in  tribu  fuda  Sed  &  hanccepic  Icfus ,  rcgc  eius  inrcrfe£t6. 
Mcminichimis  Efhias&  Hicrcnuas  ,&:  nunccft  vilh  in  fc- 

})cimo  milliario  .ib  Elcuchcropoli  runcib.Darom.i.Gazcr,  i 
brcccnbus Ephraim,vibs  rcparacT  Lcuicis,qua Sc  ipfam cx 
pugnauic  Icfus.  Acdificau  clt  aut  polica  a  S.alomonc :  nunc 
Zara  villa  dici- 
tur    in    quarto 
jntlliario  Nico- 
polcos  contrafc 
ptcncnoncm.E- 
glon  ,quxScO- 
dollam,incribu 
luda,  cuius  rcgc 
nominc   Dabir 
jntcrfccit  Icfus . 
Eftauccm  nunc 
villapr.TKradis, 
in    ciuodccimo 
ab    Elcuchcro- 
j>oli  lapidc  con- 
tr.i   Oricnccm  . 
Hcbron  ,  quon- 
dam  Arbc,con- 
dica  cft  fcpccm 
annes  anccqua 
Tanais      vrbs 
Acgvpci  conde- 
rctur:  tuit  &  mc- 
iropolis     En.i— 
kim  :  quos  gi- 
jantc$&  poccn- 
tes    incelligcrc 
dcbcmus.  P.iu- 
la  afcendit  Hc- 
bron  ,  ha:c  eft 
Chariacharbe  , 

id  cft,oppidum  viroru  quacuor,Abraham ,  Ifaac  ,  lacob,  &£       gni5  ciuicas  Palcftina: . 

Adam 


Adam  magni,qucm  ibi  codicum  Hcbr!^iautum.nnc:licetplc 
riqucC.ilcb  quaitum  piuencxauis  cx  latere  mcmoria  mon 
ffratur.D.ibir  infr:bu  Iud»i,qua;voc.ib.iairciuicaslicccrarri.  ^ 
Afcdoch  vibs  Ainonha"oruni,quxcccidicin  forcem  cribus 
Rubcn:appcll.iturauc.iddicocognomcco,  AfcdochPhafga, 

quod     rcfon.u 


l.pir.iplf. 
1'aiilr. 
lib.de  Iscis 
Heb. 


T  Vcibi  Uci. 


abfciffum.  Ca- 
dcf-barnc    in 
dclcrco,  quarco 
lungicurciuica- 
ci  PccrjE  in  Ara- 
bia.  Ibi  occu- 
buit  Maria ,  & 
Mofcs  rupe  pcr 
cuila  aquam  fi- 
,,.    .  ....  ^  cicnti     populo 

&pugnauitcontracam,cepitc|ue&percullitinorcgladij,regeqao-     dedic.  Monftra 

quccius&omniaoppidaregionisillius,vniuerfasc|ucanimas  ciua:  in 

ca  fucrant  commorat^.Non  rcliquit  in  ca  vllas  rehquias  .  Sicut  fcccrat 

Eglon,ficfccit&  Hcbron,cunCT:a<^ua;ui  carcperitconfumes  gladio. 

Inde  reucrfus  in  Dabir,cepit  ca  atque  vaftauit,rcgcm  quoq;  eius  atquc 

omnia  per  circiiitum  oppida  percuflit  in  ore  gladij :  Non dimifit  in  ca 

vllas  rcliquiasficutfeccratHcbron  &  Lebna  &  regibus  earum,  ficfe- 

cit  Dabir  & rcgi  illius.Percuffit itaq;  lofue  omnem  tcna  montana & 

meridianam  atquc  campeftrcm,&  t  Afedoth  cum  regibus  fuis .  Non 

dimifitin  cavllasreliquias,fedomnequodlpirarepotcrat,  interfecit; 

ficutpra:ccperateidominusDeuslfrael.  A  Cadefbarne  vlq;Gazam. 

Omnem  tcrram  Gofcn  vfque  Gabaon,vniuerloscj;  reges  &  regiones 

eorum  vno impctu  cepit  atque  valtauit.Dns cnim  Deus lirael  pugna- 

batpro  eo.Reuerfufq;  eitcu  omDillracl  ad  locu  caftrorilin  Galgala. 


tur  ibidem  vf- 
quc  in  praicn- 
ccm  dicm  fepul 
cru  MariiE.  Ga- 
za  ciuicas  Hc- 
u^orum,  in  qua 
habicaucreCap 
padoccs,prifti- 
nis  culcoribus 
jnccrfcdis .  Cc- 
cidic  in  fortem 
tribus  Iudx,fcd 
cam  tcncrc  no 
potuit,quia  gi- 
gantcs  &  for- 
nisimiAllophy 
lorum  rtfhcc- 
runc :  &:  cft  vf- 
quc  hodie  infi- 


t  AfcdccM 

I 


#CAP. 


QMrft.  ie  Co. 
lis  Itirione  ti 
no-c  lo  UC  & 

JEuchix. 


NICOLAVS   DE  LYRA. 

t  Afccndic  quoquc cum  omni  Ifr.&c.f/oc  ejl  intelligendum 
ieparteciuitatii  tlebron:jU£eratin  valle,reliqi4am  •vero parte qnA 
e>aifvrtior,cepit Calebpo}lea,vt babetnr infra  i^.c.& Iud.j.f^elpo 
tejt  dui  ^  hic  dipcr  anlicipatione  <i:r  ei  attribui  tur  (juod  pojieafccit 
Cakb,(]iii  ex concefflonelofuehabnit  Hebron^vt  hiinfra  i^.cap. 
a  Rcgcm  quoquc  Hocpofe//  exponi  dapliciier.i^no  modo  de  re 
ge  Hcbron  qucm  fulpenderat,vt  dilium  eJi..AUo modo  dc  alio  rege  no 
l40,vtpote  ejuiaJiliHS  mortuopatre  regnum  fufceperat ,  ft  rex  eratper 
hieredttatcm,velqu!apopulus  regem  nouuftbielegeratji  eratper  ele- 
Gionem:  Intcr  fiijpetijionem  enim  prxdi£ii  regis  li^  faClum  ijiud  lojue 
plures  ciuitaies  ccperat,vt  patct  in  textu:&  ideo  tempore  intermedio 
potuerat  fierl  injlo  noui  regispradilJis  modis.Catera patent  vfq;  ibi. 
5  Omnc  quod  fpwa.quod  intelligitur  dcjpecie  f}uma»a.bruta,n. 
animalia  cejjerunt  m  prsdam  bellantium. 

4  A  Cades  barnc  vf.H.€c  ejl  tdgitudo  terr^  ab  Oriite  in  Occidete 

5  \ no  impc.quantum  ad primum  belli4,ejuia  multo  ttpore  pugna 
uit  lofue  vt  hubetur,c.fe(j,Circa prtediSia  de  iiatione  folis  poteji  qux- 
rtii^'£fuitlu'giordesfublofnevLlfubE%echiaiEtdicuniaUqui,^ 
iUafuii  iongiorqutsfuitftb  lofne  eb  quoddiciturin  textu:  Non  fuit 
ante  &  poftca  tam  longa  dicsi«f  diilum  eji.  ved  occut  rit  difficul- 
tas,qHiadedieJubl^chiaferibitur^.I{eg.iO.&  Efa.  28.  cpfolre' 
trocefsh  decem  lineis  uel gradibus,quibus  dcjignantur  dece  horafecH 
dum  commmiorcm  opinioticm.Ud  cuiusfoluttonem dicunt  aliqui,  g» 
fol retrvcefsitfnbitb:Cr  ideo  dies  nonfuii  augmentata,nift  tanium  de 
(em  boris,quibMS jHcccJfiue  rediit  ad  lociim  u/idt  retroccfjcrat,cjr  nlte 
riui  ujq;  ad  occafuM  dtfcendit pir  auas  horas:quia  deccm  horx  diei 
tranjicrant  quandojol  ntrocifin  s^  fecHndum  hoc  illa  dies  artificia- 
Us  dc  qua  eJifermo,fuit  tantum  zi.horarumidics  antcfub  lofuefuit 
t^.horarum.quiafi^l  sletit  immobilis  jpatio  unius  dici  a> tificialis,  & 
fo^^xCA  curjufuo  riaiurali  iuit  ad  occaJum:<^  Jic  illa  diesfuit  dupiica- 
ta.  ied  quta  E^s^echias  quttfiuitftgnum  noiabtle  ab  oninibus ,  ut  uidci 
4^.]\ig.io.ca,ZT  Efjtx  $S.Et  magisfuit  notabilc Jignum folis retroce 
denuufurccljiuh  &  viagis  notimpluribus  qiiamji  retroceJJiJfet  fnbi' 
to. lodht altquit^dMteline^e in horologio  Jfchafacicbactm  unam bo 
tam,&  ibjol  retrocedendo  lo.lineis Juccejfiui:,&  redeundo  ad locum 
tinde  rctrocejjerattfecit  tantum  dccem  horas,eiJic  idem  habetur  quod 
friusj^.ip  diesfublofnefuit  longior  duabm  horis.^lii  uero  innitentes 
diHis  liior.yjii  dicunt,q, diesfi<b  Exrchiafuitlogior.  Dicit  enim  Dio 
t yiius  in epiiiola  ad Tolicarpi.mcp dtesfub Exechiafuit  feri  tripli- 
cata  quoniam  defecerunt  tantum  horx  quatuor,quiafcckndum  ipfum 
fol  proccjjerat  de  Orientf  in  Occidentcm  pcr  dcce  horas:et  retroccjfit 
Juccejfiiitfer  dcccm  boraaetpcr  deccm  atias  rediit  ad  loctim  unde  re 

trocejferaf, 


troceJferat,<Sr  vltra procejfiiad  Occidetemper duas  horas:& Jitdiet 

artificialisfuit  augmentaCa.Viginti  horis:  tcn-Jicfuit  j  i.horarum.ll- 

la autem quxfuitfub  Iofie,viginti  quatuor tantum^quia iUa  dies non 

fuit  nift  duplica ta..Ad  illnd  auttm  quod  dicitur  in  hoc  loco.  No  fuic 

ancc  &  poft  cam  longa  dicSji-^^c.  Dicunt  quod  hoc  refcrtur  ad  tem 

pus  in  quo  lojuejcripjit  iibrum  iftum,quiapoJi  viCioriam  prsditlam 

vixit  longo  tempore  cr  libriim  iftumfcripjit  circa  fincm  vitiiJu<»:iS' 

ufque  ad  lempus  illud  non fuic  tam  longa  dies  ante  vifloriam  diCiam 

tieque poji.per  hoc  tamen  non  exclnditur  quin  diesfub  E^cchia,  qu£ 

fuit  pojlea,fuerit  lougior:  Sed  quia  bonum  eil  fujiinci  e  diflafacrx  fcri 

pturx quanium  ejl poJfibile,quA  abfolute  dicit  hic,quodnon  fuittam 

longa  dies  ante  neqiie poU.Ideonon  objiantibus prxdifiis  potcfi  dici, 

quoddies  Jub  lofuefuit  longior^quia  utdidumejifupra  4.  c.  Filijlf- 

rael  tranjierut  lordanem  decima  die  n.enjis  primi,qui  apud  Hebneos 

incipit  a prima iunatione propinjuiori  ^qiiinofiio  vernali:  &  quarta 

dccitna  die  eiufdem  menjis  ceiebraucrunt  pafcliatcr  poiieafeptem  die 

bus  obfcderunt  Hiericho,& pojieamifcrunt exploratores  ad  ciuitate 

Haitpoiiea  beliaiores  contra  cunj,qui  deuiCiiftteruntpropter  pecca- 

tum  iAchan^quo  deprehenfo  C^  punito  poUea  ceperunt  Hai,  <iT  Be- 

thauem,quibus peraflis  venerunt  Gabaonita  ^  confaderatifuerunt 

filijs  Ijracltprvptcr  quam  confcederationem  quinque  reges  obfederHnt 

cos,i&  lojue  ab  eis  rogatus  venit  ad  liberandum  eos pugnando  coMr* 

rcgesprxdidos,in  quapugnafuitjialiojoiis  vt fatet  ex prtndiclis.  In 

tot  auttm  &  tantis  agcnUis  bcne  etprobubilitcrpotefi  dici  qubdfiuxit 

tempus  ab  xquincCiio  vernali  rjqne  ad  medittatem  lunii  vei  circiter. 

tuiic  vcrb  dies  artificialis  habti  1 8  .horas,et  tunc  fuit  diiplicata,pt  di 

Gum  tfl,ci per  coiiftquens  Juii  ^6.horaruin:dicsauttmfub  E^^chia 

fuit  ii.horarum  adplus,vtpatti  ex  fupradiCiis :  et  fic  vidttur quod 

fitb  lofiitfutrit  maior  dies.Sidciiius  inteiUClum  tli  fciendum  ,  qiiod 

qu^iiio  cji  de  quaniiiate  dici  artificialis,et  at  eius  augmeio,quia  dies 

augmeniatijub  lojue  et  E^^ihiafuerunt  anificiales.Qnamitas  vern 

diti  artificiaiis  uariatur  fecufdum  diuerjitatcm  climaium,  et fecun- 

dum  appropinquationcm  niaiorcm  adfolftitium  xfiiuaic  et  hycmale, 

et  ideo  licct  in  omni  climate  tt  quolibet  temporc  anni  qu^libet  dies  ar 

tificialis  habeat  i  i.horas artijiciales,tamen  horas naturales babet a- 

liquandoplures  aliquando pauciores  .  In  tertio  uero  climate  dies  brc 

liifiima  ,fc'dicetquandofol  cfiin  folftitiohyemali,babet  10.  horas. 

Longijfma  uerofcilicct  quandofolefl  injoljiitio  ajUuali  habet  i^.ho 

rasi  quajlio  autem  nojira  debet  applicari  ad  tertium  clima,  quia  in  eo 

eji  Hierujalem  vbi  erat  E^^^chias ,  quando  dies  fuit  fibi  prolongata : 

et  fimiliter  lofue  cratfatis  prope  Hierufaltm  quando  prolongauit 

Deus  diem  ad  eius  pctitionem .  Si  autem  dicatur ,  quod  dies  prolon- 

gatafiib  lofuefuit  infoifiitio  djliuali ,  quod  fatis  probabiliter poteii 

dici,  eoquodeodem anno  lofiif  ali^ua nlia bellapcregtrat ,  fequitur 

qnqi 


I 


v< 


gr- 


lofucCap.XI. 


8: 


A  eftnd illa  d'tplhaU  hahuit  xxVi^.hons.  "Etftpropter  oppofttlonem  di 
*  ca:nr,qubddies  proiongati  fub  Ei^chta  fumt  in  foljiit  o  hyema' 
li ,  qHodfatlsprohiibilite.-pntSt  dicii  vt  videbiturposied,f/c dies il- 
le habuit  tantimzS'  haras naturales & dnaspartes  vnius  horn  na- 
turalis ,  (luia  quatHor  hsrx  arlificiates,qu£  dcficiniit  a perfetla  tripli 
catione  illius  diei,utpatn  exfrxdiCiis,non  valerent  nifi  tres  horas  & 
teniam  parte  vnius  horie,&fic  habetur,quod  diesfub  lofuefuerit  lo~ 
gior  in  vna  hora naturali,&  tertiaparte  vniushorx  naturalis.Troba 
tio  ajfumptiyfcilitet,  quodprobabiltter poteft  d'ci  diefub  E%echiapro 
longatafuife  in  folftitio  hyemali,&  hoc  ratione(Umatis:quia  in  ter- 
tioclimatefoleleHaturinmeridieminorisdieiperj6.^radusfcre'.& 

ideb 


ide6  fale  tempus  efl  ibi  tunc  qucde  efi  apudnosin  j.climate  circafine 

Februarijper  it.dies ante ^quinoElium  vernale,quodvU  tcmpusfatis 

aptumadprocedenduadbellum:cimnonfitnimiscalid-m,necnimis 

frigidit.  Dies  autem  prolongata  fuit  E-^i^echiiS.  ante  percuffioncm  exer^ 

citus  Sennacherih,  utofl^ditur^.^eg.zo.percuffio  autan  illafuitqn 

Sennacherib  vcniebat cum exercitumagno  contra  Icrujai(m,&fic 

patet propofitum  ,fcilicet,  quddprobabiliter pote^ dici  ilLim  diem  in 

folfiitio  hycmaiifuiffe.  .Xd  di£lum  autem  Dionyfijdiceniis ,  quod  illit 

dies fub  Exechia  fuit  'iz.horarum: Dicendum,  qnod  l.ofjuitur  de horis 

artificialibus ,  &  ilU  vakrcnt  tanitm  z6.  horns  n  aturales ,  &  duas 

partes  vnius  horx ,  vt  dicium  efl. 


A  D  i:)  I  T  I  O. 

In  capitulo  lo.  vbi dicicur  in poftilla:  ^onfuit antea &po-- 
fiea  tam  bnga  dies, 

Iiixta  fenrentiam  lireralcm  propcer  intelleitum  tam  il- 
lius hiftonsB quam  Ezech!.E  in  4.  Reg.  20.  &  Efa.  38.  poteft 
probabiliccr  dici ,  falua  tamcn  fanttorum  autoricatc  ,  quod 
dics  illa  in  qua  illud  miraculum  in  horologio  Acham  diui- 
nftus  EzechiiE  fuic  fadum,  nonlongior  nec  breuior  fuitfo- 
liCo,&  fic  ccflac  tota  altercatio  poftillatorjs  in  hoc  cap.circa 

iftam 


iftam  mareriam  conccnta :  qualicer  enim  hoc  mcclligacur 
domino  dirigencc  videbicur  infira  ^.Reg.^o. 

R  E  P  L I C  A.  In  capitulo  10.  vbi  poftillator  difputat  dc 
ftatione  folis  conrra  lofuc.  Burgcn.  allegardigreilionem 
quam  fafturus  eft  de  hac  ftatione&  retrogradarione  tem- 
pore  Ezechix  circa  4.  Reg.  zo.  Vbi  mira  concra  fanctorum 
aucoricaccm  fine  rationc  jmaginatur,  &ibivide  corre6to- 
rium  facis  racionabile. 


L;.  Antiq. 


C  A  P  V  T    X  I. 

Vxcumaudiffet.  *  lofephus.  Cum  de  Hebrjeorum 

virtute  fcrmo  per  circuitum  difcurrcret,ftupor  ha 

bebat  omnes  audicntes.  Caftra  autcm  metati  func 

fuper  eos  reges  Chanana;i ,  qui  incampeftribus  c- 

Palcftinos  fccum  duccn- 


•'•  xant 

tcs.  Tocius  autem  exercicus  ar- 
macorumeranc  tcrccncummi 
■  lia,  &  dccem  milia  equitum ,  6C 
duomilia  curruii.Turbabat  hi^c 
multitudo  ipfum  Iefum,i\:lf- 
raelitas,  &.  fpcrare  mcliora  pro- 
pccr  cimoris  excellcnciam  dubi 
tabac.  Dco  auce  arguece  cimore 
eoru,  promiccentc  quod  Vincc- 
rcnt  inimicos,&  iubentc  cquos 
boftiu  (ubneruan,  currus  incen 
di,dux  fidcs,  perrcxic  ad  inimi- 
cos :  &quinta  dic  vcnicns  circa 
cos^congreflus  cft,  pugnaq;  for 
tis  effcda  cft ,  &  czdcs  fidc  po- 
tior ,  quam  poccrit  uelaudiri . 

*Zonaras.  Chananazi  m  excr 

citu  h.ibcbanc  armacorum  ^oo. 

milia,equitum  10.  milia,&:  mi- 

liacurruum  50.  Dcoviwtonam 

*C  Ilraclitis  pollicito ,  pra^Iiii  atrox 


C  A  P  V  T    XI. 


5"  rrinceps 


Wr.iom. 
4  a  lof. 


fc7. 


commiuitur  ,  quo  hoftcs  vni- 

uerfi,  paucisexccptis ,  pcrieninc,  rcgibus  ct:am  c«fis. 

Adamant.Hasfcripturasanteaduentum  Chrifti  cumlc- 
gcrct  Ifracl  fccundu  carne,non  m  cis  intclligens  nifi  bella  & 
ianguinis  cffufionc,ad  ferocitate  acucbaf',^:  bclhs  ac  feditio 
nibus  pafccbatur.Scd  poftqua  pr^fcntia  Icfu  Chrifti  fcix  lu- 
men  mfudit,  cu  ipfc  lic  pax  noftra,  pacc  doccc  &:  dcicdionc 
bellorum.  Pax.n.reddicur  .innimxfiabca  hoftcs,peccaca.f. 
&  vicia  propellarur  :  idco  im  cradicionc  Icfu  Chnfti  lcgcccs 
jfta  armamur  &:  concicamur  ad  phu:fed  cocra  hoftcs,qui  de 
cordc  noftro  proceduccogicacioncs.f.malas,  furca,falia  ccfti 
jnonia  &:  huiulmodi,ut  nullu  rclinquamus,g.  faluus  fiat,vel 

qui 


a    T  Senfus  vel  piudcntia  . 
miindi.    T  Aul.t. 

Vsc  cum  audifTet  labin  rex 
Afor,  mifit  ad  lobab  regem 
Madon :  &  ad  regcm  Sim- 
ron ,  atq;  ad  rege  Achfaph, 
ad  rcges  quoquc  aquilonis , 
qui  habitabant  in  montanis  ,  &  in  planicic 

T  Hic  e;'t  omnis  fenitu  <  «pu  extolUt  fe  contra  lirientiam  Det .    T  Latam 
viam  fequentes.  a    T  QiJJ  hanuna  8c  terrena  (apiunt . 

contra  meridicm  Ceneroth  ,  in  campeftri- 

a  T  Qui  fimt  in  fluxu  hiiius  fsaili. 

bus  quoque  &  in  regionibus  Dor  iuxta  marc : 

T  Velut  comotum.f  qui  amfta  comniouet. 

Chananajumquc  ab  oricntc&  occidentc,& 

T  Amarcfcentem  ,  quo,  fciiicct  authore  amaritudines  bnmittuntur. 

Amorrha:um  ,  atquc  Hethseum  ac  Phere- 
z^um,  &  lebuzxum  in  montanis ,  Heua:um 


qui  refpiret.his.n.uidis  vi  nccmus  cc  acreas  poceftates  &  rc- 
gno  fuo  qd (itra  nos  eft)fupra  vitiorii  fedes  locaucrat  dcpel- 
lemus.  Superius  rex  lerufale  cogregauit  fccu  quatuor  reges 
cotra  Icfum  alias  Iofue,&:  cotra  filios  Ifrael.  Nuncautenon 
vnus  cogregac  quatuor,aut  quinq; :  fed  multitudine  nimia. 

vnde:  Vtautaudiuitlabinrex 
Afor,  miftt  ad  lobab  rcgem  .Amor 
rhxorHt&c.yides  quara  aducr- 
fus  lefum  &  Dei  populii  cotra 
riarii  virtucum  cocitancur  cxa 
minaJhienimdcmones  ancc 
aduecii  Chiifti,quicci  &  fecuri 
animas  pofiidences  rcgnabac. 
Sed  ubi  gracia  &  mifencordia 
faluatoris  apparuit,i^pie  &  f.:a 
dc  uiueredocuit,  utlibercacc 
fua  &:  imagine  Dei  anima  qug 
que  fufcipiac.Hac  de  caufa  an- 
tiqui  policffbrcs  ad  pugna  pro 
uocancur,  &:  fi  opprimacur  pri 
mi,  mulco  plurcs  cofurgunt  Sc 
in  malii  confpiranc:&  fi  fcciidi 
viSti  fuerinc,  alij  ncaores  cxur 
genc,  &  force  quanco  magis  au 
gccur  populus  Dei,&  mulcipli 
cacur,  canto  illi  plurcs  ad  oppu 
gnandu  conlpirac.  Primus  om 
niu  &: aucor  belli ,  qui c^ceros 
ad  coniurationcm  inuitat,i  pfe  cft  labin  rex  Afor.Iabin  autc 
intcrpretacur  fenfus  uel  prudencia  .  De  hoc  fcnfu  Efaias :  Et 
inducafitper  tefcnfum  mag>iUprincipe^jfyrioru,quidixit,Mea  vir 
tutc  facia,&  fapientia  fenfus  mei  auferam  jines gentiu,  &c.  Scrpes 
quoq;  in  paradifo fuifle  fcribit-prudencior  oium  beftiarii.Ec  Luc.u.b. 
villicus  iniquicatis  prudecior  fuifle  df .  Afor  uero  iccrprccat' 
aula.Eft  crgo  ois  ccrraaula  huius  rcgis,g.  eft  diabolus.  V^fi  ii\ 
.euagelio  fcripcu  eft:Quia  cft  fortis  i  aula  fua  fecur'  dormies 
vfqucquu  vcniat  fortior  g  ipsu  alliget  &:  aufcrac,  q  poffidcc. 
Iftcmiccicad  lobab  regc  Mado,  &:  coucniiit  iMcro.  Mictic 
Zabolus  ad  alia  virtute  inimica,  q  amaricudinu  rcx^ft,  quo 

aucorc 


Gen.j. 


M^cth,  iz.' 


NICOLAVS  DE  EYRA.    CAP.  XL 

l/^Va:cumau&:c.  litc  defcribitur  debcllatio  14.  I{igum.  Et 

Vc  pnmbponiiur  di^ia  debellatio.fccundb  qu^^am  epilogatio  1 2 . 

cap.  Circaprimum primb  defcribitur bclLi  apparatus,fecundb  con- 

fiiaus 

M  O  R  A  L  IT  E  R.  " 

I  J^<e.  Dcbellatisquinq;fcnfib.corporalibus,cxquibusp 
ros  cofurgtt  bcllii  a  carnc ,  rcmanctadhuc  bcllii  piculofius 
ab  hofte,qui  dc  fpintualib.  pcccatis  impugnac,&:  bcne  figni 
ficacur  pcr  labin,  qui  intcrprctat^aduertctia  uel  intclligctia. 
D^mon.nxft  intcUigctia,  qa  naturalia  rcmafciiicin  dgmo- 
rib.  intcgra.  Et  ficut  labin  i  adiutonu  fuu  uocauit  rcgcs  fibi 
fubditos,fic  d^mo  fupcr  ior  p  nos  vocat  &:  cxcitat  d^mones 
lnfcriorcs,quia  diucrfi  d(jmoncs  de  diuerfis  vitijs  nos  impu- 
gnancVocat  igitur  rcge  Madon,  qui  intcrprctatur  cotradi- 
dio,proptcr  qei  fignat  d^monc,  qui  tcntat  dc  rebellione  ad 
fupcnorcs  contra  Dcum  &:  ratione ,  &:  fic  intclli"-atur  in  fe- 
qucntibus.Etrcgcm  Simron  qui  intcrprctatur  vcprcs  dole- 
tis,id  cft,fpina  infcrcns  dolore,qui  tcntat  dc  dctradione ,  q 
matcria  doloris  infcrt  ei  dc  quo  dctrahitur  &:  ipfi  dctrahcci, 
dctra<aioncm  fufcipicnti .  Et  rcgcm  Achfaph,  qui  inccrprc- 


fiiHus, ibr.y cnii(\;  {oi\ic.  leriib  vifloriieobtetusibi :  CcepiCicaqj 
lofuc .  Circa  pnmum  pnemittitur  apparatus  regum  conira  lofue , 
crim  dicitur .  Qux  ciim  audiflcc .  quia  tenebat  principatHm  fupsr 
ifta  alia  regna,  vt  dicitur  infra  eod,  cap. 

*  I  Egrcfliq; 


tatur  fra£l:ura,quia  tetat  de  fraiti  onc  fidci  dat.T  luf  o,ucl  alio 
modo.Vocaccriam  Chananijum,qui  inccrpreratur  commu 
tacio,qua:  cft  in  mcrcaEionibus,  quia  tcncac  de  fraude  &C  dc- 
Gepcionc,qua;  frcquencer  comiccitur  in  emprionibus  &  vcn 
ditionibus.Et  Amorrh?um,qui  intcrpretacur  amarus,q.a  te- 
tatdc  inuidia,  quajcft  amancudo  animi  de  bono  ^?ximi.  Ec 
Hcthxum,  qui  incerprctacur  ftupens  vcl  ftupidus,quia  tccac 
dc accdia,qu9  rcddic hominem  ftupidii &L pigru  ad  inchoa- 
tione  opcns  boni  &C  cius  profecucione  .  £c  Phcrezcum,  qui 
inccrprctacur  diuidenSjCo  quod  ftudcc  ad  fcminadum  inccr 
bonos  difcordias.  Ec  Iebuz(ju ,  qui  inccrprecatur  coculcans, 
quia  cencac  dc  fuperbia,quafupcrbus  alios  nicit  conculcare. 
Ec  Hcua^umjqui  fcrus  inccrprccacur,quia  ccncat  dc  ira,q  fa- 
cic  hominem  quafi  fcram  bcftiam ,  Ocs  autem  lih  pcr  quos 
■fignificancur  fpiricus  mali^ni  a  lofuc  dcbdlantur ,  quia  p«r 
adiucorium  Chrifli  a  populo  Catholico  deuincuiuur.     • ;  t 


8j 


Glof  ordi.&  Nicolai  dc  Lyra.         84 


^  «utorc  fcilfcct  o5s  amarinidincs  roiferis  mortalibus  infligu 

A  fur,  duiciU  Jgcncrapcccati  .Nih:l  cnim  amariuspcccaco, 

Pr«ii.M«       &:  li quaedam  dulcia  vidcatur  xn  primis.Vnde  Sjlomon,  in- 

nokiflini!  feUeamarius  (»«f»»fi,crc.Iuftitia  vcrojii  primis  ama 

ra  vr  in  finc  mcllc  dulcior  cum  virtucis  frudu  attulcrit.Mi- 


Mm.4b. 


quoqucquihabitabat  ad  radicesHcrmonin 
tcrra  Malpha.  Egrcflicjuc  funt  omncs  cum  i 
turmis  iiiis ,  populus  multus  nimis ,  ficut  are- 
na,qu?  cft  in  littorc  maris,equi  quoquc  &  cur 
rus  immcnf?  moltitudinis .  Conuciicruntciuc  i 
omncs  rcges  illi  in  vnum  ad  aquas  Mcrom,vt 
puenarcnt  contra  Ifracl .  Dixitq;  dominus  ad 

*    ^  a     f  Non  hodie  ,  fed  poft  tonrumiiutionf  m  (cculi. 

lofue :  Nc  timcas  cos.Cras  cnim  hac  cade  ho- 


& 


iMn.  f  .f. 


flccrgo  Zabolus  ad  lobat  im 
micu  amaritudims  rci;e.  Mi 
fn  ctiam  ad  rcgcm  Simion 
qui  alias  dici^rcr  Simc'on,&: 
inccrprctat-cxauditio:  cxau- 
ditio  vcro  dtiplcx  cfl ,  vcl  cu 
cxaudic  Dcus  hoicm :  vn  &. 
Jimco  patriarcha  nomc  ac- 
ccpit:<ja  Dcus  pcc  matris  ci* 
cxaudiuit:  vcl  quu  pr.xccptu 
djaboli  ho  cxaudit  diccncis  : 
Si  prociuts  dioraueris  me,tibi  da 
fco/?.«ccw.  Scdquilcfumfc-  a 
quitdixicei.  DnmDeuadon- 
bo,  &  illifoti  feruid.  AudiCiC  il- 
lu  ^  func  ex  parcc  cius :  Sicuc 
iftc  Simeo,  qui  illu  audjes  vc 
nit  ad  pugna  p  Icfum .  Mic- 
tit  &  ad  rcgc  Ziph,qui  inter- 
crct.it-quo  tiuit  admiraciuc. 
1.  Miradu  cnim  cft  qiio  fluat 
omnia  qux  func  huius  mun- 
dijqu^apud  infidelcs  manc- 
tiapucancur.  Qui  autcmcon 
fidcrac  rcru  rationcm  &  om 
Hium  mundanoru  craficum 
dicit^:  0^0  ^«i/.Vocat  auccm 
cotrafilios  Ifrael  Zabolus  cc 
cos  qui  cotra  Sidono  magna 
funt.EgoquidcinlocisSido  b 

nisaliquotics  moratus,n6  coperi  duas  cfTe  Sidoiics  vna  par- 
uam  &:  aham  magna,quacum  ad  tcrrcnu  percincc  locii.  Sed 
Sidon  Hcbraice  Sidon ,  inrcrprctacurvcnacrix  vcl  vcnaco- 
rcs.  Ec  dcmonum  quoru  mulcx diffcrcncia: func,quida  funt 
vcnatoics  in  magnis  pcccacis,alij  in  paruis.Cu  in  dc!ici)S  car 
nis  aia  dccipitur.in  parua  capta  dr.Cu  vcro  Dci  prouidcntia 
ricgat,autd<Emoncsquari  Deu  colit,in  magno  deccpca  cft. 
Mittit  ct  ad  mocana:  hic  cft  omnis  fenfus,  qui  cxcoUic  fc  & 
crigic  cotra  fcicntia  Dci.Mictit  ctia  ad  Araban.i.infidias.In- 
nuit  cnim  virtuccs  infidiacriccs,  q  humanas  aias,  non  vi  ncc 
apcrte,fcd  improuifisinfidijs  dccipiunt:Vndc :  infidiatur  in 
abfcbdito  quafi  lcoin  jpeluncafua,  infidiatur  ut  rupiat  paupere,  &c. 
Dc  qualibct  Paulus  dicit :  T^on  ignoramus  afciitias  eius .  Mittic 
ec  in  Ccncroth,quod  intcrprctaf^quafi  Iucernair,no  lucerna:. 
Aliudoi.cft  luccrna,aliud  quafi  luccrna.  loancs  crat  luccrna 
ardcs,g.a  erat  angelus  lucis.  C^afi  luccrna  cft  ille,a  trasfigu- 
rat  fe  in  angclu  lucis.Sijt  ct,qui  in  ecclcfia  fidc  catnolica  do 
cet  &:  plcbc  Dci  vcrbo  vcritatis  illuminat  Jlucerna:  ardetes. 
Ciui  vcroad  hijrctica  dogmata  fcripturziantlctcftimonijs 
ic  aflcrtionibus  faliis  vtuntur,  vidcntfacccdcre  luccrnas,c}.a 
fcripturas  legunt.Scd  quia  falfis  affcrtionibus  utunlf,n6  funt 
luccrn^,fcd  cjuafi  luccrnaj.Mifit  ctia  ad  campos,eos.f.qui  in 
capisfunt,&numilia  &tcrrcna  fapiunt.Mifitetin  nauc  dor 
dor  vcro  quod  intcrprctatur  couerlio.  Conucrfio  autem  du 
plcx  intclligitur,c]ua.f  quis  ad  Deu  coucrtitur,  vcl  a  Deo  ad 
Don.n,uel  qua  rcx  labin.i.  Zabolus  ad  fe  couertit  aias.  Mittic 
ctia  ad  cos,qui  crant  in  maritimis  locis  ad  vicinos  fluduum 
Chanan^os^quiincerprccant^vclutcomoti.i.quiconiocioni 
bus  &:  fludib'  pmanec  cuda .  Ec  ad  maritimos  Amorrh(jos, 

ideft, 


id  eft,  amarefcentcs,  qui  f  amaritudincs  infligunt.  Talis  cft 
catalo?us  militi^  hoftium  inuilibilium ,  qui  congrcgantur 
pcr  rcocm  labm ,  vt  cxpugncc  nos,  qui  fcquimur  Idum  lal- 
uacorciii  noftru,fed  dominus  aic:  ?^e  verearis  a  facie  eoru,  &c. 
a  Cras  enim  eade  hora .  Adaman.  Video  q,  hodic  omncs  illos 

non  poflTumus  opprimcrc,  ncc 
cundosinccrficcrc:  incrai^ino 
pcrimcncur.  i.  poft  confumma- 
tioncm  nuind!,cum  dicccur  cis: 
Ice  in  igne  tsternum ,  quemprxpara- 
uit  Deus  Diabolo  et  angelis  eius.Tuc 
enim  fi  viccrimus  fcqucnccs  Ic- 
fum  ducem  pcrcipicmus  rcgnu 
quoo  prxparauic  Dcus  fandis 
fuis  pcr  Icfuni  Chriftum  . 

Adaman.  Nifi  h^cbcllafigu- 

ram  fpiritualium  gcrerent,  nun 

,^.„ quadifcipulis  Chrifti,qui  pacc 

raego  tradam  omncs  iftos  t  vulncrandos in  4  ^'''^fM^'''!'^^!^^!'^^}^^^^^ 
^'  datradidiflcnt.  Aitenim  lcius- 


Orig.lioi* 
14.  inlod 


Mut.if.4 


3 


On'g.ho[| 
i;.inlo; 


•1 


i  occifot. 


5 
6 


Tacem  meam  do  uobis,&c.  Et  Apo 
ftolus  :  7^(0«  uvfmetipfos  defendetes 
chariliimi,  6'c.  Qui  fcicnscarna- 
liabcllanon  cflcnobis  amplius 
agenda,  fcd  cotra  fpirituales  ne- 
quitias,  uelucmagiftcr  miliciz  ^  ,.  - 
prxccpic  milic:bus  Chrifti ;  /n-  m^-f^ 
duite  uos  armaturam  Dei ,  ut  poffttis 
jiare  aduerfusj.di.  xyc  Spiritualiu 


i.C*r,i.4 


confpedu  Ifrael .  Equos  coru  lubncruabis,  & 
currus  igne  combures .  Vcnitque  lofu?  &  ois 
excrcituscucoaducrius  illos  ad  aquas  Mero 
lubit6,&  irrucrunt  fupcr  eos,tradiciitquc  illos 
dns  in  manus  Ifracl .  Qui  percuflerunt  eos,  &c 
pfccuti  funt  vfq;  ad  Sidonem  magna  &  aquas 

Maflcrephothjcapumq,  Mafphe,quiellad      , ,^ 

Orientalcmniiasp'arcem.Itaq,pcrcuintom  8  vegW,^^^^^^^^^^^ 

ncsjVt  nullas  dimittcrctexeis  rcliquias.  Fecit-     1^5  fimus,audiences,quia  lex  ipi 

TDemones  rupeibos:lafciilos.Vnde  fallax  equus  ad  lal  ac.Hi  in  cur-  riCUaliS  cft,  fpiritUall  buS  fpiritUa 

r.busjch,incqu.s.  Pnnoc^nr.';       liacomparcmus-,confiderantcs 

quc ficut  prarcepcrat ci  dominus .  Equos  coru     ^^  j^.^  gentibus ,  qu.T  carnalcm 

Ifraclcm  vifibiliccroppugnaucrunt.quanta:  iint  gcntcs  con 
trariarum  virtutum ,  qux  contra  cccleliam  Dei  pugnant  vc 
pcccarc  faciat.Sicut  cnim  corpus  acccpto  vulncre  tcrri  mo- 
ritur-  ita anima pcccato  vulncraca. Fccic crgo  lefus  iicuc pre 
ccpcraccidominus.  b  E^«ox.*R.DauidKimhi.Equorum 
pcdcs  func  ipforum  fulcimenca :  quorum  fi  neruos  incidcns 
nuUus  dcincle  fueric  cius  animalis  vius.         ^ 

*  Procop.  Mandatur  Iofuc,vc  eorum,ciui  a  Scptcntrionc 
vna  infurrcxerant,cquis  neruos  incidat.Nam  lcx.  T<o«  mnln 
plicabistibiequos,inc[iiiz .  Currus  iccm  comburac ,  qucmad- 
moduniAcgvpciorumfuncfubmcrfi.  ,     •     c  j 

Ori<^cn.  Hoc  ergo  ^m  mandacu  Dci  lefus  implcuic .  Scd 
fl  fuperfuilTcnc  aliqui  ex  hoftibus ,  oportcbac  cquos  fubncr- 
uari,nc  quis  cffugcrcc  in  eis. Sed  cu  nulius  rclidus  fic,qui  fpi 
rarcc,cur  cqui  fubncruant^qui  poccranc  vfui  cflc  vidoribus» 
Solcnc.n.  Ifraclicx  deuidis  hoftibus  in  vfus  lumcca  rcfcrua- 
rc  -ficut  dcuit^is  Madianicis  aliquoc  milia  alinoru  referuauc 
ruc.Ncc  dc  afinis  fcripcii  cft,  g,  fubncruaci  finc,ncq;  Madia- 
nicaru  fpolia  vcl  aialia  intercmpta  dnr.fcd  vfibus  rcferuata. 
Scd  quiahi  afinos  non  habcbac,fed  cquos,prxccpic  ipfc  do- 
minus  fubncruari  cquos .  Putamus  harc  fortuito  accidille,yc 
cqui  occidcrcntur,  afini  rcferuarcntur,&:  pra^cepcis  Dci^ali- 
quid  cafu  incidcrc .  Dcnique  filij  Ifrael  nunquam  refcrutur 
cquis  vfi  cfle.  Lcxquoq;  nihildcequis,  fcd  dcafims  madac, 
vcdcinimalibus  ,quxad  labores&onerabominu  porcada 
vident^cxifkrc.  Equi  vcro  magis  ad  pcrditionchominumi 
per  cos.n.bella  geruncur.  Eft.n.cquus  lafciui  mocus  anuna^ 
&:  fiipcrb(j  ccruicis.Afini  vcrc)  f rco uciccr  gcccs  fignificat,qd 
ipfc  Saluacor  fupra  afinu  fcdcns  oftcdic,qui nutxjua equo  fc 
*  j^diffc 


loan.  i4.< 
Rom.  it.1 


NICOLAVS    DE    L  Y  R  A. 

I  Egrcflicjuc  func  omncs.  hyperboiica  locutio  eii  ad  defignadum 
piultuudinem  magnam  exercitus. 

X  Conucncruncq;,  &c.  ad  aquas,lacHs  tjuida  efl,per  quem  tran- 
fit  lordanis  fluHiusfttus  inter  mare  Cenercth  &  ortum  lordanis.  CoH 
fequenter  defcribitur  apparatus  bclii  exparte  lofue^  ciim  dicitur. 

3  Dixit .  .Apparatus  enim  belli  ex  partc  lofue  magis  erat  in  conft' 
itntia  Deiquam  in  confidentia  armorum.vnde fubditur. 

4  Tradam  omnes  iftos^&CiV^on  efl  inteltigendum,(fuod  oesfue' 
runt  ibi  mortui,vel  vutnerAti:quia  muttifugerut  a  f(trtalitio,vt patet 
txfequtntibusJed  omnesfuerut  ibi  deui£ii,&pro  maf^naparte  inter 

fefii. 


fe£ii,&  efl  communis  modus  tocjuendiificut  dicitur:  Omnes  de  ciuita 
te  vadunt  ad  tale  (peClacutum,  ticet  mutti  remaneant. 
K  Equos.c;  fignum  viClori*  a  Deo  obtentx. 

6  Vciiictc^;  kic  confequenterdifcribiturbelliconfliCius^&patet 

litera  vfque  ibi. 

7  Ec  aquas.Hctr*;  dicunt :  ^quas fatin(crum,quia ftcut  dicutn,c 
rant  ibi  canatesfaCia  iuxta  mareper  quas  aqua  maris  ingrediens  de- 
ficcabatur afote,&  infatem  conuertebatur.,&fic  AJaJJlrephothfe- 
cundum  cos  non  efl  nomen  proprium  toci,  fed  commune. 

8  Icaque  percuffic  omnes ,  uc  nuUas .  quod  eii  intelUgendum  dt 
bis ,  quospotuit  attinnre  extra  fortatitia- 

*  I  Rcncr 


MORALITER. 

5  Iqurit  etfTM  fuhnerHa.&  currus.&c.^e^Xii  d^monii  func  homi 
ncsmali  corum  inftintlum  fcqucnccs.lkuc  boni  hoics  fur>c 
cqui  Dci,  quia  fpintuflancli  gratia  fc  habct  ad  libcrum  arbi- 
triUjUcucfciror  ad  cquuin.  Igicur  c^m  dacmonu  fubncruan- 


tur,  quando  libcrum  arbitriu  in  malis  hominibus  fit  in  mor 
tc  irrcucrfibilc  ad  bonum,currus  autcm  trahitur  ab  cquo  ii- 
cuccorpus  humanum  .i  libcro  arbirrio,currus  igicur  d^mo- 
num  igne  fucccndcncur ,  quando  corpora  malorum  in  ignc 
gchcnna:  pcrado  mdici©  rccludcncur. 


lofue  Cap.  XI. 


26 


^  dide  rcfcrrur,&  mirtcs difcipulos ad  foliimda afina,&  pul- 

A  lu  dicic.  Or.Tc  «/«u li^mvm^  eo  opus  hubct.  &c  fcdcs  fiipcr  eii  in- 

t3tc.»i..i.  grcdicur  lcmUlc.vndc.Eccerextuusvenitti.  man.  fedes f:'f fub- 

Uciu.^.0.  lug^lg^(^ puilum  afinA  HouelUm ,  eJ-  exicrminat  currus  Ephremy  ^ 

I  equum  de  let  ufate  Qui  ergo  fupcr  afinu  fcdcc  cxccrminat cur 

rus  Ephrem,  &  equum  de  leru- 


nxA^l^ciorTL^nouh.vnAc-^lieatus^qmtenet^&allldhpsruulo^fuos  D 
adpetramBabylmis,  f  paruuioSjidcft.cogicationcs  malas,quc  '■''■''•M^-b. 
cor  confundunc,&  conturbanc,  qu^  in  principio  diim  pai  u^  Ro"»-J-c 
funt,tcnenda:func,&allidcdxad  pecra,qusEeftChriftiis,&: 
ipfo  lubencc  iugulad(^,vcnihil  in  nobis  reiidcat,qrf  rcrpiret. 


falc.Equi  vcro,cj.  cxccrminanir, 

&CU1TUS,  Iignihcateos,qui  pcr 

fupcrbinm,&:  lafciuiam  de  cxlo 

cecidcruc, qu.indo,velad  filias 

hominum  cocupifccdas  fcmcc 

ipfos  mfenforcspr^buerunc,vel 

ECi.i4(L  lccuci  funcillum,quiaic.  Tonam 

fiiper  nubem  fcdem  meain^ct  ero.f.aU 

'»f4j».J.  Indeforficadicitur.  Fallax  er^uus 

I '  .  adf.-.l.  &c  dc  h:s,  qui  in  dajmoni- 

'\ui.i9.b.  b^is  conndeb.inc.  Hiincurrbus, 

ilff  bi  in  eijU!S,nos  a.in  no.d.n.  Noil 

cnim  cuit'  ,  &  cquos  Deo  com 

paralicc,  quancumad  muocan 

dum, fcd  demoncs  quos  inuoca 

bac  gencesconcra Ifrad pugni 

tcs.  Gcces  veroad  rtdcm  vemc- 


rubncru.iuic,  currufq;  cobufTirigni .  Reucr-  ^ 

a     Tbbin.lcilicet.piincipcin  liu'us  inuiiJi.cuiiis  siila  c.1;  totus  orbis. 

fufqiftanm  cepit  Aibr,&regem  cius  pcrcuf-  2 

a    I^Vcibi  Dffi. 

jfitgladio.  Aforenim  antiquitusinteromnia 
rcgna  ha!c,principatum  tcncbat .  Percuflitq;  5 
omnes  animas,qu9  ibidem  morab:intur.N5 

a    5^Mjlignomni  fjiirituum,  vel  vitioruin. 

dimifitinca  vllasre'liqaias,  lcd  viq;  adinter- 
necionem  vniuerfa  vailauic,  ipfamq^  vrbem 

^lgnis  xtetni,de  quo  diatur:  Ignem  veni  mittere  in  terram. 

percmit  inccndio,  &  omnes  per  circumitum 

a    f  Anhnas.    fln  matutino  in;erficiebam  omnss  peccatores  terr{,  Yt  di- 
fperderem  de  ciui:atediramt,Scc 

o 


l\>li.6.h. 


B 


5^Contrariis  jiote  tates 

ciuitates,regesquoq;  earum  ccpit ,  pcrcuflic 

"fi-c^t.^fiQi^H^bent  Moyfen,  &  prophetas  aiidiant  illos. 

tcs  menco  refcru.mur,qu.r  per      ^^^  delcuit,  ficut  pceperat  ei  Moyics  famu- 
afmos  lignificanrur.  Pcrcquos       ,    ^  ••«ir  LU  "-      i 


lus  dt 


Tirjmmo-  vero,&:currus,d5moncs,qu!  hu 
to>mnes vr-  man^  falucis  inimici,merico  pc- 
e  quxfta-  nmurur.  P:i(Il  ncsquoquecor- 
ur"o"Q  ponsidei^,l.bido,  fupbia,lafa- 
o  vel  fecfi-  u:j,&  lcuicas,  quibus  mfjlix  aui 
u  qiio!"d5,  ma  velutcquicans  fcrcuradpr^ 
;  haLimer  cipicia,pcr  equos,&  currus  pof- 
a  nVinTo-  funcincclligi,  qui  iubcncur  fub- 
airuo.id-  ncruari.  Subneruafenim  cqu** 
f  j.irfimu-  quandoabftineiuia  corpus  hu- 
isiimcape  m,]iacLif  .  Ecisni  cumis  cxu- 

« r  ,  non  "111  1 

jrar,  runtur  ,  cum  ulud  implccur  . 
.uc.ia.f.  Ignem  veni  mntcre  inierianui,  & 
;>i4.ji4.e.  CiCffj-.  dcquodicicur.  '^onnecor 

noli^^um  ardens  erat  ith&c.idco  cr~ 

go  falfus  dicicur  ad  faluce,  i\  mo 

tus  corporis  nofiri  ferancur  in- 

frcnes,ncc  abftincci<j  lugo  rcpri 

macur .  Scd  fi quis  cx  hiS,qu<j di 

cimus  verbis  Dci  ftimulatur,  &c 

coitipungitur ,  &  hcri ,  qui  tan- 
C  quam  cquus  in  lib'dincmfcre- 

batur ,  hodic  pcenitcc ,  conucr- 

ticur,  &  publicam  vicam  ample- 

dicur  ,  vidcbi^ur  gladio  verbi 

Dcifubneruatreequos  .  Quoru    d  Ult  loiuc  contra  rcg 

auccm  fubncruacur  cqui  ?  labin, 

fcilicct,qui  prudencia,vcl  fenfus  intcrpretatur,illius,fcilicet 

wn.  t.b,  (je  quQ  dicit.  Q^iapruderitia  carnis  inimica  efl  Dco.  Et  alibi.  In- 

■*■  ■  fiatifenfucarnisluJi.  labin  verofuit  rcx  Afor,qui  incerprecat' 

aula ,  &  omnium  rcgnorum  obtincre  dicitur  principacum. 

In  hac  aula  rcgnac  princcps  huius  mundi,id  cft,fupcr  tcrra, 

vel  magis  in  vicijs  carnis .  Omnium  eciam  illorum  rcgum 

Jjuorum  virnfccundum  nominafuaexpofuimus,equi  ab  Ic 
u  funt  itcrfedi ,  quorum  dcbcmus  in  nobifipfis  abfci  ndcrc 
vitia,qui  fub  Icfu militamus,&:  iubncruarc  gladioipiricua- 
li  omncm  equicacum  vitiorum .  currus  quoquedcbcmus  in 
ccndcrc,i.omncm  clacionisfpiritum  anobis  rcfccarc .  C6- 
plcamus  etiam  in  nobis,quod  dicicur,  vt  uon  remittatur  vllus, 
ijui  relVi) et.  Si  ira  afccndic  in  cor  uu,fortc  opcra  eius  no  im- 
plcbit,vcl  hominu  mccu,vel  fucuri  nimore  ludicis .  Scd  hoc 
no  fufikic,ncc  ipfa  comocio  ir^  locij  dec  herc  in  tc.Ipfa  con- 
lurbacio  indccens  clt  ci,qui  fub  Icfu  ducc  militat .  Idcm  dc 
omnibus  vicijs  fencicndu  ci\ , vt  horu  nihil  omnino  in  cor- 
dcrefpircc,nc  forccli  parui  alicuius  vicij  pfuccudo ,  vcl  cogi 
tatio  rclinquacur,proceflLi  tpis  coualcfcac,  &c  paulacim  vircs 
latitudo  aflumac,&:  candc  rcuocet  ad  vomicu,  6c  fiac  nouiffi 

ma 


rbibt 


l- 


5 


a  Et  omnes,&c.  Adamant.  In 
omnibus  nobis  rcgnauic  pecca 
tum,&:  fiiic  \n  omnibus  pcceati 
gcnerale  rcgnii.  Omnesenimpec 
caucrut.^&  cgcntgloria  De/.Vnuf- 
quifq;  .n.  habuic  in  fe  fpualcin 
re2;e,  vcl  auaric!a,vel  fuperbia, 
vcl  mcndaciii,vcl  hinoi .  vndc 
Paulusaic.  Isljjnregnet  crgo  pec- 
cat-.m  in  ve^ho  mortali  cnrpe ,  etc. 
Scd  poftquam  veniclcfus,  & 
occidic  omnes  reges,qui  rcgna 
bancinnobis,  &omnesintcr- 
ficereprxccpic,  qui  cnim  ali- 
quem  in  fc  viuum  fcruauerit,  i  ^ 
exercitu  lefu  cllc  non  poterit. 
Si  regnat  in  te auaritia,  iattatia 
libido,fuperbia,vel  huiufmodi 
non  es  Ifraelicicus  milcs ,  nec 
implcs  pr^ceptum,quoddedic 
dominus  lefu. 

b  Sicutprxceperatei  Moyfes,  etc. 
Hicefl  fcrmo  legis  fecundii  il- 
lud.  Hnt  Moylen,et prophetas,aii-  LucK.g. 
diant  illos .  Lex  ergo  pccpic  no- 
bisocs  rcgespeccaciincerfice- 
re ,  qui  nos  ^puocanc  ad  pccca- 
tu .  Sicfccit  Iefus,nccquicqua 
tranfgreflTus  cfl: .  Ipfceftenim, 
qui  perimic  vicia  in  nobis,  &:  re 
gna  pcccaci.  Ipfcecia  Chnflus 
omnia,q  prxccpic  Mofes  in  le 


6  f^ 


gc  fecit.  vnde :  Mifit  Deusfilium  p 
fuufa[iu,ex  mu.etc.OmniiLcnim 


Gala.^.a. 


x6. 


quxlex  mandauitimpleuit,vc 
nos  rcdimercta  malcdidole- 
gis,quiait.  Ts(onveni  foluerele-  Matt.yJ», 
gem,fed  adimplere . 

C  Sicut  pr£ceperat  dns  Moft  feruo  ^*f 
fuo,itapr£cepit  Mofes.  Aug.Non  .^  l^x.  i  inott 
putanda  eft  crudelitas,q,  nullii  Hakc,  ijui. 
viuii  in  ciuitacibus  fibi  tradicis 
dimifit  Icfus,  quia  Dcushatc 


us  atjmini  Abfquc  vrDiDus  ,  quiecrat  1  co 
lib.&  in  tumulis  hcs,ca:tcras  (uccedit  Iflracl, 
vnam  Mntum  Afor  muniti/lima flama  con- 
funipfit.  Omncmq;  pr*cdam  illaru  vrbiiiac 
iumcnta  diuiierunt  fibi  filij  Ifrael,  ciidlis  ho- 
c  minib.interfcdtis.Sicut  prarceperat  dominus 
Moyfi  feruo  fuo ,  ita  pcepit  Moyfes  lofue , 

a    f  Q^i-a  non  ventt  loluere  leg?m,  fcd  adimplcre. 

&illcvniuerfacompleuit.  Non  prsterijtde 
vniucrfis  mandatis  ncc  vnu  quidem  verbiim, 
quodiuflerat  domin*  Moyfi.  Cepitkaq;  lo- 
fueomncm  terram  montana,  &mcridiana, 
tcrramqj  Gofen,&planicie,  &  occidcntale 
plagam.motcmq;  irrael,&  campeftriaeius, 
t  partem  montis,  qua:  afccndit  Scir  vfquc 
•Baalgad  per  planiciem  Libani  fubtermon- 

a     1Peccat,,f>.ili>et,vt  non  icgnet  peciatom  ^n  nobis  . 

teniHermon,  omncsrcgcscorum  ccpitpcr 

culsit,  &  occidit  .  MultO  tcmpore  pugna-  7  iufferac  Quiautch.cexiftimac 

•n         XI       r  •     •   •    o  ipfum  Deum  fuiile  crudelem, 
rcsiltos.  NontuitClUI-  »  &ideovccerisccftamencivcru 

Dcii  fuifleauchorc  crcdcrcno 
Iunt,tam  perucrfe  de  operibus  Dci,  quam  dc  peccatis  hoium 
iudicant,nefcientes  quoufqwc  dignus  fic ,  &  magnum  pucan- 
tes  malum,cum  cafuri  dci)ciuncur ,  &:  morcales  moriuncur. 
d  Honfuit.  Auguft.  Qua:ricurquomodohocverumfit,cum  Quxfti».  i7-' 
ncc  poftea  ccinpore  IiiHicum ,  nec  rcgum  omncs  omnino  il-  "     " 
larum  fcpcem  gentium  ciuitates  caperc  potuerinc  Hebrei? 
Scd  auc  lic  incclligcndum  cft  ,  quod  ad  nullam  ciuiiratcm 
bcUando  acccffic  Iefus,quam  non  ccperit ,  aut  fcertc  nulla  ca- 
rum  capta,fcd  carum,qu^  in  regionibusfupra  memoratis  fuc 
runc.|Iinumerac<T  funcn.  regiones  in  quibus  fuerunt  ciuitatcs 
dc  quibus  fada  eft  ifta  conclutio,  &  omncs  cepit  bello. 

■ii  Dorninienim  (ententia  fuerat,tcrc.  Thcodorct.  Hoc  fer-  Quafftl».  «i. 
moacdoccmur  Deum  oinnia  cum  trutina,  &:mcnfuragu-  inlof. 
bcrnanccm  ,  permififlc  iftis ,  vc  cx  aduerfo  pugnarcnt  concra 
Ifraclicas,ne  confcqucrcncur  vUam  vcniam,  fcd  iuxcadiuma 
fenccnciam  dclerencur.  Quancum  ad  reliquos  populos,Deus 
Ifracli  dederac lcgcm  ,  vc  li  oblidcntibus  Ifiaclicisoppidum 
aliquod  ,  lcgationcm  mittcrcnciUi  ,(Si  gmiciciam  poftula- 
rcnc,fufcipercnclcgationcm  ,&:  obiidionem  foIuercnt,inita 
pacecumillis.  ^ 

#ADA- 


NICOLAVSDELYRA. 

1  Rcucrfufq j  fta.  cc.  Afor.  ^ erat principalior  ciuitas,vt  liatim 
fubditur  in  litera ,  &  ideo  primo  debelUuit  eam  ,  vt  aliie  timentesfe 
redderent  ei.,ficut  &fa^um  eji,vt  pcliea  fubditur  eodem  cap. 

2  Ec  rcgc  cius  pcuffic  glad.&:c.  (jui  deprdiofugcrat  ad  ciuhate. 

3  Pcrcu{fitqibcsaias,&:c././;o»;MCJ.  .Ani^aenimprincipalior 
fars  eH  hom'iiiis,&  idcoab  ipfa  denominatur  aliquando  totus  homo. 

4  Abfqac  vrhib.Scc.  Illas  enim  dimi/it  duplici  decuufa,vtpatet 
MfequecibHs ,  tum  quta  aUnuat  non  cepit,  tu  quia  illas  quas  cepit  di" 

mifit 


miftt  filtjs  Ifrael,  vt  cjfent  eis  ad  prxfidium . 

5  Vnzm.de illis  cfuas  ccperat  lofie ,  quod  fecit,quia  rex  .Afor  indU' 
xerat  aliosreges  ad pugnandum  contra  filios  Ifrael. 

6  CcpiC,&:c.  Hic  cbfecjiieter  dcfcribitur  viCioritc  obtentus  per  hoc,cf, 
Jofne  cbtinuil  tcrram  pro  maiori  parte  ,&  qua>ti>.m  fufficiebat  tunc 
habitationifiliorum  Ifrael,quia  multx  ciuitaits,&  vtlU  remanferunt, 
cjUA  non  fuerunt  acquifita  tempore  lojue  prout  dicitnr  infra  i  j . 

7  Mulco  ccmporc,  i.fex  annis  ad  minus ,  vt  videbitur  infra  i  J^.ca. 

8  Non  fuit  ciui.Hoc  dtciturpro  maioriparic  tradtdcrunt,afiqiie  ta- 

*  ^  men 


8/ 


Glof.orcli.&  Nicolai  de  Lyra. 


88 


^      Adaniantius.  Et  acccpit  Icfus  omncs  in  bcUo ,  qui  cxic- 

Homil.  if.  rnntadbcllum.  Supcrioicnimomnibus  elUcius,quiapcr 

A  Pcum  lachimcftjvcconforcarcturcorcorum.&occurrc» 

rcnt  contra  Ifracl  in  pratliiim .  Non  djxit,qui.ialiquos  .iccc- 

pit  Icfus  m  bcllo ,  &  ;iiiquos  non ,  fcd  ccpit  onincs,&:  pcrc- 

mit.Omncs  cnim  fpccics  pcc- 

tP3cen.facc-  ""  pmgauit  dominus  Icfus, 

rer  cuni.        omncfq  uc  dcftrwiut .  Omncs  ent 

Ticiun.j.a,  tran.us  infeiijati,  tncrcduU ,  err<M- 

tcs ,  feruientei  varijs  difiderijs ,  cr 

qmiujUbet  peccatis.  Omncs  crgo 

occidit  lcfus,  qui  cxicrantad 

bcllu .  funcriorciiim  ommbus 

cft  lcfus  Vei  vcrbii,  S^  iapitcia 

i.cor.<;.b.  patris.  vndcPaulus.ut.  Ethitc 

tjuidewfHhlhyfcd  abiuti  cfiiijfd  iu~ 

/iificaii  ejti<  i->  nomiue  duTnini  nojiri 

Jefu  Chriili.  Sic  crgo  omncs  cc- 

pit,t\:  pcrcmit  >  qa  pcr  dominu 

tadum  cft ,  vt  inualcfccict  cor 

coru,  &:  occurrcrec  m  prdiu  p 

Ifrae],vt  cxtcrminarccur.  bum 

cnim  non  vcn  iunc  in  imic^  vir 

tutcs ,  qux  pcccata  opcrantur  i 

nobis,ncc  prouocac  ad  pugna- 

du,vcl  ad  dimicandu^inccrtici 

non  poffunt ,  ncc  cxrcrminari. 

Idco  dicitur  Deus  pcrmictcrc 

B  im6lcit.uc  propcmodu  aduer 

farias  vircutcSjVt  vcn;;2nt  cotra 

nos  in  pra:liu,  vt  vincainus  ,&: 

i]la;pcrcat.Vndc  mihi  videtur 

infinifus  cifc  numcruscarum,quiapcr  fingulospcncho- 

mincs  dliqui  llint  ipiritus ,  qui  diucria  pcccatoriim  gcncra 

moliuntur.Eft  fpintus  lornicationis,cft  fpintusira:,clT  alius 

auariti.T,eft  .ilius  fupcib)a:3&:  li  cucniat  aliqucm  cftc,qui  his 

omnihus  malis ,  vcl  ctiam  pluribus  sgitctur,omncs  hos,vcl 

ctiam  plurcs  in  (c  habcrc  fpiritus  putandus  cft,vndc,&:  pcr 

fmgulos  plurcs  cfTc  crcdcndi  fiinc ,  quia  non  fingula  ling.uli 

$plritui»m  x(  homincs  habenc  vit!a,fcd  plura .  Ncc  putandum  cft ,  quod 

tantmm  diipa  vnus  tbmicationis  Ipiritus  lcducateum,  qui  in  Bntannijs 

fornicatur,&:  illum  ,  qui  in  India ,  vel  in  alijs  locis  .  Ncquc 

vnum  cflc  ir.c  fpincum,  qui  diucrlis  in  locis  diucrfos  homi- 

ncs  agiccc .  Scd  puco  magis  fpiricum  fornicaciois  vnum  cfTe 

6c  inniuiieros.qui  hoc  oflNcio  ci  parcant,&:  pcr  fingulos  ho- 

mincsdiucrfifpiritus  fub  ipfo  pnncipc  militantcs  ,  quiad 

huiufmodi  pcccata  cos  foUicitcnt.  Similiter  iracunduc  pnn 

cipcm  vnum  cficarbitror,  &:  innumctos  fub  ipfo,  &:  ide  de 

c^tcns  pcccatis  fcnticndum.  Jdconon  vnus  princip.itus  di- 

cjtur  ab  Apoftolo ,  fcd  plurcs  contra  quos  nobis  pugna  cft. 

Ellc  tii reor  omniu  horii  principc  in  nequitia cmincntiorc, 

&C  jn  fcelcrc  fbrtiorc,qui  totu  mundum  qucm  ilh  fpcciatim 

foUicitant ,  vclut  omnium  principum  dux,&:  totius  militiic 

magiftcr  cxag;tct,qui  pcr  labin  fignificatur.Puto  autc.quia 

fanai  cotta  iltosinccnforcs  pcccatorij  pugnantcs,  &:  vince- 

tcs,vnuquemq;minuantcxcrcitiida!monu,&:  vclutpluri- 

mos  cquos  intcnmant. Vcrbi caufa,  vtina  js,q.  pudicc  viuc- 

do  fpiritirfornicationis  fupcraucrit,  non  vltra  tas  fit  illu  fpi- 

ritu,q. ab co  vidlus  cft  alifi  hominc  impugnarc ,  fcd  ficut  illc 

fpifitus ,  qui  rogabat  Icfum  nc  in  abyfii.im  mittcretur,c6ic- 

qucns  vf,qj  linguli  vidi,vcl  in  abytrum,  vel  in  cxtcriores  te- 

ncbras,rel  locu  iibi  dfgnum  abducacur  a  iufto  iudice  Chri- 

flo,  &:  jndc  clTc ,  cj,  plurimo  numcro  d^monum  ia  dcuiito, 

ad  fidc  gcntcs  vcnirc  laxcncur .  Si  auccin  difiicilc  alicui,vcl 

fabulosu  vidccurlingulis  pcccacibusplurimaincfrcdcmo- 

nia. 


tas,qua:1  fc  no  traderctfilijs  Ifracljprxtcr  Hc-  ^ 
u?utn,qui  habitabatinGabao^omnesenim 

T  Pcimittiinmr  enim  a  domino  ,  vcl  potius  rxi  inmur  d.Tmoncs^con- 
tia  no»  veuiie  in  ptilium.vt  nos  vincrnm»  ,  6c  lUi  inicrcant . 

bcllando  ccpit.Domini  cnim  fentetia  fucrat, 
vt  indurarentur  corda  coru,  &  pugnaret  con 
tra  Ilracl ,  &  caderet ,  &  non  t  mererentur  vl- 
lam  clcmentiam,ac  perirec ,  ficiit  pr?cepcrac 
dominus  Moyfi.  I  n  ipc  illo  ucnit  lofiie,  ct  in  i 
terfccit  Enacim  de  motanis  Hcbr6,ct  Dabir,  j 
ct  Anab,ct  dc  omni  montc  luda,et  lfrael,ur- 
befque  eoru  deleuit.  Non  rcliquit  ullu  de  ftir-  + 
pc  Enacim  in  terra  filioru  Ifrael  abfq;  ciuita- 
tibus  Gaza,et  Geth,et  Azoto ,  in  quibus  folis 

a     ^^hTon  tilius  Nauc',  qui  folam  lu.'3cam  tPfiuii ,  fcd  lcfus  Chiiftus  ad  quem 
ex  omni  teiia  ,  &  cx  omni  lationc  toncuiiit  mutiiudo  a-ueiuiuin. 

relidi  funt.  Cepit  crgo  loTuc omnem  terra,fi- 
cutlocutusclldommus  ad  Moyfen,cttradi- 
ditcam  1  pofTcflionem  filijsiiraellccundum 
partesjCt  cribus  fuas,quicuitq;  terra  a  prjclijs.  ^ 


ricai. 


Lue.S.e. 


nia,ad  cuagclij  rcdcat  authoritatc,  &:  lucnict  da!moniacu,c}. 
in  fcpukhns  habit.-ibatdi  interrogarctur  a  Chrifto,qd  tibi 
nomcn  clt^rj^idilTc  l^cgio.  Qujd  ergo  mirQ  li pcr  fingula go- 
ncra  pccc;itoru  iinguli  da?moncs  alcnbantur ,  cu  fcriptfi  lit 
in  vno  homine  intcgra  fuiflc  lcgione .  Sut  ergo  in  manibus 

corumgfidrjancipitts ,  q.  pc- 
rimancc(3ciariasvircuccs.H:nc 
Paulus aic  Deitspactsictcrct  Sa- 
tharicifnh  pcdes  i'Xn  veloci  cr .  Si 
cnim  vnuv  v{\  larh.mas  qfio  po 
tcft  concntus  cilc,&:  iccru  opc 
r.iri  ?  Forcc  ergo  tanti  pucandi 
funciachanx,  quanci  lunc,  qui 
t  pcra  cius  faciunc  Vndc,&:  in 
fapicntia  dici  vidctur.  Qiiia  im- 
pius  maledicesfathaiia^  ipfe  tnalcdi 
cit  alarn  fiia,  In  IibcUo  qtloq;  q. 
appcllatuf  tcfbmcntu  ii.p.i- 
triarcharf:,  qui  non  habctur  in 
canonc,inucni,q,  pcr  fingulos 
peccatcs  finguli  fathan.c  intcl- 
ligi  dcbcant.Pr^ccrca  fachanas 
aduerfarius dicitur.  Omncs  cr 
go,qui  aducrfantur voluntati 
Dci,fathan2  pofilint  dici.Bca- 
tuscft  crgo,qui  fpirituale  ma- 
chcram  tcncns  no  autcrt  ca  a 
ccruicibus  horu  hoftiu  .  Vndc 
Hiercmias.  MaUditius  homo ,  ^ 
facit  opcra  Dci  ncj^ligenttr ,  c?"  <i«- 
ftrt  maihcra  fiiam d  fait^utvc ini- 
t]uorum.  Hoc  fi  fccfidum  litcra 
intclligamus ,  ncccflrccftindcfinetcr  f.uiguine  fundcrc.Qd 
Iudij'1  put.itcs crudclcs  fifit ,  &:  vcloccs ad^etiiindcndum  lan 
guincm .  Nos  autcm  non  aufbramus  gladium  vcrbi  Dci  a 
fanguinc  contranarum  virtutum ,  qua:  intcrficiuntur  cum 
opcra  corum  non  facimus. 

Auguftinus.  Qu:a  pcr  diim  fadum  cft  confortari cor  co 
ru  ,  vtobuia  ifcntnd  bcllumlfracl,vtcxtcrminaientur,ita 
vt  non  darciur  c\s  mifcricordia,fcd  vt  cxterminarentur,fi- 
cut  dixit  diis  ad  Mofcn,&:c.ita  didu  cft  per  drim  conforta- 
ri,  id  cft,obdurari  cor  eorum,  ficut  dc  Pharaonc,quod  diui- 
no .iltoq;  iudicio  ficri  dubitandum  non  cft ,  cu  dcfcrit  De' 
&:  t  pra-Iidet  inimicus ,  quod  fic  accipiendum  cft,  iicut ,  & 
ibi .  Scd  hicaliud  moucc  quomodo  didum  fit ,  ad  hoc  con- 
fortacum  cor,  vc  cJiurgercnt  inbcllum  aduerfuslfracl,&: 
idco  non  prarbercnt  cis  itiifcricordiamquafipiicbendacf- 
fct  fi  non  bcllarcnt,cum  Dcus  pra:cepcnt  nulli  cflc  parcen- 
dum,&:  ideo  Gabaonitis  cflfc  parcendum,  qa  fc  dc  loginqua 
terravcnircfingcnccscorum  iuracioncm  ccnucranc  .  Scd 
quomodoquibulda  vlcro  Jlraclicai:  pra.-bucremifericordia> 
quauispDci  rnandacuad  hocditiu  cflrcincclligcndumcft 
iftos,ica  bcllaflc,vccis  non  parccrccur,  nccab  ipfis  Ifraclice 
ncglcdo  Dci  mandaco  ad  mifcricordiaflcdcrcncur.  Qupd 
quidc  ducc  Icfu,  qui  Dci  prdEccpca  diligcntcr  feruabat,non 
cft  crcdcndia  ficri  potuifle .  Scd  ncc  ipfc  iftos  tam  cito  dcle- 
uiflcc,  nui  confpiratiflimccontraiicnt,&:  ita  ficri  poflct,vc 
cis  ab  illo  non  dcbcllatis,  qui  Dci  pr^ccpta  implere  curabac 
rcmanfiflTcnt  ad  illud  tcmpus  quo  cis  pofiet  parccrcpofl 
morccmlefu,  qui  noncanca  cura  mandacaDcifacicbaac. 
Nam,&:  co  yiucnce  quibufdam  illi  pcpcrccriic ,  eos  tancum 
dicioni  fux  fubiuganccs ,  quoldam  uer6,nec  uinccre  porue- 
ruiic.  Scdhxcnonillo  ducc  facblunc ,  fcd  cum  lam  fe- 
ncx  uacarcc  a  bcllo ,  cantum  cis  ccrras  duiidcns ,  uc  ipli  lam 
cum  illo  non  bcllantc  diuifas  iibi  terras  partim  hoftc  u;i- 

cuas 


D 

Marc.r.4 


Kotn.16 


1  cfTstel 

fcricori 
Iof(tci> 
■cde.  } 


HicM 


iu  laf 


tpoffu  , 


NICOLAVSDELYRA. 

^  men  rcmanferunt  aduerfjri^s,vt  diCltm  eii  ,&en  modus  loqucndi 
hyperbolicus,ficutftiprapofiium  efi  exemplum  de  currentibus  adjpe- 
Itaculum, 

I  Prairtcr  Hcufu.  Hoc  dicitur  ad  oflendendum,quod  ciuitatesyque 
tradiderunt  fe ei,hoc  fncrunt  virtute armorum coaQx ,  eJ-  idco  non 
mcruerunt  clementiam  allquam  ,ficut  meruerunt  Gabaonitt. ,  (jui  e- 
rant  Heu£i,vt  hic  dicitur,cr  iueruntextra  terram  fuam  adfilios  If- 
r*el,ad  qu*rendim  cum  eispacem ,  et  mifericordiam ,  -vt  didum  eii 
fupra  9.cap. 

X  \nx.exn^.  ideti,gigantcs. 

5  Dcmontanis.  quodeninteltigendumquantumadpart^tantii^ 
quia  ali^ui  remanfcrunt,quos  Calebpojiea  iiitcrfecit,vt  habet  tnfra, 

•  i  j  ,caf. 


I  %'Cap.  Ts^ifi dicatur,qtwd  faCItim  Cakb  hic  ponitiirperanticipatio- 
nciii,  er  ajcribatur  loJUe ,  co  quod  Calcb  habuit  illam  terram  ex  lofue 
concejfioncvt  habetur  iiifra  1 4.C.  Ethuic  di£lo  confonat,quod dicitur 
ludic.i .dc cxpui^Kjtione Hcbron  poji  moricm  lofue.yelquod  lofuein 
dcbcUatione  Gigantum  Hcbron  fncritcum  Caleb  ,&eo  principalior, 
proptcr  quod/ibi  afiribitur,vndefiibditur. 

4  NonrcliquitullumdcftirpcEn.iciminter.&ca:tcr.  jU^e 
cnimjhitt  ciuitaies  VhiUi]htnoriim,qu^  non  fuerunt  acquifitiefilijs  If 
raei  tempore  Infue,vt  habetur infra  ij  .cap.  Sedfi  iilud  vltirnum  dica 
tur  oporiet  diccre  confequenier ,  quhd  illud ,  quod dicittir  ludic.i.pofl 
nioncm  lofuc  dc  cvpugnatioe  Cariatharbe  diciturpcr  recapitulatione. 

5  Quieuitquc,  Jcilicet^communibus  quiapofica  legiinturfaffapne 
lia  in  Jortibus  particuiarikut  tribuum  fiUorttm  Ifracl,  vt  habetur  1 J. 
cap.i;^  iudici. 

CAP, 


^9 


lofi 


ue 


Cap.  XII. 


90 


t.  hem. 
l|:.  |.C. 


ciias  tcnercnt :  partim  pugnatido  capcrent. 
Q^ieHitej;.Ko  fiib  icfu  filio  Naiic,fub  quo  nug!  fcre  ccflauit  a 
beilis/cd  fub  Icfu  Chnfto.Venifti  .n.  ad  Icfum,&  in  bapcif- 
mo  pcccatoiu  rcmifTione  pfccutus  cs,ia  1  te  no  pugnat  caro 
aduerfus  fpiritu ,  &:  fpus  aducrfus  carnc .  CciTauit  crgo  ccrra 
tua  a  bellis ,  fi  tii 


B 


lc;on. 


).  e  loc» 


mortem  lcih  m 
corporc  tuo  cir- 
cunfcraSjUtccf- 
fantihfus  omni— 
bus  in  fc  prxli  js , 
verus  pacificus 
efficiaris  &  vo- 
ceris  filius  Dci . 
Scd  hoc  ficc  cii 
bclla  trafcgeris , 
&  cducrfarios 
fubegens  :  tunc 
rcquicfccsfubvi 
te  tua  q  ed  Chri 
ftus  ••  &:  fub  ficu 
tua,quxcrtfpiri- 
tuflandus. 
CAP.  XII. 

H/  fiint  re— 
gcs ,  &c.  R. 
Daiud  Kimhi . 
Minime^ftima- 
dum  cft ,  fingu- 
losregcsvnisfo- 
lis  vrbibus  impc 
xauiflc :  multa  e- 
nim  ad  rna  qua- 
que  vrbcm  pcr- 
tinebant  muni- 
cipia,  pagos,  vil- 
]as,&:c. 

R.  Leui  Gcrfo- 
nis.  NonMofes, 
fed  filij  Ifracl  di- 
cun^  pcuflfifle  rc 
gcs  trans  lorda- 
nem,vt  intelliga 
mus  no  Mofis  vir 
tut),  fed  giacuito 
f^deri  Dei,  quod 
illc  cum  Ifraelc, 
ciufque  maiori- 
bus ,  &  poftcris 
pcpigcrat ,  accc- 
ptam  referri  dc- 
bcrc  vidoriam. 
*  Hicrony.  Ar- 
no  eft  rupes  quar 
dam  in  fublimc 
porrcAa,  infim- 
bus  Amorrhxorum , intcr  Moab  &  Amoiihzos .  Ermon 
nions,quem  Phccniccs  cognominant  Sanior.Aroeroppidii 
cft  Moabitum,quod  fitu  cft  fuper  ripa  torrecis  Arnon,pof- 
fefliim  ohm  a gentc  vetcrrima  Omnijm ,&:  poflca  rccctu  a 
fihjs  Lot.id  cft,Moabitis:&:  oftcnditut  vlq;  hodie  in  vcrti- 

cc 


ce  montis  illius.Chencrcth  marc  vbi  cft  terminus  luda?^  in  I> 
tribu  Ncphtalim.  Sed  &:  opriddni,  quod  in  honore  Tvberij 
Cqfaris,Herodcs  poftca  inlTautatum,  appcllauit  Tibcriade. 

*  lofcphus.  Og  rcgis  Galaadine  &:  Galanitidis,magnitu-  tib.^.anti- 
do&:  pulchritudofuic  vehemcns,qualis  cft paucoru.Erat.n.  quic.cap.4j 

manu  virfortis, 

T     XII. 


C.A  P  V 

I  funtreges, quospercuflTeruntfilij lCr^c\j8cpoC- 
federunt  terram  e.orum  trans  lordanem  ad  folis 
ortum ,  a  torrente  Arnon  vic],  ad  montem  Hcr- 
mon,&  omnem  orientalem  plagam,qu^  refpi- 
cit  folitudinem.  Selion  rex  Amorrhxorum ,  qui 
habitauit  in  Hefcbon,  dominatus  eft:  ab  Arocr, 
quasfitafuper  ripamtorrencis  Arnon  :&:medias 
partis  in  valle,  dimidi^eq;  Galaad,  vfque  ad  torrentem  leboc ,  qui  eft 
tcrminus  filiorum  Ammon :  &  s  iolitudine  vfcjuead  marcCeneroth 
contra  orietem,&  vfquc  ad  mare  deferti^quod  eft  mare  falfiflimum 
adorietalem  plagam,  perviam  quasducit  Bethfimoth :  &  ab  auftrali 
parte  quxfiabiacet  AfedothvfquePhalga,  terminusOgrcgisBafan, 
de  reliquijs  Raphaim ,  qui  habirauitin  Aftaroth  &r  in  Efdrai,  &  do- 
minatuseft  in  monteHermon ,  &  in  Salecha,  atq;  in  vniucrfa  Bafan 
vfque  ad  terminos  Gefluri&  Machati&  dimidia:  partiis  Galaad ,  &: 
terminij  ilehon  regis  Hcfebon  .  Mofes  famulus  do  mini  &  filij  llrael 
percuficrunteos,  tradiditq;  terrameorum  Moyfesin  poffellionem 
Rubenitis,&Gaaditis5&dimidia:tribuiManafle.  Hilunrrcgester- 
IX  quos  percuflit  lofue  &  filij  Urael  trans  lordanem  ad  occidcntalem 
plagam,&  Baalgad  in  campo  Libani ,  vfque  ad  montcm  +  cuius  pars 
afcenditin  Seir.Tradiditqueeam  lofuc  in  poflelfioncm  tribubus  If- 
rael,  fingulispartcsfuas,  tam  in  moianisquarh  in  planis atquecam- 
peftribus .  jn  Afcroth  &  in  folitudinc  ac  in  meridie  Hetiha^us  fuit  & 
Amorrhajus,Chananieus  &  Phereza:us,Hcu2e,us  &  Iebuza:us.  Rex  le 
richo  vnus.Rex  Hai,qua:  eft  ex  latere  Beihcl  vnus.  Rex  lerufale  vnus. 
RexHcbron  vnus.Rex  Icrimoth  vnus.  Rex  Lachis  vnus.  Rex  Eglon 
vnus.Rex  Gazer  vnus  Rex  Dabir vnus, Rex  Gader  vnus. Kex  Hci ma 
vnus. Rex  Bercd  vnus.Rex Lebna  vnus.  Rex  Adullam  vnus  Rex  Ma- 
ceda  vnus .  Rcx  Bcthel  vnus .  Rcx  Taphua  vnus .  Rcx  Hcpher  vnus. 
Rcx  Aphcc  vnus.Rex  Saron  vnus.  Rex  Madon  vnus.  Rex  Afor  vnus. 
Rex  Smcron*vnus.Rcx  Acfaph  vnus.Rcx  Senach  vnus.Rcx  Maged- 
do  vnus.  Rex  Ccdcs  vnus.  Rex  lachanan  Carmeli  vnus.  Rcx  Dor  -  & 
prouincia:  Dor  vnus .  Rcx  Gentium Galgal  vnus .  Rcx  Therfa  vnus. 
Omnes  rcges  triginta  &  vnus. 


vt  opcrib.  virtil- 

tis  magnitudo5C 
^   pulchvittido  cor 

poris   viderecur 

iequalis.Leclum 

cius  tulcrunt  in 

ciuitacc     Raba- 

tha,  ili^u  ex  fer- 

10,  quacuorcubi 

torum   lacicudi- 

nem  habencem, 
j   longicudine  ve- 

ro  duplicem,& 

vno  cubito  for- 

tiorcm. 

*H-cro.Afta- lib.dcloeu 

roth   Carnaim,  Hebr. 
j   terra  Gygantu,  H 
6  quondam  in  fu- 

percilio   Sodo— 

morum  ,    quos 

interfccit  Cho- 

dorlaomor.Sunt 

hi>diequc     duo 

caft.rlla  in  BAi:a- 

nea  hoc  vocabu-  " 
^  lo,nouemincer 

fe  miliaribus  fe- 

paraca.Ed.;ai,=/bi  tlxr..hjilac 

icerfcdus  eft  Og  .qui . 

rcxBafan,Gigas. 

Nunc  autcin  cft 

Adara    infignis 

ciuitas  ArabiiC, 

14.  lapidcab  Of- 

dra.Efebon  ciui- 

tas   Scon  rcgis 

Amorrh^orum,  F 

in  cerra  Galaad : 

qux  cum  fuiflec 

antc  Moabitaru, 

ab     Amorrhris 

belli  iurcpoflef- 

facft.Salecha  ci- 

uitas  rccis  Og, 

in  regione  Bafa-  t  >p«  ni- 

9  nitide.MachatiP'»"^'^'"'' 

10  vrbs  Amorrheo 
rum  fuper  lor^a 


ncm,  luxtamon 
tcm  Ermon.Iarimurh  ciuitas  quam  fubuertit  lefus ,  in  tnbu 
Iuda,quartodiftans  ab Elcutheropoli  Iapide,iuxta  villam 
Efchaol.Lachis  in  tribu  luda,  Mcminit  huius  Eiaias  &:  Hie- 
rcmias :  &:  nunc  cft  villa  in  7.  milliario  ab  Elcuchecopoli : 
Erma  fuic  in  forte  Simeon ,  liuc  luda ,  &:c.  ^ 

^CAP. 


uc> 


NICOLAVS    DE    LYR  A": 
C  A  P  V  T    Xn. 

I  funt  rc^cs.Hic ponitur  epilogus  rcgum  debellatorum  a  fi 
/j/i  IfracL  &  prinw  I{cgum  dtbcUatorum  tempore  Mofi.fe 
cundb  J{egum  dthellatoru  tTpore  Iofue,ibi:lAi  funt  rcges 
tcrrz  quos pcrcuflit  lo(uc.Circa prtmttm  dicitur /ic:  Hi  funcre 
ges,&:c.  adhuc  riuente  Mofe,trans  lordancm  adfolis  oriu.  lordanis 
«nimfluuius  efi  terminus  terra:  ,pmiftionis  dpartc  orietis:yt  fi ecjucter 
iiSu  efl  &■  ideo  (erra  ij  efi  ex parte  illa,  eU  ad  orieie  tctrf  .pthijjionis. 
1  Vfquc  ad.  luxta  hunc  torrentcmfuit  luOti  lacob  cum  angelo  :  vt 
hahetur  Genef.  ii.c. 

3  Vfquc  ad  mare.  iHttd  eU  mare  tjuod  in  euagelio  vocai  mare  Ce- 
nereth,& mare  Tyberiadis,etflagnTi  GeneT^reth.Sicut  enim  in  Lati 
no  nomina  propria  ide  fignificantia  variatur  a  parte  fitiis,ficui  Tari- 

'  ?yFo  fTATrriTni:      [      " 

I  HJ.Pcr  quos  intclliguntur  fpiritus  maligni  qui  dicuncur  re 
ftorcs  malorum  hominum  huius  mudi:c6tra  quos  nobis  in- 
cubit  inuifibilis  pugna.Ephc.<?.b.Ty_oe//  nobis  collufhtio  aducr- 
fus  carnem  &  fanguinr.fcd  aducrfusprincipes  &  potcftates,aducrfuit 
nundi reSorrs  tencbrartm  haru,con'ra  Ipiritualia  nerjnitia.Pcr  hoc 
ergo  qugd  populus  Ifracl  fub  lofuc  ducc  dcbcllauit  di£U>s  rc 


fius  &  Tarifiosyfic  &  Cenereih  e?  Ceneroth  cudem  locumJig>i'}icat, 

4  Vfquead.  iHud e^  mare <)uod dicitur mortutmjupra  j.cap. 

5  Phafga,  id cU ,  Giganturn: prout  habetur  Detit.  j. 

6  Quihabi.  in  ab.^s  enim locis bene remanferttntaltj  Gigantes,ut  di 
tiumeTi.^ap.prxcedenti.Cttterapatentinliiera. 

7  Hi  funt.  Hicponitur  epilogus  l\egum  quo.spercu^it  lofue.&pa- 
tet  litcra  paucis  exceptis . 

8  Trans  lor.  Sicut  didum  efi  lordanis  fluuius  eU  terminu\  terfx 
proniifjionis  a  parte  orientis ,  &  idcb  tota  tcrrapromijfionis  tfi  in  oc- 
cideijterefciiiiipftus.  _^ 
p  Rcx  Gcn.Galgal.  alias  Galgath  vnus.  ifie  diciturrexgentiHnu 
(juia  ornnesgentes cjier.tfitb dominio eius,fed quia  komines  dediucr- 
/isgentibtis  & nationibus  habitabantinregno  eius,ficuttn  ciuitate 
T arifienfi hahitah.int  viri d" driterfi!  <ienlih:is.           C  A  P. 


gcs:llgnincatum  tuit  c^  popuius  Chniiianus  nuuicio  oi.  me 
riro  tnuphat  dc  dxmonib.  fub  ducc  domino  3cfu  Chrifto. 
10  Omnes  rcges  triginta.ln  hoc  numero  cft  cernanus  multipli 
cas  denariu.  na  cer  dccc  suctriginta.6<:  cu  h  jc  cft  ibi  vnitas: 
p  qd  myftice  dciignaf,^'  pcr  hdc y.iius  D  :i  eflcntialiccr  ic 
trini  pfonaliter  &  mulciplic.-.cionc  oonoru  operu  lcctidum 
dcccpccpcadecalogidcbcllant'  a  lidclib' fpintus  maligni. 


91 


Glof.ordi.&NicolaideLyra.         ^i 


LiI>.f.aDti> 
4uif,  cap.j. 


B 


Orig.hoin. 
i6.ia  lof. 


c 

A"  r.han)  pri. 
plus  pretbyter 
appciUius. 


C  A  P  V  T    XIII. 

Ofuefenex,&c.  srnuifli  &  lon.^^it  lofcphqs.Icfiisciim 
f?  cflct  fcncx,&:  Chan.incorum  ciuiratcs  non  facile 
^M  capi  vidcrct,tam  proptcr  locoriim  munitionc, 
quam  proptcr  fortitudincm  muroru:  (nam  pro- 
ptcr fuum intcritum  Ch;ina  ^    .   ^  -» 

nxi  cognofccntcs  Ifr.iclitas 
cgrcflbsab  Acgypto,oi  illo 
tcporccrant.idtacicndas  ci-  j 
uita.c^s  fortiflrimasoccupati) 
congrcgari  tfic  populu  in  cc' 
dcfrain  Silo  pr^ccpit .  Quib, 
commcmorans  cunda ,  qua: 
contigerant,pctcbat  cos,  qui 
irans lordanem  crant,  forti- 
bus  proprijs  frui.Tunc  ctiam  b 
fm  juilos  pcr  tribus  dc  quibus 
Kftimoniu  darctur,  dingcn- 
dos,  qui  tcrram  mcricnrcs  fi- 
dclitcr,cius  magnitudincm 
lincdolorcnuntiaicnt. 

.j«  Rupcrtus.  Q^ionnmab 
impcrio  Domini  ^ccdit,vt 
non  hominu  arhitrio,  fcd  oc- 
culto  iortis  iudicio  tribubus 
Ifracl  diuidcict'  tcrrn  ^mif- 
fionis:  nc  hoc  quidc  h  myf^c- 
rio  vacat .  N.1  bcata  patria  dc 
qua  fuperbietes  ciedi  sut  apo 
mt^  angcli,  cunft^  m.iruMics 
ill2,quc  multe  funt  in  domo 
patris.gratia  l3ci  dillnbuun- 
tur,iS(:n6  ex  mcritis.t)(i.'i,Jo- 
num  cfi,i}r  non  ex  ni.bis  { inquit  Apoftolus, )  W  ncqvifglorlctur. 
Rcdc  igitur  fortc  tcrn  diuifa  el^,quia  gratia  Dei.quam  ivil 
lafrxcclfcrunt  merita,nortra  tcria  viucntium  iperandano 
bis  &:  poflidenda  cft. 

Adamsn.  Prcsbytcri  &:  feniores  non  pro  longa:ua  vita  di 
cutur,fcd  pro  maturitate fcnfus,iS<: grauiratc  vicc  vcnerada, 
maxime  cum  additur  plcnus  dieru.Si  cnim  prolixitare  picf 
byter quis  vel  fcnior  dicerctur ,  prinnis  Ada  vcl  MachulaLt 
vcl  Noc,qui  plufqua  c^ich  vixerunt  hoc  nomine  cenfcren- 
tur.Scd  Abraha,g.  minusvixit,pnmusinfcripturisprcsby- 

tcr 


tcr  vcl  fcnior appcllatur . Dixit cnim  dominus  Moyfi :  ^lige  Nm».  im 
tH>i  ab  olpopilo  preibyteros,ijuos  tu  ipfe  nofii,  quia  preshyterifunt.  ^ 
Obfcrua  ctiam  ficubi  inucncrispeccatorcaliqucm  vocari 
fcniore  &:  plcnu  dicru.Nunc  ergo  fpiritufHindi  efl  vox  pro- 
nunriantis  lclum  prcsbytcrum  uel  fcniorcm &: proucitu  in 


xrii. 

a  T  lefi"  Chriftui  principium  &  pri- 
inogcnituj  oinnis  cxtiimx.  b  ^K  dicb. 
malii  o:  paucis  aj  dics  itcfiui,';  ^  raotu». 

Ofuelcnex  prouctl^qi 
artatis  erat,5«:  dixit  Do- 


diebus,quod  dc  pcccatoribus  di 
ci  non  potcfr,  qiiLi  pcccaror  no 
cft  proucitusdicrum.Nc)  cnim 
fc  cxtcdit  in  antcrioia,  fcd  fcm 
perrctro  conuerdtur  ad  vomi- 
tum  fuum,^  idco  non  cftaptus 
rcgno  cclorum  ►  Non  crgo  dc 
qtatc  fcnili  diccb.itdominus  ad 
Jcf;5rn,quod  omncs  vidcb.nnt&: 
&lon"CUUSCS,  terraq,-  ^  i)oucrant,fedpcrhocdaturma 
1     n- *"       1       i  rL      rL  tnum  myflcrii  tcftimonium  fi- 

latimma  derclidlaelt,      «^  -'     ^-'     -  - .  -    . 


a     1"  Tiaiifcu-i<lo  ad  dic»  xteriio». 

minusadeu:  Scnuifti 

a    T  Vndclioncc  {lonam  iminicos 
tuus  lcabcl.oic. 


(]  nccdu  forte  diuiia  cft, t  ois  vidclicet  Galilxa  J 
Philillhiim  &  vniueria  Gefluri,  a  t  fluuio  tur-  4 
bidojcj  irrigat  Aegyptii  vfq,  ad  terminos  Ac- 
caron  contra  Aquilone,  <  tcrra  Chanaan,q  iii 
quinq;  rcgulos  Philifthijm  diuiditur,Gazeos, 
&  Azotios, Afcalonit.iSjGethajos,  &  Accaro- 
nitas.  Ad  meridiem  vcro  funt  Hxucei ,  omnis 
terra  Chanaan  &  Maara  Sidoniorum  vf- 
qucApheca,  &  terminos  Amorrhajiteiuf- 
quc  confinia  ,  Libani  quoque  regio  con- 
tra  Oricntcm  a  Baalgad  fub  monte  Hcr- 


lio  Nauc .  Sicut  cih  fol  ificdies 
facit  huic  mundo,  ita  fol  luf^idc 
dics  tacitfpiritualcs,qui  fulgo-  i,' hS,  ^ 
rcvcrit.itis&:fcicntia:  illuflran  iNiU. 
tur.  Si  quis  crgoin  prarccptis 
Dci  hac  vitam  pr.Tfcntcm,qu2e 
ficutlacob  dicit,  paucorum&: 
m.ilorumdicrumcft,  tranfcge-  c 
rit ,  &  immaculatum  fe  ab  hoc 
mundo  cuflodicrit ,  &  omnes 
hofl-es  fuos  fpiritualcs  fubcgc- 
rit  .ib il^is  paucis  &  malis  dicb* 
prouchitur  addics  arcrnos  x- 
ternifolisluccfignatos.  Siccr-  tlt  teri 
golcfusdiuino  refponib  prouc  "'"'• 
ausdicrum  dicitur.  Quis.iutc 
ita  prcsbytcr  &  fenior  ^ucclus 
dicrum  ,  Ut  Icfus  Chrif^US,  quieii  principium  &•  primogenitus  eene.^i  ■ 
omnis  crcr.turit  ^  Idco  forlitan  ipfc  folus  vcie  prcsbytcr  df :  chriftm  r 
anteque  ncmo «f .Bt  fi  func  qui  dicatur  presbytcri  vcl  leniorcs  ?''"''/" 
vclpontificcs,ipfcdificutin  pontificibuspodficumprin-  '" 

ceps ,  ita  in  psbyteris  ucl  in  fcniorib.  priaccps  prcsbyrerorii 
eff ,  ficut  i^  omnibus  princcps  cft ,  quia  caput  omnium  eft. 
b  Terraqae .  Alia  litcra :  Et  terra  reliCla  ffl  multa  valde .  Supc- 
riusdi£lumclt,  quia  ccfTauit  terra  a  bellis  ,'&:qudd  lcfus 
ccpit  omncm  terram  ,  uon  tamcn  putandum  eft  contra- 
ria  f ibi  eilc  fcripturam.  In  intclligentia  cnim  fpirituali  nihil 

inucnics  p 


NICOLAVS    DE    LYRA. 
C  A  Py  T    XIII. 
Ofuc  fcnex.  Hic  inchit  tertia  parsprincipalis  hmui 
Itb,  in  (fua  agitnr  dc  tcrr£  diulfione .  &primb  partes 
determinattx  /iirgulis  tribubus  ajii^^nantur,  fecundo  ci 
uitates pro  fi4gitiHis  fep.iratitf*r.cap.2o.tertio  cinita' 
tes  ^  fibfrbana  Lcuitis  danturcap.t  i .  Circaprimu 
primo  agitnr  de  tcrrcx  Umhi'jns.,fecund6  de  perfonis  diuidentib.  1 4.C. 
tertio  dedeterminatis  tribHum parttbus  t^.cap.  Trima  in  diiaf,'i"ia 
frhno  dcfcribuntur  termini  terr£  diuidendx  ,fccundo  tcrrx  ii  diuifx, 
ibi :  Et  nunc  diuide  tcrram. C/rca/jriwii  dicii:lo(vic  fcncx  pro. 
artatis  ^rii.tf.d.fcriptHia,^uod  tepus  crat  dinidendi  tsrram,qitia  do- 
minns dixerat  <i  (juhd  ipfe  diuideret eam:  vt habeturfuprd  y.cap. 
Z  Tcrraquc  latis.  cuius  maiorpars erat  acc^uifita ,  &  aliqua pars 
MCquirendaprout  fnbdiiur. 

5  Oinnis ,  in  Hel>r<eo.  habetur  Cal  gcliloth  .  Omncs  tcrmini 
■  Pbilif^hijm  .  GaliUa  cni»t  est  in  oppoftta  panc  ierr£  promijfionis 
Cluitate»  If-  ycrfus  ^tjuilonemi&CPlures  enim  lerrx  ,(^  ciuitatcs  in  terrapro- 
rjfl  4uare  ab  mi(iioni$remanfcrunt  adueyfarijs filioru  Ifraelpermagnii  ifpus plu- 
•''''"'"'i*  ribus de  caufts.  ^nafuit,^uia  filtis  Ifrael  no  crac  adhuc  in  tato  nume 
P°  '^  *  •  ro,cppofJent  totam  terramfuj^cienterpopuUrc:&  ideb,fifubitb  fuif- 
fcnt 


fcnt  aduerfari)  coru  deleti:  poficnt  contra  eos  multiplicariferoces  he- 
Jiix  cjux  ttiagis  noceret  eis  q,  homines  .  Et  hpc  caufa  aflignatur  Exod. 
25./« line  vbi  diciific  :  Non  cijciam  eos  a  facie  tuaanno  vno: 
ne  tcrra  in  folirudinc  rcdigatur,  &:  crefcanc  quotidiccontra 
te  bctl ;.c,&:c.  Secuda  caufc;  fu.it.,  nt  filii  Ifracl habentes aduerfarios 
prope  fe  exercerentur  in  pr£lio,&  ndfierent  ignauificutfolent  hotes 
in  Ib^a pace tieri.Tcnia  caufafnit,  yt  effent  hominesfollicitiferuare 
mandata  Dci,  quia quddo  ea  tra*ifgrediebaiur,ab adiierfariis  fibi pro 
pinquis  affiigebantur ,&  qu.indo  fcritabat.,eis  dQniinabatm,  rtpatet 
ex  decurfu  libri  ludicu.f.t  iflin  dux  caiif^  tanguni  ludic.^.cinprinci 
pio:vbi  diciturfic:  H.c  lunc  getc5  quas  dominus  dcrcliquit,vc 
erud i rct  i n  eis  Ifraclcm .  Sequif, vt  difcerent  filii  Ifrael  certare  ci 
hofiibus  &  habcre  cofueiudine prxliandi. Etfuhditur  ibidem:  Dimi 
fitquc  cos,uc  m  ipfis  cxpcrirctur  jrraclem,&  vtrum  audirei; 
mandata  domini  que  prijceperat  patribus  eorum  per  manii 
Mofi,an  non.Igitur  enumerat  hicptures  ciuitates  &  loca  qute  non 
crant  ^dhuc  acquifita  filiis  Ifrael  ex  caufispntdiSis.  & patet  litcra, 
hoc  excepto  quodfequitur. 

4  A  fluuio  turbido  qui  irri.Hic  efi  J^ilus^qtti trriiat  terra  ^egy 
pti,ci^  indc,ita  contrahit  admifiionem  terr.e  ex  quo  fii  turbidus,coit- 
cludit  tamen  de  halttatoribus  ijiorum  locorum  et  ciuitatum. 

•}«r  Ec;o 


I 


M  O  a  A  L  I  T  E  R. 

I  7o/"«e/cne;f .Sicuc diClu  efi  trequcnrcr  lofuc  in  gcfiis &:  no- 
mine  typu  gcrit  faluatons ,  qui  df  fcnex  rone  dcitatis  xccr- 
nx.Hcb.  i  i  b.  Ufus  Cbrijius  heri  et  hodic,  ipfe  et  inf  cula.  Et  fc- 
cundiihocdicit  I0.8  g. .  4nteq  ,Abraha  fieret  cgo  fnrn.l^iaiv  di 
uifio  tcrr.T  pertinentis  .;d  ipfum  dupliciter intclligi  pot.f.dc 
ccclcfia  mjlitatc,&:  triuphace.vtriufq,  n.iq,  diuilio  pcrtincc 
ad  Chriftii.Si  aiic accipiacur  diuifio ccclcli.T  milicancis,lic  n 
noueparccsqdiuifajtucrucnouccribubusfignificat^diuifio 
0raciaruinccclcfi3,quascnuracracApoftolus.  i.Cor.  iz.a 
DiHifionesgratiarufunt^ctc.  Scc\u\t:.AHi  quide  per  fpiriiu  daifermo 
fapientis,  aliifi.rmofctcntixfcci4du  eunde  fpiritUy  alicrifidcs  in  code 
fpiritu,aliigratiafanitatu  in  v»ofpiritu,alii  operatio  virtktit,alii pra 
f>he:ia,alii  dtfcretio  fpirituu,alii  giira  linguaru,aUi  interprctatio  fer- 
tnonum.Ez  fic  func  noucm  gracia:  fccundu  forccs  noi>cm  cri- 
buufp.Ppr  dimiclia  ycrp  tnbii  Miiiisf  ic,qux  acccpit  for^cnj 


cum  ifiis  noucm  trib  ubus,  minorcm  tamcn,fignificarur  fia 
tusfimplicium  Chriftianorum;qiiibus  non  daturaliquadc 
gratijs  prarnominatis  ,qua:dancurad  manifcfiacionem  fpi- 
ricus  in  ecclcfia  pro  cius  vcilicatc ,  vt  dicit  Apofiolus  ibidc. 
Poccll:  &:  alicer  accipi  diuilio  fecuudum  diuerfos  fiacus  per- 
fonarum  fub  fummo  pontifice,fcilicec  Patriarcharum,Car- 
din.ilium,Archicpifcoporum,  £pifcoporum,  Dccanorum , 
Archidi.iconorum,Decanorumruralium,R.eIigioforum,5i 
Saccrdotum  Curacorum  .  Alij  vero  infcriorcspcrdin^idia 
tribum  Manalfc dcfir,rantur .  Qu.antum  autem  .id  fiatum 
cccicfiic  triumphantis  pcr  diuifioncm  fada  noucm  cribu- 
bus ,  (ignificatur  affumpcio  fidclium  ad  nouem  ordines  an- 
gcloru  .  Pcr  forccm  vcro  dimidi^ crjbus  Manaflc fignifica- 
•tur  gloria  fandorum ,  qui  non  nierucrunc  alTiimiad  aliquo 
ordincm  angclorum,  fcd  faciucdecimuordinefignificacii, 
kcundu  aliquos  dottorcs  per  deciinam  drachmara.Luciy, 


93 


lofue      Cap.  XIII 


u 


inucnics  cotrarium .  Tntucrc  Saluatoris  noftri  primum  ad- 
ucntum,cum  venit  feminarefemen  vel  verbum  fuuai,  ce- 
pit  enim  omnera  terram  folo (cmiriis  iacku,  &c  cotrarias  po 
teftatcs,  qus  Gcntilium  mentcs  obfcderat  cffugauit,&  ver 
bum  feminauit,  ecclcfias  propagauit.hsc  ert  pn  ma  cius  to- 
tius  poffeffio .  Videquoetia 


{«r&i.d 


t\il7Ut. 


« 


i.ar.  15.  (. 


njt.h. 


fecunaocapiat  tcrram,  qux 
nuncdicitur  multa effe derc 
lida.Paulus  cnim  de  co  dicit, 
Oportet  eli  rcgnare  donec  ponat 
inmicos  fcabellum  pedum  fuoru. 
Hxc  cfl  tcrra,qu2  nunc  dici- 
nir  dcrclida  cile  doncc  ccs 
omnino  fubdantur  fub  pedi- 
bus  eius .  H^c  eft  terra ,  qua: 
derelicb  cft,  omnes  fines  Phi 
lifthim  >St  alia  qu(j  fcquuntur. 
Mukafupcrfunt,  q  vidcmus 
nondum  fubicda,qu.T  necef- 
fe  efl  omnia  fubijci .  Non  cm 
finiscfle  potcrit,nifi  cunda 
fuerint  lubiciita  ci ,  vnde ,  Oes 
getes  fentient  ei.  In  feciido  ergo 
p  aduentu  hanc  mu'.cam  terra 
obtincbit  lefus .  Scd  illi  beati 
funtquiprimo  aduentu  eius 
obtcti  funt .  Ifti.n.vcrc  in  gfa 
erut,  qui  multis  aducrfarijs  re 
fiftctibusbcllo&armis  hrdi- 
tatcm  terre  promiffionis  acci 
piut .  Qui  vero  ex  neccfficatc 
fubijcict  cu  nouifTim'iimic' 
deftruct  mors,  non  crit  i  gfa. 
a  yniunfifj;.  Adamantius.Cu 
plurimasgentcs  cnumcraflct 
lcfus ,  dc  folis  Sidonijs  dixit , 
f^oes  Sidonios  ego  exterminabo  a. 
faciefiliorti  Ifrael.  Sidonij  vcro 
intcrpretantur  venatores.  Hi 
funt  dzmonesdc  quib.  dicic 
prophcta :  LaoHcosparauerut  pe 
dibns  meis:\^os  cxtcrminat  do 
minus,vt  non  (ic,quilaqueos 
tendat  bc  retiaad  dccipicdas 
aias ,  &:  rcquicfcat  vnufquifq; 


mondonecingrediarisEmath  Omniumqui 
habitabantin  mote  a  Libano  vfcjue  adaquas 
Mafcrcphoth  vniuerficj,  Sidonij .  Ego  fum  q,  i 

a    1"  Sidonios.id  eft,  veintorcs  :  ds  quibus  dicicur  .  Aniuia  noiha  licut 
pafier  ercpta  cll de  la.ve. 

delebo  cds  a  flicie  (iliorum  Ifrael. Veniat  ergo  2, 
inpartehjcreditatisirrael  ilcut  prascepi  tibi. 
Etnucdiuidcterram  in  pofifeflionem  nouem  3 
tribubus,&:dimidia;  tribui  ManafTecum qua  ^ 
Ruben  &  Gad  poflcderut ;  terram,quarn  tra- 


««j\»i^* 


5 


&  lenfu  rcdo  pugnandum  cfl .  ^  £> 

•?<  Thcodoretus.  Quamobrcm  Mnfes  qufbufdam  fortes 
terra:  diftiibuit,alijs  vero  loilie  ?  Q^i  pcr  Mofen  acccperiip 
hc-ErcdiratcmJudxorum  figura  rcferunt :  qui  vero  pcr  ma- 
num  Iofi.ic,rcpra:fentant  gentes  qu^  crediderunt. 

Adamantius.  Sicut  vmbrx  Homil.ir 
excmplari  dcfcruiuntc^leftiu,  inlof. 
&c  qui  lcgcm  fufcip/unr,qua;  ve 
revmbraeft,  ica  exemplar  & 
vmbram  fcquuntur  diuifionis 
celcfcis,qui  in  luda^a  hxrcdita- 
tem  tcrncdiuidunt.  Vcntase- 
nimefcin  Ccclis,  vmbraintcr- 
ris.  Dum  hic  confcabat  in  tcr- 
ris,  crat  lerufalem  terrcfcris,  &L 
tcmplum  &  alcare  &:  culcus  vi- 
fibilis,  crant  pontificcs  &  facer 
dotcsciuicuccs  Iudcx&:  vici  &:  ^  P/""  ""^ 
11-     ■   y.      r     r        I      j        •    •     '  ri  omncsque  luhoclibrofcripca  **''*'* 

didit eis  Moyles  famulus  dommi  tras  fluenta      funt.Cum\er6 in aduetu Chri 

lordanis  ad  Orientalcm  plagam  ab  Aroer , 

qua:  fita  elt  in  ripa  torrentis  Arnon,&  *  in  val 

hs  medio  ,  vniuerfaq;  capelbia  Medaba  vfq; 

Dibon,  & cunclas  duitates Sehorcgis  Amor 

rha?i,qui  regnauit  in  Hefebon  viqj  ad  termi- 

nos  fihorii  Ammon,  &  Galaad,ac  terminum 

GefTurij&Machatij&omnemmontemHcr 

mon,&  vniuerfam  Bafan  viquc  Salccha:  om- 

neregnum  Og  in  Bafan^qui  rcgnauit  in  Arta 

roth  &Eidtai,iple  fuitde  reliquijs  RapbattB;  ^ 

percuflitquccos  Moyfesatq;  delcuit.  Noluc- 

rutq;  difperdere  filij  Ifi-ael  GefTuri  &  Macha- 

ti ,  &  habitaueriit in  mcdio  Ilracl  viq;  in pra:- 


fci  ,reritas  defcendens  dec*lis  de  vM.t^x. 


ciuitatem 


tcrra  orta  eft  & iiisiitia de cxlo  pro 
fpexit ,  vmbre  cecidcrmt .  Dcci-  ?;"*  *  ' 
dir  altarc  &  tem plum  ut  ia nec 
in  monte  Garizim,  neein  lero  ioau.4,i 
folymis  fit  locus  ubi  oportcac 
adorare:  fed  ueri  adoracorcs  a- 
dorancparrcm  in  fpiritu  &:  ve- 
ritatc .  l^rxfente  ergo  veritatc 


Hebrx.#.c. 


T  Quia  non  potuit  diccrc,  Vende  omnia  q\ix  habes  &  da  paupcri 
bus,  ixc.  hoc  ert  eniin  partem  Lcuitis  dare.  Chiillus  cnim  qui  hzc 
&  huiulmodi  dixit  Lcuitis  partem  dedit. 

fcnte  die .  Tribui  aute  Lcui  ndn  dcdit  pofTef- 
fione,  fed  facrificia  &  vidiima:  drii  ]Dei  Ifracl. 
Ipfa  efl  cius  h?rcditas,ficut  locutus  eft  iIU.De 


!•  It.f. 


Sifti  patrts 
o  iic  pro  ■•- 
tr  triutncib. 


fub  vitc  fua  &:  fub  ficu  llia . 
b  £t  «Mwc.Poft  hoc  auce  legitur  quia  Mofcs  dcdit  h^rcdita- 
tcm  quibufdam  ,  &:  poftca  lefus  Cecundum  pr^eccptum  dni 
diftnbuit  hfrcditatc.Per  Mofcn  legcm  intclligc,qui  fccun 
dum  legcm  vixerunt  primi  h^rcditatcm  acccpcrunt,fcd  c3c 
terram  promifiionis.  Cumque  cam  acccpiffcntjno  ca  poffi- 
dent,ncq;  diuidut  inter  fc,fcd  cxpectat  vfqucquo  eis  pcr  Ic 
fum  difiribuatur  in  forte.Hinc  Apoftolus  ait :  Hi  ocs  teHimo- 
niHm  habentes  per  fidem,nondum  cofecuti  funt  promifiioaes,  Deopro 
nobis  aliejuid  melius  prouidente,ncfine  nobis  confummareni. Wihit 
igitur  iam  promiflionem  fua  &:  requicuerut,  digni  iudicati 
per  Mofen  capere  hf  ditate  fua ,  fcd  adhuc  pugnant  pro  his, 
<jui  fub  Icfu  militant.Omncs  cnim  patrcs,qui  ante  nos  dor- 
jnicnmt ,  pugnant  nobifcum  ,  &:orationibusadiuuant.  vn- 
dc :  Ablmget  fvnagoga  illa  hanc  fynagogam  ,  ficut  ablingic 
•vitiilus  herbam  vihdem  decampo.Svnagogacnim  domini 
<jux  nos  prxceflit,  ore  &:  lingua  confumet  omnem  contra- 
riam  fynagogam,id,cft,ofonibus  confumct  aduerfarios  no- 
Jftros.  Orationibus  ergo  &:  vcrbi  Dei  mcditationc  &  opere 

&:fea 


vmbraceflauit.Etcum  adeffcc 
templum ,  quod  per  fpirituna 
D  ei  S>c  vircutem  alciffimi  in  vcc 
ro  virginis  iabricatum  eft,dirLi 
tum  eft  templum  de  lapiclibus 
compofitum.  .Adcfi  pontifex  fu' 
turorim  bonortm,&C  ceffant  pon- 
tifices  taurorum&:  hircorum. 
Fenit  agnns,qui  tollu peccnta  mnn  loan.  i.4. 
di:  &c  ccffit  agnus  de  pecudibus 
aflumptus ,  &:  nequicquam  toc 
feculis  iugulatus .  Confequcns 
crgo  crat ,  vt  hccreditate  regni  p 
ca:lorum  paccfada  hxreditas 
terrcna  ceflarcc,  &:omnib.  cef- 
fantibus,0»j;;;i«j  os  objirueretur,  Rom.  j.c. 
&  fubditus  fieret  mudus  Deo.  Idco 
cnim  hajc  omnia  auferri  diuina  difpenfauit  prouidentia,  vc  ^ 

viam  quandam  rccipiant  vcriratis  ccflantibus  figuris .  Sub- 
uerfa  eii  enim  omnis  ti  rrena  Itrufalem ;  fed  hahemus  aelcjiem ,  qua  Galat.  4.4. 
eji  mater  omnium .  Mifcricordia  ergo  Dei  hajrcditas  tcrrena 
nobis  fublata  cft,  vt  hicreditatem  quxramus  in  c^Iis.Refer- 
tur  itaquc  prima  &:  fecunda  hxrcditatis  diuiiio .  prima  qui- 
dem  per  Mofcn ,  fccunda  qux  &:  potcntior  pcr  lefum  faita 
cft.Mofcs trans  iordanem  Ruben  6c  Gad &:  dimidiai:  tribui 
Manaffc  dcdit  poflcffioncni:  Alij  vero  omnes  per  lefum  ac 
cipiunt  h.Tredicatem. 

c  7>i/>«/.LcuitisautemnequcMofesdeditha:rcditate,neq;  ^«""j*  '*jj* 
lefus.ij^id  ipfe  Deus  eit  hxrcditas  eorum.Hi  funt.qui  in  ecclelia  ^,"*  *«««"• 
virtutcanimi&^mcritorumgratiaaliorprcccdunt.  Hifimt 
forte,  qui  in  populo  faluadorum  fapientiic  bc  fcicntia:  opera 
tnbuunt,&:  mcntem  fuam  pura  cufiodiunt,&:  omnibus  prx 
clans  virtutibus  excolunt,  ^cfimpliciorcsdocct,  quomodo 
veniant  ad  falutem:Horum  hicrcditas  ipfc  dominus  efi,<jui 
cft  fapientia,quam  pra:  c^teris  omnibus  dilexerunc. 

^  a  Tribui 


NICOI.  AVS    DE    LYRA. 

•J*  i  Ego  fum,&:c.y7c«r  de  Leui  habitatores  ciuitatum  &  locorum 
iam  acquifitorum,  vt patet  ex fupradiHis. 
i  Veniat  ergo  in  partem  hxredi.  ita  qubd  diuidatur  tribubus,fi 
cut  ilLa  quf  eit  acqmjita. 

i  Et  nunc  diuidc  tcrram  in  pof.  Hic  confequenter  defcribuntur 
ttrmimterrx  iamdiuijx  per  Mofen  antequam  filvj  Ifrael  tranfircnt 
Itrdanem.  er  primo  defcribuntur  ingenerali  ,fecundb  infpcciali  ap- 
flicando  ad  11  ibus  ibi :  Dcdit  ctgo  Mofes.  Circa  primam  partem 
frimb  continuat  dicia  diccndts,  dicens :  Ec  nunc,/cj/ifer,  immedia- 
tlfupri  defcriptam. 

4  Noucm  tribubus,&c. j«»  adhm  non  acceperant poffefjiones  de- 

terniiualas. 


tcrminatas. 

5  Cum ,  fcilicet ,  tribu  Manaffe  quantum  ad  altcfam  medietatem : 
Ruben  &.  Cxierapatent  vfiu^ilii. 

6  Iplc  fuic,  td  eji,gigai,turn fccundum  qubddicitur  Dcuter.^.b.  So- 
lus  quippe  Og  rex  Bufan  reiiitcrac  de  iiirpegigarittim,  quod  vji  i  ntel- 
ligenduni  deiilis,  qiii  habitabant  in  .Ajiaroth  c"  It  Efdrai ,  in  atijs  e- 
nm  tertis  bcni fupererant g!gantes,yt  in  Hebron  iT  Oaxa  &■  Getb  et 
^"Zoto ,  rt  diUum  eii,fupra  l  l.cap.Cxtcrapatentin  litcra. 

7  Dedic.  Hlcconfequenterdcfcribuntur  termini  terrxiamdiuifa 
per  Mofen  infpeciali  applicado  ad  duas  tribus  <&  dimidiam.&  primi 
quantum  ad  tribum l\uben,fccundb  quantum  ad  tribum  Gadibi:  Dc 
dicq;  Mofcs  cribui  Gad.tm/a  quantum  ad  dimidiam  triburtt  Ma- 
nafje ,  ibi :  Dedit  <^  dimidui.  Eepaict  litera  vfque ibi . 


9J 


Glof.ordi.&  Nicolai  deLyra. 


?« 


I2cMt,(S.a^ 


^  9,  Trihfi  filiorumi{uben,&c.  Inuenjotftaliqiiamdifferentia 
Ti  in  his^qu-c  Moyfcs  diaribuit,5(  in  his  qux  Icfiis.  xMofes  cin 
dMabiistnbiibuslcmish^rcditJCCtribiiens  nqdcdit  Lcuitis 
oQrtioncm .  lcfusaucnpu  (olum  in  histnbubus  quibustcr- 
ram  diuifit ,  ic<i  ct  in  iliis  qqibus  Mofcs  diuifcrac  habicacu- 
lat^cuuninUn- 
gulis  tribubns 
dccrcuit,  Ordo 
cnim  i,euicicus 
•CiMtaiw  ""fl  fapcrdota— 
\ii ,  qui  Dci  fa» 
picncic^f  fcicn- 
Xix  opcram  im^ 
pcndit ,  non  pa- 
fqit  4  Mofc  ac- 
ciperc  fortc  ha- 

bit^cionis ,  qiii 

nocr^cminiltcr 

vcritacis.fcd  vm 

braj^cxcmpla» 

,  ris,  lcfuj  vcro 

noftcr^qiiicftft 

pi(?ntia  Pci,  h.i- 

g  bitacula  fapjcn 

M4tth,w.c/  Cbuspr^bct.No 

potuic      dicere 

hlo[cs:  yende  om 

(la  paHp^rilius  <ij* 

babebii  thefaurnm 

incxlis^et  feni.f, 

rt.  hoc  cft  par- 

Ccm  darc  Lcui^ 

tis .  Ncc  potuic 

dicerc;  i>ji  non 

rettHn(ijucr:t  onf 

nibusfjH4polJidety 

non  patefi  meus  tf- 

fe  difcipulus ,  Om- 

nis  ijui  oditpatrem 

&matrem^  fra-' 

tres  &  forores^ctc. 

Ideo  habitacula 

facerdotum    &: 

Lcu!tarum  di- 
,  fpenfaT-f  non  pc» 
'  mit,  Beatuseft 

crgo,  qui  inuc-r 

niardi^nus,uc 

ab  Jcfu  fortcm 

c^leif  is  manljo- 

iiis  accipiat ,  dc 

qua  dicit  lcfus ; 

yolopater  Kt  t*bi  egofum  et  ifli  Jint  mectim :  etficut  ego  in  te  ,  et  tn 

in  tne  vnum  fumm  ,  «^  «//i  in  nobis  vnum  ftnt .  Hi  ta/ncn  qui- 

bus  fapicntia  T)c\  verbum ,  veritas,  6c  iuftitia  efle  hitredicas 

dicitur,habicationem  interim  cum  illis  accipiunt,quoru  hc 

rcditas  m  terris,  vt  q«i  per  fe  no  valec  pcr  illos  cfticiantf  par- 
^.Cor.t.Ci       ticipes  fapiec.z  i^  fcictix  Dci :  &  ita ad  minimos  difpefatio 


(«(•i4i|;i 


^idca|.f, 


ditcrgo  Moyfcs  poflcITione  tribui  filioru  Kubcn  iuxracognaciones 
fu^s .  Fuitcjue  tcrminus  eorum  ab  Arocr ,  qux  iiu  eft  m  ripa  torrcntis 
Arnon,  &  "  in  vallcciufdcm  torrcntis  mcdia,  vniuerlam  planiciem  , 
q\ix  ducit  Mcdaba  &  Heiebon  ,  cundtoiquc  viculos  carum,  qui  iunt 
in  campeftribus ; Dibon  quoq;  &  Bamothbaal  ik  oppidu  Baalmeon 
&li(la&  Scdimoth&  Mephaath&Cariaihaun&Sabama&iSara- 
thafar  in  montc  conuallis  Betphogor ;  &  Afedoth  Phafga  &  Bethief- 
moch,  ctonincsvrbes  campeftrcs,  vniuerlacjuc  rcgna  Sehon  rcgis 
Amorrhxi,  cjui  rcgnauit  inHe{ebon,c}uemperculIitMoylcscum 
principibus  Madian,  HcuarumctRcccm  ,  ctSurct  VrctRebcduccs 
Sehon  habitatorcs  tcrra: ,  Ct  Balaam  filium  Beor  hariolum occideruc 
Hlij  Ifraelgladio  cu  c^tcrisinterfc^tis:  faClulq;  cft  tcrminus  iiliorum 
Kuben  lordanis  fluuius .  Harc  cft  poflcftio  Rubcnitarum  pcr  cogna- 
tioncsfuasvrbium&  viculorum  .  Deditcjj  Moyfcs  tribuiGad&filijs 
ciuspcr  cognationcsfuaspoftellioncm  ,  cuiushasc  Giuifioclt.  Ter- 
minus  Gazcr  &  omncs  ciuitates  Galaad  ,  &  dimidiam  partem  terrr 
filiorum  Ammon  vfque  ad  Aroer,qu;«  eft  conrra  Rabba,&:  ab  Hefe- 
bon  v{auc  Ramoch,  Mafphcet  Bcconim  ec  Manaim  vfqucad  tcrmi- 
nos  Daoir.In  vallcquoque  tJctharam  cc  Berhncmra  cr  Sococh  ct  Sa- 
phon  rchcjuam  partem  regni  Schon  regisHcfcbon  .  Huius  quoc|j  fi- 
nis  lordanis  cft,  vfquc  ad  cxtremam  pirtcm  maris  Cencrcrh  trans 
lordancm  ad  Orientalcm  plagara.H^c  cft  poftcirio  filiorum  Gad  per 
familias  fuas,ct  ciuitates  et  vxlla:  earu m.  Dedit  et  dimidia:  tribui  Ma- 
nalTc  filijiq;  eius  iuxta  cognacioncs  iuas  polfeflionem,cuius  hoc  prin- 
cipium  cft .  A  Manaim  vniucrfam  Baian ,  ct  cunda  regnaOg  rcgis 
Balau,  omnelq;  vicos  lair,  cjui  fun t  in  Bafan  fcxaginta  oppida ,  ec di- 
midiam  parcem  Galaad,ct  Aftaroth  ct  EiHrai,  vrbcs  regni  Og  m  Ba- 
fan  ,  filiis  Machir  fiiii  Manaflc  dimidi^E  parci  filiorum  Machir,  iuxta 
cognationesfuas  .  Hanc  poflcfsioncm  diuific  Moyfcsin  campeftri- 
bus  Moab  ttans  (ordancm  contra  Icricho  ad  Oricncalcm  plagam. 

a    f  Qui  c^  fap'emia  &  fcicntia  ,  eui  foU  Leuiw  &  ficet dote»  opeiam  rnbuune. 

Tribui  autcm  Lcui  no  dedit  polTcfsioncm ,  quoniam  Ddminus  Deus 
Ifrael  ipfe  cft  pofleisio  eius,  vt  locutus  cft  illi. 


£ 


|mji.  \o.^\ 


Io«n..i7.*i 


^ifuiml'iimum,n'6minoratuseii.Ezi~]iX  Apoflolusait: /-'f  vcUrj   D 
abundantta  f^p:>le  a i!'.o'inn inopiat/i,c/'i  .]ticr^ocoha.Wxxre iU'  rii.i^.i,, 
bcntur  lacerdosic  Leii!ta;,.!ui  non  h  .be.it  tcrram.vcpcrci- 
piancab  I(Vac!ita  facerdos  <!!;;  Lc-uica  ccrrciu,  qua;  no  Li.ibcc, 
&:  Ifraclica  a  faccrdocc  Sc  L'-"i»ica  c?lcliia  6c  diuma  qti^  non 

h.VoCC.  LcX  Cllim    Cknco 

i^ci  ijccrdonb»  Schuot, 
co  mrnifrifl},&C 
Lcuiris  ,vt  huic 
foli  opcram  tri' 
buant ,  &:  vci  bo 
Dci  abfquc  vlla 
follicitudine  ra 
ccnt  Laicoruni 
minifterijs  fultc 
tati.  Sienim  nc- 
c  llaria  non  prc 
bucrint,  minus 
legis  Dci  vica- 
bunc  occupati 
corporalibus  cu 
ris,  (:<<:pcric]ita- 
bunturlaici.  Ob 
j  fcurabiturcnina 
lux  fcicntia:,qu^ 
2,  in  illiscft  ,ten5 
miniftrate  olcu 
lucerna::  &:cul- 
J  patua,c.«c«if«(J  Match.  b, 
ducaCHm  pribens 
in  foutam  cadet 
aim  eo . 

h  Hanc.  Ada- 
naannus  Difca- 
mus  cx  legc  , 
quam  necclla- 
nodefcripta  cft 
ccrrar  duulio  , 
quar  primo  per 
Mofeu/ccundo 
pjr  Icfum  dici- 
tur  facta ,  non  vc 
vtram^]ue  feruc 
mus ,  (cd  uc  ra- 
cioncm  vtriufq,  j| 
difccntt-s,illam 
folam  tencam», 
qu^ablcfu  Chr» 
A  fto  nobis  tradi- 
tur.  iilamcrgo 
tcrram .  quiKeft 
tras  lordanem , 
Mofcs  diftri- 
buic :  hanc  vcrd ,  quat  intcrrafanda  Icfus  &  prmcipcs  cri- 
buum.Vidcs.quia  cum  carperac  vera  h^rcdicas  terrx  fandg 
diltribui^afTumuntur  pnncipcs  tribuum,vcri  &  fpiricualiccr 
Ifracl.  Hj  fuut  Apolloli  quibus  dicitur :  Sedebitis  et  -pos  fuper  ui^^^i  i^ 
fcdes iutiicantes  iz.  tribui  Ifrael.  AI]Umiturctiamfaccrdos,id 
cft,myfticus  fcrmo  Dci.  Sic  cnim  dicic :  ^«i«  conuertenint  le~ 


Homii.i 
in  laliic. 


I 


l 

tliulna  perccnJiCjUC  illud  coplcacur:i>Mi  muliii,non  abitndaun:      fus  et  Elea-j^r  JimiUad  diuidendam  lerrm 

^qui 


^CAP. 


NICOLAVS    DEtYl^A. 

I  }i*c  «n,  dicuncur  aytem  hic  vrbcs,  qux  cranc  claufa?  mii-. 
Xii  •■  viculi  autem  &i.  villa:  dicuntur,qu(^  non  oranc  lic  clauie. 
?  ncdittji .  Hic  confcquenccr  dcfcribitnr  tcrra  in  fpeciali 
qqantiim  9Cl  cnbum  Gad ,  $t  pacct  litera  hoc  cxccpco  quod 
fubditur. 

a  Ei  dimid.  drcf  Concrarium  aucemhuius  vidccurprxcipi 
l)CUC,Z,d.  Vhi  dicicqr  i^c:  \on  dabo  tihi  ahquid  de  terrajilivrum 
^"linon:  qtiia  fi!-i'  Lo  dcdi  carn  in  pojfeffionem.  Ad  hoc  rcfpon- 
dcnc^liqqi  diccntcs:qu6d  filij  Ammon  habebant dupliccm 
terram,vnamqn3m  Don^inuseis  concc:Hcrat,aliamquam 
iuxtji  fc  violcnccr  acquifieranc:  &  iffnui  fccundam  cccupa- 
Vicrunt  filij  I(racl,nQn  primam.  Scd  hoc  Vidctur  infufficicn- 
Wr  di«um  ,  tum  quia cua  pwpa  acqvnljcrunc  fili j  Ammoa 

pugnaudo 


pugnandoconcragigances ,  &  expcllendo  cos  inde  violciir 
Ccr,liccccxadiuconodiuino,  vt  habctur  Dcut.  i.tumquia 
p;a:ccpcum crat filijs  Jfiael abfolutc,  vc non  mouercnt  pra: 
lium  contra  filios  Ammon,6c  idco  i>on  eft  verilimrlr,qtidd 
tcrram  ab  cis  adu  policll.im  occuparenc.  Ided  alicerdicic 
Ra.  Sa.  qucd  ifla  pars  tcn  ic  filiorum  Ammon  pofTidcbatur 
adu  a  Schon  rcge  Amorrhxorum  ,  qui  ca  abflulerat  a  fihjs 
Ammon,  ficut  iSi  a  filijs  Moab  abfiulerat  partem  terrx  fua: 
quam  pi^flidebanc,  vc  habetur  Num.i  i .  F. iij autcm  lfraeloc~ 
cideruni  Schon  ,  vt  ibidcm  dicitur:  &:  idcoomnem  tcrram 
quam  pofrjdebant,acqiiiflcrunt  libi,licct  quantii  ad  aliquas 
partcs  fuiflct  aliquando  filioru  Moab  &:  f^iliorum  Ammori» 
4  7W/«  .Qu^ia  fulkncibantur dc decimis,primirijs,&  obla- 
tionibus  :  dcdit  tamcn  eis  vrbcs  nd  habitandu  &  fuburbana 
ac}  nutricndum  anmialia ,  vclucucus  cR  lUi  Nuin.3  j. 

•ic  CAK 


^1>.ijl.lib 
in  lufue. 


lofae      Cap.    XII II. 


98 


c  A  p.  xirir. 

Oceff.  a  Jom.Ifidor.  DeletisgcncibusTofacfjr 
rediuid;cpopLiIisterramproniiffionis.Chnftus 
quoqueataciefidelium  fuoru  gcntes.i.Genci- 
lium  crrorij  fpiritus,ciecic,  &c  fortc  diuili:  tcrra 


vfa  &  clcnis fo -s  interprctaf.Erc^o D;u  in hrditate pofsidet  D 


m 


B 


vnicuiqjpropria 
dona  tribuens. 
b  Dna.  Ifl.  Mo- 

fescras  lordane 
du.ib.r.nncum  tri 
bub.  &:d  midi.E 
poficfiiioncm  dc 
crcuicxirceri  ve 
ro  ocs  p  Icfum 
fufcipiunc ,  quia 
plurcs  pcr  iide 
IcfuChr)(Tipro 
milla  cdcflia  fu 
fcipiric,qua-^le- 
ge.  Duc.n.&fc- 
miscrib.  figura- 
bat  priorcni  po 
pu]uni,qu!  ha- 
buit  quandam 
Trinicatis  noci- 
tia,fcd  no  pcrfe 
ciam .  Noue  ve- 
ro&  fjmiscrib. 
quas  per  Icfum 
p"omifsionecer 
r.e  fand.E  fufci- 
piunc,  fignificac 
nouu  popiilum 
qui  ab  lcfii  Chri 
ftopcr  fidcm&: 
gfam  xternx  re 


.an.K.c. 


ap.if.in 
lib.Ior. 


jMC. 


•"£ 


7\(fcac.ii]d.Haoicacuia  Leuicis  p 
Iefus,uc  qui  iu  ecclefia  Drii  lcicncix  opcram  dant,&  dodlri- 

nxairaciaadmi- 

C  A  P.     XIIII. 

OC  cft  quod  poflcderunt  filij  iG-ael  in  terra 

T    a  Ai  canus  fermo  Dei.cc  myrticu?. 

Chanaan,qu:jra  dederunt  eis  Eleazar  facerdos, 

a    fChiiltus.     b     1"  A',!'^  toUtjuibus  dicitiu,  ScdebiJs  &  vos  iudicantcsducidecim 
tribus  Ifiacl. 

&  Idlue  filius  Nun,&piincipesfamiliarum  per 
tribusllracl.furteomniadiuidentes  jficutpr^ 
ceperatDominus  in  manu  Moyfi,  noue  tribu- 
bus,&:  dimidis  tribui  Manafle .  Duabus  enim 
tribubus  &  dimidicT  dederac  Moyfo  trans  lordanem  pofleirionem 

TNe  teinpotalibus ocu^a:i,m:nas c.Tle  abui  Jefoiuiien  . 

abfq;  Leuitis,qui  nihil  terra:accep:runtinter  frater  fuos ,  fed  in  eo- 
rum  fucceflerant  locum  hlij  loreph.in  duas  diu^fi  tribus,  Manaflc  & 
jj  EphraimjNecacceperunt.Leuit^aliam  in  terra  partemjnifi  vrbesad 
habitandum,&:  fuburbana  earum  ad  alenda  iunienta  &  pccora  fu.i. 
Sicuf  pr^ceperat  Dominus  iVloyfi ,  itafecerunt  HlijIfracL&diuife- 
runt  tcrram  AcceflTerunt  itaquc  hlij  luda  ad  lolue  in  Galgala ,  locu*  4  qui  no  aliud  mc 


nifiracab  hisq.- 

busdiuinadifpe 

fanc,tcrrcnailib 

fldia  rccipiant. 

Vii  Paul',Si  nos  t.cor.?.^. 

vobisfpiricualia 

fcminauim'ma 

gnij  eft  vc  carna 

lia  vcfinwncca- 

mus?Ecmcrico 

inoestrib.  diui- 

dunc,q.difpefa- 
tioeoium  viuuf. 
c  Locitt.  Ada  Ca 
lcb  primij  hicre 
dicarcm  zccipit 
a  Icfu  qui  incer- 
precac^quafi  cor. 
Hiccftquiiom 
nibus  inccUcdtui 
operam  cribuit , 


H»nil.iP: 


tQtyricoi.  b  i"c.),;u:ii.'nis.  "  c    bru  corporiscc 

c    SoIusChriftus  n"uit4i..d 'ocuiuset  Dom  nusad  Mo  ;f-:vNoin'i.n.fcin:e!lc.<itlege  ,  Ipfeomnia  docuit  &  aperuit.    ^    rl(-(l3»  r-fTf"  dicir 

tulq;  eft  ad  eum  Caleb  hiius lephone  Cenezcus.t  Noftf  quid  locutus      quamcor,  quod  t  Nu.x4.A 

c    f     De  corde  euiin  fcripfie  Mo)  fes.de  <\a:i  dicuur.De  mc  enm  iili  fcrij:fi:.     f 3i  crederet:s  Moyli,  crederetis  Sc  mihi.  rx  p,p.ppl arii ic  i r, 

fitDominusad  Mc*yfenhominem  Deideme&'tcin  Cadesbarne.      nobisidcit,qui 
Quadraginta  annorum  eram,quado  mifit  me  Moyfcs  famulus  Do«      omnia  cum  ra- 
minideCabesbarnevtconfideiarcmterram,nuntiauiqueeitquod  7  '.^^J^^.^^^.^^^q  qJi"ol 
mihiverumvidebatur.Fratresautemmci,quialcenderant  mecum,  ^  dlis difpcfit,qua  eratincord. 
diflolucruntcor  populijd:  nihilomuiusegofccutusfum  Dominum  10  ^^  "°'j  iic  almd 
Dcummeum.IurauitqiMoyfcsindieillodicens,tTcrraquamcal-  u  incerpretat  auc  dIw^iJ.c. 

lephoneconucr 
flo.Calcb  igicur  filius  conucrfionis  eft,  conuerfus  enimad 
Dcum  caiem  trudum  ex  fc  profcrc,  A:  cor  filium  gencrat. 
Eitergo  omnis  qui  daiinisfcnlibus  vacac ,  6i.  racionabili- 
tcragicomniaC.ileb.Hicqu  dc.nprimo  eruJicus  a  ,Mo- 
fc,  fccundo  a  Icfu,  cuiadlilkiiac,dicic,  Tu  nojlt  verbrnn 
(tnod  lociitus  eii  dommi-salMyfcn.&c.  (^is  alius  poccit  nof- 
fe  verbum  quod  locuan  eil  d  j  iiinu?  a3  M  )yfen  ,  nifi  fo- 


promiirionishiE 
rcdicaccm  poft 
lauacrum  quafi 
pofllordanistra 
litiiEccipiuc  Scd 

ipli  qucq;  ad  dcnarium  numerum  qui  perfedus  cft,  no  per 
ucniunr,quia  ncc  m  iplo  aduencu  Domini  omnia  nobis  pcr 
fcdeannunciacafuni:,vnde:Mulcahabco  vobis  dc:re,  fcd 
non  poceflis  porcare  mojo^fcd  fpiricus  vcricacis,qui  a  pacrc 
proccdic  annunciabic  vobis  omnia .  Pcrfectio  crgo  ii.  fum- 
ma  omniij  bonorum  in  fpintufinclo  cil . 
c  .^lj^;  Ilid.Lcui.non  accipiunt  ha;rcditatem  terr<g,  auia  le 
fus  Chriflus  eft  hgrtditas  eoru,fccun'dum  illud.  £go  h^rcdi 
tas  corum,&:  poUclIio  non  dabitur  eis  in  Ifracl ,  Hgo.n.  funi 
polieirio  eorum.Clericorum  cnim  h?redit.)s&  policllio.io 
dici  voluic  Dcus,  q.a  miniitri  alcaris  ipiius  ctfecli sut  &c  fors: 

vnde 


luslefus?  NcmocnimficinccIIexit  legem,licut  dociuc 
lefus .  Ipfc  enim  omnia  edocuit  Hi.  aperuit ,  ipfe  rcuclauic 
PauIo,quia  Icx  ff)iricualis  elict. 

e  AJ^oi/i.  Adam .  Hoceftqjdixit  dfis,  si  crederetis  Moyfi 

^  crede- 


IN  1  «^  U 


L  Y  R  A. 


L  A  V  S    D  E 
C  A  P.    XI IH. 

HOceft  quod  poHc.ixlc.  Dejcnptis  territUmitihushic  confe- 
qitenter  agiiur  de perfonis  dinidtnttbns .  Et  diuiditur  tn  dnas 
furusM)  pancM  priniipalem  &  incidcntalem.fccunda.ibi.\cccffc 
runt  itaque. Ctrcapnmum  dicitur :  Hoc  efi ,  quodfupple  diuidetur 
frout  coniinetur.irifra  xv.capitulo.Et  hcet  hic  dicaiur,poJ]eder^nt, 
non  tame/i  toiu  erat  adhuc  accjuifitnm  ronibus  prxdi&is .  CA.prttced. 
•X  Q^amdc.fec}uiur,SicHtpra.uthabeturlS{H.j^ 
3  Abiquc.  lus  enim primoginitura  abliitufuit  a  rribu  Hjtben  pro 
pterpeccaiumfuum.eo  quod  afcendit  cubUepatris  tui,ut  habetur.ca. 
xUx.iir  tratijlaiumfu  t  ad  tribnm  l.tda  quantum  ad  dignitatem  rc- 
^iam^  CT  ad  inbum  ljfcph,juantum  ad  di'.pliccmportionem  (jux  pri 
tnogenitis  debcbatHr.ih^od  ergn  dicitur  hic ,  quodtil^  lofcpb  fucctf- 
fcrunt  Leuitis fLilicet  ad  coj/'pkndum  nurn. xii.tribuurru/iuibus erat 
terra  diuidenda  Jublata  enimtribu  Leui  qu£  hxredituem  habere 
non  debebat  rationc prxdtCia in  fine.xiii.ca.non  remanerent  niji  tri 
bus  fuifietin  duas  diuifa  ,  propier  quod  lacobpatriarcha  Manafk, 
tr  Ephraimfilios  lofph  confiituit  capita  duarum  tribuum,vt  habe- 
tur.Ge.xlviii, 

f /,  ^.^''^•^*^  cHpars  incidentalis^in  qua  interponitur  petitio  Ca- 
leb,cui  Moyfcs  in  fpeciali  promiferat  Hcbron  ,&  iden  uidens  quod 
ttgrbaturde  terrn  diuifionefocit  mentionem  depromifsione  fibi  fa- 
iit^nc  terrafibt  promijja  alteri  concederetur.Circa  cjuodprimopuni- 
tur  Calcbpeiitio,Jcci4udopetitionis  irnplctio^rbi,  Btncdixitque  ci  lo- 


Jue.Circapftmhiii  UuiiHr,Accc{]>C.CaUb  enim  crut  homo  magnuset 
famojus  in  ilUtrib»:&  idco  mawres  de  trtbu  htdu  ajfociauerttnt  eum 
quando  fccit  pctitionem  fuarn  proutfubditur. 

5  Locu:usque.DicM«f  Hcbrft ,  qundmortuo lephone patre  Caleb 
naturalt^Cciux^acccpit matrem eu< vxnrcm ,  CT quia nutriuitenm, 
uocatus  eil  indc  CeHe'^us..Alii  uerodicunt ,  quodfuit  frater  ipjius 
Cene^^^iunior  ipfv,  &  qnia  mortuopatre  CencTjjabuit  curam  Calcb, 
inde dKlns efl  Cenczcus. i .Varal.z.c.d.citur ,  qiiod  Efron  fuit  pater 
ifiius  Caleb ,  qnod  cji  tenendum ,  icr  ideo  confequenter  dicitur  coiccr 
quod  fuitbinomius.tafien  inglolja  Hebraica.i.Varali.iiii.ca.dicitur 
quod  Calebfui'..  fratcr  lcphonc.i.diucrtens ,  juia  dtucrtti/e  a  confi- 
liomaiorum  expliratortm. 

6  Nofti  quid.(/«i^  Dominus  dedit  fententiam  mortis  fuper  fiUos 
}fracl,qi!i  cxicrantdc  ^cgypto,exciptcns  Cakb  &  lofue ,  ut  habe- 

tur  l^l^u.xiiii. 

7  'Nunciauitque.f.quod  terra  promifsionis  explorata  poffet  cum 

Det  adiuiorio  faciih  ohiineri. 


Fracrcs  auccm.  i.  alt i  exploratores  prAtcr  \ofuc. 


Y)\'Xo\ucmnuerTorem  cis  imrnitte-ido,ut  habctur  7\^«.  xiii.d. 

I  o  lurauicquc. 7\'0A(  inueuitur  i)ocfcr'iptum  in  prxcederuibus,  cre 
dendum  tamen  eit^quod  fic  fuit,ex  qw>fcf>bitur  hic. 

I I  Terraquacalcauicpcs cuusericpolfcfsio cua,&:filioru 
tuoru.£f  dirt.itur  pcs  CUUS  tn  jingulari,qa  jicut  diiiUfuit.fupra  1{i* 
me.  I  t.c.  Caleb  viitcns  alios  exploratorcs  pccr  Jofue  inclinatos  adjn- 
dtHcndU populU  ne  intrarent  terram prom;fsioriis ,  per  aliquod  tepus 

Jfi  reccfsit 


M  O  R  A  L  I  T  E  R.  buspo(iclfam,5^pcrtortcbcllii.acquircda{ignificacurfe- 

I  Hoc  efl  9«orf,RccapituIatio  cfl  vfquc  ibi.  nex  cord.itus  ad  pugnandu  p  demoncs  &L  vicia  .  Talis  f uif, 

a  ioc'.'.f  lofuc Calcb.Pcr  Caicb qui  interprctaf  totum  cor,  fandus  Hvlarion  r.bbas  (\c  quo  iirribif,  q^  a  Ixxiiij.anno  vi- 

& bcnc:  quia  tu cillc kxxv.aun.  poiiulauit tcrra a  gig-uui-  quc  ad Ixxx.annu  incrcdi bili  itruore  nicus  panc abftinuic. 

bus  Tom.i.  D 


99 


Glorordi.&NicoIai  de 


laideL 


yra. 


JOO 


^  crederetit  tt  mihi,de  me  enim  illefcripfit.de  mc  vcro.i.Calcb  qui 
A  cftcordixit.Ccrcueft  cnimquiadccordefcripfK  Moyfcs, 


corvigi- 


B 


QMacft.inlo- 
luc. 


dicit ,  valercfc 
fub  Icfu  ficut 
tunccu  Moyfc 
quia  in  vtriufq; 
tcftamcnti  my- 
fleriis 
lans  valct 
b  Da  ergo  .  Ni- 
hil  hu^nilc  ,ni-  a 
hil  dcicilu  fan- 
tlus  i-cquirit  , 
fcd  montcm  cx 
cclfum  ,  in  quo 
jfunt  ciuitatcs, 
magn^^Simuni 
tar.quiaciuita- 
tcsmunitasoc- 
cupat  fipiens  , 
&:  dcftruit  mu- 
nitioncs  in  qui- 
bus  confidunt 


ham  patriarch.i  in  ca  cil,in  qua  coiugia  patru  &:  rcliquia:co 
ru  iaccnt.i. Abraham  cuni  Sai  a,Ifaac cQ  Rebccca ,  lacob  cu 
Lia.Mcruiccrgo  Calcb  pacruin  rcliquias  iii  h^rcditatcfulci 
pcrc.quia  pcr  lapicciaqua  vigcbac  fub  Moyfc  &  Icfu,inccl- 
lexcrac  coiuiictionis  rarionc.ii:  quid  caufa: cffcc  quod  cum 

Abraha  fola  ibi 
Saraiaccrcc,v*^ 
ncquc  Agar,ne 
quc  Ccthuraci 
mcruiHccadiua 
gi,  vclquarccu 
lacob  fula  Lia 
i.-iccrcc,  &:ncq; 
Rachclaniplius 
dilccla ,  ncque 
cx  concubinis 
aliqua  in  fcpul- 
chro  ei  fucrat 
copulata.In  me 
moriis  ergo  pa- 
trum  hiredita- 


Gcnef.ij, 


HomiLiS. 


quia  omnia  fapienccp  fcripfic 

a  Sic  »4.Saniius.n.fimiliccr  valct  &  in  pr^fentib.  &  in  pnc- 
tcritis,&:  in  nouis,&:  in  vcterib.in  euageliis,  &:  in  lcge .  Hoc 
crgo  tft  quod 

cauitpcstuusjeritpofleflio  tua,&nliorumtuorum  inajternum,quia 
fccutus  esdominumDeummcum.  Concefsitergo  Dominus  vitam 
mihificutpollicituscfliviquc  in  pr^fentem  diem.  Quadraginta  &  i 
quinq;annifuntexc|uolocutuseftDominus  vcrbu  iltud  ad  Moy- 
icn,quando  ambulabat  Ifracl  pcr  folitudinem  ,  liodie odtogintaquin  i 
quc  annorum  fum,  fic  valcns,ut  eo ualebam  tempore,quando  ad  ex- 
piorandum  miflusfum,illiusinmetcmporis  fortitudo  ufque  hodie 

b  perfcuerat  tam  ad  bellandum,quam  ad  gradiendum .  Da  ergo  mihi  3 
montem  iftum,quem  pollicitus  eft  Dommus  te  quoque  audiente :  in  ^ 

^  quoEnacimfunt,&urbesmagna:atquemunita::fi  forte  fit  Domi-  ^ 

f     Qu^a  taliadepolcit  &rudet. 

nus  mecum,  &  potucro  dclere  eos,  ficut  permifit  mihi.Benedixitquc  7  Vi^ capirfipicns 

a    f Quy  interpretatur  coniunilio.vcl  coniugium.  Calcb    lofc  IC- 

eilofuc&radidit  eiHebron  in  poflefsionem,atqueexcofuitHe-  ^  fusEnacitarum 
bronCalebfilioIephoneCenezeo  ufquein  prasfentem  diem,quia  9  gencis  mctro- 
fecutus  ert  Dominum  Oeum  Ifrael.Nomen  Hebron  ante  vocabatur  ,0  Hcbron,&  cffi- 

citurci  fors  vf- 

que  in  hodier- 

num  dicm.Vci- 

nam  &:mihida 

rccur  fors  Abrahu,Ifaac,&  Iacob,vt  cfficeretur  meus  Dcus, 

ficuc  ctfcdtus  cft  Deus  Abraliam,Dcus  Ifaac,&:  Dcus  lacob 

in  Chnfto  Icfu . 

4«  Hier.Arbcc,i.quatuor,co  cj,  ibi  quacuor  patriarchiE  Abra 
ham,lfaac,&  lacob  fcpulci  funt,  &:  Adam  magnus ,  liccccQ 
quidacodicii  in  loco  Caluarixfufpiccnt .  H<^ceftautcm  ea 
dem  Hcbron  olim  mccropolis  Philiftinorii ,  &:  habicaculu 
gigancij,rcgnumq;  poftea  Dauid  in  cribu  Iuda,ciuicas  faccr 
docalis  &c  iugiciuorii.Diflat  ad  mcridiunam  plaga  ab  Aclia 
circiccr  millibus  viginci  duob.Quercus  Abraha  quc  &:  Ma- 
brc,vfque  ad  Conftacii  regis  impcnu  monftrabat,&:  maulo 
leum  cms  inpr^fcntiariiccrnicur.H(gcprimu  Arbcc,poftca 
a  Hcbron  vno  filiorum  Caleb,torcica  vocabulum  eft . 
•}C  Idem.  Confurgens  Taula  afcendit  Hcbron .  Hxc  cft  Cariatar- 
bc.i.oppidum  virorum  quacuor  Abraham,  Ifaac ,  lacob,  &: 
Adam  magni,quem  ibi  c6ditum,iuxca  librii  Icfu  Naue  He 
bra:i  aucumanc,liccc  plerique  Calcb  quarcum  pucenc . 
•5«  Idcm.  LibcrlofucindicacAdamfcpulcueflciuxu  He- 
bron&:Arbcc. 

^  Hebraei .Ideo  Arba,id  eft .  quatuornomen  iRi  vrbi  eft , 

^  quia 


•    T  Ciuitas  quatuor.         T  Patriaicha:  principales  ibi  funt  fcpulti. 

b     fSi  vis  haberc  hxrediutem  a  lcfujopoitet  vt  terra  carnis  tui  quiefcat,nec  contra.fpititum  confligat . 

Cariatharbe.  t  Adam  maximus  ibi  inter  £nacim  fitus  cft  &  ter- 1 1 


impii . 

•jc  Thcod.Qua 

dc  caufaCalcb 

Eoftulauit  He- 
ronJcum  pictate  pollcret,ca:teris  omnib.  antepofuithanc 
vrbcm,in  quaquamopcimipacnarchxhabicaucrunc,^  fc- 
pulci  func . 

c  In  tjtio.  Adam.  Ciuicaccs  &:  muri  funt  impiorum  dogmata 
&:  fyllogifmi  philofophoru,quib.aftruuntimpia  qu2;quc,&: 
diuina:  lcgi  contrana.Illa  quoq;  funt  ciuitates  mnnica:,&:  m 
moncibus  coUocaCf  ,qua:  h^rccici  fcripcurarum  affertionib. 
velut  in  altis  montibus  locant  Has  ciuitates  quifquc  fapicns 
verbum  vcritatis  predicas  dcftruic,&:  vrbcs  mendacii  verita 
tisarictefubuertit.Lrgofapienciffimus  Caleb  adfiftcns  aii 
Iefum,promiccic  feplus  valeread  pr2lium,&  iopofcicpcr- 
micci  libi  faculcatcm  difpucandi  cu  dialcdlicis  fcculi,qui  pro 
vcris  falfa  c6firmanc,vc  fubucrtac  omnia  qux  fallis  aflercio 
nibus  conftruunc ,  cuius  alacricaccm  vides  Icfus ,  bcnedicit 
cum  qui  talia  pofcit  &:  audct.Tu  quoque  fi  vis  opcram  dare 
ftudijs,  &:lcge  Dei  prudetcr  mcditari  ,&:ctiici  corin  lcge 
Dei,potes  iftas  magnas &:  munitas  vrbcs.i.fallas atTcrtiGncs 
fubucrtcrCjVt  &:  tu  raercaris  biidici  ab  Icfu,  &:  acciperc  He- 
br6,q  intcrprctat^coiunftio  vclconiugiii,pcr q3  forfita  pot 
illudoftendi  ,  quodfpcluricaduplcx  comparataabAbra- 

ham 


thominei  i 
gni,ftiie  . 
ccrx  fb-  I 
erant  intc  ' 
nacim,  vc  r 
alii  uolQt  i 
Arbc  flui  ( 
momagn  j 
tcr  Enaci  . 

L 

L.  d  e  lo.  I 


Eoitaph, 
Paulje. 


F 

Com.in  '. 
Matth. 
In  Bcrc  lui 
rabt». 


NICOLAVS    DR    LYRA. 
4«  recejjit  ab  eis,&  ueniifoliis  in  Hebron,  vbi  erat  fepultura  patriar 
charumprincipalitm,orans  ibi,vt  tion  difcederet  averitate  ficut  alij 
exploratores.Et  idco  Moyfcs  fub  iurameto promifit  ei  Hebron  inpof- 
feffionem  . 

1  Quadraginta,//oc  autfuitfectmdo  anno  egreffionis  de^cgypto, 
-  quia  tllo  anno  n,enfc  f  cundo  deama  die  mefis  recef^crtintfiliilfrael 

de monte  Sinai.19.dic  menfis  tirtii  uenerunt  in  Cadesbarne  vt  dicit 
'  J[a.SaL&  inde  miffifunt  exploraiores,vi  hic  dicttur^et  habetur  7\{«. 
ij.Filii  autem Ifrael fueriirit in dcferto.xl.ann.antecjuamtranfirent 
Jordanem^&  piigttitrent  conira  Icricho,fi  igitur  abiflis.xh.ann.fub 
trahatur  primus  annus  antcquam  mitiereiur  cxploratores,  renianent 
fex  anni  a  tranfitu  lordanis  vfijue  addiuifioncm  terne^pcr  lofue,de 
qua  fit  hic  fermOy(juia  tiinc  dixit  Caleh  ua  bnm  iflud.  Et  ex  hocpatet 
quod fiipra  diQum eli.i  i.c.vidclicetquod  lofuefex  annis  pugnauit 
pro  acquifitione  terra  anicijuam  diuidcret  eam . 

2  Hodie  Si.C.quod  nonfidtfaCtum  uirtutc  naturali,fedgratia  Dei 
fpeciali . 

3  'Dzcr^O.{.Hehron^vtpatetexhisqu£  fequuntur ,&  fic  patet 
quodfupraditlu eli.w.c.qundlicetlofue acquifiutffct ante  Hcbron, 
quantum  ad  illam  partcm  montanam  in  qua  crat  fortalitium. 

4  Qu^em  TpoX.f.per  Moyfen, vt ftipra  di&um  eU. 

%  In  C[UO.f.gigantes.Ex  quopatet  quod.fupra  diSum  efl.  1 1  .c.quod 
lofue  non  interfecerat  omnes  gigantes  de  Hebron. 

6  Sifor- 


6  Si  for.D/c;V,  forte,  non propter  dubitationem  diuime  veritatisin 
fuapromifiione,fed  propter  variabilitatem  liberi  arbitrij  in  homine, 
quia  tales  diuinx  promiffiones  intelligend£  funt  fub  conditione.f.fi  ho 
mo  cui  fit  promiffioyperfeueret  in  bono . 

7  Bcnedixitque.Hic  confequenter ponii  diClfpetitionis  concefsioy 
cum  dicitur.Bcncdi\ltC[ue.imprecandofibi  bona . 

8  Et  tvz.quantum  adpartem  acquifitam ,  et  ius acquirendi quantu 
ad  aliam . 

5>  •  Quia,referendo  veritatem de terra  promiffionis  explorata  , 

10  Nomen.i.ci«if4r«  quatuor  eo  quodpatriarcha principales ibi 
fiintfepulti  cumfuis  coniugibus.f.^dam  &  Eua ,  ^braham  &  Sa- 
ra,Ifaac  &  I{ebecca,lacob  &  Lia.velpropter  quatuor  gigantes  ibife 
puhos,vt plenius fuit diBim  Gen.zj.^lii  autem  dicunt  quodvoca- 
ta efi Cariatharbe.i.ciuitas ^rbe, qui dominatus fuit ibi  ,& a  quo 
defccnderuntgigantes  alii.Et  hitic  diClo  confonat  quod  dicitur ,  infra 
i^.cCalcb  verofilio  lephoncdcditpartcm  in  mcdiofilio- 
rumIuda,ficutpra:ceperatcidominus  .  Cariatharbe  idcfl., 
ciuitas  ^rbe  patris  Enac  ,  ipfa  esl  Hcbron  .  Totefi  autemdici 
propradi6iorum  concordia,qHod  ab  infidelibus  vocata  efl  Cariathar 
he  propter  quatuor gigantes  ihi  fcpultos,&  proptcr  nomen  preprium 
ilUus  qui  ibi  dominatus fuit ,^  fidelibus  vero  vocata  eii  Cariathar- 
bc  propter  quatuorpatriarchasprincipales  ibifepultos . 

1 1  Kd'xm...Adam  ef?  nomen  coe,&fignificat  hominem,  vt  dilium 
eii  Gen.  l .cap.tamen  appropriatumfuitprimo  homini.Dicunt  igitur 

•it  aliqui 


1 


MORALITER. 

t  quafi  nouus  acccdens  ad  fcruitute  Dci,cum  tamen  eo  te- 
pore  rcfolcant  homines  remiirus  agerc  . 

iene- 


7  Be»erfijr.Sicutfrequcnterdi£lumcft,pcrIofue  fignifijra^ 
Chriftus,qui  bcncdicit  talibus  cordatis  hominib.confcrcdo 
cis  gratiam  in  pra:fenti,&:  gloriam  in  futuro. 


lOI 


lofac      Cap.  XV. 


loi 


qui'a  prffcisfcculis  qu-».njoril!icpii  viri  habitaucrint,  Ancr, 
Erchol,M5re,&  Abraha  i jdcmq;  illic  circijcifl.  Quatuoricc 
celcbcrrimc mron^fcpulcq  Eua,Sara,Rcbccca,Lia.Et qua- 
tuorpatnarch5quoquc,Ada,Abraha,  Ifaac,Iacob.  Adhgc, 
quia  Abrahamindcquatuorrcgcsinfccu:us  pffrcuiTcnt. 
^«  Ifid^r.  Sepul 

«  raceflauic  a  prxlij.^. 


C  A  P. 


t  deferti 
>  exttcma 


Limite. 


B 


irelterml- 
II 

[omil.if. 
i;  •fue. 


tus  ei}  Ada  in  lo 
co  Arbc,  qui  loc' 
nomcncxnumc- 
ris  fumpfic  ,  hoc 
cflquatuor,  mc- 
tropolis  vrbs  Al- 
Inphyloru,  in  qua 
Diuid  poftcavn- 
ausdl. 

4«  Procop.  Chc- 
bron  compar  in- 
tcrprcrari  licct  , 
qm  ona  patru  c6- 
paria  fuconiuga 
lia  ill'cfuntdcpo 
lka,Abrah;c  &  Sa 
rCjIfsac&Rcbec 
cx*  I.icobi  tV  Li^. 
a  Et  ter.cif.  &c. 
Adam.  Non  efl 
hoc  fcriptij  in  di- 
ftributionc  Moy- 
fi,  fcdindiftnbu- 
tionc  Icfu .  Si  cr- 
go  vis  dignus  cffi 

ci  qui  hsercditarc  confcquaris  a  lefu,  oportcc  te  prfus  oia  bcl 
la  nniic  &.  in  pacc  confiOerc,  vt  de  carnis  tu.c  ccrra  dicatur, 
atnn  cefiaHH  tcrra  a bellis.  Cfi  auc cofuctudo  lic  fanda:  fcripcu- 
ra:  quatuor  partcs  orbis,quas  axcs  vcl  plagas  noiant,appcIla 
rc,ia  dcfcripcione  finiu  tnbus  ludar,  dua:  tantum  noiantur. 
Etfaciifunt  in-juit,  Hnet  ftliorum  tribus  Indafecufdupiebes  eorum  a 
finthus  Idnnte^  a  drfat»  Sin  ad  occidentem.  Et  eu  defcripflfiTet  fi- 
nes  ab  occidetc  ait,dr  ab  oriente  marefalfum,ScptemaonC  vc- 
rt)  Hc  mcridic  rcticuit .  Fincs  crgo  ludajx  proximi  funt  Idu- 
mecflnibus^quartcrrcnainccrprecad^^poft  ccrrcnacnim  fta- 
timYcquant  tlncs  lud^a:,  fed  a  deferio,inquit^  J^w.i.tctationii, 
poft  cecacioncs  crgo  f.quunt'  fines  h^rcdicacis  lud^.Orics  ic 
occidcns  noiantur  vicinalocaquxfupradiximus.i.cofinia. 

Valhs 


Vallisquoq-,  Acgypti  vicin.i  occidencalib.partibus  dcfigna-  D 
tur,qua: a  d.fcrro  cft  ad  occidcnte.  Ab  oricn  te  vcro  cingun 
tur  fincs  mari  filfo.Poft  h3:cacoIIibus,inquit,qui  tcndutad 
occidentc, & indc  afcendi^ab occidcnte  vfq; ad Cadesbar- 
nc.tJc  fic  ^tcndit'ab  occidentc  ad  Cadcs .  hi  funt  fincs  eorii 

ab  Afiico,&  indc 


pcrrcxit  vfq;  ad 
vallcm  Acgypti. 
Vidc  quo  in  occi 
dentis  partib.  A- 
fricum  Acgypcu 
&  occafum  nomi 
nat ,  vc  fciat  fibi 
quifquc  hscc  clfc 
tvanfeunda,  &:  ita 
dcmum  adcnbii 
rcgia  pcrucnire, 
dc  qua  orcus  cft 
dominus  nofter. 
A  finibus  autcm 


XV. 
GITVR  fors  filioru  luda:  pcrcognationcs  j 

fuas,iftafuii:A  tcrmino  Jtdo'n,1vlqj  addcfer-  2 

«  1  Tcnutioiu» . 

tum  Sm  contrameridic,  t&  vfq;  adextrcma 
partemAuftralisplagac.  Initiumciusafum-  * 

^  Mundanotuin.r.fluctuum . 

mitatcmarisfallilsimi,&a  tlinguaciusqre- 

a  f  Dedi  vobis  p»teilatem  cakandi  fuper  ferpentes  &  fcorpionc»  . 

"picic  mcridiccgrcdicturq;  contra  alccnfum  fcdrpionis,  &  pcrtran  ^ 

fit  m  Sina,afcenditq;  in  Cadesbarnc ,  &  pcruenit  in  Efron ,  alccn-  5  ^'^"'^9^  cftdcfer 
I  i*iio  /-^L  j  r        •         tumSin,idconc- _ 

densad  Aadar,&circumicnsCariatriaa,  atquemdcpertranhensm  5  cciic  cftnostran  ^ 
Afemona,&pcruenicnsadtorrcnteAcgypti,eruntq,  terminieias  7  fircercmutcnca- 
marc  magnum.Hic crit  t  finis  mcridiana:  plaga: .  Ab  Oricntc  vcr6  ^  pcr"ucnire m^^erc 
crit  initiu  mare  (alfiflimum  vfq;  ad  extrema  lordanis ,  &  ca  quac  rc- 10  dicacem  fihorum 
fpiciuntad  Aquilonem,alingua  maris  vlq;adeundeIordanisflu-  "  luda ;  Afcenderc 
uium.afcendctquctcrminosinBethagla,  &tranfibitabAquilonc  *  JcaruiTTcollimn 

Accabin,  qiP  in- 
terprcci:?  fcorpioncs,  quia  tranfcudi  func  a  nobis  &:  calcandi 
fcorpioncs,de  q.h.dicit, Ecce  dedi  •vob.pot.cal.fuper ferp.&  fcorp. 
c^c.C^ii  crgo  vuk  ingrcdi  in  hfdicacc  cribus  Iud.£  ,  afccndat  Lucx  t«.c. 
iftas  alcCnlioncs,calccr  ^  cuadac  hos  fcorpioncs.  Forcchoc 
itcr  ageci  Eicchicli  diccbac  dfis  .  Fdi  hots  in  medio  fcorpionit  tu 
habitas.  Ecsuc,inq.t,finc  vfq;  ad  Cadcsbarnc.  Cadcs  inteip- 
taf  fandii  vel  sactificatio .  Fines  crgo  lud^  vfcjjad  sactifica- 
tionc  pucniuc.Dr  et  ab  onccis  partib .  luda:  etlc  marc  falsii, 
&  polT h.£C  in  partCjCf*  no  alffons  folis ,  &  ciuicas  folis,(5c  in 
caJc  cribu  cft  ccduicas  Ifa^  u.Oporcec  ergo  oem  qui  vultin- 
troirc  in  parcc  filiorum  luda,  tranfireprius  marc  lalsu.i.mii 
di  huius  vndiSiSiturbincs  fuperare  ,  i£.  oiahuius  mudi  cua- 
dcrc ,  qu<c  ^  fui  inccrto  &:  lubrico  marinis  fiudib.  coparan- 


Ezec.».& 


# 


tur. 


Kuifi*» 


NICOLAVS    DE    LYaA. 

4«  alitjrH  qitod  hic  teieiur  .Adamprou:  eii  nohten  appropriatu  pro 
primo  hominiihidcm  fcputto  vt  dittum  eii.  .Alti  dicunt  qubdacctpi' 
turpr»  iUogigante  iiomine  .ArbcAtiqui  autem  Hebrxi  dtcunt,quid 
accipitur pro  ^braham  ibi  fepulto,  vt  habetur  Gen.i  j .tjuifuit  maxi 
m*  reputa'.ionis  in  illo  loeo^  vt  baijetur  Genef. 3Z.  -pbi  de  ipfo  dicitur, 
Princcps  D.;i  cs  apud  no$ . 

I  Ecccrraccfia.aprxl./ciC«f  cowai«»i4/«  non  tdtnen  a  parti- 
tulartbus,  w  ditiumei\. 

C  A  P.    XV. 

1Git'4r,  &c.  Poftquam  adhim  cft  de  perfon  i$  tcrra  diuidcn- 
tibus  hic  confequcnccr  agicur  dcparcibus  aflTignacis  fin- 
guliscribubus.  Ecprimu  deaffignacionc  tcrrztribuiluda, 
ouiacrattribus  rcgia.  Secudo  dcafiigtiationc  terra:  filijs  lo- 
leph,  qui  fucccflit  fili]s  Rubcn  in  iurc  primogcniturc  quan- 
tum  ad  dupliccm  portionem.  16.  ca.  Tcrtio  de  affignationc 
tcrr5fcpccmalijstr1bubus.18.ca.  Circa  primum  pnmo  afii- 
gnatur  tcrratribui  luda  in  ^cnerali.Sccundo  in  ipcciali  ipft 
Calcb,ibi.Cj/e6  verd.  Tcrtio  dcfcnbicur  numcrus  ciuitacum 
itiyErantfie  ciuitatci.Qluano condicio  habicacorum,ibi:MM- 
ftum  rfwew.Prima  pars  Jiuiditur  in  quacuor  fccundum  quod 
cerradcfcribitur  fccundum  quatuor  eiuslaccra.  f  auftralc, 
oricncalc,aq^uilonarc,&  occiclcncalc  Ec  pacebuc  parccs  pro- 
fcqucrdo.Circa  primum  dicicui . 
I      Cognaiioiei.i.i^mihAS. 

t  I/I<i/»i/.Hocdicicuraddcfignandum  inquofiruforslu- 
da  fucritrcfpcdualiarum  iorcmm  ,  quiafuicinparccmcri- 
dionali  tcrrc  promifliionis,ad  qua  parccm  ei  at  Acgyptii  eo- 
rum  aduerfan  j,vt  lic  tnbus  luda,qux  crat  bcllicofior  cxtc- 
ris,parata  cflct  rcfifterc  cis . 

j  initium  eius .  Ifiud  rft  marc  mortuCi ,  vt  di£lu  eft  s.&  crat 
in  angulo  concingcnte  latus  auftralc  &  orientalc,&  idco  ab 
illo  incipit  dcfcriberc  latus  auftralc ,  quod  dcfccndcbat  ver- 
fus  occidctcm,&:  idco  loca  interincdia dcfcribit ,  cu  fubditf. 
^ H^'- 


4  EgredtecurijHe .  Latcracnimfortiumnopotueruntlcmpcr 
dcfcnbi  fccundum  lincam  rc£la,proptcr  montcs  occurren* 
tcs  ,  vcl  paludcs  vel  aliud  huiufmodi .   Et  ideo  dicitur,  hic, 
£^re</if  .f  iinca  dcfcnbens  fortem  luda:  a  partc  auftrali . 
y  Contra  afcen.  Mons  quida  eft  vbi  funt  Icorpioncs  m  abun-  M-<ns  fcop» 
dantia,&:  ad  illum  moaccm  includcdum  incra  f >rtcm  lud;  P»*"*»  • 
flcdebatur  linea  dcfcnbcns  verfus  auftrum .  Et  vbicunquc 
m  dcfcnptionc  fortiu  vtitur  fcriptura  hoc  vcrbo,  egredicur, 
vcrgit,vel  rcflcAitur,velaIiquohuiufmodi,  intclligcndum 
cftquodlineadefcnbensforcemaliquam  flcctiturafaarc- 
dicudinc  ad  vnam  parccm,vel  ad  aliam . 

6  Efpertrjnftt .  Iftcnoncftmons  Sinai ,  ciui  inpUinbusIo- 
cis  in  fcnpcura  vocacur  Sina  ,  quia  forsluda:  non  ib.nt  vfquc 
ad  iUum  locum.fcd  fignificat  clcfcrtum  Sin  de  quo  fa£ta  cft 
jncncio  in  pnncipio  huius  forcis  .  Ec  hoc  magis  patct  in- 
Hcb.quia  Sina  quando aceipitur pro  montc  Sinai  in  quo  da 
tacft  lcx,fcnbicur  per  fam<"ch  Iiccram  in  principio ica  Sina/> 

!)rouc  auccm  accipitur  pro  dcfcrto  Sin,fcribitur  pcr  fadc,ad 
lunc  modum  Zin.ih . 

7  Tfr«e«/c«j.HiccliNiIus  fecundum  aliquos, & fccunduni 
alios  cft  quidam  torrcns  qui  vocatur  Rioucorula,  qui  cft  in 
tcrmino  Auftrali  tcrra:  promiflionis  . 

8  £i  Mn'^»f.i.marc  mcdiccrraneum ,  quod  claudic  tcrra  pro« 
mifl[ionisapartcoccidcncis.  Et  fic patct  defcnpcio  latcris 
fortis  ludx  auftralis  ab  oricntc  in  occidcnccm  . 

9  ^b  or;.Hic  dcfcnbicur  I.icus  oriencalc  cum  dicicur. 

I  o  Eris /n;.quia  licuc  didum  cft ,  facit  aiigulii  tcrra:  promif- 
lionis  in  coniundionclaccrisauftralis  &:oricncalif . 

I I  f/^Mc<jdmre7»4/or(/an/i.i.vfq;adlocumiIlumvbiIorda 
nisfluuiusincrat  marcmortu{i,tantum.n.protcnditur  latus 
fortis  luda:  oricntalc ,  proccdcndo  ab  auftro  vcrfuf  .iquilo» 
ncm.ConfcqucHCcrdefcnbiclacu;  .iquilonarc,  diccns. 

iz  ^fcendetfte ter.  quiatranfic  vcifus  Icrufalcm ,  qu;E cft  in 
alcioriloco  tcrra:  prGmifiiunis.lticofubdicur. 

1   nt 


MORALITER.  dans,potincclligibonuspIacusl..-culans  vCircligiofus,q.dc 

X  Jgiturf»rs^.?ct  luda qui interprctatur  eonficcni fiue lau-       confcflionc  laudis  in  ohf.  t^uio diuino  debct  ellc fullicicus. 

dans,  loni.a.  D    1        i  luioae 


103 


Gloflordi  &  Nicolai  dc  Lyra.        1 04. 


A 

Pul  4J- 


prai.i. 

Ongc  ho. 

to.ioior. 
B 

iJ  cft  rrbs 
i)liuriua 


S'rif»tiirarQ 
Jbcrcca  vir 
lus  . 


P£d.  los. 


tiir,vtpo(Titad ludxtcrram  pcrucnirc,&ad fontem folis  iu 

ftitiar,qui  cdfons  aifu^faluntiiin  vitam  aiernam.  &:polk'a  «.iui 

tatclblisuiftitiiinucnirc.Eft&in  AcgyptociuitasfoliSjfcd 

illahuius  foiisnomcnacccpit,  quc  patcrc^lcftis  oriri  iubct 

fiiper  bonos  Sc  malos  .  Illa  vcro  qua:  cft  in  Iud^*a  fan»iJorum 

tantum  cfiicijur ,  quia  ciuitas 

Dci  cft,&:  tons  illc  (upra  diilus 

fluuiuscffcdus  Ijetificatciuita 

tcm  Dci .  Tu  quoquc  li  viidiq; 

munitus  liSj&contincntic  mu 

ro  circundatus  .paticnci^  &  ma 

gnanimitatisturribiis  cofirma 

tuSjCfticicris  ciuitas  Dci.  Si  ve- 

roadhoc  lumcn  llicnticEDci 

tibi  addidcris ,  6i  te  fol  iufticix 

irradiaucritjcftjcicris  ciiHcas  fo 

lis,vcl  ciuitatcm  folis  fortc  h.v- 

rcditabis .  Si autcm  in  lcgc  Dci 

dic  ac  no^Ltc  ftuducns,  Sc  dc 

manutua  libcr  lcgis  no  reccf- 

fcrit,efficictur  hxrcdicas  lua  ci 

uicaslitcramm . 

Adam.  Non  parnm  vtilita- 

tis  c  nfcrtur  aia?,  cu m  .id  aurcs 

noltras  licct  obfciira  lcctio  diui 
nifcrmonisiUabitur .  Sicnim 
creditur  a  Getilibiis,^-],  pcr  car- 
mina  quedam  que  prc  cantatio 
ncsappcllanc,quibus  il!ud  ar- 
riscft,  fufurrantcs  nommrbus 

quibufdam  compcllacis ,  ^  cu 

his  qua:  ncc  illi  quiiuuocant, 

norunr,cxfolo  tamcn  vocisfo 

nofopiuntur  fcrpcntcs,  vclct 
decaucrnis  trahuntur ,  &;  f  cpe 
in  corponbus  humanis  cunio- 
rcs  vcl  fcruorcs ,  vcl  ali.-»  huiuf- 
modi  vocc  fola  iblucrc  vcl  rc- 
prinicrc  dicunuir  ,  intcrdum 
ctiam  anima:  ftuporcm  qucn- 
dam  fenfus  infl!i;cre ,  ii  camcn 
Chrifti  no  rcfticcrit  fides.quan 

tomagistotiusprxcancacionis  &  carminis  validioremdu- 
ccndam crcdinuis , quamcumquc  fcripturx  fandx  vcl  fcr • 
moBum  uel  nominum  appcllaciohcm .  Sicuc  cnimapud 
infidclcsconcrari£uirtuccs.iudienccs  illa  nomina  ndfunc, 
&  dant  opcram  in hoc  ad  quod  inuocan  fc  cx  lilo  ucl  cx  il- 
lonomincfciitiunt,of!ici)  fui  rcm  cui  fe  mancipaucrunc 
impcndcnccs,  inulco  magisccelcftcs  vircutes ,  quxnobifcii 
func,libcnccr  accipiunt ,  ii  uerba  icripcurx  &  horum  nomi- 
num  appellacioncs  uclut  carmina  qua:dam  &  prarcantatio- 
ncs  cxorenfopromamus.Etficnimilla  nonintclligimus, 
illa;  uirtutcsintclliguntj&uclutcarmincquodainuitat.x  & 
adcllc nobis &:  fcrrcauxiliudclcdantur.  Nonfolum.n.cir- 
ca  noSjfcd  et  inrra  nos  diuina:  uirtutcs  lunt.undc ,  Benedic  a- 
nima  mea  domirio,&  omnia  interiora  mea  nomefandum  ««J.i.om- 
nia  q  intra  me  funt.  Conftat  crgo  multas  cffc  uirtutcs  intra 

nos 


nos,quibus  animarum  noftrarum  vcl  corporum  cura  com- 
millhcft.  Si  f.ia.l.Bllinccum  fcripcurxlcguncuranobis,i?«: 
deled.intur,^^:  validiorcsergi  noftram  diligenciam  fiunc 
licet  fcnfus  noftcr  iinc  fructu  lit .  fccundum  illud  Apoftoli, 
Si lingnis lojtiamuf^& fpiritus nofter oret  ,fenfui  autim  iiopcr  ftne 

fru&u  ad  inteUigcndum  .  Miruin 
myftcriu  in  hoc  protulit  Apo- 
ftolus,aliquando  fcilicct  ficri 
poffc,  vc  ipiricus  qui  in  nobis 
eft  orcc ,  &  fcnfus  noftcr  linc 
fruc\u  fic.  llhc  cnini  virtutcs 
qu.c  anima;  noftra:  in  aduico- 
rium  dat^  ilmt ,  rcftciuntur  cx 
auditu  fandx  fcripcurx ,  vcluc 
diuirais  &:  racionabilibusabis, 
cumfciliccc  diuinavcrbapro- 
rt-    r  I  ¥  L    /'  •      I  "        •  1-  -.   fcrimuscxorc. IpfccciaChri- 

hhj  Ennom  cx  latcrc  Iebula:i  ad  mcridicm,  ^  ftusfimhuiufmodifhidijsnos 

hxc  cft  lerufalem :  &inde  fe  crigcns  ad  vcr- 

ticcm  montis ,  qui  cft  contra  Gehcnnon  ad 

Occidentcm  in  funsmitatc  vallis  Raphaim 

contra  Aquiloncm  ,  pertranlitque  a  vertice 

montis  vfque  ad  fontem  aqux  Nephtoa ,  & 

pcrucnit  vfq^  ad  vicos  montis  Ephron,  incli- 


E> 


i.C»r.i4? 


in  Betbaraba,afcendcns  ad  l.apidem  Boen  fi- 
hj  Ruben,&tendens  vfq,  ad  terminosDcbc- 
radevallc  Achor  contra  Aquilone  refpicies 
Galgala,  qua:  clt  cx  aduerfo  aiccnfionis  Ado- 
mimab  Auftralipaite  torrentis,  tranfitquc 

a     f  Aqux  lalicmis  in  vitiun  «t.-ryain  .     bfluiliriac. 

aquas,qua:  vocatur  fdns  folis ,  &  crunt  cxitus 
cius  ad  fontem  Rogel ,  afccnditcj;  pcr  vallem 


vacanccs  inucniac ,  non  folum 
rcfici  t-c  pafci  dignacurinno- 
bis ,  fcd  cciam  li  has  cpulas  v  i- 
dciit  apud  nosparacas,  pacrem 
fecum  adduccc  fccundu  illud, 
Ego  i-t  pater  veniemus  dr  manfio- 
nem  apudeumfaciemns.  Scd  IlCUC 
huiufmodi  mcditationibus  di- 


Ioan.i4,ci 


ita  malignarum  virtucum  infi- 
dias  ,&  dsmonum  incurfioncs 
huiufmodi  iermonii  ^nomi- 
nii  appellacionibus  effugamus. 
Verbi  gratia ,  vc  fi  quis  profpe- 
xcrit  pra;cantationibus  fopitii 
ferpentcm  in  manibusportari, 
vel  dc  caucrnis  extrahi  noccrc 


naturq.  in  Baala qu.  eft CariatHiarm, . id ert  3  —  J|— -5-- 

vrbs  fyluarii,  &  circumit  de  Baaia cotra  Oc- 

cidentem,ufq;  ad  monte  Seir.  rranfitq;  iux- 

ta  latus  motis  larim  ad  Aquilone  in  Cheslo, 

&  defcendit  in  Bethfames,tra(itq;  in  Thana, 

&;peruenitc6tta  Aquilone  partis  Accaroex 

Iatcre,inclinaturq5  Sechrona,  &rran{itmon 

tcm  Baala,  peruenitcjue  in  Icbnecl,&  ma^ni  5  vaJentcm,  vcncnis  incantatio- 

^  „     .  ,    ^  r  t     1  •  nnm  virtute  torpcntibus,  ita  lc 

mariscontraOccidcntem  hne  concluditur.      aionis  diuma:  virtutenq.sin- 

Hi  funt  tcrmini  filioru  luda  per  circumitum      nanos  eft  cotrari?  virtutis  fcr- 

pcns,fi  p.iciencer  fcras .  ideft,  fi 
non  ta:dio  auditum  auertas  , 
fcriptura:  carminibus  dcpeJJctur .  Si  crgo  lcgitur  tibi  fcri- 
ptura  obfcura,  <.\:  quam  non  intcUigis,  hanc  interim  utilitatc 
lufcipCjobfcruataiKum  neefficiaris  Iicut  .ifpidcs  furda:  ,& 
obturantcs  aurcs  fuas  qux  non  cxaudiunt  uocem  incanca  n- 
tis,&:  uenefici  qui  incantatur  a  fipientc  .  Eft  enim  carmcn 
quod  incancacur  a  fapiencc  lefu  Nauc  ,  c^  ab  omnibus  pro- 
phecis .  Nc  crgo  faftidiamus  audicntes  fan£tas  fcripturas, 
ctiam  ii  non  intclligamus ,  fcd  fict  nobis  fccundum  fidcm 
noftram  credentibus ,  quia  omnis  fcriptura  diuiniius  eii  inlpira" 
ta,CT  vtilis.  etiam  li  non  fentiamus  utilitatcm  ,  Prjebcntali- 
qu.ido  nKdici  cibum  ucl  potum  ,  verbi  gratia,  ad  difcuticn» 
dam  caliginem  oculorum,nec  tamcn  in  cdendo,ucl  potado 
fcntimus  quod  proiit ,  fcd  cumtranficrit  dics  una  &:  altcra 
&:  tcrtia,  fuo  teinpore  pcr  occultos  meatus  rclata  ad  lufum, 
cibi  uel  jJoculi  virtus  paulatim  purgat  afpcdum  . 


s.Tim-}.. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
I  Et erunt drc.adfon.l^ogel.qmea  propcIcrufalem,vt habc- 
tur4,Rcg.i.Hcbrxidicunt.Ad  fontcmFullonis.  itaquod 
Rogel  fccundum  cos  non  cft  nomcn  proprium,  fed  comu- 
nc.lbi  enim  fuUones  lauant  vcftcs.&  fccudum  hoc  dicitur. 
^.Rcf.iy.  yenerunt lerufalem & Jicterunt  iuxia anu^du6ium pi- 
jcm£  fuperioris^quA  fft  in  via  agri  Fidlonis , 
z  £jc /<rf e.  Dixit  ex  lacerc ad  mcridicm,quialincadiuidcns 
fortem  lud?  a  fortc  Bcniamin  procedcns  dc  Oricntc  in  Oc 
cidcntcm,  in  latcrc  aquilonari  dcclinabat  ad  partcuA  Mcri- 
dionalem  iuxta  lerufalcm  ,  &:  fic  Icrufalem  crat  extra  linca 
illam  in  partc  Aquilonari,vbi  crat  fors Beniarain,  non  camc 
tocam,fcd  quancum  ad  ill  im  partcm  in  qua  poftea  fuit  fun- 
datum  tcmplum  &:  altarc  holocaufti,  quod  fccundum  om- 
ncs  cxpoftcorcs  fuic,in  fortc  Bcnianiin . 

Ca- 


5  Carlathi.  i .vrbsfy.ldiid  vrbsfyluarum,  non  cft  in  Hebraro, 
fcd  additum  eft  a  translatorc ,  ad  oftcndendij  incerprctatio- 
nemhuiusnominisCariathiarim.  Cariath  cnim  idem  efl: 
quod  ciuitasjarim  fykuc . 

4  Et peruenit.hoc  non  dc  hic,  co  q,  linea  detcrm/nans  latus 
iftud  proccdat  rciitc  verfus aquilonem  ,  quia linea  dcfcribes 
latus  aquilonare  cranlit  ab  oricntc  in  occidentem.  Scd  quia 
inhoclocolineapr^didaafua  rciliitudinc  fleditur  verfus 
aquilonem .  ideo  fubditur . 

5  Et  magni.  Marc  magnum  hic  uocatur  mare  Meditcrra- 
neum,vtfupra  diAumcft ,  vbi  tcrminatur  latus  aquilonare 
fortis  Iuda%&:iucipitlatus  oecidcntalc,  laruscnimoccidcn 
talcfortis  ludx  cft  totum  fupcr  illud  mare,quod  ctiam  clau 
dit  totam  tcrram  promiffionis  a  partc occidcntis.  Ec  lic pa- 
cct  dcfcriptio  quarci  laccris  fortis  luda: . 

Caleb 


MORALITER. 

t  In  fortc  vero  lud?  inter  c^tera  loca  qu^  dcfcribunfcfrc  in 
ca,tria  fpccialiccr  funt  notanda.  Cfons  fblis ,  pcr  quc  vcritas 
vicic  cjua;  cft  gracia  fignificacur .  Nam  gra  fons  M^uxfalicntis 

ww- 


in  vitam  niiternam  riominatur  Ioan.4.  Et  Cariatfcpher ,  idcft, 
ciuitas  liccrarum,pcr  quam  vcritas  dodrinx  lignificatur.Et 
ciuicas  folis,pcr  quam  veritas  iuftici?,qu^  morum  corrupcio 
ncm  rcprimicdcfignacur .  Ifl?  crcs  vcricaces  dcbcnceflcin 
forcc  ludg,  id  cft,  boni  pr^laci  fccularcs  vcl  rcligiofi . 


loy 


lofae      Cap.  XV. 


106 


C  A  P.    XV. 

Cyf/fi.Adam.initii.imdiltribucionisIefLiincipit  a  Ca- 
leb.  datacftenimhuicporcionis  fua:  fors  priufquam 
cnbusfua.i.tribus  ludapcrciperet,  necin  extremis 
part!bus,fed  ui  mcdio  flliorum  luda ,  ncc  ^  forcem,  fcd  pcr 
pr^ceptum  Dommi  daturei 


B 


Humilitas 

<iplex. 


LUC.14.C. 


i.Petr.r.b. 
Reg.  ij.c. 


ciuicas incegra.  Qucm.n.aliu 
dignumcracconk^qui  talem 
h.tTediraccm,  nili  Calcb,qui 
folus  faluatus  cR  cu  lcfu  dc 
fexcci:cis  milib.  armatorum 
qui  exicrant  de  AegyptorEt 
ipsii  oportcc  accipcr.,'  mccro 
poiim .  15  dcdic  ci  Icfus  ciui- 
tace  Arboc,  mccropoHEnac 
quajclt  Hcbron,  in  quacrac 
mcmoric  pacrij,&:  exccrmi  - 
nauic  indeu'?s  iiJios  Enac. 
Prmioergo  diLuciam^qua 
rc  mecropoiim  accepic  Ca- 
ieb,(Si  illa  q  pnma  intcr  om 
ncs  in  ccrra  .ftmiifi  jnis  me- 
tropolisd;cicur,  6i.  mccropo 
lisEn3C,qu.E  inccrprccacur 
humilicas  inanis,  Du^eauce 
humilicaces  func .  Vn.i  lau- 
dabilis,dc  qua  dicicar.  D:fci- 
teame ,  quiii  mimfum  ,  &  bu- 
miiis  corde  crc.&:  ^'-Je  bumi- 
liai,exaltab.crc.&C,  Hnmitiami 


a    TConuernifionis. 

in  cognationibus(uis.CaIcb  vcro  filiolephone 

a    f  Non  in  Ca  ticmis  . 

dcdit  partem  in  medio  filiorum  luda,  ficutpra: 

a    Non  in  ibrtc.     b    TQuj  inttrpretatur  humiirias  itans  ,  vei  re  (fonfio  inanis. 

ceper.it  ci  Dommus .  Cariath.irbe  patris  Hnac, 
ipfa  elt  Hcbron  ,  deleuitqut  ex  ea  Caleb  tres  fi- 

a     TExtr,irae.i.ecc'eiiain.     b     f  riat;r  meiis  cxtia  confi!imn.i.iinccofilio,omnc» 

enim  fiUiimnis  hurni  itatis  e.\tra  coniJ  umfunt  . 

c    f  L.-.x.Thalam  n.i  .j>ra.cipu  u:u  ve'  furponlio.quafi  vrjus.f  Jc  priceps. 

lios  L:nec,Salai  ec  Ahi  aia  ec  rhdlmai de  rtirpe 
l:nac,arqueinde  colcendesvenicad  habicato- 

a    TCQs  in:e:pre:atu£  lojueia. 

res Dabir ,  cju?  prjus  vocabatur  Cariathfcpher, 

a    fVnJe  vtnon  coin.-.!i:e-  imjkat  vel  m  eili|jat,f;d  (piiitualiiei . 

ideit,  ciuitas  literarum.Dixitque  t  aleb:  Qui 

a    f  Ciu  t:!teni  iiteiaiiun.Iiteiaui.f.veteris  t.ftaaienti . 

percuflcric  C  ariathlepher  ,  et  ceperit  cam  , 

5^Legis.finteUigent'am. 

daboei  Axam  filiam  meamvxorcm.  t  Ce- 

a    f O.hom;!  rclponfio  Dei,cui.f.D;u$  ref^iondet  U  a;ca;a  teuelat. 

picqueeam  Uihdiiiel  filius  Ccncz  fraicr  Ca- 
lcbiunior,  dcduque  ci  Axam  fiham  fijam 


tcris  ccftamcnci  inftrumentu.ficur  hanc  ipfatn  qua  nunc  cx 
ponimus  fcripcuram,qux  p ali  cfiijit^Dabir.i.loqucIa.  Qux 
cnim  prjus  in  liccris  crac,&  fccundu  lccrani  incciligcbacur, 
modo  in  ecclciiis  Chrilti.loqucla  factaeft,  loquencib.de ea 
ditferencib.primo apoi^olis,  ic rcm.)ucncib.  fuperficicm li- 

ccrar,  &:  proteroncibus  in  fpiri 


D 


cualc loquccJa,dcindc  doClo- 
rib.fingulis  .'itcrnru  ,fiiigulis 
loquclam  ik.  difpuc^itionem 
cuiigelica  facicntib.  Qui  func 
ant  crcsfilijEnacquosCalcb 
mccrfccic,in  cuius  pcriona  & 
vircuccmlcgisafcriplimu.rin 
tcrrcnis?  Inanis  humilitaseft 
i]la,quam  pocta;  vcl  philofo- 
phi  dc  daiinitacc  fcnfcrfic,  hu 
milia.n.&:  Dco  indig  '.  fanc, 
qu^  fcnlcrunc.C^iid.n.cii  ina- 
niccrhumilc,qua.ligna05<:  la- 
^iida  Dcospucarc?Huius  ina 
ii!S  huniiliracis  primus  filius 
cff,g.dicitur  Scfii.i.  cxtra  me 
.i.primus  fcnfuscoru  cxtra  ve 
ritatc  &:  extra  Dcu  cff .  Sccun 
dus  Achiman.i.  fiaccr  Imcco 
filio.Frater  enim  cli  illius  er- 
roris,q.  finc  confilio  cfi,gerit' 
Quid.n  tafinccoliliocfi  qua 
rclinqucre  Dcu  qui  nos  fccic. 


PoetaroTi  Sf 

'Philofop'n- 
rum  hurnili^ 
ras  dc  Hio . 


ti.Pjr.i.  f. 
E 


uifubpatentimamt  Dei.  Altcraculpabili>,dcquadf,quia^?B- 
mon  brniliaiiit  Tbamar  jororem  fnam.Hi:c  clThumijicas  inanis, 
<\\.i£  cx  pcccaco  dcfcendic .  Huius  mecropolim  ccpic,iV:  ex- 
cidicCai^b,&:  inccremic  crcsfilios  Enac  idcfl,in.nnis  humi- 
licacis,iS:  habicauicciuicaccm .  Piimus  autcm  cft  nlius  Sclai 
idcft,  extra  mc,hoc  cft  excra  fanctun),txtrafanclum  cnim 
efifiliusinanishumilicacis,  imo&excra  Dcurn.  cfialius 
Ahiman.quiincfrprctacur,  fraccrmcus  cxcra  conlilium, 
uclucfi  dicacur  fracer  mcus  finc  confilio.Omncs  cnim  tra- 
trcsqui  dc  humilicaceinani  nafcuncur,cxcraconIiliiilunc  . 
Tcrtius  cll  Thalmai,qiiod  inccrprccacurpixcipicm  vci  fuf- 
penlio,quianihil  in  eolfabilitacis,fed  v.igaomnia  &:in  prx 
cepsrucncia.His  exccrminacis  afcendic  in  Dabir,  cuius  no- 
men  erac  prius,ciuicas  licerarum .  Dabir  auccm  inccrprcca- 
tur  loqucla .  Igicur  ciuicacem  iicerarum  inccUigc  omnc  ve- 

teris 


Scfcg.  dcosalicnos  quos  nos 
fecimus.Tcrtuis  crroris  fcnfus  cfi  ThaJamin,  quod  eft  prx- 
cipicium  vel  fufpcnfio,quianouiffima  huiuserioristedunc 
in  pcipitiu  &c  profundfi  intcrni.Hos  Gctihtatis  fcnfustang] 
filios  Mn.ac  vctufti  crroris  abfcidit  lcx,qua:  ct  fccundu  liccra 
vcru  Dcu  &  crc.acorc  oium  pdicac .  Scd  nijc afccdic  Caleb 
ad  if fii  ciuicace liccrarii,^:  dixic,  Quicuque excideric  ciuica- 
ccm  liceranl  &C  obcinueric  cii,  dabo  ci  .Axa  filiatn  meam  vxore. 
Ochonicl  qui  cepic  ciuitarem  litcrarum  intc-prctacur  rulio 
Dci.  Rcfponfio  autcm  I")ci  dicicur  is  cui  rclpondcc  Dcus.i. 
cui  arcana  rcuclac.  Ific  ergo  qui  pc  capere  ciuicacem  liccra 
rum  vcccris  ccfla.3^  excidcre  liccram  occidccem,fi-acer  Ca- 
lcb  iunior.Hicego,fum,qui  excifa  legis  llcera  fcnfum  in  ea 
fpuicualem  rcquiro.Excido  auccm Iiccram,cum no  ^m car 
nemciicuncidor,ncqucfccundiicarnem  azyma  comcdo, 
neque  p.ifcha  cii  ludieis  obfcruo  vcl  humfmodi  &:c.  ^micci- 

curcnim 


NICOLAVS  D£  LYRA. 

I  Caleb.HiC  cofcqucnccr  defcribit^fors  ludarin  fpeciali  qua- 
tumadipfum  Calcb,  quiaccpicparccmfpecialc,vcdittum 
eftca.i  j.iichic  rcpcciC^.Ec  paccc  liccraex  pdidis  vfqucibi. 
X  l>idecoiif.fie.\.awas  Ifarum.hoc  cfi  addicu  a  craslacore.ad 
oflendenclu  luccrprctatione  hui'  nois  Cariathfcphcr,g.a  Ca 
riath  inccrprccat  ciuitas.  fcpherfcriptura  vcllibcr.  Dntauc 
Hcbra'i,q,  16 fic  vocataeff  iffa  ciuitas,coq5  Oihoniel  qui 
iftam  ciuitatc  ccpitjVt  fiatim  fubdit'',  aliqua  lcg/s  capitula ,  q 
obfufcata  &:  dclctafucrant  tpc  lu^us  Mofi,  ibide  rcparauit. 
Scd  hoc  patct  fiditiu,  quia hoc  cft  manitcff c  contrariu  tcx- 
tllijVbi  dicif',  f^enii  ad  habitatores  Dabir  cjitxprins  vocabatur  Ca 
riatbfipber.Si  aut  dictum  Hcbreorii  cflct  vcru,diccrctecon- 
IXCrlOyl^enit  ad  habitatores  Cariathlcpber.^rjux  pnus  Dabir  vocaba- 
tur.Ec  idco  oportct  dicere,  q,  alia  ronc  vocabatur  Cariathfe 
phcr.i.ciuicaslicerarum,anccquam  Ochon.c|&:  Calcb  vcni- 
xenc  iUuc ,  vc  pocc  q.uia  ibi  innuenci^*  fucranc  liccrs ,  quibus 
■vtcbancur  Chanan(ji  habicatorcs  ccrr^,vcl  vigcbac  fiudium 
alicuius  fcicncia:,  vcl  aliquidhuiufmodi . 
3  Dcditijue  ci  .Axamfilium  Hoc  vf  cffc  concra  lcge.  Lcuit.  18. 
"vbi  prohibcturmatrimonium  intcr  fihi'i  alicuais  &:  forore 

eiufdcm. 


ciufdcm,f  m  q,  ibi  dicitur,rM»-;)i:«</incm  fororis pairis  tui  non  re- 
ueliibis  &c  ineodcmgradu  funtfrater  alicuius  &filiaciufde 
Ochonicl  aiit  hi,c  df  tratcr  Calc  b ,  &:  idco  contra  lcgcm  vf 
quod  acceperit  cius  filiam.  Ad  hoc diit aliqui  cj,  Calcb  igno 
rans  eucntum  bclli  venturii.  f  cj, Othonicl  fraccr  eius  dcbe- 
rcc  percuccrc  (Jariachfcphcr ,  dixi|C  publice  o^  in  giiali  illud 
quod  prxmiccicur  hic.  Qj<,i,&c.  pofl  taLhim  vero  ex  qu.adam 
ni.agniiicccia  noluit  rccradarcdidii  fu^i  licuc  &:  lcpchc  vo- 
luic  implcre  vocu  fuum  dc  immolacionc  filuE  llicC  ficuc  he- 
tur  lud.  1 1  .fcd  iliud  non  vf  vcrum.cum  quia  Calcb  erac  vir 
fmdus  &:  bonus,vcdictu  cf}  c  14.&:  io  no  cft  vcnfimile  q^ 
teciflcc  p  lege,cum  quia  Ochonicl  fuic  vir  fandtus  &:  bonus, 
im  qd  df  lud. }.b.!>'ufcitauit  eis  falnatnrem  Otbonr^l  £f  fcquicuc 
fuit/jneincofpintnt  Dhi,c  iudicauit  Ifrael,  &■  io  no  cft  vcrifi- 
milc  qd  vcllet  contra  lcgcm  uxore  acciperc,pp  hoc  dicunc 
alii,quod  Ccncz  patcr  Ochoniel fuit  ti'atcr  iplius  Calcb,  vc 
didumcftfup.i^.ca.&fic  Ochonicltuitncpas  ciu>,&:per 
cofcquens  non  tuit  p  lcge  q3  .nccipcrct  cius  filia,q.a  iftc  gra 
dus  in  lcgc  non  fuit  prohibitus.Qci  aiic  Ochonicl  lnc  df  tra- 
tcr  Calcb,hoc  cft  co  modo  loqucdi  quo  Loc  dicic'  fi  cr  Abra 
ham  Genc.ij.quicamcncrac  eius  ncpos,vcpacecibidc.F6c 

^  eciam 


JVI  O  R  A  L  I  T  E  R. 

■}■  I  C<i/c^./7c.fupra.  p  Calcb  fignac*  cft  fcnex  vigorofus  ad 
dcbcllandu  vicia,qui  cft  Chnfti  mcmbrum,fic  ili  ifto  loco 
Dcr  Calcb poccft  fignificari  Chriftus,q.cft  ficiclium  c.apuc. 
Na  frcqucnccr  in  cxpoficionc  f icra;  fcnpcura: ,  Sc  maxjmc 
myftica  ficcranficus  dccapice  ad  m.;mbra,&:  ecoucrf ) ,  |?p 
corumconcxionem.Perhocigit^o^Cileb  in  Canacharbc 
confiidic  cresgiganccs  filios  Enac  hgucacil  fuic,quc)d  Chri- 
ftus  in  Icrufalem  ccrn.ariu  nliorum  diaboli  confufur'  crac. 
faccrdotum,fcribarum,&:  Phanfgorum,  quos  incuangelio 
lcgicur  frcqucnccr  contudilTc. 

3  Inde  confiendetis  ucnit  ad  babitatores  Dat/V.i.cillitas  Ifaru  vo- 
cabacurjpcrquammcclligipotcft  vniiierfitas  hajrcticorii, 

qui 


qui  ex  liccratura  fupcrbicrcs  nouas  fingiic  h.rrcfcs,&:  cas  ni 
tunf  vcrboficacc  philofoph  ica  uf  rhcconca  dcfcndcrc,  ideo 
b«nc  dicic  quod  Cariachfcphcr  vocaca  fuic  Dabir,quarlocu 
tio  inccrprccacur.Hanc  auccm  ciuicace dcbcllauic  pcr  0;ho 
nicl,qui  fccundii  Hcbrxos  fuic  valdc  Iiceracus,&:  traccrCa- 
lcb  dicicur  in  ccxcu  &:  fignu  Dci  inccrprccuur.  propccr  q3 
pcr  hxc  cria  Ochonicl  fign.ac,hom!nc  ,  liccrarum  &:  ccia  bo 
nu.Dc  quo  dicic  fa luaCor  Macc.xi j.d.  Qj-jcnnq;  fccerit  vol.p  tr. 
wei  (jui  in  cxlis  cjiybic  fratcr  me.Cir cEc  0  iafcrprccacionc,  q  cft 
lignu  Dci,fignac  hominc  bapciz  uu,  Chfi  fignii  hcucc.Ifte 
vcro  crcscCdic.oncsfiicruci  bcaiis,Ambrof  Hicron.Augu 
Itino  ec  Grcgo.cc  pUi.alijs  p  quos  Chrs  h^rcticos  plucauic 


Tom.i. 


D    3 


107 


Glorordi.  &  Nicolai  dc  Lyra.        io8 


i 


tur  cnim  mibi  fi  ciuitatc  litcraru  excidcro  ,  filia fr.itris  mci  mitu  quJcrc!Kf.i  ci}  lach  ■vinarum  ?ratia.  Sunt-n.qui  iam  re  D 

maions.Erat  enun  hlius  Gcncz,  qui  mtcrprctatur  fprctio .  cc\ crunt  lilxnc  j  r  )  iii( titia  K.c;usopprc(Ibs  iueri,indigccib. 

Qtiiscnimcrac  fpictjorquam  nos5>ontcsalicnatiac6ucrfa  tribucrc,ardoicndci  h  ibcrf,  1.  d  ..dhiic  gracialathrymaru 

tiohe  Hrael?N.T prior  tratcr  mcus cuius  accipio  filia , quia  non  haUnt jn  tcri 5 auOr.iK  m  ^  arciuc  h..bcnt,fcd  adhuc 

cxcidit  cuiitatem  Iitcrarii,iuic  filius  Icphonc,  qui  intcrprc-  hi  irrigua i..digcnt,qu:a  in  b  .ms  opcnbus  pollti,  in  quibus 

t.itur  coucrlio.  "liJSiji  &^  fcruc 

Dat  crgcj  mihi  a  vxorem:Qiii  cum  pergcrent,  fimul  fuafi  cft  a  viro  fuo.vt  peccret  a  pa-  »  ^"  '>"''  opovtcc 

minori  Iratri  fi-  a     ^GcmiumporuIo,deciuof:iatm  Sol.S:aG.iiinihi.  VttimorC    lup- 


Mat.ti.d. 
tdamihi  fon 
tet  aqii.irum. 
tfontes  fupr- 
riores  &  infc 
Tiorec. 


Mattb.  ti.a. 
fi 


liafuam.i.  intcl 
ligcntia  fui  lex. 
vndL\^  ufcretur 
a  yoins  rci^num 
dei,  &  dabiiur 
^eniifacienti.f.e, 
Scicndii  tamcn 
aliud  cUe  Uge, 
cuius  I  *..ncpcr 
foni  dcdimus 
Caleb ,  aliud  h- 
tcra  vctcristc- 
flamcnti.i.  ciui 
tatcm  htcraru. 
Acccpca  crgo 
fiha  ci',  cgo  tra 
tcr  eius  iunior 
adduco  cam  de 

domo  patris 
fui  Qu^arcuvc- 
nerit  mccu  fe- 
dcns  fupcr  ali- 
num ,  qucm.  f. 
folucrunt  ditci 
puli  Chri,  dicic 
ad  patrc  fuu,da 

mihi    bcncdi' 
dioncm  tuam 


tre  fuo  agrumjtfufpifurauitquc  vt  lcciebac  in  aTino.Cui  C.ileb,quid  ha  j,  pI'^^':^^,,';'  •'''",°' 
bes,inquit?Atillarcrpondit:Oamihibenedid:ioncm.  Terramarcn-  5  ais,malaetquc 
tem  dedifti  mihi,'iunge & irriguam.  Dcdit  iraqj  ei  Calebtirriguum  "^  antc  pcrpctra- 
fuperius  &  infcfius.Hxc  eft  pofteflio  tribus  filiorum  luda  pcr  cocjna-  ^  "^^jji'""^  .^cplo- 

Compunitio- 
nis  autcm  duo 
principalia  gc 
ncrafunt,  quia 
dcumfiticnsa- 
nima  prius  ti- 
morecompun- 
gitur,  poft  amo 
rc.  Piiuseniin 
timorc   fc  la^ 


tiones  fuas.Erantq;  ciuitatcs ab  extremis parribus  filiorum luda iux-  ' 
ta  terminos  Edom  a  mcridicCabfeel  Sc  Edcr,&  I:igur,  &Cina,  &  Di 
mona,&  Adada,&Ccdes&  Aforj&Iethnan,  Ziph.&Telem,  &  Ba- 
loth,&  Afornoua,&  Carioth,Hefron.H^c  eft  Alor.  Amam,  Sama,  & 
Molada.Afergada,  &Hafremon  &  Bethphelcth,&:  AfTcrfual,  &  Beth 
fabca!,&:Baziothia,&:  Bala,&  Iim,&  Ese,&  Eltholad,&Cefil,  &Har 
i-na,&  Siccleg,&  Medemcma,&  Selenna,  Lebaoth  &  ^clim ,  &  Aen, 
&Kemon:Oesciuitatcstrigintanouc,&uilIa;caru.ln  campcltiib.ve-  s  chrvmisafficir, 
ro  Eftaol  &  Sarea  &  Afcna  6c Zanoc &  Engannim  & Taphua &  Enai      quia  du  malo- 
&  Ierimoth,&AduIlam,Socho&:Azecha.&Saraimj&  Adithaim,et 


t  &dcfccndi 
dc»vei  jficci 
fe  dc .  Calt 
intcrprc  iafl 
uit  le  dc  .ifi 
nojVt  f.proii 
ccrct  fc  ad  f 
dcs  pacris. 


Conipunftit 
nisduu  gcni 


patcr. 


&:  acce- 


lib.  j.    Du- 
log.cap.  54. 


Quod  Otho- 
«icJ  fraterCa 
lcbfuerit. 


rum  fuorufum 

.,_,,.  ,  ,.  ,,  r-TT7  ^^"^  recolic  , 

Gedera,Gedcrotnaim,vrbcsquatuordecimctvillxearum  Sana,  Ha  '  pro  his  ajterna 

daflfa  et  Maedaldal,Delea,ct  Mafepha  et  Icd  hel,  Lachis^et  Baichath  8  fupplicia  pcrti- 
"■-  ^■-  -■  _..  mclcit.Cumvc 

ro  longo  moe- 

rore  tucritfoc- 

niidoconfump 

ta,  quaedam  dc 

priEfumpcioiie 

vcni^  iccuritas 

n.ifcitur,  6c  in 

amorcm  c^Ie- 

fl^iumgaudiorii 

animusinfiam- 

matur.  £t  quar 

prius  flcbac  ne 

duccrccadfup- 

pliciii,  polltie- 

reincipic,qii6ddit]erturaregno.Daccrgo  ci  p.itcr  irriguii 

fuperiiis,cu  lc  in  lachryniis  c^lcUis  rcgn  dendcrio  affligic. 

Irrigim  vcro  intcnus  accipic,cu  intcrni  luppliciaflcndoper 

cimefcicPrius  auccm  iiifcrius,&:  polt  irriguu  fupcrius  dac'. 

Scdg.ac6puncboamorcdignicacis  preeininec,  ncceflefuic 

vc prius  irnguum  fapcnu;  ,<.V  poit  infcrius  ponerccur. 

^   lebufxum 


etEgion,Hcbbon,  etLehemanetCcthlis,ctGiderot  et  Bethdagon 
&  Naama,6i  Maccda.ciuitatcs  icdecim,&:  vilK-c  earij.Labana  &  tther 
&Afan.Icphtha,&Efna,&Ncrib,&Ccila,&  Aczib  &  Marefa,  ci- 
uitatcsnoucm&viU.-ccarum.Accaroncuvicisetvillulisiuis.Ab  Ac-  9 
caron  vfqueadmare,omniaqu?  vcrguntad  Azotum,&  viculoseius  . 
Azotuscum  vicisctuillulisfuis.Gazacum  vicisccvillulis  fuis,  ulque 
adtorrentem  Aegypti,ermaremagnumterminuscius,  etin  monte 
Samir,ctIcther,et3ocoth,etDenna ,  Cariathlcnna,  hgceftDabir, 
Anab,ctlftemoet  Anim,Gofen,ccOlon,etGilo,ciuitates  vndecim  , 
ct  vill.E  earum.  ArabjCt  KumajCt  E(aam,et  lanum ,  ct  Beththaphua  et 


pic  Gonechlam 
fupcriorcm  & 
Goncchl.mi  in 
ferioFem,ideIt, 
pollicic.cionem 
viCiB  quas  nunc 
c(t,&  tuturx,<S<: 
cencuplum    in 

prxfcnci  fxculo,&  vitam  ^crnam  in  futuro. 
a  0//;c'.6".orf./'./".rA'.Notay,CalcbdicicurfiliusTcphone,&: 
Ochonicl  filius  Ccncx,qui  c(t  Caicb  iunior.i.consaguineus 
b  scdebatin  afpio.  Grego.Axa  ilipcraiinum  fcdct,  cumir- 
rationabilib.carnis  moiibusanim.iprxlidcc.Qaa:fufpirans 
a  pacre  ccrra  irriguam  pc  cic ,  quia  a  cceacore  cu  magno  ge- 

micu 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
■5«  ccdici^babiliccr  vcvidctf^cjilicccOchoniclcHcc  fratcr 
Calcb,n6  rn  peccauitaccipicndo  ncpce  fua.no.n.hoc  eft  c5 
tra  legem  naturx  quia  Abraham  .icccpit  S  irai  Hljam  fratris 
fui  Aram,  nec  cfl  p  lcge  Mi>yfl  exprelfc,  fc  d  tacu  hoc  df  cx 
quadam  argumentationCjVcdictum  efl  .  Scd  aigumencum 
non  vidccurvalcre,quia  inpiohibcndis  gradibus acccdicur 
irreucrcncia natura:,vxor autcm clt fubicda viro &: no  cc6 
ucrfo,&:  ideo  magis  cft  contra  rcucrcntiam  natur^,  qd  ami 
Ca  lit  vxor  ncpotis  fui,quam  quod  ncpcis  lit  vxor  auunculi. 
Itcm  in  legc  Moyfi  vir  &  mulicr  non  crant  ad  paria  in  phc 
do  matrimoniu,quia  licitum  tuit  viro h.:bcrc plurcs  vxoics 
f3mul,n6  autcm  mulicri  quod  hiibcretplurcs  viros,  c\:  idco 
n6fcquitur,quod  hfucrit  prohibitu  macrimoniuinccrami 
tam  bc  nepotcm.quod cx  hoc  tucrit  prohibicu  matnmoniii 
inccrauunculum&:  ncptcm,nifi  aliudc  inucniac"'  cxprcfsu. 
I  Qui.iirc.m  Hcbraro  h.;bccur,i^<c cumpcrgeret ,  tuciiauii cu. 
i. viru  fuum  ad  pctcndu  agru  a  C.nlcb ,  &:  vtruquc  fuit  vcru , 

ta  ipfa  pnmo  incitauit  vn  u  fuu  ad  pctcndii  agrij  a  Calcb,&: 
leperfuafiteiquodipf.imct  faccrct,  quia  conucnicntius 
crat  quod  ipfa  pctcrcc  hoc  a  patre  proprio  quam  vir  fuus . 
l  Sulpirauitijue  (jri .Hcbra'1  dicunc ,  Lapfa ejt  defuper afinum , 
g.a  fubico.voliicaric  in  dcicedic  de  afino  vc  poncrcc fc ad  pc- 

dcs 


dcs  patris  tui,vc  fic  t.acilius  impccrarcc. 

3  Terram  aremem  «rc.i.infruftifcram  propccr ficcicacem . 

4  Deditita  utei  Ca.ir.fii.&c.(^zdcd\tc\x.cxvz  fic  difpofita, 
q^  in  parte  fuperiori  crat  ii nvuu  tontis,&:fimiIiter  i  parte 
mferiori.  5  Erantque  crc  .Hic  confcqucnccr  dcfcribicur  bu 
mcrus  ciuicatu,q  crat in  foite  luda.'  Et  patcc  licera vfq;  ibi. 

6  Omnes  ciuitaies  etc. In  Hcbrcc-  hahcilir. Omttes  ciuitates  vigin 
««0Kc»»,quia  f  m  vericatcm  toc  rcmanfcrunc,,  &:  non  plurcs 
filijs luda  AIi§.iucem qua:func vlcraiitum  numeru affigna 
C?  fuerunc  cnbui  Simco  poitea,proprcr  quod  aliqu^  hiccnu 
mcracxcnumeranc''  poftca  in  fuccc  Simco.f.Bechfabee,  Mc 
loda,SiccIec,&:aliqu9  .nh;c,vc  uidcbifinf.i^  cap.  Sequicur. 

7  l^rbes quatuordecim.ln liccra ponuncur qu!ndccim,fcd  vna 
clt  binomia,&:  io  compucacur  quafi  dua^  f  Taphua  &:  Echa. 

8  Lachis.  Ifla  cfl  alia  caiicas  ab  illa  quam  ccpcrijc  filii  Dan, 
quxprius  vocabacurLachis,&:poflea  nommacaeflDanab 
eis.vchabecur  ludicum.xviij.quia  illa  Lachis  fira  cft  incer- 
mino aquilonari  cerrx  promifTicMiis.Ifla  auc Lachis, dequa 
hic  fic  mcncio  cft  in  parce  auflr.!li  ciufdcm,quia  erac  ibi  f  jrs 
Iud9,vc  diclum  cl^.Vnde  in  Hcbreo  illa  qnx  capca  fuic  a  fi- 
lijs  Dan  vocacur  Lais,vc  dicecur  ludicum.xviij 

9  ^ccaron  cum  vicis.ldx  ciuicatcs  adhuc  non  erant  capte,tri 
ccciderunt  fub  diuifionc,  vt  didlum  eft  fnpra.xiij.capice". 

Cariath 


1 


MORALITER. 

I  Dedittjue  ei.Axam  fil.vxo.&c.Ver  quam  intclligi  poc  (apic- 
tia  diuina,qua:  cius  filia  dicicur,Eccl.24.a.  Ego  ex  orc  altijfimi 
prodii  tprimogcnila  antc oem  creaturam .  Ha;c auccm  fapicntia 

daca 


daca  fuic  fponfa  prardictis  dottonbus  &:  alijs  fimilibus.  Ha;c 
tamcn  fapiencia  qua:  a  Deo  drtcur  in  via  ,  arcns cft.i.defide- 
rans  claram  vifioncm  pacria'  Idco  fubdicur. 
4  DediKjue  ei  Caleb  irri.^c.Vcv  irriguii  fuperius  incelligicur 
gaudiumdcdiuinavifione,  per  irriguum  inferiusg?udium 
dc  p^ne  damnatoruni  quam  vidcnCjCuaiionc, 


B 


lO^ 


lofuc      Cap.  X  V. 


IIO 


a     lebupeum  aHtem  habitatOY?  lerufalem  non  pot  uertmt  filii  Juda 

delere,  Adam.incdligimus  fpiricualicerhabitaffelebufeum 

cum  ludicis  in  lerufalem  vfquc  in  pfenccm  diem  fecudum 

parabolam  euangelij,quie  de  zizani  js  dicic,  i'inite  vcrafue  cre- 

fcere  vfqne  ad mc(fem,ne eradicetis/imul  cr  triticum .  Sic  enim  in 

lerufalcm.  i.  in  ecclefia  func 

quidam  lebufxi.i.qui  degene 

rcm  vicam  ducunc,  fidc  quide 

&  aftione  &  conucrfacione 

peccaci  pcruerfi.  Non  pocefl: 

cnim  ad  liquidu  ccclcfia  pur- 

gan  dum  in  terris  ctt .   Sunc 

in,caomnes  fantli ,  in  quibus 

peccaci  macula  non  clt .    Scd 

nc  cum  zizanijs  cradicccur  Sc 

tricicum  ,  funt  incaaliqui  in 

quibus  vcl  dubia ,  vcl  oeculca 

pcccacafunc.  Qui  enim  ma- 

nifefte  &:cuidcncercrimino- 

fi  funo ,  de  ccclelia  cxpellcndi 

func.  Non  crgo  pocuerunc  fi- 

lij  luda  difpcrderc  Icbuf«os, 


Aphcca,  Athamatha ,  & Cariatharbe ,  ha^c  efl: 
Hebron,&:Sior,ciuitatesnouem,  &uill^ea- 
rum.Maon&:Hermel,&Ziph,3«:loca,Iezrael 
&  Lucadam,&  Zanoe  Accaim,Gabaa  &  f  han 
na,ciuitates  decem ,  &:  uillae  earum .  Halhul  & 
Bcthfur,  &  Sedor,  Matheth ,  &:Bethanoth  ,  & 
Heltheco,ciuirates  fex  &  uillas  earum  Cariath- 
baal,  hxceftCariathiarim  urbs  fyluarum  ,  &: 
Arebba,ciuitates  dua;,&:  uilla:  carum.In  defer- 
toBetharaba,Meddin,&:Sachaca,&Nebfan, 
&:ciuitasSalis,&Engaddi,ciuicatcsfex,  &  uil- 

a    fzizania.f.  b  TEccleil». 

led  habicaucrunt  cum  ipfis  in  a  \x  eatu.Iebuzaeum  aucem  habiratorem  lerufa- 

lerufalem    Vfque   in  prXlcnCe  ^    ^e  «adicaient  fimul  &  tnticum.  b  TQui  funt  finc  macula  Sc  ruga. 

diem.  lebufajus  intcrprctatur      \^j^  |,o„  pdtuerunc  filij  luda  delere  ,  habicauit 
conculcatio .  Dcbct  crgo  no-  »  ^  if,j^;  ^  rE,defix. 

biscfrefummacautcla&ftu-      que  Iebuf?us  cumfilijs  luda  m  lerufakm  uf- 
dium,  nequisfcandalum  ra-  ^  ^      .  >  ,.  •' 

ciac  vel  paciacur ,  ne  quis  pol-       que  in  pr^ien  Cem  diem. 
lucus  in  hanc  fantlorum  con- 

gregacioncm  incrocac  .  Si  tamcn  eos  non  pofTumus  eijcerc, 
qui  nos  conculcanc,  cos  falce  quos  poflumus  quoru  peccaca 
manifcftafunc,eijciamus.Vbi.n.peccacucuidens  no  eft.eij- 
ccredeecclefianeminempoifumus.IIh  auc  func  inccclcfia 
conculcances,  dcquib.df ,  'hloiuefanctumdarecanibus,  neque 
mittatis  margaritas  vesiras  anteporcos,  neforch  conculcent  eos  &c. 
Ifti  crgo  funt  lebufari,qui  indigni,audiunc  vcrbu  l>z\ ,  quo 

audi- 


audiconcq;  difccdunc  vt  infideles,neq;  permancntvtfide- 
les,  fcd  pcrcepta  myftcriorum  nocicia  6c  fidei  nolhie  fecre- 
tioribus  perfcrucacis,conucrfi  impugnanc  nos  ,  &  concradi- 
dtionib.corda  nof^ra  dirumpunc,  vcrbi  Dci  margaricas  con- 
culcanccs  ,&ornamenca  fidei  maculanccs,  hos  non  pocue- 

runc  cijccrefili)  luda  de  le- 


D 


rufalem  vfque  m  pr^Efcnccm 
diem . 

b  Vfque  in  prxfcntem  dicm .  id 

ef} ,  feculi  xcernicacem  morc 

fcnpcur^.  Sed  hocadliccra 

ffarc  non  poccft ,  qno  cnim 

lebuf^us  habiwc  cum  filijs 

luda  in  lerulalcm ,  quandiu 

durac  hoc  fcculum ,  cnm  nec 

filij  ludahabirenc  ibi  infccu 

kun  rConculcacioncmfcan- 

dalum.l.facicces  in  cccleiia, 

&:  qui  pcrcepca  rriylieriorum 

nocicia  verbi  Dci,  margaricas 

impugnando  conculcanc.lc- 

rufalcm  vifiopacis  incerprc- 

tatur.Si  crgoincordenoftro 

xdificata  cft  lerufalcm.  i.  vi- 

fio  pacis,  &  Chriff um  qui  cfl 

pax  nofiralempincueamur, 

i^  feruemus  in  corde  nf o ,  fi 

quidcm  ica  fixi  &:  f^abiles  fi- 

mus  in  hac  vifionc pacis ,  vc 

nullacogicacio  peccaciafccn 

dac  in  cor  noftru ,  pofliimus  diccre ,  quia  in  Icrufale  fumus, 

&:nullusnobifcum  cftnififoli  fanfti.  Nucvcro  eciamfiad 

grandem  profc^i^um  veniamus,&  fummis  no  s  liudijs  cxco- 

Iamus,nullum  puco  cam  purum  ellc,  qui  non  aliqua  cogica- 

tionc  maculecur  .  Ccicum  efl  ergo  habicarc  ccia  lebulxos, 

cumfilijsludainlcrufalcm.  Laboraiidum  cfi  cftquocidic 

cijccrc  cos  dc  lerufalc,  fcd  non  omncs  fimul  cijci  poifunc. 

#CAP. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

I  Cariathbaal,hac  ett  Cariathiarim  vrbsfyl.  Vocaca  efl  ctiam 
Cariachbaal,quia  ibi  fuicidolum  Baal .  Gcncilcs  cnim  colc- 
banccommuniccnn  fyluis  vcl  propc  fyluas,  &  propccr  hoc 
fuic  prohibicum  filiis  Ifracl  nc  plancarcnc  arborcs  luxca  al- 
tarcDomini,  vthabccur  Deuccron.ij.c.  nc  cfienc fimilcs 
idololacris  . 

z  ie6K/ie«m.Hicdcfcribicurcondicio  cohabicacorum  , cu 
dicirur,  lelufieum  autem  habitatorem  Ierufalem,&c.  Dicunc ex- 

foficorcs  nortri  communitcr ,  quod  ifti  fucrunc  de  gcnere 
cbufa;orum,&:ccnuet;jjnc  vnum  forcalicium  in  Icrufalcm, 
quod  non  pocucrunc  filii  lud^cxpugnare,^:  ideo  habicaue- 
runc  cum  cis  in  cadem  ciuicacc .  Hcbriei  auccm  dicunc ,  q, 
ifti  di£li  llinc  Icbufa^i ,  non  ouia  eilenc  de  gcnerc  Icbufxo- 
rum,  fcd  quia  habicabancin  ferufalcm ,  qux  alccro  nominc 
vocabacur  Icbus,  vc  habccur  ludicum  ly.  fcd  dcfccndcruc 
dc  Abimclcch  qui  fuic  Rcx  Gcrara?,cum  quo  Abraham  in- 
ijt  fccdus  firmatum  luranicnco,  vt  habctur  Gcn.z  i .  U  pro- 

ptcr 


ptcr  iftud  iuramcntum  feruandum  non  potuerunc  filij  lu- 
dacos  cxpellere,  quia  iuramentum  illud  fuerac  vfq;  ad  ccr- 
tum  tcmpus,qudd  ad  huc  non  tranfierat ,  tamen  Dauid  po- 
ftea  cos  cxpugnauit,vt  habccur  z.Rcg.  y.cap.quia  cempus  di 
dtifoedcris  tunc  cranficrac ,  dc  quofocdere  dicetur  plcnius 
quando  vcniemus  ad  locum  illum . 

A    D    D    I    T    I    O. 

Incap.ij.vbidiciturinpoflilla,  Scd  argumcntS  non  vf 
valcrc,  quia  in  proh:bcndis  gradibus  actcuditur  rcuerencia. 
Hec  folucio  poftillacoris  cfficax  non  cfi  &:  valida.Nam  Hc- 
braica  confuccudo  qua;  ad  obfcruanciam  pr;rccpcorum  Mo 
faicelegis  adipem  liccrx  firniiffimeccncc,ficquenccr  vti- 
tur  tali  matnmonio,lcilicct  auunculi  Sc  neptis .  Non  eniiti"\ 
ingradibusprohibicis  acccndunr  fimilitudo  folum  fecun-' 
dum  difTanciam  numcralcm,fcd  ctiamfecundum  rcfpCctii 
prxfcrctia:  viri  ad  \\otcm.Caput  mulieris  di  vtr.).id  Co.xj.c. 


D    4       C  A  P,., 


GIorordi.&NicolaidcLyra.  ii6 


bus  cx  noftra  ncgligentiaadiicniiinc  purgcmu^jVcnacu-  D 


rao.i.rcx  pcccati  aiann  quar carnalircr  viuit ,  in  dotcm  tran- 

(cribit.Pofthzcvidcndumcftq.fiIijIorcph  maK)rcm(")r«  ^        ^  -  ,      r  «2         .         - 

lem  rcqui  ruiu.djcctcs;Qtiarc  dcdifii  nobis  forccm  .  &  p-"^-  a  >(otip<iimf„.<s ^d mont '.  Adam .  Non  lufticic  nobis  mos, 

daiu:«m  una.Ego aut  pupuUis  multus  lum,  &  dns  bcncdi.  &:cquiis c-kdus  & forru  Chanaa?o  el},qiu  habicnt  m  nion- 

xit  ir.c.  Si  crgo  nospopulia  multus  funius,  tV  biidithisau-  tc,6cc  Nulquam mucnics cj, cquu  babcac  Ifmcliu,kd  Cha- 


ralis  vigor  »ni;,cnit«  virtutiscnul;j,cac, 


'  exprllen  h^ 

bitacorci  vr- 


B 


&Raphaim,  quiaangultaefttibipoflelsiomontisEphraim  Cui      dcmus  ergj 
refpondcrunt  filij  lofeph  :Nonpotcrimusadm6tanaconfcedcrc,  d  b?s\?t"^inui 
cum  fcrreis  curribus  utatur  Chanana^i  qui  habitat  in  tcrra  capeltri. 


Matth.r.C. 


i.Ttm.i.d. 


•  ««jgir: 


xit  n^.c.  >i  crg( 
dumius  adfiolc 
fu.  P  >p'<l»smtjtut 
(u  afccndc  in  fal 
tum  &mr.ndati 
b!)p^i,&  piralo- 
cu  m  tcrra  6v:  ex- 
pugna  PhcTczt;- 
os  &.'  Raphaim. 
E:jciamus  crgo 
Phcrcza:os  q,  m- 
ccrprccaiitur  iru 
dliricacio.  F'iiiili- 
ficacio  autc  aha 
boha,alia  mala, 
guia  arbor  bona 
fru^tus  bonos  fa 
cit  vc)adfcrt,&: 
malamalos.  Ex- 
pcllam'  crgog.c 
quidnonbnfu- 
tlificac  fru^^ttim 
p;-ccaci,&pur^e 
jnus  ti-u:^u  lufri- 
t-..  Raphaim,in- 
QUit  cxpcllc,  vcl 

<t)cius  cxpjrga  de  tc.Raphaim  fnterpretarur  rcfoluci;  ma- 
Crcs.  Elt  inanimaMolfra  virtusqu.vdam  qux  p.uic  fcnlus 
vclijc  nutcr,  quj^proceditcx  nobiS-  Vndc.yaluabitnrau- 
tcm  'imlitrprr ,;/  '>r'  tngenfianoncm  <i  permanjent  in  fidr.l^X  cr- 
go  macrcs,id-ft,ii^a  virtus  an'm;c,ilhs,  inquibus  foccis  clt, 
torccs  gcncr.ic  fcnfus,&  qui fupcran a cociadiccncc  no pof- 
lancln  ali|s  .luce  refokica clt  6c  rciniUa,quod  indicac  fcnfus 
(^UQS^krrjaj^uidos&incpcos.  Hasmacrcsdcnobis  cxpur 
genins  i.fordcs^mimudicias ,  qu<j  naturahbus  ai<E  moti- 

bus 


nan.E'  hccequu, 


runt  filij  ManalTc  has-ciuitatcs  fubucrtere ,  fcd  capit  Chanina:us      atalfus^ft  adla- 
....  /•      r.   n  1  Li-i        I    r  L   I  lucem,  &:  icrrum 

habitarcni  tcrralua.Poltquam  autcm  conualucruiit  tiiu  lirael ,  lub  »  b.Uicum  .  Scdre 

icccruntChanana:os,&fccerutfibitributarios,ncciuterfc6erunt  ^  fpondiclefus:  h 

eos .  Locutiq;  funt  filiiloleph  ad  loiiic&dixerunt  .^QiiarcdcdilH  3  ^" ;t J^fLle; 

mihi  poflellionem  fortis  Sc  funiculi unius,cum  fim  tatx  multitudi -      non  erit  tihi  fon 

ms,&bencdixcritmihi*Dominus?  Adquoslofueait,  Sipopulus  "^  una  ^u  faltu^  eii 

I  r         I     .      r   1    -    ,,    r        •  I      -1   -i  r»1  •  "'"   CT"  emundahis 

multuses,afcendemfylua,5^.fuccidetibilpatiauitcrrdPnerez«i,  t  eHw^crc  Emun- 

no- 

inutilcs 

fciliccc  6c  in  fru- 

iii  qua  fitx funt  Bcthfan  cum  uiculis  {uis,& lezracl  mediam  pofsides      ttuofas  arborcs  , 

11         --^.    •       T    r        1  j  I    i'    I      .-    1     1       •        a    \t        fC         i^   taciamus  ibi 

uallem  Dixitqi  lolueaddomum  loleph,  6c  hphraim,&:  Manalic,  j>  noualia  qua:fcm 

Populus  multus  cs,£c  magnx  fortitudmis,  no  habebis  lortem  una,  10  pcr    innoucmus 

fcd  tranfibis  ad  montcm,&  fuccides  tibi,atquc  purgabis  ad  habita-  ^ ^  ^uv  cdceTimum 

dum  fpatia,  &:  potqris  ultra  procedere  cum  lubuertcns  Chananasu,      fexagefimum  & 

quem  dicisfcrreos  habcrecurrus.&eflfcfortifsimum .  cenceiimum,vn- 

*  de .  Secnris  ad  ra- 

diccm  arboris  pofita 
efl.  Ornnis  er^o  arhor,  qus  nonfacitfru/lim  honutn  c.xridetnr,^  in 
igncm  rnvtcur .  Si  cmundau?ris,inqu  Jt,(yluani ,  6i  crit  tibi , 
cum  indcextcrminaucns  Chanancu.  Conemur  cigo  Cha- 
nanxHimquinobifcum  cli  citius  tiibijccreix:  obcdientcm 
faccrc.Poit  hxc  cciam  exceniiinare .  Si  auccm  dimittimus 
eum  6c  n'egligimus,venicc  Pharaorcx  Acgypci,  &:  incipiec 
locum  nolirum  dai e  in  dote  filiij  fux,&:  capciuos  nos  rradc 
relcgi  pcccati.Obferucmus  ergo  vt  prxualeamns  p  Chana 
ia^os,nc  li  lualuerinc  p  nos  dc  Ifraclicis  faciac  Chanana;os . 

^    Mlt- 


l!rae]lt.T  i 
babet  cc^m 


*hacur^u 


tfi. 
E 


t  a<l  Ephra 


Matth.  I 
Ibidtm.  j 
IbKicin. 


MCOLAVS  DE  LYRA. 

dum  aliquos  angulos  fubinrrabanc  fortcs  illas,ficut  di£lum 
cli  capiculo  prasccdcnci  de  fortibus  Ephraiir.  6c  Manaire. 
I   iTo)iijMum  iiuiemconiiati<ernnf  hl'.iy  in  hocpcccaucruncfili) 
Manaffc  ficut  didum  cfl  dc  filijs  Ephraim  in  finepr^ccden 

Cis  capiculi. 

a  Locutique  funt .  Hic  confcqucntcr  dcfccibitnr  pofTefrio- 
nis  filiorum  lofeph  dilatano,quod  non  elt  fic  intclligcndQ 
quod  incraiencforcem  altcriuscribus,fed  quia  tcrramcon- 
Cencam  intra  fortcm  fuam  ab  cis  non  habicatam  propcer 
lyluasjvel  propcer  Gcncilcs  adhuc  ibidcm  habitanccs  ad  cx 
liiirtationcm  lofuc  acquilierunt,&:  patctlitcra,  pauciscx- 
ccpcis,pr^miccirur  tamcn  corum  qucrjmonia  cum  dicitur. 

3  i^  art  «icfi/ji/ji .modicam  rcfpcdu  multitudinis  mese.  iic 
tli  modus  loquendi  quando  nocacur  paruicas  alicuius  rei , 
nnn cn-m  pocctt  dici  quod  filii  lofcph  h..bercnt  tantum 
vnum  tuiiicukim,ad  litcram,cum  foladimidiatribusMa- 
nalic  nabucric  dccem  tuniculos,vc  didum  cfi . 

4  £/ />t?<,mulciulicandoin  prolc. 

j  jtd  cjhOi.c*  dicus  coium  cxhortando  cos ad  dilatadone 
nabitatioms  fua; . 

^  '•■j;/«)^«ti«f  ,quafidicatiituhabcs  magnam  multitudine 

popu- 


populi  confequcnccr dcbcs habcre  magnam  torcicudincm 
ad  dilacandum  poflcflioncm  cuam. 

7  C/<:  nJ5?o//d"«"/.allegances  difticulcaccm. 

8  Tslon  poterimiis.ludi.].\'ocanan-  currus  falcati  quia  in  larc 
ribu-s  vncinis  fcrrcis  Isdis  i.d  iiiodun»  talcis  arraabantur,ta 
libus  cnim  antiquitus  vtcbancur  in  pr^liis  . 

9  D(v;.'.7«c.remoucnscorum  allcgaticncm. 

10  •po^.«///jtt(/«/ittyo.filijcnimEpliraim  fucrunc  homincs 
bcllicoli.  ,, 

1 1  7\[oa  babebisfortcm  •t'»<iw.Non  efi  intclligcndum,  quod 
vnatnbus  habucrit  plurcs  fortes,fcd  quoddiciturHic:?^o/« 
habibisjiic  cii intclligcndum  ,  non  cris  contcntus  ccrra  ac- . 
quifita  jn  forte  tU2,fcd  acquires  rcfiduum  aducrfarios  cxpti 
gnando cum  Dei  adiucorio ,  quibus  dcbellatis  potcris  fuc- 
cidere  nemora  &  dilatare  fp.itia  ad  h/bicandum  .  Scicdum 
tamemquod  occafionc  huiusdcli  d!Xcruntaliqui,quodIo 
fuc  non  diuiiit  totam  tcrram,fcd  aliquam  rctinuit  diuidcn 
dam  lUisqui  habercnt  maioicm  mulcitudincmdcdhocno 
cfibenccoiifonum  pra:ccdcntibus,  qui;.d,dum  cft,quod 
ctiam  teria  Ph iliiiinorum  &:  plures  alix  cccidcrunt  fub  di 
iiilioric,cum  tamcn  non  efrenc  acquiiit^  Pra:tcrca  fccundu 
hoc  didunijfortcs  ncn  cflcnt  ab  inuiccm  diiiinda; ,  fed  ef- 
fent  commifixpcr  ifiam  additioncm. 

'^  CAP. 


Falcati  u 
rus . 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

•fterra  promifTjonis  fignificatur  adcptio  bcaritudinis  i  tcrra 
viucnciu  Pcr  lofuc  vc^o  figuratus fiiit  ipfc  Chrifius  vt  fepi» 
cfl  didum.Fcr  hoc  crgo  quod  lofuefiliabus  Salphaad,  qui 
jnortuus  tuit  j  pcccato  fuo  vt habct^Nu.xxvi)  dcdit  pollcf- 
lioncm  in  terra  promifiionis,  ligmfic.at^quod  pucri  maU)ru 
p:Hcntumnonpriuantui  hxreditatc  crkfii  j^j^  maliti.Tm 
ipfonim,iiifi  fucrint  mntatorcs  fcclciu  patc!  noru,  licctali- 
quando  priucntur  hertditatctcrrcn.T  fccundu  uidicium  hu 
nianum.ltcm  per  hoc  qd  h'^'rcditas  filiabus  fuit  data.lignifi 
cat^qd  in  adeptionc  bcatitudinis  diifcrcnciam  non  tacic  di- 
ftujdio  fcxuii,fcd  mcricoru.CoIof.iij.b.£i;)'>/w/fffj  uos  uetere 
hominemctni  .utibnf  fuit ,  &  induenta  nvuum  ,  (jui  renonatus  eji 
irt  flgnitionem  PajetundH  maiinem  cius  qni  creauit  turnt  libi  non 
eil  wafculuf, 

l  Lowi, 


I  Ioc/<//^,-/T^»7f.fcilicettribus  Ephraim  &dimidiatnbusMa 
nafle,  p  quns  fignificatur  fiat'  reIigijr>forG  &  maximc  mcdi- 
cantium.Manafles  cniiTi  intcrprctat  olMiuio.Rcligiofl  vero 
mcdicantcs  intcr  alios  magisobliuifci  debcnc  tcmporaliii. 
Ephraim  aute  tiudifcr  vcl  trudificatio  intcrprctatur,  inre- 
gionibusautemendicantiumdicbus  ifiis  plurcs  inucniunf 
apci  ad  tacicdum  trudum  animavu  .  Pcr  filios  mit'  Ephraim 
tt  Man.ilfc  pctentcs  ampliatione  poficffionis  (tic,fignifican 
tur  rcligiofi  mcndicantcs.  pctcntcs  p  fc  vcl  p  ali;)S  exprefie 
vcl  inteiprctatiuc ampliationc promotionif  in ^ifiicijs prcdi 
caiid!,lcgcndi,\  huiufmodi ,  pius  qua  fiint  apci  propter  q^ 
excmplo  Jofuc  dcbcnc  eis  p'  9I ati diccrc. 
1  ^/tf////e.idcfi,npplica  tc  ."d  fiudum  ficra:  fcripturaj  &:bo 
n^  vira;  vt  pcr  hec  mci caris in  d;dis  ofiici js  dilatari.-ncc  pro 
ptcr  difiicultatcm  dcbcnt  fc  cxcufare  .  cjuiJJccundum  Poe- 
can):Laborimprobusomnia  vincic. 


II 


lofue      Cap.  XVill. 


118 


ekHx 
a  gaciu 


s  n  pro- 
mnlcri 

tl  i6.b. 

B 


1  14.  c* 


III.  b. 

c 


c  A  p.  xvrri. 

Ittamvnbis.  Adaman.  IncofuetiidinchoTumert, 
cum  aliquid  forte  diuidicur  ,  foi-cuito  vf  fors  illa 
ad  iilum,velaliaadaliucadere.  Infcripturaaute 
fancta  no  eft  ica ;  Si.n.de  tanca  re  patres  forcibus 

limcret  iudiciu, 

vcl  emi  fiflent,  ni 

hil  mirij  eirct  fi 

Gcncilcs  hoc  fa- 

eeret .  Scd  vidca- 

mus  fi  in  fcriptu- 

ris  alit}.dflc^->po(i 

tiim,q3  nobis  q,d 

vircutis  fitinfor- 

tibus  manifcftec 

In  Leuitico  fcri- 

ptu  eft:  ^cclpiant 

dHasforteSjforsuna 

inUno,  &forsvtia 

in   capro  eniiffario. 

Item  ibi,  Moyfcs 
fortcdiuiiictcrra 
tribui  Riiben ,  &: 
Gad,&dimidis 
tribui  Manalle. 
Dedit  etia  lefus 
fccundum  pr^ce 
ptam  dni  Calcb 
fortem  &C  cribui 
Ephrcm,&dimi 
die  tribui  Manaf 

fe.tt  pofl  h.EC,inquit ,  congregauit  ecclefiam  dc  filijs  Ifrael 
&.dix.}Z ^  Mittam  fortem  & profcramin  co'ifpc&:i  dni  foncm  &c. 
&  pofi  hec  fortibus  millis  fic h^rcditas  populo  diliribuitur, 
&  agitatur  fors  ifta  non  fortuito,fed  fecundum  quod-pra'dc 
ftinatuincft  a  Deo.dcnique  tribus  Beniamin  priina  ibi  accc 
picforte,vbi  erac  Ierufde,porthanc  tribus  Simeon  :  fccuda 
pofi  IlIichardeinde,Zabulon,deinde  Afer,poft  Ncphchali, 
deinde  Dan,in  q.bus  nouillime  vcniunt  trcs  1II5  tribus  q.  ex 
concubinisfunc.Inuenioinfcripcuriscciam  Gcnciles  force 
mifiiTc.cu  lonas  nauigarcc,&  tcpcftas  vrgercc,quafi  fors  pro 
dere  dcberct  vcl  poflet  cuius  caiifa  piculu  imminerct.  &:  ^- 
uis  Genciies  cfiTenc  a  cognicioncDcj  alieni,no  ha^,  opinione 

falluncur. 


fiUuncur.fors.n.verum  prodic.  Salomon  quoq-,  ait:  Comvadi-  T) 
dioncs ejuofie cehibet  fors  irc.veUicicciiare  ortedens  pd;£l  >  P.ou.ig.c, 
nes,vbi  fors  miccit^.Innoiioquoq;  cclio  conucnieccs  aporio 
li  mulc6fapienciorcs,quam  qui  nunccpos,vcl  prcsbvccros,  ^a  ^  ^ 
vcl  diaconos  ordinanc,elegci'unc  duos,ncc  tii  dc  cis  iudica- 

ucrunc,vcilliifa 

C  A  P.     XVIII. 

Ongregati  funtoes  filij  Krael  in  Silo,  ibiq;  fixe- 

runt  tabernaciilu t teftimonij ,  &c  fuit eis  terra 

fubie<5la.Rema(eruntaLitfiliorii  lirael  feptem 

tribus,qu£E  necdii  acceperac  poflefsiones  iuas . 

Adquoslofueaic:  Viquequot  marcctisigna-  5  xjapo[Iolis,&:fa 

uia,  &  non  intratis  ad  poilideda  terram  quam     "^^^^"  -'^^  ^'"^ 

Dns  Deus  Patriiveilirorum  dedit  vobis  ?  t  Eli- 

gite  de  fingulis  tribubus  ternosviros,  vt  mit-  6 
tam  eos ,  &  pcrgant,  atquc  circumeant  terram ,  &  defcribant  eam 
iuxta numcrum  vniufcuiufque multitudinis, referantqi  ad  mequod 
defcripferunc.   Diuiditevobisterrainleptem  partes,ludasfitinter-  7  Zlllt^mfmeT'''''' 
minis  iuis  ab  Auflrali  plaga,&  domus  lofeph  ab  Aquiloncmediam  ^  vocatifnmusprade 
interhosterraminfeptempartesdefcribite,  &huc  venietisadme, 
a  vtcoram  DominoDeo  vclho  mittam  vobishicicirtem,  quia  non 
efi:  inter  vos  pars  Leuitarum  ,  ied  facerdotum  Domini  eit  eo- 


ccrcntAportolii 
que  voluificnt ; 
frdorantes  mife 
runt  fjrte,  &c  ce- 
cidic  fors  fupcr 
Matthia,  Sdan- 
numerat'  cll  cii 

^  t  v.icati» 
vcl  otioS 
,  -  eftis 

riUS.  pCCclCfC.n.  ^  Xradite. 

ofonc,noncafu,, 
fcd  dannaproui 
dcntia  fors  diui- 
nii  iudicium  ^fe 
rebat.PauP  quo- 


rum  ha^rcditas.  Gadautem  &Ruben,  &dimidia  tribus  Manaife 


Sprtiiim  vflw 
>citus. 


fiittatifecudum  pro 
pofitum  cius  ,  (fui 
omnia  opcrai.  &c.  Col  i.b. 
Ec  ad  Coloilen- 
fes:  Graiias  agsns 
Deo  patri  quiido-  *g"' 
tiees  nos  fecit  in 
parte  fortis  futidorum  in  lumine.^x  his  omnibus  hoc  dixilTe  fuf- 
ficiat,tjd  nobis  ab  apoliojis  fors  ducta  dciignat,  q.a  vbi  ex  fi-  Ibidem. 
dc  integra  &  orationc  pi^^miffa  fors  ducit" ea-q  Dci  voluntas 
continct  in  occulto  ,  fors  hominibus dcclarat  in  manifcflo. 
Sccundum  vero  interiorem  intcUedum,  ficut  Paulusvidet' 
indicarc  dicens  ,  in partem  fonis fanCiorum ,  &  inforte  vocati in 
cA»-i/^rt.Videndum  cfi,ne  lortc  no  folum  in  hominibus ,  fcd. 
infupcrnis  virtucibusforsagatur  ,  &:  prsiideac  aliqua  vir- 
tushuicotiicio:qu.everbicaufa  lctu  fiho  Naue  nunc  Ibr- 
teha:rcditaccm  difiribucnti ,  nonad  aliquam  gratiam  fcd 
fecundum  hoc  quod  fcit  Deo  placere ,  dudum  pr3:bcat 
fortis:  &:illifaciat  cuciiirequceprima  lunt, qucrrifcit apud  F 

^   D<-um. 


{ii£a« 


4iuifia< 


INlCOl.AVS  DL  LYKA.     CAR  XVIII. 

l/^Ongregacq;  funt.H/c  confcquenter  dcfcribitur  ajfignatiofor 
X^iujeptem  tribnbus  reftduis.Circa  qSprimo  defcribitur  taberna 
cuii  translauo,  fecundb  fortiuta  dcfcriptio,ibi:Kcman{ctam:terti6 
dncis diuidentispoffeljio  circafinem.\9.ca.ib'i,C\imc[;  complcllet. 
Circaprimum  dicitur :  Congregatiq;  funt .  viibi  cumfolennitate 
dfbita  transferrent  tabcrnactiLm  domini  dc  Galgalis . 
z  Ibiq ;  fixe, Silo.n.er.n  inforte  Ephraim  ^de  qua  tribu  erat  lofue  g 
pr£  cMeris  magis  ■x^bbat  de  cultrt  diuino  ,  &  ideb  ibi  fuit pofitu  ta- 
bernaculu  ad  manendii,^  ibi  manfit,  cfuoufq;  deHrufia  Silo  transla- 
tumfuit  in  Tsiobe .  j  Et  (ait.non  cj,  tunc  ejfet  adhuc  actjuifita  tota, 
ytpatet  ex  prxdi£lis,fed  tjuia  aduerfarii  qui  remdferant  tion  andehat 
contra  eos  tnouerebeUu.  Et ^uia aliqui eorumredaCii erantfub tribu 
to,vt patet  ex pr.idi£iis .  4  Kcman.  Hicconfcffncniaponitnrfor- 
tium  defcriptio.&  fecundb  earu  a(fignatio,ibi:Ec  afccndit  fors  pri- 
ma.  Circaprimumfciendum  3,  i^a  defcriptiofatla  ell  ad  ini\inti:'.m 
Jofue per  viros adhoc miffos,^ ideo primb  ifli  viri eligutur,& fecun 
db  lcgationem  exetfHuntur,ibi:Ciimq;  furrcxiflcnt  wki.Circa  pri- 
muin  (fici/:Remanferant.^;«a  cfmnque  alix  la  acceperani  [\ube,& 
Cadvlira  lordanem ,  ludas  &  Epbraim  citra.  Manaffe  verb  partim 
hincpartim  inde,  vtpate)  ex fupradi£iis .  y  Vfquc-quo.^M/a  tion 
erai  hcne  ddigcntes  ad  hndum  portiones  determin atas ,  cT  p  cbfcqucs 
minus folliciii  adextirpadii  Getites,^  retnafcrantin  terrr.'juia  quili- 
betefl  magisfnUiciius  circarempropriatn  cjuam  circacommunctn. 

6  Elig.dcfing.tri.  vtnuUatrib.poffctcwjHcri  deiUadefcriptione. 

7  Diuiditc./K/w  numerum  tribuum,iu£  non  acceperant  hxrcdita- 
tem .  Dicunt  et  aliqui  ^  iUxpartes  nonfuerunt  xquaks ,  ejuia  tribus 
tton  erani  xquales  in  multitudine.Et  hoc  confonat  ci  quod  immcdi.i'.h 
___^________ prxmit- 


MOLALITER. 

t  Hicfimulponiturfcnfus  myfticus  duorum  capitulorum 
propterconnexioncmeorum  cum  dicitur : 
I  CoB^cf.pcr  Silo  qui  intcrpretaC^mififus,  lignificatur  diis  nr 
lefus  Chnftus  de  quo  dicicur  Gal.4.a.  M  vbi  venit  ple.tZf.mi- 
fit  Deusfil.fu.fa.ex  mu.fa.fub  legc,vt  eos  qui  &c.pct  hoc  crgo  qS 
dicitur,Con^.fignificaturcongrcgatio  fidclium  in  Chrifto. 
mat.la.C.  ybifuntduo  ueltres  congrcin  no.meo  in  mr.cn.fwn. 
X  Ibiq;  fixe.pcr  qfl  intelligitur  Ccd.Apoc.  zo.a. Eccc  tabcrnacu 
Im  Dei  cum  borni.Et  hoc  tabcrnaculum  in  Chrilto  fixum  cfi, 

Mac. 


prxmitatur.  Dcfcribantautiuxtanumciu  vniuli.uiulq;  aiul- 
titudinis.6r>^//(>«a/ ei  eiquodfciihirurT^u.ti.f.  Pluribus  maiore 
parccm  dabis  .  Sed  contra  hoc  videtur  iUud qipojieafubditur  bic, 
Circuitc  tcrram  &c  defcnbitc cam,ac  rcucrtimini  ad  me,  vt 
hic  coram  dfio  Deo  vefiro  In  Silo  mitta  vobis  (ortem ,/.  ad 
hoc  qubdfciatur  qus  tribus  quampartem  habtre  debcat,fi  autefuif- 
fetfaCla  diuiftoperpartes  maiores  &  minores  fecundutn  maiore,  vel 
minorcm  nmUitudine  cuiusUbet  tribu^^perhoc  fuifiet  fcitum  quapar 
tcm  quxlibct  tribus debcret  habere  ,  &  miffio fortium  per  lofueeffet 
inutdis:imb  poffet  effe  nociua,ffifors  tribus  hntis  maiorem  multitudi 
nern  caderct  fuper  mmorcm  partcm.Ideo  fecundum  ifiam  viam  opor- 
tctdiccre  ipfors  cx  diuina  ordinatione  femper  cadebatfipcr  partem 
proportionatam  dU  tribui,&  ftc  non  poterat  effe  nociu  a.ncc  etia  er.it 
inutiUsfimb  vtUis.f.ad  reprimendum  contentiottes quxpofient  oririfi 
iUadiuiJio  efiet  fatia  fimpliciter  ex  ordinatione  humana .  ^Uj  vcrb 
dicunt,q,p.irtespr£di[i£fuerunt  iiiqHales,&  quxUbet  parsfuit  diitri 
buta pcr  fa/itiUas  vnius  tribus  .  vcrumtamen  vnafamiUa  accipiebat 
maiorempartem  quhn  aUafecundumquodcontincbat  plures  domos, 
&  vna  dotnus  maiorcm partetn  quatn  aUa ,  fccnndum  quod  c.Qt:f:^bat 
piura  capita,cr  quantum  ad  hoc  inteUigitur  quod  aUegatnm  efl  de /.'- 
brit  Ty;«wc/-or«;«.Pluribus  dabis  maiorcm,&:  paucior:bus  rai- 
norcm.  non  autcm  quantum  ad  inxquaUtatem  Jortiuiii  feu  partiun^ 
qux  aHignabantnr  fiiiguUi  tribiibus . 

8  ludas.  Erat.n.in  tcrmino  aufirab  &  trib.Ephraim  in  aquilonari, 
quiaeranttrib'isbeiUcofiorcs  ad  fujiinenduin  itnpetum  inimicorum 
aduentetium  coira  filios  \frael  ab  extra:quia  non poterantfic  ex  aUis 
partibns  intrarc^co  (p  rnixre  Mediterraneum  claudit  totum  latus  occi- 
dentale  terrx promijfionis.^&  lorda-^isfiuuius  latus  orisntale . 

4c   I   Cumque 

~Mac.i  I  .Csuper  hanc petra  i£di.cccl.mca.\\^{c  naque  Chnfius  fi- 
gic  hoctabcrnaculumin  fcipfo.  Perhocautcm  quoddicit': 
Qjiod  .  intelliguntur  apofi^oli  qui  poft  Chrifiii  fucrunt  fiinda- 
torcsccciciia^VndeApoc.2i.d.dicitur,<^nomina  duode- 
cim  apofioloru  &c  agni  fcripta func  in  portis  ciuitatis,  n  qua 
ccclcfiadcfign.nf'.  4  /^man.pcrquas  figmficac^^vniucrficas 
clcdoru  q.  m''du  h.ibct  poflclsione  in  tcrra  viuentiCi.Etdiui- 
dunfin  fcpj:ccribus.i.fiatus,rpr;rlacorLi,curacoru,c!er;corii, 
principuin,  militium  ,  vulgariu  :  dc  quolibetenim  fiacu  funt 
aliqui  acccpturi  poflcliioncni  in  tcrra  viuentium . 

1    Et  afcrn. 


Nu.ifi.f. 


119 


Glorordi.  &Nic.(ieLyra. 


uo 


^  Dciimprimritenerrloaim.vtqiiodlacccapiid  Dcu,  fortis 
A  gubcrnatione  ct  hoibus  dcmon(lratur:a]mm  vcro  faccrc  fc- 
aindi  lociA'  abum  tcrti  rQuod  itagcl^um  no  folum  in  rcr- 
ris  at bitror,fed et  in  cdcfttbus&^ huiufmodi  fortc  queapud 
Dcum  ct  mcritorum  contcplanoncdilhnguitur  ,  et  lUo  t^ e 
habit5,cunid;ui 

1 


Deut.jx.a. 


B 


dcrctcxccls'gc 
tcs  i\w  niimcru 
angeloru  Dci: 
ad  "tada  cfJ  por- 
cio   d<inuii    la- 
ccb,tunicul'' hx 
rcditatisciuslf- 
racl,hic.n.p.ute 
perl'ortc&:funi 
culu  liV.xlDcu 
dicitce  fortitu. 
Nocrgofortui- 
to  putadij  dlp 
forte  eucniflcil 
ii  angelo  Acgy- 
priorfigetc,3lij 
IdumaTorii,  alij 
Moabitarum  6i 
limilia.  Scdibi 
ct  fi  f m  numc- 
rum    ?.ngcl')rii 
Dci  diuiduntur 
gctcsfortc,(icuc 
in  hoibus  dixi- 
mus,<jaDciiu- 
diciu  occulcum 
fors  paditinpu 
blicu :  raiis  fors 
fuiflc  crcdcnda 
cff,qua,pmcn- 
tofuoquifq;  lila 
vcl  ilUgcntefu 
fccpcric  .Nccp 
fmgulos  quidc, 
q,  line  forcc ,  q 
fHaraba.  Dci  ludicio  di- 
fpendlt,  cueni- 
rct  -.diccndu  cli, 
vc  .nlius  talc  vcl 
talc  vitnm  a  nati 
uitatc  fortiatur.- 
vel  q3  bonian- 
gdi  .adfint  hoi- 
Dus  &:concrarij, 
vt  illc  angcl'  a- 
nimx  Pctti  cu- 
ftodiam  fortitus 
fit,  alius  l'auli,a- 
li*cuiuslibec  in- 
fancis  dcccciia. 


tiii  ucl  fluminu  flucnca  cxhibcu ,  .nlia  ifnbriii  ,alia  vccorum, 
alia  marmis,  aiia  ccrrcnis  animaJibus  ucl  lingulis  quibufq;  c 
tcrra  gigncncib.prx'lic,& circ in fingulis  facfa inctfabilia d:- 
iiin.r  diipcnlacionis,uc  in  ordinc  fuo  cunda  ^>  vnamquaque 
vircute  dirimantur,6<:  copetcnti otHcio :  vndc:  'Honne  omncs^ 

funt  adminiiiraiy 

amacccpcrantpofireflioncsruastranslordanem  ad  Orientalcmpla- 

eam,quas  dcdit  eis  Moyfes  famulus  dni .  Cumque  liirrexiilcnt  viri,vc  * 

pergercntaddcrcribcndrircrram,pcepitcisio(ucdiccns:Cncuiteter- 

ra  8>c  dclcribitc  ca,acreucrtimmi  ad  me,vt  hic  coram  dno  in  Silo  mic- 

lam  vobis  iorte  Itaq;  pcrrexcrunt  &  lurtrantcsca  in  fcptepartesdiui 

fcrunr,rcribentes in  voluminejreuerficjuefant.id lofiiein  cafl.ra  Silo. 

Qui  mificrortes  coram  dnoin  Silo .  Diuilitq;  terr^m  filijs  Ilrael  in  le- 

ptepartes.  Et  afcendirforsprima  filioruBcniaminpfamiliasfLias  vt  ^  latioe  dccerm, 

pofliderent terra  inter  filios  luda  &  filios  Io{eph,Fuitq';  tcrminus  coru      f^  pcr  mctiabi- 
-        A        1      -    T      1  •  1  .        i      c  •        !•        lcmDciproui- 

cotra  Aquilone  a  lordane ,  pgens  luxta  latus  lericno  Scptentiionalis 

plag?,&  inde  cotra  Occidente  ad  niotana  cofccndens ,  6:  perueniens 

ad  lolitudine  t5ethauc,atq,  pertrafiens  iuxta  Luzaad  Mciidiem  fipla  j 

cftBethclj  defccnditq;  in  Ataroth  Addar  in  montequieltad  Mcri- 

die  Bcthoro  mfcrioris,&  inclinatur  circuiens  contra  marc  ad  Mcridie 

montis,qui  refpicit  Bethoron  concra  Aphricum.  Sunttjucexitus  eius 

in  Cariathbaal,  quac  vocatur  &  Canathiarim  vrbe  filiorum  luda.Harc 

cft  plaga  contra  mare  ad  Occidencem.  A  Mcridicautem  ex  parte  Ca- 

riachiarim  cgreditur  tcrminus  contra  mare ,  &  perucmt  vfque  ad  fon-  4 

tem  aquaru  Ncphtoa.  Defccnditq,  m  partem  montisquireipicicval- 

lcm  filiorum  Ennon,  &;cftcontra  Septcntrionalem  pl.igain  cxtrcma 

parte  Vallis  ilaphaim  Defccnditque  in  Gccnnon,id  ell  Vallis  Enno, 

iuxta  latlis  IebuI:Ei  ad  Aultrum,&;  peruenit  ad  fontem  Rogel,  tranfies  J 

ad  Aquilone,6c  egredicns  ad  Enfemes,!d  efl,fontem  (olis,&:  pertran-  ^ 

fit  ufque  ad  runiulos  qui  funt  c  regione afceius  Adomim,dcfcenditq; 

adHabenboen,  ideft,  lapidem  Bocn  filij  Ruben  ,&pertranfic  cxla-  "^ 

tcre  Aquilonis  ad  campcfl:ria,defcedicq;  in  t  planicie,&prartergredi- 

tur  contra  Aquilone  Bethhagla,  funtq;  exi  tus  eius  contni  lingua  ma- 

ris  i.-i.lfiflimi  ab  Aquilone  in  finelordanis  ad  Auflralem  plaga ,  qui  efl 

terminusilliusab  Orientc.HarcellpoirelsiohlioriiBeniammpertcr- 

mmosluos  m  circumitu&ramilias  Iingulas.  huerurqueciuitateseius  «    Adam.  Beth 

lericho  &  Bethhagla  ,  &  Vallis  Cafis ,  Betharaba  &  Samaraim  &  Be-      lchc  quoq^  non 

thei&:Auim&:  Aphara&Ophcra,  ViIlaHemona&Ophni&Gabee 

ciuit.itcsduodecim  &  ViIla;eariJi.Gabaon&Rama&Beroth&:  Mef- 

phe,  CapharaAmoIa  &:  Reccmlarephel  &  Tharcla  ocSelaEleh& 

Iebusqua:eil:  IeruIalem:Gabaaih  &  Cariathciuitatesquatuordecim  9 

&:  villx  earum.  Hsccft  poflcfsio  filiorii  Beniamin  iuxta  familias  fuas. 


D 


Ti'jfpusy&-inmini 
jlcriim  mifii ,  prc- 
pier  cos  cjni  h.trc- 
ditatcm  capiunl  fa 
Litis,  Ad  horum 
imicacioncm  di 
cficurforccs  du- 
cnpcr  Icfuin,iS£ 
hxrcdicas  pcii- 
busdiuinadiipc 


proi 
denciam  ac  prc- 
fciecia  in  his  for 
tibus  adumbra- 
ri  futura;  in  coe- 
lis  hcCrcditatis 
cxemplar,  quia 
lcx  vmbradici- 
tur  futuroriibo 
norum  habcre, 
Hinc  I'aul' ait: 
^cccfidiis  ad  Sio 
MOitccm,  is-  ad  ct- 
uitatem  Dei  viitcn 
tii  liTufa  cm  caLe 
Jiem.Eii  crgo  ci' 
uicas  i  cclisqug 
df  Icrufalem  6C 
inons  Sion .  No 
finc  cauia  Bc- 
niamin  acccpic 
in  forcc  lua  Icru 
falem  &c  montc 
SiO,  fcdquiacu: 
lcltis  Icrufalem 
ratio  cxigcbac, 
vt  no  alijdarcc' 
tcrrcrtris  qug  c 
figura  cocleftis. 


N6  cflcnimdu 
C  bitandumdcDciii!dicio,quivcl  illorum  dignitatevclaai- 
ma:  nofirc  ad  liquidum  rcfpicic  qua!ic.-ite  cuiq;  nofiru  cufio 
diadariquadaforcc  myfhcaChn  difpcnfacionc  direi3:a:Pu 
to  ct  dc  his  virtucib.q  niudi  ni)!''ficriafufccpciuc,cj,  noior- 
tuito  illa  vircus  ccrrie  vcl  arboiu  germinationib.pfit,illafbn. 

tium 


line  certa  ronc 
in  fortem  ludce 
dcccrnifvi  Hc- 
bron,  velfingu- 
Ix  cjuitatcs  fin- 
gulis  tnbubus 
confcribuntur  . 
Scd  calcfiialo- 
cainquibusIerufilcm&Sionnominantur&c.  qua;  hisvi- 
cinafunc,  hocin  fcrationrs  coiitincbant  in  ccclisquodfoi- 
tc  gubcrn.ibati)r  m  tcrris.Hinc  crgo  cfl,quod  difpenfauir  di- 
uina  fapicntia  nomina  qua^dam  locorum  icribi^  qux  myfii- 
ca  inccrprccacione  cocineanc  quib.indicacur,quia  haec  ccrcis 

racio- 


N  I  C  O  L  A  V  S    D  b    L  Y  R    /\. 

4c  1  Cumcfuc  .  Hic  ponic  cxcluc:o  dcMcripcionis ,  ^  p.accc  Ira 
cx  prxditiis ,  qualitcr  aUoli.titum  fit  vt;  fortibus  d;du  iuic 
TOpta7..c. Si. cc Nu.  ji.  2,  fit  d/ra-.Hicpcnit!'  rcrra" ci.  lcnpta: 
afiign.itio:t\:pnm6t.ibui  Beiuamin.  fccundo alij.s lcx tnbu 
bus  ip.c.  Cirta  pnir.u  primo  tribui  Bcniamin  ccrnuni  aifi- 
gnant.fccundo ciuicatcs  iioiancui,ibi.f /tf/ «/;/</;. Circa  pnnui 
df.  Et  afcen.Hoc  df  quia  Ici  uiaicni  pio  parte cccidjc  ui  cn  bu 
Bcniamin.vt  didum  fuic  fupi.a  quo;  cft  in  altiori  foco  quam 
]ocacircuiimdjac>.ntia,iLquuu:;  j  .Atque.  Dncalicju:  quod 
ipfa  cft  Icru falcm  qu,E  vocata  cft  Luza &  Bethc],vtuiclu  ni 
fuit  Gcnc.i8.fcd  hoc  non  vf  vcru,quia  infra  co.cap.  vbi  no 
minaturciu!t.atcsfortisBcniamin,Bcchc],(S:  Icrufalcditiin- 
de  noianturin  mcdioalijsincerpofitis.Itcm  hicimmcdiatc 
antc  fit  mcn tio de  Bcihaucn,  qua: cft  cade cu  Bcrhcl,  vt  di- 
dum  cfi fupra 8.cap.  Et idco mclius  vf  quod  ifla Bctlicl  Lu- 

za  cft 


za cft  alia a  lerufilcin:  ncc  cfi  inconucnicns  qd  plurcs  ciui- 
taccscifdcm  non. »  ^bus  nomincnt^quiahoc  ffcquenter  rc- 
pcnt'.  Aducrtendum  tn  cfi,  q,  ifia  Bcthcl  non  cft  dc  f brtc  Be 
niamin,i6  df  \\)c:vertranfictii  luxia  Lu%.m.nb  inclu'dcns  ipsa: 
idco  Judic.  i.dclbrtclofc-ph  etdicitur.  4  Contra.V cuiuscii 
aquilonans.  &  ponitur  hic  ji  parte  orbis  cx  qua  flat  ilk  vcn 
tus.  5  /«.vfd.habitatons  Icriifalcm,cujus  vnaparsccciditin 
forcc  Bcniamin.  6  £f.  HcbnEidnt  :  Vfqjad  tcrminoserc- 
giunc  afcefus  Adomin,  idcfl  fanguinum  .  Dnt  aliqui  cj,  crac 
rbi{;cquentia]atronii,qui  cxcrccbanthomicidia. 
7  f  i/i<.Rubcn  no  cfi  hic  nomc  patriarch.v,quia  fihi  eius  .ac- 
ccpcruc  poHcliionc  vlcra  Iorclane,vc  paccc  cx  fupradictis,fcci 
cft  nomcalcerius  hois  euifdenois.  8  Fue.  Hiccolcquencer 
ponuncurnoiaciuicacutnbusBcniamin,  &:  lcgat-lfa  ficuc 
laccc vfq; ibi.  9  Ei. h.xc.n.ciuicas mulcipliciccr noiacafuic, 
vc  didu  fuic  Gcn.2}i.&  pro parcc  cccidic in  tribu  Bcnianun. 

-"CAP. 


Noin'' 
niyll 
preta. 
eft. 


M  O  R  A  L  1  T  L  r7"  '■ 

»  Et  «/ifjj.qui  interprctat  filius  dcxtcrx,  &:  coucnit  flatui  p- 
latoium,quidcbcnccireindcxtcraChrifii.Apoc.i.d.  £■(/;.<- 

bcbat 


hehatin  dextcrafuafeptemflellas.Etfuhditm-ihidcm.Septisld- 
U  angdifuntfcptcm  aclefiiirum,id  cfi,epifcopi  e^rum. 


I2I 


lofuc      Cap.  XIX. 


I2Z 

A  rationibus  non  cafufieridifpcnfanir.  Sicur  enim  non  for.       busconcextam.Scdfcitoteinhismvfterfarotiner.-  mi.nrr.  n 
^  tuico  .Ileangelus  Mid>ac],a)i"  Gabnel.aluis  uc;  o  Rjpb.ad       quam  pot  humanus  fcrmo  prc>frrrc\,dnudims  mnrr  i,.  ... 
uocacur  &  illc  patnarcha  Abraham,&:  ijic Ilaac,&: alius la-      dircCosmta  func hxc illi incegrc quiraprus  clVul^   ad  ccr 


tribus. 
li 


nousco 

t.^i.  a. 


cob,  uel  illcex 
Abr.im  Abraha, 
ilJe  Iliiac,  &  a- 
Jius  Ifracl.  Scd 
Sc  cerca  racionc 
jlla  Sara  ex  Sa- 
raijillelfrael  ex 
lacobjVel  illcA- 
braha  ex  Abram 
&quifqj  angelo 
rum  vel  hcini- 
num  cx  his  qujc 
fibiiniunguncur 
officijs&acubus 
nommaforciun- 
tur .  Ica  confc- 
quens    cff  loca 
qu.-cdam  eiVccx 
letiii  (\:   ciuica- 
ces  ,  fkuc  leru- 
falcm  cxlcftis  di 
cicur  ,  ic  mons 
Sion,ciIccciam 
alias  quarum  ft- 
guram  ifJx  c\ux 
in   terris    funt , 
contincnt,  qu.e 
hic  nobis  pcr  Ic- 
fum  Nauc  my- 
fiicc    defignan- 
tur.  Deciuitati- 
bus  di£bjm  pu- 
to,  ^cdificahuH- 
tur  ciuitates  ludx: 
&  haVitabunt  ibi . 
Ec  ,  in  domo  pa- 
trismei  manfiones 
muli*  fitnt  .    Ec 
e{lopote{iater»ha- 
bens  fiper  decem 
ciuitates.  Necr- 
go   cuiT»    fafli- 
dio  \\xc  legacis, 
&  pucetis  vilem 
fcripturam     cx 
mukis  nomini- 
bus 


C  A  P.     XIX. 


Tegrcfla eft  forsfccunda  filiomm  Simcopcr  , 
cognationesfuas,  fuitqih?rcdirascoruime  i  ^uocunque 


tium  ccelurn  .  In 
C(^loenim  viditc^ 
lcfJia,  v-dit  Icru- 
falc-nirxjcfi-em  vc 
rainciuicaccmDci 
&c  Sion   montem 


*.Cor.cia. 


oci 


dio  pofrellionis  filioru  luda,  Bcrfabce  &:  Sa 
bec&  Molada,&  Aierfual,  Bala  &  Ase&  E- 
i  .M?5.*@    thaol,Bcthu!,  H.ivma&Sicelcg&Bethmar 
Ik^k&^  chaboth,&Hafcrlula,&Bethlcbaoth&Saro 
.. — —^r^-^-:^^  ne,ciuuates tredccim  &  vill^ earu. Aui &  Re 
mii&  Athar,<S<:  Afan,ciuitatcsquatuor&villxcarum.  Oes  viculi 
pcr  circuitii  vrbiu  iftarum  vfq,  ad  Baalaath ,  Becrramath  cotra  au 
ftralemplagam.H^cefthiErcditasfiliorum^-Simcoiuxcacof^natio   3 
ncsiuasinpoJfcfsione  &  funiculo  filioru  luda    :q,amaiorerac,  & 
idcirco  fil.j  Simeon  poflederiit  in  medio  h^redicatis  corum  Ceci-  a 
dic  quoque  f  )rs  ccrtia  filioru  Zabulon  p  cognariones  fuas,  &  fadus 
cft  tcrminus  poflefsionis  eorum  vfque  Sarid.  Afccndicq;  de  mari,  & 
MeraLa,ac  peruenit  in  Debbafech  vfqueadtorrentem  qui  eft  c5cra 
Icconiam  ,  &  reuertitur  ad  Sarid  cotra  >.  )rienteni  t  in  fine  Befelcth 
Thabor,&cgredicur  ad  !)abereth,afccnd]tquec6rra  Iaphie,&in- 
de  pcrtranfic  vique  ad  Oricntalem  plapam  Geth  Hepher  &:  T^ca- 
fin:&egredicur  in  Rcmm5  Amthar  &  Noa,&cireumit  ab  Aquilo 
neHanaton.Sutquccgrefluseius  vallis  leptahel  &Cathcth  &  Naa 
lol  6c  Scmcron  & ledala  &  Bechlehem:ciuicates  duodecim  &  uill^ 
earii.HfcefthiEredicaScnb.filiorumZabulopercoeiiaciones  fuas, 

.,^1     oo,    ;      1-  irr    1  rC     n  r  bilium  iacramcn 

viDcs & uiculi  earum  indcharegreliaeitiorsquarca  per  cognacio-      torum  vii  Timo 

nes  fuas,faicque  eius hajrcditas lezracl  &  Calaloth  &  Sunen  &  Ha-      tlieo  ait:  Memor 

pharim  &  Sehon  &  Anaharach  &  Sabboch  &Cefion,  Abes,&  Ra- 

meth  &  hngannim  &  Enhadda  &  Bechphefes,&  puenit  terminus 

eiusufqucThabtir&Schefima&Betbiemes,  erancquc  exicus  cius 

lordan.sciuicaccsfedecim&uill^earum.  Ha:ccft  pofll^fsio  fiiio-  *  JilTdXr^"'^ 

ramliracharpercognationcsfuas:  urbes  &  uiculi  carum .  Ceci-  5,  ' 

^^  CAP» 


5 


ci\.  Vidit  Bethc- 

lchcm  &C  Hcbrofi 

&:omnia  qu.cferi 

buncur  hic  forte 

diuifa   .     K.;icio- 

ncs   quoquc   eo- 

rum  i:i  fpiiicu con 

prch^ndic:  confir 

tctnr  ciiim  fe  aii- 

dilfe  verba  &c  ra- 

ciones  qua;  non  *  fuit h*re<!i- 

licec  homini  lo- 

qui ,  quales  fcili- 

cetillierant  qui- 

bus  diccbat, 

'hionne    homines 

e^is  cr  feciindum 

hotninnn   ambnla- 

tis  ?   Diccbac  ca 

forficanillis  ,  qui 

non    fecundum 

carncm  ambula- 

banc,Timocheo 

&:  Liica;  ^  cx- 

teris   difcipulis  , 

quos  fciebac  ca- 

paces  efle  inetla- 

bilium  facramcn 


tas    filiorutn 
SimeoB . 


i.Cor.ij.a. 


f  contra  tsrmi 
num. 


esi0  ■perborum  qufi 
a  me  audifii,  quit 
commeado      fideU-  J.Tim.i.a. 
biis  hominibHS ,  ^  ** 


i 


NICOLAVS  D£  LYRA. 
C  A  P.    XIX. 

ET  egrefia eUfors «<rc.Hicconfequenter  fcribuntur  fortcs 
fcx  tribuum,&:  fecundum  hoc  poffcc  diuidi  in  fex  par- 
t^s.Sccunda  ibi.Ceceditfors  ter.crc.tcnia.  xhi.lffacbar  egrcfi(^c. 
quarca  ibi  Ceciditque  iors  quinta  trtbui  filiorum  ^fer.  quinca  ibi. 
FiliorMm  l^epthaU.  kxuihi.TribHifiUorum  Dd.Citcaprimum 
dicitur. 

1   ff.fcilicet  a  fortcBcniamin ,  quar  fuit  prima  de  feptcm 
vltimisjdequibus  loquiturhic  fcnptura. 
1  FMtej;  quia  ficut diclum  fuitfupra  i  j.c.ifta  ciuitas  &  plu- 
res  alic  fucruntaffignat^  tribui  Simcon  ,  cuius  ratio  polka 
cum  dicitur. 

3  W,«f.quia  maior  crat quam  poflcffio  aliarum  tribuum.Di 
cuntcommuniter  expofitores  ,  quod  habuerit  teriam  du- 
plicitcr  lcilicet,pcr  fortem  ISc  pcr  conccdioncm  li  polJet  ac 
quncre  luxta  fc,&: quiaerat tribus bcUicofa  dilacauic  cermi 
nos  fuos ,  &  idco  quandopoftca  dcbuic  aflignan  tcrra  fe- 

pcem 


ptcmtribubusquxnondum  poflcffioncm  acccperant.re- 

pcitum fuit quod terra rcfidua non fufiiciebar  eis , &:  ideo 

aliquaJocadcforccIuda  tiicrunt  adiunda  forti  tribus  Si- 

meon,vtdiciturhic.  £c  aliqua  Ibrci  cnbusDan,vcdicecur 

infra . 

4  Cecidit(f; .  Hxc  cft  pars  fccunda :  &:  legacur  Jiccra  ficutia- 

cccufqucibi. 

y     In  //.Hcb.dicunc  gebul  Chislohi  Cabor.idcfl ,in  terminii, 

Cisloch  nomen  communc,&:  lignificac  pendulum  moncis 

quJ  cft  locus  intermedius  fummitatis,&:  valJis. 

6     «ef/;/eew.ifian6eilillaBethtteminquanatus  fuitChri 

ftu$,quia  illacit  dc  fortcludc.iita  autem  cfi  de  forceZabu- 

lon,licuc  enim  frequcnccr  diclu  cft,plurcs  ciuicaces  ucl  uil-. 

Ic  limilicer  nominancur. 

7'  iffuchar  eg.cfja.Vixc cft  tcrtia pars,  &:  Jcgatur  Jiccra ,  ficuc 

lacccviqueibi. 

8  «cr/)/ew«.i.ciuicas  foJis,&:  fic  nqminabacur  :  quia  forfita 
Gcntiles  ibi  cokbant  folem. 

9  Cccidittinefcrs  ijuinta.hixc  cft  pars  quarca,&:  Jcgacur  Jicc- 
ravciacec.    • 

1     FiUorutH. 


TTrntT- 


■n-r 


MORALITER. 

t  Etegref  qui  inccrprecacuraudicns,&:conucnitftacuicu- 

ratorum  qui  audiuntfynodaJia  ftatutaabcpifcopis,&:  dcnu 

tianc  fuis  parochiis . 

^Cecidttif;.  qui incerprccatur  habitacuJum pulchritudinis, 

«  conuenic  ftacui  clencorum.in  quibus  refuJ^crc  dcbct  de 

turhoucftatis. 

j     Iffa- 


7     Iffachar.Per  Iflachar,qui  merccs  inccrprctatur,fignatur 

ftatus  rcligioforum  qui  bonanatur5&:  lortunx  cxpcnunc 

promercedcregnic«lorum .  j  ■■\i.:^- 

9     Ceciditque  qiii  intcrprctar  carccr,&'  conuenitftatui  prin 

cipum,adquorumfpcclac  ofiicium  illos,quos  parerna  ca- 

ftigatio  corrigerc  non  pocuit ,  vmculis  &c  carcenbus  man- 

ciparc' 

FiUoritm 


1^3 


Glofordi.  6cNic.cicLyra. 


-    **  — 


124 


C  A  P. 


XIX. 


Fltiorum.Aiizuf.S:  Anionbjrus  pmafitvt  habitarctin 
r    -  ■  ■'-        -  ■  •         -^  •  ' 


corpn<,rtiirbct  &  ropiat  mcte^abhibcancur  ailt  multx  oro- 
ncs,multaiciuiiia,nuilcccxorci(taruinuocaci6cs,&:adhcc 
oia  iurdus d^mo i  obfcllb corporc pflftat,  tolcrabilmscxor 
cift.ircimp^iias  tcresex  Dci  nominisinuocacione  tormeca 
^  dillcdcn.-.lca  intcUigcndum  cft,quia  Amorrhci  pfiftunc 

habitarc  in  li- 


Oneen.  ho. 
«4.  aa  lofue. 


nocrat.Idcodi- 
£tum  crt  X  Do- 
mino .  Fa<^u  cfl 
vc  cofortarccur 
corillorum,qui 
iinuil  confpira- 
ucruntinircbd 
lum  contra  Ic- 
fum,nciftaillis 
mifcricordi.i  p- 
bcrcturcciacon 
tra  prarccptiiin 
Pci,iircm.ilif- 
icnc  non  cxpu- 
gnati,&  fcncfi.c 
tc  lcfii ,  vcl  dc- 
fundo  rclinque 
rcncurcxpu^na 
di  filijs  iKael 
qui  ci.s  p  prcccp 
tumDiii  pofvcc 
pa;  ccrc,  quod  il 
le  non  laccrcc . 
Adam  .  Iuxta, 
Ixx.nialicAmor 
rhfus  habitarc 
in  EloStiSfina 
nim,  Amorrh^' 
inicrpcac^amai* 
vel  amaritudo  , 
habicatcs  crgo  i 
iwietante»  -l-Elon^c],  inccr 
prccat"  t  aricccs 
veh  S.inanim,cj, 
inccrprccat  pa- 
Cifici  .  Amari(5«: 
aricccsfuncq.  in 
ago<ic  poiici  Za 
bolicas  ftru.Ui- 
ras  cxpug,n.irc 
con.ituiipacifici 
vcr6,qui  carnali 


concupifccnciis 
fupcracispaccm 
anima:  gcrunt . 
In  vtrifq;  tamc 
coccndicdiabo- 
lus,id  cft,amari- 
tudo  periiftcrc. 
Sicrgo  inimica 
virc'.i.  d(gmonis 
cxamancudinis 
turba  vcnics  ob 
fidcac  alicuius 
cor- 


lon,  &  in  San-. 
nanin  .  lic  vc 
oflendcrcc  icn- 
pcura  quia  pcr- 
tcrcnccs  p^iias 
&:  flagclla  pcr- 
iiflunc  ,di.  quii 
grauis  cflcfta 
cll  fupcr  cos  , 
nian'  Hphrcm , 
quod  fic  pcr  c- 
xorciflarum  ma 
nus  impoiicio- 
nc  vchemcncius 
impoficam  ,  vel 
per  bonos  adus 
hc  opera  bona . 
C^acOjCnimmc 
liora  gcrim'  vcl 
agimus  &c  in  op- 


conucrfa- 
canco  ilhs 


iBlim 


A 

^^    ^  - 

QuTf.io.in      X^  Elon  &  intSananim,&:  ingrjiu.icus  clt  mr-nus  Ephrc 

oruc  fupcr  eos,&:  facti  fuiit  ti  ibutarij  illi.Hoe  iarn  p  pracccptum 

t  SaUnon  pomini  flcbat,&:  adhuc  viucbat  icfus,  fcd  dux  in  iUis  plijs 
pra:    fcncdutc 

ditquc  fors  quinta  tribui  filiorum  Afcr  per  cognadoncs fuas,fuitquc 

terminus  corum  Halchnth,&:Chali,&  liere,&  Axaph,&  Elmclcch, 
&  Amaad,&  Mexal.&pcrucnitufquea-i  Carmclummaris,  &Sihor 
&  Labanath:ac  rcuertitur  cotraOrientem  Bethdagon  ,  &  pertralit 
ufquc  Zabulon,&  uallcm  Icphthacl  conira  Aquilonem  in  bethcmcc 
6:Nehcl,cgrcditurq;  adl?uamCabul6c  Abran  &Rohob&  Amon 
&  Cana  vfque  ad  Sidoncm  magnam,  rcucrtiturquc  in  Horma  ufquc 
ad  ciuitatcm  munitiflimam  Tyrum,&  uiqucHoia:  cruntque  exitus 
cius  in  marc  de  funiculo  Achziba,&  Amm.i,&  Apec,  &c  Rohob ,  ci- 
uitatesuigintidua:  &uilI?carum.Hx'ceftpo(reflK)filiorum  Afcrpcr 
cognationes  fuas;urbefqi  &  uiculi  carum.  Filiorum  Nephthali  fexta  i 
pars  cecidit  per  fimilias  fuas,&:  ccepit  tcrminos  de  Helcph  ,  &  tlon 
Saananim,&  Adami,quxefl:Neceb&lebnaelufqueLccii,&egrcf- 
fuseorumufque  ad  Iordane,rcuertiturqj  tcrminuscontra  Occiden- 
tem  T  Azanoth  Thabor,atque  inde  egreditur  in  Hucuca ,  &  pcrtran 
lit  in  Zabulon  contra  Mcridicm ,  &  in  Afer  contra  Occidentem  :  & 
in  luda  ad  lordanem  contra  ortum  (blis  ciuitates  munitiflimac :  Af- 
lcdijfnh^er,&Ammath,&Recchath,&Cencreth,  &  Edcma,&  Ara- 
ma,  Afor,&Ce<Jes,&  Edr.ai,&  Enhafor,&  Icron,&  Magdalel ,  Ho-  ^ 
rem,&Bethanath  ,&Bcthlamcs,ciuitatcsdecem&  noue,&  uillas 
carum.Ha^ceflpoflefsio  tribusfiliorum  Nephthalipcr  cognationcs 
fuas:urbes,&  viculi  earum.Tribui  filioru  Dan  p  familias  iuas  egrcf-  ^ 
fa  ert  fors  feptima  :  &:  fuit  terminus  poflefsionis  cius  Saraa  &  Elbol  4 
&Hirfemcs,idcft,ciuitasfolis:  Selebin,&  Aialo,  &Iethela,Elonj& 
Thcmna,&  Acron,Eltece,Iebbethon,&:Baalath,etlud,et  Banc,  et 
Baracct Gcthremon,et  aqua:  lercon,ct  Arecon,  cu  tcrmino  qui  re- 
fpicit  loppcn,et  in  ipfo  fine  concluditur. Aicenderunrq;  filij Dan ,  ct 
pugnaucruntcontra  Lelem,ceperuntq;  ea,  etpercuflerunteainore  6  peragcrctcrrain 
gladij,etpofledcrunt,cthabitaiieruntinea,  vocantcsnomen  ciusLe  _  ^iEcundumnacs 
fcmdan  :  ex  nominc  Dan  patris  iui.  H:ec  cfl:  poircfsio  tribus  filiorum  b  cumcfue.Adx 
bus  dcfidcnjs ii  ^  Dan  per  cognationcs  fuas,vrbcs,et viculi  carum  Cumq;  compleflTct  8  man.  Videmaa 

^«...^...^,  ^nnr\,c  ^    f  N'""!  ipfc  prifumpfit  fiiftus  oraniuin  nouiflin,uf,vt  cflirt  ommuiii  prinius.     b     Sanfti .  lUCtUdinCm  ,  Oi 

fortcdiuideretcrra{ingulispertribusfuas,dederuntfilij  Ifraclpof-  9  humilicatcm  Ic 

a    fMundi  coidi?  hal-iiutionem.  b     f  lela  Chnltu.    c    f  In  corde  cu^uftiue .  lU,q  UlgnC  rCre- 

fesfioncm  Idluc  filio  Nun  in  medio  fui  iuxta  prxceptum  Domini.vr  ^^  ^^^  nomcn  vcri 
bemquampoftulauitDannathiaraainmontcEphraim.   Et  a:din« 

a    TVirtuubus.    b    f  Anunam  caiuCjuo. 

cauit  ciuitatcm,habitauitq;  in  ca.Ha:  funt  poflefiiones  quas  fortc  di~ 

uilerunt  Eleazar  facerdos,et  lofue  filius  Nun,  et  principes  familiaru 

ac  tribuum  filiorum  Ifracl  in  Silo  coram  Domino  ad  oftium  tabcr-  ^^  f^^'"?  ^^7'"r' 

1.     n-  ••  r  &'■■  iple  dcdic 

nacuU  fcUimonii,partitique  lunt  terram  .  hfditatc  omm- 

. ^  *^"^ 

Lais.lud.iJS.  vbi  agitur  dccxpugnationcdida-ciuitatis. 
7  yocantes,  idcfi,nominc  compofitocx  anciquo,&:  nouo, 
&:  fccundum  iflam  traslacione  in  Hebraro  habccur,£f  n/ca. 
uertint  nomen  Lefem  Dij'/.i.ciuicatCm  qu;C  prius  Lcfcm  voca- 
batur,nominaucrunt  Dan  nominc  liniplici^&  hoc  cofonac 
ci  quod  dicitur  lud.  iS.vocnto notnine auitatis  Z>;iH,,qU2E prius 
Laisdiccbacur. 

)i  Cum^ue.Hic  vlcimodcfcribicur  ducisdiuidecis  poileflio.f. 
Iofue,cj  licuc  fidclis  difpcfacor  alijs  tcrra  difiribuir,  nihil  ac 
cipics  libi  xPpiia  authontatc,fcd  ppfi  c6cc{Iionc,i6  fubdit'. 
p  Dedc.  lux  ta  cii  fuii  bnp]acitu,iicut  crat  iufium,  i6  fubdif. 

10  f^rbem.EvAi  cnim  dc  illa  tribu,vc  habctur  Nu.i  j. 

11  H<e/«w*.  quefupradiil^' funt. 

1 2  Coram.  idcfi,in  atno  ante  ofiium  tabernaculi ,  &  dici- 
tur  cabcrn.nculu  ccftimonij  quia  in  illo  crac  arcaui  qua  crac 
lcx,qua:tefiimonium  in  pluribus  locis.vcce.vocacur . 

^  CAP. 


cimis 
mur  , 
h.ecgrauioracf- 
ficiutur  .Gracus 
efiillis&c.icccp- 
tus,cj.inturpitu- 
dine  &  fiagitiis 
viuic  .  C^i  ve- 
roinbonis.-jcli- 
bus  manuin  lli- 
pcr  cos  grauaue 
ric,ctiam  fi  pcni 
cus  cxpcllcicnS 
potueiic  ,  cri- 
bucarios  cos  fa- 
cicc  ,  &c  fubic- 
dos  .  Ecabic- 
runc  fili)  Ephrc 


Homi^. 


faluacoris  Icfu  . 
Dedcrut  mc^tfilif 
Jfraet  forcem  le- 
fu  fitio  Islaue  infe 
met  ipfis  perprx-' 


NICOLAVS  D£  LYRA. 

Fliorum  T^cph. Ha:c  ci\  pars  quinca,&  legatur  litcravc  ia- 
cc  t  ufquc  ibi.  3  ^/oc.propc  locuni  illum  f luc  nacus  Tho 
LiaSjUt  habccur  in  pnncipio  bbri  fui. 

5     rn/jM/.Hacccfiparsfcxcainquadcfcribicurfors  fihoru 
l)an,cumdicicur  , 

4  £f /«u.dicunc  aliqui  quod  iflx dua: ciuiratcs  non  fucrut 
de  fbrte  Dan,fcd  fuerunc  luxca  fortcm  ipfius  Dan,ica  q,  ibi 
tcrmin.abatur  lorscius,cranttamcndcforce  Jud.c.  Alii  auc 
dicunc  qiiod  liccc  fucrinc  dc  lorcc  lud?,  fucrunc  cii  adiucl? 
forci  iplius  Dan,c.!dc  ratione  qua  .nliquaj  ciuitaccs  dc  forcc 
Iudartucrucadiund(jfoiti  filiorii  Simco^vciup.diftum  clh 
^  £'H"/'.IftaciuitasfuitdcfortcDan  ,tamcn  crat  iuxta 
forcem  ll&char,ira  quod  Illachar  ibi  ccrmin.ibacur  fecun- 
dum  vnam  fui  parrem  vc  pacct  ex  prxiniiris . 
<  Tugnauerunt.Dicmt  Hcbr^ijqcl  h^c  cft  ciuicas  cj  vocatur 
Lais. 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

I  •f'«'"'«w.Nephth3liinccrprccacurdilacacio,&coucnit  fta 
tui  mihtQ,quotu  labore  res  publica  confcruafac  et  dilacaf . 


3  Tribui.jyan  intcrprccatur  iudiciu,&c6ucnicflacui  vulga 
rium,qui  ludicancur  in  fbro  fccrcco,&:  publico,& hoc dupli 
cijfciltcctccclcliafiico  &  fcculari. 


Ily 


lofuc      Cap,  XX. 


126 


fi  bus  filijs  luda  fz  Ephraim,&  d'midis  cribui  ManafTe,  &  Ca 
'  leb  filio  Iephone,ipfe  mific  ternos  viros  p  fingulas  tribus,  q, 
tota  terca  peragrarcnt&:  defcriberent  in  libro,  &  redeuntcs 
ofienderent  fibi,5(:  fe  in  nouiffimis  referuauit ,  &:  voluit  efie 
oium  nouifiimuSjVC  eflec  oiumprlmus,  nec  fibi  hfdicacem 
pfumic,fedapo 


refogij 


■le/lj.c, 


a.j».3, 


pulo  acc/pic  cui 

dedic.  Scdhxc 

figuralicer  cocin 

gebacillis,nobis 

^pofica,vcillud 

pcepcum  ferue- 

mus,  qd' ifie  ope 

re  compler.ic . 

Quanto  maniiti  es 

tanto  magis  humi' 

lia  te  >  &  ante  do- 

minu  inueniesgra- 

tiam.^li\\h\.Site 

duceordinauerint, 

necxtollariiyfede- 

Sio  inter  eos  ejuaft 

vnusexipfts .  Vi- 

B  de  ergo  quo  e- 

rac  dux  populi , 

quieosincrodu- 

xic  in  cerra  fan- 

dam ,  in  cerram 

j)mi(rionis.  Ip- 

fe  crac  fucceflor 

Mofi  ,  ncc  fibi 

Jjmitcic  fumere 
orce  ccrrae,  fed 
dux  populi  cxpe 
dac  vcapopulo 
porciuncula  ac- 
cipiac,  &a:dift- 
cac  lociiqueac- 
cipic  &  cxcruic, 
ucuerc  faciacdi 


C  A 


>^;^^^.^m^- 

fe 

i% 

1 

^^^^  Ja 

^^ 

'C>a>3 

fibi  non  diftribuic  aliqua  porcionem?  Imicatus  cft  in  co  mo-  D 
dcftiam  Diii.Di/cife^aic,^  me,(/niamitispm  & humilis corrfe.Ex-  Mitth.  11 
cremam  icaq;cxpercus  efiinopiam,  icaucnedomuquidem 
haberec,ubi  reclmarec  capuc  fuum .  Docuic  icem  eos,qui  in 
aliquo  magiftracu  func  confticuci  non  fuis  comodis,  fed  vci- 

licati  fubditoru 

P.     XX. 

I 


ifcruiredeberc. 
CAP.  XX. 

uorum  &c.  Ori- 
genes.  Adciui- 
^  caccs  refugij  co- 
fugiuncnonoes 
homicid:e,fcd  % 
ignoraccr  horrii 
cidium  comife- 
runc.'Suncenim 
aliqua  peccaca, 
quefipropofico 


T  locutus  eft  diis  ad  Ioruc,diccns, Loquere  filijs 

irracl,&  dic eis  :  Separace  vrbes  t  fugitiuorii,dc  z- 

quibus  locutus  (um  ad  vos  per  manii  Moyfi,  vc 

confijgiatadeas  quiciique  animam  percufle- 

rit  nefcius,  &poflit  euadere  iram  proximi  qui 

vltor  eft  fanguinis,cum  ad  vnam  harum  confu 

geritciuitatumrftabitq;  anteportaciuitatis,  &  4 
loquetur  lenioribus  vrbis  illius ,  ea  qua:  fe  comprobent  innocentem,  5 
ficquefufcipienteum,&dabunteiiocumadhabitandum.  Cumque 
vltorfanguinis  eum  fuerit  periecutus ,  non  tradent  inmanuseius,  6  ac  uoluncaceco 
quia  ignoras  percufsic  proximum  eius ,  nec  ante  biduum  triduumve  7  cidas  nosVacific^ 
cius  probatur  inimicus .  Et  habitabit  in  ciuitate  illa,  donec  ftet  ante  8  &c  func  alia  qax  £ 

iudicium,  caufam  reddens  fadti fui,&  moriacur  facerdos  ma?nus  qui  9  "°^  ^^  ignoracer  purgatoriu* 
r      ■   ■     u  -r-  I         •   -j     o   •  j-  •   •        admiccimus,dc- locus. 

lueritin  lilo  tempore.Tunc  reuertctur  hoiTiiciaa,&  ingrcdietur  ciui-      cernic  nobiscre 

tatem,&  domum  luam,dequa  fugerat.Decreucruniqi  Cedesin  Ga-  10  do  ,&praeparat' 
hl^ea  montis  Nephthah,&  Sichem  in  monte  Ephraim ,  &  Cariathar-  aijg^^JocS  ubi 
be,ipfa  eft  Hebron  in  monteluda :  &  trans  lordane  cotra  Orfentale  ad  cercQ  cemp' 
plaga  Iericho,ftatuerunt  Bofor,  (\ux  fita  eft  in  capeftri  fohtudine  de 
tribuRube,&RamothinGalaaddetribuGad,  &  Gaulon  in  Bafan 
dctribu  Manafle.HarciuitatcseollitutxfuntCLidlisfilijsIfrael,  &ad- 
uenis  qui  habicat  inter  eos,  vc  fugcrec  ad  eas ,  qui  anima  nefcius  pcr- 
cufsiflet,  &  n$  moreretur  in  manu  proximi  tftufum  fanguine  vindi- 
care  cupientis,doncc  ftaret  ante  populii  expofiturus  caulam  fuam . 


habitarc  debea- 
mus  fi  qui  non 
uoliicaria  pecca- 
ta  comifimus:  fi 
cfi  mundiinue- 
niamur  ab  his 
peccacis,  qu^  uo 
luncace  comifla 
func.  Ecobhoc 


"num  muncrc  Dei  &  hxredicate  diuina.  Forfican  &  popu- 
lusdacaliquam  partem  diio  noftro  lefu,  &  vcluthabitatio- 
ni  eiuslocum  difiribuic.Q^ii  enim  bonus  eftdat  locum  filio 
Dci  in  fe,quem  locum  acceptum  in  aia  lefus  ^edificat  &  or 
nat,&  facit  in  eo  muros  incxpugnabiles .  &:  turres  cxcelfis, 
vta:dificcc  manfionem  dignam  fibi ,  adornac  quoq;  anima 
&:capacemfapicnciceacfcjenci5fuiB  8c  ronis  &:cociusfan- 
fticacis  facic . vc  faciac  pacrcm  fecum  incrarc,  &c  manfione  fa- 
I(jii4.c.  ccre,&  cibos  ccenarc  quos  ipfe  donaucric .  Quod  vc  cofcqui 
mcrcamur^prxparcmuscornoftrum  mundum,vc  libcncer 
dominus  Icfus  incroeaccordis  noftri  hofpicium  . 
•*f  Theodorecus.  C^iare  Iofue,cum  alijs  cerram  difpertic, 

iibi 


C  xR.  ir 
iiib.Iof 


fccernuncur  quazdam  ciuicaces  refugij . 

•}«  R.MufcMaimonius.Quodisquiimprudcnsfecichomi-  jMoreha- 
cidm  cxulac,  io  fic  vccranquillecur  incereaaius  vindicis  fan-  „51,. 
guiniSjdu  nonvidcccfi,qui  facinusfccic.pendecvcroipfius 
inpacriarcdicusexmorceems  viri  qui  cu  cxceros  morcales 
ocs  dignicace  pr(^ccllac,acq;  ab  oibus  Ifraclicis  fumme  amef,  F 
confencancu  cfi,cius  accrbo  cafu  fedari  dolore,  que  fangui- 
nis  vindex  cx  cognaci  fui  c^dc  conccperac  Qiiippe  fic  copa 
racum  efi  hominum  ingenium ,  vc  quifq;  habcc  inforcuniu, 
fi  par,auc  maius  alceri  accidifle  videric,miHUS  doleac  de  fuo. 
Nullius  aucem  hominum  grauiorcalamicasapudnoscerce 
cxiftimacunquamPontificismaximimors. 

'^  '^  CAP. 


'E 


NICOLAVS  DE  LYR  A.     CAP.  XX. 

r  locu.  Poftquam  actu  cft  dc  ccrr^  diuifione,  hic  con- 
fcqucnceragicurdeciuicacum  rcfugij  feparacionc.&: 
pruuocircahocpraiccpcum  diii  rcnouacur.  fccundocxecu 
tioni  dacur,ibi:  Dec>-e«erM«f7«c.  Circa  pri  mum  df .  2  Separa- 
te.Nn.i  ^.Sc  Dcuc.  i9.vbi  ifia  maccria  plcnius  eft  cradaca :  &: 
ideo  brcuius  cil  hic  pcrcranfcundum.  s  Q^.icune/ue.  i.caufa- 
liccroino.  4  -yt<i/>/f^,- an./jor.i.ancciudiccsquianciquicus  fe- 
debanc  in  foribus  ciuicacum  vc  quilibcc  poiiccad  eos  accedc 
re.idcofubdicur.  5;  £f/o.Scnceciaciifinalis  dcfuainnoccn- 
tiavcldeconcrarianodabacurpiudices  ciuicacum  rcfugij, 
fcd  pcr  ludices  illius  ciuicacis  in  cuius  cerminis  homicidium 
fucrac  pcrpccracum,prouc declaratum  fuic  Num.3  5. 
6  C«»2^«e  Wr.i.proximusoccifiadqire  fpcdtaccaufamdefun 
ctiprofcqui.  7  7{pntra.  8cei\{cnzcinia.  fiifpcnfiua  vfqjibi. 
8  Donec.in  ciuicacc in  cuius  cerminis  fucrac homicidiii  ppe- 
tracii. vbi  duccbacur  dcciuicacerefugij  cij  fccuricncc ,  &:  fiiia 
dacadeciusinnocencia  reduccbatf  ad  ciuicacercfugij  ibide 
faluandus.Si  aiic darecur  fnia concraeiijCradcbac^amicis in- 

tcrfcdii 


terfedi  occidcndus.  Et  non  mor.qui  interf.n  cafu.Do«ec  mo.  hoc 
rcfertur  adilludpdiclum.  9  £f /^^i.quia  dcciuitaterefugij 
no  potcrat.id  propriu  locum  rcdire  ,  doncc  morerct-siimus 
facerdos.cuiuscaufEaffignatefuerunc.Nu.jj.  10  Decreuc- 
runt cf ue.Hic  ponifexccucio  pr(^di^i  mandaci,^»  fcparaucriic 
fcx ciuicaccs  fugiciuoru,  cres  circa  lordanc ,  &c  crcs  vlcraf rn 
quod  fuerac  pra:cepcu  a  diio,Nu.5  ^.Sc  pacec  liccra.  Nocandii 
cii,  quod  ocs  ciuicaces  refugij  fuerunc  afTignaCiC  Lcuicis,  ^puc 
hf  in  cap.feq.ad  dcfignandii,quod  in  clericis  dcbcc  ciTc  refu 
giumcocius  populi.  Moral.  exponendo,ciuicaccsfugiciuo- 
rumdcfignancrcmediapitoru,  fuerunc?uccrcs  vkra  lorda 
nc  &  cres  cicra,  ad  denocandu  q,  an  bapcifmum  &:  poft  fue- 
runcremcdiacocra  pcccaca.  Pcrfluuiu.n.Iordanis  incelligit 
bapcifmus,q.a  in  eo  Chriflus  fuicbapcizacus,confcrcnsaquis 
vircuccm  mundandi  catUi  fux  facraciffim^carnis .  Ancc  ba- 
pcifmum  vcrd  fucrunccria  rem.d  a  p  pctm  fides  pjircncalis, 
oblacio  lcgalis,&  circuncifio  lcgalis.Poft  bapcifmu  vero  flie 
rurr  cria  rcmedia,iciunium  concra  vicia  carnalia.ofo  p  fpiri- 
tu  ilia  eleemofyna  qux  efl  opus  piccacis  valencis  ad  omnia. 


MOLALITER. 

I  Et  locutusefi.  fcquicur . 

z  i^eparatf.  Fucruncaucfcxciuicaces  ad  hoc  afiignac^c.f.cres 
vlcra  Iordanc,&  crcs  cicra.  p  lordane  vcro  fignificaf  bapcif- 
inus,co  qd  Chf s  ibi  fuic  bapcizacus,&:  cunc  ca^Su  fand^^iflimg 
fux  carnis  dcdic  vim  rcgcncraciua  aquis .  Pcr  ciuicaccs  ;iute 
refugij  fignificancur  rcmedia  p  pcccaca,  ad  qu.T  dcbcnc  pcc 
catorcs  rcf ugcrc  pro  faluce.  Antc  vero  bapcifinu  per  lorda- 

ncm 


nem  fignificacu,fueruntcria  remcdia  p  pcccaca.f.fides  parcr 
talis:pofiea  circuncifio  carnalis  a  cpe  Abraha: ,  &C  oblacio  le- 
galis  a cpc lcgis  daca;,  vc  paccc  in  Lcuit.  vbi  pro  varjjs  pccca- 
tis  dcccrminanc'  oblacioncs  diucric .  Poft  bapcifmu  vcro  in- 
ter  alia  rcmcdia  affignancur  cria.f  vcra  c6tricio,incegra  con- 
fcffio,&:  debica  facisfa6ho.  Vcl  aliccr.f.iciunium  concra  vicia 
carnalia,oracio  cocra  pcccaca  fpiricualia, &:  clcemofyna qu« 
cft  opus  piccacis  valcn cis  ad  omnia. i  .Tic.4. 


1^7 


Glofordi.  &Nic.deLyra. 


128 


^ 


A 


e  A  p.  Kxr, 

CccJfcrHnt.  Adanian.  Qcs  filij  Iftacl  acccpcruc 

forccs  fiiasinccrra.Lcuicisaricin  h.Trcdicacc 

folus  fufticic  Dcus .  Sed  quia  accipiunc  dcci- 

mas&primicias  fccundum  prxccpcum  diii, 

oporccc  eos  ccia  dc  cci  ra  &  dc 

babicaculisdccimas  accipcre: 

hoc  cft.n.deoib'dccimasac- 

ccpilTc .  15  acccdcnccs  pnnci-  ^ 
NuwcvjrJ-  pesl.cuicaru  ad  Elcazarij  fa- 

ccrdore&:  ad  Icfum  fiiiu  Na- 

uc  &  ad  principes  cribuu  dixc 

ruuc;  Dnsortfcepit  cUiitctesdari 

vobis  ad  habifnduw^  crfnburba- 

na  earnm  alaltbnsnojiris .  Opor- 

tccergo  dcciuicacib.ficdcfu- 

burbanis  forcc  ftcn  ,  nc  uidi- 

fcrccc  &  forcuito  vidcacur  fa- 
tNtt.jf  .»•  £^3  diuifio  Lcuicis.  Sicuc  crgo 

diftributio  in  fili|s  liViol  ha- 

buic  r6ncm,qua  q.s  prima  for- 

tcdi^nus  habcrct ,  iJv:  alitis  ic- 
B  cunda,  inquibustint  vlcimus 

Dan :  lca  ncccllo  c(t  hic  clTe 

aliqiiam  roncm,  vt  alij  prima, 

alij  fccuda,  ali)  vcro  ccrcia  for-; 

ducat*.  DnrauccHcrilijLcui 

Gcrs5  S>c  C  lach  ic  Mcrari,&: 

oftcndit'pnm.ic'  tcnuilleho- 

norc  Ca.ath,  cuius  nlij  fuerunc 

Mofcs  Aaron  lV  M.ina.Igicuf 

dc  Caach  pars  quidc  plcbis  t.i- 

ttaeft  f.iccrdoralis,qu.cc(i  A- 

aron  &c  filij  eius.Mofes  auce  in 

faccrdx.ili  ordinc,  auc  ii  quid 

pluselicpoc  iiiidus  ci\  .  Alia 

vero  lacio  cft  dc  filiislfiacl. 

Caetcn  afic  cx  tiliis Caath  f m 

ordinc  ccnucrunc  in  tribu  Le- 
«1,^ funt Iliachar&: Hcbro  &: 
O/iel  rdcindcaccip.unc  poft 
hos  parre .  polt  Caadi  cx  Hlijs 
Lcui  Gcrfon  .  cercio  loco  no- 

Uiflimus  omnium  Meran.  Hsccftaucem  ditfcrentia  primi 
ordinis  fccundi,ccrnj,  vcl  quarci,quam  primo  omniu  obiei-- 
uauimus  in  Numcris . Poitquam  cnim  ordinacx  func xij.cri- 
bus  pcr  quatuor  orbis  partcs  circa  arcam  tcftamcnci  domi- 
ni  cy.cubias  agerc,ftacut.c  liint  cres  quidcm  ab  Onentc,  tres 
ab  Aphnco,idcI>,mcridie,tres  ad  marc,  ideft  ,  ad  Occiden- 
tcm,trcs  veroab  Aquilonc.  Ibi  ctiam  iiii  perqLiacuororbis 
parces  eodcm  ordine  dcputacur  .  Et  ab;Orientc  quidcm  vbi 
erat  tribus  luda  ,  qucceii  intcr  c^ceras  prima ,  A.iron  &:  filij 
cius  locanrur.Cnath  vcro  filij  qui  cranc  reliqui,arc.im  domi- 
ni  portarc,6<:  tubis  cancre  ftatuuntur,ita  vt  cum  pnma  tuba 
ceciniHct,moucrcnccafiraquierancabOricnce,cu  veroie- 
cund  A  qui  cranc  a  Mcridic.tertia  .ib  Occidcntc .  Qiiarta ab 
Aquilonc  Vidcs  quatus  ordojquata  in  fcnpcuris  fanclis  rcru 
c6f9quentiacuitodit,nihilfineroncgcritur&:ordinc.Dili- 
gcniius  vcro  qux hic rcferuntur aduercc.  Prima,inquic,cxic 

fors 


P.     XXI. 

Cccflcruncque   principcs 

famili.irum  Leui  ad  Llca 

zarum  lacerdotcm,  &  lo 

{uefilium  Nunj&addu- 

ccs  cogn.Ti:ionui"i}  pcr  fin 

fTulastribusfilioi-ft  Ifrael 

locuticjucsutadcosin  Si 

locerra:Chanaan,atquedixerunt  :t  Dominus 

pra^cepitpermanum  Moy{j,vtdarcnturnobis 

vrbcsadhabitandum,  &(uburbana  carumad 

alendaiumenta.  Dcderuntq;  filij  IlKicIdepof^ 

reilionibus  fuis  luxta  impcrium  Domini  ciuita- 

rcs  &  luburbana  carum .  Egrefl.iquc cll  lors  in 

familiamCaath  filiorum  Aari)n  lacerdotis  de 

tribu  Iuda,&  Simeo  & Beniamm  ciuitatcs  tre- 

decim,  &  reli quis  filiorum  Caath,  id  cll:,  Leui- 

tis,  quifupcrfuerancde  tribubus  Lphraim&: 

Dan ,  &dimidi^Etribu.s  Manaflc  ciuirates  de- 

cem.t  Porro  filijs  Gerfbn  egrcfl^a  cll:  iors ,  vt  ac- 

cipcrcnt de  rribubus  lifichar ,  &  Afer,  &:  Ncph 

talijdimidiaqnribuManafTe  in  Bafan  ciuita- 

tesnumerotredecim.  Etfilijs  Merari  perco- 

gnationes  fuas  de  tribubus  Ruben  5c  Gad  &: 

Zabulonvrbesduodecim.  Dederuntq;  filii  If- 

rael  Leuitis  ciuitatcs  *  &  fuburbana  carii ,  flcut 


fors  C.'iach,&  fack  eft  filijs  Aaron  faccrdotib.qui  erat  in  Lc- 
uitis.  Cui  oporccbac  primatu  dari,ni(i  A.iron  pnmo  vel  ium 
mo  potiiicirPnmoin  vica-  nifncis,  in  hononbus,  m  vircutc. 
Nocftergoiliafors  fortuita,l'jdadeflvircus  fupcrnagubcr- 
nans  c.i  fccundum  diuinx ^puidentia:  ludicium .  6z  dcccrnic 

h.rc fors  filijs  Aiiro prima  ha 


D 


bicacula.Filiis  Aaroii  in  cribu 
luda  &:m  cnbu  Simcon&iin 
tnbu  Bcniamm  per  forteci- 
uicaccs  xi:).  Vidcsquo  clcti;is 
vins  in  clodis  tribubus  habi- 
tacuhdilpcnfantur.  Quos au 
tem  oporruic  iccund.un  ior- 
cein  fufcipcrc  ?  Filios,inquic, 
Caach ,  qui  rcliqui  erant  poft 
filios  Aaro.  Ltquas  tribus  ifli 
accipiunc?  Incribu  inquicE- 
phrc,  in  tribu  Dan  6i.  in  dimi 

j  dia  tnbu  Manaflcciuitatcs. 
x.pcr  fortem  .  Q^i  funt  autc 
tcrcij?  filij  Gerfon,i<»:in  quib. 
crfbubus  iorciuncur  ?    In  Ufa- 

z  char,inqt,  &  i  Azcr,in  Ncph- 
thali  &:mdimidiatribu  Ma- 
nafle^qua:  ci\  Bafanitidi,  ciui- 

^  t.itcsxiij  Qiiifuntautvlcimi 
1  Leuitis?  Filij,inquic,Mcrari. 
In  quib.accipiiicur  cnbubus? 

4  Ex  cribu,inquit,  Ruben  trans 
lordane,  &  Gad,  dc  tribu  Za- 
bulon  q.  vltimus  cii  inter  fi- 
Jios  Lia;  accipiunc  in  forte  ci 
uicatcsxij  Ciimquatuorp.ar  tJPi«  e 
rcs  iin  t  or  bi  s  tcrr.E,  Caach  ac- 
cipit  fortcmprimus  interll- 
Iios  Lcui  a  parte  Oiicnciscii 
illiscribubus  pnmatuomniii 
cenent .  Vide  quo  oia  conuc- 
niunc  in  quaruor  parcibus.Or 
bis  oricntalis  nobilior  cit  m 
quo  nobilior  oium  ludx  tri- 
bus  h  ibcbatur .  Et  fili  j  Caath 


E 


TrJbuum  er- 
dinis  diftbrCT- 
tii. 


faccrdotcs  prim.im  duciitin 
primis  tribubus,  &:  orbis  parcibus  fortem.  Gerlbn  &  Mcrq- 
ri,qui  cran.- pnmi  incci  filios  Lcui.  Sic ergo  trcs  primi  Lcui 
accipiunr  Oricnccm,  Occidencc  vcro  vbi^crat  Rubcn  &c  Si- 
meon  &:  Gad  ibrcicur  iccunda  ibrce  Caach ,  &  cnbu  Simco- 
nis.Mcrari  vcro  pnnui  Ibrcit  Ruben  &:  Gad,&:  itcru  iVIera- 
ri.tercm  in  numens  ah  Onence  accepir  Zabulon ,  vciufiicia 
fcruct'ai  fortequ.£  fm  Dcum  ducitur,  &:  crcdcntium  mcn 
tes  ad  myiicria  ftitun  fcculi  dirigat  contuenda.Poit  h.xc  co- 
rum^quiad  marc  crant,4dcit,Ephrc&:Bcniamin  t^  Manaf- 
fcs.Caath  cuni  fufcepiilcc  fccunda  force  cribu  Bcniamiii,c^- 
teri  cx  faniilia  eius  iortinfuntLphrc.Pofiha;ceosg.eracex 
dimidiatnbu  Mana{ie,qu.'c  fuit  interrafanda,forututGcr 
lbn,&:  alia  dimidiam  tribum  Manalle  .  Sed  qa oportcbat  ec 
cosquicrantinAquilonc  aliquidficcrdptahs  gfa:confeq, 
nc  pcnicus  nudati  ca-leftibus  donis  vidercntur .  In  his  crgo 
quorii  nouiliim'  otdo  erac  in  Ag.lonc,idcft,  Da &:  NVplua- 

^  li&: 


■Has. 


Piuino . 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C  A  P.    XXI. 

ACcefferuntijne ,  Potiqua  adum  cit  dc  ciuitatib.  fiigitiuo- 
rum » hic  confequentcr  agitur  de  ciuicatibus  Lcuitaru 
\ 01  primo ponitur  coriim  pctitio.  fccundb  petitionis  coccf- 
iio,\bK Dcdtruntanc fii:j If.-jrl .  tcitio ciuitntum  cis coiiccilaru 
nominatio  ibi-.Dc tr:[i:ib-^  liitorum  Aida.  quartb  prardiagrum 
cpilog.uio,ibi.  Dcditij;  Dommia.  Citca  prinuim  Lcuira:  111  iua 
pccicionealleganc  pr.cccptum  Domini  diccnccs  : 
j  J)omint0  prxccpic .  iftud  pra;ccptu.m  h.ibet' Numcri  3  j.  vbi 
conditiociuitacum  &:  fuburb.anorum  ,  &:  ipatium  iplorum 
plcnius  pcrtradata  funt . 

z  DcderiintquefiUi  //:Hic  confequcntcr  dcfcnbitur  p'a:di:l^a:; 
pctitionis  conccflio,&:  primo  m  gcncr  u.,cum  dicitui  ;;>£(/c- 
tunKjucfiltj  \f  <jc/,fccund6  magis  in  fptciali,cum  iubdicur  ; 
i  ^gi^cffaqne  eji .  Ad  cuius  intcllcdum  fcicndum  ,  q,  Lcuita: 

pnmb 


prtmb  fucnint  diftindi  in  trcs  partes.  quia  .nliqui  diccb.intur 
Caathic;e,al!j  Gerlbnic,c,aiij  Mcranca:.  Iccm  CaaihiCiV  fuc- 
runcdiitindi  in  duasp.trccs,  quia  aliqui  dcfccnderunc  pcr 
Aaron^Sd  vocaci  func  A:ironic.t  ipcciali  nominc,Iicec  cu  hoc 
diccrcncur  C.Kuhica'.  Alij  verb  qui  dclcenderunc  de  Caath, 
habucrunttm  noincncomauine  ,  &:  voc.ui  funt  Caathitx, 
&:  fucrunt  de  tnuncro  Leuicaruni.  AJironita:  vcrb  de  nuinc 
fo  faccrdotum  .  &:  fic  Lcuica:  diuifi  iiint  in  quatuor  partcs.f. 
Aaronitarum,CaachiC.iruni,  Gcribnicnrum  ,  Mcrantarum, 
vtplcniush.".bccur  Num  j.ca.&:4.  Primb  ergo  .agicurdc  for  F"" 
tc  Aaronitarum,cum  dicicur ,  Egrejjaq;  cfi/o<M.idcit,  illorura  *"°^' 
Ca.ichu,\rum  qui  ipccial:  iioininc  di6ti  Ibnt  Aaronicx. 
4  Ocmluluda.  Ilta:cres  cribusafsignauerunc  cis  ciuic.ircs 
&:  fuburb.ina,  &:fimiliccr;ilia;cribus  allignaueruncdcpof- 
fdiionibus  liiis  alijs  cribus  parcibus  Leuicarum  prouc  expri- 
nncur  m  licera,  &:  p.ucc : 

1  Dciri' 


Leui-ttfl 

tlJr 


MORALITER. 
1    .//ccf/Tr.Hic  agiriir  dcciuitatibus  faccrdotiT»  &  Leuitapum 
QU.T  fucrunt  eisaflignat.Tatribubus  alijs  depoflciTionibus 
fuis,^  (jUo4  fignificatur,  quod  pr^latis  &  cgratis  &:  alijs  de- 


putatis  ad  diuinum  cultum  in  nou.-i  jccc  dc  habitaculiscoiir 
uenicntibus  prouidcri  dcbct  pcr  iinculas  dicrccfcs  de  boiTS 
laicorum.  Non  occurrit  autcm  hic  ajia  myfticatio  nptabilis 
propccr  quod  uanfeo  f 


119 


lofue       Cap.  XXI. 


150 


li  &  Afer,rurfus  Cnath  no  inter  facerdores,  fcd  Itcr  cctcros, 
'A  primani  tame acccpit forftm  in  Dan,  fecunda  vcro Gcifon 
in  Afcr,&:  tcrtiam  idcm  Gcrfon  \n  Nephthali.Quis  pot  hcc 
oia  ccmprchcnderc»  C^iis  mcminiirc  faltem  ordinc  ipiuni 
myftcriorur  Quod  fi  ctiam  ad  litcrara  cxplicare  ditiicilc  ell 
pmiftioncslo 


iKldZ, 


'A  IJ.C. 


coru  vcl  pcrfo- 
narum  qua:  in 
hifioria  conti- 
nctur,quiddi- 
cimusdcfacra- 
nicntisquepcr 
h?c  dcfcnLun- 
tur&inquibus 
diflributioncs 
fucur.f  h^rcdi- 
tatis  adumbra- 
lur  5  Qu,is  ca- 
flrorufcdcsdi- 
ucrfus  cxplicct? 
quomodo  hxc 
(in  icfurrcitio- 

•  nc  pcr  fingu.os 
quofquc  fando 
rum  iaccrdota- 
li  vcl  Lcuitico 

B  ordinc)  habcn- 
da  fit  diftnbu- 
tio  vt  in  rcfur- 
rcdionc  non 
confuse  agan- 
turomnia,  fed 
vcni.it  vnuftj.f- 
qucfuoorduie. 
Initium  Chri- 
fiuSjdcindc  qui 
funtChrifli  qui 
in  aduentu  cius 
rcfurgcnt,  cuin 
tradiderit  re- 
gnum  Dcopa- 
tri ,  cum  fubie- 


prccepitdominus  pcr  manum  Moyfi ,  finguiis  forte  tribuentes.  De  ^ 
tribubus  filioru  luda  &Simeon  deditIofueciuitatcs,c]uarum  ifiiafunt 
nomina.  Filijs  Aaron  per  familias  Caath  Leuirici  generis ,  pri  ma  cnim 
fors  illis egrcfla eft ,  CariatharbeparrisEnac,  qua;  vocarur  Hebronin 
monte  luda ,  &  (uburbana  eius  per  circumitum  .  Agros  vero  &  vilias  2, 
eius  dedcratCalcb  filio  Icphone  ad  pofiidendum  .  Dedit  ergo  fiHjs 
Aaron  facerdotis  Hebron  confugij  ciuitacem , '  ac  fuburbana  cius :  & 
Lebnam  cum  fuburbanisfuis,  &  kcher,  &  Ellhemo,  &  Holon,  &  Da- 
bir,&  Ain  ,&letah  ,  &Bethfamescum  luburbanisluis,  ciuitatcs  no- 
uem  de tribubus vt diclum efi duabusDe tnbu autcm filiorum Bcnia- 
min,Gabaon  & Gabae,  &  Anatoth,  &  Almon  cum  fuburbanis  luis,  ci- 
uitatesquatuor,omncsfimuIciuitates  filiorum  Aaron  faccrdotis  tre- 
decim  cum  fuburbanis  iuis  •  Kehquis  vcro  per  familias  fiiiorum  Caath 
LeuiticigcnerishjEc  eddata  poflbfiio.   Dc  tribu  Ephraimvrbescon- 
fugij  *  Sichcm  cum  fuburbanis  fiiis  inmontcEphraim,  &:  Ga(er,  & 
Cibfaim  ,  &  Bcthoron  cum  fuburbanis  iuis  ciuitates  quatuor .  Dc  tri- 
buquocjucDan  Eltheco&:Gabathon,&  Aialon,  &Gethremmon  cum 
fuburbanis  fuis  ciuitatcs  quatuor.  Porro  dimidiade  tribu  Manalfcy, 
Tanach  &Gcthremmon  cum  luburbanis  fuisciuitates  dux.  Omnes 
ciuitatcs dcccm ,  & fuburbana: earum  datx funt  filijs Caath  t  infcrioris 
gradus.  Filijs  quoque  Gerfbn  Lcuicici  gcncrisdcditdedimidiatribu 
Manafle  confugij  ciuitatcs.,  Gaulon  m  Bafan  &'  Bofram  cum  fuburba- 
nis  fuis  j  ciuitatcs  duas .  Porro  de  tribu  Ilfachar ,  Ccfion ,  &  Dabercth, 
&  Iaramoth,&  Engannim  cum  fuburbanis  fuis ,  ciuitatcsquatuor.  Dc 
tribu  autcm  Afcr  Mcflal,  &  Abdon,  &  Helcach,  &  Rohob  cum  fubut- 
banis  fuis,  ciuicates  quatuor.  De  tnbu  quoque  NcphthaH  ciuitatcs  con 
fugij,  fedesin  Galila:a,  &  Amochdor,&  Carthan  cum  fuburbanis  fuis, 
ciuicatcs  tres .  Omnesvrbes  famiHarumGerfontredecimcumfubur- 
banis  fuis.  Filijs  autcm  Merari  Leuitisinferioris  gradus  per  familias 
fuas ,  data  eft  dc  tribu  Zabulon,  Iccnam,  &  Charca,  &Damna,&  Naa- 
lol.ciuitates  quatuor  cum  fubfirbanis  fuis.^  De  tribu  Gad  ciuitates  con- 
fugij  Ramothin  Galaad&Manaim,  &  Hcfebon,  &Iazer;  ciuitatcs 


E 

*  HonucidK. 


t  Rediuis  & 
iafra. 


jt  .t.k 


■  (irft.in 

>ri.c.  u. 


cenr  ci  omnc 

principatum& 

poteftatcin.  Ibi 

talcs  qu.cda  ca- 

ftroru  obfcrua- 

tioncs,&:  faccr- 

dotalcs  dcfcri- 

ptioncs,  &or- 

dines  ac  tuba- 

rum  fignifica- 

tioncs  crunt.FortafTis  edam  ficutordinauit  Deus  ftcllas  c^- 

li.  &  mirandis  rationibus  collocauit,  alias  in  axc  Aquilonis, 

alias  in  partibus  Orientis,aIias  in  Auftro,&:  .alias  in  Occafu: 

itacos(qui  cxrcfurrcdione  mortuorum  crunt  ficutftellar 

c^li  in  multitudinc&:claritate)vcnicntcs,fcilicctex  fcmine 

Abrahaj,  ordinabit  in  regno  cclorum  fccundum  ordmcm 

flcllarum  &  partium  c(jli :  &  dabit  alijs  fortcm  ad  Orictcm, 

alijs  ad  Occidcntcm,alijs  ad  Auftrum,ali|s  vcro  quo  ipfc  no 

uit  ad  Aquiloncm.  quia  muki  vcnicnt,ab  Oncnte  &:  ab  Oc 

cidcnte,&  quatuor  partibus  orbis  tcrrx,  &:  rccumbent  cum 

Abraham,  cum  Ifaac  &:  lacob  m  rcgno  cclorum. 

■5«    Bcda,  C^odhabitacuIaLcuitis  ablcfu  pcromncstd- 

bus  deccrnuntur.fignificatur  vt  hi  qui  in  ccclcfia  Dei  fcicn 

ti;E  operam  dantcs,  do£lrin2  gratiam  adminifirant.  Rurfus 

ab  omnibus  quibus  difpcnfant  diuina,  tcrrcna  fubfidia  qua: 

non  habcnt ,  recipiant ;  vt  impleatur  illud  quod  Apoftolus 

pra^cipit  diccns,  i/  nos  vobhfpiritalia  mi>iijirauimus,ma^num  eji 

yc  carnalia  reflra  metamus.Rc  mcrito  in  cundis  tribubus  diui- 

fl  funt,quia  difpcnfadonc  cunCtorura  viuunt. 

Adamant.  Supra  dii^iii  cfl,  quia  filij  llVacl  dcderunt  fortc 
Icfu  in  montc  Ephrem,  &  quia  xdificauit  ciuiratc  ibi  &:  ha- 
bitauit  in  ca.Scd  in  csdc  fcripturarepctit,vtaddatq,  nicichc 
ras  pctrinas  g.b.  circucidit  filios  Ifracl  m  ercmo  abfcodic  ibi. 

Diximus 


Diximus aut quia  Tefus  (Jhrif^us  pctit  a nobis locum  qucm  D 
a'dificct,'in  quo  habirct.  Er  cp  talcs  cffici  dcbemus  mctc &:     . 
corpore,vt  in  anima  nofii/.  iucujn  dignctur  accipcrc Sc  qdi 
ficarc&:  habitarc,&:  quis  cft  in  01  popuIotaaccept.abiIis,qui 
ad  hoc  dignns  fit  ?  Fortc  nec  finguli,  fcd  tota  fimul  ecclcfia 

rccipcrc  potcft 
in  fe  Icfiim  vc 
habitet  inea. 
Quis  cfl  crgo 
Iocus,iquoha-' 
bitare  dec  fc- 
fus?  In  montCy 
mqu\t,Epbrem, 
id  cfi- ,  in  motc 
ftuditero.  Qui 
funr  mStes  tru 
a;fcri  j  IUi  fci- 
licct-  in  quibus  q^i-i 
(unt  fru&usfpiri 
tits,pax,gdtidiTh 
patientia,  O'  cha     '. 
ritas  ,  &c.    m 
func  mcnte  &: 
-fpiricu  fcmper 
excclfi.  &:qua.- 
uis  pauci   tuc- 
rint,in  ipfis  ca- 
mcn  habitans 
IcfuSj  qui  cfl: 
lux  vcra,  emic- 
tit  mdios  (ix 
lucisfupercos, 
qtios  nondum 
dignos  fuoha- 
bitaculo  prin- 
cipaliccr   iudi- 
cac .  Vidcamus 
crgo  qux  func 
macheri^  pccri 
na?,  quibuscir- 
cuncidic  Icfus 
fiIiosIfr.icI.  Si 
orecis  pro  no- 
bis,  vc  (crmo 
noficrviuesfic 
&:cfficax,&:a- 
cutior  fup  om- 
ncm  machcra, 
pra:fIabit&:no 

bisdominusICbc„,B.>ror, 

fusChriftuS,VC  lafor,  Cadc- 

verbum  Dci  q»  moth.Mipha 
loquimur  .nd  vos,circumcidac  omncm  immundiriam &:  vi-  "^'  "mtate» 

■'.  .1«  ■    a.    t^     quatuor  cu» 

cia  de  auditonbus ,  &:  amputct  omnc  quo  vis  mcntis  &:  etri-  Puburbanjs 
cacia  naturalis  obtcgitur :  &  fic  pcr  vcrbu  Dci  quod  eft  ma  fuij. 
chcrapctrina,circuncidemini  s.le(u, &c audictis, ^iiia abUuU  SHpri.j.e,  ^ 
cpprvbrium  ^c^iypti  hodie  d  vobis.Quid  cnim  prodcll  cxiflcde 
Acgypto.i.dc  icculo  &:  pcr  crcmum  ambularc,  &:  moru  pri 
Itinas  fordcs  &:  vitiorum  immunditias  retinerc?  Oportct  cr 
go  poft  digrefiione  maris  rubri  aufcrri  carnalia  vctcris  con- 
iUctudinis  vitia  pcr  Icfum  Chriftum,vccandem  Acgypd  ca 
reamus  opprobrijs .  Ponuntur  vero  illi  culcri  lapidci  quibus 
fecundo  circucifi  fumus  a  Icfu  in  eo  loco  qucm  petit  Icfus^ 
accipjt  Icfus,  poffidet  in  anima.f  iufti.  Eft.n.iai.ichcra  vcrbi. 
Dci,quo  purgant"  pcccata  dc  auditoru  animis.H.cc  crgo  vir 
tus  verbi  duuni  recondit  ineo  loco  cuj  daf  fcrmo  fapicnti^ 
&:  fcientiiE,vt  &:  opportuno  tpc  ala  illa  profcrac  iftas  machc 
ras  in  ccclcfia,  &:  circuncidatYecundo  cos  qui  fccunda  indi- 
o-entcircunciflonc.  Q^iod  auc  d\dt,petrinas  machcras.  id  cft, 
cx  (axo  cuItros,&:  noncx  fcrro  opcrc  artificis  fabricaros,  il- 
lud  oiidit,qct  hic  fcrmo  Dci,qui  immundicias  coidiCi  circii- 
cidit,noncx  arccgraminaticavcl  rhcrorica  vcnit,ncq;do- 
Ctorum  mallcis  domarur ,  aut  ftiidiorum  cotibus  clim.atur : 
fcd  ex  illa  pctra  dcfccndir,  q  dc  mote  finc  m.-^nibus  abfcilia 
orbem  tcrr.x  implcuit,  &:  dona  fpiritalia  crcdetibustribuit. 

^  Itaque 


F 

*De  tribu  Ru 


NICOLAVSDELYRA. 

I  Dctribubus  filiorum  Iuda&:  Simeondcditlofuc.wiccofl 
/eiji4(nlcr  exprimuntur  in  pttrticulari  nomirnt  cmtatum  Lcmtis  affi" 

gnataiHM 


gnatarum  per  familias  eortm ,  &  patet  litera  paiicisexcepiis. 
»     A'^ros  vcro  &:  villas  cius  dcdcrac  Culcb  filio,&!C.  ita  quod 
erat  cmtatis  Hebron,feU  eral  cenccjja  Jilijs  .Aaron  ad  iiabitandum,, 
fteut  diCiurn  fiut  'I\(^.Hni.  3  ^  • 

tom.i.  £  -{«Itaque 


13^ 


Glo£ordi.&  NicoJai  JeLyra. 


132 


L-  qu.inlof. 
cap.l7* 


^  a  /ftfi^ffr.  iric!.Quod42.vrbcsaccipiuntLeuitar,predicatio 
A  fignificatur  fandorum.fpli cnini  poflidtt dodrina  qu^* con 
ftatcx  dccalogo  lcgis,&:  quadrifhrio  numcro  cuagcli|,quali 
quaterdcnas  vrbcs  habcntcs ,  quibus  ctiam  adduntur  du.v, 
quia cuntta qua: pdicant  morali  Sc  myftico  fcnlu  anntjtiat. 
4j  Bcda.  Qiiocl  41.  vrbcs 
accipitur ,  indubitantcr  ipfa 
prjcdicatio  fandorum  ric,na 
mr.  Ip(i  cm  poflidcnt  doctri 
nam,qu.E  cof^at  lcgis  Deca- 
logo,&:  quadriHdo  £uangc- 
lij  numcro ,  qu.ifl  qu.itcrnas 
vrbcs  hnbcntcs ,  quibus  ctia 


Q(t»(!.'»r. 
inTomc. 


tares  vniuerfx  Leuitarum  in  medio  poflefTio- 
nis  filiorum  Ifrael ,  fuerunt  quadragintaocfto  cu 
fuburbanis  fuis ,  fmgulaf  pcr  familias  diltributa?. 
Deditqiie  dominus  Deus  llraeli  omnem  terrani 
quam  traditurum  fe  patribus  corum  iuraucrat,& 
polTcderunt  illam,atque  habitauerunt  in  ea.  Da- 
taquc  ert  ab  co  pax  in  omnes  pcr  circumiium  na 


quatuorcumfuburbanisfuis.  Dctribu  Rubcn  vl 
tra  lordancm  contra  lcricho  ciuitatcs  rcfugij , 
Boforin  folitudinc  Mifor,  &L'izer)&:  lethfon, 
&Mcphaath  ciuitatcs  cjuatuorcumdiburbanis 
fuis.  Omncs  vrbcs  filioruni  Mcrari  per  fami- 

duxadijciuntur  .•  quiacudU  a  1^5 1  &  cognationcs  fuas  duodccini-  Itaque  ciui- 

Sua:  pridicat,  morali  .ic  my  "   -  

ico  fcnfu  annunciant , 

b    Deditijfedominiis.  Augufl^. 

Quxnt^cu  Ifcicl  non  Iblum 

vfqucad  dicm  mortis  Jcfu , 

fcd  ctiam  poff,non  cradica- 
B  uerit  gcntcs,  qua:  tcrra  pro- 

miflionis  tcncbat ,  quamuis 

cx  partc  illis  dcbcllatis  ibi 

conlif^eret ,  quo  ciictum  lit. 

EC  dedit  dominus  Dcns ,  IfrdcU 

omnem  terram  quam  iuraucrat  dare patribus  eorHm,  &  eam  hteredi' 

taueruit ,  e!r requicm  dedit illis dommns in circumiiujiciit  iurauerat 

palribus  corum,nec  rcsliiit  (juifjiiam  antefaciem  illorum  ab  oinnibus 

mimicis  eorum:  omnes  vinvlcos  eorum  traJidit  dominus  Deits  in  ma- 

nuseorum.non  decidit  ix  onviibus  vcilis qiix  locutus  cli  dornlmsfi- 

lijs  If.aei :  omnia  aduenount .  Diligcntcr  omnia confidcrrmda 

funt,&:  primum,  q,  cum  omnium  gctium  terra promiffa  fic 

Ifraclitis ,  fcptcm  gcntcs  videntur  .ilTiducf  mcmorari.  vjide 

in  Exod.Icgitur.  Mittam  antefaciemtuaM  an^tlum  m(im,&  eij- 

ciet  ^Amo)  rbxumtHethitumiThereXf-umjGei^cs^xtmtHcuaum.,  Cr 

Jebufxum,&  ChattanxumMArum  crgogciitium  tcrram  vide- 

tur  Deus  patribus  promiiiflc.  In  Dcut.ctia  fcnpcum  cftcx- 

prcflius:  Si  acceficris  ad  ciuitatem  expugnare  eam,i^  ■pocaucris  eos 

cumpace.si pacijicircfponderint  iibi,0-  apcrucrint libi^omnis popu- 

lus  qui  inucnti  fuerint  in  cifiate  ,  erunt  tibi  tributarii  cr  obcdientes. 

Si  aut  non  obcdierint  tibi,&  fecerint  ad  te  brllum,  circiifcdebis  ea  & 
C  tradeteam  Deitsin  manus  tHas,&  interficicsomnemafculinumeius 

in  neccgladii,  prxtcr  mulincs .  SupclleiJilcm  &■  olapecora,&  qu£- 

cunquefucrint  in  cinitatc.,&  omnia  vtenfilia prnedabcris  tibi,&  edes 

omne prxdationetn  inimicorum  tuoru  ,  quos  dominus  Dcus  tuusdabit 

tibi. Sicfacies  olbus  i initatibus  qux  longefunt  a  te  yalde.^qutt  nofunt 

de ciuitatibus gentiim  ifiarn.  Ecce  aiit  cx  ciuitatibus  ifiis,quas  Deus 

dabit  tibi  in  h£rcditatem,non  viuificabis  omnem  viutt,fcd  anathcma 

tix^ibis  eos,Hcth£um  et,jlmorrh£um,HeuAumfpherex£H.,lcbufiitu, 

&  Gcrgcf£Hm  qucmadmodnm  mandnutt  domtnus  Dtus  tuus.  Et  hic 

if^arum  fcptem  gcfiu  fcrram  cfTe  promiflarn  in  b<^rcditate, 

quam  dcbcllads  eifdem  gentibus  vfq,  ad  intcrnccioncm  II- 

raclit.c  pofrjdcrent^manifefiri efi.Cjcteras  enim  gcntes  qu(j 

16ginqu^ellcnt,voluitclfctributarias,fino  refiftcrent.Si  au 
Dmt.y  *.      te  refiltcrct,ctiam  ipfas  inccrfici,cxccptis  pecoribus  &:  pr^- 

da.lce  in  Deut.  Et  erit  cum  abflulerit  dfisgentes  multas,&  magnas 

d  confpeClu  tuo,  Hcth£im,Gergcxxiim,  ^morrhxum,  Vhcrefxum, 

Chanan£um,Heu£tim,&  lebufxum  exterminio percuties  eos,  &  ex- 

ttrminio  exterminabis  eos.  K^on  difpones  ad  eos  teUm,  nec  mifcrearis 

eorim,&c.  His  ergo  &  .alijs  fcnpturarum  locis  oftcd;tur,ha- 

rum  gentiu  terras  ita  acccpillc  in  harrcditace  filios  Ifracl  ^  vt 

non  cum  cis  qui  eas  tcncbanc ,  fcd  pro  cis  illic  habitaret.  In 
CenT.iii).     Gencli  autc  vndccim  gentcs  promittuntur  fcinini  AbrahiE 

iic;  Scmini  tuo  dabo  terri  hac,  djiumine  ^egypti,vf(j;  adjiiime  ma 

gniim 


EKa<l.jj.a. 
DeattoJ. 


gnum'F.uphratt,Cineou&C€ncxeos,&  Ccthmcne£,Thcrrx£os,IIe  D 
thxos  &  Vyapbairn:.A  >:orrhxos,&  Cl>ana!.tos,&  Hcm£os,c^  Ccr- 
gexjos.,&  ifb"x^(fs.Q^rji:  irafoluitiir  quailiio^  vt  intcjligamus 
hanc  prcceffllfc prophetiam.taiod  111  cos  llncs  rcgnum crat 
porrccuuus  S;ilomon,dc quo  ita fcripcum  cCt:E<  omnepropo-  j. pj 

Jitum  ialomonis tfucd deUinauc- 

rat  gdificare Irt  Hii ruf.ihm &  in 

Lib.ino,  iS"  in  omnitcrrapotefia- 

tisfux  ,  oftmis  populus  (jui  dereli- 

■cIms  cB  a  tcih.vv,  &  .Amorrhxo, 

&  Vhcrcx^n,  Heii£o,&  lebtifxo 

<ji4i non  crat  cx  Ifrael:  &  fil  ]ieo- 

rum  (/ui  refidui  erant  in  tcrra  cu 

us(]nos  non  confHmmakcr/tntfi- 

hj  Ifracl ,  fiibiugauit  eos  Salomon  J^  - 

in  tributum  vfjUe  in  d:em  hanc.    ijjj,'  ^^ 

Eccc  rcfidua  populorum  dc- 

bellandorum ,  &:  omnino  ex 

Dci  prjeccpto  perdcdorum , 

1  fiibiugauit  Salomonintnbu- 

ttim,quos  vtique  fccundum 

Dci  prarceptum  perdcrc  de-  p 

buit,  fcd  camcn  fubiugati  tan 

J   quam  tributarij  poflcfli  func. 

Pofi  autcni  ica  lcgicur:  £r  erat 

dominans  hi  orntibus  rcgionibusd  flumine  vfij;  adterra  Thilrfthifmf 

&  vffue  adfincs.Ac?jfti.  Eccc implctum  eft  quod  in  Gencfi  • 

Abraha;  promilliim  cfl-.  a  fluminc  cnim  hic  intclligitur  Eii- 

phratcs .  Magnum  enim  flumen  in  jilis  locisetiam  pioprio 

nomincnonaddico  potcfl  intclligi .  Non  cnim  dc  lordane 

accipi  potcff ,  cum  &:  citra  lordanem  &r  vltri  iam  tcrras  If- 

raclita;  obtinercnc ,  &:  antc  rcgnum  Salomonis :  crgo  a  flu- 

niinc  Euphratccx  partibus  Onecis  vfquead  fincs  Acgypti, 

qua:  pars  dlis  crat  ab  Occidcncc,rcgnum  Salomonis  dicit  li- 

bcr  Regum  fuiflS;  porrcdum  .  Tunccrgo  pUis  fubiugatum 

eft  quam  tcncbanc  y.gcnccs ,  &C  tunc  in  fcruinitem  redada:     •  • 

funt  non  y.fed  1 1  .quod  cnim  in  libro  Rcguin  fcriptum  eft, 

cftjvfquc  ad  fincs  Acgypti  a  fluminc,  cij  lcnpcuraab  Orien 

te  vfquc  ad  Occidcntcm  quantum  porrcdum  eilct  regnura 

vcllct oftcndcre ,  idcm  in  Genefi cum  ab  Occidcnte  vfque 

ad  Oricntem  prefiniretur,di'5tum  ciX  d  flitmine  .Aegypti  vfqite 

adftumen  magnum  Eitphratem.  Flumcn.n.Acgypti  quod  difter 

minat  regnu  Ifrael  ab  Aegypto,  no  clx  Nikis,fcd  fluuius  no 

mau.iius  qui  fluitpcr  Rhinocoruram  ciuitatem.  vndciaad  F 

Orrcntcm  verfusiticipicccrrapromiflionis.  Sic  ergo  liicrac 

coftitucii  filijs  Ifracl ,  vt  fcptegctium  tcrras  illis  pcrditis  in- 

habicarent,al!Js  aiit  rcgnarcnc  fLibditisatquctnbucarijs  vlq; 

ad  flumen  Euphratcm.  Eccij  in  hoc  no  obedilfenc,  quiacx 

illis  quas  cxccrminarc  dcbcbac  obcdienccs  aliquos  feccrac:   , . 

Dcus  cii  opcre  Salomonis.fidcm  iii^rcpromiflionis  implc- 

uic .  Nunc  crgo  in  libro  Icfu  Naue  quod  coniidcramus  qiio 

ericvcrum?  Et  dcdit  Dcus  Ifiadi omncm  terram quamiurauerat 

darepatribusearu  .  &  hxreditaucrunt  eam  .  Quoadhuc  viucnce 

Icfu  oem  ccrram  dcdic,  cum  cciam  reliquias  fcpccm  gcncm 

nodii  fuperauifIeni?Nam  quod  fcquicur,  ct  hxreditaucrunteat 

vcrueft,quiaibi  erant,ibiq;  cofedeiar.Dcinde  quod  adiun- 

gitur:  requic  dedit  iilis  in  circum/tu  dns,ficut  iurauerat  patribus  co- 

rum,  verui.i  cft,  quia  viuo  adhuc  Iciu  non  cis  quidem  ccdc- 

bat  rcliqui  illarum  gcntiu,  lcd  nulla  carfi  audcbat  eos  laccf- 

fcre.  Ideo  didtii  eft  etia  quod  adiungitur ,  «0«  rejiitit  quifquam 

antefacicm  illorttm  ab  omnibus  intmicis  eorit.  Quod  vero  lcquit': 

fed  omnes  inimicos  eorum  tradidit  dns  in  manus  eorum ,  illos  .1.  in- 

telligi  voluit,qui  obuiam  ire  in  bellis  aufi  funt.  Qupd  poftci 

dicic .  "iion  decidii  ex  omnibus  verbis  bonis qutslocuius  efl dns  filtji 

^lfrae'. 


N  I  C  O  L  A  V  S    D  E    L  Y  R  A. 

1  Itaq;  fitt«j/c5.Circa  quod  notandum,quod  Lcuita;  fucriit 
difpcrfi  per  ocs  tribus,vtj)atct  cx  prxmiflis  in  ccxtu.Pnmo 
nc  cultus  Dci  ad  vnam  tm  tnbum  pcrtinere  vidcrctur  .  Se- 
cundo  ne  vna  tribus  vcl  dnx  vcl  hm6di,dc  fuftcntationc  co 
runt  nimis  grauaicncur .  Tcrtio  quiaapud  oes  gcntes  iftud 
fuit  obfcruatu,  qucd  illi  qui  intcnduntcultui  diuinofulicn- 
tentur  a  toto  populo  ,  vel  ab  illis  qui  habcnt  curam  coitatis. 
pp  (^uod  facetdotcs  Acgypti  tepore  lamis  non  fuerunt  c6- 
culfiuedcrcpoflcflioncsiuas,  q^uiaalimcntacisdcpublicis 
riorrcis  pncbebantur,vt  habcf  Gcn.47.  t^uarto  quia  Lcuitx 
tcncbantur  doccre  populum  de his  qua:  pertincnt  ad  culcu 
diuinum  .  facilius  aut.  doccbant  per  hoc quod  crant  in  om- 
nibus  tribubusdifpcrfi ,  ^  fi  eflcnt  in  vna  tribu  congrcgati, 

2  Dcditque dominus  Dcus  IJrael omnem  terram.Hic  ponirur  epi- 
logatio  rcfpcdu  pra:di£torum,qu]a  toto  libro  ilto  actum  cft 

de 


de  acquifitionc  tcrrx  promiffionis  per  adiutorium  diuinii.' 
&:  hoc eft  quod  df  :  Dcditq;,ctc.  de  quo  iuramcnto habctur 
Gcn.z2.c.  Ver  memctipfim  iura.  ctc  Sed  illud  qddf  hicno vf 
verii,  quiatota  illa  cerra  non  eraccis  acquilica,  fcd  incer  cos 
adhucnabicabancmulciGcntilcs,uchf  f.2?.c.  Dicendum, 
quod  dris  prxdixerat  fe  cis  traditurum  tcrra  non  fimul,  fed 
fucccfliuc  pp  r6ncs  cadas  fupcnus  in  princlpio  i  j.cap.qua- 
rum  vnactt,nec6tra  filios  Ilracl  crefcercnt  beftise,  quia  ad- 
luic  non  erant  in  tanta  multicudinc,q5  poflcnt  tota  terram 
futriciciitcr  populare:  tunc  auccm  tantum  habcbant  de  ter- 
ra  quantum  futiicienter  potcrat  ab  eis  populari,  &:  habitari; 
&:idc6dominusimpIcucrat  dnitum  fuuai  fccundum  for- 
mam  promifli. 

3  Dataq;  eli  ab eo.i.  ab  omnibus per circnmitum  nationibus, 
quiailli  qui  crant  cxtraterram  promiflrionis,vt  Acgypci, 
Idumxi,&:  alij,  non  audclpanc  eontra  cos  mouere  bellum. 

.jc  l^uUiisq; 


'33 


lofu 


e. 


iiixta  am- 


^   Ifrael  omnia  adnenerunt-.ita.  vult  intelligi.-quia  cum  iam  illi  co- 
A  traprxceptumdiiifeci{renc,quibulcidpai-ccndo  ^eosobe 

dientes  faciendo,adhuc  tii  inccr  cos  falui  erant.Idco,cum  di 

xi[Tct>ex  omtiibits  f(rbis,addidit,boni':  qimnondum  euencvaz 

maledida  contemptonbus  <Sc  cranfgreffonbus  coftituta.Re 

fJat  ergo  vt  quod  ait:  Dedit  do 

miHUi  Dciis  Ifael  omnem  ter- 
ticiac  rfo  ram^qitamiurauerat  dare  patri- 
inus  patri  bus  eoruni ,  fccundum  hoc  in- 
us  ifiotM  tclligatur,  qa.  adhuc  erant  ex 

illjsgcntib.  reliquicTConterc 

dz&c  cxtcrminanda:,velex 

alijs  vfq;  ad  flumen  Euphra- 

cem,aut  fubiuganda:,!!  no  re 

liftercnc,aut  pcrdend^  li  refiflerentjtamen  in  vfum  eoru  re 

lidxibntinquibuscxcrccrenturne  carnalib. atJetlibus  &: 

cupiditatibus  infirmi  rcpentinam  profpcncatcm  modefte, 
B  &:  falubnter  fuflinerc  no  po(Ienc,fcd  elati  cicius  icenret.  Ois 

crgo  iUis  terradatacf{,^a&:  illa  pars  qua:  nodu  fucrat  data 

in  poircf- 


tion^s  * ,  nuUusque  eis  hoftium  refiftere  aufus  eft , 
fed  fcundi  in  eorum  ditionemredadifunt.  Ne 
vnumquidem  verbum,  *c|uodillis  pra:ftiturum 
feeflepromiferat,  irritum  fuitjied  rcbus  cxple- 
tafuntomnia. 


■\-* 


Cap.XXII.        134 

in  polfeffione,  iadata  fucrat  in  ^da  exercitationis  vtilitate.'  D 
a  T^dlufcj;  «V.Auguft.Quod  aif.uon  rejlitit cfnifcjuam antefacie  QuTtl  i». 
eorum  ab  omnibus  inimicis  eorum .  qu.cri  potcfl  quomodo  verii  ^"  ^'^^^- 
fit,cum  de  tribu  Dan  fuperius  fcriptum  fit,  quod  eos  hoftes  -* 
non  permifcrunt  defccndcre  in  vallem ,  &:  pr^ualuermt  eis 

in  montibus.fcd  pro  vniuer- 
fo  populo  vndccim  trib.de- 
putatx  funt.  Si  autem  quxri 
tur,cur  hxc  crib.in  fortc  fua, 
non  obtinuerit  fufficiaites 
t<?rras,&:ab  eis  a  quibus  tenc 
batur  afflicta  fit.infecrcto  faruin. 
Dei  confilio  cfl.  Cum  tame 
lacob  filios  bcnediceret,  ta- 
lia  dixit  de  ifto  Dan,vt  de  illa  thbu  cxiflimetur  futurus  An 
tichriflus.Sic etiam  folui  poteft hxc quarfiio , quia nen refiitit  Gan^j.c, 
ijnifquam  ance faciei/i iUorim, cum  fcilicct  (imul  firb  vnius  du- 
cisimperiopugnarcntantequamfingulis  tnbubusfua  ioca  £ 
defendenda  diuidcrentur. 


toesinimi» 
cos  eonii  de- 
dit  dominus 
in  raaaiis  ip- 


nTcoi7a  V  s   d  e  j.  y  r  a. 

■1  NuIIufq  ;.?.i//or«  w  (jui  rtmanferant  <tdhuc  in  tcrra  promiffionis 
aui  magis  propril  dicebantur  hofies  eorumyfjuia  inhibitii  erai  filtjs  If- 
raelfaccre  cu  eisamic:tias,vt  habetur  lS{u.  3  ^.&infrd  boc  lib.l  j .  c. 
1  Scd  cundli.i^ei/  videtur,f]uodin  hocpeccauerti:  fitij  ifratUquia 
ftctit diilum  eilfuprd cap.i6.&lj.il'i de tribu  Epbraim  &  dc tri- 
bn  Mnnafje  peccaiterunt  in  hoc,quod  fermiferunt  alicjnos  hoflium  ha 
hitare  infortibusfuisfub  tributo.Di^ndum,cp  tribm  Ephraim  &  di- 
midia  Manafie  erant  in  magna  muUitndine,/icut  diSium  eflfuprd  1 7 
(ap.propier  qttod  coquefli  fuerunt de  arliitudine  fi4£  pofieffionis.pote 
rant  eiim  fios  adueifarios  fupcrare.vn dr  ibidem  dicitur :  Poftqua 
autem  conualuerunt  filij  lfrael,fubiecerunt  Chananxos ,  &: 
fecerunc  Iibi  tributarios,ncc  intcrfccerunt  eosf.fecunduprs- 

cepcum 


cepium  domini,licet  poj]ent ,  duili  cupiditatc  tributi.iflis  autem  duo- 
bns  concurreniibus.f.multitudtne  ad  terram  populandum,&  potcfla- 
te  ad  aducrfarios  debellandumnon  eratfiliijs  Ifrael  licitum  referuare 
habitatores  illius  terr£,fcdfccund7i  pceptu  dni  debebat  eos  in  terficere: 
&  ideo  tribus  Ephraim  ©>•  tribus  Manaffe peccauerunt dimitt^do  eos 
in  fortibm  fhis.Qj^ando  autem  ifia  duo  velaiterum  eorum  deficiebat 
poterant  habitatores  terrc  in  diiionem  reciperc,  vei  inducias  cum  eis 
facere,  non  adfemper,(juia  hoc  eratfimpliciter  iliicitum:  fed  ad  tem' 
puf,cjHonfc}ue  haberent  multitudinem fufficientem  ad  terravipopulan 
dam,'^-  virtutem  dcilrnendi  eos:cjU£  depcndebat  cx  voiuntate  domi- 
nitqui  illos  referujuerat  in  tcrra illa,vt  in  eis  experiretur  IfraeiyVtrii 
feriiarent  eius  mandata,  vel  non,vt  haberent  conftietudinemprdlian- 
di,Jicut  diCiurn  esifuprd inprincipio  i  j.cap. 


«fue. 


C  A  P  V  T 


EOdem  tcwpore . 


Im.ii.c 


luftodien 
t  cuftodja 
tperii . 


XXII. 

Adaman. 
Cogrcgat  lefus  filiosRu 
bcn  &:  Gad,  &  dimidiam  tri 
bum  Manalfe,qui  fecum  mi 
litauerunc  >;?<:  dimiccit  eosin 
h(^'ed!tarcm  fuani,datisqui 
bufdam  munenbus.  Inquo 
flgnificat,  ijniacnmpienitudo 
gentium  intrnherit,S>C  quz  pro 
miffafuntadomino  lefup- 
ceperit,  illi  qui  ^  Mofen  eru 
diti  &  inftruili  tuerat,  &  no 
bis  in  certaminc,  orationib. 
&exemplisauxiliati  funt,q.a 
nondij  jpmiiTioncs  cofccuti 
C  func.expcctantcs  vt  etia  no- 
l|ra  vocatio  implcret",  &:  tiic 
demum  perfcitioncm  cofe 
quenturcum  muneribus,  q 
accipiuca  Iefu,vt  vnufquiiq; 
habitet  in  pace  oinni  impu- 
gnatione 


C  A  P.     XXII. 

Odem  temporc  vocauit  lo- 
flie  Rubenitas ,  Gadditas  , 
&  dimidiam  tribum  Ma- 
nafte  dicitque  ad  eos :  Feci- 
ftisomniac|ux;  praccepitvo 
bis  Moyfes  famulus  Domi 
ni,  mihi  quoqueinomni- 
bus  obediftis ,  nec  reliquiftis  fratres  veftros  lon- 
gotemporevfqueinpra^fentemdiem,  t  cufto- 
dientcs  imperium  domini  Dei  veftri.  Quia  igi- 
tur  deditdominusDcus  veftcr,  fratribus  veftrrs 
quietem  ac  paccmficut  pollicitus  eft,  reuerti- 
irjini  ,  &  ite  in  tabernacula  veftra  ,  &  in  ter- 
ram  pofleflionis  ,  quam  tradidit  vobis  Moyfcs 


gnatione  ccfilantc. 

^    loicphus.Iofue  Rubeni- 

tis  diccbat .  Gaudentes  voS 

ad  fortes  vcftras-dimitcimus 

&  rogamus  vt  nullum  effe 

terminum  noftr^cognatifi- 

nis  exiflimetis ,  nec  q,  inter 

nos  ifle  fluui'  efI,alteros  nos 

ce  credatis .  Ocs.n.fumus  ex 

Abraham, q  hic &  illic habi- 

tamuSjVnufq;  Deus  qui  &no 

ftros  &:  veftros  maiorcs  pdu 

xit  ad  illorum  vita:  cuius  reli 

gionis  habctc  cura,&  couet- 

fationis  quam  per  Mofen  co 

ftituit.  Perdurantes.n.in  iftis 

fauorem  Dei  fcmper  habebi 

cis:conucrfis  vero  vobis  ad 

imitationcm  gentium  exter 

narum ,  auerfabicur  veftrum 

gcnus.Ha:c  cum  dixiflet,  fia 

gulos  maiorii ,  &:  coniunitec 

^  eorum 


iiifio. 


I 


W 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C  A  P  V  T    XXil. 

Odem  tcfnpore .  H^ceft  vltima  p.irs  principalis  hu- 
ius  iibrijinquaagiturdcducis  difpofitione .  &£. 
pri  mo  inquantum  rcfpicic  fincm  ccrtaminis.  fe 
cundo  prout  rcfpicit  tcmpus  pacis  cap.2  j.tertio 
prout  rcfpicit  tempus  fua:  mortis  cap.  vlt.  Circa 
primum  fcicndum,quod  bcilis  terminatis,  tribus  Rubcn  &: 
Gad  &c  dimidia  Manaffe  dcbcbant  rcucrti  ad  loca  fua  vltra 
lordancm  :hoctamendcbebantfaccrcde  ]iccntia&:fcitu 
lofue,^  idco  primo  datur  cis  harc  liccntia,  fecundo  notan- 
tur  de idololatria:ibi:C«w^;  veniffent. tcvtio  inquiritur  de  fa- 
ina,ibi :  Etinterim  miferunt.  quarto  declaratur  ventas  plana, 

ibi: 

MORALITER. 

1  Eodem.Wic  agitur  dc  rcuerfione  tribuum  Ruben  &:  Gad 
&  dimidiic  tnbus  Manaflc  ad  fortes  fuas  vltra  Iordanem.&: 
primo  lofue  commcndat  eos ,  de  obedicntia  ad  Dcum ,  &: 
ad  Moyfcn,^;  ad  fcipfum,diccns: 

3  Feciftis  omnii^&c.  pcr  quod  oftcnditur  quod  licct  opera 
virtutuminprincipionotint  commendanda  proptcr  du- 

bium 


ibi: liffponderunt  filii  Pjiben.  Circa  primum ,  fciendum  quod 

liccntia  datur,  tamen  fub  duplici  conditionc,  prout  videbi- 

tur  profcquendo.  Primo  igitur  notatur  tempus  debitum  hu 

ius  licentia:,cum  dicitur. 

I     Eodem.  fcilicct ,  quo  nouem  tribus  &:  dimidia  habebaiic 

terram  fufficientcm  pro  habitaticne  fua,  &:  quietem  abad- 

uerfarijs,tam  cxtrinfcc)s,quam  intrinfecis,eo  modo  qUo  di 

dum  eft  in  finc  pra;ced.cap. 

z     A'oc.7««.vtremittercteosadlocafua. 

5     Fec/y?/j.pra:ccdcndo  fratrcs  veftros  ad  pugnam,quoufq ; 

habcrcnt  fuam  polTclfloncm.hoc  autem  prxcepcum  Moyfi 

habeturNum.52. 

4    Mihi  cjuocf;  /«.Commendat  eos  ,  quia  virtus  laudata  crc- 

fcit,&  patct  litera  vfqueibi. 

4«Itadun- 


bium  dc pcrfcucrantia,ut  di£lum  fuit  fupra  Leuic.  19.  tnme 
qu.ando  pcrfciicrantia  manifcftatur  ficuc  fuit  in  propofito , 
dcbcntcommendari.  Ambrof  infcrmone  de  conteflore 
pontifice.Lauda  nauiisancis  fa'licitaccm,fcd  cum  pcruene- 
ritad  porcum.Lauda  ducis  vircuccin,icd  (.um  pcrdurtuseft.' 
ad  ciiumphum.Sccundo induciceos  ad obferuanti.am dmi- 
nx  lcgis  cum  dicicur: 

Tom.z  E    X        ^ltadun- 


L.f.antiq. 
cap.j. 


I 


35' 


Glof.ordi.&NicoIaideLyra.         136 


1 


B 


corum  multitudjncm  falucans  ,ipfequidem  reftitit.  Dcdu- 

xic  aiitcm  cos  populus,non  tamcn  fine  lachrymis,&:  vix  fc- 

mccipfos  ab  inuiccm  dimifcrunt, 

a  cumei;  Adamant.  Filij  Rubc  &  Gad  &  dimidia  tribus  Ma 

nnffetrans  lordancm  xdificaucruncalcarc ;  filii  vcro  Ifracl 

reliqui  caufam 

ignoratcs,mic- 

tinit  Phmccsfi 

liuEleazari  cu 

10.  virisdcfin- 

culistribub.cle 

ais  qu.xrcntes 

quarcbocfccif 

jcnt.  llliaiitfa- 

tisfaciut  dc  ara 

dicentcs:Scim' 

quia  alcarc  ve- 

rii  cft  apud  vos 

vbilcfus  habi- 

tat,&c.Sedvi- 

dcamus  huius 

fadi  facramcn- 

tu.  Prior  popu- 

lus  circuncifio- 

nisin  Rubcpri 

mogenito  figu 


altare,fcntiebant,qnia  non  erat  verum ,  fcd  forma  fururi  & 
veri  altaris.Noucrant  illi  quia  vcr.c  hofiix,(Sc  qiix  poilcnt  au 
ferrc  peccaca,non  inilloalcari  offcrcbancur  quod  h.ibcbac 
prin-.ogenicus populus,lcd  ifio vbi  ciac  lefus .  Fic crgo  vnus 
grex,i5«:  vnus  paltonilli  iulh,&:  ifii  iufti  Chrifiiani. 

4«  b  rr  afcende 


D 


t  f  imites  & 
infra. 

Gen.  ip,  g. 
it>id.jo.b. 


i  in  tran  (itu 
fiUoruQi. 


c 

ffffllilp- 

rael 

•f  rebrllan- 
ttt  hoHie 
«■f^nt/.'  <io~ 
minum  ■ 
tNu.r.ci. 
fcfti  do- 
niiiu. 


fafnulusDominitransIordanem.-itadunraxacvtcuftodiatisattcnte,  »  ""'"'  'i^  '^"»'"- 
&operccompleatismandatum&legem  ,  auam  prarccpit  vobisMo-  ^  lofcph.  Pro  cul 
fcs  famulus  Domini ,  vtdiligatisdominum  Ocum  vcftrum;  &:ambu-  4  rnra  nouorum 
letisinomnibus  viiscius^&obfcruetismandataillius,  adbicrcatirque  ^  ^^'^^^^^^lf^_ 
ei ,  ac  (cruiatis  in  omni  corde ,  &  in  omni  anima  vclha  .  Bcne(iixit(|;  7  dcnccs,craiicar 
cislofue,&:dimifitcos.  Quircuerfi  iuntintabcrnaculafua.  Dimidi.'C  8  maci  ad  ylcio- 

.1      .  .  ,         rr  7r  rr  t.  m    r       II  •     M   T  cJ*       9  "'^'"  ^oru  qui 

au  rcm  tribui  Manafles  poflcflioncm  Moles  dcdcrat  in  liaian ,  &:  idcir-  j^  coUocaucrant , 

co  mcdia:,qua:  fupcrfuit,dcditlofucfortem  inter  ccctcros  fratresfuos  n  fluuiumtranfl- 

a  trans  lordanem ad  Occidcntalcm  eius  plagam.  Cumquc  dimitterct eos  J ^^  ^ q^P""^ ^^1 

in  tabcrnacula  fua,  &  bcnedixiflet  cis,  dixit  ad  cos;In  multa  fubft:antia  |  ternarum  iolen 

atquc diuitijs  rcuertimini  ad  fedcs  vcltras ,  cum  ar^cnto  &  auro ,  a:re     nitatuin  cjefiru 

V  n  t  •   I  •  •     1  •   •  1  •  I        I     n  •  r       •  L  ctionc .  Non  c- 

ac  fcrro,&vcItemultiplici:diuidite  prxdam  hoitium  cum  tratribus  i^n,,^  videb.icur 

vcftris.Reucrfic]uefunt,&abicruntfiIijRubcn,&  filij  Gad,  &dimi- ^5  cisiufiij,vcco- 

dia  tribus  Manafl^c  ii  filijs  lfrael,& dc  Silo,  qux  fita  cft  in  Chanaan,vt  in-     fp^J^';,',^',;^,;^^: 

ratu^Tj&inGad     trarcntCalaad  terrampoflcflionisfua:,quamobtinucrant  iuxta  impe-     gnitatcm'eoru, 

rium  Domini  in  manu  Mofi .  Cumque  veniflcnt  ad  r  tumuloslordanis  i<? g auchores  fuc- 

_,  ,.^  ■  T      1  I         •    C    •  lyrant  harum  re-' 

in  tcrram  Chanaau ,  ardihcaucrunt  luxta  lordancm  altarc  innnitaj  ma-  ^g  ru:fed  Dciam- 

gnitudinis .  Quod  cum  audiflent  hlij  iirael ,  &  ad  eos  certi  nuntij  detu-  ip  plcacbanf  ma 
liflent ,  sdificafle  filios  Rubeii ,  &  Gad ,  &  dimidia  tribus  Manafl^c  al-  ^o  hfnS c6 
tare  in  terta  Chanaan  iiiper  lordanis  tumulos  t  contra  filios  Ifracl,  gaudeat. 
b  conuenerunt  omnes  in  Silo,  vtafcendercnt&dimicarentcontracos.  -2« Theod. Sufpi 
Et  intetim  mifcrunt  adillosintcrraGalaadrhinccsfilium  Elcazarifa^°(^j.^j^^,j.3^  ^j 
ccrdotis,&dccem  principescumcofingulos  de  fingulis  tribubus*.  2iJmp'«atcm  te- 
Qui  vencrunt  ad  filios  Ruben,  &  Gad ,  &  dimidia:  tribus  Manafle  in  pfgj^^^fjf^^fSfi- 
terram  Galaad,  dixeruntque  ad  cos:Hxc  mandat  omnis  t  populus  Do     ta   cognationi 

mini:Qua:c{hftatranfereflio*?Curreliquillis  Dominum  Deum  If-ij  religionc,con- 
I        i^r  I         T  r      -1      -  o  1      w  j  .,      , ,   » ^  ij.  traillos  bcllum 

racl ,  a-dificantcs altare  t  facnlegiura , &a cultuilhus  recedcntcs?t  An  +  ,,^1,.^. 

parumvobis  eft  quod  pcccatisinBeelphcgor,  &  viqueinpr.tfcntemz^c  Multi.  Cade- 
diemmacula  huius  icelcrisin  vobis  pcnTianct,mult  quedetpopulo^^^^^^llJJ^a^ua 

^defcr- 


I-  y.antiq. 


quii\:  ipfe  pri- 
mogcnitus  efl 
cxi^clfa^&Ma 
nafle  primogc- 
nituscft.Quod 
autdicopnmo 
gcnicus,  fccun- 
du  cps loquor . 
Hxcautcm  di- 
cucur ,  nc  inccr 
nos  iS:  iIlos,qui 
antcaducncum 
Chrifli  fiierunt 
iufti  diuifio  ;ili- 
qua  vidcrccur, 
fcd  vcoflcnde- 
rcnt  fc  ctia  fra- 
trcs  noftroscf- 
ic.Licct  enim 
tiuic  habucrint 
alcarc, 


Qiirft.i' 

inlolue. 

*  q«i  C4I I 
crant  do  i 
patruml  • 
rum  inn  > 
bns  Ifrae 
"cotra  I  ■ 
Iirael. 


N  i  C  O  L  A  V  S    P  £    L  Y  R  A. 

1  Icaduncaxac.  vbi  hnic  licentia  addiciir  duplex  condiiio],  fecunda 
fonttur  tbi:Cumq;  dimiltcret.Trima  auc  coditio eil  rcfpe£lu  Dei 
yt.f.dibgeter fmtent  rnadata  Dei.ideofitbdii:  i  Vccuiio.interius. 
5 '  Et  opctcexterius.  4  MandaCu.iy«an/«TO  adprxcepia  moralia. 
5  ]c.t\c^cm. (jiiantum adiudicialia  & cgremonialia.  6  Qua.j/.t/. 
nonprfcepit  vobis  autboritate propria,fed  Dei,cui  efl  in  omnib.  obc- 
diendum.  7  YtAih.^juia  eins diieCtio  eji  finis  totlus legisyVt declara 
tumfutt dijfufitts Deut.6.  8  Etzmbn.ittjlc  t^pihviuendo,  ejuia 
•pniuerfx  vif  dni  mijericotdia  C5"  vcritas,fc4ni  quod dicitur,  Tfal.l^. 
^  In  omni  cotdc.i.affe{iu.qHia  voluntas  monet  alias potentias  a- 
nimx  ad  a6lusfuos,jicut  cor  atia  membra  corporis.   10  Hc  in  omni 
Sit\im2i.i.inuLleclu.  1 1   V>ci\cd\\\ti:\;.imprecando  enbona.benedi 
£iio  enim  folennis  ad  ipfum  non  pertiutbat:fcd  tantum  ad  ojficium  fa 
cerdotU.  li  Tl^ihui. Hocxidditur,(juiaillattibHi  erit  diuifacjiian' 
tum  adhabitatioucm.   13  Cumqucdimicccreccos.Hxcty^/nJi 
da  condit  ocis  irnpojiia,&  rifpefln  pt  oxiMi,i/ux  exprimitn)  yCum  di 
citur.   14  y)i\idize.  tjuam  acijujiiitiiis in  bellis .    15    Cumfia- 
tribus.  id  ejf,cum  iilis  dc  tribuhiu  vtilris,qui  manfctunt  ad  ct^llodie 
dumfamilias,:^  loca  vcjtra.tjhia  itli  <jui  temuuebantadjatiinas^de- 
btbant  habere partes  juas dcprxdjbellantitim.O'  hoc  fuit  obfcruatTt 
tancjuam  tujiutn  ,no»  folutfi  d  lempore  Dauid,fjui  dc  hocpofuit  Ugcm, 
felpofitam conJirmatiit,vi  habctur  l.l\ig.fcd ctiam d tempore .Aira 
ham,vt  dcclaraiumfuit  Grn.  14.    i6  Cumq;  vc.  Hit  coufetjuen- 
ter  notanturfiltj  I{i<bcn  cir  Gad  icr  dirnidix  tribus  Manajie  de  idnlo- 
lairia.cuiua  occaJiopr£mittitur  cum  dicitur :  Cumque  vcmfltnc 
ad.l  :Heb.h  ibetur-.el^clitothhaiarden.i.adtcrminosip/iuslordanis: 
17  In  tcrram.  Ex  ijuopatct,quod  altarc  illud,de  quo  jit  hic  fermo 

fuit 


M  O  R  A  L  I  T  E  R . 

I  Ita  dunt.&c  vc  dc  bonis  acquiflcis  libcraliccr  diuidanc  fracri 
bus  fuis,qui  rcmanfcrancadccrram  cuftodicndam  cum  dr. 
t  In  muUaJubJian.Vci  hoc  autcm  fignificatu,  q,  bona  ipuaha 

qua: 


fuii  /ediHcatum  m  lerta  Chanahan  luxta  ivrdautn..    1 8  Acdifica 
ucmnt.i.notabilis  magnicudinis.&  eji  locutio  hyperbilica .  In  Heb 
aiitem  habeiHr^elgeliloih  haiarden.i.altare  magnunt  ad  videdumfeu 
altare  magnx  uifionis,t]uia  d  longtpoCerat  videri.   1 9  Quod  cum. 
/c^«i/«r;Conuencrunt.  Sufpicatifunt.n.cpfeciffent  altare  ad  immt 
landu  idolis,vet  ad  immolandum  Deoextra  locu  Silo,eo  tp  ejktnimis 
remotm  ab  eis,rjHod  erat  cis  illicitH,ex  quo  tabernaculii  ftiit  fixii  /« 
Silo,&  altare  holocaujlorii  ibipoJitH,prout  diUuftiitplcnius  Deu.ix 
zo  Et  intcrim. W;c confequenter  inqniritur defama:qnia  bctlHnon 
dcbct  moHjri  maxitne  contra  amicos,niJi  ex  certa  ca  &  itijia.  &  ideo 
ad  hoc  inquirendH  mijjtfnnt  certi  lor  folenncs  nuntij,  qui  notantur  CH 
dicitur.  zi   Thinees.quiahabebatmagnii^^elii  lcgis  fdm  tp  habe- 
tur.Tium. 2 y,   12,  Et dcquiaproicer tribum  Leui de qua  erat Thi- 
nees,erant  nou'?  tribus  &  dimidia:de  quafuit  mijfus  vntis ,  ficut  &• 
de tribubns  integris.& pat et litera  vfq;  ibi:   2 5  Qua: cft.  QHiafi- 
cutdiClum  cji,reputabant  illud  altare  adiflcattm  ad  immolandu  idolo 
vclipfi  Deo,modo  tn  indcbito:&  ioinquirebant  virum  efiet  hac  ca, 
•pelilla.Etprimo  tangunt  caufam  idoIolatritedicZtes:  24  Cur  reh'. 
Et  adducunt excmplum  de  idololatria  Thtgor,quteponitur  T^um.  i  J 
dicentes.  15  An TpAtu.qnafi dicant,ad iilaM idololatriam  yultis  ad 
dercaliam^  l6  \it'i{c\;mS^c.quiamaciila& uituperiumdecul- 
paparentum  manetin  ftlijs eorum.Scicndim tn,ff,inud nonplu^ de» 
bebat  imponi  l\iibcn  et  Gad  qudm  altjs:quia  ille  qnifuit principalis  in 
illa  idololatria,et  quifuit  interfeCitis  cufcorto  Madianitide  fuit  prin 
ccps  in  tribu  Simeon,ut  habetur  T\(^um.2  5  .etideo  in  Heb.habeturfic: 
An  parum  vobis  cft  pcccatum  Phcgor,  a  quo  nd  fumus  mu 
daci  vfq;addiGmiftum?/£</«««r.  27  M ukiq ;  de po. /jro/xfr 
peccatumpaucornm.Et  tunc  arguunt  a  Jimili  dicentes: 

■  1  Et 

qua:aliisc6icatanonminuuntur,fcdpocius  augencur  libe- 
raliccr  func coicanda.hec aucem  dixic  lofuc  in  rcccifu  pr^di 
doriijVCciusverbaincorumcordibus  ar^liiius  rcmanerenc 
imprcila.  i6  C«w5j«f.  Pcrhocaiitqj  a:dificaucruncalcare 

■j<  in  tcrra 


m 


lofu 


c 


Cap.  XX 11.         138 


A 

Jum.i<.g. 


QTtr.i  eum 
htt.ir-c. 


litMJ.d. 


IfradinChnftoIcn.idominonoftro.  D       ^ 

a     ExtrvUo.  Augiift.  Et  in  fjcrificiisfalutariim  noUrornm.Qui^  QtisJt.j» 
pluralicer di6Va funt  facriiici.i,pkir:ditcr ccraliitaria .  Vbi ad  *°^**^* 
uercendumeftqucmadmodum(inguiaritcrdicifolcatI;icrt 
ficium  fiilucarCjquia  fl  Chriftum  acceperimus  qui  didus  eft 

falutare  Dei,no 
corruerunt  ?   Et  vos  hodie  rcliquiftis  dominum  ,  *&c  cras  in  vniuer-  ^  occurrit  quem 
fum  HraeliraeiusderiEuiec.  Quod  fi  pucaris  immundam  cffc  terram  ^  ral'ircr  pofiic in     ' 
pofleflionis  veftrie,  tranficcadtcrram  ,  *  in  qua  tabernaculum  domi-  4  teiligi.Vnuse- 
ni  e(l,&:habirateinternos;  tantum  vcadomino  &  a  noftro  confor-  ^  "',"1  ^^'Tl'""^ 
tio  nonrccedatis,  :^dificaco  alcari  prjcter  altarc  domini  Dei  veftri. 
t  NonncAchan  filius  Zare  t  prrEceriicmandatum  domini ,  Sc  fuper 
om^nem  populum  Ifracl  iraeius  incubuit.^  Ec  illeerat  vnus  homo,at- 
que  vtinam  lolus  pcriiflctin  fcelere  luo  .  Refponderuntquc  fihj  Ru- 
bcn,&Gad,&dimidia  tribus  Manaflc  principibus  legationis  lii^ael: 
FortiHimus  Deus  dominus,  fortiflimus  Deus  dominus  ipic  nouit,&  If- 
iimul  incellisec  fi  praruaricacionis  animo  *  hocakare  conftruxi* 


rac 


&  rebellic 


1  odle.  _ 
^o  inagis 
tiorc. 

B 

■ob.i.A. 
iiudicec. 


itaujmus 
i  que  me> 


mcelligec      I  .  

mus  ,  non  cuftodiacnos,t  fed  puniat  nos  in  pr^fenti.  Etfieamen-  8  ^fSJJ^nd^^^^^  £'■""■" 


■•aobis   & 
peratio- 

.lilUt  00- 

iis. 


Ic. 


»rg- 


dcfcrto  &  moricbatnr,  vcnit  Aaron  &:  ftetit  in  medio  corii 
qui  morichantur,&:  qui  viucbant  ne  vltra  v.iR.itio  morcis  p- 
hccrcc.Veniccrgo&  nunc  vcrus  ponctex  dominusmcus 
mcdius  mtcr  morientes  tk  viuos,  i.  inter  cos  qui  cx  lud^is 
fuam  pra;fcntiam  fufceperunc ,  &c  inccr  cos  qui  non  fufcc- 
perijc.lcdfcma 
gisquamillum 
occidcrunt,  di- 
ccnces  :  S'a>i^His 
eiusfuper  nos,  cr 
p-pfT  filios  no- 
]hos.V  ndc-.Om 
nis  fanguis  iu- 
ftusqui  etfufus 
cll  fuiK-r  tcrra. 
rcquirecur  ab 
hac  gcncracio- 
nc,  qua:ha:cdi 
xk .  Sunc  crgo 
iih  pars  populi 
n"!orcui,quiane 
quaqua  azima, 
ncquc  dies  fe- 
llos  copctccer 
agunt.  Scd  con 
ucrfl  funt  dics 
firfti  corum  in 
luctum,&<:caci- 
cain  lamentij. 
<^i  ct  fi  vcllec 
poterat  dicfe- 
fiU  cekbrare  i 
coloco,queelc 
|;it  diis  Dcus. 
Nos  autcm  no 
drxim'eis:No 
crit  vobis  pars 
in  hoc  alcari, 
vel  in  hf  rcd  ta 
tcdomini  ,fcd 
ipfifpontefua, 
altarc  vcruin&: 
cclcflcm  ponti 
ficcm  refutaue 
runt,ideo  etia 
imagincm  per- 
didcrunt .  vn- 
dciEccerelinque 

tiir  iiobis dom'ts  ueflra rf-/t>t.i.Translata ef^.n  ad  nos  gratia  fpi 
ritusfanfti  &:folennitatcs,quia  tranfiitad  nos  poncifex  ve- 
nis  §m  ordincm  Melchi  fcdcch,&  neccfTc  cft  cum  vcras  ho 
ftias.i.fpiricualcsofrcrrcapud  nus,  vbi  aidificaturtcplu Dci 
ex  lapidib.  viuis,quxcft  ccclcfiaDci  viuecis,  Sc  vbi  cft  vcr* 

Ifracl. 


•  pofle(So- 
mt  domiiti. 


ftus,  quamuis 
multi  dicantur 

6  Chnfti  per  ci»  ^  j,,.  . 

gr.Uia  poft  eu.  tuseftiaana- 
vnde  :    T^oUtc  themite. 
tarigere    Chrtfios  l'61.i«4.b, 

7  we^i.Vtrumali 
tem  falutares 
poffintdici  vcl 


'  vtaucrta- 
miir  a  dno  & 
Derfu  facro- 


te  fecimus,  *  vt  holocaufta  &  facrificium  &  pacis  vidtimas  iuper  co  im- 
ponercmus ,  ipfe  qurerat  &c  iudicct ,  &  non  t  ca  magis  cogitatione  at- 

quc  tractatu  vt  dic eremus :  Cras  diccn t  filij  veftri  filijs  noftris:  Quid  vo-  1 1  Dum altariade  [n™rfma"E* 

pofuit  dominus  inter  nos&  ^^'"^o"""!'".  P"l  *^'- *"^""- 


cfi.Solus.n.  fal- 
uator  efl  ipfe. 
jj-  S.Martialis. 


^l 


bis  &domino  Deo  Ifracl  ?  Terminum 

vos  ,  6  filij  Ruben  &c  fiHj  Gad,  lordanemfluuium  ,  &idcircopartcm  , 


t  j  uercm  rcdigc-  "P^  Epift-»* 
4  retur,ara  igno-  *    * 


aScKui», 


f  fimilitMdl- 


non  habctis  in  domino ,  &  perhanc  occafionem  auercenc  filij  vcitri  15  tiDciadconfc 

fihosnoftros  a  timore  domini  .  Putauimusitaque  mehus&:  diximus:  '<^crationem  re- 

,  ,  „T  j-n-  cc     iTfcriianiuirim»: 

fcxcruamus  nobis  t  altare,  non  m  nolocauita,  ncqucad  victimasofte-  18  quia  dedicatai 

rendas  ,  fedin  teftimonium intcr  nos  &:  vos  &  fobolem  noftram,  ve-  ipnomincdomi- 
n  /  •  /•      •  j       •        o   •     •         n.  ■  r       tf        loni  ,&:ipfiuste-  +0, 

itramque  progenicm,  vt  ieruiamusdomino,&:iuris  noitri  iit  orterre^j^^jj  Stc^phmi 

holocaufta&  viiftimas  &  pacificashoilias,  &nequaquamdicant  craszznohomimscuL 

filij  veftrifilijs  noilrisjNoneft  vobispars  indomino.  Quodfivolue-      cum,fcd  pcim 

nntdiccrc,  *  reipondebunt  eis;  Ecce  t  al^redomini  quod  fcccrunc     Sacnficium.  n.* 

patrcs  noitri ,  non  in  holocaufta  ,  nequc  in  (acrificiurfi,  icd  in  teitimo-  ^^  i^c;p    crcatori  Aemaiuris, 

•  n.  /1  A I  r    ^        I  •    L       r   1  j  otfercur  in  ara, 

nium  noltrum  ac  veltrum  .  Abiic  a  nobis  hoc  icclus,  vt  reccdamus     nonhomininc 

adominoj&eius  veftigia  relinquamus,cxtruCtoalcari  ad  holocaufta     qiic  angclo  . 

&  facrificia ,  et  viclimas  ofterendas ,  prxter  alcare  domini  Dei  noftri,     ^^^  ^?}^J^  '"  F 

f  arafan«liihcata» 

fcd  vbiq;  otfer-    . 

tur  Dco  oblatio  munda.-cuius  corpus  &  fanguincm  in  vita 

arccrnam  ottcrimus.  Qnod  Iudj;i  per  inuidi.^m  immolauc- 

rut,noscaufafalutisnoitric,in  ara  fan£tificataproponimus. 

4«  Clcmcns  Rom.Saccrdotcs  ccclefia:  affificntcs  ad  altarc 

dominijincrucncas  hoftias  adducunt. 

^  Idem. 


L.t.CanOt. 
c.  19-  &  lib. 
8.c.».ij.  k 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

1     Et  vos  hodle  reliqniflis  dominum.  AcdificantCS  altarc  facrile 

gum,vt  prardictum  cft. 

X    Et  cras.  id  efl,in  fucuro  &  cito. 

3  In  T«i«fr/"/<f».Proptcrtranfgrcfiioncm  vcflram  .  Confc- 
qucntcr  tangunt ali.im  caufam  dc  culcu  Dci  illicito,cum  dr. 

4  Q^odfi  pntais.  £6  qucd  dominus  non  clcgit  eam  vt  po 
nercttir  ibj  cius  tabcrnaculu  &c  altarc,&:  proptcr  hoc  in  tcr- 
ravcfiranobispropinquiori  fccifhs  altare  ad  otfcrendum 
ibi  hoftias  domino,tanquam  fit  vobis  licitum,  quod  tamcn 
cftfalfum.Idco  fcquitur. 

5  Xranjite.  quia  dabimus  vobis  dc  poficffionib.  nof^ris ,  nc 
rem  illicitam  faciacis,aiius  puniciocciam  rcdiidarec  1  nos. 
&:adhoccxcmpluminducunccumdl'cicur. 

6  'Honne.  Iflc  cft  qui  acccpic  de  anathcmacc.vc  diftum  cft 
fupray.c.procuius  pcccacocxcrcicus  Ifracl  fuic  dcbcUacus 

6  plurcs  inccrfedi,vc  diftum  fuic  ibi. 

7  I\rfpond'ri<ntij;.  Hic  apcntur  vcritas  plana  pcr  rcfponfio- 
ncm  (iliorum  Ruben  $c  Gad  &c  dimidi.^  trib.  Manaflc.  vbi 
primoponiturcorum  rcfponlio.  Sccundd  rcfponfionisac- 
ccptatio,ibi:i;^it/<j  auditis.  In  rcfponfionc  autcm  fua  primo 
cxcludunt  caufas  fibi  impofit.is  ardificationis  altaris  ,  &  pri- 
mo  iUam  de  idololatria  cum  dicitur. 

8  Siprxuartcationis.  id  cft  idololatria:  intcntionc . 

9  Hoc  altare.  In prxfcnti  p^napublica & patcnti.Secundo 

excludunt 


excluduntaliam  caufam  de  illicito  cultucum  dicitur . 

10  Et  fteamenie.  Otfcrcmus  ibi  domino. 

1 1  Ipfc cjuxrat.  p^na debita  nos  puniendb.Cor^fcquencer  a- 
periunt  vcram  caufam,cum  dicitur. 

iz  Et  non  ea  magis.xd  cft,f n  pofierum. 
ij  Ditf«;.  idcft,diccrcpotucrinc. 

14  Filtj  veflri.  Quindo cranfibunc  lordancm  ad  ofTercdum 
domino  inlococabcrnaculi  domini. 
I  y  ijjjrf  vobif.  id  cft,  non  habetis  in  eo  parc«m.  Cuius  caufa 
quar  poflct  allegari,fubditur. 

1 6  Terminnmpopiit  domi.  qui  eft  tcrminus  terra:  ,pm,ifrionis. 
i-j  Et idcirco.  id eft,ad vos non  pcrtincc acccdcrc ad locum 
culcus  cins:quia  non  cftis  de  cerra  promifllonis. 

18  £/;;er /;j/;t.  idc(f,aucrtercpotcrunt. 

1 9  Filij  vi  firi  f.lios.  Quia  illi  qui  elongantur  a cultii  Dei ,  per 
confcquenscl()ngancur&:finaliter  aucrtuncur  a  cimorc&: 
rcuercntia  ipfius. 

20  Tutauimus  itaque  mcliiis  .Ad  cxcludendum  hoc  malum 
futurum. 

2. 1  Et  diximus:  Extruamus  nobis  al.  non  .  id  eft ,  ad  caufas  quas 
opinati  efiis. 

2 1  Sed  in  reHi/KowiHW.vidclicct  quod  nos  habcamus  ius  accc 
dcndi,&  fimilitct  filii  nofiri  ad  locum  culcus  domini ,  ficuc 
vos  &C  fili)  vcliri.Ht patctliccra  vfquc ibi. 

z 3  Sed in  ttftmontuin  noibii,iic.7^olirum,QWH habcmus ius ac- 
ccdcndK/^f^j-Hw^quia  non  liabetis  potcltatc  nus  rcpcllcndi. 

E    5 


^$9 


Glof.ordL&  Nicolai  dc  Lyra.        1 4  o 


Udel.  &  Ep. 


^  -Jc  Idcm.  Propcaltarc  Epircopu^ordinatnr.  Diaconi  ad  al- 
A  t.  te dona otFcriint  Epiicopo .  Poncifcx  acccdens ad altarc, 
fplendidam  vcftcmindmt. 

vniini  altarc. 


Ignatms .  Vna  eftcaro  domini  lcfu ,  vnum  poculum. 


num. 


Litfmti. 


i,j.Str»m, 


•J«  Idcm.Bafilius  viduam  ad  fscram  mcnfam,vt  ad  afvlij  co  D 
fugicntem,aduLrrus  P  .ereclfi  prouinci.x^air-Tuit.-  (^ppcqiii 
apprime lcn ct lcgcm  Dci altarib  hono  c.ii  h.iLxni  lubere. 
4?  B.ililius.  Ab  Aiiianis  mludummutncc  funr  fcfliuitatcs 
notircjdomus  ptccationu  claufaj,altana culru fpu,ili  vacut. 

.j:Cykill.Hicro 

quod  extrudum  eft  antc  tdbcrnaculumcius.  Quibus.auditis  Phinees 

raccrdos  &  principcs  1  legationis  Ilracl  c]ui  erant  cum  cojplacati  lunt,&: 

vcrba  filiorum  Rubcn  &  Gad  &  dimidia:  tribus  Manafle  libentiflmic 

rufccpcrunt  Dixitq;  Phinces  Hlius  tleazari  (acerdos  ad  cos;Nijc  fcimus 

c|)  nobircii fit  dns,qm  ahcni c(tis a  puaricatione  hac , "  &  hbcrartis  fiHos 

llracl  de  manu  dni.Reucrfuscj;  cft  cu  principib.a  fihjsRubcn  &  Gad  de 

tcrraGalaadin  tcrramChanaanadfiHoslirach&rctuHt  eis  Hacuitque 

fermo cundtis audientibus,&  laudauerun t  Dcii  fihi  Ifi-ael,  &  nequaqua 

vltradixcrunt,vtalccndcrcntcontraeo.s,atqucpugnarcnt,  &:  ddercnt 

tcrrampcflcflioniscorum.Vocautruntcuefilij  Ruben  &  filijGad  alta- 

rc  c^  extruxerantjtcftimonium  t  noftrum,  quod  dominus  ipfe  fit  Dcus. 


*  Idcm ,  Nifi 

quisintra  al:a- 
t  '«""•  "P';  rc  fit,fraudatur 
t,^miUuin  If.  p.ncDci. 

["ccHic».  ^Dionv.Areo. 

j  *  4.  S;\ndo  alt.uivc 

•eontradomi  ncrabiiia  impo 
nunffacramcn 
ta,p  qux  Chri- 
ftus  fignatur  &: 
fumitur.Vene- 
randusantiflcs 
diuinis  altanb. 
adftans ,  fmda 
&  diuina  Ufu 
opcra  laudat . 
.5<Tcitul.Prcf- 

bytcrisaduoluij&iaris  Dei  adgcniculari  folcnt,  qui  pani- 
vitcntia:  dant  opcr.im. 

Clcmcns  Alex.C>uod  cfl  hicapud  nos  a]tarc,cfl  tcrrcflris 
CongregJtio  eoruni,qui  (untdiciti  oracionibus. 
Hom. le  in  *  Orig.  Illi  noii  omnino  rcpcUcdi  funt  ab  Ecclcfia,qu!  faccr 
|.-.r*  jj.in  dotib.caputinclinantjfcruos  Dci  honorat,ad  ornacii  quoq; 
***"*••  _-  altaris  vclEccii.Taliq.d  pfc;rit,Mmctlm6pcnit'ca(ic  viuat. 
■"  ^^  Idcm.  Altarccl^darnamciacorporis&ifcnguinis  Chfi. 
»p. ad  pleb    *  Cypri.inus.S.icrilcgiim  .^c  nct.inum  cfl,pcr  fchiimatis per 
>iiiu  er(.  ad  ucrlitatcm  ncuum  .?iciuc  ccnll  tui ,  auc  iaccrdotium  nouii 
«tephan.ad  ficri  :prartcr  vnum  alcaic,&£  \'num  laccrdorium. 
lu'aianum:  ^  Idcm.  Saccrdotcs abccclcfia rcccdcic ,  &:domin:altarc 
a  Cornc.  rcnioucri,prcptcr  Kcuatiani  cl.-niorcs  nonlicct. 
Orat.inlau.  ^  Nazianzcnus.  Gorgonia  cum  tidcadaltarc  procumbes, 
Gnrgon.  k  cumqucquifupcr  illudcolitur,obtcrtans,omniquolabora 
UsM.  bat  morbo,fanatur. 

4«  Idcm 


iol.VidiHisdi.-i 
coiium  aqu.Ti'» 
l;ui.ind.s  m..ni 
bus  porrigcn- 
tcm  laccrdoti, 
(1\:  illis  qui  cir- 
cum  altarc  Dci 
lh:bant  prcsby 
tcris .  S<iccrdos 
dic\r,SaniJafan 
fln:Sandaicili 
ccc  ca ,  quc  in 
•ira^politasut 
aducncu  l>indi 
Spiritus  fandi- 
ficac.1. 

^.  Chrvloil.  Si  quis  igncfumcs,aut  folToriu , hanc dcflruxif- 
fcc  domu  orationis,.:?*:  hoc  iutlodiflct  altare,  nonnc  quilibct 
cum  !apid;busobrucrcc,canquam  proph.inum  ^  impuiu? 
.jc  Idcm.  Hoccorpus  Chi  ifi!  in  prccfcp;.-  rcucriti  funt  Magi, 
tu  vcro  in  iikari.Non  mulicrtmqux  ipfum  vlnis  tcncat,  Vi- 
dcs:fcd  faccidotcm. 
^  Hicron.Ncpoti.inus  folicituserac.anEccleria:  nitctct  al- 

tarc,f)  ibcrarium  munduin. 

4t  Idcm.  Hunnoru pcrlccutioncfubucrfa:funtccclcfix, ad 

altaria  Chniti  cqui Itabulati,ctfolia.-cj;  nurcvrum  rcl:quia:. 

^:  Augufi.  Martvrum  fcpulcura  fub  alcan  ,  iupcr  quud  cor- 

pus  domini  otfcrcur,rcde  diredacil. 

4<  Idcm.  Mr.rtyres  non  idco rccitanturad  altarc,Ut  pro  ipfis 

orctur,fcd  uc  corum  oracionibus  pcpulus  commcndccur . 

4i  Idcm.  Piorum  dcfundorum  anima'  .nb  Ecclcfia  non  icpa 

rancur,eo  q,  ad  alcirc  Dci ,  in  communionc  corporis  Chri- 

fli,eorum  fic  mem.oria,&:c.  Cap. 


«pifi.70. 

Catcch.f, 
nijltag. 


t  q«'<a  t, 
eft  interi 
uuod 
Hom.  jj. 
pop. 

Hom  14 
l.Co;. 

E 

«  ritt.   a 
Hcliod. 


Serm  ti. 

lunAi»; 

Scrm.iyi: 

vcrb>Apoi: 

lib   10. 
ciuit.c^. 


NICOLAVS    DE    LYRi^ 
I     Qu^ibus.  Hic  confvqucHter ponitnr  di£ia refpofionis acccptatioy 
Et  patft  liti-ra  vfnHe  ib>. 
X  Et  liberafiis  filios  Ifr.icl.&rc.^a  no  peccaflis  ficut  opinabarnur^ 


Cap.  XXlil. 
^  Thco.  Dccef 
furus  vita  pro- 
phctalofuCjUt 
conuocauitvni 
uerfos ,  admo- 
nuit  iUos  corii 
quiedcbuit,&: 
maximcncma 
trimonia  con- 
trahcrcntcum 
cxtraneisq,in- 
teriUos  habita 
bant:  tang^  hxc 
commixtio  da 
turaijcimpicta 
tis  occatione  , 
&huicadhorta 
tioni  comina- 


C  A  P         XXUl. 
Volutoautemmultotemporepoftquam  pacem  dcderatdo-  i 

minus  Iiracl,lubied:is  in  gyro  nationibus  vniuerfis,  &  lofue  2 

iam  logsuo  &  perlcniiis  xtatis ,  vocauit  loiue  omnem  lfi:ac- 

lem,maiorcsque  natu  &  principcs  ac  t  duccs,&:  magiftratus  Dixitq;  ad 

cos:  Ego  fenui  &  progresfioris  artatis  rum,vosque  cernitis  oTa  qux  fccc- 

rir  dnsDcus  vcfter  cundlis  p  circuitum  nationibus,quomodo  pro  vobis 

ipfe pugnauerit.Et  nunc  quia  vobis  lorte  diuiferir  oem  terra,  ab  Orieta 

li  partc  lordanis  vfq;  ad  mare  magnii:mult.Tq;  adhuc  lupfunt  nationes, 

diis Dcus  veftcr dilperdct  cas  S>c auferet a  facie veftra,&  pofsidebitis ter  3 

ram  *  ficut  vobispollicituscft:tantum  confortamini,&:  cftotefolliciti , 

vt  cuftodiatis  cunctla  qux  fcripta  funt  in  voluminc  lcgis  Moyfi ,  &  non 

dcclinctis  ab  cis,nequc  ad  dcxteram,neque  ad  finiftram ,  nc  poftquam  4 

intrauetitis  ad  gcntcs  qua:  i  inter  vos  fuiur?  fijnt,iuretis  in  nomine  deo- 
tiones  addidit. 
•Jt  R.  Dauid  Kimhi.  Ifia  cxhorr.uio  vel  in  Silo,  vcl  in  vrbe       plcnus  cft  dc  obitu  illius  fcrmo.E^o,ait,atco 


nec  per  ctufcqucns  occaftone  reftripHnicrinr. 
3   Vocaucrucq ,  .i.ijnod  dominus  f:t  Dcus  noflcr,  ftciit  &  illorti  He 
br£<j>  u/yj  q-rii  habttant  in  terra  Chanaan.Diclt  aiacrn  lofvphus,^  ifle 
tifulu:  eratfculpttis  in  aUari  tllo  ad  menmlam  futuram. 

ipllus  loiuc  ad 
ppfii  h.ibira  cfl.^ 
4«  Thco.Noui- 
mus  ctiam  cau- 
fam^pquii  no 
acccpciuntdo- 
minium  vniuct 
ix  tcrra- ,  ficuti 
jpmiferat  Dcus. 
Amplcxi  funt 
cnim  impiaru 
gcntium  cogn.i 
tione,quaiuim 
pictatc  imitan- 
tcs,fpoliatifunt 
auxilio  diuino, 
&:cis  fcruirccd 
pulfi  funt .  Por- 
r6,.ndmiradus, 
&  fhilofophia 
riatti,  &c. 


F 

*  iudice 


coruD 


*  vobiftii 
rcuiMcr. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

iTT  VoIuto.Hic  conjcrjucntcr  dcfcriLitnr  dfpofitto  Iofuc,qu*ntnm 
Jl^  ad teniptts pacis inducendo populu  ad cuUu diiiiriH,vt p hoc  ofii 
dciti  fcgratos de  Dei bencHcii;  iant  prxfiitis,&  fecuri  ra  efjcnt  dcpra 
tniffis  obtinendis.^d  ho<:  aut  inducit  ronem.Vrimo  cx  amorc  boni,  7e 
cundh  ex  timore  mali,ibi.<iiiod  i\  volucritis:  i'n'ta  prhispartis pa 
tet  in  Utera,paucis  exccptis,     i  PofIquani.//xc  autcrti pax  dr  fub 

"  M  O  R  A  L  1  T  E  R . 

I  Euoliito.lrt  hoc capiculo  lofuc  dcbcllatis  aducrfariis p  ma 
iori  pa:tc,induxii populum ad  Dei timorcm  & fcruirutcm: 
promittcn;  cisquod  ii  fidclitcrbxcfcccrintdercmanciiti 
bus  aducrfarijs  triumph.ibrit.Pcr  hoc  autcm  iignificacur,q, 
quilibet  bonus  prarlatus  nui  pcr  lofuc  fignificatur,fuos  iiib- 
ditos  follicice  monctad  Dci  rcucrcnciam  &  amorcm,&:  cfi 
vidcf  cosdevitiisalKjuibus  triumphafle ,  conforuc  cos  ju 


ic^io  nctioim  intcUigtdu cftficit diuu  ciifupra in  f,ne 1 1 .c.  (jitia  et 
poji  moru'  lofuc  habuontftii  \faell:dla  cmagctcs  dereliifas  in  tcv 
rafua^thabctuY  ludic.l.Etetiamhicfubditurf  5  Mu]carq;,&'c. 
Stipple  Jixclaiis  turnfidcl.tcr  e?  dcuoihiuco  fuhdilm  .-Tm  coforta. 
Etp.xtct  litera  rfr,  ibi:  4  Nc  pofiquam  incraucncis,&:c.<7/<i4 
hoc  pertinet  ad rcut  rcntia  tdolorum fccHitdu  quod dniiur ad  Htb.6.c, 
Omncs  pcr  maioi-cm  fui  iu:nnc. 

doniin.).'  proijiicicns  os  quod  cuni  Dci  adiuccM-io dc aliis 
triumph.ibunt.PotelT  autcm  hoc  &:  .ilitcr  cxponi  dc  pcrfo- 
na  fingulari,vt  pcr  lofuc  fvndcrclis  intclligatur  ,  qu^  mslo 
rcmurmurat.&:  ad  bonumi  fcmpcr  inclinat^proprcr  quod  in 
citat  inccllcdum&  voluncitcm  ad  dcbcll.ntioncm  motuu 
fcnfitiujc  parrisinordinatorum,&:  pofi  dcbcllationcm  vni' 
partis  fcnlitiux.f  irafcibilis  vcl  concupifcibilis  incitat  cum 
Dci  admtorjo  ad  dcuinccndun^  pafljcnes  altcrius  partis, 

a  £« 


^4 


r 


B 


a  Enego  hodie 
ingredia).  Aiig. 
(^od  cuccm 
dicic  lefus :  i^go 
auie  ricurroviay 
ftcut  iT  umneSC} 
funt  fiiper  terra. 
In  cainccipre- 
tacioncquxcft 
cxHcb.inueni 
mus  ,  itigrcdior 
Tw.Ica  crgo  ac- 
cipiendumell, 
quod  Lxx.dixe 
runc:  P^ecurrofi. 
cucdictucflho 
Jiiini :  Donecre- 
uertarisin  terra, 
vndefuniftises, 
vc  fccunducor 
pus  icciligacur, 
Sccundum  ani 
mani  vero  fi 
volucnmus  ac 
ciperc ,  (icuc  m 
Ecclefiaftc  fcri 
pcumeft.  ££)/»; 
ritus  reuerieti*r 
ad  Deutrt,  qui  de- 
diteum,  nonar- 
bicror  dc  om- 
Hibus  poffc  di- 
ci,fcddch:s  qui 
quam  ad  aucorc 


lofue      Cap.  XXIII. 

rumcarum  ,&feruiatiseis,  &acIoretisilIos:fedaclhsErcatis  domino  ^ 
Deoveftro,  quodfeciftisvlque  indiemhanc:  Ettuncauferetdomi- 
nusDeusaconfpedu  vcftrogentesmagnas&  robuftiflimas,  &nul- 
lusvobisrefiftere  poterit.  Vnuse  vobis  perfequetur  hoftium  millc 
viros,quiadominus  Deusvefter  pro vobisipfepugnabit,  ficutpol- 
licituseft:  hoctantum  diligentiftime  prxcauete,  vtdihgatis  domi- 
num  Deum  veftrum.  Quod  (i  *volueritisgentium  "  harum,qua:inter  i 
vos  habitant,crroribus  adha^rere,  &  cum  eis  mifcere  connubia ,  atque  J 
t  amicitias  copulare ,  iam  nunc  kitote  quod  dominus  Deus  vefter, 
non  eas deleat  ante faciem  veftram  ,  led erunt  vobis  in  foueam  ac  la-  4 
queum  &  oftendiculum  exlatere  vcftro,  &:  fudes  in  oculis  ueftris ,  do-  5 
ncc  uos  auferat,  atquedifperdat  de  terra  hacoptima  quam  tradidit 
a  vobis .  t  Hn  ego  hodie  ingrediar  uiam  uniuerfe  terra:  ,^  &  toto  animo 
cognofcetis,quod  deomnibusuerbisquxfe  Dominus  prjeftiturum 
uobiseflepollicitus  eft,  unumnon  prxterieritincaflTum.  Sicutergo 
impleuitoperequodpromifit,  &  profpera  cun6tauenerunt,  ficad-  7  magis  j^curro , 
ducetfupcruosquicquid  malorumcomminatuseft,  doncc  iios aufc- 
rat  atque  difperdat  de  terra  hac  c»ptima,  quam  tradidit  uobis,e6  qu6d 
prajterieritis  padtum  domini  Dei  ucftri ,  quod  pepigit  uobifcum ,  & 
feruicritis  di  js  alienis ,  &  adorauerids  eos :  Cito  atque  uelociter  con- 
furger  in  uos  furor  Domini,  &:  aufcreminiabhacterraoptima,quam 
tradiditucbis. 


tclligi  potcft, 
dequibusdici- 
tur:  j  piritus  am- 
buUns,  &nonre 
uertens.  Icfus  au 
tcm  fi  no  addi- 
dillec  ,  /icut  & 
omnescfiiifunt  fu 
per  terram,nv\[\z 
eflTcc  quxftio. 
no  enim  aliud 
de  illocrcdere 
mus,quaquod 
dc  co  dignum 
ciic  Icgimus. 
Cum  vero  ad- 
dicum  cft  hoc , 
nuriim  fi  hoc 
quod  Lacinus 
inccrpres  recur- 
ro ,  pofuic :  non 


D 

P&I77.C. 


'  Refiduarfi. 


E 
tj.Rfic.  1.». 

Beneficia    fi- 
lijs    Ifrael   i 
dumiao  vt- 
bibiu. 


fic  uixcrunc,  vr  ad  eu  rcdirc  mcreannir  can 
aquo  creaci  func.Non  enim  hoc  de  illis  in- 

telligi 


vclexcurrodi- 
cendii  efi.  Oes 
cm  percurruc, 
vel  excurrunc 
huiusviC(j  via, 
cu  ad  eiusfinc 
pucnerinc.  Scd 
quiahocvcrbu 
poficii  eft  vbi 
pareces  Rebcc 
c^  dicuc  ad  feruu  Abrah(j :  Ecce  I{ejecca  accipiens  recHrre,&  fic 
vxor  domini  m .  Ideo  Sc  hic  ica  hoc  vcrbum  incerprecacu  eft. 

^CAP. 


Gener.t4-f> 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

1  Etferuiutis.  quia  cx  reuercncia  idoli  dcducicur  aliquis  ad 
adum  idololacrandi.Fuiccciam  prohibicumpra;diutumiu- 
ramencum,quiadefaciIipoirenc  crederc  iimpliccs , quod 
tranfgrcffio  calis  luramenci  non  effcc  pcccacum ,  quod  eft 
talfum  ,  quia  pcr  hoc  frangicur  fidelitas ,  &  idco  iccundum 
Auguft.ibi  clt  duplcx  peccacum .  Vnum  eft  faciendo  rcue- 
rcnciam  idolo .  Ajiud  eft  fidcm  frangcndo. 
3  Quod  jt  volueritis .  Hic  inducic  ad  culcum  &C  dileflionem 
Dcicxcimorcmali,  quod  concingic  abeorccedcndo  .  Ec 
hoc  cft  quod  dicicur  .-  i^od  fi  vol.  colendo  carum  idola. 
i  Et  cum  eis  rnifcere  con.  quod  erac  cis  prohibicum,  vc  habc- 
tur  Deuc.^.quia  calia  func  occafioncs  rccedendi  a  culcu  diui 

no. 


no.  Trcugas  aut  vel  aliqua  padla  ad  hoc  non  inducentia,  no 
erac  eis  illicicu,  vc  dnilu  fuic  iupra  ii  .cap.  Iicuc&:  Chriftiani 
aliquando  habenc  cum  Saracenis. 
4    £r-««t  To/>«.  cranfgrcfiionis. 

y  Et  offendi .  In  Hcbr.  habecur  vlefotet  idcft ,  &  flagellum , 
fcu  fcrucinium  laccrum  vcftrorum.i.fcrucabuncur  omniafc 
creca  veftra  ad  vos  fubuerccndum,5i  cijcicndumdc  cerra. 
Ideo  fubdicur : 

6  Donec  vos  aufcrat.f.  dris.quia  ficuc  cradidic  cam  vobis  pro 
pcer  mcrica  pacru ,  ica  aufcrec  a  uobis  pro  dcmencis  vcftris. 

7  f^num  non.  Liccc  enim  adhuc  non  habcrcnc  cocam  ccrra 
iibi  promiflam,  camen  habcbanc  fecundum  formam  Sc  mo 
dum  proiniflionis ,  ficuc  dcclaratum  fuic  fupra  cap.z  i . 

£    4 


^ 


H3 


Glof.ordi.&  Nicolai  ae  Lyra.         144 


Liax>c,j 


C  A  P.    XXI  Iir. 

Ongrr^giiiiej;  lofue^circ.  i'.  R. Dauid Kimhi.  H-TC 
comitia.»pud  Sichem  fada  tu:riint . 
•Jc  IclVphiis.  Sf*niori.im  cxiften<;,euocabatho- 
noratcsciuicatu,^  principcs,  &:  fcniorcs,&:  nuil 


titudincjquin 

tiimcuq,  ci-U       rjar-^: 


modo  lionorcm  5r  <»;ratiarum  aftionrm  tribiicrc.Proptcr  q 
Chaid.xis,  "s  alijs  Mcfopocamtjs  in  cu  coliirgctibus,  migra- 
tioncin ciu^cns  f.cpii,  pcr  voliinrarcm  Deiccrra  Chananca 
pofli-dic^vbi  alrare  Dco  a:dificauic,  &:  hi  flias  immolauic. ' 
•^:  Sviidas .  Ciilcus  idolcru  ccpic  .i  S;'t ucli  &  viguic  vfquc  ad 
C  A  P  V  T    XXni  I.  '  ccmroraTha- 

Onorceauitque  lofue  omnes  tribus  Ifrnel  in  Si-  '  rx-patns  Abra 

<^     o  i       ^  hanii.  Abr.-na 

chcm,  &:  voc.iuit  mniore.s  nntu  ac  pnncipes  &  iu- 

dices&  mngiltrcjs,  ftctcruiuquein  conipediu  do- 

mini,  &:  ad  populum  fic  locurus  cft.  Hxc  dicic 

dominus  Dcus  irrncl :  Trnns  fluuium  habirnue- 

runr  patrcs  vcftri  nb  inirio,  Thnrepnter  Abraham 

&  Nachor ,  reiiiieruntque  dij  s  aHcnjs.  t  Tuli  ergo 

patrcmvelhumdc  t  Mefopot.uTiia:  fimbLis,  &adduxi  eum  in  terram 

Channan,  multiplicauiquc  lcmen  enis,  &  dcdi  ei  lianc,  illic^ue  t  rurfum 

dcdi  lacob  &  Efau .  E  quibus  Efau dedi  montem  Seir  nd  poffidendum. 

lacob  vero  &  filij  eius  defccnderunt  in  Acgyptum  .  Mificjuc  .Vlofen  & 

Aaron,  &:percu(ri  Aegyptumtmultisfignisat^]ucportentis,  eduxique 

vos  & patres  veftros  de  Acgypto ,  &:  venillis  ad  marc,  ptrlccutiquc  funt 

Aegyptij  patres  vcftros  cuin  curribus  &  cquitatu  vfque  ad  marc  ru- 

brum-  Clamauerunt  autcm  addominum  filij  lirael,  qui  pofuit  tene- 

brns  intcr  vos &c  Acgyprios  >  &  adduxit  luper cos  mare ,  &  operuit  cos. 

Vidcrunt  oculi  vcltri  cundia  quar  in  Aegypto  fecerim ,  6c  habitaftis 

inlolitudine  multo  tempore,  &  introduxi  vos  in  terram  Amorrhari,         . 

qui habitabnt  trans  lordanem  Cumque  pugnarent  contra  vos,  tradidi      &:\aban'^pro- 

cos  in  manus  veftras,&  poflediftis  tcrram  eorum,  atqueinterfcciftis  9  prios fibi deos 

cos.  tSurrexirnutcm  Balac  filiusSephorrexMoab,  &  pugnauit  con-      vcndicabanc. 

traHraelem.  Mifitquc  &;  vocauit  Bjlaam  filium  Bcor  vt  malcdiccret 

vobis .  &  ego  nolui  audire  t  eum,  led  econtrario  pcr  illum  bcncdixi 

vobis,  &Hbcraui  vosdc  manu  eius.  Tr.infiftisque  lordanem,  &  ue- 

niftis  ad   lericho  ,  pugnaueruntque   (onrra  uos  uiri  ciuitatis  cius , 

Amorrhxus  ,  PhereziEus  ,  &  Chananarus  ,  &  Hethacus  ,  &  Gerge- 

za:us  ,  &  Heuas:uSj  &  lebuiieus,  &  tradidi  illos  in  nianus  ueftras. 

dilcxic  ipfum 
Abrahani  fandx  catholice  &  aponohc.T  Ecch^fia:  formam, 
inp!a:;puciofidclcm,&  in  picrate  perfcctiflimum  ,  fcien- 
riaprophccam,  m  vica  Euangelicam  habcntcm  pcrfcdio 
nem ,  &c. 

c  vv^naueyunt.  AugDft.  Claufis  portis  fc  murorumambitn 
tucbatur,  fcd  clanderc  cocra  hoftt  portaspercinecad  bcUii. 
Non.n.mifcrunclegacos  qui  pace  pofccrent.iSi  aucdntlu  cC 
fcc,pugn.iuerucaducrfum  vos,  fallum  cfTcc^quia  bcllij  conci 
nuas  pugnas  no  habcc,fed  aliqfi  crcbras,  .ihqii  raras,ahquan 
do  nullas .  Bcllu  cfi  cft  qn  efi  quodaniodo  armaca  defcnfio. 

^  Crabrones 


Abnh. 


co^^rcziin  poi 
flbilc.^C^iibu. 
jn  vnum  coir-; 
liic;tibus,cucU 
bcncflcia  Dci 
commcmora- 
bac,&:c.  Hoc 
auccm  bcnc  fc 
fGcn.  ii.d.  habcrc    dicc- 
bat,vrrraplitu 
rus  a  vita ,  hu- 
iufmodi      cis 
monica  dcrc- 
Imqucrct :  po- 
fccbatq;  ab  il- 
lis,  vc^illcdi- 
ccrct  mcmo- 
ria  rccincrcnr. 
Qnxft.ir.  b  Tulier^o  pa- 
trem  rejirum . 
Aug.     Quod 
X.xx.habct.-£r 
«^un.pfi  patrem 
"pcfirii  .Airaha 
(letras  ftutnina  y 
&  deduxi  ei  h 
omnem  terra.m- 
tNum. »».»,  tcrprctacio    q 
cftinHcb.ha- 
bec :  £f  iduxt  tu 
tBaLum.    tn  terram  Cha- 
naan.  Mtu  cft 
C  crgofiLxx.^ 
terraChanaan 
omncm  ccrra 
pop.cic  volue- 
ruMc  nifi  mcue 
tcs  prophccia 

vtmagiscx  promifTirne  Dcitanquam  fadumaccipiacur  , 
P'rente»  A-  R"*-'^  ccrcifTime  fucuium  in  Chrilio  &C  incccicfiapronnn- 
hr.nh*  idolo-  ti.abacur,quod  cfl:  vcrum  femcn'.\brah.T. 
hyx  fuerut,  .j<  Hicron.  Tr.adunc  Hcbr^i  quod  Abraham  in  ipncm  mif- 
/>  AbrTm'^  fit,  quia  ignem  adorare  nolucric,  qucm  Ch.-ildcVi  cclunt, 
Q.-rfti'  Heb,  &  Dci  auxiho]ibcracus,de  idololacrixignc  profugeric. 
inGcn.  ^  lofcph.  Abraham  virtuccprudcncia:maiorahjsfuic,& 

L.  I  .intiq.      opinioncm  quam  dc  Heo  tunc  cundi  habcbac ,  innouarc  6c 
fap.is.  iminucire  pr.^ua]u;c.Primus  itaq;  prefumpfic pronunciarc, 

Pcun^i  crcacorcm  vnum  cfic  cuctoru,&:c.cui  bonij  cfl  folu- 

modo 


hami.  Abr.iha 
nuis  narus  an- 
nos  f^.Dcico 
gnicione  illu- 
nratus ,  patie 
his  vcrbis  co- 
monuit.  Qnid 
fcdiicis  homi- 
ncs,obpcrni- 
ciofum  lucru 
fimulacroru? 
Non  cft  alius 
Dc-iis,nifi  cclc 
ffis  ill<:,toc;us 
mundi  opifcx. 
Tade  fumpcis 
pris  idolis ,  ijf- 
qucparcim  co 
iradl^is,  parcim 
cxuffis,  cnco 
ccrra  Chaldco 
rum  cxccfiic. 
.jc  Ambro.Tha 
rc  pacer  Abra- 


.jj  Epipha.  Sc- 
ruch  nafcicur 
filiusNachor, 
Nachor  gcuic 
Thara  .  Hinc 
cepcruc  ffacu^ 
Opcr  iduftriam 
huius  Tara: 
Dcus    auccm 


tlo, 
rat: 


t  qticnij 
diim  \i^ 
mediocii 


Com.In 
ad  KoBi 


Initia  p;  ^ 

F 


QMlft. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 
C  A  P  V  T    XXIIH. 

Ongrcgauicq;  lofuc .  Hic  cot/Jei^uenter  defcribitur 
dilpo/itto  ducis  lofue  circa  tepnsfua  morti>,renouan- 
do  obHgaiicncm pcpuli  adferuitutem  Dti.  Trirno  i^i- 
tur diClarcnouaiio  ilefcribitur.  Ei fecuibmors  lojue 
{ubdiiur,ibi.Et pofi  hoc  morruus cfi  Iofue.Cirf<i 
frimu  Jofueprimb  caufas  dtU  obliginionis  comirHorai.Secudo  con- 
frnfiim populi  capta: ,i/.i.Nunc crgo  timctc dmw.Tertid expiicat 
4'fficultatem  ,  ibi :  Dixiiqiic  lofuc ad  populii ;  Non potciicis. 
ii^arto  coufcnfum iicraiu p> ofeljiouefirniii^^b. :  Tcfics,'//',«/^vos 
eitiS.iliiinlo  ad hoc  fignii appl:cat,ib  .-Et  tulic  \s^\dcm.Circapri- 
tnum  comemoral  benejuia  Dci  exhibua  Ifaclitjua:  dcOcn:  ipjum  t/io- 
uerc  ad  feruienau  n  domino  fidcliter  CS'  deuou.Vnmmi  autern  beneji 
fium  efi  rtuocatiopatrutn  ab  nloloiatria.  quod  notaiur  lum  diiitur : 
t  1xms^UKVMVr[,fidicct  Biphrautn. 
i  Habitaucruntj&T.  Stqui^ur :  Scruicriintqucdijsalienis. 
QHodfuit declaratum  Ccn.  n. 

4  Tuli  crgo  patrcm .  fiparando  eiim  ab  idololatris. 

5  Et  adduxi.  prout  habctur  Centf.  12.  Setundum  bcneficium  eH 
frolis  mult!plicatio,(jiiod  notatur  tum  dicUur :  Mulciplicauiq;  fc- 
mcn  cius  ,&c.  Teriium  bencficiumcji  tiberatiod  famis  pernulo. 
^uod  notctur  ciitn  diciiHr : 

C     lacob  vcro.  »<  habctur  Gen.^6.  &  ibifaluatifucrui  apcriculo 
L    , .  famii 


famispcr  Ufcph.Q^artubcneficium  ejifignorum  oflenfio:ejuednota- 
tur  ib  •.M\i\c[;  Moyfcn  &  Aaron,&c.  iljtntu esi  dferuitute libc' 
ratio,ib.  lEduwc];  vos  &  pfcs  vcliros  dc  Acgvpco.imiJ  cPt  mx 
tisrub)idini/ic,^.Acgyptioritfhbmerfio,ibi:Pcifccutiq;$\it,Scc. 

7  Qui  pofuic ccncbras.r</  eH,  r.ubcm  tcncbnfxm exparte  ^egy- 
ftioiiijia  ep  non potcrat  acccdere  adfiUzs  Ifracl,  vt  habtturE.xo.i^, 

8  Vidcrunc  oculi  vcfiri  cun£ta.j<^<i«i  lofue  &  Calcb,&  mulii  de 
tribu  Lcui/jut  ibi  crant  exicrunt  dc  ^egypto,&  antc  exitu  viderant 
mirabilia  qu£  dominus  ibi  xceratpro  filus  Ifracl ,  Scptimu  beneficiii 
ejigubernatiopnptdiii  difcrto,  vbi  quadraginta  annis  fujietati  funt 
mdna  celitus  dato,vt  habttnr  Exodi  1 6  06lauu  cfi  rcgu  .Amorrhxo» 
riitn  debelhtio,  ibi :  Ec  incroduxi  vos  in  ccrram,  &:c.  T<[oui<m  eji 
tnaleci.iiiionis  Balaam  euacuatio ,  ibi :  Surrcxic aucem  Balac.  De- 
cimum  esl  lordanis  dt/iccatio,  ibi :  Tranfifiifqiie  lordancm. 
yndciimum  eii  ciuitatis  Icricho  debellatio  ,  ibi : 

p  Pugna.  LicetHon  cxiuiflcnt  adbeliandnm  eontrafiHos  Ifracl,/ia 
bant  tamen  fupra  tmiros  j)arati  ad  rcfiUendum  cis ,  nec  miferunt  ad 
eos  ligatinnem  pacis . 

lo  Amorrhxus,Phcrcza:us,5<:c.  Hic  nominantur fcptcm populi 
habitantci  in  tcrra  Chanaan  ,  quia  lcricho  erat  prima  ciuitas  opfu- 
gnanda  d  filtjs  Ifi  ael ,  &  idco  de  omnibuigentiius  in  tota  terra  Cha- 
naan,  habitaniibus  vencrunt  aliqui  bcllatores in  lericho  ad  rcfiflcn- 
dum  filus  Jfrarlin  principio ,  Duodecimum  beneficium  cjidcauxilio 
diuinitus  cis  dato ,  cum  dicitur . 

^  Mifiquc 


fl 


I 


4y 


lofuc      Cap.  XXIIII. 


146 


^  a     Crahrone'.  LxT.  Vf(\)au  i.fortc  tranatiuc  acerrimos  cimo 

A  ris  ?.culeos,quih.qu'  damo  cimoribus  punacbancur, vc  fugc 

\x \>.  qurd,  rcnt,auc  aereos  aculcos  rpiricus,quod  in  Plal  dicicur /?r>-  an- 

j.  w lofuc.  j,p/f,^ malos,  nili quis  dicac,non  omnia.que faita func clle fcri 

1' ;u-77  e-  pj.,j  g^  stVn  vcras  vcfpas  incelligi. 

5,  ftion.iS.  b  %<  Oftio  vobis  da 


cd.An  quia  illius  fanditarf  perfL-aaferuitutcquo  Jamo  co-  D 
tcmperari  humaaie  fragi!:r.yci  impoffibiic  eit  ?  C^o  audico, 
non  folum  i(ii  ciuscligcrcfcn?!tuccm,fcd  eciam  dcadiuco- 
no,&:  mifcricordiaciuspra^rumeredcbuerutdequadicicur 
T^on  intres  in  iudicium  cuferuo  tuo ,  quia  no  iuflificabitm  in  conlpe- 

du  tuo  omnis  w« 


Pr»l.i4i.a. 


D  iue. 


tur.THEOD.   a  Jvlifiq^^ 3"^^^  voscrabKneSj&eiccieosdelocisfuiSjduosreges A- 


Ipolog  2. 

tvclitis. 


Dialo?. 


Propofuic  iJIis 
opcionem.Ec  iic 
^pofita  ali  js  cli- 

:(Ree.  7  a.  gendi  facukate, 
Tob.H.c.  animi  fuidccla- 

nmpiiotj  j.,,t-  pictatcmin- 

famdta  mea  fcnitt 
tnus  D"o  . 

•J-IVST.Mar- 
tyr,  Nili  homi- 
ncs  poficnt  fuo 
arbicratu  turpia 
fugcrc,  c?c  hone- 
fi.-TfcitarijCxtra 
culpa  crunt  g.c 
quid  .^aant. 
•5J IDEM.  Sic 
B  Deo  vifum  cfl, 
tum  angclos ,  tij 
homines  libero 
arbitrio  pr^di- 
tos,fiHq;poten- 
tcs  facerc  qucm 
quepro  accepta 
lacultate  ,  vt  fi 
placica  cius  clc- 
gcrinc  ,  illsfos 
feruer,  &  mcolu 
mes,  lin  ad  mali 
tiam  dcfiexerit, 
Camra.  fingulisp^nasin 
flii^at . 
n!..c.7i.&     .ji  IRENEVS 
Martyr  .  Quod 
Chnlt'ait.  ii^o- 
ties  volui  cO'igre- 
garefilios  luos ,  <2r 
noluijii. Vcccrcm 


morrhxoruin,non  in  gladio,  & in  arcu  ruo,dedic|ue  vobis  terram  in 
qua  non  laboraftis,&  vrbesquasnonird.ficaltis,  vt  habitarctis  in 
eis,vineas,  &oliueta, qua^non  planraltis.    Nunc  .-^rgo  timece  d'>mi-  * 
numj&feruire  ei  '  perfedto  cordcatque  verifiimo,  &:aufcrredeos  4 
quibus  fcruieruntpatres  veftri  in  Mcfopocnmia,  ,  &  in  AegyptOjac  6 
feruite  domino.  binautem  malum  vobis  viderur ,  vt domino  icruia- 

b  tisjoptio  vobisdatur.  E!igitchodie,c|uodplacet,cuiferuirepotifIi-  ' 
mum^debeatis  ,  vtrumdijs.quibusferuicruntpacrcs  vcllri  in  Me- 
fopotamia,an  dijs  Anvurhx^^rum  in  quorum  terra  habitatis :  Ego 
autem,&  domus  mea  leruiemus  domino.  Kelponditque  populus,& 
ait:Abfitanobis,vtrchnquamusdominum,&icruiamusdijsahenis, 
Dominus  Deus  nofter  ipfe  cduxit  no.s  ,  &  patres  noilros  de  terra 
Acgypti,  &  de  domo  feruirutis ,  fecitque  videndbus  nobis  figna  in- 
gentia,&cuftodiuitnosmomnrvia,  perquamambulauimus,  &in 
cundlis  populis  per  quos  tranfiuimus,  &  eiecit vniuerfasgencesA-  ' 
mOfrhasorum,habiratorem  tetracquam  nosintrauimus.  Seruiemus 
igitur  domino,quiaipiceft  f^usnoltcr.  Dixtrquelofueadpopulu.  ^ 

c  Nonpoteritisferuiredomino,  ueuscnimianCrus,  &fonisa:mula  '< 
toreft,nccignolcet(ccicnbus  veftris,  atqucpeccans  .   Sidimifcritis 
dominum,  &{eruierit'sdijsaiicins  ,  conucrcetfe,&affligetvosat- 
que  fubucrteret,poftqu3m  vobis  pr^nitcrit  bona .  Dixi(quc populus 
ad  lofuc:  Nequaquam  ita,vtloqucriierit,feddominoferuiemus.Ec 

lofueadpopulum  ieftes,inquit,    voscftis.qniaipficiegeritisvobis  n  c^r""!  F^^dica^^ 

dr  ^    .     r         I  -r  n         i».  i  ii  1^'erit.  Autvero 

ominum,  vticruiacisci  ?   Kclp«>nderuniq'je  .  lcites  .  Nuncergo  jj  flhaberencpofl 

i  ait  .  Auferte  deos  alicnos  de  tnedioveibi ,  &inclinate  cordajvc-      cantas  legis com 
ftra  ad  Dominum  Deum  llrael  .  Dixirquc  populusad  lofue  .  Do- 
minoDeonoftfoferuiemus,  et  obedientes  crimusprxceptiseius  . 


uens .  Hi  aucem 

fe  potius   prar- 

fumpfcrunc  ,  q, 

finc  vlla  offrn- 

fione  Deo  ferui 

renc ,  vc  lam  tuc 

inciperet,  quod 

diclumefi:  Igno- 

rant.  s  Dei  iujiitia, 

&  ftiam  volentes  ^^^-^o-^- 

coniiiturc^iumtii  ^"""^  P'»"^  • 

Dci  non  fmt  fubie- 

Ui .  Ita  ,  eis  iam  Ibidem.j.d. 

lcx  fubintrabat,  vt 

abundiret  deliUu, 

&•  pojica  fnpern- 

budarct  gratiaper 

fjui  eji  fjnislegis. 
d  ^Kfertr.  AV- 

GVSTINVS.  P^ 

QMidcft  ,  quod  Q4«a.j^,ia 

ait :    Et  nunc  au-    ^^' 

ferte  Deos  atienos, 

(wfunt  in  vobis , 

Cir  dirigite  cordi 

vejira  ad  Deum  If 

rael.  Nonenim 

adhuc  habebanc 

fimulachra  gen- 

tium,cumfupe- 

rius   obediencia 


bor. 


lcgem  libertatis 

hominismanifcffauit.Pofuicenim  in  hominc  poccftaccm 

cledionis,qucmjdmodum,&in  angclis  . 

•i:  1  D  E  M  Si  nullacirecinhominib.arbicrijlibertas, 

P  nuUi  cffenc  laudandi,ncc  vicuperandi,exularcnc  ocs  adhor- 

(j.^^j   tacioncsprophctarum,&:domini,vacaretomneconfilium. 

'  '*  "  c  2^o»fo{e.Aug.Nonpocericisfecuircdomino,quiafanaus 

cft. 


minacioncs,ilIa 
eorum  profpera 
non  fcqueren- 
tur,  cu  fic  vidica 


tum  fic  in  cos , 

quod  vnus dc  Anathem^tr  furatus ef>.Deniquc lacob dix't  ^"f"'* ^'  ** 
hoccis,quicum  /lludcM.fopotamiaexicranc,  vbificido-  i^i2cra?ji!c. 
la  colebancur,vt  ic  Rachcl  paterna  furarctur .  Sed  poft  illa 
ad  monitionem  Ijcob  dcdci  unt,qu^  h;:ibcbaii t, Vndc  appa 
ruit  eum  hoc  dixiilc,  quia  fciebac  eos  habere.Puft  hanc  ve- 
ro  adnionicionem  Icfu,  nuUus  talc  aliquid  protulic .  Non  ca  F 

^  men 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

I  Mifiqucanccvoscrabroncs.  Licetcrabronetproprihloquldo 
ftnt  mufcte  ex  fimo  e(jui  nafcenies,tamcn  hic  accipim'ur  pro  mufcis 
d  Deo  fiipernaiuraliter  formatis^fjUA  habebant  aculeos  vcnenatosfe- 
cundu  :^uod dicunt  Hcbr.Dicwu  autem  alvf  expofitorcs,qubd crabro- 
nes  hic  accipiuntur  metaphoriiepro  aculeis  tmoris,  tt  tcrroris  dijfol 
ventibus  corda  eorum,ita  cjuod  non potcrant  refificre  fjlt^s  .'fracl.  Ter 
tiur/idtcimHm  benefitium  eii  de  concefiionc  ttrrx  fruSiferte,  iy  xdifi 
catXffjuod  notatur ibi.  Dcd^qucvohistcnam^Scc.  setjuitur. 
z  Nunc  crgo  timece  dominum .  nic  confcqucnter  ufue  captat 
fepidi  confeiifum  ad  Dci  feruitiutn,dicens.hiunc  ergo  Cimcte  do- 
minum,  timore  filiali. 
5  Ec  fcruite  ci  pcrfccClo  cordc.  abfjue  diminutione . 

4  Atquc  vcrifTimo.  Sine  fimulauone. 

5  Et  aufcrtc  Deos  alienos .  Dicunt  alicjid ,  rj,  tunc  non  liabcbant 
idola,K^  ideo  aufcrre,  hic  accipiturpro  non  rccipere .  Votesi  tamert 
dicifVt  vlJetur,<ju6d  diqui  eorum  habebant  idola,  (jutc  apportata  fue 
rant  de  .Aegy^  thfccundum  quod habetur  .Amos  5; .g  Nunquid  ho 
flias,i\:fjcriliciu  obtuhfhs  mihi  in  dcfcrtoquadiagintaan- 
nis  domus  Ifracl,&:  portufiistabcrnaculu  Moloch,&  imagi 
nc  idoloru  vcftrorum,  fydus  Dci  vf.ftri,qua:  fcciftis,  vcbis, 
tLC.  El  lianc  akihmituuni  alUj^al  bcatui  iiifhanus  conita  ludxos. 


^f^orum  7, 

6  Sinauccm  malum  uobis  videtur,  vt  domino  fcruiatis, 
Tropter  fimptus  facrificiorum,&  aliorum,qua in  culiu  eiusrequi- 
runtur  . 

7  Optio  vobis  datur,Eligitc  hodic,  quod  placet,cui  fcruirc 
potilfimum,&c.  Ifia  optio  non  efi  concetJiouis,fedpermiffionis,qa 
Dcuspcrmittii  hominem  agere  fecundum  iibertatem  arbitrij  .  Sitan 
mrn  ad  malum  fie£iitur,tuiih punitur.Cxtera  patent  vfque  ibi .         r 

8  Et  ciccit  vniuerfas gcntes  Amorrhajorum , habitatorcn» 
tcrrxquam  nos  in.  Idelt,aliquas de  vniuerjis.,quiapromui'inpar 
tc e'Cci.,ali:iuas lamen dimifitpropter caufas  fupradictas  ij.cap, 

9  DiXicqucIofiie.  Hic  confequenter  hfue  oiiendit  eis  difficulta'' 
tcM  lcruui  tis  Dei  ciiccns . 

1 0  Non  puteritis  fcr.do.  Idcfl,dc  difficilipoteritis,  quia  virtus eji 
circa  bonum  ,  /j  (iijficile.  Et  d'xit  hoc  Ijfue  confiderans  pronitatent 
populi  ad  malum ,  &  Dei  iuiiniam  ad  pHnieiidum,cr  vt  pojiea  non 
pojfent  ncgare  ijia  fuijic  eis  explicata. 

1 1  Tcfics,  inquic ,  &:c.  Hic  confequenter  lofuc  confenfum popuU 
ilcratum  pnfcjhone  confirmat,cum  fubdi!ur. 

11  Rcfpondcruncque.Tcflcs,  Supple,pimus.Et  ideo profeffme 
fatla  com  lujit. 
i }  Nunc  crgo.  Et  exponatur,  ficutfupra» 

I  Pcrcuf- 


147 


Glof.ordi.&  Nicolai  de  Lyra.        148 


^  men  putandum  cft  hoc  illum  inanitcr  prxcepiflrc.No  cnim 
A  ait !  T.t  nunc  auferte  deos  alicnof,fi<]ui  funt  in  vobis,  fcd  omnino 
pnquam  fcicnscllc,  qui  fiint,mqiiic,  in  vobis.  Snndtus  crgo 
prophetain  cordib.  corumcogitationcscerncbatdcDco, 
6C alicnas  a  Dco,&:  ipfas  admoncbat  aufcrri.  Qui  cnim  talc 
cogitat  Dcu  qualis  non  cfi,  alic- 
num  Dcum,&:  talfum  in  cogica- 

Cl  pepulo.  tionc  porut.Qnis  cft  autcm,qui 
fic  cogitcc  Dcu,vt  ipfc  eli  rReli- 
quitur  crgc  fidclib.quandiu  pc- 
rcgrinantur  a  dominoaufcrrc  a 

»-Cor.<.b.  cordc  1'uo  phantafmaca ,  quacfc 
cogitationibus  ingcrijt,vclut  ta- 
lis .,  aut  talis  iit  Dcus,  quilis  non 
cftj&.dcrigcrccorad  ilhim  fidc 
litcr,quemadniodum ,  &  quan- 
tum  vobis  expcdirc  nouit ,  ipfe 
fc  inlinuet,donec  abfumatur  oc 
niendacium .  V"dc diftum  dh 
Omnis  homo  mendax.  Et  tranf.ida 
non  fokim  impia  t;  lficatc,fcd  ip 
fo  fpeculo,&  ^nigmatc,  fa^ie  al 
fiic>emco^nofcamuscitm. 

a  -5«  Tercufiit.  THEOD.  Lapis quidcmiftccxpcrscfl 
animaf,  vcrum.^d  argucndos  illos  ,quianimapra:ditilunt 
vtitur  corum  tcliimonio ,  qua: carcnt  anima,  fecutus  morc 
antiquum .  Nam  lacob ,  &:  Laban  inito  fccdcrc,colliculun\ 
appcll.irunt  tcttcm  padionum. 

4«  CHALD.  Pai.nph.  Enlapisifteeritnobis,qu.nfidux 
tabula:lapidc.x fa-dcns ,  fccimus  cnim  ipfum  pro tcftimo- 
nio .  Vcrba  cnim,qux  in  co  funt  infcripta ,  rcfemnt  omnia 
vcrba,qu.Tdominuslocutuscfladnos.  Entcrgoapud  vos 
pro  monimento,  ic  pro  tcftimonio ,  fi  forcc  fcrelleritis  do- 
ininum  Dcum  veflrum. 

•je  A VG VST.  Et  dijjwfnit  lefus  tcflameiu  adpopidu  tdic  illo,et 
dedit  itli  lcgcm  ,  &  iudiaurn  in  SiU  cora  tabernacHlo  dni  Dci  Ifracl, 
t^fcripftt  verba  hxc  in  libro  legit  Dei,(T  accepit  lapidem  magrtu,& 
fiaiuit  illum  lefusfub  thcrebintbo  ante  dominum,  &  dixit  adpopnlU 
Ecce  lapis  ifle,  &c.  quia  hic  audiuit  omnia,  (fu*  dilia  (nnt  a  domino 
t]u£cunque  locutus  etl  ad  vos  hodie,&c.  H.cc  vcrba ,  qui  altius  p 
fcrutantur,n6  tantum  virum  ta  infipiente  putant ,  vc  vcrba 
Dci .  qu£  locutus  efi  populo ,  lapide  .ludiirc  crcdidcrit,qui 
ct  fi  in  homincm  cffigiatus  cfitt,aurcs  habcrec,&:  non  audi- 

Pfal. ur-f .  ret.Sed  pcr  huc  lapide  iUum  fignificauir, qui  eft  lapis otfen- 

fionis,non  crcdcntib.Iuda:is,&;  pctra  fcandali,  quein,  repro- 

C  bauerunt  <xdificanies,(rfa£ius  eH  in  caput  an^uli.  Dc  quo  dicitur 

BMant 


Bibebant  aui  de  fpi^  itali  confefjttente  eos  petra:petri  aut  erat  ChriW.  D 
Vndcpccnnisculcris  populumcircucidicducloregrcgius,  i-Cot.i, 
qu: cumiilocciam icpulci func,  vcprofundum  mvficriudc- 
mofiii^rc:  pofteris  profucurij.  Sic ergo huc lapidc  vifibiliccr 
fiacucum  dcbcmus  fpincualiccr  accipcrc  in  ccfiimoniu  fucu 

rum  inP.dclibus  lud.cis,  idcft, 
'  Percuflit  crgo  lofuc  iru  dic  illo  focdus ,  '    mcnciccibus,dcquibusdicicur: 

^P  .  •     j-  Inimic!  Donnnimcntiti  fuiitri.rsC-  Pu].j9.c^ 

&  *  propofuit  populo  pr^ccpta  atquc  ludl-  *    duc  enim  fruftra  cum  Mofcs . 

cia  in  Siclie  •  Scripfit quoquc  omnia  ucrba  ;?    vcl  p^jcius  Dcus  pcr cum difpo- 


i.Cor.li.ii. 


hazc  in  uoluinine  lcgs  doiTiini,&  tulit  lapi 
dciii  pcrgrandcm,poluirq;  eufubterqucr-  6 
cum,  quar  crat  in  fanduano  domini,&:  di- 
xit  ad  omncm  populum  :  En  lapis  ifte  erit  ^ 
vobis  in  tcllimonium,quod  audieritis  om-  * 
nia  vcrba  domini,qu?  locutus  eft  uobis.ne 
forte  poftca  ncgare  uelitis,  &  metiri  domi 
no  Dcoucftro.  Dimifitq;  populu  fingulos 


B 


QMJrft.jo. 
in  lolue. 


fuificcad  populum  ccftamecum, 
quod  crac  in  arca  ccfiamenci ,  Sc 
in  libris  lcgis  canca  facramenco- 
runi  ,&:  prxccpcorum  nuilcipli- 
cicacccofcripcis,  didumefthic: 
Difpnfuit  lefus  tcfiaincnium  in  die  il- 
la.  Rcpccicio  cnim  ccftamcnci 
nouum  ccftamcncum  fignificat, 
ficut  Dcutcronomium,  i.fccun- 
da  lcx,&:  feciind.E  cabulx .  Mul- 
tisenim  modis  fignificatum  eft, 
quod  \no  modoimplcndufuit. 
Quod  autcm  fub  thercbinto  ftatutus  eft  lapis  hic,  fignificac 
quod  virga  ad  pctram ,  vt  aqua  profluerct ,  &  quia  ncq;  hic 
fine  ligno  ftatutus  cft  lapis .  16  aiit  fubtcr,quia  non  fuiffcc  in 
cruce  cxaltacus,nifi  humilitate  fubic6tis.Vcl  quod  illo  tcm- 
pore  quo  id  faciebat  Icfus  Naue ,  adhuc  obumbrandum  my 
Itcriura  fuit .  Thcrcbinthus  ctiam  mcdicinalcm  lachryn^a 
cxudat,Qiixarbora  L  X  X.  hic  pofita  cft  .  Alij  vero  qucr 
cum  potijcrunt .  Mirum  eft,  quod  faltcm  in  his  nouifTimis 
vcrbis,quibus  populumallocutuscft,  non  cos  obiurgauit, 
quia  his  gcntibus  pcpcrcerunt  quas  dominus  omnino  per- 
dend.iseffcpra:ccpit.Siccnimfcriptumcft.  Etfactu  efipofl- 
quamiiihaluei unt  flij  Ifracl,&  feceiunt  Chanan£os obedietes,exier 
minio  anteeosnon  exterminaucrunt.  Na  primo  id  eos  n5  potuit- 
fc  fcriptura  teftata  cft  .  Scd  nunc  poftqua  preualuerut,ita  vc 
faccrcnr  cos  obedientes ,  o,  non  ct  cxtcrminaucrunt  p  prx- 
ccpcum  dfii  fadlum  cft ,  quod  non  cftcuiquam  fa6lu,  cu  le- 
fus  exercitCi  ducerct .  An  fortc,quia  prius  dixit  cos  fcriptura 
non  potuilfeantc,  f  quaprxualcrcnt,  ctcu  prxualuifTcnt  ti- 
muitfc  crededi  funt,nc  fortcparatos  obcdirc  fi  no  parcercc, 
acrius  cx  dcfpcrationc  pugnare  p  fc  copcllcrcnt ,  &:  eos  fu- 
pcrarc  non  polfcnt?Hunc  crgo  cis  humanu  cimorc  domin* 
noluit  imputari,  &  fic  apparct  in  eo  quxdam  fubdcfcdio  fi- 
dei,qux  fi  in  cis  fortis  fuilfct,ea  feqiicrcntur ,  q  lefum  bella- 
tcxn  fccuta  funt.  C^ia  vero  in  eis  non  fuit  tanta  fidcs,ctiam 

^  cum  pra:- 


&  meati; 


loiiie. 

E 


M 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

I     Pcrcuffit  ergo .  ideU ,  renouauit  fadus  inter  populum  ,  & 

Deum . 

a     Et  propofu it.  Quantim  ad  moralia,  & ceremonialia '. 

3  Acque  lu.  l^aniurn  ad  iudicialia . 

4  Scnplitquo.  idefi  hancprofeffiofiempopulit^obUgationem 
iteratam,adfortius  ajtringendum  popnlum  ad  fcruiendum  domino  in 
futuro. 

5  Et  tuht.  Hic  confequentcr  lofwe  applicat  ftgnu  fenftbile  ad  me- 
tnoriam  hitiusfufli  in  futuruw.cum  dicicur ,  &  tulit,  ftcutfoletfie- 
rii»  temiinis  terrarum,  velregnorum  quando  iiatuunturin  ftgnum 
iiuifionis  tcrritoriornm . 

t  Pofuitquc  cum  .  Fidetur ,  tji-od in  hoc  fccerit  contra  legcm, 
Deuteronom.i6.d.  Non plantabis  lucum  luxta  altarcdomi- 
ni  .  Quodjotuunt  atiqui  dicenies,  ijubd  vna  arbor  rtonfacit  lucum. 
Ei  Ijoc  non  vatet ,  ijuia  ibidem  fubditur  :  Et  omncm  atborcm  . 
Ex  cjuo patet  intentioprxccpii ,  cjuod  nutta  arbor  deberet  ibi  planta- 
ri .  Idco  dicunt  atii.,  tjnod  inbibuum  erat ptantare ,  non  tarnen  prius 
txiftcntem  rcfcruare ,  atbor  awcmifiacrat  ibiantecjuamponeretur 
ibi  altare  Domini .  Sedadhucijiud  non  videtur  fufficcre  ,  cjuiaad 
boc  datum  fuitillud  prxccptum  ,  ne  Itdxi  effentfimilcs  idolotatris , 
quipropcphanaidolorum  habebantlucosadluxuriam  exercendam, 
&  quantum  ad  hoc  non  videtur  diffcrre  ibi  ptantare  arbores  de 
moMo,velptantatasprius  dimittere .  Et  ideo  dixit  I{a.Sa.  qubd  vera 
literaJl.  Subtcrlimcu.  Diaioenim  Heb.  alhih,  quxejiibi, 
efl  £qmuoca,&  in  vnafignificationefignificat  idem ,  quod  limen,& 
fecniumipfum  tapisisie  fuit  pofttusprope  ingreffum  fan£Iuarii,& 
nontlaiabatur  vfquein  limen  fupenus  .  Tojfct  tamen  dicifecun- 
dum  tranflaiionem  noflram,qubd  hic  non  accipitur  fanauarium  Dei 
fro  .'abernaculo  Moft,  quia  pofitum  erat  in  Sito  ,  ficut  difium  eiifu- 
fra28.  loftie autcmfectt ifia,qux  fcribuatur  hic in Sichei ,  vi pa- 

tet 


tet  in  textu  vbi  dicitur.  Et  propofuit,  qui  locus  bene  multo  dijlat 
a  Sito.Et  idcofan£luariim  Incpoteil  accipi pro  fynagoga,  in  qua  co- 
ueniebant  habitatorcs  iltitis  loci  caufa  orationis,&  audiendi  verbum 
Dei,quia  injingulis  ciuitatibus,&  vrbibus,  ludxi  habebant  tatia  lo- 
ca,licet  haberent  vnum  temptum  tantum,vcl  tabernaculum,antequi 
templum  ejfet  fafium  vbtficbant  facrificia.  Sicitpatetin  euangeliis 
vbi leguntur  fuifie pluresfynagogie,vt  potein  7{_a:;areth,&  Caphar 
naum ,  &  atiis  locis  ,flante  vnico  templo  in  lerufatem .  Tamen  ante 
tempti  tedificationem  tcmporibuSy  quibus  arca  non  habuit  ftabilem 
manfioHem,licitum  fuit  atibiofferre  facrificia  votiua,non  tamen  de- 
bita,vt  di&um  fiiit  Dcut.  j. 

7  Enlapis  i^cchz\o.intc.fcederisrenouaticumdomino,  &fi- 
ctit  lapis  ijie  esi  durabitisfita  &  fcedus  iflud  debet  ejfe  perpetuum. 

8  Quodaud.  InHeb.  habetur .  Quod  audieritomnia, /«- 

licet ,  tpfe  lapis ,  propter  quod  dicunt  Hebr*i  atiqui,  qubd  ad  literam 

lapis  audiuit ,  virtute  tamcn  diuina,fed  boc  videtur  impoffibile,  quia 

quod  lapis  manens  tapis  babeat  fenfum  auditus,  vel cognitionem  ali- 

quam,videtur  impticare  contradiQionem  .  Item  quod  babeat  a£ltm 

fecundum,qui  efl  audire,&  non  bubeat  a5ium  primum ,  qui  eflprin- 

cipium  huius  aiius  feciindi,  videtur  impof}ib:te,quia  eiufdem  eji  a^* 

primus.& feciindws,&  accipitur  afius  fccunduspro  operatione,ftue 

conftiiat  in  patiyftuein  agere,  quia  de  hoc  funt  varix  opintones,fei 

audire,fentire,&  intettigere,ftuefint  a&iones  cius,qui  fentit,vel  in- 

telligit,fiue  Jint pajftones eius  abobie6io,tamen  nectffario  infentien- 

te,vet  intettigente  requiruntur  potentix  fenjitiue,&  intctle£iiu(t,qup 

in  tapide  ejfe  nonpoflunt.  Ideo  atiter  potefl  dici,  quod  hic accipitur  Iti 

pisprohominibns  exijientibus  circa  lapidmi  ittum  ,  Sictitdicitur 

Deu.  3i.<7.  Audiat  tcrra  vcrba  oris  mei,  i.  homines  habitantes  in 

terra,flcut  ibi  expoftiu  fuit.Et  fecudu  inHfcnfum  procedit  tranflatio 

nofiya,feciidu.n.quod  dicit  Hiero.in  lib.de  opii.genere  interpretandi, 

Opiima  iiiterprctatio  non  fpfit  transferendo  vcrbum  ex  verbo,fcd  ali 

quando  mctius  (Ji  tranffcrrefenfum  ex  fenfu  »&  ftcefl  in  propofito, 

I  Stpofi, 


H9 


lolu 


^  cum  prarualuKTcnt pugnarc vfq,  ad intcrnccioncni  inimjco 

A  rum,au{i  non  funcaion  tie  malicia  vcl  iupcrbui  vcl  conccm- 

ptu  dominici  pra:ccpti,lcd  dc  infirmitace  animi.vndc  Apo- 

A  c.  iloluSiLAlcx&fidl"''  xrjriui  wdta  niaU  rnihi  ojicndit,rcddet  iUi  dami 

"'  '     M«  fcci^nd opcra  eins.Dc  liiis autcm qui  non  malicia.fcd  cimo- 


t.aJn. 

jaiaii. 


fcci>«dopcrai 
rc  eum  dcferucranc^ait:^"/»-'»»^^ 
mCii  difen/ione  nemo  inihi  adfnit ,  : 
fcd  u>f.ncs  mc  deicliquerunt,  quod  no 
iUisir)iputetur 

a  Mortfus  tll  lofuefiliusl^uHy&c. 
4^  Hicronym.Oftcndemrhile 
fum  Nauc  vcl  vxorcm  habaif- 
fe,vcl  filios:&:  {ipocucris ,  vidtu 
mccifc  fiiccbor .  Ec  ccrtc  pul- 
cherrimumccrrx  ludareinpar 
ticionc  accepit  locum,  mori- 
turquc  non  in  viccnano  numc- 
ro,  qui  fcmper  intiuiftus  cft,lcd 
in  decimo ,  dc  cuius  laude  crc- 
bro  diximus  .  Scpclitur  auccm 
inThammac  Sarch,  ideft,  in 
Hc  pertedtiirmio  principatu  ,  liue 
n  §.it*  innumeroopcrimcntinoui:vc 
)  jh.&§.  virginum  flgnificarec  grcgcs , 
Saluacons  auxilio  coopcrtos:in 
moncc  Ephraim,hoc  ei\,m  mo 
tefrugifcro,ab  Aquilone  mon- 
tis  Gaas,qui  mtcrpreucur  com 
mocio. 
.    4<  lofeph.  Dcfundus  eft  cum 
""^' vixifletanniscetum  &dcccm, 


Cn.fo 


tra. 
B 


in  poffedionem  fuam  .  Ec  poft  ha^cmortuus  i 
edlofuefiliusNun  leruusdomini,  centum 
&  decem  annorum ,  repelieruntcjue  eum  in 
finibus  poflefsionis  fuie  in  Thannathfarc, 
qua^fita  cft  in  monte  tphraim  a  leptentrio- 
naliparte  montis  Gaas.  Seruiuitquelfrael 
domino  cuncStis  diebus  lorue ,  &  feniorum, 
quilongovixerunt  tempore  poft  lofue,  & 
qui  noucrantomniaoperadomini  qua:fece 
rat  in  Iftatl .  t  Ofl'a  quoque  lofeph  qua:  tule-  2 
rantfiliilfraeldeAegypto,repclieruntin  Si  5 
cheninparteagri  que  cmerat  lacob  afilijs  4 
Hemor  patris  Sichen  centum  t  nouellis  oui- 
bus,&  fuit  in  poftefsionem  filiorum  lofcph. 
Elcazar  quoqj  filius  Aaron  mortuus  eft,&: (e  ^ 
pelierunt  eum  in  Gabaahphinees  filij  eius  , 
qu£  data  eft  ei  m  monte  Ephraim. 


Cap.  XXIIII.      ijo 

gintirfuic  vir  nec  fapientia  indignu$,rieceorum ,  quxcogi- 
t;ibat  vc  rnulca  fapicnter  cd  :cerc  incxpi-rcus^fcd  vbiquc  fum 
nuis,&ad  opera  penculaq;  niagnr.nimus,  aud.ixq,  belladi- 
fponerc,&iin  pace  dextcr,&:  i  oi  c^c  Dcipua  virtuce  pucnies. 
%J  Scpcuagmca.  Pofueruncin  fepulchro  lofueculcros  lapi- 

deos,quibus  circuncidicfilios 
Ifracl  in  Galgaiis ,  quandocdu- 
xic  cos  ex  Aegypco,flcuc  prxcc 
p ic dominus,  6c  ibi  lunc  vlque i 
hodicrnumdicm. 
'!•:  Cynlius  Alcx.  Non  abfquc 
caufa culcri  codcm  cum  illo  in 
loco  pofici  funt :  vcrum  vtnos 
difcamuscircucifionis  fpiricua- 


n. 


4. 


lis  graciam  {qux  bonorum  ce- 
Jcfiium  nobis efi: pronuba)  Sal-  E 
uacoris  morci  clic  afH.-^am. 

b      Seruiuitijuclf/-aeldomiHo,(jrc.    _ 

•J4  Thcod.  C^iancumconferac  i^o^"''* 

princeps  pius  &amans  Dci,pcr 

fpicuum  facic  hicloc»  hiftoric. 

Scruiuit,inqiiit.,ifraeldomino,&c.  ... 

Acpofi-obitum  corumdeclina 

runcad  impiccaccs:quarum  lue  c""Scr 

runc  pafnas,quia  diuino  priuaci  & Lxx. agnii . 

auxilio,rcdacti  funt  fub  iugo  fer 

uicucis. 

•i<R.  LcuifiliusGerfonis.  Se- 
niorcs  qui  produxerc  xcacem 
poft  lofue,  ij  dicuncur  qui  Vcce 
ra  illa  miracula  in  Aegvpco  co-  p 


C  quorum  cum  Mofc  pro  dodrina  vtilium  rcrum  commora       fpexcrant,memoriaquc  tcncbant ,  qualia  coram ^iiaraonc 
lus  eft  quadraginta:dux  autem  poft  illius  mortem  fcx  &c  vi       patrarat  Mofes:tum  ad  marc  rubrum. 

ginti 


NICOLAVS    DE   LYRA. 
I    Et  poft.Uic  vlcimo  agicur  de  mortc  &  fcpultura  lofue.Et 
patct  litcra.Et  occafione  eius  confequcnter  agitur  dc  fcpul- 
tura  lofcphjCum  dicitur. 

X     Ojfa  (juoejue  lofph  (ju*  tulerant .  Hoc  cnim  impofucrat cis 
Iofeph,ut  habctur  Gen.45. 

j    Sepelierunt.Wunc  enim  locum  dedcrat  lacob  ipfi  lofcph: 
TthabeturGcn.48. 
4    fiuem emerat.  In  Hcbra^o  habctur  bmeab  qudfitah,  ccntii 


obohs.Et codcm  modo  habetur  Gen.  ? 5 .  vbi  fic  mcncio  dc 
iftaempcionc.Confequcntcrficmentio  dcmortc  Elcaza- 
ris  facerdotis:cum  dicitur. 

5  Elea-zar  quoejui  .Et  dc  fcpultura  eius,cum  dicitur, 

6  Etfepeliertvit.  Succeflcratenim  Phinecs  in  harreditatc  pa 
tris  fui,&ide6  iftc  locus  iam  dicebatur  ipfius  Phinces.Inali- 
quibus  autem  libns  interponitur,  &dicendo  fic :  Etfepelie- 
ruHt.  Ettunc  mutatur  fcntcntia,fcd  ly  3i,non  cft  in  Hcbrco 
ncc  in  libris  corrcitis. 


LIBRI    lOSVE    FINI& 


Glof.ordi.&NicolaideLyra. 


ifi 


5 


C  A  P,        I. 

Ofl  mertem  Infuc  confiduerunt.  *  Athanafuis.Vo- 
catiirhiclibcr  ludicuni^proptcrca  quod  poft 
niortcm  Ic(u  Nauc,populuni  luumDcus  a  rcli 
dis  Chananxorum  gecibus  prclium,pcr  ludi- 
ccs  fcru.TUit,quoru 


LI 


rn  Ilb.Ioiiic. 


cBab«3a- 
UJ. 

Ltb.  diuin, 
oHic.c.ii. 
B 
Com.ialib. 
Judic. 


c 


hoc  volumincfingulorum  f.ifta 
&  vitat  fcmpus  contincntur,  Uc. 
Fucruntautc  numcrotrcdecim: 
^  anni  illorum  fucrunt  (.juadrin- 
gcnri  &:  vndccim. 

4<  Theod.Cjuicmadmodum  re» 
gnorum  libcr  vocmir  Rcgna, 
proptcrca quod  rcccnlct  caqua? 
tcmporibus  Rcgum  concigcrc 
populo :  ita  libcr  iflc  Judicum  ap 
pcllatus  cfJ ,  quia  docct  illa  qua: 
tcmporc  ludicum  cucncrunt. 
Initiumautcm  huius  h!fforia:ar- 
bitror  cflc  rccaprtulr.tioncm  qui 
dam  fbrcircr  gcftorum  ab  Icfu 
filio  Naue. 

.?<  Hcbraei .  Sanuicl  rcs  a  ludi- 
cibus  gcflas  hoe  volumincdc- 
fcripfit. 

4«  llid.  Iudicum,&:  Ruch,&: 

Samuclls primam  parccm  fcnp-      r1iV**rroni  iii 
ficSamuel.  "^  terram  111 

^  Procop.  Narracio  ludfcum 

plurimum  nobisvriluacisaf{crc,cum  ponicoboculosqnan 

ta  diumi  cuIcus,acccontra,  dcfcdionis  v;sexif^ac:  quod  vi- 

dcliccc illc hoflcs  &:fuontranos  infurrexcrint,rcprimic: 

ca,  vcrofubipforum  manum  miccic.  Quarc  diuus  Paulus 

non  indignc  cx  his  fcripcuns  plurima  cicac  cxcmpla ,  uc  de 

Qcdconc ,  de  Barac ,  dc  Sampibne ,  Icphcc  &:  aliis ,  qui  fi- 

dci  vircucc  deuiccrunc  rc^a .  Porrb,  poflquam  vica  defun- 

ftvis  cfi  lofuc ,  ac  iplius  doctnna  adhuc  rccens  cllec  ,  pic 

quidcm  erga  Dcu m  alTcdus  fui c  populus .  Icaquc  q viis  ipfo- 

rum  dux  iic  fucurus  dominum  conlulunc  :  excmplo  enim 

con- 


BER.     IVDICVM 

Hebraice  Sophetini. 


O  S  T  mortem  lo- 
fuc  con(uIuerunt  fi- 
lij  Ifracl  dominum  , 
dicentcs :  Quis  afcen 
det  antc  nos  contra 
Chanana;um,'&erit 
dux  belli  ?  Dixitquc 

t  Tribus  ludi, 

dominus  ;  ludas  afcendet ,  eccc  tradi— 
manu  eius  .  Et   ait  lu— 


confpiracionis  Cora»,Dat:han,  &:  Abiron ,  qiialc  fupplicium 
ciufmodi  homincsconfcqucrencur,cdod:,  nuUusin  magi- 
ftracum  lua  fpoiitc  \'c ingererc audcbac .  Togs  ergo  vinbus 
adarcamin  Siloconccndenccs,  nccoracuIaGrascorumfc 
dances,dominum  confulucrunc . 

Ifldorus.  Hifioria  libri  ludi- 
cum  non  parua  mvflcnorum  in 
dicacf.Kfa.Poff  lofuccniiti  fuc- 
ccduncludicesficuc  poft  Chri- 
flumnpoiioli  &:  ecclcliarum  rc 
ttores  ad  rcgciulos  fidcles,quos 
ipfcadfpcm  promiirionis  cccr- 
naivproducic .  Pcr  omnia  auccm 
in  hoc  volumine  ludaici  populi 
dclicta,&:  fcruicus  clamorque 
^  corum&:  mifcracio  Dci  conti- 
ncncur  ."Mukiscnim  annis  pro 
pcccacis  fuis  fcruicrunc,  &con- 
uerf  i  libcnui  func ,  quia  pcecata 
nof^ra  vircs  hoftibus  prxbcnc: 
&:quando  malum  facimus  in  cb 
fpcdu  domini,  conforcancur  ad 
t  ucrfarii  noftri ,  id  cfl  darmoncs. 
Cum  auccm  conuercimur,fufci- 
cac  Deus  iudiccs  &c  Saluacorcs.i'. 
principcs  &:  doilorcs,quos  mic- 
3  cicinauxilium  eorum  qui  coco 
cOrde  clamanc  ad  Deum. 
Auguff.  in  finc  libri  Icfu  Na- 
ue  bf  narracor  porrexic hifloriam,  quoufq;  filij  Ifrael  ad co- 
lcndos  deos  alicnos  dcclinauerur.Iu  hoc  auccm  Iibro  ad  or- 
dincmrcdirur,quomodoconfcquencia  geffa  fucrinc  pofl 
mortcm  Icfu  Nauc.Non  crgo  ab  illo  ccmporc  incipic  Iibcr, 
quopopulusadcolcndafimulacradefluxic:fcd  apnorib.  iu 
ccrpofitis  cemporibus,  qu.bus  ca  gcfla  f  unc  poft  quam  ad  il- 
la  pcrucnic.  '   -^  ■  • 

b  ludai.  Quericur  vcrum  aliquis  homo  ludas  vocabatur, an 
ipfani  cribum  dc  more  fic  appellauic  ?  Sed  illi  qui  interroga 
uerant  dominum,duccm  rcquircbanc.  Vndc  pucacur  vnius 

cxprefTum 


D 


Inlib.  I 


Qn.*ft  \ 

lib.Ind. 
tMna  4 


Qjixft. 

F 


E    L  Y  R  A. 


NICOLAVS    D 

C  A  P  V  T      I. 

Vfcitauic  dominus  iudiccs  qui  liberarcnt  eos  dc 
vafiancium  manibus./«c/.z,c.,svVttf /n librolofue  ( a 
quo mdpiuni  Lbri  hifiorialcs)s^lturde{crriCprvmlJJio' 
nis  ingrc^u,velp<,tins  dc  DeofsUos  Ifraelin  terratnpro 
miffionis  introduccnre,ita  in  alijs  libris  hijlorialibus  agi 
turdepopuli  Ifracldifiam  terram  inhabitantis gubernatione  vel  pro 
ceQii^velpotius  de  Deo  diHumpopulumgubernantc,  quiaftcut  in  to- 
tafacrafcriptura  Dcut  abfoluti:  eflfubie£ium,  ita  &  in  partialibus  li 
bris  Deus  eiifubie6lumft/b  rationibus  contraHis,ftcttt  diilumfuit  ibi 
Tribn»  mo  den.Deus  autempopulum  lfraclguber/,auit  CT  direxit tripUcitcr.Tri 
di*  iJtui  p«  mo per iudices  vfque  ad  Saulem  regem.Secundb  per reges  a  Saule  vf- 
pulum  rcwu  ^ue  ai  Babylonis  tranfmigrationem.Tertio  perpontifices  a  rediiu  ca- 
ptiuitatis  Babylonicx  vj^ue propc  tempus  Chriili ,  tjuando  lohannes 
Hircanus  tjui  dcfcendit  de  Machabeisprimus  pofl  captiuitatem  Ba- 
bylonicam  ittipvfiit  fibi  diadema  rcgium.Dcprima  igiturgubernatio 
ne  velpotius  de  Deoprimo  modo gubernautc  agitur  m  hoc  iibro  ludi- 
cum,^  hoc  ejl  (juod  dicit  vcrbum prxajjumptum:  SufcicauiC  domi 
nus,&:c./«  quo  tria  tangunt^rr.  Trimum  eji  Deiprfjidentis  clemen- 
tta,cum (/if««».Sufcicauic dommus.Secundum  efl medij obfequen 
tisdecentia,ibi:ludiccs  qui  Iibcrarcnc  eos.Totium cft  poputtge 
mcutisiridigentia,ib.:dc\3{inmmmimn]bus..Adplenioremin' 
tdlcdum  ijtorum  trium  coiijidcrandum,^  iudices  (jut  rcxeruntpopu- 
liim  vfque  ad  tcmpus  Saulis  ugii  non  rcgcbanl  pcr  modum  impcrij 
fcu  alicuius  dominij,fi  d  tantum  pcr  modum  miniiicnt,  cxhortationis 
&  confilii.Deus  enim  rctinueratfibi  ijiud  dominUm,  <a-  idco  cum  fi- 
lii  Ifracl  hberati  cjfcntper  Gedejuem  de  manibus  Madian  ,  vt  habe- 
turinfru  S.ca.&cidiiercnt:  Dominarcnof^ricu  &:  filius  cuus 
&C  filiusfilii  au.l{elpondii :Non  dominabor  vcfiri,nccdomi 
nabicurin  vos  filius  mcus,fcddominabicurdominus.£'f  j</co 
fropter  taledominium  Dei  immcdiatnmfacilnts  i:^  frcqucntius  con- 
deficndcbat  dominus  ad  caftigandum  popuhimpaterna  correQione , 
&  ad  Itbcrandum  tnatcrna  coiifolatione,ficutpaiet  intiienti  huius  h- 
hri  decurfum.  Confidcrandnm  ctiam  <p  hcct  Deuspoffct  omnia  immc- 
iiateregcrepcrfiipfum,tamen adferMandum  >niuerfitatis  puUhri- 

tudinem 


Quomodo 
puium  iuat- 


A  L  I.  E  G  O  R  I  C  E. 

t  Pw>y;  dom.Judas  ^/c . Allcg.Pcr  luda  fignificacur  dominiis 

Koftcr 


ttidincm  &  ordinem^rcgit  infcrioraper  mcdia,^- ficpopulum  Ifrael 
gubernauitperiudices  tanquamper  mini^iroiidoncos  &  deceniest 
ijui  propter  excellentiam  virtutis  ijuantum  adphira  erant  quafi  me- 
diatores  ipjtus  Dei  adpopulum^  &  propter  afjiuentiam  pietatis  qu» 
populo  in  affliiiiotie pojito  cothpatiebantur ,  erant  nu.ifi  mediatores 
popnli  ad  Dcum  impetrando  eius  au.xilium.etproptcr  iUa  dicitur  inf. 
z.crt.Cumquc dominus  iudices  fufcicarcc ,  in  diebus  corum 
ficdcbacur  mifericordia ,  &:  audicbec  affiidorum  gemicus, 
&:  liberabac  cos  dc  ca;de  vaftancium.De  his  vcro  tribus,  vUteli- 
cetdc  diuinis  condcfcentionibus  (T  hberationibM populi  ab  affiiClio 
nibus  &  iudicumfujientationibws ,  efl  totus  decurfus  huius  libri ,  vt 
fatet  ex fcquentibus.Trimo  igiturpcr  moduprologi  prAmittiturma- 
tcrix  huius  libri  breuis  pralibatio.Et  fecundb  fubditur  Injiorix  narra 
tioyCa.i.Circaprimumfciendum,qu6d  occafiofufcifandi  iudiees  fuit 
eo  quodpopuiM  reccdens  a  domino  affligebatur,  crpcenitens  Ubera- 
hatur.  Etideoprimo  in  breui  tangitur populi  tranfgrefjio .  Secundo 
traufgreffionis  rcprehcnfio,in  principiofecundicapituit .  Tertib  ma- 
terix  huius  libriprxlibatio,  i^i.Dimificergo  JqfaCfScc.Circapri 
mumfciendum,qubd  oppojita  iuxtafepofita  magis  elucefcunt ,  ideh 
primb  ponitur  profe6ius  populi  laudabilis.  Secundb  defciiui  eius  cal 
pabiiis.ibi:MinidVcs  quoquc.  .Adhuc  circaprimum  .  Trimbponi^ 
turprofcSus  ludx.  Sccundo  aliorum,ibi :  Fili  j  auccm  Cinei.  .Ad- 
huc  circaprimumprimb ponitur profe!Jus  tribws  ludx  ingenerali. 
Sccundb  ipfiws  Cakbinjpeciali,  ibi :  Pcrgenfque  Iudas.OVc4/ir» 
mum  dicitiir. 

i  Poff  morccm.Ii^'i<i  expcrti  fuerunt  malh  accidifie  eis,quando 
lafue  inconjulto  domino  mijit beliuicres  cotra  regem  Hai,vt  habetur 
lofue  j. 

2  Iudas,&:c.  id  efl,tribus  ludf. Hoc  communiter  exponitur fic ,  ^ 
ludas  inhitucbatur  dux  in  beliis  filiorum  Ifraei gcneralitcr ,  fed  hoc 
non  bene  confonat  fcqucntihus,quia  ^.oth,Darach.,Gedeon  &  leph 
tcfucrunt  duces  exercitus  in  magnis  prtciijs  qui  tamcn  n  onfuerunt  de 
tribu  luda.Et  ideo  aUtcrexponuni  Hcb.q,pcr  hoc  quod  dicitur  hic  lu 
dns  afc.  intciligituripiribus  ludapnrtia  cxpugnaret  aduerfarios  in 
forte  fua.vnde  fubd. 

i  Ec  aic  \\x.ii.c,Trib.n,Simeon  habuitforte  iuxta  tribu  ludat.pptcr 

^  quod 


nof^cr  Tefus  Chriflus,quif  m  carne  efT  de  cribu  luda,  prout 
declaiacur  Mac.j.&iRo.j.df  dc  ipfcg  fadus  cff  ci  ex  fcmiiK! 

^  Dauid 


DiniC» 

Occalic  Fc 
tacionii  4 
cum. 


I 


53 


ludi 


icum 


Cap.  I. 


54 


cxprefTiim  hominis  nomcn.Scd  qiiia  non  folet  diiccs  nomi 

minare  icripnira  cum  conlhtuimcur ,  nifi  mcmoraca  ctiam 

orif^inc  parentum,&  conftac  polt  Icfum  duccs  habuitlc  po- 

pulum  Ifracl.quorum  primus  Othonid  fiiius  Ccnez :  rcde 

incelligitur  nomineIud2Ecri- 

bum  Iiida  fuiflc  fignificatam, 

abipfecnim  voluitdominus 

incipcrc  contcri  Chananxos. 

Et  cum  populus  deduccm- 

tcrro^arct ,  ad  hoc  valuit  re- 

iponfio  domini ,  vt  fcircnt 

Dcum  nokiiile  ab  vniuerfo 

populo  bcllari  aduerfumCha 

nancTos.Dixircrgo:  hidM^&C 

fcquitur:Etdixit  ludas  ad  Si- 

meoncm  fratrem  f-ium,tri- 

bus.fad  tribum,  no  cnin~i  ad- 

huc  viucbant  filij  lacob ,  qui 


piens  pcr  que  quis  peccat,pcr  illa  etiam  pnn'tur. 
b  ^<  oppugiiantesl'rufi!cm,iirc.  Tiic^od.  Si  tunc  euerfifuit 
Hierufalem,qiii  fit  vcDauid  itcrui-n  illam  obiidionccpe- 
ricJViCilTituduies  rcrum  pcrmultas  paiFus  cflpopulus.Nam 

intcrdum  vinccbanc,a]iquan 


Sip.  ir. 
D 

Qjr  t.i.in 
ludtc. 


5"  Tribu'.  fcilicet  tribu». 

dois  Simeoni  fnuri  fuo:  Afcen  Jc  mcciim  in  for- 
tem  mcam  ,  &  pugna  contra  Chananasum ,  vc 

&ego  pergam  tecuminfortcrua.  Etabijc  cum 
eoSurjeoA  Aiccndicqueludas&tradidic  domi 
nusChananafiim  ac  Pherez^eumin  manus  eo- 
rum, & percunl-runt  in  Bezec decem  milia  viro 
rum,inueneruntque  Adonibezec  in  Bezec& 
pugnauerunt  contra  eum,ac  percufrerunc  Cha 


dovinccbantur:interdum  im 
pcrabant  excrancis ,  quando- 
que  fcruiebat  illis.  QiWe  pcr 
Ipicuum  c(r,  HicruliHprius 
exuflam  ,pofIcaab  Icbulieis 
fub  duram  populi  fcruituceni 
rcdaftiS  infiauratam  fuiile. 
c  pixui]ue,e!c.  Auguft.  jQ,'/- 
cmque  percn/ferit  ciuitatem  ine- 
rartim  et  ceperit  eam ,  dabo  ei  fiiia 
meaminvxorem.  Hocin  libro 
Icfu  mcmoratum  c[\ .  Scd  v- 
trum  Icfu  viuencc  fu  factum, 


Qiirft.^.ia 
lit>  ludic. 
lor.i;  d. 


ficnppcilati  funt.  Manifcihl     naaa:um  &  Pherczafum.Fucit autem  Adonibc  +  ^ nucrecapiculatum,an  poft 
cfftribum  luda  altenus  fibi  r        •  i        j  r        ^'"-'S  morcetn  poltquam  di- 

tnbusauxiliumpofiula{rc,q,     ^ec ,  qucm  perlecuti  comprehcndcrunt,  cxhs     ^nm^^:lud,tafcendct,Uce. 


^nttq. 

B 


rcdderctcum  opus  cflct 
•:«  lofcph.Phinccs  ^pphccauit  a 
lccundum  Dci  voluncatcm , 
ad dckndum  Chananeorum 
gcnus,tr]bu;  lud^  pra'bcn- 
dum  cllc  principacum.Tunc 
airumpta  ctiam  tnbus  Simco  ^ 
■  '.adpugandum. 
le .inlu.  ^ Profcp.  Intcr alias  trib.  lu- 
da  cxccl!uir,quoniam  figura 
Chnfli  fufrinuit,adqucmfc- 
cundum  carncm  a  patrc  di- 
"•■  dum  cft:Pof}uIa  a  mc ,  &  da- 
botibi  gcnccs  hxredicaccm 
tuam ,  &i  poffcflioncm  tuam 
tet  minos  ccrra: . 
a  ^  Seftuagmtare^es  amputa- 
tis,&c.  lofcp,  Dum  manuum 
&C  pedu  fummicatcs  ciabfci- 
dcrcnc  ait :  Non  fcmp  potui 
laterc  Dcum,illa  paticns,qu5 
ccntta  vos,  &c  fcptu.aginca  rc- 
j  gcs  prius  facerc  non  crubui. 

Mft  r*.  4c  Anafta-Nicenus.Legem  fc  c 
iiiptur.  rcnsdixerat  Dcus •.■Jtuluspro 
eculv,dens  pro  dtntc  ,  DlClC  Ctia 
iibcr  Iudicij,Adonibczec  am 
pucat  as  fuille  lummitatcs  ma 
nuum  ac  pedum.  quod  tantfi 
dem  fcptuagmta  rcgib.  fece- 
rat.  Mcrito  ergo  diccbat  Sa- 
picns 


5 


pic  ludas  bellare  concra  Cha- 
nana;os:inquo  bello  omnia 
hxcgcfta  narrancur,  mcritd 
qucritur  .  Scd  crcdibiliuseft 
polt  mortem  lefu  fadij,  tunc 
autcm  per  prolcplim ,  id.cfl-, 
pcr  prxoccupationem   mc 


itj^. 


fummitatibus  manuumeiusacpedum'  Dixit 

cjue  Adonibezec:  Septuaginra  reges  amputatis 

manuumacpcdum  fummicatibus  colligebanc 

fub  menfa  mea  ciborum  rcliquias ,  ficut  feci.ita 

reddidicmihidominus.Adduxcruntqueeumin 

Ierulalem,&ibi  mortuus  eft.Oppugnantescr-  4  moracum^ficut&alia.Nanc 

2o  fihj  luda  Icrufalem,ccpcrunt  eam  ,&  pcrcuf-     S!)'"'  ^■^""  '^'  gclicadacrf..s 
o         ■'  III  n  Chananaros  tribus  lud^  ex- 

feruntinoregladij ,  tradentescundtam  incen- 

diociuitatem.  ttpoftea  dcfcendentcs  pugna-  5 
ueruntconcra  Chanan^eum  ,  qui  habicabat  in 
montanis ,  &  ad  Meridiem  in  campeftribus  .  t 
Pergenfqueludascontra  Chanan^eum  cjuiha- 
bitabac  in  Hebron,  cuius  nomen  fuic  anticjuitus 
Cariatharbc  ,  percuflic  Sefai  &  Ahimon  & 
Tholmai  ,  atque  inde  pcrfedus  abiit  ad  ha- 
bitatores  D.ib  r ,  cuius  nomen  vetuseratCha- 
riathfcphcr,  idcft)  ciliitas  literarum  .  Dixit- 
quc  Caleb:  t  Qui  pcrcufTcrit  Cariathiepher 
&  vaftaucriteam,  daboci  Axamfihammeam 
vxorem .   Cumque  ccpifftt  eam  Othoniei  fi- 

hus  Cenez  fratcr  Caleb  minor  ,  dedit  ci  A-     xitC;deb:Quicunq,pcrcuirc 
«nr  fili.m  fuam  coniugcm .  Quam  pcrgcntcm     '^^^^^^^^ 

«efia- 


£ 


ex- 
poncrcncur,ica  k  narracionis 
ordo  concinct  inter  cEtera  lu 
d^fada  bcllica,dG  quo  poft. 
mortem  fcfu  dixit  dominus : 
\Hdas  afcendet,  &  poli  h^c  afcc. 

6  deruntfilii  luda  pagnaread- 
uerfusChananzumqui  habi 
tabatin  montanis  ad  Auflrii 

7  &:  campcflrcm,  &abijc  ladas 
^  adChananaium  habicancera 

inHebron,&:  cxiic  Hcbron 
ex  aducrfo.Nomcaucem  Hc- 
Ijron  crat  Cariatharbc  vel  Se 
phcr,  &  percufllc  Scfai,6<:Ahi 
man&  Tholmai  filios  Enac 
ik.  afcenderunt  indc  ad  inha- 
tantes  Dabir,  cui  ante  fuit  no 
men  ciuitas  literarum .  Ec di 


tlofucry.c. 


t  Ur.ifA. 


NICOLAVS    DE    EYRA. 

^(juod aliejux ciHita.es de parte  Iud£  fnerunt  adiunljx  forti  tribut 
Simeon,vt  diUumfuit  lofne  i  ^.&propter  hoc erat  magis conuenies 
tp  ifuarent  fe  mutiio,cxtera  patent  vfcjue  ibl. 
l   Caeiis.  In  Hebrxo  habetur:  Caifis  bchonoth,  id  en,pollicib.&c. 
tales  emm  intpti  redduntur  adprxlium.  _ 

3  Dixitque  Ado.  Hocfecerat  ijie^donibe^ec  ex  ma^na  crudelita 
te  yj-  .(upcrbia,ad  olientatienem  viiioriaruM  quas  habuerat. 

5  Adduxcruntque  eum.  In  exercitufuo. 

4  Oppugnant,&;c.  Ts[on  totamfed  partcm  cius  ,  (juia  fortalitium 
ybi  rnanebat  lcbuf£us,nonfuit  expugnatum  rfque  ad  tempus  Dauid, 
y>t  diCiiimfuit  lofue  i  y. 

5  Traden- 


J  Tradcntes. Z.oa<f!o  eji  hyperbolica,quia  parscius  reman/itin* 
combujiajVt  diiluiu  eji  ficut.aliquandodicittn  tota  ciuitas  iHtdit  aft- 
tale  fpeCiaculum,licet  aliquando  maiorpars  remaneat. 

6  Pcr^cnfquc.Hic  confequenter  agiturdeprofcSu  tvihusludixin 
fpeciali,fctUcet,  ipftus  Caic^cui  ajf^natafuit  Hcbron  fpecialiler,vt 
habetur  lofue  14. 

7  Cuius.  \deit,  ciuitas quxtuor, propter  quatuor patriarchas ibi fi 
pHltos,velpr6ptcr  quatuor gigantes  ibidem  commoranies ,  vtdiQum 
fuii  Ufur  i^.or  Genc.x^. 

8  VcTc\i^v:Sc(:i\ &c  AhimmJUc.l^ifuerunttres gigantes  ma- 
gna fonitudine prxdiii  cr paur  eorHfuitquartus  noie Enai.  Ctttera 
patet ex diCiis  lof.i  ^.vbi eadefnia  & quafi  eadem  verha poimntur. 

i  Filii  aucem 


A  L  L  E  G  O  11  I  C  E. 

■5<Dauid  fccundum  carncm,ipfcnamquc  pro  nobis  afccn- 
dit  crucem,&  ibi  debcllauit  Chan.in^^um.i.humani  gcncris 
inimicum.cum  fatcUitibus  fuis. 

t  fngit  autem.  qui  intcrprctatur  dominus  fulguris,p]}  quod 
lignifieat  diabolu  qui  fidclcsnitituridu  fiilgurispcrcuterc 
induccndo  eosad  peccatum  mort.ale,quod  fcetetcora  Deo 
&:  angcliSjficut  ignis  fulguris,huc  autcm  fugauitChnffn.s. 
3  Sepiuapnta.  PCr  fcptuaginta  rcgcs  mios  Adonibczcc  tcnc 
batcaptiuos,ficnificantur  homincs  cic  fcptuaginta  idioma- 
tibus  quos  diabolus  tencbat  inclufos  quos  Chriflus  pcr  vir- 
tutcmfuaEcrucislibcrauit.  Moraliter  autcm  pcrludam, 
qui  intcrprctatuf  confcfiio  ,fignificatur  quilibct  conficcns 
tft  autcm  duplcx  confcflrio ,  fcilicct ,  ptopriorum  pcccato- 

nim. 


rum,&  diuin.c  laudis .  Et  vtr.ique  confeffio  pr.-eccderc dc- 
bctincxpugiiationcd^monist^  Vitiorum.dcquadicic  Sc- 
ncca.Paccm  h.iberccum  hominibus,&:caai  viciis  bcUum. 
Ec  propccr  dupliccm  confefiionem  pr^dhilam  bcnc  qu.eri 
tur.  flni': afcendet ante hos,<:tc.  Rcfpondccdoininus,  lulasa- 
fcrnde:.  Scquicur,  Et  ait  Iud.ts  Snneon.  Pcr  Smconem  qui  au- 
dicns  intcrprcc.-icur,  obcdicncia  diuinis  prarccpcis  &:ccclc- 
fix  fignificacur,qu.E  cum  confcrfionc  pcccacorum  &:  laudis 
diuinsdcbet  adiungi  in  dxmionis  &  viciorum  cxpugnatio- 
nc.Et  fic  Adonibczcc  per  quem  vt  diatum  cfi.dxmon  iigni 
ficatur  cum  fuis  fatcllicibus  lupcracur. 
r>  Vergenfjuc  ludas  conira  c/;.j'M';«(>v.'.Moralitas autcm  huius 
hiftoria: pofita cfl  fupra  lofue  1 5- 


I 


jy 


Glof.ordi.&NicoIaideLyra.         156 


t  fottd. 


B 
Qurft.7  in 
Iiuiic< 


teruCiIem 
cutnmuiiit 
duibut  ui« 
bubs*. 


non  finc  illo  tcnu^runr  tcrram  quam  pofTidcbanc 
c     ;»t<in.7y7".  AugufhEtnnnhvrcditauic  Manaflcs Bechfaii , 
q  cfl  Scytharu  ciuitas,tpfj h-^idicpcrhibetur  Cicropolis dici. 
Pot.iut  inoucrc  quoniodoinillisparcibus  multij  a  Scythia 
diuifis  potcltcirc  Scytharu  ciuitas.  Scd  fiir.iliccr  poccfl  mo- 

uere,quomodo  cam 
initincrcmonuitvirfuus, vtpctercrapatrefuoagrum   .  Qiia: 

ciim  fufpiraflet  ledcns  in  afino  dixit  ei  Caleb:  Quid  habes? 
Atillare(pondit,Damihibenedi6lionem  ,  quia  terr.imaren- 


ftcOaru  rcru  poft  roorccm  lefu  hoc  cfle  fafhim .  Cum  crgo 
ciuitaccsdatieipfi  Calcb  mcmorcnt^acccpta  occafionc  nar 
rator  q,  poftca gcl^G  cft,poccupauit.Ncc  tn  hic  frufka arbi 
tror  hoc  dc  ftha  Calcb  daca  in  viCloris  pra;mium  bis  fcnptu- 
ram  mcmoraflc. 
a  ?>^ef/>e.  Inhocip 
fo  fuit  dominus  cij 
luda .  rcfiringit.  n. 
Dcus  pbopitius  ccia 
incordibus  luorum 
fandorumnimiX;P 
fpcritatis  cxccfTum, 
vt  in  vfus  coru  con- 
ucrcat  inimicos  non 
folum  quando  vin- 
cuntuf,fcdctiamqti 
mctuuntwr.  Ulud  ad 
comcndanda  fu.i  lar 
gitatCjhocad  rcpri- 
menda  coru  clatio- 
ncm.Inimicus.n.sa 
ftorum  e(\  angclus 
Sathanac,QucIlbida 
tuadfccoiaphizan- 
dum  dicitApofl.7\(f 
magnitu.  reutUtionHm 
extollary&c. 
b  Jebnfaum.  AugSu 
pcrius  lcgitur  eada 
ciuitasa  ludacapta, 
&  inccfa  interfedis 
inca  Icbufxis.  Scd 
fcicndum  eH  hanc 
ciuitatcm  comunc 
habuifTc  duas  cribus 
ludam&Beniamin 
ficuc  ofttdic  diuiflo 
terraru  qua  fccir  le- 
fus.Ipfa  ef}  cnim  Ic- 
bus,qua:&Icruf;Uc. 
Idco  ha:duxtribus 
rcmafcrunt  ad  tem- 
pludomini  quando 
cxtcrx  (ex.ccpra  tri- 
bu  Leui ,  qux  faccr- 
dotalisfuitj&terras 
indiuifionc  nonac- 

ccpit)fcparauerut  fe  aregno  luda  cum  leroboam.  Sciendii 
e{\  ergo,a  Judaciuitatcm  captam  effe & incenfam,  intcrfe- 
aisqui  illic  repcrti  fucrant.Scd  non  omncs  lebuf^os  extin- 
dos,vcI  quia  cxtra  ciuitatem  crant:vel  quia  fugcre  poterac. 
Quos  Icbuf^os  admiffos  eiie  a  filiis  Bcniamin ,  quibus  cum 
luda  ciuitas  il  la  crat  communis  in  ea  fimul  hjbitarc.  Quod 
crgo  didum  cfi:Non  bxrcditaucrunt  lebufxum  filij  Bcnia 
inin,intelligendum  eft,quod  tnbutarios  facerc  non  potuc- 
runt,vel  noIucrunt,aut  non  hxrcditauerut  lebulxum ,  quia 

non 


D 

Quieft.1 
luU. 


loge  a  Maccdonia 
Alcxander  Maccdu 
codidcrit  Alcxadrii 
ciuitatcm,quod  vri- 
quclccitlongclatc- 
qucbcUandOjicaec 


tiumvniucrfam  pe- 
ne  Aliam  Scythas 
aliquando  tcnuif- 
fe. 

•^  Thcodo.  Quarc  0,,^^ 
nonomncsvrbcsce  1^3. 
pcrunt,  fcd  itigcns 
cxtr.-incarum  gctiii 
numcrus  habitauic 
cum  cis?  In  primis 
proptcr  ignauiam: 
deinde  ob  immodi- 
ca  auaritia.Prxtcrea 


f  Aug.  Lxx.  ledcniutionem  aquz,  terrain.f.de  cuius  ftuclilius  a<iuaui  rcjimcrct.iuiu»  iiiopa  cr.it  in  illis  cgino- 
nibus  ad  quas  nup:a  aicebatur.  a  f  Aug.L.t.x.rciicinpiionein  cxccilJtum  Suedeinjiiionem  huiniliuinflui 
totuni.fubaudis.iiux  vel  minontanii  velincampertril'us  fluunt.  ~  c         i        i  ' 

tcm  dedifti  mihi,da  &  irriguam  aquis .  Dedit  creo  ciCalcb  ir     Scythxhanc  conde 

-        ...       o     .    /.   '.         „1-  /-^-       .u  rc  potuerunt .  Nam 

riguum  Iupcrius&  irriguum  mrerius.  hiliiautem  CmciTco-  i  icpiturinhiftoriajrc 

gnati  Moyfi  afccnderunt  de  ciuitate  pahnarum  cum  fiUis  luda  ^ 

in  dcfcrtum  fortis cius ,  quod  eft  ad  Meridiem  Arad ,  &  habi-  ^ 

taucruntcumco.   Abiitautem  ludascumbimeone  fratrefuo, 

&percufleruntfimul  Chananarum  qui  habitabatinSephath, 

&interfecerunteum.  Vocatumquecft  nomen  vrbisHorma,  j 

ideftanathcma.   CcpitqueludasGazancum  finibusfuis,  Sc  ^ 

Afcaloncm  atquc  Accaron  cum  terminis  fuis .  Fuitc]uc  domi- 

nus  cum  lud.i,  &  montana  pofledit .   Nec  potuit  delere  habi- 

a  Ai^.  Hoc  in  libro  Iciii  diftuin  eft,f]uia  illo  viuo  failuin  c.t:fed  hic  recapitulando  incmoratum  ell ,  cmn  de 
tribu  luda  vndctuit  Calcb  lo<jucrciur  fciiptura. 

tatoresvanis,quiafaIcatiscurnbusabundabant.  t  Dederunt-  g  t.ianf<Trcffi  funt  lc- 

qucCalebHebron,  ficutdixerat  Moy(cs,quidelcuitcx  eatres  9  gcm diuinani,atquc 

fihos  Enac.  lebufiEumautemhabuatoremlcrufalemnon  de- '^^-^"^ ''^'^"'^  fcruie- 
1  n  •  T.      •        •       1     L-       •  T  u    r  Cl--     D      •  runtrquaproptcrfa- 

lcruntnliiBeniamin,habitauitqueIebuLxuscum  nliis  bcnia-     picntifiimus  domi- 

minin  lerufalem  vfqueinpixfenrem  diem  .  Domus  quoquc     nus  non  prorfus  in- 
lofeph  afcendit  in  Bethci,fuitque dominus cum cis .  Nam  cum  ' '  rumgcat^lfe^^^^^ 
obfidercntvrbem,qua2priusLuzavocabatur,  viderunthomi-     pc   jllos    habitarc 

nemeeredientcmdeciuitate,dixerunfqucadcum:Oftendeno  ,,  pc"'"'|ic>  vt  cxpu- 
I  .    .     "  .  .    .  „   r    •  -      •/■    •        j-  /-N        -  '^gnati,&]nferuitutc 

bis  mtroitum  ciuifatis,&  tacicmustecu  milcricordiam .  Quicu     red.itti,  proccdens 

oftcndifseteis,pcicufseruntvrbcminoregladii,  hominemau-  abcrrore  damnum 
tem  illum  &  omncm  cognationrm  cius  dimiferunt.  Qui  dimif- 1 3  cre"cntS VSnfcrua- 
fus  abiit  in  tcrram  Ethim,&  aedificauit  ibi  ciuitatem,  vocauitq;      torcm  DcG.ciufquc 

eam  Luzam.quse ita  appellatur  vlqj  in  prasfentem  die.  Manalses  '4  bcnciiciistruerenf. 
*  **  *'      f  &:c.  Alteram  cnam 

catifam  elic  puto  • 
proptcr  quam  nonobtinueruntintcgramtcrrampromif- 
fam  .  Obfciuatio  lcgalis  politix  angurtiffima  terra  con- 
tenta  crat  ,  quia  tcr^^in  anno  lcx  fiatuerat  cun(ios  fefia 
cclcbr.ircinvnum  locum  conuenientcs ,  inquo  templun\ 
diuinum  conftruxcrant , vbi  ctiam  primitias, decimas,pri- 
mogcnita  ouium ,  &:alia  facnficiaofierrciuHerat  .  Quo- 
circa  non  abs  re  conclufit  cos  in  arftum  locum ,  vtTa- 
cile  vcl  ipfi  pigri  ad  xdcm  confecratam  adeundam  exci- 
tati  poffcnt . 

^  a  ^rSanUq; 


NICOL  AVS   DE   LYRA. 

I  Filij  autcm.  Hic ponitnr prvfellns  aliorum ,  &  primb  conuerfo' 
rum ad ludaifmum,cutri diitur :  Filii autcm Cinci. Dicunt coirer 
expofitorehcpifiefuitfiliws  \etro,qui  adpreces  Moft  »rnit  cum  filjjs 
Ifrael  adterrampromiffionis^vt  habeturJ^Hm.  lo.Et  vocatus  ^iit 
Cin,vel  Cineus  <&  Ob»b.  Hcbrai  dicunt  <p  ifiefuit  ipfemet  lethrofo- 
€er  Mofi,  ficut  dcclaratum  fuit plenius  T^ um.io. vnde  vbi  dicitur  hic 
COgnati  Mofi;/«  Hcbraohabetur,hotcn,ideft,fociri  Mofi, 
a  Afcendcrunt.iii*.*:  ffl  Jcruho,non  quod  babitarent  in  ciuitate 
qu£  tratddhurta,nccfi<it  reidificaid  vf^ue  ad  fempus regum  Ifrael 
frout  dtSumfuit  lof.6.fed  habitabant  in  territorio  quodfucrat  illius 
ciuitatis, 

3  Cum  filiis  luda  in  dc. Dicunt  Hcbr<ei,  cf,  illuc  iucrunt  ad  ma- 
nadum  vt  addifcerenr  Irgvm  ab  Othoniet^<jui  erat  edoBus  in  ea. 

4  Abiit  autem  ludas.Hic  confequenter agnur deprofcUu  tribus 
Simeon.Et  patet  in  litcra  vlrjne  ibi. 

5  Vocatumque  cfi  nomcn  vrbis  Hornfia,i.anathcma .  Hoc 
tion  eji  in  Hebr£o,fed  additumfuit  a  translatore  nofiro,ad  ojicnde/t- 
dum  lignificationcm  huins  nominis,Hcrma,de  cuiusfignificationc  di 
IJum  fuit  plenius  Infne  6.&Leuit. vlr.tamen  hic  accipitur pro dejiru 
aiouepirfi  Ba.quia  ciuitas  ifia  fuitfunditus  euerfa. 

6  Cepitquc  ludas.Hic  reuertiiurfcriptura  adfcribendumprofe- 
Uum  Judx,ium  dicitur:  ccpitq ;  ludas,  &;c.  9S[o»  efi  inteUi^tndum 
5>  ceperatunc  liias  ciuitates,qu£  erant  Thilininorum,fed  accrpit  ali 
quaperttnaiiia  zdiilasciuitatesy&protantodicitureas  accepifje , 

quia 


quia infra  ^.cap.dicitur,^  quinque fatrap£  Thiliflinorum remanfe» 
runtad  exarcendum  Jfracl,quorum  aliqui pracrant ciuitatibusifiis , 
proutpatet  i.J\egj$.Velfi dicatur  cp  ludas  tunc cepit  ciuitatesijias, 
proutfonat  iitera,oportet  dicere  <p  Thiliiiei  recuperauerant  eas,  quis 
ibi  dominabantur  tempore  Hcli:  vt  dicititr  l  .H^.  5 . 

7  Ncc  potuit  delcrc  habitatorcs  vallis,  quia  falcatis  curri- 
bus  3bunda.£rii';t  e/iim  artnati  liii  currus  vnciiftrreis  ad  modum 
falcis  fcindentibus,  vt  diflum  fuit  Jofue  1 7. 

8  Dcdcruntq:  Calcb  Hebron. Hoc  habetur plemus  lofue  14. 

9  Qui  deleuit  cx  ea  trcs  filios  Enac.  Jfiijunt  tres  gigantesfu-^ 
pranominati. 

I  o  Icbufxum  autcm. H/c  agitur  de  filijs  lieniamin  ,  cum  dicitur: 
Icbufa:um,&:c.non  de.iluia  non potuerunt  proptcr  fortitudinem 
popnli  &  loci,vel  quia  noluerunt  propicr  iurarnentum  faderis  initi 
inter  .Ab>-aham  &  ^bimeleca  quo  dcfcenderunt  iUi  Jebufixijieut  di 
Humfuitlof.i^.infine. 

I I  Domus  quoq:  lofeph.F/c  agitur  de profeBu filioru  Ephraim 
cum  dicitur:  Fuitquc domiiuis  cum.£<  fcquitur. 

12.  Oftcndc  nobis  introi.ci./)Jctt«f  enim  Hebrxi,quod  habebant 
introitum  &  exitum  fubtcrraneumi  extraneis  occultum . 

1 3  Hominem  autcm  il  lu  &  onm.Varcentes  ei  ^ficutfilH  jfrael 
pepercerunt  l{ahab  &  ecgnationi  eius,vt  habetur  Jofue  6.  &  Dauid 
puero  qui  duxit  cum ad cuneum  ^malecitarumirt  habetur  i .I{cg.^o 

14  Manaflcsquoq;.  Hic  confequenter  defcribitur  defei^us  jiliorTi 
IJrad  culpabiltstcntn  dicitur, 

l  Poft 


1 


f9 


a    Tt.xx.Et'nen  }i«MdiunIt  Mansffis  Bcthfan,  quae  eH:  Scytharri  ciul.-as, 
nequeiilhseius,ideit,  c.i:it.rcs  i.iias  ipla  t.niqua  me  tojKl' inliituerat. 

quoque  non  dcleuit  Bethian  ,  &  Anach  cuni 
viculis  fuis ,  &  habiratores  Dor  ,  Sd  leblaan ,  & 
Mageddo  cumj  viculis  luis  ,  cepitquo  Cha* 

a  TAug.Idem  pene  in  leu  Naue  ,  &  eWcin  verbis  cititur .  Ideoaut  hic 
)et  jnaccj^h  ieolin  dicitu;,aat  ibi  ye.  proleplindidum  clt,i4  eit.aut 
bictcc2piculando,aui  illic  przoccu^ando. 


ludicum.      Cap.  II. 


1 


60 


^: 


nana^ushabitarecumeis  .  Pdllquamautem  con- 
fortatus  eft  Ilrael ,  fccit  eos  tributarios  ,  &:  de- 
lcrenoluit.  Ephraimctiam  non  interfccitCha^ 
nanxum,  qui  habitabat  in  Gazer,  led  habita- 
uitcum  eo.  Zabulon  non  deleuithabitatoresCi- 
tron,&  Naalol ,  fed  habitauit  Chananarus  ni  me- 
B  dioeius,  fidusquceiteitributarius.Azer  quoque 
non  deleuit  habitatores  Accho,  &c  Sidois  Ahalab 
&c  Achazib,&  Hclba,&  Aphec,&  Kohob,habita 


uitquein  mcdioCh.inr.n^ihabitaronsilIiusterr?  ^ 

ncc  interfecit  eum .  Ncphtali  quoque  non  deleuic 

habitatoresBethfemes^&Bethanath, 

&habitauitinter  Chanana:iihabita-   a  ^r&auit/j;  (^ya.n.m 

toreterre,fuerutq,eietBethfeniit?,&  ;^S^fj/^l   "  '*  ' 

BcdianiriE  tributarij .  Ardiauitque  A-  ^  n,nrrbe*  fiUos 

morrha:us  filios  Dan  1  m6te,ncc  de- 

diteislocii,  vtad  planiora  dcfcederec 

habitauitqjin  m6teHarcs,q^iterpre 

tat  teftario,  Aialo&  SalebT.  Et  aggra- 

uata  cll  manus  domuslofeph,fi(Stufq; 

ellci  tributariusFuitautcm  tcrminus 

Amorrhari  ab  afceniii  fcorpionis,  pe- 

tra,&  fuperiora  ioca. 


Dan  m  motc. 
auotiiam  noit 
fmifit  eos  de- 
fcendere,<&c. 
Hoc  auc  in 
l;b.  leftiNa 
iic  poccup^ 
do  niemnr^ 
rumeft,  hi^ 
sucem  rec^ 
piculando. 


NICOLaV^)  l^iJ.  lyka. 
I  Toflcjitam.  Propccrcupidjcaccm  cnbucijo:  in  hoc  fccit  co- 
tra pr.Tccpcum  domini ,  qui pr.rccpcrac eos occidi,  tk  deos, 
coruni  exccrminarijvchabecur  Numer.j  j.  &  Dcuccron.8. 
&  eodem  modo  intelli£2;endum  cft  in  lcqucnnbus  de  his,g, 
fadb  func  tribucirij  ipfi  Ephraim^Z.ibalo, Alcr ,  &:  Ncphcha 
Ji,fj..T  noluerunc  eos  occiderc  pp  cup;d;caccm  tnbuti,m  hoc 
tranfgrcdicntespceptiidnijVt  diducll,&:pacct  lf.t  vfq;  ibi. 

2  ^rUA" 


z  .Arcuv.iitcjiie ^nmrhAum.  Propcer peccaca fua non potue* 
runteonuenicntcrdilacari- 

3  Et  a^^rauata  cst  miVius  [dornus  lofcfh.  Hoc  cxponicur  dupli* 
citcr.Vno  modoaAiue,  vc  wanus,  idcft,pocclbsdomusIo- 
fcph  grauauerit inimicos,vSi  redegcriteos  fub  tnbuco.  Alio 
niodo  padiuc ,  vt  pocclf as  eius  fic  dcpreila ,  &c  aducrfarij  re^ 
degcrinc  domum  foibph  fub  cnbuco .  Nec  apparcc  plane  ex 
tcxcu,  quod  iftorumincclligacur . 

CAP. 


rtii.  m 


C  A  P.     I  l. 

^fer,di'(j;an.  Aug.  Ec  iifccrdiCangclii.sdtii  fup 
Clauthmos  motc.  Scripccrhocnoicappclia 
Uitlocu,qa  poftea  fcnplit :  Qn  cnm  .Augrlus 
dni  fupcr  ck  afcctidit,  nondii  lic  vocabaf ,a  plo- 

rationeenimnomcn  accepic^ 

qux  Gr.TJC  K\ecuS(ies  dic;cur  . 

Ibi  cnim  populas  tlcuic  cum 

audiirct  ab  angclo  verba  vin- 

dicantis  in  eos,  q  uod  inobcdiS 

tcs  fuillcnt ,  quia  non  cxteiiTii- 

n.Hierunc  populos  iecundu  pr^ 

cepcunieius  quibusprxualue- 

runc,cligenccs  eostributanos 

faccrc,quam  pcrdcre,ricut  do- 

minus  iuHerat.Quod  (iuecon- 

tepco  Dci  mandaco,iiue  cimo- 

re  fccerinc  (nc  hoffcs  concra  fc 

acrius  pugn.irenc  pro  filuccob 

tincnda,quam  pro  cribuco  non 

dando  }  fine  dubiopcccaue- 

ruc ,  vel  fpcrneiido  Dci  prxce- 


C  A  P.     II. 


non  pocius  pr^occupando  memoracM  fucrac,  quod  iUo  mor 
tuo  ficri  c(jpit ,  q.a  hoc  ommb.  voluic  exprobrarc  pcr  .inge- 
lu.Nondu  auccni  omncs  id  feccrnnc  v  luenrc  Icfu  ,  &:  fi  aliq. 
force  ia  c^perant  ,credibilius  cfi  ramc  nihil  cale  incepiffe  vi- 
uence  lcfu,tantumq;  tcrrarum  fub  ilio  cenuiffc  filios  Ifraclj 

quacum  cis  ad  confcdendu 


Scenditqueangelusdomi-  i 
ni  de  Galgalis  ad  locum 
fIentium,&ait:Eduxi  vos  2- 
de  Aegypto,  &introduxi 
in  terra,pro  qua  luraui  pa 
tribusvellris,  &  pollicitus 
fum  ,  vt  non  facerem  irri- 
meum  vobifcum  in  fempitcr- 


5 


pci^vcl  n6prsfumendo,qu6d 


fufficerct ,  quauis  inforcib* 
fuis  heret  vndc  crcfcedOjCC 
cooalcfccndo  aduerfarios 
extcrminarec.  Proidcpoft 
mortc  Icfu  poflquam  pra:- 
u.ilucruc,  malucrunc  h.ibc- 
rc  tnbucarios  fecundu  vo- 
luncacc  fuam,  qua  perdere 
fccundum  yoluntace  Dei. 
16  nd  illoscornpicdosan- 
gclus  drii  miffus  cft.  Quod 
vero  memoracu  eftilibro 
Iofuc,magis  puco  pr.foccu 
pacum,quod  poft  morcem 
fuam  fadu ,  vcl  fucuru  ipfc 
nouerac  prophccico  fpiricu 
fi  ab  illolibcr  fcnpcuselt, 


tum    paCtum 

num ,  ita  duntaxat,  vt  rionferiretis  foedus  cum 
habitatoribustcrr:chuius ,  &  aras  eorumfub- 
uertcretis  ,  &  noluiftis  audire  vocem  meam 

cos  poffcc,qui  prsceperac  adiuuarc.Qijod  ideo  per  Jesu  no-       qui  appcllacur  Icfus  Naue,vel  li  ab  illo  iam  fadu  ctlc  fciebat 
luic  cis  dicere.  Si  cri  adhuc  co  viuente  la  fieri  prasccpcrat,  &       pofi  mortcm  Iefu,quod  ibl  prazoccupando  memorauit. 

non  ^a  Qj<nmobrem 

•— — 

iM  C  O  h  A  V  S    D  E    L  Y  R  A. 

I  A  ^cfwt^^^^wean^.  Hic  confequcnter  dcfcnbiturtranf- 
I\  grcffionis  rcprchenfio,  vt  dicunt  Hcbrci,quod  iftc 
angcius  tuit  Phinccs  ,  cum  quia  .nngclus  interpretacur  nun- 
tius ,  ipfc  .nuccm  fuic  miflus  a  Dco ad  argucndum  populum 
decranfgreffionemandacorumeius  co"modo,qui  fcquicur, 
tum  ,  quia  Hcbrari  dicunc  ipfum  fuiflc  angclum  in  corporc 
humanoaffumptoapparcncem,ficucdichim  fuic  lof.i  i.Ex 
poficorcs  auccm  catholici  dicur,  quod  non  fuic  Phinces,fed 
Angclus  a  Deo  fpecialiccr  mifliis ,  &  hoc  vidccur  vcrius,  q.a 
quod  Phinces  fucrit  angclus,ta!fum,  &  fidum  vidctur,quia 
icnpcura  vbiqucdceoloquicur,  ficucdc  homincpuro,  &C 
morcali.  Quod  aucem  ille  ,qui  apparuir  hic,tucric  homo  pu- 
rus,falfum  videcur,  vc  magis  apparebir  cx  fcquencibus .  Di- 
ccndum  igicur,  quod  ifle  tuic  angelus  fpccialitcr  a  Deo  mif 
fus,ad  reprchendendum  filios  Ifrael  dccrangreffiomb.fuis, 
&:  apparuic  fic,  quod  cius  appancio  f  uit  no  ta  populo.Ec  pri- 

mo 


moappaiuicm  Galgalis  ,  vbi  filij  Ifracl  tucrCiccircucifi  polt 
t  ranlicum  Iordanis,vc  h.abccur  lofuc  ^.  Ei  indc  cranftulic  fc 
ad  aliumlocum,quidicicurhiclocus  flcnciumpcrancicipa 
tionem,quia  lic  vocacus  cfl  locus  illc,ex  hoc,  quod  populus 
poft  rcptehcnfionem  angcli  ibi  fleuic,  vcpofieadicecur. 
%  Etaii.Ex  hocpaccc,qu6dfuicvcreangclus,quialoquicur 
in  perfona  Dci  f icuc  apgelus  loquebacur  Mofi.  quando  au- 
tcm  hominesfancIi,&:  prophcta;deiuinciabantmaadacum 
Deicommunicerpra:micceb.inc.  H£cdicitdonJnuSy  vcl  ali- 
quidconfimilc,quodnonfccicilfc,fedabfolucedixic.£</M- 
xifos  ,  etc.  Ec  propter  hocingclus  ficloquensaliquando 
Dcus,  aliquandoangelus  nominacur ,  vc didum  tuic  Exod. 
3.cap.  ita  dunraxat, quin  promifliones  Dei  dc  bono  futuro 
intclliircnd.i:  funt  fub  conditionefi  homincs  fidclitcrfcr- 
uianc  Dco. 

3  A^t  nonfe>iretisfxd!is,etc.  vc  habccur  Num.3  j.Dcut.y. 

4  Et  noluiiiis  audtre  vocem  meam  .  Vv  patcc  ex  didis  capicu. 
prarcc. 

I  Vc  habca- 


MORALITER. 
I  .Afcenditqian.etc.  Pcr  iflum  angelum  ,qui  de  pcccatis  co- 
miffisarguit  populum  fignificatur  bonus  pr^latus,vcl  predi 


catorargucnscfjicaciterpccciitapopuli ,  &:eumdeduccns 
vfquc  ad  lachrymas  vcvae  contritianis.  Idco  fubdicur.         j 

•Jt  I  Cumquc 


'J9 


Glorcrdi.&Nicolaidc  Lyra.      160 


A 
Ul 


a  Quanjobrem  ncluJ deUre.  Aug.  Hincintclligfmus  quardam 
cx  iia  Dci  vcnircpeccara,  Vcn,  Dijgenciuin  incer  quas  no 
extcrm inatns  ICraclic* hkarc  volucrunt, circnc  cis  in  fcld.v 
lu.i.taccrcccoj  fcadalizari  in  Dco  fuo ,  co  q,  otfcnfo  viucrc 
jndignans  comminatus  cH  Dcus ,  quod  manifcftum  clt  ma 
giHjm  clIL'  pccc.itiim  • 

•^,J"^^^^'^^'"'""'"'f-'"]  ^  Curhocfeciftis?  QiMmobre  noluidelerecos 

gclu  rcfncans  cis  traicdtionc       \  r     •        n  i     i        •    i     n       «    t-^  • 

Ruminis,&: n.uoiu cuciicilij      a tacie  vcltra,  vc  habcatis  holtcs,&  I)n  eorum  i 

fintvobis  in  ruin.i.  Cumq;  loqucrctur  angelus 
dominihxc  vcrbaadomnes  H!iosllrael,clcua 
ucrunt  vocem  fuam,  &:  flcucrunt.  Et  vocatum 
cft  nomcn  loci  illius,  locusflcntium,  fiucla- 
chrymarum:immolaucruntqueibi  hoftiasdo-  * 
mino  .  Dimifitcrgolofuepopulum  ,  &abie-  ^ 
runc  filii  Ifracl  vnuiquifcjue  in  poflefiioncm 


oricturfoli»fl!tU,iitf.iciateh,  f.dic  iu liti.T,d 'cs Tcfu. Dc  impi 
is  auc  df,  ^" w  occidet eisfal i«Jj<>/*,  in  quib.f.  iultitia dormic, 
&:  ccncbrx  iniquic.iris oriuntur.Ecalibi  cprio :  V.ix multa dt- 
ligc»tib<^nomf n  tuua , et  uci  di ilHs  fc^ndJum.  Habcnc impij 
liiccm  fuam,ex  qu.i  onuucur  cis  dics  mali.  Vndo:  Luxiujiis 

jen.pcr,l'ix  autT-  impiornm  extin- 
jftfcf  «)-.Nc-fcio  fi  ta  incpcc  quis 
inccllis;.ar,vr  puccc  cflc .iliqua 


pcm:  Daminus  reduxit  uof  ab  jle 
iyp:o,(tc.  Hxc  vbi  dixitjfleuic 
populus.vjtc, 

^  Pvoc.  Eugc  Dci  hunianita- 
tcm,  qui  peccatorcscrudit,in 
firmpbconfolatur,  ^  ffKu^lc 
i«d  pictatcm  rcducit.  (\d  liVac 
iitas  fanc  niiJtiis  cfrangclus, 
qui  cauf.UTj  propofuic ,  ob  qua 
hoftcs  fuos  fupcrarc  non  pcv 
(ucrunc.  Quonia  vero  poft  <id 

Mcntuangcliciularui.t:  Uidi-  ^  fua,vcobtincrenccam,  ier^jieruntquedomino 
ccsiplis  cxcitauicdominus  *■ 


5^Ee»'.us,C|Ui  fdruit  doinino  in  di  bus  Irfii' jui  vcibo,  &  ftiventu  eius  illumina- 
lur.ijUi  pr.Tccptis  ciu$,&  doclriia  illuiuinaiur.         ^  Beiic  jvacemcs. 


}.in  li.  laiij- 


Qu»$.X4.  b  Diniiritrr^o  icf.Aws,.  Hocpcr  fccapitul.ntioncm  itcratur. 
Nam,  &:  mors  Icfu  Nauc  in  hocljbro  mcmoracur^vc  caqua 
pb  cxordio  brcuiccr  cund.n  inlinucncur, cx  quo dedit  cis do 
piinus  tcrram  ,  &:  quomodo  fub  ludicibus  vixerinr,vcl  qux 
pcrpcflj  finc ,  &:  iccrum  rcditur  ad  ludicum  ordincm  ab  co, 
quod  primu';  cft  conltiturus. 
•it  THEOD.Exhis  difcimus  qu.nntu  iuucc  fubdicos  pic- 
tasPnncipii,quancuqucnoccaccjrri.-cp'-incip?,auc  cdiucr 
3  fojl^rincipum  improboru  regi  inipcno  Hoc  ipfum  quoqu-3 
proxime  doccturyfufir.iaicc^nim  tllii{nit)  I  "Hcsi  iica^nuuc^  U 
bcrauit  eos  de  manu  drprxdanli u»  eo^.Et  quandrj  fufcir.ibac  illis 
iudiccs,dominus  crac  cum  iudicc,qui  crucbac  cos  Ac  paulo 
po{t,quam  dcccflTlc  Itidox  ,  dcflcdcbanc ,  Sc  d.-ceriorcs  eili- 
gicbantur  p.icribus  Rps  ,  ica  vt  f:quercncur  ])c'os alicnos. 
c  Serniernnitfur.  Adam.  Sciendii  t{t,quia quifquc fibi  picftac 
vt  in  bonis  dicbus  ric,an  in  malis,  Sc  habcat  dics^Lfu,vcl  lu- 
(tori],3Utimpioru.Si.n.intcllig;UTjus  lumcn  verij,  '}uod  lUnmi 
nat  omnem  hominem  vcnientem  in  hunc  mnndu ,  &  praibeamus  ei 
f  ias  noftras  ad  !lluminandij,aut  fl  oriatur  nobis  fol  iultitix, 
&  illuminct  nuindu  ai.c  nottrx ,  habemus  dics  Icfu  Chrifli 
cticsfalucis.Si  quis  vcro  rcccpcric  luce,  q  cxtinguitur  priam 
veritati,6<:  ab  ca  illuminacus  fucric ,  habcbit  dics,fcd  malos, 
&  nocric  in  dicbus  Iciu,fcd  m  dicb.MunalIc,vcl  Pharaonis 
vcicuiunibccpctTmii.Dcniq;  in  dieb.  Ach-in  rcgis  pcfTimi, 
Uu.f,  non  pocuic  Efaias  vidcrc  dnm  Sabaoch,fcdcte  fupcr  chronii 
cxcelfum,fed  morcuo  rege  ncqua cuius  crac dics  mali,vidic 
viliciic  Dci,  Cu  auc  dr in  fcripcuris,dics  illius,vcl  illius,non 
flgnificacurtcpusvit5ipiius.vndc.0n«wr/«(/ici«i««fi«/i;n<i 

Kal,7i,b.  ^  muli.t.'idipacis,vfr]i-v(/uoextoIlatnrlu'ta.  Quod  fi.iccipimus, 
ciuiain  dicb.quib.faluator  morabaturin  tciris,dicscranc  iu 
^  ititia;,&:  pacis .  Ciuomodo  probabi  mus  dics  iufticia:,&  pacis 
prcos  cllc  his,qui  eu  crucifixcrunt,  &:  aduccu  eius  no  rcccpe 
runt?  Aut  quo  multitudo  p.icis  in  dieb.  cius  fuic  apud  eos,(j 
cu  in  mortc  fallis  crimin/b.  tradiderunt  ?  Quo  hi  dies  p.icis, 
&:  iuliitia:  habucrunt,  in  quorum  mcnnbustcncbre  iniqui- 
tatis,&:  turoris  verf.ibancurJ  Dcniq,-  quia  no  func  nuc  dics  il 
Ji,non  ont^iuftitia,  ncc  mulcicudo  pacis  Chrilii  apud  fidclcs 

Mal.4.a.    M.agiscrgo qu:fq;  cx  coucrfationc  vita:  dics iibi  iniquicacis 
&:  bcllijvcl  iulticia;,&:  pacis  acq.ric.  vnde./"/Mf"f<^.  nomcn  mei 

orietur 


fubftancKilcm  luccm ,  aliam, 
qu^impioniindicacuiv&raliii 
qu.r  iudoru,  quod  ficri  no  po 
tcft,VnacIt  cnmi  lux  mundi 
s  Dco  fadb,  qu.comnib.coni 
munitcr,  &xqualitcr  lucet. 
Scd  fcicndu,cj.  ammanoftra, 
auc  vcro  luminc  illuminacur 
quod  non  cxcinguicur,  id  cfl, 
Chrilto.auc  finoh.ibecinfe 
hoc  lumcn  ;ccenu'i ,  tcporali, 
&:  cxtinguibili  illuminatur  ab 
illo.f.q.  transfij^iiratfein  aiigeia  »-Cor.i 
liicii,  Sc  falfa  lucc  illuminac 


cor  pcccaciMis,  vcvidcant^ci  vcra  bonieHc,q  c.iduca  funt. 
H^)clu  nuKrilluminancur,  qui  fummubonu  voluptatediic 
qui  d;uicias,honorcs  lcculi,&:  terren.a  glona  qujfi  ajfcrnam 
cjnK.SacccijOiItiindicb.lLiciscius,  qua:cxr]guitur.quecij- 
quc.n..i.';unt,vel  cup  unt,cxcinguent".  Hoc  luminc  Marcio 
ilIumi!Ui',IX-u  lcgis  iuftij,fcd  no  bonudicic.  Siicergodics 
Icfu de qu.b.dr.  S.rui:'ic popul-n domino omnibus dtcb.hfu.  Oui 
.n.h.jbec  in  fc  d.cs  Lfu,fcruit  domino.  Non.n.pDCcIi  fcrui- 
re  Zabulo ,  auc  auariti.f.  N'?c  poc  ficri,vt  qui  illum  iritur  lu 
minc  vcricatfs  fcruiat  mcndacio.O;cmusergu,vc  Gh  iftus, 
q.c[}  lux  vcra  fjp  fao.ic  in  nobis  dics  bonos,nc  vnqua  Z  ibu- 
lo  iIIum;nancc,h'Jamusdies  m.ilos,dcqu:b.  df.  /{cdimences 
tps  ijm  dics  mdifint.  Etia  limilitcr  feculu  malu  ^"m  Apoilolu. 
Seyucrunrq;  Seiuiucque  populus  diio  omiiibus  dicbus  lefu. 
Non.a-dixic  vnud.cfuilk-  I.fu  ,g.a  mul.i  func  diese!us,vn'. 
dics  c{\  iufticia,al!us  fan.ilific.-icio,alius  prudcncia,  alius  mi- 
fcricordia,  &:  iingula  Vircucu  bona  in  quib.  dno  fcruitur.his 
aut  vircunb.anim;  dnoplacctur.ln-his  omnib.dicb.Icfu  da 
mino  fcruics .  Non  vulc  lcripcjra  fandajVt  aliqu.is  vittutcs  . 
habcas,&;  ahas  ncglig.is,  fcd  vc  omnibus  his  vircucib.  ador- 
na:us,5«:  in  caiu  actib.policus  Dco  Icruias  Similicer  fcniorij 
d:cs  quis  hcc  in  fc ,  &C  in  dicbus  corum  feruic  diio,f  m  illud. 
Imitjiores  meiciiiite/tcnc,!^  ego  Chriiii.ln  dich.  i\\c\U'X,Jcniorum 
cortf,j'.<i co^wucrunt onmia eprra df,i,.'sc.  IIlc cognofcic omnia 
opcra  dii!,qui  facic ,  ficuc  fili)  Hcli  diir  ncfcienccs  dominu, 
no  qc!  donunij  ignorarent  cij  r.lios  doccrent ,  fcd  quiaagc- 
bit  licut  illi,qui  dominu  ncfciuc.Similiccrhic  dr.i^i cog_»0' 
uernit  omne  ^p^s  d<i>tiini,  no  falij,iquic,  cognouerunt  opus  domini, 
fcd  add;dic,o./iff('.  i.q.  cognouciut,  &lopus  iufiicie,&:  fandi- 
ficacionis,&:  p.3cieci.c,&:  m.ifuciudinis,&:  limiliu  .Qnicquid 
cx  mad.icis  Dci  venicopusd.n!  df,pnii  elt  opus  Duboli,in 
iufficia,ira,&:  limilia.  Cognofcut  ergo  opus  diii,qui  faciunt 
opus  eius,vndc.ijj/  cujtodii  maid.itum  nejciet  verbum  matum,  i. 
caucbit.DcChriltaquoq:didij  cd  ,efuia  non  noui: peccatum, 
idcft ,  non  fccic  opus  pcccati  .  Cognofcitcrgo  opcrado- 
mini,  qui  facit,  ignorat,  qui  non  tacit.  Cognouerunt,  in~ 
quit,  oprfd  dommi niagna  ,  quts  fecit in  Ifrael.  Qjiaii  lint  aliqua 
opcra domini  parua .  Ego arbitror,quod  omne  opus  domi- 
nj  magmi  cft,lcd  pro  capacitatc  eorum  quiibus  opcracur  li- 

'^biinui- 


NlCOLAVS  DE  LYRA. 
I  yt  habcatis  hoftcs,  Lv  vc,non  ccnccur  hic  c.iufaliccr,  fcd  cq 
fccuciuccancum,quiacx  hoc.quodfilij  Ifracl  tranfgrcfsisuc 
prapccpcum  domini,confccutum  cft  illud  malum  fupcr  cos. 
»  Imrn'  Lt  eri'.nt(jue,&c.  \i\  hoc  ctiam  apparct,  quod  fuit  vc- 
rc  angclus  domini  ille ,  qui  apparuit  ibi,quiacx  quo  fuit  fi- 
xum  tabern.aculum  domini  inSiIo,  noncrat  licitum  filiij 
Ifracl  offcrrc  hoflias  alibi ,  vt  didum  fuit  lof  ?=.  nilicx  fpe- 
ciali  rcuclationcdiuina,vcl  appantionc  ancelica.  ficut  M.;-? 
nuc  obtulit  facnficium  quando  angclus  fibi  apparuit,  vt  ha- 
Jjctunnfracap.  13. 

3  Dimifit.  Hic  confcquentcr  ponitur  matcria:  huius  libri 

brcuis 


bicuis  pra:libatio,  vbi  primo ponitur  fedcriv  populi  ad  Dcii 
pcr  lofuc  rcnouatio.Secundo  renouati  tranfgrcfsio ,  ibi.  Et 
fitrrexcrunt.  Tcrtio  tranfgrcisionis  punitio,  ibi .  Iratufq;  diis. 
C^iarto  punitionis  fubleuafio,ibi.  sufcitauitqtic dominus.Qix- 
ca  primu  dicitur  fic.  Dimifit  ergo.  Hoc  fadum  fuit  ante  mor 
tcm  cius,fcd  hic  rccolitu  r  proptcr  f^dus  quod  renouauit  lo 
fuc  inter  Dcum ,  &:  populum,vt  didum  fuit  lofue  vlci.quo 
fado  dimific  vnumqucmquc  ircadlocumfuii,  vc  ibidcin 
dicicur,&:  hicrccolitur,vc  apparc.ic,quod  tcmporc  Iofue,ec 
fcniorum,qui  vidcranc  mir.i.bilia  Dci ,  fcfdus  iltud  fuit ob- 
fcru.itum,  vc  confcqucntcridicicur  in  liccra,  &:  patecvf- 
que  ibi. 

I  Ecfcpc. 


X    CutHifue loqtKretiir  angrlus  domini.  Et  quianon  fufBciuntla» 

chrym^contr»tionisciccommunicuifu:>.nififcquanturo^ii 


facisfi(Llionis,idco  fubditur. 

a  ImrnoUueruntq.  ihi.ho.&c.  Vndc  dicit  Apoftolus  Ro.  li.a. 
Obfecro  vnsper  m,fcricordiam  Dei,  vc  exh.beatis  corpora  vefirabo- 
iiiam  viucniem,ftiiUtamyDeoplitcetttem ,  CCt 


i6i 


ludicum      Cap.   II. 


\6 


^  fibiinuiccm  comparcntur,magna opera diii  diir,;vel  parua. 
A  Verbi  caufa.Iiduxic,  filios  Ifrael  dc  Acgypco  in  maRu  fbrci, 
Acgypco prodigijs celcftib.vcibciara.Via  fccic in  mari,ma 
na  111  defcrco  dedic,  de  celo  locucus  ci\  Moli,  &  dedic  lege  i 
tabulis  lapidcis.  Nonne  hxc  magna  funt  opera  Dei;Sed  li  il 
ludhiscoparqs  ,qu6dita  Dile~ 


lil.T 
lic. 


I30.I.C. 


«B.j.b.  ,  ^,.  . 

xit  Deiis  mundim^vt  filium  vmge- 

nitHTH  ddrctpro  eo,  inucnics  lila 

parua  eilc . 

a  Ef/en."oii'.  Adaman.  Senio- 

rc5,qui  cfi  Icfu,  vcl  porHcfum 

fiierunc  Apoitoli  llinc  ,q.  lcri- 

pcuris,&;  precTpcisfu;sillumi- 

nanc  corda  norfra,  tV  taciut  in 

nobis  quofda  dics  cx  vcra  lu- 

cc,qua  parcicipaci  sijc  vemctcs 

in  hunc  mundu.  Qui  crgo  pr^ 

ccpciseorij  illuminacur,  ferui- 

rcDeo  dicicurindicb.  fcnio- 

ru,quifueruncpofi  Icfum.  Si- 

CUCauce  Chrijius crai  l  iX  vira,q 

illtminat  onincrn  hoininrm  venicn 

tem  in  hnnc  mundum  ,.  ica  ipfl  C- 

ranc  lux  mundi ,  fccudii  iilud: 

Ith-j.b.  yoscjiis  lnxmuntii .  liluminanc 

B  ergo  nobis  dics,  in  quibus dno 

fcruiamus.SoIius  Dci  noiic  c  ft 

poillcfum  jntcrfcniorcsquis 

longiorcm  dicm  fcccrit,  idcit 

qui  maiorc  cx  fc  lucccm:icnt, 

vtrum  Paulus,an  Pctrus,Bar- 

tholoma:us,3n  loan.  fcd  came 

longorum  dicru  dicunturfan- 

&i .  Econcra  quando  icandalis 

mundus  rcpkbicur,qii  crefce- 

te'iniqu!tatc  rcfngcfcct  chari- 

tas  mu]torum,tunc  non  dicun 

tur  dies  fucun  longi.fcd  abbrc 

uiaci/ccundum  illud:  Tiifiab- 

bveuiatitfiicnni  d^a  illi,nonjtetfal 


^Virtutibui. 


a    fApoJloIorum.        b    f  Dies  fanftorum  lon- 


f.j.a.4. 


qw>q; 


ai.i4.b. 
Jr.ij.c. 


uaomnis  c«ro.  Mali  crgod:cs 


gi  dics  malorum  breuiantur. 

cunclisdiebuseius,  &feiiidrum,  qai  longd 

f  Fadcbm:. 

polleumvixcrunttemporCj  &nouerantom- 

a    ^Opus,rcUicet-patic:iii.T:,iultuia:,  6c  ommiun  vinutum. 
^^Lxx.opcra  dom^n;  jua^na. 

nJa  opera  domini,qux  fecerat  cu  Ifracl.  Mor- 
tuus  cft  autem  lofue  filius  Nun  ,  famulus  do- 
mini,centum,&:  deccm  annoru,&  fcpelierunt 
eum  in  finibus  poflellionis  fua:  in  Thannach- 
lare,in  moteHphraim  afepcentrionaliplaga 
montis  Gaas,  Omnifcji  illagencratio  congre- 

a  ^ti-neratio  mnlatiini  coguaticnuni ,  c\mx  proceiiit  e.t  corde  ,  &  facit  obliuifcl 
op^_i'S  Dri  inag^i.ijuod  tiineiis  Apoitolus  ait :  M^mor  e.to  iefura  Chriitum  furie- 
xifli  a  raortiiis. 

gata  eft  ad  patres  fuos ,  &  furrexcrunt  alij,qui 
non  nouerat  dominum ,  &:opcra,  qua:  feccrac 

Augu  Expcnic  cuomodo  d'.tit,non  nouerat  coininii  in  illis,(cilicct  claris  ope 
i;bus,iiu3f  lafta  iuiu  aiite  illos,yt  Ifiael  nofceiet  dominuin.  TCiiipd  ctuciii- 
xus  eit,(cuice'.,propeccatis  no(b:is,8c  furrexit,propter  iulllficaLionc  noltram. 

cum  Ifracl. :  Feceruntquefihj  liraclmalumin 
confpccludomini,  &  icruierunt  Baahm,  ac 

f  Qnod  nuifquc  fupra  omnia  diligit,&  colit,hoc  illi  Deus  e.t. 

dimiferut  dominum  Deum  patrum  (uorum, 
qui  cduxcrat  cos  de  terra  Aegypti ,  &fecuti 
funtdcosalienos,  deosquoq;  populorum,qui 
habitabantincircumitueoru,&:adoraucrunt 

a  fVide  qiiantuin  taciun'.  peccata  ,  Deum  in  i]uo  nulius  ir*  affedlus  ,  nullus 
paililjiiis  uioius  .id  i.acur.diam  prouocaic  dici:tur,fed  ille  manct  iminutabilis, 
ego  cum  pecco  liam  raihi  aicifto.Viuic  Thefauuzas  tibi  iiam  in  die  irx,&;c. 

cos,&;ad  iracundia  concitaueruntdominum 
dimitteces  eum,&fetuieccs  Baal ,  ^  Aftaroth. 


[c3.a. 

giotn.z. 

i.:di. 

Gat.z.cl. 

^r 

•hip.i.c. 
V.->t.6.i. 


p.4.e. 


M^ii.h. 


Li-.antiq, 


t-ik  .facr» 
kif 


brcuiari  dnr,  log.rui  auccm,  &: 
muld fpacij  dics  bonijin quibus domino feruimiis .  Propter 
clcctos  auc  brcuiancur  dics  mali,dics  iniquicatis,(Si  Icandali, 
vtarbitror,  cum  fcniel  clcdis  dics  malicoepcnntbrcuiari, 
ff  brcuiantur,&:  minuuntur  vfq;  in  nihilu ,  bc ad  vltimu  pcr 
cunt.E  quib. vnus  puco  crat,qui  diccbac.7^c'rf<u  dics  iu  quo  na- 
tusfuM.  Dics  vcro  lcnioru  fandoru  longjcui  func,&  prolixi. 
b  Mortuus  efi.  In  Paulo  viuit  Icfus,&: in omnibus,qui dicere 
poflunc:  f^iuo  auiem^am  non  ego,Uiuit  nero  in  me  Chrdiut,  CT  Mi 
hi  uiuere  Chriflus  efiy:^  mori  lucru.ln  illis  moritur,  qui  fxpc  poc 
nitcdoj&itcriadciiquedo  quali  infultant  morci  Icfu.  vndc: 
B^rfus  crucifigentcs  jibimeiipfts  jiHum  Dei,k:yc.  Non  folu  crgo  in 
pcccantib.moritur,fedcc  crucifigitur,&:  illuditur.  Si  ec^iadc 
auariciacogicaSjVcl  dc  ftupro,{i  turore  agicaris,vel  quibufli- 
bet  vicijs  ,non  viuic  m  tc  Chrillus.  Moritur  crgo  Chnft'  pcc 
catibus,quia  nihil  in  cis  iuflitia,mhil  paticntia,  nihil  veritas 
&  omnia  illa,quac  Chriftus  cft  opcrantur  .  A  landis  vcro  q- 
cuquc  opcra  fiunt,  Chrittus  cft,  qui  ca  opcracur.  vnde  .  OU. 
pofjim  in  eo^qui  me  confortat  Chrifiu;.  vnde:  Q^i  me  confeffusfue 
rit  cora  hominib.  &  ego  cbfitebor  eum  corapatre  tHeo,qui  in  cdis  eU. 
U^}  autemnegauctit  mecora  hominib.  etcgo  negaboeum  coram  pa- 
tre  meo.  Confitcntes  in  fcmctipfo  dix^itconfitcri,  quia  in  eis 
viuit,&:  operaturChriftusJcd  non  fimilitcr  aicdehis,qui  nc 
gant.qui  cnim  ncgatcxtra  ipfum  efi.C^i  confitcturin  ipfo 
cii.I)iciturcrgo,quia  mortuuscfi  Icfus,  &: refurrcxit  gcnc- 
ratio  alccra,  qux  ncfcicbac  lefum,  &:c. 
c  Etferuicrunt.  \i  lofcphus.  Pofi  hxc ciica hoftes  quidc  mol 
liorcs  cranc  Ifraclicc.,  circa  cerra  veio  diligentia  po jus cx- 
hibcbant.Qu[ad  diuitias  fc  tradcntcs,pcr cpula.s,&:  libidine 
la  virtutc  d  cficicbanf,&  in  conucrfacionclcgu,  &:  qu.T  funt 
Dci  non  crant.In  his  indignata  diuinicas  fulcitabac  Chana- 
na:os,qui  f  m  corum  adus ,  nuilca  p  cos  criidclicacc  vfi  funt. 
* SEVEKVS  Sulpitius.  Iliacl,(vt  fempcr  ficti fccudis  ia 

rcbus 


rebus  folet)  morum,difcip]inxqucimmcmor,iTiatrimonia  D 
cx  vidis  aflumcrc,  paulatiincjuc  cxtcrnos  morcs  trahcrc-,ac 
mox  profano ritu idolis  facrificarcocccpit.  Adeo cuii-b.i cii 
cxccrnisfocietas  perniciofacfl,q  Deus  aii  ^fpicicns,fiiubri 
Hcbrxos  rcfponfo  mftruxcrac ,  vc  dcuidas  gcnccs  inccrnc- 

cioni  darec .  Scd  plcbscupida 
dominadi ,  imperare  vidis  ci^, 
pcrnicic  malcbac.  : 

•jtTcrcullianus.  Defundo  Scoi-piico  a- 
IcfuNauc/Jcrclinquunc  DcQ  ''"•^"•'^•'^•i- 
pacru  fuoni,  &  (cruiuiicidoJis 
lkalis,&:  Afiarcis,  &:  iracus  do 
minus  cradidit  cos  in  manib*i 
diripicnciuni ,  &:  du  ipicbacur' r 
I    abillis,  &:  vcnundabancurab 
inimicis),  nccpoterantomni- 
no  fubfilterc  a  facic  corum, 
quocunquc  procciTcranc,  ma- 1 
nus  cracilipcr  illos  in  mala,&: 
comprefTici  ftinc  valde.  Poft 
qu^cinflicuic  fupcr  illos  Dcus 
Cricas,  quos  Ccnforcs  incclli- 
j    gimus, ied ncc iftis obaudire 
pcrfcucraueriic,  vc  quis  Cdca-  p 
rum  obierac,illi  t.d  dclinquca 
dum,abeundo  pofi  dcos  alio-.; 
ruin,&:  feruicndo,  &:  adorado 
cos .  Icaq;  diis iracus,  L>Honiam 
quide ,  aic ,  tranfgreffa  efl  ges  iila, 
pa£i}m  meutn,f]uod  difpofii  patri' 
bus  eorti,^-  non  obaudierunt  voci 
mes,,K3'  egn  non  aduertara  ad  aufe 
rendum  viru  a  facie  eorum  ex  na- 
tionib.fjuasrcliquit  decedeihftt' . 

Adamant.    Scruicruntque  P^'?-  ^?""-'- 
Baalim,&:  dcrcliquerutdonn  »^'*-^"'*'- 
num  Dcum  patrij  fuoru.  Hec 
quidcm  feccruncantiqui.Scd 
quia  propccr  nos  hxcfcripta 
func  videamus  ne  maiori  ex 
partc  nobis  hxc,  quam  dc  illis 
dida  vidcanf.  Audi  ApoftolQ 
In  Helia  quiddicit  fcriptura  j"  quomodo  interpeUat  Deum  adueifum  Rotn..iia. 
Ifrael:  Dneprophetas  tuos  occidcrunt ,  altaria  lua  demolitifiwt ,  & 
ego  reliOHs  fum  f)lus.,et qnarttnt animam mcam.  Scd  quid  dicit  illi  j.Rcg.ip.b. 
diuinum  rcf pon fum?  Reliqui  mihifeptetn  milia  viroru^qui no  cur 
uaiicruntgcnua  antc  Baal .  Sic  crgo ,  &:  in  hoc  teporc  rcIiquiSB 
fccundum  clcdioncm  graci.c  falux  fada:  func .  Vides  crgo,  p 
quia  illi,qui  curuaucrunt  Gcnuaantc  Baalim,&:qui  nocur 
uaucrunt,in  rcliquiiscredcntiu,&inmultitudinc  nocrcdc 
tiii  intcrprctat^C^ii.n.in  tpc  faluatoris  incrcduli  fucruc,  gc- 
nua  curuaucriic  Baalim,fcd  no  hi,  g.crcdideruc,  &:  opera  fi- 
dei  implcueruc .  Nufqua.n.lcgicur,  q,  in  cpc  fUuacoris  aliq.s 
flcxcnc  gcnua  fmnilachris.  Scd  dc  iliis  hoc  dr ,  qui  peccacis 
copcditi  tcncntur.  vndc  conftat ,  quia  cii  pcccamus gcnua 
nofira  Baaljm  curuamus,  qui  ad  hoc  vocaci  iumus,vc  flcda- 
mus  gcnua  in  nominc  Iclii  ,  tir  ad  patrem  domini  noliri  bfn  Ejjhe.j.e. 
Chriiii,ex  ijuo  omnispaternnas  in  ccelo,^  in  terra  norninatur.  Ni* 
hil  aiic  prodcft  li  gcnua  corporis  in  oracionc  tlcdam'  Dco, 
&:gcnuacordiS  Zabulo.Si.n.  nonftecero  firmusconcraaftu 
tias  cius,tlcxi  gcnua  mca  ZabuIo,&:  f  1  non  conftanccr  ftccc- 
ro  cocra  iram  tlcxi  genua  mca  ir^,  limilitcr  de  omnib.viciis 
fcnticndu  efi.  Sic  tcccrunt  illi,  qui  colucrimt  Baalim,&  dc- 
rcliqucrunt  Dcu  pacrum  fuorum  .  Vnufquifquc  quod  p  c^- 
tcris  colic,miracur,&: diligic ,  hoc  ci  Dcus cft,hoc cfi,qcl  aii 
omnia,&:  fliper  omnia  pofcit  Dcus  ab  hoie .  Diiiges  dotninum  Ujy  ^,3. 
Deutn  tum  ex  toto  corde  tuo ,  &c.  pr^occupare  quodamodo  er- 
ga  fc cupicns  totos  human^  mcntis aftcdus,  &:  fcicns,quod 
quis  totocordcdilexerit,62totaanim.a,&:totis  vinbus,hoc 
cffe  Dcum  illi.  f.^iod  ergo  quifquc  fupcr  omnia  diligic,hoc 
illi  Dcus  cft.  Apud  plunmos  prcpodcracamor  auri, &:  auari 
tic,&:  dicicur  illis.  t^on pote^is  Deo{'eruire.,&  mammonx,  idcft,  Matt.^.c. 
auaricie.In  aliis  amor  volupcatis,  vcl  gloric  f(j'cularis,  vcl  hu 
mane  dignicacis ,  pauci  func ,  in  quibus  pra:pondcrcc  amor 


NICOLAVS    DE    LYRA. 
1  Et fcpeherunt.  In  Hcbrco  hr.bctur fic,in  thimnach h?res,i. 
t"  ^""?"^'1'>  foIis,quia  fiaic  dicunc  Hcbr^i,fupcr  fcpulchru 
lofuc  fuic  pofita  limilicudo  folis  in  mcmona  illius  fadi  mi- 
rabilis,qcj  iecit  fjIJ  ftarc,vc  hr  lofuc  lo.  vt  ocs  ti.ifciucs  lu- 

gcrcuc 


gcrcnt  mortem  canti  hominis ,  pro  quo  diis  talia  fccifTct, &C 
ideo  ciuitas  illa  flc  vocata  cli ,  <]  pri'  Thanach-far«  vocabaif. 
2  Etfurrexerunt  ali^,oui  non  noncrant  domini:  m  ,  &  vpera.<iu^if 
ccrat  ci»m,&c.  Hic  ponicur  fccdcris  rcnouaci  cranigicltio  per 
idololacriam .  £c  paccc  liccra . 

F  4«  I  iy'^- 


Glof.ordi&NicoIaicIeLyra.        i^^^. 


A 

f>emiliotii 


,6} 

Dei.Hincrotiii?  Gctilltntis  crrorccrpit  cxordifi,  clfi  c.i,qutf 
muku  diligunt  homincs dcos dlc  volunt,  &  huinams  viti|s 
&cupiditatib.diuinri  nomcnadrcribunr.PccuniJc.n  cupidi 
&:auariti.T  amorcfl.ngmntcs,mammona  quedamapudSy 
ros  Dcu  cupiditntis  dVcunt,libidinis  &:  voluptacisamatorcs' 
Vcncrcm  dcam  libi  hui^vitij 


a  Irjtiisc;  JiwhMs.  Orfpic.Cum  quis  Deo  fcrinc ,  non  tradif  D^ 
in  m.^Jiuis  c! iripicmium, Ted  cu  Dcfi  dcrcliv^^uit,  &:  fcruit  paf-  Ori?  hon 
fionib.  Aiis,  crad!curp.^!fionib.  ignomiiiKT,  &:  inrc-prubuin  "^''^"J'' 
fcnfum,vt  t;ici.^r,  qii.c  non  conucnltmr,'  quin  rcplctus  c\\  oi 
iniquicatt%ncquina,fornic.icione, &  hiiiiifinidi .  Si.ri.  pcc-' 

cnmus  domi'io  ,  &:  voluptntcs 


111 1 

KiXR.i.d. 


coI.]J. 


c(uoj»5irantur,adfcribur.Simi-   «  Iratufq;  dominus  contra  Ifracl  tradidit  cos  in  '    nc)lirss,&:c1c!!dc-i.ivdutDcri 
litcricartcris  vitns,irf!imquo  .    •  "  /^  ^  ^        <?       -  ~*    Coli.n>u<:,  tradimiiri  mninidia 

vrcciScariM  manusdiripientiu.QiHccpcrunteos,c^:ven-    •  ^,^^,  Apo%l.ca  authorimtc. 


iiu.Iudic. 


B 


liL>  luilic. 
Pul.4;.C. 


t  teatem. 


rgcntu 

runt.vn  Apoflolus .  ^iuvitia,  q 
eft  idolorufcTnitus.  Ci:m  crgo  ah 
qua  vitia  toto  cordc ,  tctn  ani- 
ma  ,  &  totis  viribus diligimus, 
idola  adoranuis. 

Aiu^u.  F.t  feruirrunt  B.T.7/ ,  & 
^{jiarnbus.  DiciturBaalceno- 
me  louis  apud  illns  gcnces ,  A- 
ftartc  vcro  lunonis.  Punici.n. 
Baal  dominuin  dicere  vidcnt'', 
&  Balfamcn  dominum  ccli.  lu 
noneauccm  linc  dubio  Aflar- 
ten  vocanr.  Et  quia  h;t  lingua: 
parum  ditfcrunt,  dicit  luc  (cri- 
ptura,  quod  lcruicrunt  Baal,&: 
Aftartibus,  loui,  fcilicct,&  lu- 
nonib'  .  Ncc  lingularitcr  dicic 
Aflarti,  fed.ad  rmniLncrorum 
multitudinc  intcUedu  rctulit. 
Vanctatis  ca  t.imcn  cflimo  lo 
ucm  fingulariter ,  lunoneplu- 
raliter  mcmoran  voluiflc. 

Augu.  Scd&:in  Pralmodi- 
cicur.  Fendijli  populumiuumJDie 
fretic.]lx.'m  prophcta.G/^fij  ven 
diti  eUiSy&c.QKmc crgo  vediti, 
fi  gratis ,  &  non  potius  donati? 
An  forte  fcnpturaru  locutio 
cft,  vt  dicatur  vcnditus  ctia  do 
nacus  ?  Hicfcnfus  optimus  ert 
ihi.Gratis  vctditi  elUs-XLv.yedidi- 
fiipopulum  tuumjine  prctio,  quia 
illi  quibiis  cradicdifli  popiilii  im 
pi j  rucrunc  non  Dcii  colendo, 
tradi  fibi  populum  mcruerunc 
vc  ipfe  culcus  t.anquam  pretiu 
vidcrccur.Quod  vero  didii  eft 
netfne  cim  argento  redimemini,  no 
aic,ncque  cum  prccio,fcd  wc/mc 
cum  argento.,  vc  prcciu  rcdepcio- 
nisiccUigacur  fanguis  Jigni  im- 
maculaci .  In  argcnco  cnim  ^ 
phccaomnem  pccunialignifi 
cauic,g.a  prccio  languinis  Chri 
fti ,  non  preciopecuniario  fuc- 
rancredimcndi. 

a  Iratusque 


didcrunthoftibus.c^uihabicabant pcr.Gyru, .  Vnipf.^aic.  Tr.iddt  huiujmoin  i Com.i 

nec  potucrunc  refilkrc  aducrlarnsluts  ,  f"ed  y^th.nyninteri.u^carr,i,,utl]i 

quocunc]i  pergcrc  voluillcnc,ninnus  domini  i  pcpangclos  ciadit  Dcusdelin- 

iupcr  cos  crat ,  (icut  locurus  di ,  &  iurauit  cis,  quctcs"in  manus  inimicorum, 
&  vchcmcntcr  aftlidli  (unc.  Sufcitauicq;  domi 


nus  iudices ,  qui  libcrarcnr  co.s  dc  vallancium 
manibus ,  (ed  ncc eos  audirc  volucrunc  forni- 
cantes  cum  dijs  alicnis,  &  adoranccs  eos.Cito 
defcrueruntviam ,  perquamingrcflifueranc 
patres  corum,&  audicnccs  mandaca  domini, 
omnia  fccere  contraria .  Cumq;  dominus  iu- 
diccs  (ufcicarer, '  in  dicbus  eorum  fle6tebatur 
mifericordia ,  &:  audiebat  aftlidloru  gcmicus, 
&  hbcrabat  eosde  c^devaltantium.  Pollqua 
aucemmorcuuscflctludcx,  reucrtebantur,&  , 
multo  facicbanc  pciora,quam  fcceranc  patrcs 
eorum  (equentes  dcos  alienos,  fcruientes  ciSf 
&adoranccsiIlos.  NondimifcruncadinuenS 
tiones  (uas,&  viam  duriflima,  per  quam  am- 
bulare  confueueiat.  Iratufq;  eitfurordomini 
in  Ifrael,&:  ait:  Quia  irricum  fecit  ges  ifta  pa- 
<5tum  mejum,  quod  pcpigeram  cum  patribus 
corum ,  &  vocem  meam  audire  c6tcmpfit,& 

a  Aug.Patet  caufa  quare  lefus  non  deleuerit  oinncs  gcntcs  iUas  ,  vt  efTent, 
fcilicct.in  C|uibus  rfti  ptobarcntur.poterant  aurem  prixlene  fi  tentati  in  eis  no  in- 
uemrentur  reprobi,8c  tales  inuenirenuir  quales  doininus  efle  pncepit,  aulcrien- 
tur  enini  gentcs  C  ita  viucrent,  nec  bclla  cis  necenatia  eircnt . 

egdnondelebogcntes  quasdimifitIofue,&  ^ 
mortuus  c(l,vtin  ip(isr  experiar  Ifrael ,  vtrum 

a~  Vciba  fcnptoris  exponeniis  quarenon  lint  delcfx  gentci  illar. 

cuftddiantviadomini,  &ambulencin  ea,{i- 

a     Aug.qui  fuerunt.fcilicet  cii  lefu  viueret.illis  enim  mortuis  funexit  generatio 
aUera,qua:  corpit  oftendeie  dorainii,  pro  quibus  probandis  no  funt  delei.c  gentes. 

cut  cuftodierunt  patre^s  eorum,an  non.Dimi 

^CJuafi  non  uideatur  lefus  humano  ccnfilio  gentes  illat  reliquifle  . 

ftt  crgo  dns  omnes  nationes  has ,  &  cito  fub- 
uertcrcnoluit,ncc  tradiditin  manus  lofue  . 


fcd eciam .n pixlaros  cccicficT, 
qui  potcftatcm  habcnc  foUien 
dij&lig.^ndi .  Tmduntur.aute  ^ 
in  iiiteritum  cnrnis,  cumpro 


dcliftisaChiifti  corporcfcpa  "T^ditio. 

-r-      1  *   -  ,      4.     caroris  5 

nx  liuple 


rantur.  Traduntiirautcdupli-  "'°'"" 


I.  Cnrc 

t  F 

nui  (.. ... 

CC.&lCT 


citcr,cum  dclidu,  fcilicet,ma 
nifcfiu  fit  cccldix ,  &:  pcr  la- 
ccrdotcs,  quis  de  ccclcfia  pclli 
tur,  vtnotatus  abhominibus 
crubcfcar,ct  conuerfo  cueniac 
quod  fequicur.  Ftlpiritusf.ilnits 
fiat  in  dic  domini.  vcl  cum  pccca  c"s  c  ni 
cumnoficmanifcftum  homi-  "^"^?'''"  1 
nib.  Dcusautc,qui  vidctinoc  d"^,"^  ! 
culto,  vidcns  ciiis  mcnce  vitijs  mirereb 
&:  p.nlfionib.  fcniienrcm,  &:  in  cnim  d(  f 
Cordc cius  non  fe  coIi,fed  aua-  P'^"" 
■riti.a,.iutlib!dincm,  aur  huiuf-  ^"^ 
riiodi,  talcipfctmditSathanc.  iti.),\ 
Aucrcic  cni  fe ,  &:  refugic  a  c^-  tid  .i 
gicacionib.  fuismalis,  i\:dcfi-  °Pi" 
denjs  indignis,  &  relinquir  do  i,^,^' 
mum  cordiscius  vacua.  Tunc  Mauh. 
immundus  fpiricus,qui  cxicrac 
abhominc,  inucnics  domum 
fuam  vacancem,  &c  cmundnca 
afjumit  alios  feptcm  Ipiritus  «cg  0 
resfe ,  et  ingreffi  habitant  ibi,  et  ,^- 
-fintnouijfima  hominis  iHiuspeiord 
prioribus .  Sic  intclligedum  cft 
Dcum  tr.idere  quos  tradic,n5 
quia  ipfc  cradaraliqucm,  fcd 
indignos  derclinquic ,  ncc  ha- 
birac  in  eis .  Anima  auccm  tra- 
dita  dicitur  cx  co  ,  quod  Deo 
vacua  inucnitur,  &:  a  fpiritu  nc 
quam  inuaditur.  Vigilemus  cr 
go,&  nos  a  vitijs  puigcmus,vc 
Dcum  intra  nos  tcncamus,  nc 
diabolo  tradamur . 

^CAP. 


1 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

4e  I  Jratiifijue  domiuus.  Hic  confcquenter  ponitur  tranfgrcf- 
fionis  punicio,cum  dicitur  . 

z  Tradiditeos,c\uiA  bona  filiorum  Ifracl  rapucrunt  fibi ,  & 
corpora  corum  vcndiderunc hoftibus  cxcraneis:Cuius  cau- 
fa  fubditur  cum  dicitur. 

3  Manus  domini,  lcilicct  ,ad  flagcllandum,  ficut  ante  tranf- 
grefiioncm  fiierat  fupcr  eos  ad  adiuu.indum. 

4  Sufcitauitqne dommiis.  Hic  ccMifcqucntcr  ponitur  punitio- 
nis fublcuatio ,  quia filij  1  lr.-iel  in  arflidionc polici  rccuric- 
banc  ad  dominum.  Q^ia  vcxatio  dat  inteUefinm,  &i.  tunc  Dcus 
pcr  iudiccs  quos  fufcicabat  pra:bebac  cis  rcmcdium,fed  po- 

Itca 


ftea  rcucrrcbancur  ad  vomitum,5i:  idco  rciccrabacurdiuina 
punicio ,  &:  iterum  fublcuatio  modo  pra:di6to, ficut  patcbit 
in  fequentibus  huiuslibrijCUius  maccna  hic  brcuiccr  pr.Tli- 
b.mir,&  paccdiccra  vfque  ibi. 

j  Et  cgo.  Expcricntia  autcrn  fit^vtcognofcarur  aliquid  igno 
tum,  &:  idco  non  expcritur  Dcus  aliquid  ,  ad  hoc ,  quod  ali- 
qiiidfiatfibi  notum,cu  nihillatcat  ipfgm,fcddiciturcxpc- 
rin  aliquid ,  vt  pct  hoc  riliqua  fiaiit  notaalijs ,  qux  emnc  eis 
ignota,&  hoc  inodo  Dcus  cxpcriebatur  ifilios  Ifrael  in  gcn 
tibuspr^didisjquiaquandiu  (eruicbanc  domino  prcuale- 
banccis,  quandoaucem  derclinqucbanrdominum  ,cisfu- 
biicicbancur ,  &:  pcr  hoc  obedicncia  ,  &:  inobcdicncia  filio- 
rum  Ifracl  ad  Dcuni  homunbus  eranc  notc . 

*  CAP. 


Exp  : 
Dci. 


MORALITER. 

4  Sufcitauhtftie  dominus.  Pcr  iftos  iudiccs  figuraci  fiicninC  ec- 
clcfic  fanai,p6cifices,&:  doaores,quorum  prccibus,&:  me- 
ricis,&  laboribus  de  manibus  d^monum  frcqucnccr  libcra 
4  tus 


tus  fuicpopulus  Chriflianus,  &:.iliquando  acorporalibus 
inimicis,ficuc  per  merica  beaci  Balilii  libcracus  fuic  a  pcrlc- 
cutionc  luliani  Apoft.it^,  &  per  merita  bcati  Sylucftri  a  pcr 
fccutionc  Conftantini,&:  aliorum  ,  qui  tunc  ccclcfiam  pcr- 
fcqucbancur ,  &:  confimilia  fada  funt  frcquentcr  pfccibus, 
&:  mcncis  aliorum  fandorum.  * 

*  I    H£ 


■65 


ludicum      Cap.   III. 


166 


B 


C  A  P  V  T   r  I  r. 

oie fu/it gentes,  crc.  Theodoretus .  Ciim  ducc 
lofua  bellum  gereretur,vinccbat  popu!us,n5 
f m  artcm  milicarcm  inftruilus ,  lcd  iuperne 
fretusauxilio.  NuncaiiCaitjnon  planecildos 

terrx  illius  habitatores  perdi- 

toSjVtpofteri  cognofccrctex 

pcrientia,  quantam  illoru  cu- 

ram  gererct  De',  &::  ncccflSta 

tebclli  compulfi,diim  ad  pu- 

gnanduni  fccum  imploraret, 

&Crf  Qucmadmodu  dcderac 

mandatum  ad  exerctdam  ra- 

tione  Adx,itahocloco  relig.c 

getes,  vt  horum  perfpcfVa  cl^- 

fet  impictas,iujita  quod  dicit''. 

yt  tentarct  hi  ipjis  IfraeUm.  Qu^i 

et  rcs  ipf^  docent,  cos  in  cau- 

fa  fuifre,cur  non  pior(us  libe- 

ratifintabinipjjs  gcntib.  Na 

Jofue  hcet  vrbe  carcret,ac  mi 

litib.  in  artebcllicaexercita- 

tis,  nihilominus  viginti,&:  no 

uem  1  eges  percuffit ,  duobus 

Hicricho,  &:  Hai  no  numera- 

tis.Qu^i  vcro  fupcruixerunt  ei, 

quauismunitis  vrbib.abunda 

renc,ac  diuitijs,fpolijs,  armis, 

muris,  &  vallis,ob  fuam  tamc 

impietatem  rcliquias  gcntiu 

fuperare  non  potuerunt. 

b  In  wtdio.  Aug.  In  Exo.  dicic 

Deus  de  his  gcntib.  .7\(o  cvctii 

illos^ianno  vno,nefiatterra  defer 

ta,&  muhiplicetur  1  te  befliefcre. 

Tatilatim  eiicia  iUos,donec  multi- 

plicemini,ct  crcfcatis,ct  hxredite- 

tis  terram.  Potcrat  hanc  ^mif- 

fione  fua  dominus  fcruare  er- 

gaobedicntes,  vt  extermina- 

ciogenciu  illaru  crefcentibus 

Ifraeliticis  partib.  ficret,  cum 

coru  mulcicudo  terras  vnde 

aduerfari)  cxtcrminaretwr  de 

fertas  cfle  non  finerct .  Qiiod 

auccm  aic.  T^c  multiplicentuy  Ue 

bcl\i£ 


CAPVT      Ilf. 

Aeruntgentcsquas  domi  ^ 
nusdercliquir,vrterudi-  x 

Aug.  Eiat  cgo  liia  cnufa  in  eoium  tcr.tario- 
ncm  ,  vibciLi  dilceiciit ,  id  c'hvt  taiita  pie- 
taie,&  cbciiicmia  !egis  Dei  belbrent,  C|Uanta 
paties  e  )iUiii,  ijui  Deo  etinm  bellando  placue 
lum  ,  non '  uia  opiabile  fii  belluj]] ,  ied  quia 
pieias  laudnfcilis  eiiam  iii  bello. 

ret  in  eis  IfraelciTi,  omncs 

cjui  non  nouerant  beila 

Chanan^oru ,  &  polteat  difcercnc  filij  eoruni 

ccrtarecumhoftibusjt  &habereconruetudi- 

1    Augu.  Satrapi;c  dicuntur  (jUnfi  pnrua  regiw  oulbus  fatrap.-cpixeiam: 

quodnomcn  in  illis  paitibus  cuiurdam  honoi;s  c*t,vci  J-Uic . 

nem  pr^Iiandi:  qumq;  latrapas  Philifthinorij,  3 
cmnemqjChanansumj&Sidonium,  atcjue  j- 
Heua:um,  qui  habitabant  in  monte  Libano dc 
monte  Baal  Hermo  vfque  ad  introitLi  Emath. 

Augu.Non  vt  fL'iict  Deus  omnmm  cognitor  eiijm  fiituioiujn,  fed  vt  ipfi  fci 
rent,&  coiifcientii  fua,vcl  g'.oiiarentur,vel  coimincerentur  . 

Dimifitq;  eos,vt  m  ipfis  •  cxperiretur  Ifraclem, 
vtrum  audirent  mandata  domini ,  qua?  pra:ce- 
pcrat  patribus  eorum  per  manum  Mofi  ,  an 
^  non.  t  Itaq;filij  Ilraelhabitaueruntinmedio  4 
Chanan<ji ,  &:  Hethasi ,  &  Phcreza:i,  &  Heuiei, 
&  lebufii,& duxerunc  vxores  filias  coru,ipfiq;  ^ 
filias  fuasfilijs  eorum  tradiderunt,  &  feruie-  « 
runtdijs  eorum.t  Fcceruncq;  malumincon- 
fpcdu  domini,  &obIici  funt  Dcifuiferuien- 

3     Qj]a  ihcfaurizauerunr  (Ibiipfis  iiara. 

tcsBaaIim,&  Aftaroth.  Iracufqicontralfrael  7 

ludo  iudicio. 

c  dominus,  t  tradidit  eos  m  manus  Chufan  Ra- 
fathaim  rcgis  Mcfopotamiae ,  feruicruntquc 


hefliiz  ferx.,  mirum finonbef{iaIescupiditates,&libidincs 
mtelligi  voluit,qua:  folcnt  de  repencinofuccGirutcrreniE 
felicitatis  cxirtcre .  Non  cnim  Dcus  homincs  exterminarc 
poterat,&:  beftias  non  pocerat. 

c    Traaidit.  ^  lofcphus.  Aducrfa  prouehicbantlfraelitis, 

eoquodia  efsetilaboredif- 


ficilcs,&  in  diuinicacisculcu 
dcficerenc.Nam  fcrebanc^ad 
libidiiiem,  vc  pro  fua  viucrec 
voluntace,  ica  vtimminetib' 
Chanana:is,malis  omnib.im 
plerentur.Iratus  igitur  Dcus 
fcelicitate,qua  innumcris  la- 
boribusacquifierant,  jfpccr 
cpulas  amifcrunc.  Caftra  fi  q, 
demcotracos  agenteCufar 
do  rege  Allyrioru ,  multi  pu- 
gnates  pierunt,  &:  obfeffi  for 
titer  capti  funt,quida  fpontc 
fe  illi  tradiderunt,&:  maiora, 
quam  pofTcnc  cribuca  fibi  im 
pofica  exoluebcit,  &L  diucrfas 
iniurias  per  odo  annos  perfe 
rcbant . 

•^  Procopius.  Ille  quoque 
Syri^rex  fuit,totius.  n.  Afix 
imperiii  Affyrij  tenuerunt . 

Adamant.  Ettradiditeosdo 
minus  in  manus  Chufan  l{afa- 
thaim  regis  Mefopotami<e.  Intcr 
pretacur  Chufan  Rafachaim 
humiliacio  eoru.Tradici  func 
ergo  ei ,  vt  humiliarcteos,ec 
quia  in  excelfis  moncium  i  m. 
pie  agebanc  p  altiffimum,ab 
ipfo  in  humilitatem  traditi 
Nec  folumolim  diuinapro- 
uidentia  eos,  qui  impie  cxal- 
tabacurcradidit  humiliados, 
vt  falubn  medicina  pria  con 
trarijs  curarentur,  fed  &:  nuc 
idem  agit  in  ccclefia  fua .  Ed 
Sc  nunc  Chufan  Rafathaim 
rex  Mefopotami^,  cui  huilia 
di^,  &  affligcndjE  tradunt''»!^ 
qux  Chrifliana  huilitateco- 
•       •  ^tempta 


D 


Li.f.antiq. 
eapr. 


1  tentaret  pet 

CAS. 


\Ceitent  gcn« 
rationes  iilio- 
rumirrael  do 
cere  eos  bcl- 
lum. 

IquiantranS 
cognoueran» 
ea. 

E 


Orig.hom.j.- 
inli.  ludi- 
t  tentarec  • 


R  A. 


NICOLAVS    DE    LY 
C  A  P  V  T    IIL 

^e  fnnt  getnes.Voi\c\\iz  pra'mifla  cf\  huius  libri 
pfatio,hicpnrdefcribiturhiftorixnarratio, 
&:  primo  hiftoria  tcxitur,  fecundo  triplex  ca- 
fusinducitur.iy.c.Primaaiitdiuiditurifcptc 
partes,  fecundii  fepte  ttibulationcs  quas  pafli 
funtfilij  Ifrael  propcccatisfuis,&:aquib.p(jnitentiadudi  li 
berati  funt,  per  fcpte  iudices  flbi  fucccdcntes .  Dua:  primx 
tangutur  in  hoc.c.tcrtia.c.4.  quarta.c.<».  quinta.c.9.  fexta.c. 
j i.ca.  I  j.  Prxfcns  auc  c.diuiditur  in  duas  partes,fecundum 
duas  tribulaci5es,q  in  co  tagunt",  fcda  ibi.  .Addiderunt  autem. 
Circa  primu  ponicur  ad  pdida  concinuacio ,  fcdo  dcfcribic 

Erima  cribulatio,ibi.  Itarjue  filijs  ifracL  In  fine  prxcedentis  c. 
f,q,DeusdimifitgentcsintcrfiliosIfrael,  vtexperirctur 
corum  obcdientiam,&:  inobcdietia,&:  io  in  principio  huius 
c.pcr  modum  continuationis  ad  prjedida  oftenditur ,  q  fue 
runtill2gentes,cumdicitur.  H£funt,  f  q  poftcanominac. 
z  iluas  dominusj  i.  quantum  ad  artcm  pra:liandi ,  nc  fiercnc 

ignaui 


ignaui  ex  diffuetudine  armorum  .  Ifia  enim  fuit  vna  caufa 
intcr  alias,quarc  dimiflTa:  funt  ifix  getcs,vt  didu  fuit  lof  15. 

3  Quimjucfa.  id cff,rcgulos,vcl principcs fecundum nume- 
rum  quinqueciuitatum  principalium,fci.  Azoti,  Ged,Ga- 
za,  Afcalon,  Accharon.Et  dicuntur  fatrapa:,quafi  fatis  para- 
ti,vel  fatis  fipientes .  Cxtera pacent  ex  didis. 

4  Itaijuefilii.  Hicconfequencer  dcfcribicurtribulatiopri- 
ma,q  ua:  fuit  pcr  regcm  Syrix .  Circa  quam  primo  defcribi- 
turculpa  filiorum  Ifrael,cuin  dicitur . 

j  Et  duxerunt  vxores.  quod  er.iteis  inhibitum.  Dcut.y.g. 

6  Er/erwi.  quiavirietiamfapientes  aliquandotrahunturad 
idolatriam  per  mulicres,vtdicitur  dc  Salomone.  j.Reg.i  i. 
Sccundo  fubditur  p^na  inflitta ,  cum  dicitur. 

7  Iraiiifjuc contra  Ifrael .  Mcfopotamia  cfi  ciuitas  Syrix ,  & 
tunccratmctropolishuius  rcgni ,  &:  dicitur  Mcfopotamia 
a  t».tgav,  quodcli  mcdium,  &:  vtTxfn-t,  quod  efifiuuius,g.a, 
crat  in  mcdio duorum  fluminum,  ilia  tamen  intcrprctatiO; 
efi  fccundum  idioma  Grxcum.In  Hebraico.enim  habetur' 
Aram  naharaijm,idefl:,Syriamduorum  fluuiorum . 

4c  I  Et 


MORALITER. 

I  Hxfuntg/intes^iuas  dominus  dereliquit.,&c.  fcilicet,in  excrci 
tio  prajliandi .  Per  quas  fpiritualiter  intclliguntur  ea  ,  q  nos 
impugnant  de  peccatis ,  &:  rcfiftendo  virilitcr  in  fpiricuali- 
bus  pr^liiserudimur. 

5  Q^incf;fa.  Pcr quos  intelligiitur  quinq;  fcnfus  cxteriorcs» 
nosad  vitia  impcllentes.Thrc.^.f.  Oculus meus  di pnedatus  efi 
animam  meam.  &c  flcut  cfi  dc  vifu ,  ita  efi  dc  aliis  fenfib.  pro- 
ptcr  quod  dicitur  Icre.^.f.  Ingreffa  cfl  morsper  fcneftras  meas. 
f  Omnemtj;  chanan/eum.qniinteTpvctstm  commutatus pro- 
ptcr,quod  fignat  mundum  in  continua  mutacionc  pofitum 
cuiusconcupifcentianos  impugnau 


■f  Et  sidoni.  qui  interprctatur  vcnator,  ideo  fignat  carnis  in 
fultum,  qu^  continuc  flbi  dele£labilia  venatur  Iob.59.  Cir' 
cumfpictt  montcspafcux  fuit,&  virentia  qunfjucpercjuirit. 
t  Ut(i;  Heum,quihabitabantinmonte.  qui  intcrpretatuf  ferus 
vel  pcffimus,i6  fignat  diabolum,de  quo  dicitur.  1  .Petr.  ^.b. 
^duerfarius  nofter  diabolus  tanquamleo  rugiens  circumit  quterens 
quem  deuoret,cui  refiftite  fortes  in  fide.  Per  talem  enim  rcfiRen 
tiam  acquirunt  fidclcsglori^  coronam.i.Timoth.z.a.  7{pn 
coronabitur,nift  qui  legitime  certauerit . 

7  Tradidit  eos  in  manus  Chufan  l{afathaim  regis  MefopotamiXyC\v\i 
interpretatur  nigredo  tenebrofa,  propcer  quod  fignificat  in 
fernum,qui  tcncbat  inclufos  [  atres  antiquos. 

Tom.a.  F    a        x  £< 


I 


0 


A 

r.cele.io.b. 

Iaca,4.b. 

Plulip.xu. 


a    ^Quanram.fcilicet.fcruienuit  Baalim  ,  dcbet  enimafRiftio  pfnitentixcde 
fccuniiuin  t^iuncitaicin  culp.T  .         b     f  Clainauciunt  ad  dominum  cum  tiibulaicii 
tur,&  dc  neccdiiatibus  eoium  liberauit  ets.Sc  eduxit  eos  de  teiicbris,8cc. 
tNifi  clamaffcnt  non  fufaiatciur  eis  faluator.  ^     f  In  tribulanone  potiii. 


t  De  pofijttf . 
iift.i.c.vidc. 


B 

\  Roborata 
eft  manusei* 
fupex  cQ  Hcb. 


EccIcijJ. 


Hnmil.j.inlL 
ludi. 


Glof.ordi.&:NicoIaiaeLyra.         163 

feruircnc  Churari  Rafathaim,i\:  non  chmflrentad  dominu, 
nemofufcitacus  c(i,qui  falu.irceos  poiret.CiJ  ergo  clamauc 
runr,fu(cit.iu't  cis  faluatore  Ovh  niel,  qui  intcrprctatur  te- 
pus  mihi  J.)ci,pcr  qucm  ille  popul'  dc  fcruitute  creptus  eft, 
&  pax  populo  rcddica,quam  fupcrbia,  &:  duicrfa  plcbis faci 

nora  tugaucr.int.Vidctur  au- 
tcm  mihi  Ochoiiicl  vnus  cfle 
de  milicia  cclcfti,&:  .irchage- 
licis  turmis  ,  qui  ad  auxilium 
corum  niittuncur,  quihdEre- 
dit.iccmcapiunc  falucis .  Sunc 
cnim  angcli  f  ilucarcs,qui  per 
Orhoniel,vel  Aioch  dcfigna- 
cur. 

a  fnitqne  in  eo  fpiritus  domi- 
nit  ctc.  Magna  laus  eft  primi 
iudicis,  quod  fpiricus  domini 
factus  eft  fuper  eu,&:  per  fpiri 
cum  Dei  iudicauic  populum, 
quod  dc  alio  didum  no  valde 
mcmini.Sunc  hodie  ccclclia- 
ru  ludiccs,  quibusdacumcft 
eciam  iudicium  animarum, 
fcd  ncfcio  fl  quis  dignus  fic 
fpiricu  Dei  replcri . 

Fuitquein.  ADAMANT. 
Poftquam ,  fciliccc,  clamauc- 
runcaddominum:Quisi  no- 
biscam  validum,cam  iuftuna 
clamorcm  emiccic  ad  domi- 
num,  vt  mercatur  populus  ac 
cipcrciudicem  quem  rcplcac 
fpiritus  Dei ,  vtpoflet rcduni 
tcncre  iudicium  ?  Vndc  liber 
ifte  ludicum  dicitur ,  qui  fcili 
cec ,  iudicaueruc  populum  If- 
racljviros,  fcilicec,  mirabilcs, 
ficuc  lofue  fuic .  Sicnc,&  libcr 
Rcgum,in  quo  dicicur  quomodo  quifquc  rcgum  regnaue- 
ric,&:  quid  cgeric  cciam  malum ,  vcccclefiiE,fcilicec,princi- 
pes,vcl  iudiccs  bonacorum  imiccncur,  mala  caucanc. 
b  -5«  .Addidcnint  aiitfilij  Ijracl^&c.  lofephus.  Ochonicle  mor 
tuo,dcnuo  rcs  Ifraelicarum  fine  principe  vexabancur  .  Ec 
dum  honorcm  Dco  non  fcrrenc,nocIegibus obedircc,  ma- 
gis,ac  magisafflidionib.fubiaccbanc,  ica  vc  Eglon  rex  Moa 
bicarum,dcfpiciens  inhonefiam  conuerfacionemeorum, 
belluineis  inferrec,i?<:  mulcis  cospr^lijs  obtineret ac fub- 
deret .  Conlf ituens  autem  fibi  regnum  in  Hicricho ,  nihil 
mali  reliquit,quodpopulo  non  impofuic. 
C  -J:  Confortauit  adnafus  cos ,  &c.  Procopius  .   Scccffio  Dei 
hoftibus  vires  fuppcditauit. 

•J«  HIERONYMVS.  Iniquitatibus  noftris  barbari  for 
tes  funt. 

a  Seruie- 


tcnrtpta  (c  m  fuperbiam  cxculenmc,  q  in  confpcdu  Dei  val- 

de  cft  odiofa .  Initium.  n.  difccdendi  a  Dco  fuperbia.  Denj 

auiefnperbis  refini:,i&-  hMmilibJat  gratiam  .  Si  quis  ergo  Chri 

humilicacc  defpccb,(qui  pp  nos  cum  Dcus  cffcc  ho ,  tadus 

cft  humiliacus  vfquc  ad  morrcm)  excollicur,&:  vfquc  ad  po- 

tcftaces,  &  dignitatcs  fcculi  p 

filit,&:  arces  quibus  alfcquacur 

cciam  ii  concra  fidcm,&:  rcli- 

gioncm  finc  non  rcfugic,cuc- 

nic,vc  malum  faciacin  confpc 

iftudomini  ,&:cumfumma8 

adcptus  fuerit  infulas  potcfta- 

tum,  &:  ad  ipfa  fupcrbia:  fafti- 

ciafummacofccndcrit,  inde 

deiedus  traditur  ChuTan  Ra- 

fathaim,vni,f.acreorum  prin- 

cipum,ficutalibi  Pharaoni,& 

alibi  Chiram ,  vt  humilictcu, 

qui  nimis  fueratexaltatus ,  & 

affligat  doncc  rcfipifcac  ,  &: 

quxrac  dominu,qui  cum  effet 

infupcrbiaignorabaccu.  Po- 

tcft  quifque  cciam  paruus,  vcl 

minimus,cciam  fi  nuUadigni 

tate  vfusfupcrbiajvicio  labo- 

rarc,  &:  nihil  cam  fccdu  ca  exc 

crabile,  quam  paupcr  fupbus, 

&:  diues  mcndax.  Pcnecrac  ali 

quandomorbus  fupcrbia:ip- 

fum  faccrdocale ,  &:  Lcuicicii 

©rdinc,&:  in  nobis,  qui  ad  cxe 

plum  humilic.uis  pofici  fum', 

&in  circulo  alcaris  vcluc  fpe- 

cula quxdam  incucncib.ano- 

gancix  vicium  fccec,  &:  dc  alca 

ri  domini,quod  dcbct  inccnfi 

fuauitate  flagrare,odor  ceccr- 

rimus  fuperbix  rcnidec. 

4«  Et  clamauerHnt  addominum,&c.  Procopius.  Clamor  hic 
laudcm  mcrccur,quoniam  cx  refipifcccia  cft  prolcdus .  De 
qua  Dauid  quoque  aic.  Domine,cUiiidui  ad  ce,exaudi  me.  Item. 
Deprofundis  clamaniadte,  &c. 

Origencs.  Vide  bcnignum  dominum  mifericordiam 
cum  feueritatem!fcenccm,&:  pa-nzmodu  iufta,&:  clemeti 
dcliberatione  pcnfantem,  non  in  perpccuum  tradidic  dclin 
quences ,  fcd  quanco  inquic ,  tcmpore  fcruierunt  Balaaim, 
tanto  feruiunc  Chufan Raftthaim ,  id  cft ,  odo  annis .  Di- 
fce  ha;c,qui  erralfe  tc  cognofcis ,  &:  quanto  tepore  peccafti, 
tanCo  humiljateipfum  Dco  in  confeilionc  panicencia?,  no 
cxpeftcs,vchumilicc  ce  Chufhn  Rafachaim,&;  inuico  necef- 
ficas  cxcorqucacpocniceciam,Preueni  corroris  manus,quiafi 
teiplccorrcxeris,piuseftdominus,q.vindidacemperccci, 
qiii  illam  panicendo  prsucnic .  Notandum  aiic,  quia  dum 

feruirenc 


ciddioannis.t  EtclamauerLintaddominiim, 

a    ^Aiiz.Nou  quod  hoinincm  faluatorem  dicit  pci  quein  Deui  ialuat. 
tHi!ierolo2iill>ecics,fdlicet,hypciban. 

quifufcicauiteis  faluatdrcm,  &:Iiberauitcos, 

a  TAliilucin^f  atchaiigeloruin  miiruin  m  auxilium  eoimn  ,  qui  hitcdiiatcm 
capium  falutis.  fLxx.  Othoniel,  quodelt  tenipus  raihi  Dei.  b  tCuiuifami- 
lu.cuius  notiiUutis  Ct  oiteaditui.  c    TViri,  fcilicet  initabiUs,qui  b- 

cius  Inliie  fuu. 

Othdnielvidelicet  filium  CenezfratreCaleb 
2  minorem,fuitque  in  eo  fpiritus  domini ,  &  iu- 

a     f  tiiijt  (i)iiitus  domini  eiat  cum  co  , 

dicauitlfrael.EgreHufq;  eltad  pugnamj&tra- 
didit  dominus  in  manus  eius  Chufan  Rala- 
thaimregem  Syria:,  &topprefliteum.  Quie- 

^^Magna  hrgitas  diuin.-e  clementii,ofto  anms  feruierunt  pro  iiiul  orum  osliftis 
4o.quieuerun[  pio  vnius  iullitia.  ^^Augult.quantum  tcjnporis,  lcilicccprimot- 
dia  miperii  l^omani  lub  Numa  Fompilio,tau:ummodo  re  pacata  habucrunt. 

a  Qui.i,fcilicet,indignus  crat  populus,  qui  habeiet  talem  iudicem.Viidc  (equi 
tiu.Addidciuiit  autem  Hlu  I  tacl,&c.Conlidera  quia  pro  co,  quod  indigni  ciant  ha- 
bcrc  talcin  piincipcin,ideo  autcrtur  ab  eis  . 

uitque  terra  quadraginta  annis  ,  &  mdrtuus 

^  eft  Othoniel  fiiius  Cenez .  Addiderunt  autcm 

fihj  Ifrael  facere  malum  in  confpediu  domini, 

a  Vidcs,quia  peccata  no.lra  vires  bo.libus  prarbent ,  &  rcddunt,quaudo  ma- 
lum  facimus  in  coiilpcftu  domim,&  confoiiantur  a  doinino  aduetlarii  noltri.In  fpi 
liiuahbus  quo^juc  conrrarix  virtutes  non  iauale  fcerent  contra  nos,nec  ipfe  zabulus 
lufi  ei  viies  cx  noihis  vitiis  ptxberemus  ,  &  locum  ci  intioeuudi ,  &  doininaiidi  iu 
nobis  peccondo  taceiemus.Viidc:Noliie  locum  da.di. 

c  qui  confortauit  aduerfum  eos  Eglon  regem 


D 


1I 

Li.f.  < 

cap.y. 


>  Comm. 

Epiftol  1 
Hcli«(i 


NICOLAVS    DE    LYRA. 
*  I  Eff/tf»j<j«fr»«r,^c.  vexnci,&:nimisafflicti.  Tertiofub 
dicur  fublcuancis  mifcricordia  cum  dicicur . 
3  Qui fufcitauit  eis, &c .  Sc  patcc  liccra  vfquc  ibi. 
5  iluieuitqne  ter.  In  iftis  camen  quadraginca  annis  includun 
tur  o»;;io  snni  afflidtionis  prxdidtx,  aliccr  non  haberecur  cer 
tus  numcrus  annorum  fundacionis  ccmpli  pcr  Salomonem 
prouc  dcfcribicur  5.  Rcg.^.  quia  ccmpus  ibi  deccrminacum 
computacur  pcr  ccmpora  ludicum  ,  &:  Rcgum,qui  fucrunc 

vfque 


vfque  ad  cempus  illud ,  prouc  declarabitur  domino  concc- 
dcnce,quando  veniemusad  locum  illum . 

4  .Addidcrunt.  Hicponicuc  fecundacribulaC!o,qux  fuicper 
regem  Moab ,  quae primo  defcribicur,&:  lecundo  de  cercio 
ludice  addicur,ibi:  Tofl hunc,  &c.  Circa  primum  primo de- 
fcribicur  filiorum  Ifrael culpa  cum  dicicur :  ^ddiderunt ««- 
tem.  Sccundo  fubdicur  pccna,  cum  dicicur . 

5  il»iconfortauitaduerfumeosEglonregem,  &c.  adcosdcbel- 
landum. 

■jc  X  Ec 


MORALITER. 

I  Et  chmauerunt  ad  dominum  qui.cum  magno  defidcrio  qu^ 
rences  libcrari. 

Z  Qwi fiifcitauit  eis  faluatorem,  &  liherauit  eos  Otho.  qui  incer 
prccacur  fignum  Dei ,  idco  fignac  Chriftum,  dc  quo  dici- 
tur  Efai^  1 1  .capicu.  liadiv  leffe ,  qui  Jiat in  fignum populorum, 
ipfiimgenies  deprecabuntur ,  ipfenamque  patrcsfandos  de  inferno 
liberauit. 

4  .Addiderunt  antem  fHij  Ifraelfacere  malum  in.  •  qui  conforta- 
uit  adueifus  eos  Eglon,qui  intcrpretatur  rota .  ideo  f ignat 

vicmm 


vitium  inftabili^atis,cui  fubiaccbancfilij  Ifrael.  Nam  habica 
modjca  profperitatc  cleuabantur  in  fuperbiam  contra do- 
minu  ad  idololatriam  dcclinantcs,  &:  aduerfirate  occurrcn- 
tcdeijcicbanturnimisper  crifticiam,  idco  Dcus  fufcicauic 
eis  filuacoicm  vocabulo  Aod ,  dc quo  fubdicur ,  quod  vcra- 
#]uemanu  vccbaturprodexcera.  M  ORALITER 
auccm  calis  cft ,  qui  bene  fchabccin  profperis ,  &:  aduerfis, 
quiadcprofperis  non  cleuacur  pcrfuperbiam  ,  fcdmagis 
humiliacurDcograciasagendo,&:indignum  fc  tancisbo- 
nis  repucando .  Similicer in  aduerfis  non  frangicur per  im- 
pacicnciam ,  fcd  magis  in  bono  pcr  vircucem  paciencix  fir- 
matur,&  fic  Eglonjid  eft,  inftabilitatis  vicium  fuperatur. 


1^9 


ludicum       Cap.  III. 


170 


a  Seruicrunt(j;  flij  Ifrael.  Adaman.  Poft  dcccm ,  &  odo  an- 
nos itcrum clamaucrimc  fili)  Ifraeladdominu, ii^fufcica- 
uit  eis  faluacore  Aod  filium  Gera,  filij  lemini ,  virum  nmbi 
dexcrum.Qiii  fufcicat^^ad  faluandu  Ifrael  nihil  hcc  in  fe  fini- 
ftrunijfcd  vtraque  manu  dcxrera ,  dignus  populi  princeps, 
dignusccclcfixiudex,q.nihil 


ac.ij.f. 
B 

>ra  eo  J. 


agic  finrfiru,  cuius  nefcic  fini- 
ftra  g.d  faciat  dexccra .  In  vcra 
que  parte  dextcr  efiin  fide,in 
a£tib.  nihil  habct  de  illis ,  qui 
locancur  a  finifiris,quibus  di- 
CCtur.  Dificdite  a  me  operaru ini 
quitatisy  nefcio  vosyite  i/i  i^nc  etcr 
mm^&c. 

Adaniancius.  Eciam  men- 
furaspen<^indicac  diuinafcri 
pcura  iupra  odto  annis,  hic  de 
cem,&:  odlo  dicic.Cercum  efi: 


gceciam  Aflyriorum  Sennacherib,  angelus  doraini  mictit',  4  Rc.ii».g. 
qui  profiratis  vna  node  cenciiodtuaginca  milibus  hofiiu,  &  ^ 
vrbe  ab  obfidioue,&:  populij  ab  inccricaliberauicSimilicer 
crgo  quado  pcccamus,  vcl  pro  peccacis  in  capciuicacem  cra- 
dirnur,clamemus  ad  dominum  non  ore ,  fed  mence,vcdo- 

lorcordis  fonce  lAchrvmarii 


producac  ex  oculis.  Sicut  ille, 
qui  aicl  Lauabo  pcr  ftngHlas  no-  P^al.tf.c. 
[ies  le£ium  meum^lachrymis  meis 
flratum  meum  rigabo.  Si  ica  con- 
ucrtimuramalis,  vcvlcran5 
concingamus  ea,miccec  nobis 
dominus  virtucem  fuam  c^lc-, 
ficm,  per  qua  libsrcmur  a  fer 
uitute  Zabolica  ,  qusomnia  E 
pro  nobis  agat,dextcra ,  &  ^- 


1   YIUU5  ' 


iho.j.in 


poraterminantur ,  tranfieruc 
ilinidinis  cnim,&:  ifti  dccem,&:  odo  aii 
niferuitutis,&n6cjicitur,  q.a 
clamauerunt  ad  dominum , 
vel  couerfi  func  a  malicia  fua, 
fed  pofl . 

b  Saluatorem.  ADAMAN- 
TIVS.  Saluacorc$,vel  iudiccs 
qui  ad  libcrandos  filios  Ifrael 
fufcicancur,  principes  celeltis 
milicix  fignificanc,quos  emic 
dcDcusad  fubfidiumeonun 
qui  ad  fc  cocc  corde  clamaue 
runc,&:  diuinam  clemcjnciam 
erga  fcconuerfionc  p^nicccie 
flexeruc .  Scnpcum  ett  enim, 
quiacummuko  ccmporcfcr 
uiffenc  Pharaoni  pacres  nfi 


lad.i.d. 


Moab,  quia  fecerunt  malum  in  colpedlu  eius. 

a     ^^PeflTimos  iuimicos,  qui  cum  ijifo  impiyiiiient  Ifrael. 

Et  copulauit  fibi  filios  Ammon,  &  Amalec.i 
abijcq;  &  percutlit  Ifrael ,  atq;  poflcdit  vrbcm  ^ 
palmarum.  Seruieruncq;  filij  Ifrael  Eglon  regi  ^ 
Moab  decem ,  &  od:o  anni.s, &  poftea  clama-  y 
uerunt  ad  dominum.  Qai  iufcitauit eis  ialua-  ^ 

a     f  Q>r  imerpretatur  1.1US  .  ^^^..^^..,^    „..  ^wo...v....     ww 

torem  vocabulo  Add,filium  Gcra,filijlemini  ^   fpcra,quxtaciacnosrcliaque 

a    fNiliilfmft  uin  habcns,ai:us  n;fcicbac  finiflia  quidfaceret  de-^itera.  TC  viaUl  fiuiftram.tjUoE  duciC  1  r 

—         ,——..-  Ci'  la  I  \  r*  '  *  10311.14.3. 

autem,quiafccundum  modii  tc|U1  vtraque  manu  pro  dextera  vccbatur.Mi-  ^    pcrdirionem ,  &:reuocccnos  o.-ig. ho.j.in 

peccici  ,&:conuerlionis  mo-  ferantque  filij  ifrael  per  illum  munera  Eelon  lo  ''^^  ^1^'"  dcxccram,qusdicic:  ^^J^^- 

ram, eciam cafiieacionis ccm  •».      i      A    •  r         ^-i  •     i     i-                •    •           ,F,'/ofHmviaveritas,&vita.        TrteDraiceati 

"     -  regl  Moab  .  QliI  fccit  fib;  gladium  ancipltem        c  Qn  vtraque  manu  pro  dexte-  ^f .J^^^iJft,' 

thabentem  in  medio  capulum  longitudinis  "  r^  wWMj-.Secundufpiricua-  nwmisdexte- 
palm^  manus,  &  accinctus  efteofubterfa- 

a  TAoaujan.  Qu^cijuid  geiic  Aod  ajubide.^ter  dextruni  e'1: ,  dc.xter 
elt  maiiitrus ,  &  pedibus  ,  in  femore  enim  de.\iro  gladium 
por^ac,'.;  ven;acadrcgemMoab,&  interiiciat. 

gum,.  in  dextrofemore:  Obtulitquemunera 

a    5^R.otatus,vel  orbita  ,  hic  ei';  ietmo  phiiofj^hia:,qux 
fummum  bonum  iudi,cat  voluptatem  . 

Eglon  regi  Moab.  EratautemEgloncraflfus 
nimis.Cumq;  obtulifl^etei  muncra,tprofecu- 
tuseftfocios  ,quicumeovenerant,&reuer-  'f 
fus de Galgalis  vbi  erantt  idola ,  dixitadre- 

a    TAug.Non  meiicitur,fartum  eiiiin  verbum  appdlatui.Sc  fc- 
crecujn  taclimi  erat  ei  ad  rc-g.^in  . 

gem:  Verbum  lecretum  habeoad  te  orex.  Et  ^^ 
illeimperauitfilentium  .  Egrcdifque  omni-  '^ 
clamaueracaddominum,ita  j  bus ,  quicirca eum crant,inerefl'usell  Aod  ad 

vcipfediccrec:  Clamor  jiliorum  ^  ^ 

Jfrael  afcendit  adme.  &  millo  Mofe  vifibilitcr  eduxic  eos 


14 


H-JT-g. 


Angelus  quoque  excerminacor  mifTus  eft  ,  quiomniapri- 
mogenica  Aegypci  vaftarec  .  Ifraelitarum  vcro  ncmincm 
tangerec ,  &:  lic  pacec  vircucem  cocleftem  fuifle,  qux  va- 
ftacis  Aegypcijs  filios  Ifrael  dc  feruituce  cduxic .  Sub  rc- 


nirarum  rcgcm 


ij  lemincelligeciamoinnesfan-  m  cius ,  qnod 
aiambidcxcridicuncur,  dia-  rcfte  videtur 
bolus,&principcs  cius  ambi-  ^^^r.n^^o*. 
finillr!,cocumenim,qu  agunc  «.  huius  pro- 
finiltrumeft,  &:  pcrusrfum,  baripoteft.v- 
&:  arcerno  igni  cum  his ,  qui  a  ^^  cadem  ver 

I-     i-L  ■   r        j        _  -  b.ile2untur. 

liniltns  lunc  dcpucacum.  j^^x.  virum  - 

d  Ingre.eSi  ^od,  &c.  Ada.Ori.  ambidcxtera. 
homil.^.inlib.Iud.  Aodincer  Alij  virtute 
precac"  laus,  arce  enim  callida,  '"''"  Hebr.-Eo 

0.1       I  i   I       r     j  -■       „7  rum  co'nmen 

&:laud3bili  vfusdecepcionei  j^ria.qmdex 
cercmic  Eglon,qui  incerpreca  tera  manu  ni- 
cur  rocac',vcl  orbica .  Oportec  hii  efficiebat, 
cales  ee  noftri  populi  iudices,  l^.**  ^'."''"^^- 
qualis  fuic  Aod,qui  inccrpreca  „";^"Jur"uice 
curlaus  ,  vc  omncs  volubilcs  dexters  .- 
x"Docus,&  orbicas  mali  icincris  tdimific  popu 
excidanc,  &:  perimancMadia-  l"'"-  '3"*  <^"'» 
qui  inccrprccacur  Huxus  ,  vcl  enulio 


FluXcT  ergo  ,  &c  diirolur.x"  gcncis  quis  cft  princeps  ,  vel 
dux  jnififcrmoilliusphilofbphic-E,  qua;fummumbonuin 
iudicac  volupcaccm  ?  Quem  incerficiccuangelicusfermo, 
&: prophccicus , qui gladio  comparacur  ,  quiin  vcncre eo- 


lerat  munus. 

F 


S<= 


#r 


um. 


NI  C  OL  AVS  DE   LYRA. 
•}<  T     Ec  copul.iuic.  ideilyfadere  iunxit. 
3    Filios  Ammon,&Anulec.  wt  ejfet potentior contra  filios 
Ifrael. 

3  Acque  poflcdic  vrbem  palmarum.  idefl,Ierichoy»on  ejuia 
eflet  retedificata,  fed  quia  accepit  totum  territorium  iUud  ,  vndefilij 
Jfrael  territi  reddiierunt  ei  tributum,ideo  fubditur  . 

4  Scruieruncque  filij  Ifrael  Eglon  regi,  &ic.Tertio  fubdiiur 
panitentia,CHm  dicitur. 

5  Ecpoftcaclamaueruncaddominum.  »i»j«  aj97/ffirfeij- 
rannide  Eglon  .  Qu^arto  fubiungitur  Du  mifericordia,cum  dicitur. 

6  Qui  fufcicauic  eis  faluac©rem,&:c.  Circa ,  quodfciendum^ 
^ttod  ijie  .Aod  liberauit populum  per  hocquod  intcrfecit  regem  prx- 
iiiCium,quando,miffusfuit  ad  reddendum  ei  tributum .  Vrirnu  igitur 
ilefcribitur  ipftiis  .Aod  conditio,fecundo  eius  legatio,ibi.  MifcrunC 
que fili j. ftmo  Eglon interfe£lio,ibi.  Cumque  obculiflcc,  quar- 
to  erercitus  Eglon  dcbeiiatio,  ibi.  Aod  aucem.  Circaprimum  con- 
dilio  .Aod  defcribitur  ex  gc-nere^  cum  diciiur. 

7  FiliumGcra,filijlcmini.  Ex  hochabetur,quoderatdetri- 
hu  Beniamin  ,  fecundo  defcribitur  quantum  adperfonam ,  cum  dici- 
tur  . 

%  Qm  vcraque  manu  pro  dcxccra,  &c.  ide^,  ita  faciliter,& 
fortiter  vtcbaiur  finiitra,ficut,&  dextera.  Hebrxi  autcm  dicutfic. 
Debilis  manu  dextera,non  quod  effet  impotens  in  ilUparte,fed  qida 
melius,& promptius  iuuabat  fe  dejinifira .  Et  talcs  aliquandofunt 
optimi  bellatores ,  quia  tanlo  minus  potcU  pr.£uideri  i£lus  eorum, 
quanto  magts  eil  inconfuetus . 

9  Miferuncquc  filij  Ifracl ,  &c.  Hic  confequenter  dcfcribitur 
eius  legatio  cum  dicitur.  Miferucquc  filij  Ifrael  idcft  Ifrael  pcr 
illum.  tanqita<n  per  folenncm  nuntium. 

10  MuncraEglon  rcgi  Moab,  idefl^tributum . 

1 1  Qu,i  fecic  Iibi  gladium ,  &«.  idcst ,  fcindcntcm  cx  vtroquc 
latere. 


i 


1 2  Habcncem  in  mcdio  capulum  longicudinis  palmae 
manus,&  accindtus  eft  co,&c.  Hoc  non  eji  in  Hebr£o  ,fcd  illnd, 
quodfequitur  immediate  coniungitur  literx prxccdenti  ftc.  FeciC  fibi 
gladium  ancipicem  longirudinis  palmiE  manus .  1«  Hebrxa 
habemus.  Longicudinis  parUtE,  ad  hoc,  quod  minus  appareret,vn 
defubditnr. 

I  i  Ec  accinitus  cft  co  fubcer  fagum,&c.  idefi, paUium  mili- 
tare ,  vt  dicunt  expofitores  communitcr  ,  tamen  iu  Hcbr£o  habetur. 
In  dcxcro  fcmorc,-^«i<t-.>W£'//«j  iuuabat  fedefiniflra  ,fecundurnj 
quod  diciint  Hcbrp.Jlli  autcrn,qui  meliiis  fe  iuuant  dc  dextra,cingu.t 
^Ladium  ad  partem  finiilram .  Secundum  autem  tranflationem  no- 
firam,qtti£  dicityqiiodxqualitcr  fe  iuuabatde  vtraque  manu ,  dicunt 
expofitores^qiwd  hocfecit  ad  hoc,vt  minus  appareret  gladius,  vel  vt 
videretur  in  armis  incxpertus. 

1 4  Cumque  obculiiTcc  ei  munera,  profccucus  cft  focios,g, 
cumeovcneranc.  Hic  confcquentcr  defcribitur  ipfjus  Eglonin- 
terfc6lio,&  modus  interfcBionis ,  quia  jlodnon  interfecit cumfia- 
tim ,  fed  recefft  inde  faSla  fua  legatiane ,  &  hoc  cft,  quod  dicitur. 
Cumque  obculiffcc Qi,&c.  ad  deferendim  munera  pr^diCia  .^ 
1  j  Ec rcucrfus dc"Galgalis  vbi  eranc.  Ffque  ad  iUumlocH  re- 
dierai  cum  focijsfitis,ftd  qh  vidit  idoLi,qu<£  Eglon pofuerat  in  Galga 
lis,  qucrn  locum  Hcbr.ti  npmabant  fan[iim,eQ  quod  ibiprimo  man 
fexantpofi  iranfitim  i'ord.jnis,&  circucifi  fuerant ,  &  pafcha  cele- 
braucrantyVt  habetur  lofie  ^.&  S.quia  arca  teftamenti,  &  tabcrna 
culum  fuerunt  ibi  quoyfque  tranfiata  fucrtmt  in  Silo,vt  dicfum  fuit 
lofue  iS.quodfcccrat  Eglon  in  contemptU  lociftcn  ,ficut  .Antiochus 
Epiphanespcfuit  idolum  in  templo  domini,vi  habetur  x.Machab.  i  .c. 
cx  hoc  fnit  acccnftis  Aod  afireucrtendtm.,  vt  interficeret  l{ege.Eg!o. 

1 6  Vc;  bu  m  fccrcainVhabco  ad  cc  6  rcx.Ef  accipitiir  hic  ver 
bumpro  re fignificatayti:bo.,quia  inendcbat  cum  occidere  infecreto. 
in  aperto  enini  vcn  poicrat  propter  adj/ftcntes . 

17  Ec  illc  impcrauic  fik-ncium.  innuendo,quodomnes  cxiret, 
.ytpatetperlitcr.iM  fequentem . 

Tom.2.  F     3         ^  I  yerbim 


71 


Gloflordi.  &  Nicolai  de  Ly  ra.      1 72 


^  rum,&:  in  imis  pc^ordijs  ambi  dcxcri  doftoris  difpu"ationib. 

A  concludicur,vt  vcritatiscosaflk.'rtioncc6cludcs ,  cvtinguac 

omnc  praut  dogmatis , & crafla:  incclligencia;  lcnfum,^  fc 

cxtollit  p  fpiritualc  fcicntiam  Qnifti,  uc  hocfacicns,&:  di- 

micas  in  vcrbo  Dci,ois  ccclcftx  iudcx  fiac  laudabilis  Aod, 

Maitk.tf.c.  cui dici^a  Domino :  Eugrfer- 


QuxR.  xo.  in 
lit).  lud. 


UfCfo. 


cap.x* 


Ltb.y.aati. 
cap.|. 


uebone,&'  fidcits,quia  fupra pan 
ca  fuinifidelisyfupra  multa  tc  con 
nituam . 

•}t  Auguft.  Quod  Aot  dixit 
E^\on,yerbum  Deitdte,&c.m 
tclligcndii  cft  hoc  ilii  Dcum 
vc  faccrcc,pr;cccpifi[c ,  qui  cu 
populo  fuo  cxcicnucrat  falua- 
torc,  ficut  illis  tcmporib.talia 
fieri  diuinitus  oportcbat . 

•{«Hicronym.  Aiotproptc 
rea  dicitur  duas  dcxtcras  ha- 
buiflc,quia  iulhis  crar,&:  itcr- 
fccitillum  pinguifiimum  Rc 
B  gcm 


eum.Sedcbat  autcm  in  a:ftiuo  coenaculo  (olus. 

a     IQu^ia  przccperai  ci  Dcus  hot  ficerc,iiuci\i  pupulo 
luu  laluatorcm  excitauerat. 

Dixicq» : Verbum  Dei  habeo  ad  tc.  Qui  ftatim 
rurrexitdethrono.Extcndic4ue  Aodfiniftram 

1    f  Sermoncm  eu:ingclicuni,vcl  i>iopheticum. 

manum ,  &  tuht  ficam  dc  dcxcro  fcraore  fuo, 

5Dili>utin(lo,rcilicct,vt  cxtinguetet  omnciu  praui  dogiiiaiii  ,  &:  crafiz  intelli- 
gcnii.t  fenfum. 


cicm,  &  pria  facicns  infidiofis,&  dolofis^&fallacib.ho- 
miiiib.  iuam  &:  aliorum  vuliratcm  canqua  fcopum  fibi  pro 
poncns,primum  excmplum  ficMoyfcs,  qui  iuffli  Dci  pra- 
ie rulic ,  quod  viam  crium  dicrum abdudurus  cflicc  populu 
ad  Dcu  colcndii ,  quamquam  eius  cflcc  propoficum ,  oino 

craducrrc  cx  Acgypco  in  lu- 


Q£*ft.7j.  in 
Sciipt. 


•jc  Sozomcnus.  lulianum 
imp.apof}ata  milcs  Ronian' 
hafiaconfodit,iniquo  animo 
fercns,  illu  tcmcritacc,&  au- 
dacia  exercicum  Romanu  in 
tanca  pcricula  conicciflc . 

•J«  lofcphus.  luuenculus  A- 
othjdctribu  Bcniamin,auda- 
cia  fortifruTius,&  corporc  ad 
cxcrccnda  opa  rolniftus,in  l^  ^ 
ua  manu  maxima  fortitudinc 
liabcns,Egloni  faitus  cft  not' 
&  charus,cum  rcgi^  quicfce 
rentcuffodi.T,  pp  xff  um ,  &c 
cundlisad  prandiarcccdcnti 
bus,regiu  cubiculu  pctijt,cu- 
qucci  tcrror  ingrelfiis  fuifTct 
nccum  forcifTimc  pcrcuccre 
valerec  ,  rclacurum  fc  ci  cx 
Dci  pcepco  fonvniu  dixic.Cii- 
quc  iJlclartus  pro  fbmnij  rcci 
tationc  furrcxilicr,Aoth  cum 
in  corde  pcrculTic ,  &:c. 

^«Analhfius  Nicenus,ex 
Bafilio  in  Afcccicis.Morcs  in 
fidiofi,fallaces,&:  dolofi  coi  u 
qui  danum  alijs  machinacur, 
fic  diaboli  fraus  aduerfus  ho- 
mincm ,  Cain  aducrfus  Abc- 

lem,lczabcl  aduerfus  Nabothen,'&:  Dco  func  odiofi,&: 
hominibus  .  Dc  lufiis  autcm  infidijs  dolo  ,  qui  male, 
ied  fapienter,&:  luflc  cclat,arcificiofam  prx  fe  ferc  Ipe- 

cicm 


infixitcjue  eam  in  ventrem  cius  tam  vahde ,  vt 

capulus  lequcrctur  ferru  in  vulnere,ac  pinguif 

fimo  adipe  ftringerctur.jNcceduxitgladium, 

fcd  ita^vtpcrcufTeratreliquit  in  corporc,ftatim 

que  perfecreta  natur.T  alui  ftcrcora  prorupe-  5 

runc .  Aod  autemcIaufisdiHgentifrimeoftijs  ^ 

ccenaculi,&  obfirmatis  (era  per  pofticii  egref-  7 

fus  eft .  Scruiquc  Rcgis  ingrefli,videriic  claufas  8 

forcsc?naculi,acque  dixerunt.Forfitan  purgat  ^ 

aluum  in  arftiuo  cocnaculo .  Expcvflancefc];  diu 

donecerubcfcerenc&vidences,  quod  nullus 

apcrirec,  tuleruntclauem  ,  &  aperientes  inue- 

neruntDominii  fuumin  terraiaccntenimor- 

tuum. Aod  autcm  dum  illit  turbarentur ,  effu- 

gir,&:perrrafijttlocumidoIommvndereuer- 

fus  fuerat.Venicque  in  Seriath,&ftatim  info-  1°  gi,idcff,maledixic,ficur  inii- 

nuic  buccina  in  monte  Ephraim .  Defcende-     ^l""  ^^.§""?  ^*^.  ^^^.'''^  ^'- 

rx-     r     }  ■   r  ■     c  dcum cft .  Nam in ca inccrpre 

runtque  cum  eo  hlij  lirael  iplom  rrontcgra-  tationc,qua:cf^nonfccundu 
dience  .  Qui  dixit  ad  cos. Scquimini  me .  Tra-  n  L  X  X.  fcd  ex  Hebra:o  cff,  ita 
didit  enim  dominus  inimicos  noftros  Moabi- 
tas in  manus  noftras.Defcederuntq; poft  eii,& 
occupauerut  vada  lordanis ,  qua?  tranfhaitcunt 
in  Moab,  &  non  dimilerut  trafire  quenquam, 
fcdpercuflerutMoabitasi  tepore  illo  circiter 


d^a.Talecf!,q5  Samucl  fccic 
diccns  fc  vcnilicad  facrifica 
du ,  cii  vnclurus  cffcc  Dauid. 

^  Et  lonatha  diccs  Dauid  abijf 
fc  m  Bcch  lchc,  &:  Dauid  co- 
ram  Rcgc  Achis .  la  vero  ad 

2.  fumcnda  quoque  lufiamdc 
iiiimicis  vlcionc.fcpedoli  sijc 
probaci,  cuiufmodi  fuic  Aoch 

3  cjui  inccrfccic  Eglon,  &:  lahel 
qu.E  occidic  Sifarii ,  Sc  ludich 
qua:  intcrcmic  Holofcrncm 

^  i\d  faluccmpopulilfraclitici. 
•J«  Nazianzcnus,  Orat.  i. 
in  lul.dc  pcremptore  ill  ius  d. 
Vccunque  res  fc  habct,  lctale 
cerce,  orbique  vniucrfo  falu- 
carc  vulnus  accepic,  vnoq;  fa 
cinore  mulcorii  vifcerii,  pni- 
ciofe  crcdicorii  .pgnas  exoluic 
a  Tinguiffimo.  Auguf^.  Meri- 
to  qua:ritur ,  quomodo  fueric 
cxilis  valde  Rex  Eglon,  &:  co 
clufcrint  adipes  vulnus  quan- 
do  percufTus  cft .  Sed  mtclli- 
gcndum  eft  ca  locutione  di- 
dum,  qu^  folcta  contrario  iii 
tclligi,ficut  dicitur  lucus ,  q  d 
iiiinimcluceat,  &:  abundarc, 
quod  no  cff,  &:  bcncdixit  Rc 


D 

£xod.|. 

i.Reg.id 

i.Rcg.ii 
i.Rcg  ij 


E 

tNoni 
cxicrat 
dius  i  re 
eiu(  ping 


i 


lib.Iudic 


t  tarJar. 
t  lapidic 


j.Res-xi 


Erat  ttutem  Eglon 


mucnimus 
craffus  nimis. 

h     Tukrunt.AVGVSTlN. 

Qu^omodo  pucri  Regis  Eglo 

clauiapcruciunt,  quodAod 

claui  non  claufcrat?  Aut  fiil- 

]c  claui  clauferat ,  ouomodo 

eum  fecum  non  tulerat  ,  vt 

nec  ifii  claui  apcrire  pofTcncJ 

Proindc  auc  alia  clauis  allata  efl,auc  cale  gcnus  claufurg  fuic 

quod  fine  claui  poffcc  claudi ,  ncc  fine  claui  apcriri  .  Nam 

func  quxdam  calia,ficuc  ea,quar  verudaca  dicunrur . 

""    a    Tofi 


Quarft.jii 

lib.Iiidi. 

Quxftit 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

*  T  ^fri«wDf//)jieo<itife.  Quafidicar,oporccc,q,  furgas 
propcer  rcucrpnciam  verbi  Domini .  Ncc  oporccc  hic  Aod 
acmendacio  cxcufari,maximc,quia  illud  mcndacium  non 
fuicpcrniCiofum,fcd  magis  o(hciofum,quia  fuic  ordinacum 
ad  inrcrfcolione  idololacra:  pcffimi ,  &:  tyranni  fupcr  popu- 
lum  Dci.proptcr  qnod  commcndatur  Aod,  non  aurcm  pro 
ptcr  mcndacium,ficuc  Exod.  i  .commendantur  obficcriccs, 
coquodfaluaucruntpuerosHebr.corum  ,  nonauccmpro- 
pccr  mcndacium,quod  dixcrunc  Rcgi  mcndaciccr  fe  cxcu- 
lanres. 

1     Et  tulit.  Id  cf^,gladium ,  qui  fic  nominacur  a  fonicu  que 
facic  quandode  vaginacxtrahicur . 

5  yt  caput.  Capulus  cfl  manubrium  fic  fadum ,  quod  fu- 
pcrcminccvagmic. 

4    l^cc  cdiixit.  Tum  quia  recencus  crat  in  adipc ,  cum  quia 
fcflinauic  fugcre . 

Ji     ^luiflercoraproruperunt.  In  his  enim,qui  moriuncur  vio 
enrcr  cgeftioncs  folcnc  exirc ,  ficuc  fufpcnfi  cmiccunc  vri- 
n^m,  vel  aliquod  cale. 

6  ^od  auicm.  Nc  aliquis  incraret ad  Regcm, &  inucnirct 
ipfum  moituum,doncc  efTct  elongarus. 

7  Ei  obfnmatii.  Infra  dicitur  >  quod  fcrui  Rcgistulcrunc 

daucm 


claucm  ad  apcricndum  of^ium .  Et  ideo  diccndum ,  quod 
plurcscrantibiclaucs  ,  quarum  vnamtantum  Aod  fccum 
portauit,vcI  quod  off^ium  fic  erat  fa£tum ,  quod  per  impul- 
Iioncm  claudebatur ,  fed  non  potcrat  aperiri  fine  clauc,  fi- 
cut  modo  fit  in  plurihus  oflijs. 

8  Ter  pofiicum .  In  Hcbraso  habetur  mifderonah ,  id  efl , 
porticum,  qua:  folec  ficri  in  domibus  m.ignacum .  Ec  vidc- 
cur  liccra  noflra corrupca per  fcripcorcs  piopccr  fimilicudi- 
nem  liccrarum . 

9  Scvulque.  Non  cccnaculum  in  quo  crac  Rex ,  vc  pacec  in 
rcxcu,fcd  porcicum,qua:  erac ance,a  qua fc aliquanculum c- 
longaucrac,  &:  port  exicum  Aod  ibidcm  redicrunt ,  ftances 
ibi  per  aliquod  fpacium  ccmporis  ,  propcercaufam,qua:  cx- 
primirurinccxcu,  &:  pacecliccra. 

10  Fenitquc ,  &  cxtera  .  Hic  confcquenccr  defcribicur  dc- 
bcllaciocxercicus  Eglon,  quia  videnccs  cx  infpcracoRc- 
gcm  morcuum,fugic  mens,  &:  confilium  .ab  eis ,  vc  dc  cxcr- 
citu  Holofernis  dicirur  ludithij.  quando  fciucruntcum 
mortuum  ,  &:  idco  Aod  potuit  cos  cum  paucis  dcbcllare, 
idco  dixit  ad  focios  . 

11  Sequimini  tne  .  Id  cft  ,  locum  illum  pcrqucmhomi- 
ncs  potcrant  tranfirc  dc  tcrra  promiffionis  in  tcrram  Mo- 
ab.Eglon  cnimcumfuo  cxercitu  acccpcrat partcm  tcrrac 
promifTioniSjVt  patetexfupradidis,&:ibicrac.  Ca:teiapa- 
tcnt. 

ii  i  Pofl 


73 


ludicLim      Cap.  Illl. 


74 


|iomi.in 

l:. 

'l.fg.C. 
\:olim. 
\,    A 

•  2J.SD 

tic. 


1 1.4.1*0 

;;c. 


B 


a  Tcfl  bitnc.  Adamant.  Lxx.  Scmgar.i.ibi  aducna.  Omncs 
cnmi  hc  mincs  T>ei  aduenre  lunt  in  hoc  mundo^licut  ille,q, 
dictbst.  .Aduena  cgofumjin  ttna  apiid  te,CT  perei_rinns ,  ficut  ols 
pd/w»it..HCiceigo  Semgarfpiisfanctiisibitaduenadicit,!. 
hiCjqjCnim  fpirit^u  fando,quii  c^listitibieft.riobishiccii 

Toji  ^««c.Auguftinus.Qua;- 
ritur  qucmodo  poft  Aocipu- 
gnaucrit  Samgar  pro  Ifracl,  & 
cuni  falualTe  didus iit.Non.n. 
iuerat  captiuatus,  vcl  iugo  fer- 
uitutis  innexus.  Sed  ita  falua- 
uit,  nonquiahoihsnocuent, 
fcd  ne  pcimittcrctur  noccre, 
quem  crcdcndum  cft  bello  c^ 
piiie  tentare ,  &c  huius  vidouit 
fuiiic  rcpulfum . 
b  Q^ipcrcuJJit.  Adammt.Scm 
gar  pcrculTit  AUophylos  in  lex 
centis  viris  in  liiua,vel  pcde  a- 
ratri.Aliudgenus  laudis  in  Se- 
(^ar  vidco.Ilie m  aratro  pugnat,Aod,  inquit,  in gladio,vicic 
fri,&:  h;c  proftenut  Ailophylos .  Pot  crgo  ncn,  vt  ecckiig 
iudcx  nou  icmper  gladm  protcrat,idei},no  fempcr  auiten- 

tate 


dece  milia  omnes  t  robuflos ,  &  fortcs  uiros, 
nullurqveorumeuaderepotiiit.Humiliatufcq; 
eftMoabindieillo  iubmanullrael,  &:quic- 

a    tAun.Duplicaic.rcilicet.ie.npo.e ,  ijuixl  fuicmcmorabUc 
Koinano;u;a  lub  ici;o  roitipiUo , 

uit  terra  odoginta  annis  a  pixhjs .  Poft  hunc 
fuit  Samgar  fi'ius  Anarh,  cjiu  percullic  de  Phi 

a  l^ScnaiiuSjCui  iruit;p  :catiis  perucmt  iii  lcccc.irosjuunJum  fignificat  fex 
diebus  confuiHmacuin,  iexcentos  cjgo  m  ajtacio  ille  dicitux  ^>^.cul)illc,cui  jier  cru 
ccm  ChiUti  crucitixas  e.t  murdas. 

liithijmfexccntdsuirostuomereiEripfequo 
que  t  defcndit  Uraei . 


tate  vcrbi,  &acumine  corre£tiois  vtatur,fed"imitcif  agrico- 
lam  velut  aratro  fulcans  aie  noiira:  terra,&:  f eplus  clemen- 
ti  monitione  1  efcindcns ,  vt  aptet  eam  fulcipicdis  feminib..: 
Interficiuntur  et  hic  Allophyl) ,  cu  no  argumentis,&:  acumi 
ncpaducrfaiios  v.imur,fcdagrefh  ,&  Imiplicicomonitio- 

nedeaniinis.iuditorij  vitia^ 
pelljm',  Tii  quoq;  efto  agrico 
la  ai.E  tue .  Vtcre  aratro  quo 
vtit"  Sagar  Sed  cu  miferis  ma- 
nu  in  aratru,  noli  refpicerc  rc- 
tro,i.poltqua  tuleris  crucc  cua 
&  fccutus  tuw^ns  Chriftij  poft- 
quafeculorcnuciafti,5c:his,q 
in  feculo  i"u!it,noli  rc^rereea 
qu^ppChnflurepucilh  ,  vc 
ilercora ,  quia  ii  in  hoc aratro 
nianCi  habucris  f^,  vc  cofidcn- 
ter  dicas.A///;i  aiic  abftt  gloriari,' 
nift  iri  cruce  dni,&c.C'adent  d  dex 
tristnis  mUle,  et  decern  mdia,^yc. 
4«  Vomere.  Septuaginta,  p^dearat/iboum.  R.L  E  V  I,  aculeo, 
idcfi,frimulo  boum..R<Kimhi,  baculo cuunfixus  cii  vnci- 
nus,quo  diriguntur  buues  in  agricultura . 

CAP. 


D 


tpinguei.  ' 

Luc  9.g. 
Micth.  itf.d. 
Luc.i^.g. 


*  t?«3ttsH' 


t  (limulo  t»- 
Hi>.-  ^  -  , .  .; 
tvel  (cruaiitc 
G.il.it.<?.c. 
Pial.^».b. 

E 


NlLoi.  AVS    DE    LYRA. 

1  Tofl  hunc  fult.  Sub'iio  non  lcgitQr  aliqua  notabilis  re- 
tributio,fed  pacemiacbm  fub  Aod  conferuauit,nec  pcrmi 
fitPhiliiihajos  eis  dominari,idco  iubdicur, 

2  iijjptr.  hihcbr?.habctur,ltimulobouis.  Iiie  vidccur  fuif 
fclivjmo  rufftcanus,&:fortis,(Sc  fbrficandclignomquoe- 

rac 


rat  aculcus  ad  pungcndu  boues,  fecit  1  jncca,vcl  haiia  ad  pu 
gnandum ,  &  aliquos  alios  induxit  ad  fimile  facicndum,q.a 
non  cff  vcnlimile  ,  quod  ipfe  folus  fcxcentos  viros  intcrfe- 
cerit,&:  lic  hic  accipitur  fHigulare  pro  plurali,fcilicet,ffimu 
lo,pro,rtimulis  ficut  freqnenter  fic  in  facra  fcriptura .  vndc 
£xo.8.ti  /"'aii  tnfjcagrauiijima.  idefc,  mulcicudo  mufcarum. 

.       CAP. 


M  0  B^^  L  l  T  E  i<^ 

l  Tofl  huncfAit.  Efi  3utc  vomct  infirumentii  ad  apcriendii 
tcrra  pro  fcminationc,<S<:  fruotificationc,(3«:  idco  lignat  vera 
contcliione,  per  quam  aperitur  tcrra  cordis  noftri  pro  boni 
opcris  iruibiicationc.crgo  voaK.'re  Piiihiih^i  pcrcuciuncur 

quando 


qu.u)dopL'rvcram  confeilioncm  vitiaabijciuntur.  Q5auc 
per  i^hihlth^os  vitia  iigni!iccntur,patct,q.a  Phililthei  mter- 
prctacurcadcnccSjVitia  uer6,,vcl  peccata  cadere  taciuntho- 
iiainem  de  vno  maiiud.vndc  Grcgorius .  Peccatum,quod 
pcr  p(jmtcntiam  rlon  diluitur,  mox  fuo  ponderc  ad aliud 
trahic  .Et  finalitcr  pcccata  crahunc  ad  penam  inferni. 

1  Erat 


C      fBJF^ 


uotn.4. 


irLbet 

l^tlfH, 


»f«.|.  a. 


C  A  P  V  T    1 1 1 1. 

Ddiderutcj;  fi.  Quail  pro  pcccatis  populi  dux  bo 

nus  obi  jt,peccacoiib.autc ,  &  indignis  aufcrt' 

homo  Dei.Sed  dicetaiiquis.  Quandoccclc- 

iia  Dci  iinc  ludice  eft  J  fi  prior  Uifccilerit,al- 

teradliibccar,  Nofcmpprin- 

ccps  populi  ccclefi(j*  ludex  per 

Dci  arbitriu:n  dat",  fcd  vt  me- 

ntanoilradepofcunt.  Si  mali 

funt  adusnortri,&:  operamur 

mala  inconfpcctudomini,da 

turnobis  pnncipes  fecundii 


iari  i.d. 


habere  in  notitia ,  tradet  nas  Deus  in  reprobtim  fenfum,  rcplctos 
ini{/Hitate,necjui[ia/Qrnicatione,auariti«,&c.'Vldcs.,qw{um,&C 
qualc-s  fmt,qui  traducur  in  rcprobum  fciifum,  &:  labin  pria 
cipi  Chanan^orum . 

*  loicphus,  C.ilamitates  quas  pafTi  fucrant,non  colendo 

Dcum ,  nec  lcgibus  cius  obc- 
dicnd(),corrcp.;ione  no  agno 
fcctcs  De!,a  rcge  ChananeO' 
ru  I.ibin  fubiugaci  funr.  H.c 
habebat  armatoru  tercetum 
milia,cquitum  dcce  milia,  ^ 
curruu  tria  milia,^:  m  hac  mi 


CAPVT.    iiir. 

tDdidcruntque  filij  If- 
raclfacere  maluminc5 
fpedu  domini  polt  mor 


F 

Rnm.z.l. 


Li.y  anti^.; 

Cig.f. 


Gornofirii.vnd.;:  Fecerunt  fibi 

rege,fed'i6per  me,  & principem, 

C  noper  confiliu  meu .  Hoc  di- 

£t\im  videtur  dc  Saulc  que  ip 

fedris  elegerat,&:  rcgem  ficri 

iuffcrat.  Scd  quia  non  fccua- 

dum  Dci  uolijcaccm,fcd  fCwU- 

duinpeccacorispopuli  meritum  fucrat clcdus,negat cu  fua 

voluntate,vcl  confiho  confticucum.Sic  in  ccclefia  pro  meri 

tis  populi,auc  vcrbo,auc opere  porens  a  Deo  tribuit"" rcttor, 

aut  li  malu  faciat  populus  in  confpcdu  diii ,  talis  ccclcfig  iu 
dcx  datur  fub  quo  tamc  vcrbi  Dci ,  &:  fitim  populus  paciat', 
&  non  tamc  panis,auc  ficim  aqua: ,  fcd  audicndi  vcrbi  Dci . 
Ica  crgo  agamus,&:  orcmus,nc  hac  famc,&:  fici  indignacioc 
Dei  c6dencmur,nc  aufcracur  a  nobis,  qui  nos  vcrbo  Dci,&: 
opere  inftruat .  Si.n.  malii  tcccrimus  in  confpc^.l:u  diii,mo- ' 
rietur  nobis  Aod,&:  aufcrctur  Samg.ir,  &:  oblcurabitur  l.ius 
noftr3,&:  tradcmur  in  manus  labin  rcgis  Chanaa,  qitcrprc 
tatur  fcnfuSjVel  prudcntia .  Si  trgo  non  probaucrimus  Dcii 

h.ibcrc 


tem  Aod ,  &  tradidir  ll-  j    litia  dux  crac  Sifara ,  apud  re- 


los  dominus  in  manus 

a  tSenfus  *el  prudentia  ,  qm  emm  non 
prnbaiu  Deum  liaberc  in  nojcii:ia,tradi«n- 
tur  inreprobuin  fenlum  . 

labin  regis  chanaa,  qui 


Q"T(tio.y.8i 
in  lutl. 


gcm  hjnore  primus 

•{i  Thcodorct,  Cum  labin 
intcrtcctus  dicatur  a  lofue,  &: 
vrbs  Aforcxulla,  quomodo 
multupolt  ceporeh^ccotige 
ruc?Alius  erac  illc,&:  alius  if  tc. 
Ec  cum  cfTcnt  eiufdcm  nominis,eodcm  rcgno  poticb.uur. 
Verifimilc  cftauccm  hunc  illiusclle  filium.  Multos.n.re- 
pcrias,qui  noniinibus  patrum  fuorum  appcllancur,  vt  Co- 
ttantini  Imperacons  pnmogcnitus  didtus  cft  Conftanci- 
nus.Nec  cft  alicnum  a  venfimili  vrbe illam  tum  cucrfam, 
poftca  inltauratam  fuilfc. 

b  //( nufius  laii >  rcgis  chanaan.  Adamant,  Princcps  militi? 
labin  crac  Sifara,qui  inccrprccatar  viiio  cqui. llic  .n.clt  ani 
malis,non  lprilis,&:  no  v;dcc,nilica,quf^  animalis  iunt.Ipfc  i.  Cor.i.d 
cft.n,vifu->,ipf'c  eft.  n.  fcnipcr  iiHuiais,»i<:  idco  fcmpcr  raalis 
homo,qui  iccudum,camcm  naiiis  cft ,  pcrfcquicur  cu,qui 
fccundu  fpiricu donec  fpincualiccr  intclligac ,  &:  cxam.-ncc 

'^  omnia. 


lib.Ijdic. 


II 


NI  CO  L  AVS  DE   LYRA. 

(r^kgvf^  Caivt   iiil 

•^^N^  Dd'deruntri  Hic  ponitur  tertia  tribulatio  per 
fcj/S^J;,)  IjbmrtgcmChan.ian,  &  primo  dcfcribi^ 
j^T^j  hic  tr;Lulatio  ,  fccundo  diuinal;bcratio,ibi. 
•'  "    '  Eiai  antcm  Dfhora.   tcrcd  gratiaifi  adio.c.v, 
Circaprunumpiicmitcitur  fihurum  lfiaclculpa,cumdr. 


,Addidcruntque.  qu'a  pkira  rn-la  fcccrunt,  quam  antc . 

a  To^nioricn.^Hcn  facit  mcntioncm  dctcmporc  S.im<T.nr_, 

quia  fuic brcuc,  &:  idco ccm[;uc;uur  ll.b  ccmporc  Aod,fbcu 


do  fubditurdcbin^  poMiacum  diciru' 


3  EtirMlidit.  Iofuc!i.dicitur,qiiod  Tofucift.imciuitntem 
combufiic.  A  J  qu  d  diccnduin,quod  Chaiianxi  pixualcn- 
tcs.poltca  rc.cd.ficautrtuucam . 

■  '  Toiu.s.  F     4        ^  i  Ipfe 


7^ 


Glorordi.&NicolaideLyra.      176 


^ 


Srie.Tiom. 

5  inli.Iudi. 

l.Timot.j-d. 


orania,  &:  intclligat  vndc  fibi  fit  auxilium  dcpofccndum,ct 
clamct ad dominum ,  doncc  illi  anim.T,  qua? clamaucrit ad 
dominum  fufcitctur  prophctia,  quam  Dcbora  rignificar,&: 
fccundum  prophctia  graciam,  tk.  incclligcntiam,  vcl  ccclc- 
fia:  populus  guDcrnetur,  vcl  cuiufque  animaj  fcnfus. 
Erat.  ADAMAN.  fecundu 


•f  ferre©!,  &  in 
fra. 


B 


a 

Apoftolum,  Ols  fcriptnra  dimni 
tus  inffiirata  vtilis  cjl  ad  docendu, 
adincrepjidum^addoiirithtm,  fjnA 
efiadmjUtiam.  Quxntur  crgo, 

3uid  habct  ifta  lcriptura,  cmx 
iuinitus  cft  infpirata  doari- 
nat,vcl  increpationiSjVcl  dilci 

{)linar  ?  Quid  cnmi  confcrt  fi 
cgim' ,  quod  Dcbora  mulicr 
prophctiHa  uxor  Lapidoth  iu- 
dicabat  Ifraci,&c.Primo  crgo 


da ,  ficut  &  illc .  In  Chrifio  Icfu  non  cft  mafculus,  aut  fcc-  D 
mina .  Qncm;\dmodum  Mofcs  prophcra  fuit ,  ita &  Maria 
prophctiUa .  Exiftimo  cmm  Dcboram,in  contumcliam  vi- 
rorum  propheciardonum  adcpcam  clic.  Namcumcx  viris 
nuIKisinucnircturdignus,qui  Spiricumfandumpromcrc- 

rctur,hxc  donum  landlifsimi 


I  «- 


regnauit  in  Afor .  Habuitq;  ducem  exercitus 
fui,nominc  Sifaram.  Ipfeautem  habitabatin 

a     TAdjm.Obferua,c]uia  ncfciunt  clamare  filii  1'r.ul  ad  d^iniminunili  trad  ti 
in  manui  labin  regii  Chjiuan,  vel  per  Sifaram  principem  myi:  x  er.is  affliai. 

Haroleth gentium.  Clamaueruntcj,  filij  Ifrael 
ad  dominum.Nongcntos  enim  habcbat  t  fal- 

•■>    TQuibuJ  aWigerctur  populus  durx  ceruicis  . 

catoscurrus,&pervigintiannosvehementcr 

a     f  Hoc  de  nullo  iudicum  legitur. 

opprefferat  eos .  t  Erat  aute  Uebora  ^phetcs  1  f?[.p,,^  5,  fufceptacumulauir 


Spincus  cft  confccuca  .  Acque 
tam  clarc  confiabac  cam  na- 
iam  ellc  graciam  fupcrnam, 
vt  nc  Barac  quidcm  abfquc  ca 
progrcdi  audcrct  in  acicm. 
.5«  AMBROSIVS.  Dcbora  Li.dcW 
docuit  non  folum  viri  auxilio 
vjdu.is  non  C2;erc ,  vcrum  ctia 
vinspoHecfic  fubfidio,  quar 
ncciexus  infirmitatercuoca- 


ta,  muniaviroriiobcundafu- 


P'al.ii8.i. 


Q«»l>.  tt.in 
lib.Iaiic. 

c 


hoc ipfum,quod cum plurimi  -      ^.  •     i-     l  i         »,  11 

iudiccsm  Iir.-icifucrat,dcnul  b  vxorLapidoih,qu?iudicabatpopulum  ih  lilo 

l^  A7i     ri.ii'-,  i-,rr>nVic>ro  fiicrir  fl-  «    fQuja  »»ftus  fic>"  palma  florcbit,<iuem  proptietu  crudien- 

lodr,^UiapropncCaIUCrjt,U  'dJptoducitadpaWm^rupetnxvocatioms 

tempore,&  fedebat  fub  pahna,  t  <\ux  nomine 

f  Qui  interpretatur  excella.  b,    f  Domus  Dci 


cut  dc  Debora  mulicrc ,  Prz- 
ftatinhoc  pfolatione  nuilie 
bri  lcxui,  nc  pro  ifirmicate  dc 
fpcrct  fc  prophctiam  poffc  fu 
fcipcre  ,fcdcrcdac,quia  pfcrt 
hanc  gratiam  mcncis  puncas, 
non  fcxus  diucrficas . 
b  Deior4.apis,uclloquela,qu9 
prophctia  iignificac,  qua:  fua- 
ucs  c^lcftis  dodrina:  fauos,  Sc 
dulciadiuini  eloquij  mcllaco 
poniC.  unde .  Qj^am  dulciafau- 
cibus  meis  eloquia  tua  fiper  mel , 
e^  fauum  ori  mco.  Ecilibi.  /«- 
dicia  domini  dicit  prophcta  pre- 
tiofa  eftefuper  aurum,  or  lapidem 
pretiofum  ntmis,  &  dulciora  fuper 
mel,&  famm 


ilHus  vocabatur inter  Rama,  & Bethcl  in  mo- 
te  Ephraim.  Afcendebantq;  ad  cam  fihj  Ifrael 

a  fPiimo.  b  fPiiorem  populiim.  f  Ideft  corufcationem  ,  i]ui  lcilicet, 
habe:  lucem  ncn  pcrmaneniem,cit->  eniin  definit,  hic  ell  prior  populus.tjm  pr^m» 
onmiiiin  propheiarum  per  prophetiam  vocatus  e!t  ad  auoicnda  cloquia  Dci,&  ca- 
pienda  muncta  Iej:is,qui  letuUit  ijuidcm  Ipleudore  legis  ,  fcd  non  peiraanlit ,  nec 
coniinuum  lucis  lu!goiem  obtinuit.  , 

in  omneiudiciu,quas  mifit,&  vocauit  Barac  fi 
liu  Abinoe  dc  Ccdes  Ncphthali,dixitcJ5  ad  eu: 
Prxcepit  tibi  diisDeus  Ifracl.  Vade,  &duc 
cxcrcitu  in  monte  Thabor,  tollcfq;  tecu  dece 

^^Scruus  cinifius. 

milia  pugnatorii  dc  rilijs  NephthaH ,  &  de  fi- 
his  Zabulon.Ego  aute  adducam  ad  te  in  loco 


Mulca  miUia  virorum  vna  ui- 
dua,&:  in  p.icc  rexic,  &  ab  ho- 
fle  dcfcndit .  Mulci  iudiccsin 
Ilracl ,  fcd  nulla  ante  iudcx  f^ 
mina ,  null'prophcta.F.t  ideo 
lcdum  iftius  puto  efie  iudi- 
cium  ,  ncmulicrcsabofficio 
mulicbris  fcxus  infirmitatc  re 
uocentur  .  Vidua  populos  rc- 
git ,  uidua  duccs  cligit ,  uidua 
bclla  d!fponic,mandat  trium- 
phos.  Non  crgo  i^atura  rca  cfl 
culpa:,  nec  mfirmicaci  obno- 
xia ,  fircnuos  enim  non  fexus, 
fed  uircus  facic. 
C  Ei  fedebat  fubpa(ma,&  cAter. 
Adamancius.  Vidcinquibus 
locis  fedcc  prophccia,  inccr  ex 
cclfa,fciliccc ,  &:  domum  Dei. 
Nihil  humile  nihil  uilc  cr- 


E 

tDdwi 


^  THEODORETVS.Mu- 

licr  prophetizat ,  quia  uirorum  ac  mulicru  eadc  cf^  natura .       potcfl 


ga  prophctia:  fcdcm  rcpcriri 
Sicut  Salomon  dicit ,  quod  m  altis  ,  fcilicet,porcis 


Nam ex  Ada formaca cit  mulier ,  &  particcps  rationis  ctre-       ciuitatum  adfifiat,ucl  m  murorum m^nibus habitct  juel  in 

da,  #alti$ 


1 


Proweii 

F 


NICOLAVSDELYRA. 

^e  I  Ipfe autemhahitabat ,&c.  Sicnominatur,quiahomi- 
ncs  dc  diucrfis  nacionibus  collccli  erant,ibi. 
3  Eratautem,  &c.   Hicconfcqucntcr  dcfcribitur  libcratio 

f)opuli  a  dida  tribulationc,  vbi  pnmoponitur  diuina  rcuc- 
atio,fccund6  populicongrcgacio,ibi :  0^1  accerfiiis,  tcrtio 
hoftium debellacio,  ibi.  Dixit^ue  Dcbora .  Circa  primum  di- 
citur.  Eratautem  Deboraprophctcs,  idcfi,habens  fpiritum^- 
phctiar,  quod  cxprimicur  eo ,  quod  iudicahac  populum,  vt 
fragilitatem  fexus  relcuarct  prophccix  fpincus. 
3  f^xor  Lapidoih^  qux  iudicabat,  pipulum  in  illo  tcmpore,&  fede- 
batfubpalma„qux  nomineilltus ,  crc.  Dicunc  expofitorcs  no- 
flri  communitcr,quod  ific  Lapidoch  fuit  idcm ,  qui  Barac, 
&  allcgac  ad  hoc  didum  Hcbrxorum.  Scd  occurrit  hic  du- 
bium,quia  pofiea  fubdicur ,  quod  ipfa  mancbat  in  motc  E- 
phraim,&  quod  indc  mifit,  &c  vocauit  Barac  dc  Ccdcs,que 
cratinfortcNcphtali,&:ficnon  videtur  ,  quod fuerit vir 

eius 


cius,quia  feparatim  habitabant ,  &  in  diuerfis  tribubus ,  & 
ideodicicRa.Sa.quod  Lapidoth  non  cfl  nomen  proprium» 
fcd  commune,&  fignificat  lychnariam ,  quia  faciebat  lych- 
na  pro  lucernis,  qua:  ardebant  in  cabcrnaculo  domini,&:  fic 
vbi  habcmus  vxorem  Lapidoch  ,  dicunc  muliercm  Irchna- 
tricem.Si  autem  anciqui  ludxi  dixerunc,proucdicuntexpo 
fitorcs  prxditli  ,  nefcio ,  fed  moderni  fcquunturdidum 
Ra.Sa. 

4  i)i4<e  mifit,&  vocauit  BaracfHium  .Abinoem ,  &c. per rcucla- 
tioncm  domini,idco  fcquitur. 

5  Vrdtcepii  tibi  dominus,  idcfi,  non  dico  tibi  authoritate  mca, 
fcd  diuina. 

6  InmontemThabor,  inquo  transfiguratus  fuit  lefusChri- 
ftus  coram  Petro,Iacob,  &  loannc.  dc  qua  transfigurationc 
habeturMatih.iy. 

7  Egoautemadducamadte,&c.  i^i/drtfW.  immittcndo  ci YO* 
luntatem  pr  xliandi  contra  te . 

^  1  DixUque 


MORALITER. 

1  Erat  atitemDtbura,  &c.  Pcr  Dcboram  ,  qua;intcrprcrarur 
apis,  &:  Ifracl  iudical-)at,fiiz,nificatur  bonus  princcps,vcl  pla 
tus.Apis.n.liabctaculcum  pungcntcm,&:  facit  mcl  colbjas 
&  in  bono  przlato ,  vel  principc  dcbct  cflc  ri^or  iufiitia:,&: 
dulcor  mifcricordi.^.Gregorius  in  pafiorali .  Iiicfrc bonis  re 
ftoribus  dcbct  iultcconfulcns  mifcricordia ,  &:  pie  l.cuicns 
difciplina ,  ne  iufiicia  iit  nimis  afpera ,  &:  pietas  Ik rcmifla. 
Sitigitur  amor,fcd  non  emollicns,  fit  rigor,fcd  non  cxafpc 
rans,fic  zclus,fcd  noimmodcratcfxuicns ,  fitpietas,  ibd  no 
plufqua  cxpcdic  parccns.  Talis  auccm  princcps,  vcl  pr.xlac' 
vocat  viros  aptos  ad  pugnandum  contra  Sifaram ,  id  cft ,  p 
diabolu,  quia  Sifara  incerpretatur  cxcluiio  gaudij ,  diabolus 
autciiicicu<txcludcrcfidclcsa  gaudiis  paradifi.Homincs 
auccm  ad  pugnandu  apci  concra  diabolum ,  func  hoics  vicx 
laudabilis,&:doilrin2,&:  zclacorcs  iuftitijE,q.a  talcs  pofliinc 

efiicacitcr 


cfficaciter  prjedicarc,  &:  fana  cofilia  dare,&  vitia  punire,p5 
qd  fignificanrur  per  Barac,cj.  fulgor  intcrpretatur,vcleoru- 
fcatio.quam fequitur  tonicruum,  &:  ideo  fjgnac  fiilgorc  bo- 
na:  vicE,  &:  fonum  fana?  dochina: .  Similiccr  pcr  Barac  figni- 
ficancur  homincs,qui  func  difcrcci,&:  iufli,co qubd  fulgenc 
induftria  nacurali,&:  tonanc  fenccna  iudiciali,  pp  quod  funt 
ad  pugnandum  concra  iniufticiam  valde  apti .  Licet  autern 
inmanibus  Bamc  rraditus  fucrit  Sifara  dclJellandus ,  no  tii 
pcr  eum  totaliccr  conccrcndus,  fcd  hoc  fuit  rcferuatum  f(j- 
mina:,i"cilicet ,  ipfi  lahel,vt  dicitur  in  texcu,qua:  cum  clauo, 
&:  marcello  cocriuic  capuc  eius .  Idco  per  ipiam  ftguraca  fuic 
virgo  Maria dc  qua  fcnbicur  GencC  ^.c.  Ipfa  conterct  caput  tu 
«w,  quod  ibidcm  dicicur  dc  diabolo,  co  quod  concricio  dz- 
monis,  qui  pcr  fcrpencem,  S>C  Sifaraiii  fignificatur,fuit  bea- 
ta:  virgini  refcruata. 


77 


ludicLim      Cap.  IIII. 


1 


78 


ludic. 


^  alcis  rurribus  libere  agat .  Tntcr domum  Dci  cgo  &  cxcelfa 
A  ciidturhabitare.  Non  cnirndocccquvc  fupcr  ccrramlunc 
qu2rere,fcd  qux  in  celis,vl:i  Chriftus  elt  m  dexcera  Dci  fc- 
dcf  is.  IUuc  nos  horcatur  afceadcre:  illuc  difcipulos  fuos  mo 
licur  mouere  prophecia. 
a  Sive.  Auguft.  (-^idcftquod 
refpodes  Bac-^c  Debor^  ait :  Si 
ibis  mccu  )ho:ic  ii  no  ieris  me- 
cum,non  ibo:  qm  nefcio  diem 
in  quo  profperat  angelum  diis 
iTiecu .  Quafi  a  prophetilTa  die 
audire  no  pocueric ,  ncc  illa  die 
rcfpodic:  fcd  pcrrexic  cum  iUo. 
Et  quid  cfc:  qui  profperac  ange- 
lu  domi  nus  mccum  ?  An  hic  dc 
monlcratu  cfc,quia  Sc  angcloru 
adus  profperacur.i.adiuuancur 
a  domino  vc  felicicer  cedac  ?  an 
locucionis  cic  profperat  ange- 
lum  mccu :  ideft ,  tacit  mecum 
profpcm  pcr  angclum . 
■>/.  Ambros.  In  mulierismanu 
iummam  fuiffe  vidtorixdocet 
Banic  filius  Debora' ,  dicens : 
Niii  tu  veneris  mccfi,  non  ibo, 
quia  non  noui  dicm  in  qua  diri 
s,icdominus  angelum  fuij  me- 
cii .  Quanra  ergo  fcminse  iftius 
virrus ,  cui  dux  excrcitus  dicit, 
g  Nifi  tu  vcneris,  no  ibo  5  Quan- 
.j  cur.  ra  vidux  tbrcitudo ,  qux  a  peri- 


noeratapudpopulumillumprimatus,nccvidoriiEpalma:  D 
fed in  manu  mulicns  cui  nomen  lahcl,  traditur  Sifara. 
b  -{c  Veitenuitcjj  Dominus.&c.  lofcphus.  Ciim  Ifraelitaiob-  l^^-f- Anuq. 
iHipcfcentes  multitudinemhoftiii,defugaiamcogitarent,  "^'^' 
Debora  rctinebat  eos,&  ipfa  die  dimicarc  pcipiebat,  vido- 

refque  eos  Deo  iUixiliante,pol- 
liccbatur.Congrefsis  ergo  atq; 


'.  fiifs. 
viduis 


ht. 


Mriiut- 


ailis  filium  ncc  materno  reuo- 
cac  affedu,  imo  ad  vittoria  hor 
tacur  diccns.quod  m  manu  mu 
licrislic  fummavidloria;  ?  De- 
bora  ergo  prajlij  probauic  cu-n 
tum,  Barac  produxicexcrcicu , 
lahcl  ccpic  criumphum .  Huic 
cnim  prophcciaDcbora;  mili- 
tauic. 

Adam.  T^on  afcendam  nift  tu 
afccnderis  meciim.Yidcs  quomo- 
do  illis  prioribus  prophecia  dc- 
tulic  eloquiaDei:^illisdicit 
daca  c(fc  prcccpca  vc  afccndanc  b 
in  moncein.  Scd  cxcuiant  &c  di 
cunt.  ?i{o»?  ^fcendd  niji  c2r  f «  afcen 
dcrismtium.  & de cxcufationc 
quidcm  veru  clr:  dc  promiffio- 
ne  falfum.Non.n.aicenderunt 
in  montem  fanftum  domini. 
QuodaQc  polliccncuricafccn- 
dere  cu  prophecia  ,  talfum  cft. 
Noncnim  fccuci  funtprophc- 
tiam,  vtcrcdercntChrifto:  dc 
quo  omnis  prophetia  efl.  Dicic 
rs  crgo  ci  Debora :  Ibo  tecum :  f.d 
"  non  primatus  in  bac  vice  tiius .  In 
manfi  mulieris  tradtt  dominus  Sifa-  C 
ram ,  &c.  aperte  oflendit :  quia 

non 


Torreds  Ci{on,Sifaram  principem  exercitus 
Iabin,&  cunus  eius,atq;  omne  muititudine, 

a  T  rroyhenam.  b  <"  Popiilus  pnor. 

&  trada  cos  1  manu  tua.  Dixitq;  ad  ea  Barac; 

a  T  rxomidio  ialfa.  b  5"  Excnfaao  vcr». 

Si  veuis  mccujvnaaifi  nolueris  venire  mecii, 

f  Oltcr.uit  priir.ariun  viftoiiri:  pahnam  iion  efTc  apud  populum  illum. 

non  p^^rga  Qiie  dixit  ad  eii :  Ibo  quidem  te- 
cu ;  fed  in  hac  vice  vicStoria  non  reputabitur 

a  T  lahel. 

tibi,  cjuiain  manu  mulieristradeturSifara. 

Surrcxit  itaq;  l)cbora,&  perrexitcum  Barac 

in  Cedcs .  Qui  accitis  Zabulon  &  Ncpthali 

alcendit  *  cu  decem  mihbus  pugnatoru,  ha- 

bens  Deborain  comitatu  luo.HaberaiarCi- 

neusrccelTeratquodaacajterisCina^isfratri- 

bus  luis  hh js  Hoba  b  t  cognati  Moyfi ,  &  te- 

tcnderit  tabernaculavlq;  ad  vallequ^  voca 

tur  Sennim:  &cratiuxraCedes.  Nuntiatuq; 

elt  Sifar^,  (.j  afcediflet  Barac  filius  Abinoem 

in  monte  1  habor.  £t  cogregauit  *  nogentos 

falcatos  currus,  &  omnem  excrcitu  de  Haro- 

feth crentiuad  Torretem CifonDixit^i De- 

boraad  Barac:  Suree:  Hxcefl  enimdiesin     r  -      ^ 

...      ,        .    ^    ^.f.    ^  .  7  fio  equi  intcrpretatur  dc  quo 

quatradiditdommus  Siiara  m  manus  tuas.  g  dicizur:  7^olitefierif:cHteqms& 


pcrmixcis,  eisimber 
infiuxic.£t;K|uanimiarimul&: 
grado,  &i  pluuia  in  taciem  Cha 
t   nan<corum  verfa,  &  vencerco- 
rum  afpedibus  imminebat ,  ita 
vt  arcus  eorum  &c  tiindibulsB 
inutilcs  fierenc ,  &  armaci  prx- 
tr igorc  vci  gladi js  non  valeret. 
I^aeliras  vero  tcpeffas  immif- 
fa  poft  terga ,  minus  nocebat , 
2  quiaauxilioDciiumcbantma- 
gnam  fiduciam.  Et  ali  j  quidem 
ab  Ifraelitis  cxterriti  funt ,  alij 
vcro  equisproprijs  excufsi  ccci 
j    derunc,i  ta  vt  etiam  multi  eorii 
conculcati  curribus  morerent". 
C     Egrejfa  igtnr.  Adam.  lahel  ^°"jp-,^' 
mulier  alienigena  cccleliam  fi-  %'""• 
4  gnificat ;  qux  ex  alienis  gcnti- 
bus  congregata  efl-.  Interpreta- 
turaucem  lahelafcenlio,  quia 
non  cli  alia  afcenfio  ad  CcClum, 
nifipcrccclcliam  multiformis 
f    fapicntia:Dci.Ipfaergoduma  E 
corparalibus  ad  fpiritualia,  &:a 
tcrrcn  is  alccndit  ad  c(jlc(tia  in- 
ccrficic  Silaram :  qui  carnalium 
viciorum  &:  animalis  hominis 
6  formam  cenec .  Quia  Sifara,  vi- 


En  iple  ductor  cft  tuus .  Defcendit  itaque 
Baracde  monteThabor,&:decem  mihapu- 

a  f  Augu.  Ec5  quomodo  commenj^t  fciiptura  agere  D^um  m  cordibus  h  )ini- 

.muit.  Pauere  enim  fecit  Sifaram,  vt  traderet 


I  commenj 
Duni  ut  det  e.xitum  rcbus  quc  coui: 
cum. 


gnatorum  cum  co.  tPerterruitquedominus 
Sifaram  &omncscurruseius,vniucrfamque  9 
multitudinem  in  ore  gladij  ad  confpcdlum 
Barac  ,  intantum  vt  Si(ara  de  curru  defihes, 
pedibusfugeret,  &  Barac  perfequerctur  fu- 
gientcs  currus,  & cxcrcitum  vfquc  ad  Haro- 
leth  geniium,  &  tomnis  hoftium  multitudo 


mnlus ,  quibus  non  efl  intelleSlus.  ""1-J  ''C. 
Palo  ergo  eum  incerfecic,  id  eft 
ligni  crucis  acumine  &vircuce. 
Ec  bcne  maxillaseius  palo  craf- 
uerberairc  dicitur.  Os  enim  q^ 
dccarnalibus  lQquebaCur,&do 
drina.qu2carnis  gloriam  pra:- 
fercbac,  qua;  in  delicijs  &:  volu- 
pcace  viucndum ,  fapiencibus 
fcculi  pcrfuadebac :  S>L  luxuriie 
adulacione  decepcrac ,  ligno 
crucis  confodicur :  quia  viam 
quamphilofophia  lacam&fpa 
tiofam  pra:dicauerac  volupca- 


-    -     ,.  .  I  „.,.  ^  ,_tis, hancChriftiisardam&:an  Matth.y.b. 

vlque ad mternccionem caderet .  Silara  aute   °2;uftam  nobis  falutis  viam  o-  t  "dereat 

fiigiens  perucnit  ad  tentorium  lahcl  vxoris 
Habcr  Cinxi .  Erat  cnim  pax  intcr  labin  re- 
ge  Afor,  &  domiJ  Haber  Cin«ei .  Egrefla  igi- 


II 


ilcndit.  SicergoIahcLideft,  ^,"s;far« 
ccclcfia  vitiorum  principem  acic  gladii 
Sifaram  tedum  pcllibns, id eft,  ita utncu- 
membrorum  mortificatione  nutquidein 
fopitum,  xternotradiditfom-  ^"^•"'««■"- 
no.  ^ 


N  I  C  O  L  A  y  S    D  E    L  Y  R  A. 

I     Dixitq;  ad  earn  Barac.  Si  venis  mecum,  vacf iiw.quafl  dicat:  tu 

habes  fpiritum  prophetis  ,  non  cgo :  &  ideo  potcris  fcirc 

tempus  &L  horam  bellandi. 

1     In  manu  mulinris  tradetur  Sifara  :  vt  patet  in  fequcmtibus 

poftca. 

3  Quji  accitis .  Hic  ponitur  congregatio  populi  ad  bellandu. 
&prim6exparteBaracciimdicitur:  Q^<i  accitis  Zabidon&- 
"^ep.  Haber  autem  Ci.  hoc  incerponicur  hic  ,  co  quod  lahel 
vxor  Haber  incerfccic  Sifara  .  Ifte  autem  Habcr  dicitur  Ci- 
nacus.ed,  quod  defccndic  de  Icchro  qui  vocacus  fuic  Cin  vel 
Cinxus &  Hob.-ib : ftcuc  diflum  fuic  fupra  i.  capic.&:  Num. 
lo.  vnde quod  fubdicur ;  Cognati  Moyfi .  in  Heb.  habecur ; 
foceri  Moft . 

4  \cce(ierat  quon  qui  habitabant  in  fortc  ludcE,  vt  didum 
cftfuprd  i.cap.  z.dcfcribiturcongrcgatiopopuliadprxliii 
cx  parte  Sifarx ,  cum  dicitur. 

5  Tijintiatumque  efi  Sifarx,  &c.  &  patct  litcra. 

6  Dixitq,  Debo.Hic  confcqucnccr  dcfcribiChoftiu  dcbclla- 

cio,ac 


tio ,  &  fecundo  ducis  interfedio ,  ibi :  Sifara  aitem  .  Circa 

primumdicitur; 

Dixitque  Deur  ad  Barac.  per  rcuclationcm  diuinam. 

7  J^wrje .  ad  pugnam.  ^  r, 

8  Htec  efi  cnjw.Vidctur  quod  contrarium  dicarur  fupra,//» 
manu  muUcristradetur  Sifara.  Diccndum  quod  vrrumquc  vc- 
rumeft,quia  fuittmdicus  inmanuBaracaddcbcllandum 
&:  fugandiim,  &  in  manu  mulicris  ad  inccrficicndum. 

9  Tertcrriiiique  do.  &c.  quia  fulgura  &£  corufcacioncs  &:  la- 
pidcsgrandinis  immenfemagnicudinis  ceciderunc  fuper 
exercicum  cius ,  ica  quod  non  poceranc  liiftincre :  fed  mul- 
ti  mortui  ilint ,  &:  alij  fugerunt ,  &:  in  tligiendo  occifi  func. 
ideo  fubdicur ; 

10  Et  omnis  hoflium.  Hic  confcquenccr  dcfcribicur  ducis  in- 
tcrfcdio  pcr  modum  qui  fcquitur.cum  dicicur:  S.fara  autem 
fugiensperuenit  ad  tcntorium  lahel  vxoris  Haber  Cirm.  cuius  cau 
fafubdicur: 

1 1  Erat  enim  pax.  &  idco  illuc  diuercic  fecurius,  &:  raaximc, 
quia  lahel  inuicabac  eum  dicens  : 

^c  1  Jntra 


79 


Glof.ordi.&NicoIaidcLyra.      180 


^ 


Homil.f.in 


? 


a  Da mthi  Adam.Sifara  aquam  pctiit:  lahcl  vcro  lac  tribuit. 
Latiis  cibus  dicittn  fcripiuris  fanclis  dottrina  c)uar  incipicn 
tibus  vcUit  paruulistraditur.No.n.ftatimdifcipulis  profun- 
da  &:  fccrctiora  tradcncia  ftmt  facfa .  fcd  moru  corredio  &C 
difciplinx  cmcdatio :  rcjigiofx  coucrfationis  &;  fimplicis  fi- 
dci  primaclcmc 

ta   hcx:  cft  CCClc-         a  1  Muli«  alioiig«u.  f  Qu«  priuj  cum  eoamicitizftrdushabuerat. 

liilac:h.ccinci-      turlahelin  occurfum  Sifara:,dixica(icum :  Incraad  me 

pictiu  pai  uuloru 

prunaclcmcnta. 

S^dilkcibushis 

3utad  bonutcn- 
unt,  uitam  tri- 
buit&:  falutcm: 
his  vcro  quibus 
cotraria  platcnt, 
quihus  Itixuria, 
libido,auaritia&: 
omnis  impict.is 
cordi  cft,ncjem. 
Ex  ciCdi.m  crgo 
cibis  aii.ntur  bo- 
m,fuHocaturma 
li,  &.  vbipiisvi- 
ta,unpijsmors, 
liciit  vinum  fa- 
nos  luuat ,  &C  cor 
hominis  fani  dii 
taxatl;ctificat:fc 
bricitantibus  ve 
r<j  pcrnicicm  pa 
rit.  Sicintclligcn 
dum  cli  Sitaram 


Sifara  In  fe  fnpiar  &:  cxtinguat.Si.n.pcr  hoc  q.s  cdoclus  mor 
nficaucric  mebra  fua  q  funt  fup  tcrra,auaritia.  tornicatioml 
&:  hmoijSifara  m  fcipio  videbit  percmi(lc,ut  hxc  nc')  mo  lu 
pfona  ccclelia; cofummari,  fed  ctia  in aia  fua  oftcdat  quifq, 
iplcri.Quiacrgo  Siiaraccpitilbclari  populns  prionfcd  jtcrc 

ptuscff  anuilic- 


Col.j. 


dominemi, 
inrra,  nctimeas.  ,Qui  ingrefllistabernaculumcius&opertusabca 

a  T  LXX.  Pcllibai.  . 

palliOjdixic  ad  ca;  Da  mihi  obfccro  paululum  ac[ux,quia  fitio  valde. 

a  f  Mor.i;isdo;>iiiuc  ijuicoiiueni:  paruu'is.  b  ♦  Aniiii.ilis  hoino. 

Qux  aperuicvtreladis,&dediccibibere,  &  opcruitillu.Dixic<|5  Si- 
iaraadea;  Sta  anceolHucabcrnacuIi,  &cu  vencntalicjuisintcrrogas 
tc,&di§es;Nuquidhiccftaliquis?Rcrp6dcbi.s;nulluse(VTuIititaquc 

I  f  UCX.  ua!um,i()  rfiiCmcis  li^nuni :  cuius  acuminc  4c  vucutc  ccclcfia  ci.'.l>clun  luietlccit :  quod  Baiac,  id  cft,  piiat  jio- 
pulus  pet  lcgis  pticcjita  f icere  non  potuit . 

lahel  vxor  Haber  clauu  tabernaculi,  aflume.<;pariter  &  malleum ,  & 

5^  L  XX.  Ma.\iliam. 

ingrefla  abfcodite  &  cu  (ilcntio  pofuit  iupra  rcpus  capitis  cius  clauu 
percuflumq;  malleo  defixit  in cercbrum  vfcj;  ad  tcria,  quilcporem 

a  T  Qui  prior  fcc|uu  a-pci  at.  T 

morti  focias,  defecit  &  mortuus  ert.  Et ccce  Barac  feques  Sifaram  ve- 

a  f  Ecciefiadcgcntibusquarptiteicuntera  viftoriam  praitipucrat. 

niebarjegrcflaqilahelinoccurrumeiu-sdixitei;  Veni  &  oftendatibi 


^     3 


a  T  Noia  <ion  alic  confequens  cum  fcriptiua  dicit  viruin  inttuc  ad  aliquain  inaiiercin  quod  cum  ea  milhis  fit,; 
ita  foicat  lo<[ui ;  hic  crgo  piopne  diiJlum  eft  intrauit  ;id  eaiu,,id  cit  in  domuin  Cius 


quaniuift 


viruquc  quxris .  Qui  cuinrraflTet  ad  ca,  vidic  Sifaraiacetem  mortuu, 
&  clauii  infiJOim  in  tempore  eius.  t  Humiliauit  ergo  Dcus  in  die  illo 
labin  regem  Chanaa  cora  filiis  Ifrael:  qui  crefcebant  quotidie  &  for- 
ti  manu  opprimebant labin  regem  Chanaan,  donec  delerent  eum. 


(a.i£iipc. 


lib.f.AavC.^ 
C 
Hotnil.y.ia 

Uto.  bidifc 


aiiimalcm  homi 
ncm,  &"  vitiorum  principem  pcr  dodrinam  ccclcfiij,  quam 
non  cx  lidc  fufccpir^cxtinctum . 

b  iljtxapc.  J,i  Procop.  lahcl  Sifara:  aquampctcnti,lac 
pbuit,  quobcncuolcntiarfimulationcmaioremcrcrct  fidir, 
ncc  no  humc5::it',ftragulisc^;  calcfachis,i  fomnii  delabcrct'. 
^«  Anafialius  Nicenus,cx  Batilij  magni  Afccticis.Ad  fiimc 
da  lulia  dc  inimici-i  vltione  fa;pc  doli  funt  probati,cuiufmo 
di  fuit  Aod  qui  inccrfecitEglon,Iahelqua:  occidit  Sifaram, 
&:ludithqu.r  intercmit  Holofcrnem  .  Propterhos  dolos 
&:  mendacia  non  iunr  fancti  appcUandi  mend.iccs ,  ncc  do- 
loIi,(cd  fapicntcsquidcm  ad  boniim,imceri  aiit  ad  makim. 
Caucndum  cfiaucem  liquaiidoopus  fucritciufmodimcn- 
dacioaducrfushominum  m.ilitiam,  ncicrmoni  addamus 
ctiam  lufiurandum. 

^s  ioicphus.  Ccterii  Ba'  ac  agcs  cxercitu  fup  Afor,  &:  obuia 
vcnietc  iteremit  Jabin,&;cadetc  pricipc,ciuit.atc  vfq;  ad  fun 
dainctadei)cie.s,priccps  fuit  Hcbr^oru  p.quadragita  annos. 
Adam.  Vnaquequcaiahocladte  cuangelico&:  apofiolico 
r...  "  Sifaram 


re.  I.  gcciu  ccclc- 
fia,&:in  manuc- 
ius  daca  clf  vida 
riccpalma,  incc")- 
fiinimationcom 
niu.i.in  fincfccu 
li  canticum  ctiii 
dno  cac.ibicur  p 
Dcbor.a,  m  quo 
primatus  dabit 
lahel  .i.  ecclelia; 

fcntium ,  ncc  tii 
)cborc  laus  lile 
bitur  ,ledvnum 
primisiSi:  nouifii 
mis  victori.t  pr^ 
mium  dabitur . 
C  E;^rclfa<j;,&c. 
Adam.  Occurrit 
lahcl  .i.  ccclcfia. 
priori  populo  la 
lcdanr!  Silaram. 
Infcd.^batur  cnv 
Ifrael  lcgem  iu- 
fiitia?,  fed  in  Icgc 
iufticiarnonpcr- 
ucnit.  Occurric 
crgo  ecclcfia  ec 
ipfi  oiidcs  opus  luu  &c  victoria  cofummata,  !k.  i  focictate  ^- 
Itrati  hofiis  iiiicac ,  q.a  c« pknitudo gentiu  innoicrir,  luc  dis  lfrA.il 
/d/«»i/;Vf.Ffrcrgoprimatus  in  manu  mulieris  alicnigcnc  no 
tii  cxcludid^cc  Barac  a  coibrcio  gloria?,g.  prior  q.dc;  c^pac^fcd 
nouiflim*  .pucnit  ad  fidc.  Imo  du  illc  puenit.Iahel  alienigc 
na  ptercuncc  quodamo  viuiona  rapit.hade  forma  pcclTit  iii 
Efau  &;  lacob  ^ri.n.£f.ui  fcqucrctur  agrefiia  &  moraret^m 
4alcib',  jSucnics  lacob  ^  mulicris  mris  cc)fiho  copofitos pf i 
offcrcs  cibos,bndictionc  primat'acccpit.In  euag^lio  quoq; 
pgecediioad  filiaprincipis  fynagog.xfflfcic.ada  ,  pucnicns 
mulicr  fanguinaria  fideli  caduprior  confcquicur  fanicacem, 
^  Rupert.  Vcrciuxcafcnpturam  ,Mulicrfonis  accinxit  for- 
titudine  lumbos  fuos ,  et  roborauii  brachium  fuum .  Siniftram  ma- 
num  mifit  ad  clauum,  oL  dcxtram  ad  fabrorum  mallcos.Ta 
lis  habitus  corpons  profcdto  figura  crucis  cxprimit  .  Clauus 
tabcrnaculi  ipfum  eft  ftigma  pairionis  Chrifti .  Clauum  tu- 
lir,qu(^  lulfa morcificarc mcmbra fua  fupcr  tcrram,crucem 
fuii  baiulamc,  crucifigcns  carnc  fua  cu  vitijs  &:  cocupifccti  js. 
•  #CAP. 


E    1 

Homif.j 
lil».  lud. 


firu.iu  fi 


Ron.ii 


Gen.  i; 
Mitth. 

lib.  inl ;. 
cap.7. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

I  Intra  ad  mc  do.mi.  Isic  autem  modus  loquetidi  fdlicct  ingrcf- 
fus  -piri  ad  muUeremfiequenter  accipitur  in  fcriptura  pro  concubitit 
carnali :  non  tamen  fempcr  ifed  hic  accipiiur  pro  fectiritate  refugij, 
»  Qu,a: aperui t  vtrcm  ladtis.  Vctcnii  aquarn  dcdit  lac  ad  bibcn- 
.  dum :  ijuia  poius  luilis  aggrauut  corpus  hominis  &  inducit  fomnum, 
Catira patent  vfquc  ibi . 

3  Ec  ingrcflaabfcondite.  non  A  tabernacHlo,fcdah  oUio  taber- 
naCHli,  vbi  Sifara  rogaucrat  eam  jiarc :  &  fllentcr  venit  iuxta  tUin 
Ofiiplum  intarficiendum.  IdcoftibditHr : 

4  Qiii  foporcm  morti  focians.  quia  inter  foporem  &  moricno 
fuii  inivruallum  tcnipotis.Cxicra p„tcnt  in  lilcra.^^irca  hoc qua:r,tur 
•ptiu  lahel malefecerit intcr/iiicndo  Sifaram.Et  vidctur  fic  :  quiain 
texcu  dicitur ;  quodpax  trat  th.  len-.pnris  inier  labin  regem  O'  domii 
Haber  Ctnei .  Ex  quo  vidctur  qubd  fadus  erai  ittcr  cos:piopicr  qaod 
^ifarafeturiu%intraH!ttabcrnaculJihxhcl,&idcoIahelid  rafxdus 
iniiu  vidci  fecifr,  ir  per  confcqucns  comra  diilamen  iuris  nainralii 
t^uodfemper  0-  apudii^s  cjl  illicitu.lie  promiferat  fecuriiate  vtpatet 
ttt  textu  cr  poiiea  latZter interfctit  eu,  &  fic  prodttorie  vidd  egtfic, 
Contra:quta  in  cantico  Dcbors  que  habuit  (piritu  dnmini:  vt  patet  ex 
frxdifliscomendaiur  laheldcfudoiiio.vbi  dicit.hcncdida.  inter 
mulicrcs  lahcl.  &feqitilur:p(rcii0t  Sifara  nuoires  in  capite  vulne 
ti  locu..Ad  hoc  diccdit  quod  in  fatlo  huius  mulicris  aliqua  fuerut  vt- 
tuperabilia  ■ar  maUvidelicet  fal/itasin  verbis cr  /ignis  qbusohde- 
batfe  vclie  euprotegercdiccr.lnzxA  ad  mc  dfic  mi',nc  timcas,CM 
th  intenderet  cu  occidcre ,  &  de  hoc  no  comcndaiur  in  furafcripiu- 
ra:quia  talia  nonpoffunt  bene  fteri  fccundii philofophos:  nccfccundu 
defloresfan^os  de  hac  materia  loqucies ,  ZT  de  hoc  no  comedabd  in 
fcripturaiftd  de  bono  affcfiu  que  babuil  ad  liberandHpopulu  «V  »7««» 


tyranni^quodfuitUudabik.Sicut  &  ludith  cbmedai  demagno  affe- 
llu,qud  habuit  adliberationepopuli  Ifraelde  manu  Holofcrnis,no  ait 
tem  de  mendactjs  q  dixit  in  cofpefiu  eius.Et  ob/leirices  depletatc  qu£ 
faluaucrunt  jilios  Hcbr£Oiu:  no  autc  de  mcdacio per  qi excnfaucrunt 
fe  Tharaoni:vt  hahei  Exo.i.Sed  quia  quxslio  eii  de  intcrfefiione  Si- 
fars,dicedum  qi lahelin  hoc  fecit  re licita  &  meritoria,  licetimmi- 
fcucrit  aliqua  Ujkitatut  diCium  e/i.Sciebat.n.  tp  isie  Sifira  crat  ma- 
ximus opprefforfidelis populi cuiusfidei ipfa erat :  qa  lcthro q diCiut 
eii  Cineus  &  alij  defcedetes  ab  eo.,couerfifiierut  ad  ludaifniU  recipie- 
tcs  lege  Dei,ut  difiii  fuit  Exo.  1 8  .et  t^u.i o.ct  idco  ficut  mebitt  illius 
coitatts  habuit  titulH  iu/lu  interficicndi  cu .  Itcm  perfigna  manife/la. 
uidebat  ipfum  dcbcre  mori  ex  iusiiiia  diuina.Tii  quia  uidit  exerciiunt 
eius  magnii  cirfortc  dcbellatu  a  paucis  refpc£iiue  &  inermibus.uh  di 
citur  infra  j  ,t-j.Clypeus  &c  hafta  li  apparucrunt  in  xl.milib.in 
Ilracl.j.no/j  appaiticriii.  Tii  quia  cxcrcitus  ciusfuit  magispro/lratus 
ititbus  fulgiiris  et  lapidibusgrandinis  Dco  .fjiltjs  Ifrael  dimiciite  qua 
heilatoriiglad{js,&  ideo  ipfum  imerficicdo  cbformiter  cgir  voliitatidi 
uin£,&for/ita  iii/iintiu/feciali  diinno/icut  &  Dcbora  hoc  pdixerat 
fpirttu  propheti£..Ad primu  in  tbtrariu pofiet  dici:q,for/itan  pax  ilU 
crat  ex  hoc,q,  Haberfoiuebat  labin  tribntu  excclJiuU,  vtjic  no  perde- 
rct  totii  qihabcbat,&/ic  a.  tali  iniujia  exa^ionc  licite  poterat  fe  pcr 
fe  &fiios liberare  occurictefacultate .  T\{ec et in  litera  habetur  quod 
fiicrit  ibi  fifdiis  amicitix  inter  eos  contrafiit ,  velpaflum  aliquod  ali» 
quo iuramento Jirmatum,  fcd tantim quod pux nat  intcr  labln  & do 
mum  Habcr:  quod potuit  ficri  modo  iniu/io prxdido.  Idemdatoqubi 
fiii/fetibifa-dus  velpaCiufnb  iurarnento,  ih  mm  teiiebatur  obfcruare, 
vi  vidctur,quia  in  talibus  fadcribus  &  pailis  mulicrcsnb  vocatitux, 
fedtantum  viri:  vxor autemnvn feinpei  tcnttur fcruarc paCia&  i'>- 
rmmta  v:rifiu,^d  fecudiipatet  refpon/io  cxprfdidif  inqtiiciJio/ic, 


j8i 


ludicLim       Cap.  V. 


182 


B 


:Itus 
:;sin 
;im 
Uer 
jlus , 
llici- 
;  pro 
!nta- 
:j1o, 
Ircnt 
r  in 

riaLi 


C  A  P.     V. 

Ecinemnt^j  Debo.  ^  Procop.  Primumindiuinis 
literis  Epinicium  in  Exod.  c(i :  Cantemus  domi- 
no^&c.  fccundum  in  Numeris,  fuper  puteo:tcr 
tium  in  Dcut.  ^dnerte  cxlum ,  nam  lognar :  quar- 
tum  hoc  prarfcns  in  ludicibus .  Porro  Prxccn- 

torem  huius  carminis  vel  ape 

fuiflc,qu5  nominis  Dcbcra:  in- 

tcrprccr.tio  cft :  aut  cum  qui  a- 

fccndent ,  adcoque  qui  fulgur 

fit,quod  f]gnificatBarac,qui  a 

carmen  vi£ioriale  canit 

^  Hcbra;i .   Prophetes  pri- 

mo  iuhc^c  Deum  laudari  pro- 

pter  vltioncm  Ifraclis  :  itcm 

proptcr  obcdicntiam  populi, 

qui  tam  voluntane  ad  bcllum 

contra  hoftem  proccflric  Dcin 

de  magnificat  Dcum.quod  no 

minori   pr;cfidio  adfucrit  If- 

racli  in  hocpra^ho,  quam  cum 

pugnarct  contra  rcges  Sehon 


C  A  P.     V. 


=•-5  a  ^Liudcm  viftori-r.  b  TQuj:  ruperandura 

Sifiram  r)r.tcenrrat. 

Ecineruntc];  Debora  &c 

a  f  Maritus  Dclnra:  qui  ^c  Lapidoih  tradct. 
Laiiidoth  interpretatur  fulpor.barac  ftilinc. 
quu  ameoua  vlcifceretur  Ifiael ,  quafi  ful- 
gor  lefiilendebat  in  j!opulo,meritir.f  &  pr» 
logatiua  opcrum  .  po  tijuam  vero  vltus  eit 
Ifracl  fulmcn  id  e.t,  percuticns  vocatus. 

Barac  filius  AbinoemT 


i.Cor.  if.J. 
Roin.it.c. 


illo  die,  dicences :  t  Qui 
fjwnteobtulilhs  de  Ifraelanimasveftrasad 

3  Tlnteiioribusauiibus.        '  ...  ■        .- 


'&c  Og ,  cum  tranfilicnt  monte 
Seii':  in  quo  priclio  moiKes  trc- 
mere  videbantur  ,  haud  fecus 
quan  mons  Sinai ,  ciim  domi- 
nus  defcendiflet  fuper  illum . 

4c  Riipert.  Canticum  bre- 
uitcr&:  litcralitcr  dccurramus. 
Exiffc  domin'  de  Scir  dicitur , 
Sc  tranfiife  per  Edom,e6  quod 
Iduma^is  legem  fuam  rcci  pcre 
nolenubus,Uraeli  in  monte  Si- 
nai  eam  dcderit .  Tcrr.t  mo- 
tus  montis  Smai  dcfcribicur. 


Quieuilfedicunturfemitie,  aa 
temporeSamgar  ducis  Ifracl,  pra-occupatx  crant  ab  inimi- 
cis  Ifi-acl,  &:  non  audebanc  in  domum  domini  libcrc  orandi 
gratiaafcendcre.fcd  qui  ingrcdicbancur  per  eas,cimore  ini- 
inicorum,laccncer  &:pcr  calles  deuios  afccndcbanc.de  qui- 
bus  inimicis no  plene  eos  S.imgar  liberauic.Incerempto au- 
tcm  Sifara  a  lahcl,  apcrta:  func  viar,&: abfq-  vllo  timorc  ibac 


b  f  Kegcs  vocat  quos  ad  audiendum  verbum  Dei 
conuocat. 

periculu,  benedicite  domino .  Audite  reges, 

a  t  Exterioribus.  b  f  LXX.  fatrapac.  c^"  Adam.  Vo.v  iufti  ille  quide  eft 
canor.x  vocis  8c  ^-ncera:  mentis  vt  caiitilena  cius  diuiuuiu  deledet  auditum:que 
omr.ino  non  habct  in  fe  raucum  pcccati  fonmn,  &  nihil  ofFenfionis  in  liiigua,m- 
hil  craflliudinis  in  fpiritu. 

auribus  pcipite  principes.Egd  rum,  ego  fum 
qu^domino  canam,  pfalladnoDeoIfrael. 

a  f  Exifli  dici.ur  dominus  dc  Seir.Sc  ttanfifre  per  Edon,qma  Idumiis  lcgcra  re- 
cif  crc  nolentibus,dcdii  eam  ludajis  in  raontc  Sina. 

Uomine  cum  exircs  de  Seir:&:  tranfires  t  per 

a  T  Mons  Sina,  fcihcet.  b  f  A  facic  domini  ctli  pauentes  fudalfe 

&  aquis  itillaffe  dicuntiu. 

regioncs  Ed6,te*rra  mota  eft.-  c^liq,  ac  nubcs 
dilhl!auerutac[,s .  Motesfluxeriitafaciedo- 


in  doaium  Domini,  &:c 


Adam. 


Adam.  Si  mcminerimus  qux  in  fupcrioribus  di 5a  func,  D 
quidfignificetDcbora,quidBarac,quidiceIahelqucaducr  HsmiU.ia 
f iri um  fola deiccir, quid vc  Sifara ,  qui  a  mulicre alienigcna  ^"»-^'"*^- 
ligni  virtutcprofrratuscft:  intclligemushecolafacramcta 
cffc^qua;  in  nouiflimis  ccmporibus  per  ccclefia  cofummen- 
tur ,  &c  m  hoc  cantico  vclut  hxviaiJ,  \d  c^ ,  laudem  eflc  de- 

fcriptam  vidoria;  illius  ,  ^dM"  ' 
cct,  temporisquonouiffimus 
inimicusdeflructur mors  Tuc 
enim  cxultabit  Debora ,  id  eft, 
illufirabicurpropheti^  gloria: 
quia  qu2  pntdixit  implcbun- 
tur.  Tunc  lahcl,  id  efi,  ccclcfja 
hoflcmcommunem  omnium  ^ 
fuperabit:  circam  pleniiudo gen- 
tiumintroicrit :  B.irac,  id  ci\ ,  re- 
liquus  Ifraelfaluus  fiet,&:  info- 
cictatcm  vicT:ori.E  rccipiecur. 
Tunc  fidigni  fiicrimuscano 
bimuscacicum  iilud  rcfcrcum 
myfticis  Sc  prophccicis  facra- 
mencis.  Icem.  In  incipietidoprin- 
cipes  in  Ifrael  in  volitptatibus  popn 
li  benedicite dominum ,  &c.  Bene- 
^  di£ho,inquic  quabenedicimus 
dominum  fic  in  exordio  prin- 
cipum  in  Ifrael ,  dcindc  in  vo- 
luncacibus  populi.  verbi  gracia. 
Cum  pritnum  venimus  ad  cul- 
tum  Dci  ,&  initium  doutdnas 
9  cairlcftis  accipimur,aprincipi- 
bus  Ifrael  \\xc  inicia  capicnda 
funt.  Principes  aucem  Ilrael,  id 
eft  ,populi  Chriftiani  angclos 
accipicndos  puto:  dc  quibus  di 
citur :  .Angelt  eorum  femper  vident  r 
faciempatrJsmeiquiincxliseflyycvbi^iMia:  Si  eat  quis  puer  *^ •"•**•'»• 
ad  fcholam,  a  magitlro  quafi  difcipulus fufcipitur :  fed  non 
flatimab  ipfodifccdofumitexordiu.fcdcuabcoprimata- 
tu  clcmcnta  fufccperit,traditur  alijs  erudiedus  quafi  fchola:         ^ 
ipfius  principib': vt  cu  ab  ali js  quatu  i  ipfis  efl:  fuerit  edotlus 
tade  ipfius  dodoris  pfcdiora  pccpta  fufcipiat .  Inflicutionu 
ergo noftraru initia rcpetcs  ^phctia dicit: qd cua principio 

^coepcrint 


2 
3 


4 
5 


7 
8 


t  ie  camp». 


ifi 


NICOLAVS    DE    LYllA. 
C    A    P.      V. 

CEci«er»«?^//f .  Poflquam  defcriptacn  hoflium  debella- 
tio;hic  confcqucntcr  dcfcribitur  gratiarum  a6tio:flcuc 
irationabiliter  &:  iufte  cofuctum  c{\  ficr  1  in  qua  quidcm  gra- 
tiarum  a6tione:  qua:  vocatur  caticum  Dcbora:,Debora  pri- 
mo  fc  &:  alids  ad  diuinas  laudes  incitat .  fecundo  audaciam 
filiorum  Ifrael  &:  ignauiam  rccitat,  ibi :  DeMachir,  tertio  cui 
tattnbucndafit  victoria  cxplicat,ibi :  De  cdo,  &c.  quarto  ip- 
fam  lahelcommcndat,  ibi  ;  BenediHia  inter  midieres  lahel.Pvi- 
;ma  in  duas :  c^uia  primo  cxcitat  fc  &:  alios  ad  diuinam  lau- 
•dem  .  fecundo  ad  hocinducittripliccm  rationem,  ibi :  Do- 
mine  cum  exires.  Primo  igitur  incitatalios  diccns: 
.2    Quifponie  obtHliJiis.  id  cfi,vitas  vcfiras.  vt  fic liceat  loqui. 

3  Mpcriculum.  fccundum  humanum  iudicium,quiapau- 
<ci  ic  inermes,vt  poftea  vidcbitur  voluntar  ie  5^  prompte  iue 
runt  ad  pugnandum  contra  multos  &:  bcne  armatos ,  6c,  ta- 
jncn  fecundum  vcritatcm,ibi  non  crat  pcriculum  .•  quia ad- 
liftcbatcisdiuinumprartidmin ,  vtpatctexpricdidiscap.^. 

4  Benedicite  domino  .  de  tanto  cius  bcncficio  ,  &:  alloquitur 
Dcbora  iUos  qui  fucrant  in  prxlio . 

5  .^««/iff  yf^fj.idcft,intclligitediuina  bcncficia fupcr  illos 
qui  confidunt  in  co  .  Confequcntcr  cxcit.u  fcipflim  diccns. 

6  Egnfum.  Etfit  duplicatioaddcnotandumdupliccmlau- 
dcm,foilicet  oris  quas  notatur  ibi : 

7  i^  <i  domino  tanam .  &c  cordis ,  ibi  :  Tfallam  domino  Deo  If- 
rael. kquimr. 

8     Domine 


8  Dominecumexires.  Hic  ad  propofitum  inducit  Debora 
tripliccm  racioncm  .  fccunda ,  ibi :  In  diebus  yamgar .  ccrcia , 
ibi .-  T^oua  bella .  Prima  r.atio  induccns ad  diuinam laudem 
accipitur ex  bcneficio  lcgisdatara  Deoqux  notatur,cum 
dicitur :  Domine  cum  exires  de  Seir .  Dicunt  Hcbrxi  quod  do- 
minus  primo  obtulit  lcgem  filijs  Efau  habitantibus  in  moa 
te  Seir .  fcd  ipfi  nolucrunt  cam  recipcre  ,  &:  tunc  dedit  eam 
filijs  Ifracl  in  monte  Sinai ,  &:  fic  exppnunt  litcram  iftam : 
Ciim exires ex  ieir,crc.  tcx.mo.c6  quod  reculaffcnt  Icgem  li- 
bi  oblatam.  Scd  hoc  diftum  videtur  fitbtium;  prout  dccla- 
ratum  fuit  plcnius  DcutCron.  3  3  .Ideo  expofitores  noftri  fic 
cxponunt  communiter.  Domine  cum  exires  de  Seir,&c.  popu- 
lum  iUum  relinqucndo  in  erroribusjfuis  iudicio  tuo  lufto , 
licct  nobis  occuIco,&:applicarcs  cibi  populum  Ifrael  legem 
dando  fecundum  illud  Malachi^.i.a.  lacobd  leii^Efau  autem 
odinhabui.  quod  dicicur  non  tantumdc  perfonis  lacob  &J 
kfau ,  fcd  ctiam  d--  fucceiToribus  corum ,  fcilicet ,  lud^is  &: 
dclduma;is. 

9  Terra  mota  eH,  &c.  In  Hcbrxo  non  habetur,  &.  Ex  quo 
patet  quud  ly  &,  ponitur  hic  pro,  id  cft.ita  quod  tota  ifta  li- 
tcra.  Tcrra  rnota  cjt,  &c.  rcfertur  ad  Sinai,quia  ci\m  lex  dare- 
tur  fupcr  montem  Sinai  adomino,cepcruncaudiri  tonitrua 
&:  micarc  fulgura,  &:  nubcs  denfillima  opcruit  montcm,vt 
habctur  Exod.  i  ?.&:  dc  iftis  mons  vidcbatur  cremerc  ik.  fbrr 
fltan  rcaliccr  crcmiiir,  vc  dicicur  hic.fir  ex  nube dcnfafluxermt 
aaux.  qu  jrum  caula  fubdicur  cum  dicicur. 

I  ^  ^facit 


M  O  11  A  L  I  T  E  II. 

^  ^ecinerunt.  Liccc  aucem  plurcs  cxpoficiones  myftic^  fup 
illudcanticumado£toribus  finc  pofitaj,  tiiquiacanticum 
iftud  cft  gratiaru  atlio  dc  triumpho  dc  Sifara  habito ,  vidcf* 
gp  haec  fit  principalis  cxpofitio  myftica.f  quod  in  hoc  h.ibe- 

naus 


mus  documcntnm  rcgrati;^ndi  diio  quoticfcunque  pcr  eiL|S 
auxilium  tnumphamus  dc  diabclo  ipfius  tcntationc  fupcra 
do,  vcldc  aliquo  vitio  fuperato ,  vcl  crdc  quocuq;  Dci  be- 
ncficio  nobis  mifcricoiditcr  collato.  RcLiduu  vero  no  vf  cf 
fcnifiUtcraliscxi.ofi^"*  bzlficjj  diuini  cxviitoriacofccuta. 

cccpcrint 


,83 


Glof.ordi.&  Nicolai  de  Ly  ra.      1 84 


^A 


j  vill*  abrque 
muro  Si.  muiy 
tionc» 

(ji  II. «1. 


^uel.mihele 

indicc'  )  no- 

UOi  I  lUIK  tuit 

belluiniB  por 


B 


i  in  pof  ulo. 


tcandidos. 
t  ucl  hjhna-. 
tis  iuxuM>4. 
4uf. 


Iplwf.^.J?. 


liii.J.b^ 


lib.l^udi^.. 


cocpcnntprincipcs  opcrari  in  notjis ,  deinde  nos  voluntato 

^propoficoprofequ.imur,&:  aucti  proteftibus  iam  ad  benc 

d]<?endum  ipfum  Dcum  vcniamus .  In  incipiendo  inquic , 

principesin  Ifracl.  Initia  fuiuquafiuUJri  apnncipibus  di- 

cuncur.Poft  Ivec  lam  voluncitc  propria,&;  propolico  niccn- 

diim  cft ,  vc  bcnc  diccrc  domi- 

num  merc.m^ur.Pi)pulus  cnim 

Iffael  cum  mcipcrcc  cxuc  dc 

Acgypco  Sc  tranfirc  pcr  marc 

Rubrum,  nib'l  iplius  propria 

laborc , lcd  cocu  pcr  p.MH. ipcs, 

idcd  pcr  an^closagcbacur.  Vn 

dc./  Oi  taccbi(is,:T  ddinhmspu^^tta 

b,t  pro  vobis .  Vaftacor  angclus 

pro  cis  pugnauic,  qui  Acgypcio 

rum  primogciiica  inccrcm:t.If- 

r.K'licarum  ncc  pecus  mucirc  fe 

cit.  Nonauccmexpcct.indum 

ellfcmpcr,  vcangclipu^ncnc 

pro  nobis,  fcd  in  prmeipio  can- 

tumab  hisprincipib.  luuamur, 

fcd  pr occlTu  cemporis  oporcec 

nos  ipfos  cciam  armacos  exire 

ad  pr.clium .  Anrc  cnim  quam 

bclla  dilbamus ,  antcquam  pu- 

gnas  domini  pugnarc  mcdice- 

mur,  a  principibus  .ingclis  lub- 

lcuamur,  anccquam  p.ims  cclc 

ftis  annonam  confcqu.imur,  Hc 

asni  immaculaci  carnibus f.icie 

mur,ancequam  vcr.c  vicis  quaj 

^fccndic  dc  r.idice  D  ui:d  lan- 

g;uine  incbricmur,duni  paruu- 

lifumus&lactcalimur,  vcini- 

tiorum  Chrifti  fcrmoiiem  cc- 

ncamus ,  canqu.im  paruuli  fub  procuracoribus&ailoribus 

Vigclisagimus.Pollea  vcrodicicurnobis.  l  idu  ccvnarmaiu 

taiti  Di i,iHpjjfiiis  n  m  adu>'i(Hs  infidias dub:>ii.H3n  pacicur  nos 

vltra  Apoftokis  fub  alis  lacbanciu  lacicarc.  inuicac  nos  ad  cer 

taminum  campos.Vidcs  quomodo  omniapcr  ordine  nuiic 

populo  Dci.In  incipicndo  principcs  iuuac.Cum  ad.ucus  fuc 

ris  ab  cis  i>c crudicus ,  iam  cu  ipfc  iponcc qux didiciifi  a pnn 

cipibus gcrc .  Rcctc  cnim  dccodis  principijs ,  dcpolicifquc 

nidimcncis  conimictitur  noftra:  voUintaci,vc  vcl  laus  meri- 

tolicnoHraquaji  noiiravircuce  qu^riica, vclculpaquicper 

n.ollram  vcmc  jgnauiam. 

a     .Attdicet  c'c.  Mon.fiit.nfac.domini.  Ad.i.  Auribus  percipice 

omucs  Sacrapa:.  Sit  uc  infcriorcs  func  rcgibus  f.icrapx ,  ica  &C 

aunbus  pcicipcrcinfcrius  vidccur  ellequam  audire  .  Au- 

dirccminad  inccnorcin  pcrcinec  homincm  .  vndc ;  Q^ii  h.i- 

bei  aures  jnd.aiid.  Auribusvcrd  pcrcipcreadcxccriorcm  &: 

corporalcm  auditum .  Idco  hiquiaudircdcbcntregesdi- 

ctmtur .  <^i  vcro  aunbus  pcrcipcrc,  facrapcC,  Adam.  Exul- 

ta  populc  D--i ,  audi  tu  nobilitatis  iniignia .  Vocans  ad  au- 

dicndum  verbum  Dci  ^  non  vt  plcbs ,  fcd  vc  rcx.tu cs  cnim 


a  T  ConireiQUU  &  fumauit :  fobaudU. 

miiii:&Sinai  a  facie  domini  Dci  Ifrael  In  dic 

b  t  lahcl  lc.licet  int.-r.i  i^iro  Sifin,  ap«rte  funt  vie 

UCLllOS  . 


a  f  Vel  En.ipli,vcl  Saiuph  .     b  f  lahcl  fc.licet  int.-r.i  i^iro  Siftn,  ap«rl 
{c  abfip?  vil.)  iiin  >rr  ibani  in  J.Mnuin  dn.tnon  lii.i.  ani':  |ici  callcj 

biis  ^agar  fi!ij  Anath,iii  diebus  Lilicl  cjuicuc 
rut  rcmitaE,&  qui  i  ingredicbatur  pcr  eas  am- 

a  1"  Defu .Tunc. 

bulaucrut  per  callcs  deuios.  t  Ccfiaucrut .  for 

a  l^  Lo,5is  j)iiaua:otcs. 

th  in  llrael,&:  quieuerijtd  )nect furgeret  De 

a  1  Q^  practl.caiklo  &  e.\liuit,ii)Jo  Joceict,  ,Sc  cori.ianJj  .iti  h  i  iibus.Ubciarct. 
b  T  ^i^a  .iicrmes  tbiics  fccit  iSc  tiimuphaifs. 

bararfurgerctmatenn  Ifrael.t  Nduabclla 
^  elegit  diis ,  &  portas  hoilium  ipfe  fubuertit. 

a  T  C^i  n:c  clypjus  ,  iicc  ha..a  inueuiti  potcrat  m  llla^l :  quia  labin  lei  Cha- 
nam  aii.tulcrai  c.s  ariiii. 

Cl  y peus  &  liafta  fi '  apparucr uc  T  quad ragin- 

a  ^.^.^iu  Nou  huuitiiaiu  fc.licci  .l-J  Jia.n.iiD,neqae  eniii)  iccunJum  ho.uinem 
co^:  w.  1  i>  "iiu  iuducit  i.i.iii.ntcm. 

j  ta  milibus  ifrael.  Cdr  meu  "■  diligit  priiicipes 

a  T  In  Hibrxo.Jo.tjies.  b  f  Ls^i.  aj.t>.ei  -j.  rpjia  o.lcivi  aias  liias  Jlfci.iniiii 

£  llraehquijppria  voiutateobtuliltis  vqs.  difcri 

a  T  AJaiu.  Coipoia  fciUcc:  an.in.E  fub.ugita :  ca  iita:is  2c  puiicitis  fplciJote 
nitcnua.  f  jcisntialtg^s. 

mini,biidicitediio.quiafceditisfup'nitece*s 

1     a-T  In  Hcb.-.i:;):  aliiias.   li.  fu.ii:  JjAj.  j»  i.".  i;i  fapor  cju  )ru:n  cr>:l:ini  popaius 
afccndere  &  reqaicfccre  Jiciiur.  b  5"  In  H:6r.ro  fedeiues  fup;.  iaJi.iam. 

,afinds,6c  t fedecis fupra  i iadicio  &c  abulatis  | 


[ 

2. 

3 

4 


tucM 

tfufM 


gcniis 


gcnus  rcgalc  ^  facsrdotale ,  vnde ;  Chriflut  rex  vejlcr  dicitur  t> 
rex  re^um  &  domnus  dominancium.Sed  l\  cxultas  dc  nob'litat;S  '  •  l''f- 
tituloidifcequidagcndoquifquefiatrcx.  Rcgcmteomniri  ^."^,'* 
cflc  faciSjfl  rcgnet  Chriftus  in  te.  Hcx  cnim  a  rcgcdo  diiiius 
cft,Si  crgo  in  tc  animus rcgn.ir,&  corpus  obtcmperat,  fi  vi- 

tia  fobrictatis  prcmas  fra;no , 
merito  rcx  vocaris ,  quia  rcil-c 
rcgis ,  ^  etfcthis  tali.;  digne  uc 
rex  ad  nudicnd.i  vcrba  diuina 
vocabcris. 

b     /«.  t^icuiflc  dicuntur  fc-  tJobel 
inicc,que  in'd  icbus  Samgar  du  Sfc^^i- 
5  cis  IfiMcfprcoccupataicra-it  ab 
bdf  tibus  3i  non  audcb.inc  in  do 
mum  domini  ad  oracionem  a- 
iccndcrc ,  a  quibus  non  fcribi- 
tur  Samgar  plcne  liberafle. 
c     7^)Ui  bella  elegit  domin.  (jrc. 
^      >*e  Rupcrc.  Qm o m od o,i\:  in 
quo  noua  bclla  ?  bcqui:ur .  Cly- 
peus  &h  i[ia,  &c.  id  c\\  ,  in  qu.> 
draginta  millibus,  nccclypeus, 
mc  hafta  inuenta  eft .  Idcircoi 

7  Djus  noua  bella  clcgifle  dici- 
tur,  CQ  quod  dc  incrmibus  for- 

8  tcs&:  vi.:ioriofosfccerit.Qu.od 
vero  Ifra^lit^  armis  ipoliati  tuif  ««!_ 

9  fcncalabin,declaraairvbidi-  "*'* 
Citur  y  ClamaiicruiU  fihj  Ifrael  erc. 

r o  d     Cor  me,m  diU%it.  Adam.  Cor 

ineum  ad  ca  qux  d ilpoiica  func  Ub.ii 

huijlfracl.  Qaafi,cor  mcuni 

1 1  animus  meus ,  fcnfus  mcus ,  & 

cota  mens  mca.idilludccndir, 

illud  profpicic  quod  difpoficij' 

eft  &  pra?paratum  Ifrael.  vnde :  OmnU  fu  in  mmdopwt  repu* 

to  vt  Jtercora.  vt  Chrijlun.  lucrifaciam .^qui pr^parauitilla  omnit 

ijuji  oculiiinon  vidit  ,  nec  auris  audiiiit. 

C  J^ji  propria  voluntate  .  Dc  quibus  dicitur ,  fjuifponte  obtu-  pj^  . 
lillis  aninas  vcfiras  ad  pericilnm ,  <irc.  quia  lcgi  Dci  &  fcrui-  ■ 
tuti  cius  fe  fubdidcrunc,  dic  ac  nodc  in  lcge  cius  medi-  >j| 
tanccs. 

f  Oh!  afcenditis  fuper  nitentes  aftnos .  Adam  .  Totentes  popnlr  ^?^ ' 
beneJtciic  do'ninuin,qiii  afccnditisfnper  iumenta.,  &c.  Corpus  no~ 
ftrum  iumcncum  cft :  ad  iumcntum  cnim  &ad  n>iniftcriu 
anima:  darum  cft.  i  nteriori  homini  diciciu- :  Q^-ia  afccnd  tfu- 
per lumentnm,  id  cft,  corpus  fuum, &:  fupcrior  ta£lus  eft  cor- 
poralibus  dcfidcrijs,ftJ  mocus  corpons  modcratur  fr^uo  ra- 
tionis ,  vc  bcncdicac  dominum. 

44  Procop.  Vc£ti  niulis  nicidis  ^  id  cft ,  potcnces  Ifrad , 
&:  qui  in  icincrc populo  praxcd.cis, quiquc  iudicio  cftis  pr^-  F 
fccli , canquam  fupcr  lyra  quadam,carmcnvictorialcpuI- 
face .  ,-  ^, 

^  Ruperc.Ecquafiincerrog.aficnc,  vbi&quandolauda-  ^'^^j. 
bimus  diim  ?  lUa  rjidir:  Vbi  colhiifunc  currus.  A;fi  dicerec: 

.^Quamiiis 


ti  BC 


res.j 
Hom 


N  I  C  O  L  A  V  S    D  E    L  Y  R  A. 

t  .A  fjcie  domini  Dei .  quia  dominus  def jcndit  fupcr  moiv 
tcm  illum  ,  vt  dicitur  ibidem  .-  &  ifta  ficbant  in  crcaturis  ir- 
racionabilibus,  vt  pcr  boc  oftcndcrccur  quod  crcacura  racio 
ralisdcbcc  Dcumcimcre&:  reuercri «Si:  coram  cotremcre 
cimore  filiali. 

2  In  die.Sangar.  Hic  ponitut  fccunda  ratio  cx  populi  dcfcn 
fione  ,  quia  in  diebus  Sami^ar  qn,in>uis  non  kgatur  magnus 
exercitus  vcnillc contra  fiiios  iiiacl ,  tamcn  tcrram  eoaim 
fubintrabant aliqui  latrunciilr  maximc  de  Philifthcis,a qui- 
bus  dcfcnditcos  Samgar,nont;!men  prxbuic  populo  plcna 
fecuritatem  proptcr  btrunculos  fubintianccs.  6t  hoc  cft 
<\vod  liibditur. 

3  f^kuerunt  femit.t.Qxt\2.  non  audcbant  Hcbrxi  irc  pcr  vias 
Philifthsispropinquasnifiin  fu(iicienti  Cocictatc  ad  fcdc- 
tcndcndum,  quqd  non  fit  dc  facili  Hc  frcquentcr. 

4  Et  quiingr(d!ebantnr .  in  parua Comitiua  vcl  folitarif. 

j  ^wbjiUuerunt  pvr. diucrttndo a  reda  via ,  nc  incidercnt 
m  pn^-diCtos  latrunculos.Quod  .autcm  hic  fit  mcntio  dc  dic 
bus  lahcl,  non  clt  rcfcrcdum  ad  tcmpus  poft  quam  pcrcuf- 
fcrat  Sifaram,fcd  ad  tempus  prxccdcns. 
€  ^T^oua  biUa.  Hic  ponitur  tertia  ratio  qua: accipirur  cx  ho- 
fliumirabilidcbcllationc.vbiprimodefcribiturdcbcllatio 
hoftiu  prcfcns.  fccund6pr^crita&  futuraibi,  Dnsinfnr.Civ 
ca  primum  dicitur ;  7V(o«rf.i.nouum  modum  dcbcllandi  ho- 
flcs  U.  coiuin  uuicatcs,qua:  uouuascxponitur,cum  dicitur. 

9     Clypeui 


7  Clypeus,&c.  Iii  Hcb.  habctur  inlfraeUiza  q, quadraginti 
milibus  non  iungitur  cum  Ifrael,  &i.  boc  vidctur  ex  co  c],  di- 
(Llum  cft  cap.prxcc.g»  Barac  iuit  ad  pugnam  cum  dcccm  mi 
libus  tantiim  .  propter  q,  Hcb.  cxponunt  f ic  litcram  itianH 
ClypcHs  &  hasiafi  ap.i.  non  apparucrunt  .  &c  accipitur  hic  Gi-i, 
pro  no .  In  Ifrael.i.in  dcccm  milibus  pugnatoribus  dc  Ifracl 
qui  incrmes  lucruntad  prxlium,8c  fuppJcndum  cft,cum  tn 
cxercitus  aduerfariorum  cflctcx  xl.ijiihbus.i.in  nu-xl.milia 
armatorum,  &C  talis  modusloqucndi  vbi  oportctaliqua  fup- 
plc  rcqui  apud  Hcb.vocaturdccurtatu5,frcqucnccr  inucni- 
cur  in  facra  fcripcura  maximcmccrica  ,  cuiufmodicff  iftiKi 
cancicum  Dcbora:in  Heb.  Poflc^rauc  dici  iccuncKiiTr  cranf- 
lacioncm  noifram  iungcndo  ly  .xl.miUbus cntn  ly  ifraeU^uod 
Iiccc  a  pnncipio  bclli  fucrunc  cancum  x.milia  cum  Barac,  ea 
mcn  quando  inccpic  llipcrarc  aducrfarios  ,  mulri  dc  Ifracl 
priustimorc  impcditi  vcncrunt  ad  pra^Iium  iungcndo^fc 
cxercitui  Barac,itaqu6d  afccndit  ad  xl  milia. 

8  Cor  meum  dili^u  priiuipLS  .  id  cft  ,  duccs  Jiuius  cxcrcitus. 
Idco  fubditur. 

9  Q.i*t .fpfi^i  voliitate.  Exponat  ficurfupraiprin.huiuscatici. 

I  o  ihii  afcendit.f-pcr riitentes a/inos.id  cfi,pingucs  6c  pulchros 
dcpra;dahoftium, 

I I  Et  fedctis  fipra  in  iudicio  &  arhbutatis  .  quia  anrca  iudiCCS 
no  audebat  irc  dc  loco  ad  locu  ad  uidicandu,  fcd  tunc  piotc- 
rant  irc fccurc Cv: honorificc,  ita  q,  in  ludicio  hic accipit  pio 
irc  ad  iudic:u.quia  homincs  fcdcnccs  in  aialibus  no  ludicat. 

^  Lofiim 


]8; 


ludi 


icLim 


Cap.  V. 


i8<^ 


»  T  Legis  non  aber  rantes  Icilicet, 

dcntem  fiiper  afinas  prouocat  ad  bencdlcendum  dominum 

-''^    •    •  itvbi 


b  f  Id  eft  laudate.        c  T  Populmn  fe- 
licendum  dominiim. 

i  coliifi  {unt  currus,&  ho 


BtllC 

.'jm. 


|;n>a 
^iina 
fltib. 

.b. 

iaa. 


iufl:itia;domini,&  t  clemcnria:  forris  IlVael. 

a  T  Domus  domini  fcUicet,quia  benediclo  doniino  &  laudato  In  loco  vi-florie, 
dcfccndcrunt  in  domum  dominiivt  ibi  'audarcnt  orantcs  &  facrilicia  otfcretcs. 

Tuncdefccnditpopulusdominiadpdrtas, 

a  T  Hoc  in  Hebraco  non  habetur.  b  f  Adam.  rrophctia  exuigit  in  ad- 

uentu  Chrifti,  8c  populos  ad  tidem  exutgere  facit. 

&cbtinuitprincipatum.SurgefurgeDebo 


a  T  In  Hebrxo:  prardaie  pridam  tuam. 
capit  qui  ccleitis  patiis  rcfponfa  cuilodit. 


b  f  Captiuitatem  dc  hoilibus 
b 


Barac,&  apprehende  captiuos  tuos  fih  Abi- 

a  T  Adanian.refponfionis  patris.  b  f  Rcliciuiz  Ifrael  falu.T  fient. 

c  T  In  Hcbno  Dhs  proptcr  me  in  fortibus  dimicat ,  &  eli  vo.f  totius  populi , 

ndem,tSaluat«E{untrelicjuia;popu!i.Ddmi 

a  f  Contra  Acgyptios:  &  cfteros  eorum  Inim  cos. 
b  f  In  Exodo  lcgitiu  .  Fiigauit  loluc  Amalcc  &  populii  eius  in  ore  gladii ,  &c. 
—  -  -  -  "       b* 


B 

1  res. 

jr 
l.cri- 

K  po- 

i.ice- 


T 


^  Procopius.  Ve£ti  mulis  nitidis ,  id  cft,  potences  Ifrael, 
& qui in  icinere populo prarcedicis,  quiquc mdicio eftis prs- 
fcdi,  canquam  fuper  lyra  quada 
carmen  v  idloriale  pulface. 

•5«  Rupertus.  Ecquafiincerro  3,1^     .     .    . 

gafrenc,vbi&quandolaudabi-=  ^  Via,loquuBmi 

^  ,  .  ;    TU  r  I  a  f  Adaman.  Sacrmcium  Deoacceptabile  quod  oftcretur  inmmtia&  icquitate 

musdominum?  Illarelpondic    ,    n-         r  ar      ^        ix  ■  l       " 

Vbi coll.fi funccurrus .  Acfi di-  ^  ftium  fufiocatus  efl  cxcrcitus ,  ibi  narrentur 

cercc  .•  Quamuis  femper  &  vbi- 

que  Dcus  laud.indus  fic ,  modo 

tamen  a  vobis  laudadus  eft ,  qui 

inimicos  vefiros  fubuercic,ficuc 

Acgypcios  i  mari  rubro.  Ad  por 

ras  aucem  domus  Domini ,  quia 

bcncdi£toi5«:  collaudacoinloco  r         r  "        ., '1  ~  •       "    n 

viaoria:Domino,eumcollau-  c  ra,  iurge  lurgc&loquerecanticum.  Surge 

dauerunc,  oraciones  &  vitlimas 
ei  offercnccs. 

a  Collififunt.  Quafi  d.quamuis 
femper  &  vbique  laudandus  lic 
Dcus,nonnc  hic  potius  laudan- 
dus  &  bcncdiccndus  efl,qui  fub 
uercic  inimicos  noflros  ,  ficuc 
fubuercic  Acgypcios  in  mari  ra- 
bro? 

b  ibinarrefitnr.  Adam.  LXX. 
lufti  conforcacifuncin  Ifrael.In 
alijs  gcncibus qui  corporis roba 
re  forciores  func  potcnces  d  lain 
tur  in  priElio .  In  Ifracl  vero  qui 
iuftiorcs .-  q uia  iufiicia  eciam  vi- 
ribus  infirma  vincic.  Iniuftitia 
vcro  &  fi  mulcos  habcac  bellaco 
res  validos  fuperatur.ergo  in  no 
firagenccaucper  iufiiciam  fiipe 
ramus :  auc  per  iniufticiam  vm- 
cimur. 

c  Surgefnrge.  InHebrxonori 
habecur :  fed  expcrgifcere  fpi.  itn , 
fciliccc  propheci^.perfedti  enim 
dodorcs  Dcboramprouocanc, 
vccxpcrgifcacur  Ipiricu  prophc 
tix&laiidis. 

^.  Procopius.  Snrge,furge, 
Id  cfi ,  lufiiciam  prouche ,  po- 
pulum  confirma,proDci  glo- 
ria  ,  ac  populi  falucc  cxurge . 
Surgc&confirma,qucmadmo- 
dum  quoque  ad  Mofcn  didum 
C^.Stesarne.  Ec  DauidinquiC, 
Steterunt  pedes  noHri  :n  atriji  tuis 
Hierufulem.  Tu  Deboraconfir- 
nia  Barac .  Suggerunc  cnim  no- 

bis 


bis  in  domino  vires  fan6liquoque,cum  nobis  animum  con 

cra  hoftcs  inftruunc. 

•?«  Rupcrcus.  Dcboraprouo- 
cacur,  vcexpcrgifcacur  in  fpiri- 
cu  prophecia:  &:  laudis ,  &L  non 
ccircc  d hiudi  bus  Dci .  Barac  au- 
tcm  monccur  ,  vc  dcpra^dccur 


d  nuslinfortibusdimicauit.ExEphraimtde  6  ben&:Gad 

a  T  loiiic.  "7 

b  l'  Saul  fcilicet  prccipiente  domino  Amalec  deieuit:  quod  Debota  multo  ante    q 
propheuuir.  " 

lcuit  eos  in  Amalec :  &  poft  t  eu  m  in  Benia- 

C    a  T  Hoc  in  Hebrio  non  habe;ur;  fcd  apcriendi  fcnfus  gratia  additum  eft. 


rcliquias  hoftium  fuorum  ,  & 
ad  incernecionem  vfque  eos 
pcrducac,&;  nomen  fibi  victo- 
rix  laudabiliccracquirac  Sequi 
tur. 

d  4«  Ejt  Fphr.iim  deleuit  cos ,  &c. 
Id  cft,  lofuc  cxiftcns  de  cribu 
Ephraim,dcleuic  forccs  inimi- 
cos  Ilrael  in  Aaialcch ,  &  popu- 
lum  eius  in  ore  gladij,ficuc  legi- 
tur  in  libro  Exod.  cap.  i  7.  Etpofl 
lofue ,  Saul  populum  .Amalech  prx- 
cipienie  domino ,  deleuit, 
e  ^De  Machirprincipes  defcende . 
Procopius.  Machir  films  eft  Ma 
naflis ,  vjcra  lordanem  cum  Ru- 
cerramTorcicus,  fra- 
cer  germanus  eius  ex  vcroque 
parcncceft  Ephraim.  Ifti  icaque 
fuos  vlcuri  fracres  ,  indagacum 
hoftes  defcenderunt . 


t  propter  font 
tiun  laculan- 
tiu'Ti  ragguas 
inter locu  ubi 
h.uiri!  aqua. 
t  iuftiti-E  uil- 
Urum  eius  in. 


minin  populostuosoAmalec.  De  Machir        *  Rupercus.  Pnncipesifto- 

a  T  Ad  pofterncndum  fcilicct  Sifatam.  b  T  Defcendcrum  fcilicet.        ^°  TUm  defccndcrunc  ,  qUI  eXCrci- 

tprincipesdelcenderunt,  &  de  Zabulon- 
t  qui  exercitum  ducerent  ad  bellandum. 


a  T  D  jftoras  legs  fcilicet. 


b  Adbellanduni. 


I  I 


tum  duccrenc  ad  bcllandum, 
id  eft ,  proftcrnendum  Sffaram, 
&  ad  Deum  coUaudandum  & 
exorandum. 


DucesKfacharfuerecumDeboraj&tBa-i^f  ^  i^^i  ^juafi  in  pr^ceps ,  &c. 

T  Quiaqaidira  parsillojum  cum  Dcboraad  laudanduin  Dcum  remanlit:pats  Rnr>^rriic     'Rirtr' nrprifnc  \7,«i-Uo 

autcm  fccuti  funt  barac ,  ad  populum  exhottandum  &  fifaram  debellandum.  IVlipLl  Llli.   Darac  CrCUCIl!»  VCl  Oa 

f  racLiertigiafuntlecuti,  t  quiquafiin  prjc-  *^  Dommi ,  fc  difcrimini  dcdic, 

a  T  Prxcipitans  l'e  fcilicct  in  lorrentcm  Cif  )n,8c  pcrfcqucns  inimicos.  pCiECipiCanS  IC  in  CorrcnCCm  Cy 

ceps ,  ac  baratrum  fe  difcrimini  dedit.Diui  '"^  1?"'  perfequens  &:  debellans  Si- 

^  Tsupcrborum.  m  ;iK  farxexcrcicum. 

fo contra  fe  Ruben  t  magnanimorum  re-  \l  S    ^'«/"''-  ^ox  Dcborx  incre- 


eft  contentio 


-       ,    ,  ^.  pancis  Ruben  qui  uTiperio  do- 

perta  elt  contentio  .    Quare  habitas  interiy  mim  non  obcemperauic  cum 

a  Tuos.f  &  vicinarum  vrbiuin.  b  ^ia  gteges  oulbus  abundas  fcrua         f  jraCnbuS  fuis  ,  VC  dcbcllarCC  ini- 

lecupis:  &  eorum  libilos  potius  audireaelcctaiis  quara  cumrtatribus  tuisoc  .  /•   j 

cuuere  inimicis  .  Sc  impetio  domini  fuperbus  comradicis.  miCOSzicd  pCrCerriCUS,  oC  VCCblS 

tduos  terminos,  utaiidias  fibilosgregum  ?  18  domini  incredulus  diuific  feab 
Diuifo  amtra  fc  Ruben    rnagnanimotum  ,,  ^;yefb'rc%™s&"i'„%'! 

Conua  imperium  dorauu.  Increpando  hoc  dicit :  quia  Rubcn  Sc  Gad  .'  .'^     .       .  r~'^ 

perraanfit.  Hcu  prophcci^E  mcrcpacur  fic : 

repertaeftcontentio.GalaadtransIordane^®^*-"'^  '^«^""^  '«^^''  '^""^  terminos 

a  Videns  Ruben  &  Gad  frati  bus  fuis  deeire  ,  nauibus  fiigam  arripuit.  ^.  I   ^  f .   In  HcbrXO  aUCCm  HOn  ha- 

b  Incrcpa;  quod  Afcr  mingio  po-us  fiigara  arnpuit  quam  fralribus  ope  fetat.  2,Z  bcCUT  duCS 

^elccbatj&Denuacabatnauibus.AIar  ha-  '  ^znt 


tHTachar  (teut 
Bjrac  inualle, 
tmilTus  edctt 
pedibus  fuis. 
trnifui  ennt 
cooitabuc  cor 
de(iiel  ma^nf 
eiant:  «>gita- 
tioncs  coic^s^ 


NICOLAVS    DE    LYIIA. 

1    Loquimini.  id  eft,  narrate  beneficia  Dei. 

X    Vhi  colli.  fimt.  grandine  &  ccmpcftace  cadertce  fuper  cos. 

3  ybi  nar.  quibus  inccrfecicimpios. 

4  Et  cler.  inifor.  quia  clcmencia  Dci  dcdic  eis  forcicudinem 
ad  fupcrandum  aduerfarios.  C.ECera  pacenc. 

5  ^ Dominus in.  Hic  clcicribicur dcbeilacio  hoftium  prrcccri- 
ta  vi.  fucura,  cum  dicicur :  Domi.  i.in  forcibus  concra  forccs. 

6  Dimica.  &C  ponic  exemplum  dc  prxccrico,  diccns. 

7  ExEphraim  de.  quia  lofue  tuic  dc  cribu  Ephraim,  qui  dc- 
bellauic  Amalec,  vc  habccur  Exod.  17.  Confcqucnccr  poni- 
tur  cxemplun  defucuro,cum  dicicur. 

8  Et  poll.  quia  Saul  qui  fuic  dc  cribu  Bcniamin  dcbcllauic 
&deleuicAmalcc,vchabccurt.  Regum  i^. 

9  Df  Machir.  Hic  confcqucnccr  Dcbora  recicac  conftancia 
iiliorum  Ifrael  qui  iuerunc  cum  Barac  ad  prxlium ,  &  igna- 
uiamillorum  qui  irc  nolucrunc  :commiftim  loqucndo  de 
iftis  &  dc  illis  diccns :  De  Machir  princi.  Machir  enim  fuic  fi- 
lius  Manafie :  dc  cuius  tribu  aliqui  fuerunc  in  hoc  excrcicu. 

10  £K/f.fiaicpacecexdiLtiscap.4. 

Ji  Duces  ifUchar.  quia  aliquidc  illa  tribu ftecerunccum 
Dcbora  ad  dcprccandum  dominum . 

1 1  Et  Barac.  ve.fnutfc.  quia  alij  iuerunc  cum  Barac  ad  pu- 
gnandum. 

13       iJ«* 


1 3  Qui  quafi  in  prxceps  ac  baratrumfe.  perfcquendo  aduerfa- 
rios  pcr  loca  decliuiaacafpera. 

14  Diuifo  contra  fe  J\uben .  In  illa  enim  tribu  erant  quardam . 
concenciones  inccftinx,  propter  quas  noluerunc  vcnire  ad 
prxlium  cum  Barac.  Idco  fubdicur. 

1 5  Magnani.  id  eft ,  fupcrborum. 

1 6  I{eperta .  quia  mamfefta  fuic alijs  cribubus  ex  hoc  fa6lo. 

1 7  U^are  ha.&c.  quia  fors  Ruben  fuic  fupcr  lordanem  flu- 
uium:  quidiuidcbaccerram  duarumcribuumi3i:dimidia:a 
tcrra  aliarum  cribuum. 

j  8     yt  audias.  id  eft ,  balatus .  illa  enim  cribus  dcleaabacur 

in  calibus,  quia  habebac  pccora  mulca ,  &;inccndcb.u  nucri-. 

cioni  &c  mulciplicacioni  corum  ;  vc  habccur  Num.i  j. 

1 9     Diuifo  conira.  rcpecicur  ad  maiorem  adfirmacionem.  & 

quiaficucin  cancilcnis  idem repccicur,  ficiniftocancico.&: 

exponacur  ficuc  prius. 

zo     Galaad  trarts  lord.  nolcns  vcnire  ad  pra:lium  ficuc  piger 

&:ignauus. 

1 1     Et  Dan  vacabat.  pro  mercibus  cxerccndis,  quia  fors  fua 

fuic  fuper  liccus  maris  mcdicerranei ,  &  ideo  noluic  venire 

ad  pr.Elium  incencus  ad  lucrum,  &:  eodem  modo  exponicur 

quod  fubdicur. 

22     Ufer  habitabat,  &c.  Zabulon  -vero ,  &c.  Ifti  commcndan- 

tur  deprobicacc&: audacia:  quiaexipfis  principalicerexer- 

citus  erac :  vcpacec  fupra4.cap. 

*  1  Inrc' 


I 


8; 


GIol.ordi.&NicolaidcLyra.      i88 


£xo<].i4.g. 


a     De  cctlo  itmUatum  t^ 

A  contra,  &c.    ^  Rupcr- 

tus.  Qu,'a  in  ouadra— 

gincamilibus  Iiraclcly- 

pcus  &:   ha(k  inucmri 

non  potucrac ,  idcirco 

dominus  dc  ccclo  Inpi- 

•t  rup«r  exeel-  dibus  grandinis  &:igni 

«aajri.  dimicauit  {>ro  cis  con- 

tra  hoflcs  fuos .  Sccllar , 

angcli  incelligantiir,qui 

dcc^lo  concra  S.faram 

rign.iucrunc. 
Traxit   cadauera    eo- 
rnm ,  crc.  In  mare  ru- 
brum ,  quod  cft  Cadu- 
mim :  quod  inccrprcta- 
tur    anciquoruni  ;  c6  - 
quod  antiaua  miracula 
ibi  func  fada  tranfcun- 
tibus  filijs  Ifrael,  &  pcr- 
euncibus  Aeg\'pci)s:  vc 
pro  cadaucnbus  Acgy- 
pciorum  habcac  p.fccs, 
i\:  bci\\x  maris  rubri 
cadauera     Chananxo-  < 
rum. 
tqu.nfljt»«flc  c  ^  Conculca  animit  mca 
i  calcatjonib.  robuflos  .  RupCrcUS.  Hoc 

irel  fono  pccio  Debora  in  pcrfona  to- 

~ ""   cius  Ifraclis  dicit,  vc  om 

ncs  vho  animo  robu- 
ftorum  ho(iium  fuo- 
rum  colla  coculcarcnt , 
ficutin  libro  Jofuclegi- 
tur  de  quinque  reeibus 
Chanan^orum  .  Lapi- 
P  d.bus    grandinum    de 

io.ubu».         ^^  equorum   cecidilfe 
,  traduntur .  Quid  igitur 

putas    equitJDus  acci- 
difle? 

^CA  P. 


B 


i  Cjculubit. 


forciuiu  cius 
Jdeli  cquoiQ 
<iut  fortiuni. 


bitabatin  littorcmaris,  &inporm- 
bus  morabatur.ZabulS  vcro  &:Nepli 

f  Cstcii  dsficientibus  hx  iax  tnbui  obtulctunc  aniiu3>  luai  in  V 
ti  n  Kcztone  M:coine  idcit  excclfi :  qu!«  pto  f  opulo  Oci  fe  obia- 
letu.i:  diciuuini. 

thali  obtulcrunt  animas  fuas  morci 

THo.Ulisde.iiio. 

tinrcgioncMcrome.  Vcncrutrcgcs  i 

a  t  *i2i fcilicet  Ubin  fubditi  er»n..  2 

&  pugnaucrunt :  Pugnaucrunt  regcs  j 

a  T  Piouincia  in quj  e  i  torrens  C.fon  iuxti  squi»  M-'»edd m. 

f  SuLfinnacio :  quia. n?c aiiiin is  fua» T:. u.'.u;runt. 

Chanaan  in  Tanach,iuxtaa<.]uas  'vja 
geddo,  &  tamen  nihil  tulcrcpra:dan  4 

af  Quja  in  x.in.libot  lliaeliiecdyf:useiaiinccha.a. 
b  T  Ciandine  Sc  igni. 

tcs.  De  cxlodimicatum  eft  contra  5 

a  f  Angeli  qui  co;uta  Sifaiain  pugmurtunt. 

eos ,  llella:  manetes  in  ordine  &  cur-  ^ 
fufuoaducrlus  Sifaram  pugnauerur: 
^  Torrcns  Ci(bn  traxit  cadauera  eo- 
rum  ;  Torrens  Cadumim  i  Torrens  7 

af  Vox  populi  fefe  magnanunicer  exhoicaiici»  eft :  vt  conculcet 
colla  inimicoruiu  fu.niiin. 

Ci(on.  tConculcaanimamea  robu-  8 

a  f  L^picibus  gtaiiiiini»  de  cclo  milSs  quafi  fi  vnguiat  equo.um  la-    9 
pidibui  |:ercufl.v  cecid;cunc .  Qird  putas  eqjicibus  accidille  i 

ftos.  Vngula:  equorum  i  cccidcrunt,  lo 
fugientibus  impetu,  &:perpra:ceps 
ruentibus  fortiflimis  holtium  .  Ma- 

a  f  Mirliacl  qui  lubet  per  Dclbonm  maiedice.re  M-Jioz,  id  el  con 
rracia:  poi(;llaci,qu.-i:  pixcrac  Chananzis.Meioz  cniin  uuetpicc^tiu 
aic;inuin  .  Czceci  e.uina:igehsdiinicant;bas  pro  if  acl,  apo.iata 
an^eli  CK>n  foiuut  non  pu^iuuecunt  lcd  .;.;am  auu^rraii  funt. 


I  I 


iedicitc  tcrrx  Meroz,  dicit  anoelus 


lahelvxorHabcrCincit&benedi-  H 

a  f  D;mini.  .b  Sapiemer  Sc  prudcntet  fecic. 

catur'intabcrnaculofud  Aquam  ,j 

a  Vi  hoiUs  fiiiuius  fc  ctcdrict  i!li,Jlac  quidein  no  vmum  dedic: 
qaia  doinus  l<.echab  vinum  non  bibit. 

pctenti  lac  dedit  &  in  phialat  prin-  ,  (S 
cipumobtulitbutyru-n.  Siniftram  »7 
manum  mifitad  clauu  &  dcxtera 
ad  fibrorum  malleoSjperculfitquc 
Silaram  [  quxrens  in  capitc  vulneri 
locum  ,  &  tcmpus  valide  perforas, 
inrer  pedes  eias  ruit,defccit  &  mor 
tuus  eft.  Volucbat  ante  pedes  eius, 
ikiaccbat  exannnis  &miferabilis. 

f  Irrilio. 

Pcr  fencftram  refpiciens  vlulabat  ig 
mater  eius,  &  de  c?naculo  loqucba 
tur/  Cur  morat  regrcdi  curruseius, 
quare  tardauerunt  pedes  quadriga- 
rum  illius  ?  t  Vna  fapientior  c^teris 
vxonbus  eius ,  ha:c  iojrui  verba  rc- 
fpo Jit:  Forfitan  niic  diuidit  fpolia,  '^ 
&pulcherrima  toEminaru  cligitur  2.1 
ci  Vcftes  diuerfbrum  coloru  Sifa- 
IX  traduntur  in  prarda ,  &  fupellex 
varia  ad  ornanda  colla  congcritur. 
Sicpcreant  omnes  inimici  tui  do 


domini  ,   maledicite  habitatoribus  i,  mine:quiautcmdiIigatte,ficutfol 
cius,quianonvencruntadauxiIium      »^^  ?"^  ^"°  fplendet,  ita  rutilenr. 

1,  .,  a  1  Adam.Q;^  elcit  terra  dum  quieiiit  pcccatum:  mouctut  au- 

1  Beiiacotmn.  ^^^  teiia,  u  cil  qui  habiiant  teiiaincumaiumasbominumo- 

domini,  inadiutoriumtfortifsimo-     nenc&comuibampeccaa.  ^ 

a  Sanaas  fcilicet  Saram,Kcbeccam,B.achcl,Liam,  &  huiufincdi.  QuicUliqUC   CCrra  pCr  qUadragmta 

rumcius.  Bcneditta  intcr  rauiiercs  ij  annos. 


ii 


NI  COL  AVS  DE   J.YRA. 

t  Jn  re^ione  Merome.  id  eft ,  cxcclfa,  quia  in  mortte  Tbahor 
fuic  congregatus  exercitus  Bar.ic,  ut  fuit  diftum  fupra  4.  ca. 

3  yeneruni  reges.  qui  erant  conf^dcrati  ipfi  labin. 

5  Et  pugnauerunt.  quia  vencrunt  ad  expugnandum  Barac 
&:eius exercitum :  vt  habctur  fupra  4.cap. 

4  7{ilnl.  Minus  dicit &  plus  fignificac ;  veneranc en im  ad 
dcprxdandum  terram  Ifracl,&  canien  ipfi  &  fua  ibidem  re- 
manlcranc. 

j  De  cx  Hic confcqucntcr  Dclbora  explicac  cui  ifta  vido- 
ria  ficatcnbuenda ,  fcilicec  ipli  Deo :  &:  idco  dicicur :  De  cx- 
lo  din.icatum ,  fcilicct  fulgure  &  grandine. 

6  SulU  manentesinord'.  hoc  diciturad  diffcrcntiam  illius 
vi(9torijEqua?faaaef^a  Dco  pcr  lofuc :  vt  habecurlofue  10. 
quia  tunc  fol  &:  luna  itctcrunt  p.-.r  fpatium  vnius  dici:in  hac 
aatem  vidoria non ftctcrunt,fcd  proccfferunt in  curfu  iao. 

7  Torrens  Cifon ,  &c.  Cifon  ic  Cadumin  funt  nomina  tor- 
rcntium  propc  quos  fuit  bcUum,  &:  multi  cceidcrunt  ibi  Sc 
fucrunt  fubnierli. 

8  Conctilca  anima  mea.  id  efl,  defpicc. 

$  V^buiios.  id  eft ,  Sifaram  6c  debcllatorcs  fuos ;  qui  confi- 
dcntcs  in  fua  fbrtitudinc  volebant  populii  domini  dclcre. 

10  y>ig_ulx equorum  cc.  cx  magnirudinc grandinis  &i  fujgu- 
ris&:  afpcntatc  locorum  fucrunc  ]^(xlk.  difiipata:. 

11  Maledicite  terrx  Mero7^,&c.  Dicuntexpofitorcs  noftri 
communiccr;quod  angclus  dominihicaccipiturproMi- 
chacle,qui  pricrat  fili)s  Ifracl  ad cufiodiam :  vt  habetur 
Dan.  loMeroz  auremcfinomen  d^monisqui  cxcitiuic 
Sifaram&;  fuosadvcnicndumcontrafilios  Ifracj  :cuidixic 
Micb.iel  cfle  malediccndum  &:  malis  angclis  fibi  adiunrtis. 
idcofubditur. 

1 1  MaUdicitchabita.  \d  cfi,  cxercitus  domin  j,qui  erat  exer 
citus  Ifrael :  fcd  magis  vcnerunc  ad  nocendum.fic  ergo  cx- 
ponuntcommunicer  dodorcs  cacholici.Hebra:i  aucem  ali- 
ter  txponunc  diccntcs :  quod  angclus  domini  hic  intelli- 
gitur  ipfe  Barac  miflus  a  Deo  ad  pugnam  prxdidam,  vt  pa- 
tct  cx  didtis  fupra  4.cap.  Angelus  enim  idcm  cfl,  quod  imn- 


tius ,  Maleath  enim  quod  eft  nomen  Hcbraicum ;  icquiuo- 

cum  cii  ad  angclum  6i.  ad  nuntium .  Meroz  autem  nonien 

hominis  potentis,  qui  habitaCpropelocum  vbi  fuic  bellum, 

&:  idco  magis  fuic  reprchefibilis,  eo  quod  noluit  venirequo 

alijqui  erantlonge.  propterquodBaracdixiteimalediccn- 

dum  6chominibus  fub  eius  potcftaceconfticucis,  &:ha:cex- 

poficio  magis  vidccur  concordare  littera:. 

I?     Benedi.  Hicconfequenter  Delbora  commcndac  lahel 

qu^  Sifaram  interfccit,vt  pacecex  pra:dictis  4.cap. 

1 4     Benedicatur  in  tabernaculo  •  In  Hebraro  habecur :  Trx  mu- 

licribns  iu  tabernaculo  benedicatur :  id  cfi,  prx  mulieribus  habi- 

cantibus  In  tabcrnaculis,qu2  non  leguntur  feciffc  tam  viri- 

liter&rcauire.  idco  fubditur. 

I  j    ^cjuar.f  pfienti  lac.  vc  citius  dormirec  &:  grauius.vc  didu 

ertfupra^.capitiilo.  ^- 

16  £f;«p/>j<j/<j..iQ'cfl',aptaproprincipibus. 

17  Obtnlit  buty.  id  efl ,  lac pinguc .  Phiala  enim  uc uidctur 
non  eft  vasapcum  pro  butyro.nam  fecundum  Ifid.ctymol. 
vlti.  inter vafi potatoiia numeratur . Hcbi asi tamcn dicunc 
hic;in  phiala.i.in  bacino. ' 'jas  catino,cft  ctiam  vas  in  quo  po 
ccft  otierri  butvruin  propi  ''  diaum .  S>c  fccundum  hoc  di- 
cuntaliqui  quod  no  folum  x.tuilitei  potum  utpcrierat,  fcd 
etiam  cibuin.Cijtcra  patcnt  ik  Ifrera  vfque  ibi.  ^ 

1 8  Terfcnelham.  vbi  defcnbituT  .rnxietas  matris  Sifarx,eo 
quod  ultra  modum  tardabat  venii  c  ,  quam  nurus  fuauoies 
confolan  rcfpond:t. 

1 9  Forfitan  niinc  diuidit  fpolia .  bellato.ri'hus  fuis. 

10  Et  pulcherrithafaminaru?//.  dcHehrXi^. 

1 1  Eli<(,iiur.  ad  concubitum.  Vlcimo  poniturconclufio  can 
cicicumdicitur. 

2 1  Sicpereant  omnes  inimici  f  «/.qui  tc  in  cuis  fixlclibus  perfc- 
quuncur :  ficucdiitum cft  Saulo  Aot.i).a.  Saule saule,  quidttu 
perfcqueris  f" 

2  3  J2i''  aiitem  diUgutit.  In  Heb.  pro  in  orcu  fuo,  habetur  big- 
burato.i.in  fortitudine  fua  n,  exponut  Hebr^i  de  illa  fortitu 
dine  folis  futura.  dc  qua  df  Efa.  ^o.  f  Erii  lux  lunxftcut luxfo- 
Us,  cSr  luxfolis  eritfeptempliciterficut  luxfeptm  dierutn. 

^e  CAP. 


D 


B 


189 


lofi 


Lie 


C    A    P.      VI. 

Ecerunt .  ^  lofcphus  i  Poft  mortcm  B.irac  & 
Debora:,  Madianitas  rogantcs  Amalcchitas&: 
Arabes,ca(trflmet3ti  (lint  fuper  Ifr.ielitas:  &C 
congreCIos  libmiet  viri  pugtiaccs  interemerut, 


Cap  VL 


190 


C  A  P. 


&cijdadcprc- 
dabatur.  Nam 
jcftatis  tcmpo- 
re  agetcs  cxcr- 
citi.im,perhye 
incmlil"aclitas 
colere  tcrram 
permittcbant, 
vt  laborantcs 
coprimcre  fa- 
cilJimc  pofsct. 
Erat  igitur  fa- 
nics ,  &:  cibo- 
rum  maxima 
difficultas. 

.i<  Hcbrxi, 
ani  fcptcm  dc 
quibusdicitiir, 
f  ceruht  Ifiaiii- 
tAmalumincon- 
fpetiu  dni ,  erc. 
pcrtinet  ad  Ge 
dconis  tcmpo- 
ra,  qiiidomina 
tu  tcnuilfe  dici 
tiir  annis  qua- 
dragintn. 

Adam.Non 
dicuntur  inua- 
luide  fupcrpo 
pulum  Dci  clu 
preccpta  cufto 
diunt.Ci.imer- 

goncgligercco^pitmoxinualuithoftis.Aducrfuninosquo 
que  qui  Ifracl  fccundum  fpiritum  dicimur,  fpiritualis  hofJis 
infurgitcum  ncgbgimus  mandataDei,  &c  inimicistradi- 
mur,"cum  a  gratia  Dci  dcferimur. 

b  Cim(juc fe.  Adzm  Hiccpaticbaturlfraclfccundumcar- 
ncm  Scmin.abat  rerram  :  lcd  quia  pro  peccatis  fuis  traditus 
crat  mimicis  pro  f rugibus  corruptionem  mctcbat .  Nos  vc- 
roquifccundum  fpiritum  Ifracl  nominamur  ,  aliquando 
feminamus,&:  nonpoirunt  inimici  fcmin.ata  corrumpcrc 
vcl  inlidian  agricultura:  noftrs .  Eft  autcm  quando  fata  no- 
Itra  corrumpuntur ,  vndc  :  Q^dfemirKit  in  carne^  de  carne  rnetet 
corruptionem .  iliii  antem  leminat  in Pfitiiu  >  de  fpiritu  mctet  vitam 
tffr>-«jw.Madianita:crgo  fcminacorumcorrumpuntqui  in 
carnc  feminant,  &  corum  fruc^us  extcrminantur  &  percut. 
Qux  vcro  in  fpiritu  feminantur,non  piit  Madianit^corruni 
perc.  Non.n.polTunt  dsmoncs  afccndcrc  ad  fpirituales  ca- 
pos,&:  noualiafpiritustcmcrarc^coru.f.qui  non  fcminat  fu- 
pcr  fpinas,  fed  innouant  flbi  noualia.  Frcquetcr  ctiaaccidit, 
^ vt  qui^ 


vt  qui  in  fpirituali opcrc  multum  dcfudas  plurimos  frudus  Dfv 
fcccrit,&:  rcpleuerit  horrca  llia  fruge  iufti ti9,&  multa  bcna    .^ 
operacondidcrit  in  conclaui  confcicntiiE ,  (^d  (i  ncgligat  Sc 
poft  laborcm  procliuis ad  voluptarem  vcrgat^omma illa  bo. 
norum  fcminadominantchbidmecorrumpentur.  Ideodi-  Prou.i.d. 

&um  cHiOrnni: 

VI. 


T  Adam.Dimi  cfTet  iuftitb  in  tena  qirTOilfc  dicitur ;  dimi  amcm  irreui^iniquitas  5c  fece- 
runt  inalumin  conriieftu  doir.ini,  tiadidit  eos  111  mnnuMndian.     . 

Ecerunc  autcm  filij  Ifrael  maluni  in  confpediu 

a  f  Dxmonum. 

dommi,  qui  tradidit  illos  in  manu  Madian  fe- 

a  f  Perfcfta  &  com.igna  paniieniia.  b  f  Spirituali  afflifticne. 

ptem  annis ,  &  oppre/Ti  funt  valde  ab  eis.  Fece- 
runtque  fibi  antra  &  fpcluncas  in  montibus  *  & 
munitiffima  ad  repugnandum  loca^  .    Cumque 

a  f  Qui  fcinirat  in  caiii;  de  caiuc  nictet  torruptionem. 

leififlec  Uracl:  afcendebat  Madian&:  Amalec  cjcterique  orientalium 
nationum  :  &  t  apud  cos  figentcs  centoria  :  ficuc  eranc  in  t  herbis 
cun6la  vaftabant  vfque  ad  introitum  Gazic :  nihilque omnino  ad  vitam 
pcrtinensrelinquebantin  lfrael,nonoues  ,  non  boues,  non  afinos. 
Ipli  enim  &:  vniuerfi  greges  eorum  veniebant  cum  tabernaculis  fuis 
6c  inftar  locuftarum  vniuerfa  complebant :  innumcra  multitudo : 
hominum  &  camelorum,  quicquid  tecigeranc  deuaftantes  .  t  Hu- 
miliatufquecft  Ifrael  valdein  confpedu  Madian:  &c  clamauitad  do- 
c  minum  ,  poftulans  auxilium  concra  Madianitas.  Qui  mific  ad  cos 
virum  prophetam,  &  locutus  eft  :  Ha^c  dicit  dominus  Deus  Ifraelj 
Ego  vos  fcci  confcendere  de  Acgypto,&:  cduxi  vos  de  domo  feruitutis, 
&liberaui  de  manu  Aegyptiorum  &  omniuminimicorum  qui  afflige- 
bant  vos .  Eicciq;  eos  ad  mtroitum  veftrum,&:  tradidi  vobis  lerram  eo- 


citfiotliiip^rnjcor, 

r«/fw.  Cufiodie 
dum  cfl-  igicur; 
cor  ab  01  pcccA; 
^  to:pr.ircipuc  in 
temporc  pcrfe 
cutionis.  Si  tis 
cnim  tunc  dcr 
negctfidi3,om 
ncsiutfitiefru- 

3  dusan:iiiit,nu-. 
dus  repentefa 

4  itus  &:  inanis,; 

5  &;diuqu.t(i£', 
&;multdvixla 

t  borc  coUettus- 
flibird  ois  la* 
borciTundit'',^^ 
cundumiUud; 
Omnes  ininfiititi: 
,  eins  quasfeceraty 
non  recordabuni.- 
Oremus  ergo 
vt  pcrfecutio- 
ncm  fuftinere 
y  poilimus,  quia., 
tribubtib  patien 
tiam  operatur,pa 
tientia  probatio- 
ttem,probatiofpe. 
PriEtendit  cm 
^bafio  noftra 
non  foliim  Vfqucad  vcrba,  fcd  vfquc  ad  fanguinis  prolulio- 
ncm ,  quia  Chriilus  qucm  fcquimur  pro  redeptione  noftra. 
effudit  finguificm  fuum  :  vt  indc  exeamus  loti  in  fanguinc 
noflro.Baptifmus  cnim  finguinis  folus  cff  qui  nos  puriorcs 
rcddit ,  quam  aqua  baptifmi.  de quo  dicitur ;  Baptifmo  habeo 
baptix^ri  qufm  tpos  ncf.  Protufionc  igitur  fui  fanguinis  baptif- 
ma  nominauit.Et  fi  ifta  non  doccns  otFcndo:  vcrcor  nc  ba- 
ptifma  iftud  cmincntius  fit  illo  baptifmatc ,  quod  per  aqua- 
traditur.  lUud.n.acccptum  valde pauci  immacuj.ate  v("q; ad 
cxitij  vit.T  cuftodiunt:  hoc  vero  qui  baptizatus  eft  vltra  pec 
Care  non  potcft.  Et  (i  tcmerarium  no  c(t  in  rcbus  talibas  au-: 
dcrc  aliquid,po(fumus  dieere,  Op  per  illud  baptifma  pcccata 
pnrtcrita  purganrur ,  per  illud  etiam  fiuura  pcrimuntur,  6c 
vcnicns  princcps  huius  mundi  ad  talcm  anima  rion  inucnic- 
quicqua:  imo  fanguinis  profutionc  fopitur:nec  audet  in  ali- 
quocriminari  anima  mortc  fuacIarificatam,fanguinelota. 
C  O^imifit  a^ieni  viriiprophct.vn,  &  locittus^li :  H.tc  dicit ,  (irc 
AVGVSTINVS.  _Cur  non  dicatur  nomcn  huius 

^  propheta% 


*  timente?  ip- 
lb$.-MadiaAir; 


t  .tduerflis . 
tfruilumter- 

IX. 


t  AttenuatuC- 

quc. 

Kom.  ;.a« 


8 


Baptidnus  faa 

guinis. 

Luc.ii.f. 


loan.i^.i. 


Quift.^i.  ta. 

hb.lud. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

Eccrunt.Hic  confetjucnter  dtfcribitnr  ijUai  ta  tribnUtio  qux 
fa6la  futt  per  reges  Madian ,  c?"  i  fua  libcrati  fuerant  ftU] 
Ifraelper  Gedeonem,&  diuiditnr  in  duaspartesfcilicctprm 
cipalem.,&  incidcntalem.fecunda  incipit.g.cap.Trima  in  cuas,  i^-iia 
frirnb  dvfcribitur  tribidaiio.fecundo  liberaiio,ibi:Qui  mificad  cos. 
Cifca  primun  dicitur. 

1  Fecerunt  autem  fi i.  non  dicittir  hic ,  addiderunt  faccre  malum; 
ficutin  alijs  tribulatinnibus  dici'rur  poU  primam  :  cuius  rationern  ad- 
ftgnant  Hebrxi ;  diccntcs ,  qubd  pcr  camicim  DclborA  &  Barac  vJT 
eoruni  merita  pcccata  praterita  erantfitnpliciicr  dimiffa. 

2  C^i  tr.  vt  deformitas  vcL  dcdecus  cuipx  non  tranfiietfine  decore 
iufiiti^. 

5    Fcceruntq;  {\hi. f.pauperes  et  debiles  &  timidi, vt  fe  abfcoderet. 

4  Et  munitiiiima  ad  repu.  quantum  adpoientcs,\tibi  refugium 
haberent. 

5  Cumque  fcui(.iJ  cfl,tempore  vernali  quofemina  incipiuntfru- 
Uificare,  vt  nullus  viHiis  remaneret  Hebrxis. 

M  o  R  A  irrr  E  w:. 

1  Fecerunt autem  filti  Ifrael ,  ttc.  Madi.Pcr  Madian  qui  inter- 
prctatur,in:quitas,d)aboIus  fignificatur  :  qui  pp  cxcellcntia 
malitixnon  folum  iniquus,fcd  etiam  iniquitas  nominatur: 
pcr cxercitum  vcro  Madiandiaboli  fatcllitcs  inrclligucur. 
t  Injjerbis cun£ia uafiabant.Vcrhcrh^s intclliguntur inicia bo 
uorii  opcru^cj  demones  nitutur  dclirucrc,  m  Uuttus  bonus 


6  Ip(i.  icavjubd  pro  inieniperic  acris non  cogcrentiir  exire  de  terra» 
donec  omnia  cffent  confwnpta.  C&tera  patcnt  in  liicra. 

7  Qn^i  mitit  ad.  Hic  confequenter  dcfcribitur  liberalio  de  di£ia  tri- 
bulatione.Circa  cji  fciendiiup  ficiit  fuprii  diClii  eil,ctpatet  ex  decurfu^ 
libri:  (/nfilii  Ifraelpeccabant  affligebantur,  &  (/npcenitebant  libera- 
banturtCt  ideo  dnsprimb  mittit  eis  reprehenforem  vt  yerc  p^jeniteant. 
fecundb  adiutorc  vc  vincant ,  ibi :  Vcnit  autangclus.  Circaprimu 
dicitur:  Qui  mi(it  ad  cos  virum.  Diclit  coitcr  expo/iiores  niijlri,(p 
fuit  angeius  in  Ipecie  viri,&  ille  ide  (jiti  infra  nominatur  angclus.He 
brxiaut  dicunt^rjdfuit  Thincesfilius  Eka%ari  facerdutis.Et  fatis  Hi-r 
detur  ex  textu  ^  iste  miflus  a  Deo  fuerit  hb  uerus,fiuc  fuerit  Phineet 
fiue  alius,(]uia  dicitur  in  fMt«:Mi(it  ad  cos  virum  prophc.  v^^j- 
geli  uerb  infacrafcnptura  non  uocanturprophetiXjijUanturnruihi  oc 
curr'it,et  buc railmabititer  ,  quia  licetprophetica cog>/ttio,fit.clarisir 
notitiafidci :  tarnen  eii  iCnigrnatica.  cognitio  ucrb  angclorum  quico^ 
gnofciit  rcs  in  uerbo  de  qua  esl  hicfermo:claraclt  et  abfjnc  .fnig.matc, 

8  Ego  vos  fcci  con./«  fignis  mirabilibus,/icut in  Exo.continetur^ 

•^:  I  Ne 

indefequaf:fed  p  Mcdian  &  cius  cxcrutu  a  Deo  mittit^Ge 
deon.pcr  quc  .allegorice  Xps  (]gnificac;'.].a  Gedco  intcrprc- 
taccircumicns  in  vccro.qd  bcnccoucnic  homini  Xpo.nam 
ab  inliati  fuscoccptionis  fui t  vir  pfeci:us  m  fcieciis  6c  virtu-: 
tibus  vtero  virginali  circudacus^Hicrm.j  i.d. Crg.xim  dominus. 
noiiunifnpcr  tcrram,  fcmina  ciycHnnlniit  uiru:ti.\iz iic  Xps  i'm  qit 

homo  luit  vir  circumiens  in  vtero,Hu;c  4utcm  dicicur. 

MORAi^ 


191 


Glorordi.&NicolaidcLyra.         192, 


^  prophctar,latcns  caufa  cft :  non  tn  nullam  cflTc  arbicror.  Scd 
A  quia  poft  vcrba  quibus  cxprobrauic  inobcdicntiam  populo, 
fcquitur  fcripcura diccns:  lit  vcnii  anvelns  dni,& Jcdn fxb  efuer- 
CM  t/uje  erat  in  hphra.  non  abfurde  intclligififlc  angclus  noie 
vin  lignificatus,  vt  poftea  quam  hxc  vcrba  dixcnc,  venircc 
ad  qucicum,&  ibi  fcdcnt.No- 
minccnini  virorum  fencdicu 


cap.1». 


B 


Inlib.  Jui. 


f  ur  angcli:fcd  angclos  p.  opho- 
tasditi  non  occurrrt:  quamuis 
eum  quiprophetacf},  iijpe  oc- 
currat  angclum  dici.  Sed  li  an- 
gclorumdidapruphctica  no- 
ta  fuiu.i.  quibus  futura  prenun  g 
tiaucrunt .-  curnon  poflic  angc 
lusprophetadicif 
a    ^c   Cnmtjue.    lofeph.   Gc- 
dcon  lo.nfi  tilius,  dc  ti  ibu  Ma- 
«af(e,paucos  manipu  los  fpica- 
rumtcrens,  latcntpreos  ccrc- 
b.it  in  torculari,cum  mctncrct 
hoc  publice  in  arca  taccre  pro- 
ptcr  hoflcs.  Tuc  vifio  iippiituic 
ci,in  tormaiuucnculi,  Dixitq; 
eum  fcliccm,&  charum  Dco : 
&hoceflcmiaxinmm  propitia 
tioniscius  indiciuiVi  Cumqiic 
prxcipcrct  cum  Hduciam  ha- 
Dere,&:  fcftinarc,  qiwtcnus  dc- 
fendcret  libcrtatcin  ,  liic  hoc 
impoflibilc  fibi  ciic  diccbat , 
quando&cribus  ex  quacliec, 
jnulcitudinc  pnu?.rctur,5:puer 
elict  ad  tantarum  rcrum  opns 
innrmior .  Dcus  auccm  qucd 
dccratjfc  implcrurum  cllc  dicc 
bac,  coquc  ducc  Ifraclicis  le  vi- 
iioriam  prarbicurum. 

Ifido.  Gcdcon  Chnftumfi- 
gnificac,quifubvmbra  facrx 
crucis  pr^dcflin.ito  incarnacio 
nis  futuiac  myftcrioconfhtu-  b 
tus  rcditudinc  judici)  quali  vir 
gaeledionefandorum  avicio 


b    DatnihiCi^niim.  Adam.in.  Vir crudicus , & h.ibcns fcfu   D 
predccc iTjris cxcinplum  cautius agit.Sciebat  cnim  poffL* nn   ' ' 
gclos  tcncbra^  uin  transfigurarc  fe  in  angclos  lucis,ideo  cxu  \  ^ 
minacfpintuinfia  Dco  iit .  Spiritualis.n.omniaexamimr.   ^  q 
Sic  prxdecdibr  eius  lefus  Nauc  cu  principc  cigleftis  militic 

v.diik-t,inquirit,  /i noHir es an 
aducrf.morun^  16  (ifdco  d:lcu- 
tit  ans2:clicam  Viii')ncmdiucr- 


liiate  S<.  mucacione  iignorum. 
^A  Th^odorcc.  Angclusho- 
norem  De;^  dcbicum  non  lur- 
npuic,  veruin  l.icerdocis  otli- 
cio  fungcs,  vbi  virga  percullil- 


ruin  >  &  dixi :  Ec^o  ciominus  Dclis  vcftcr .  Nc 
timeads  dcos  Amorrhxorum  iii  quorum  tcr- 
ra  habitatis  •  Et  noluifti.>  audire  vocem  mea. 
Vcnitautcm  angclusdiiiocledit  fubquercu 
qua:  erat  in  Ephra :  &  perrincbat  ad  loas  pa- 
trcm  fcimiha:  Ezri.  Cuinq;  Gedcon  filiuseius  j  itxpccr.un.igncptodigioloho 

«  In  vml-.-i  f]u-icus,  id  eii  ctuc.i.  b  A  vtjijf.  c  Vatmfs.  liiuil)  aCCeiKllC. 

cxcutcrctatqucpurgaret  frumcntain  torcU'      c    'i'rtr/««j.  Aug.Aducrtedum  Qi!*" 

]ari,vtfugcretMad»an:appaiuitei.inadus  !!  ^Y^y^fT'''^''-^^^^^^''''  '"''''' 
,        .    .     "   .      r^  '  ' .-  -  r       /1-     ^  otieiatibif;!cnnc]u,kda(tcra 

domini,  5iait;DominustecuviiorutortiIh-  8  cibi  facnficiummcum,&:po- 

me.Dixitc]; ei  Gedeon:  Obfccio mi  dominc, 

fi  dominus  nobifcu  eft,  cur  ergoapprehen- 

dcruntnosh.tcomnia?  Vbi  fuiit  mirabiUa  c- 

ius  qu?  narraueruntpatres  nolhi  atquedixe- 

runt:  De  Acgypto  eduxit  nos  dominus.'Nuc 

autem  derchquit  nos  dominus  &  tradiditin 

manu  Madia.  Refpexitq}  ad  eii  dominus ,  &c 

ait:  t  Vadc  in  hac  fortitudine  tua,  &  hberabis 

a  Autoriiare  domni  ioiju  tur  d  <;uo  miiTus  cft. 

Ifraeldcmanu  Madian  .  ^citoc^milcrim  tc.| 
Qui  refpondcns  ait :  Oblecro  mi  dominc ,  in 
quo  iiberabolfrael?  Eccefamiha  meainiima 
cll  in  Mana(re,&  cgo  minimus  in  domo  pa- 
tris  mei.Dixitq;  cidiis;Egocrotccu&:pcrcu- 


lO 

1 1 


nr.m  in  c6fpe.cuo.vndc  inccjli- 
gcndum  eli,  no  cu  angclo,  icd 
pcr  angclu  f^crificium  obculif- 
fc  Quodangclusoftendic,  qui 
non  ab  co canqu.^  fibi  kimpli: , 
fcd  aic  illi  j  ^ccipe  carnes  ec  ai^- 
tnospancs  :  et  poneadpctram  illam 
ci  ius  effnnde.  Et  cu  hoc  feciflcc, 
cxcedic  angelus  dfi:  kimmum 
virg^,q  in  nianu  eius  crac  &  ce 
cigit  carnes  &:  azvmos,(S>:c.lca- 
quc  ipfe  angclus  i  lacniicio  of- 
ficiu  minifimncis  iplcuic.  Igne 
cin  ho  nviiifk-rvc  homo  Tinc 
m-niculo  Ii.ib:cc!flcc,que  mir.a- 
bilitcr  vcangclus  ipfc  fubiccit. 
Dcn;q;  tunc  cogncuitGcdeo 
quod  angclus  diii  cflct,hoc  cm 
fcnptuia  concinud  Iubdidic;£t 


b     Da 


tics  Madian  quall  vnii  viru .  Et  lllc,  fi  inucni ,  1 3  vidn  Gedion  quoniam  angeliu  dni 

inquit,eratiacorare,  damihifienum  quod      '/^'^riiisergotanquamaimho 

^  rQiiia  diabolus  transHgmat  k  inan^clum  luds.  ^  '4   minC  loqUcbatUr,quX  CUm  ho 

tufisqui  ioqueris  ad  mc.  Nc  recedas  hinc,,  n^'n^.l^^'cred;d't,vccoraipio 
i  ^         .  ^        -  ')  l.icnnciumvcl]ecotterre  vcluc 

adiuuadus  pfencia  fcVicacis  ci*. 
^   z  lngrtj]'us 


rumpaleisfequcftrabat.  c  donecreuertaradtc,  portans  facrificium  &: 


N  I  C  OL  AVS   DE   i.\RA. 

1  7>le  time.de.  &c.  impcndcndo  eis  lacriam. 

2  Et  no!it!jiis.  fcd  ad  idolol.arnam  declinalfis,&  ideo  meri- 
to  cecidifiis  in  cnbulacioncm  iiiam. 

5  f^enit  auicm  an,  Hic  confcqucnccr  dcfcribicur  mifTio  ad- 
iucoris  angcli  per  cuius  adliftenciam  Gcdeon  habuic  vido- 
riam,&nonfuic  Phinecs,fcd  verusangelus.Circaquod  pri 
mo  ponicur  vocacio  ducis.fecundo  niodus  certamuus,  cap. 
y.Circa  pnmum^primo  daiur  duci  preccptuin  .id  aggredic- 
dum  pugnam.  fctundo  lignum  ad  cognofcendum  perfona 
cflcangelicam,  ibi,  Et  ///e,  tertio  mandatum  dclrrucndi  pa- 
^ris  idoTolatnam,ibi,  Cumejue  adhuc  ifjct.  quarco  dupiex  iignQ 
allequendi  vi6toriam,ibi..o/jr//(/M '  Gedeon.  Circa  primum  di- 
cicur;  l^cnit  aiitcnt «'^^i-l-.s  domini m  fpecie  viri.  Tamcn erac  ve- 
rusangclusDei,  vc  patcbicex  k-quencibus. 

4  Etpcrtimbat  ad  li>aspata-mfuni,^€.  Dicitur  auccm  hic pa  ■ 
tcrnon  racionegcncr<ftionis,fed  quiaerat  potcncior  &  pnn 
cipaliorin  familiafua-diaidtb.uicur  cnim  ciibus  ip  f;imiiias, 

6  familix  in  domos ,  6<:  douuis  in  capica  viroruni  ,  iicuc  di- 
dum  luic  lofue.iiJ.cap. 

5  CHmqi-.e  GedconfiLi^s  cius.cxc. ad  prouidendii  libi dc  vitlu. 

6  ytfugeret  Madian.  ad  aliquod  iorcaii  cium. 

7  ^ppurnt  ei  angi lus  domiin.  ni  fpLti C  VUl. 

S    Et  ait.  falucando  euui. 

S>     Dominus 


Sf  DomiiiHs lecniti  viiorum  .  Non  propter  pnrcerica nec pro- 
pccr  eius  condiCionem,  quiapra.-parabac  fc  adfugani,fcd 
propccrfutuia,in  quibus  hi;bituruseracexDei adiiftencia 
vicloriam.Vnde  fcquicur  poflca. 

jo  yadc  in  bacfor.tua.  quam  habebis  pcr  afllflentiam  mea. 
1 1  Et  liberabis  IfracL.  non  pcr  teipfum,fed  pcr  mc.idco  lub- 
dicur. 

1 1  Scito  (juod  mi.te.Qui  rcfpondens  ai;  jCxcera  pacec  cx  didbs. 
l  j  Et  il.  Hic  confcquencer  dacur  fignum  Gedeoni ,  quod 
vere  anglus  diii  loqucbacur  ei.  &:  hoc  efl-  quod  pecic,  dicens. 
14  Da  mihi,  &c.  fciliccc  miflus  ex  parcc  Dci. 
ly  Tsiereceda^,  &c.  Noncflincelligendumquod pcr hoc 
vellcc  olferre  facnficiij  ci  qui  fibi  apparcbac ,  quod  foli  Deo 
cilofta-endum  ,cum  adhucignorarcc  f i  eflct  prophec.i,  vcl 
angclus  a  Dco  miflus,fcd  quod  volebac  expcnri  per  lignu  a 
Dco  dacum  in  acccpcionc  lacriHcij  pcr  illum  qui  libi  appa- 
rcb.«c Dco oficiedum,ii clicc  vcre  a Deo  miliu.s.Nec  iii hoc 
peccauic,  quia  liccc  efiec  prohibicum  oiferre  ficrificium  ex- 
cra locum  vbi  erac  cabcrnaculum ,  prour  didum  fliic  •.lofue 
zi.hoccamen  inceiligcndumciT  licucibidem  didum  iuic 
de  modo  commuiu  .  pocerac  tamen alibi  oftcrri  de  fpeciali 
mandato  Pci  pcr  angcluiii ,  vel  prophctam  loquentcm  m 
nomine  Dci,quod  liie  Gcdcon  voicbacexpcririkcundum 
iUud  j.Ioan.^.  Probacc  fpiricus  ii  ex  Deo  linc. 

.jc  I   Azvmos 


M  O  R  A  L  I  T  'E  R . 

9  Domioiis,  N.ini  cum  co  f iiit  Dcus  in  vnitatc  perfon'^'  pro 
pter  quod  vocatiis  tfi  HmanueUpre Gedcon  dciiru .,ic  arcii 
Baal,  &  nouu  ficrificiti  obt.ilic  ,  vt  in  tcxcu  df  per  quod  fiiic 
fignificacum,qudd  Chnflus  pcr  fe  &:  pcr  dikipulos  idolola- 
tnam deflruerec,iSc  Euchanliia;  facrificium  infl;cueiec,qu» 
videmus  cfle  coplcta .  Gcdeon  etiam  fua  prece  iccic  rorcm 
in  vellus  dcfcendere.  Pcr  rorcm  aucem  verbu  predicacionis 
incclligicur  Deuc.j  a.  a.  Fluat  vt  ros  eloquium  mcum.  Vellus  cft 
vcflimcncu  ouis,propccr  quod  figiiat  populu  Iudaicum,qui 

<l4ccbacurgrcx  ouiijclonnni  ant?  aciuecum  domini.i^er  hoc 


auccm  ch  Gcdcon  rorcm  defccndcrc fccic  in  vcllus,  fignifi- 
cacum  luic ,  cv,  Chriflus  in  perkma  prc-pria  crac  cantu  lud^is 
pradicacurus.  propcer  qcl  dicic  Mac. i  5.0.  t<{onJum  mijjus  nifi 
ad  cues  rjii.t  peritrnnt  domus  If  at/.Tunc  ccia  dixic  difcipulis  ad 
pcIicandiimifllS,  MaC.io.r^.  (u  viamgciniumne abicritis,fed po- 
tiiis  itc  cd  oucs  quxpcriirunt  domus  Ifrael.  Ec  fic  ros  pdicacionis 
fuiccacum  in  ludxa,  qu5pervelluslignificacur,&  Gtcilitas 
fuic  ficta ,  que  per arcam iignificacur  .  Vcruntn  quia  poflea 
ludea  vcrbu  l^^ci  rcpulit,  &  Gcntiiicas  il|ud  dcuotc  rcccp:j. 
proptcrquod  Paulus  &:B.'irnabas  lud.viscoftanterdixcrrii: 
Ait.  I  ^^.Fobis  oj^ortebac  pnmum  hqui  vabiim  Dei,fed  quonia  rei- 

.JC    Pcllltii 


J93 


ludi 


icum. 


Cap.  V i.        ]c)4 


Au2:nn.  Qn^riturquirr  Gedcon  i  :fli<;  T\<-  ficrif^ckvn  of^ 
ferrcprc-Etcr  lociim  vbi  iuilerat  rjeu«;?nrohibuic.n.  cxzm  ta- 
bcrnaculLim  fuLim  facrificari  fibi^cui  tcmplum  rjccenTirrte- 
porcauteni  G^"deonis  tabcrn  aculum  erat  in  Si'  >.  S.^d  fcicn- 
dum,q,angclum pnmo  propher.im  pat.iu't :  & d.-otfcred^ 

f.icrificio  Dominiin  illoco- 


r«io.a. 


poni,  &m.<;  carniufuperfun- 
di .  Petra  fignificat  Chrsftu , 
dcquodiCitur,  Te:ra aiit crat 
Chrillm .  Carnes  fupra  petra 
ponimus,cum  corpus  noflru 
Chrifli  imitntionccriiciam* 


fulit .  Qiiod  fi  •11"  prohibuif- 
fcc^no  fierec:S  dquia  mnuit 
autorit.itcm  I)'?i  Gedoonfe 
cutus  efl.  Ica.  n  Dcus  Icgiti- 
ma  ill>i  conftiruit.ut  leges  no 
fibi,fedh  iib.d.iret:  vndeqd 
preter  il!  i  ipfc  prafcepit:  nor» 
a  :ranfj^re(roribus,fcd  ab  obe 
dicntib.  impletum  eft.  Scuc 


^  a  Lizreffks.  Crc«ror'ns  Gcdcon  cum  a  palcis  frumcnra cxcti 

A  teret  angckim  vidK-,&:c.Frumcntum  virga  c.ederc  ei\  redi 

b!  .tK>-  tudinc  iudiCij  a  vitiorum  paleis  virtutu  gran:i  (l-parare.  Hec 

''  '•      agentibusangelusap(  aret:qiiiatanto  m.igis  Dominus  incc 

riora  denuntiat,quantd  (c  Itudiofius  homincs  ab  exccnori- 

bus  purgant.Qiii  occidi  har- 

dump-xc!pit,id  cft,omnc     ofFcrenstibi  .  Quircfpondit.Egoprajftolabor 

KrrSt'4"rTpra  ^  ="lacntum  tuum  .   IngrelTus  ell  Kaque  Gcdeon 

-    -  '      _  J        '  ,  i  ^  Omn-in  rcilicit  cainis  f\ppctuiiin  . 

&  coxic ha;Jum,c>:  defanncE  modfo  azymos  pa  i 

a  1"  C*rnal?s  co^^itationes. 

nes,  carn^sque  ponens  in  caniltro,  &  iuscar- 
niummictensinollam  tuHt  omnia  iub  quercu,  ^ 

_  ^  5^Vimin!>ro. 

lusctiamc.Tniu  fuperfudit.  ^  &obtulitci .  Cui  dixit  anc^elus  Domini :  Tollc  Ab-ahijdeimmol.indofilio. 

qui  in  confcruacione  Chriiti  •                           a  t  chnftmn cuius  imitatione cr>.pus  noiimm  eruciamus.  Sic  Hclias  cxtta cabcmaculii 

ipfas  eciam  cogicationcscar-  carncs  &  azymos  panes ,  &  pone  lupra  petram  il  Domini  ad  conuinccndosfa 

nalcscxinaniuit.quafienim  I^m  ,  &  iusdefupcr  funde,    Cumquefcciffetita,  cerdotes  idoloru.,  facnfica- 

luscxcarnc  hquatum  mpe-  »«"■»*•         «   »   ^                      >^       ^                         ,  uittxpxccpco  D-)mini;qm 

trafunditur,quandoinensa  CXtendit   angelns   D  )mini  lummitatem  virgac  3  hoceircuelationc&infpira- 

cogitationum  carnalium  flu  q^^i^xi  tencbat  in  manu  ,  &  tecio;ic  carnes  &  pa-  tione iumc .  Qj.riquam  c^n- 

xuvacuacur.Quodam,^el»vir  ^        a  TAfflatas,fciUce-,ireaemp-o.efpiatti5.    ^                        ^  ca  confuccudo  pr^-tct  cabec- 

Beacaneic, quia  jncencioncm  b  f  ir.dQ^imcarnechri.Htoia.mundid<ie:afuntpcccata:virgaf  percuira.i.  naculu facrificidi  crcbucrac; 

"    n     "                 /1         I                j  cruc  fixa:  net  Dlum  facta  fed  ^tam  capdiutes  .jurraui  ;caroenmi  hucdicuipain                              01                                  \r 

noWram  potcltas  diuiniaa-  fiai.usfigt.iicat  .uecebinscu;.u..ats:;xiitignisa.-perta:c,macarochri.tii^iu-      vceciam S.ilomju  lu  cxceUls 

iutorij non  defent.  Dc  pccra  "^  'Vititu  rcpieiao-mua pecca.i excuifit,  vnde.rgiie.ve.mit.m tetram .  ^  facrificaflc  inu^niaC^^neccius 

igniscxic,& iuscamcfq; con      ncs  azymos .  t  Alcendirque  ignis de petra  y  &  4  facnficium fuiir^ reprob.acu: 
fumic.qu)aafflatusaredem-      carncs'azvmofque  pancs  confmipflt  :  anirdus      &camcnnotancurrcges,qui 

r^'      ■  ^     ■  I       •         -.r  j     r       inceropcralaud.^bilianode- 

autcm  Dommi  euanuitexoculiscius.   Viaenl-     flruxeiunc excelfa  vbicocra 

que  Gedeonquod  cfTet  angelus  Domini  ,  ait  :  J  legcm  Dcipopulusfacnfica- 

Heu  miDomme  Oeus :  quia  vidi  anPelum  Do-     rcconfueuerac,  &:quideftru 
-  -  1  .i^         .  xit,magislaudatur.  Ita  Dcus, 

mmi  tacie  ad  raciem.   Dixitque  ei  Dominus  :     co!\fuctudinem  populifui,^ 
Paxtecum  j  Netimeas,  non  morieris;  Aedifica-  6  P^^^ccrcius  tabernacnlum,ca 
uitergo   Gcdcon  altareDomino,  vocauitqueil 
ludDominipaxv{queinpra:fenremdiem.  Cum  7 
queadhuccfietm  bpiira  qujc  elt  familiac  £zri , 
no(5leiIladixitD<jminusadeum  .  Tolle  taurum  % 

9 


tii  lib..  lui.  ^ 


3.Reg.i8.f. 


pcore  fpiricus  caca  cor  noftrii 
namma  compundionis  cre- 
jnac,  vc  omnc  quod  in  co  eft 
jllicicum  opcris  &c  cogicacio- 
nis  exurac  :  pcrfetb  cnim 
mcns  folerccr  muigilac,vc  no 
folumperucrfaagerc  renuac 
lcd  omnc  eciam  quod  in  fe 
pcr  cogicationes  turpiccr  li- 
gacur,tcrgac. 

b  Et  obiut.  -i:  Proco.Sacrifi- 
ciumid  dicicquod  ad  cpulii 
dcftinatum  crac.  Vjvlima.n. 
non  ccqucb.-cur  iuxcalege. 
Cxccium  fub  qucrcu  ponic 
Abraham  ima.icus ,  ac  racus 
huncfcrcula  abfumpturum. 
IIlc  vero  lurc  eflufo ,  carncs 


».P4ral.ia. 


E 

t  i.q.i.ca. 


me  nodiisalienisotferebat ,. 
fcd  Dco  fuo  fuflincbaCpoci* 
quam  vecabac,eciam  fic  cxau 
diens  offerences .  Quod  aucc 
Gcd:'on  fecic,  perangelu  jp^ 
curacii  ei},  vc  prophccice  fte- 


patris  tui ,  &  alterum  taurum annorum  feptem  ,  9  "c^vc in  prophecia  pecra  illa 

aTSuperio.,vddeu-,rt:,r.  COmmCild..!  crur,  CUI  UOU  fe- 

deftrudquearamBaal,quaseftpatristui;  &  ne-  ,oC:rifi..iiu  dl,fcddcill3ignis 

*j    .  ,;,  1      „       I  r     I        I  , ,  memotarurcxiilc,quofacn- 

mus  quod  circa  aram  elt  iuccide  ;6i  xdihcabis  al ' '  ,,^15 cofumercrur.S  ueenim 

ponepecramcollocarciufiic,      tare  Domino  Deo  tuo  l  iummitate  petr?  huius,      pcraquamquam  pjrcuilapc 
Daculoq;  ignc  incefo  abfum-  cra  erfi.idjc  in  cremo,fiue  pcr 

igncm  donum  SpricuHanfti  fignificecur,quod  ditilfipie  fur 

•  •  Cl 


pfit.Continecauccmhocfiguram  paflilonis  Chrifti ,  quifc- 
mcciplum  obtulic  pro  nobts  in  odorcm  fuauiffimum  Dco , 
&patri.Ipfecften!mpaxnoftra,quiamboin  vnum  redegic 
«juiqueculcurasd^momcasapatnbuscradicas  gencibus  ad 
cxcinplum  Gedconis  aboleuic. 

Auguft. 


per  nos etfudit  Chniiiis^vh,u c/ms fitit,veniat,rj( bibat.^i cre  loan.^.f- 
dit  la  me,{inmina de  vcnire  ents  fluent  aifuie  viua,hf>c  aiitdixit  defpi 
ritu qn?  acccpturi  eraiit credemes in  ci4ni.E.t3\ihi;  l^ifsptntiUislift    .  . 
gux  diuifx  velutignis^ziirc.Et  ipfc  Dominus  aic  :  Igurnf  veni  mit'  i.^c.ii,(, 

^ tere  i»      f 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

X  Azymos.Fjr  hoc duunt  Htbrxi,(ju6a  erat  foiennitas pafcha- 
lisjln  cjua ludgiftptem diebws  vtuntur  a^ymis.  S'ed hoc  arguminiii 
non  valet,quiapanes Domino  oblati debcbant  ejfe  a-;^ymi  etiam  alijs 
temporibns. 

%  Tuhc  omnia  fub  quercu.  Ty(on  tanriuam  ei  facrificans  fed  vt 
fereurn  ojferretfr  DeofacriHciHm,rdet,fct}i4turpOi]ea. 

3  Exccndic  Angclcs  Domim  fum .  virga:  quam  te.in  ma. 
tanijuam  ojfcrens  jucrificium. 

4  Afcendicquc,&:c.;«  fig<  um  diuinte  acceptationis.  Sequitur. 

5  Hcu  mi.  Ex  hoc  cnim  ^uodfcriptum  eji  Exo.ji.  d.  Non  vi- 
dcbiC  mc  homo  SCviuct.furrexitopiniointrr  vul^^ares  ^fimpli 
eet  luda.ornm  ^t/uod  homo  videns  Deum  vd  angelumfihi  apparente 
vtfpccie  aliqua  fcnfibtli,  dcheret  cito  mori,quok  non  crat  verum,ideo 
fubdttur , 

. Nccimc, 


6  Nc  cime.  hoc dicitur  bicper  anticipationem,  quia  non  tedifica- 
uit  illud.nifi  poli  diuinam  reu<:htio>tem,(fua  habetur  partefei/uenti, 

7  Cumquc  adhuc.eflrec  in  Ephra  qux  ell  fimili.x'  Ezri,  no- 
dc illadixicDominusadcum  Tollccaurum.  Hicconfcquea 
terdatur  Gedeoni  mandatum  putrisfui  tdololatrtam  deilruendi,  cum 
dicitur . "■  -•  -  r.x- 

8  TiwitYyo.quiidnloBaalfacriHcaridcbrbat. 

9  Et  altcrum  taurum  i.vnpiiiguatumle^tc  annis ,  vt  idolo  Baal 

facrificeiur . 

jo  J^c(}vu(;(c[ue.tai7qa,mabomtnanfidololatr>.am. 

1 1  Et  nemus  quod  circa  aram  cft  fuccide ,  &c  xdificabis  al- 
tare  Domino  Deo  tuo  in  fummitate  petrae  huius  .  vbi  hoini  ■ 
nes  cxercebtnt  luxtiriani. 

I  2  EtcCdificabis altarc  Domino.lliuden aharede quofupra di 
ilumefi  pcr  aniicipationit/:.,qiiod  pJtetex  hoc  ijuodftibdiCKr. 

In  fummi 


>)-><.a. 


M  0  H,^  L  I  T  E  l{, 
■¥ pcHatis  illudet  indignos  vosiudicatis  xtern^  vitte^eccecouertimfr 
nd^etesyfH.n.prtcepii  nnbis  Dcm  .Et  tunc  fuit  ros  in  area.i.i  Gc 
tilitatc,&  ficcitasin  vcllerc.i.in  ludara  pcr  vellus  iignificata, 
Vid.icu  tft.  Moral.Aut  per  Gcdcone  (hidiofus  m  lacra  fcri 
ptura  fignificatur.quia  liciit  didum  cfi ,  Gcdcon  circumics 
invtcro  intcrprct.itui.Vtcrus:utinquo  cuicipiutuitk  nu 
t!;unt'ccclcfi^  filij  fpcciahcer  Iiccrati  cfi  facra  kripaiia.  Vii 
luiitt  iLuaPlai.E»>«wr««»<  ab  Wfj-c.dicic  Aug.i.akgc.  Hunc 

autcm 


auccmvterumcircumicfludiofus  pcr  diligencem  inquifi- 
cioncm.Iitccciam  licucalccr  Gedeondcfiruicara.mB.ial  fil 
fam  dodrinam  confucando.&;  aliam  aram  confiruic,fananj 
doclrinam  confirmando.Ipfe  ct  Deo  piincip.aliccroperan- 
tc  ros  diuini  verbi  influic  in  vcllus  fimplicibuiChi-ifiianis  6 
dicando  qui  pcr  vcllus  ligni  ficantur.  ty  vcllus  rorarc  ccfllic, 
qn  cx  feriiorc  dcuocionis  fc  cransfcrc  ad  pi-xdicandum  infi- 
cJclibus  pcr  ai  can^  fignificatis,&:  tunc  ros  eius  cfi  111  arca,  S>L 
non  in  vellcie,quia  in  duobus  loas  non  potclf  iunui  eilc. 
Tom-2.  G 


f 


'9^ 


Glorordi.&NicolaidcLyra.         icj6 


f ln  Ar4ln** 

IIMt,    •  * 
iiM<ln«l>l»n 


•  «IiIiImJi* 
lli. 


R 

umnlb.  i(iil 
|liiU«nl  »i* 
Mrnia«(l< 


iMkJfi 


rnmni  in 


«  41  r"//r/7/.TheofIorffii». 
Iiiin.qni  pto  IVmI  niitrirh.irii 

jnl  vciit.tn  II  '"" 

jiiciimitl'f*  I'.-  1  V  '  i/   '^" 
tMin  cr.if  .iil(|tiiis,iiA  ((tliim 
ptiim  f  ll<',l<  »1  .iliiM)tuM|,  pic 
r.iiiNrili'  iii.iiiili.iin. 
hlrlDms, «.'  .iuloK» 

MiU.liill.  '     'ixT 

..!,..  ;iliiim  I  ,  '  iiu 

mol.iiHf  !>«"»>. '"«niooitfn 

(liii     ■  '      -  '    ^  '   '«»1- 

Oir  iirirt 

HJv  ii()itriainl.i> 

flitiim  I  iiiii.Mii  (  hiilli  .p 

ml^ptioiif  pttpiili  I  )(■«>  filf 
rfilfl.lpltMi.fdviml^i^pKi» 
nlx.itlcmi.f.  ipfilVptilonnl. 
U  \\^iiiir,  A«l.im.(!oiiiiriif« 
riii)r'^(liiciliim  in.u-l  MkIiu 
riiiir,  qiilmtnptviniiiiitfx 
rrfl  iii{|iniim,()ni.  ('.  f xtin  iii- 
(lit  imn  Oci  limi,^  '  • 

tfin  pacjiiciiiiii ,  i^  i;a 
'f^fm  prnlniMt.6;  Amiilect 
|.popiiuiNtihliiir,<iiN,n.iiio.r. 
jcncn.ivnuiidw  p.iil.ttUdi- 
M,carniili!i.r  Ilracl itMiitcnic 
conrra  fpiritiuiUinMiiifn- 
tur  «1«  ctiam  l'ili|(.)iu-n(is. 
Oinmi cnim  (jiii  liipc r  (c  no 
mfnC:ltn(liliiliiiiit,iiliiiHct' 
AcitiirotlrntiN.  do  (!|iiil!o 
niim  diciriir ,  Kcct  vimvitnt 
H(»iwr»i  f// ///i.Snl  ntin  kinpcr 
qiii(!lui((inoinc  Itabciu  in 
t<'<  hii^i  1 'lii  iDi  poi  munf  m: 
CiimhxnrKirnii  (cnlcniur 
noininf  (  liiilii ,  ('<•  lilinin 
Cl'  ti(lcmr^ptijj,ii(ii,lili|itnc 
CixciimMadi.initiii  ^:  Atna 
IfccvpiifMi.iMi  pitpiiliimDci 
fiin  '  -l\'is, 

b  .; ■>■■  ■  ,.  ...r'i.Hic- 

ronvimi,<i  Primiimomni  A- 
ii.i' rcp.n.illc  Niiuiin  1^*11  li- 
liiim,omncs  ( ',\x\  x &:  IVir- 
b«ii.i'nnntmr  hiltoii.r.  Hic 
«Uiictliiv/.tti.ttlicm  m.ii',u , 
rqi.cm  )t.it:lii{inoitiin  Ittiu 
rcrtAmtnf  (iimic.Milc,  ic  in 
tamfl jvnunii  uloi i3, nr [W- 
liclim  liilti  rclliici  in  l'>ci'i, 
aHcbirtifc  l)(^Hc|,&:ui\t.i 
Thcod.irionc  liih  ujol»^  IVi- 
bvlonis^hociipndl.ifnoic . 
I  iii.  N  ilitin|\'  Ph^niccs  Ap 
|>oi.ti  Ikal.DiUicimiis  cxoc 
(iitim 


iri. 


imp;ir»  <ii'*(l 
Ui.ill»ii,  '"^- 


rjltini  •'  ''.,'in  MvtmiMin  im 

•it  Ati;,      .  I  Jui  Ha.iln  uncii!. ..   ..,      ..^. 
tiri  Iumii,<,ji  lini;<i  <  Punicn  piiMCiir  o(i''M' Utc.N  iin 
mci  VIII  iiii(.r<  l)o  niiiiini         '    ''•     'i        n  ,  (|ii:iiitloini- 
minudli  liitclligiiiuiirtlii .  ;  i  ^  ;).'.i|jiitict)S(  di 

:«l>|K'll.icur,l.',i-quoni.iinilt.e 

lUC  facrificiiim  poluilli,  tollcfqilC   «  liiHUu-mtntniilctuniiucrfo 

.  o       M'        L    I  ii  .       i'      ■»  <lilurnnt,  mcriro  (i<flitiir 

t.iurum  lctuutium,  6c  ottcrcn  holucaultum  lu-  ^  ^ig  |-,i,,,  'jcrj,^!  hoc  tiiccre 


n 


'^iitfneoliifTle  offcrrc  vltii- 
utiitcl>.irc(M«bcrrore 

Iliiis  riK-iri ,  iiitii  ('ri:iin 

.  Imi  ( iiiiit  ('iiiii  ijiii  i.ili  iii^rtl* 


I  liipcr 


(III. III I  .1 


Apol»> 


pcr  llrucm  lii^noruin  » ciux  dc  ncmoic  luccidc-  tcnpctita,  cjuod  fctuicrunt 

„,s.   Alliimpriscrgo  Gcacouclcccin v.ris  cic  lcr-  '^^•'li^^,;;.,„  ,.„,xi&'btihu. 

uil  luii»»  fccirlicur  prjcccpcrac  ci  Domnuis.    1 1-  luinciput,  ' r.mirra^  T.ii>.».i.. 

mcnsautcmcl.imumpacrisCui,  &i  homiiics  illius  &:luct.s(-oii  B.uiiic  '"''•*'; 

...  j.  1    '     f  <    1  in;incip.io;iiit ;  vn(lriirtib.i- 

ciuitatKS  ncrdicmnoluit  faccrc,  lcd  oinmaiK)-  j^„.^„;  ,^,,„|,^,.  „,.,,.',|jt,.,j. 

l)  dc  complcuit .  CuiiKiuc  furrcxiircnt  viri  oppi- 

lii  ciu.s  nunc  ,  vicicrunr.  (icltruitlam  aram  Haal, 

lucuim]uc  iucciluin,  &c  r.uirum  altcrum  impoli- 

tiim  fiipcr  altare  quod  tunc  .Ydificarum  ciat  . 

J )ixcnintc]uc  adinuiccm  •.  Quis  lioc  fccit  ?  Cumc]; 

pcrc]uircicntautorcmfa<l:,>i,  didlum  clhCcdcoii 

htius'  loas  fccit  hxc  oniui.i .   lit  dixcrunt  *  ad 

lud^ ,  Produc filiuni  tuum  huc,  vc  moi iaiiir ,  quia 

ddtruxitaram  liaal,^:  liiccuiit  ncmu.v.  I  Qui- 

bu,  .lle  rcfponilu.  Nu,u,nKl  I  vl.orcv dlis IJ.ial,  .  1":;;;;TS; J^""- • ''"'  f„„„ 

vt  pugncti.s  pro  co  ?   C^ui  aducrlariu.s  eit  cjuj  ,  j  cf«>4l/('/«:^.»uf/.AiIam,t^9  1"^«« 

moriauirautcciu.im  Uu  craltma  vciiiar.  Sil.)cUs  iiwn^rcMti"-  /cmcn  Dwi. 

I,         ,     ,         ,1     ,  .  .•  ,i'    I  .       I  Non  cnim  atidcnc  aducrla 

^.  clt  ,  vujdiccr  If  clc  co  iliii  luliocjir.-irim  cius.Lx  riiillucircvlMliimi.imna-  , 

:..l :    '  l;!;,'.'!,:.!,' ,  ^ '•  ti  tru;his  tpinciis.fcd  vhi  ad   t'*^ ■ 

^  1- •I  '."  1 ""  • "1     ^  hi:crciiu'M  Dn  i.iccc,it  mi- 

illo  dic  vocatii.scll:  CcJcon  Icrolia.il  ,  ct')  <|tiod  cimniru<:lti.s4iccndit.Aimii       I 
dixifl-a  Io.u.1  vlc.(bt..rle  dc  e»  l).i..l  .  ii.„  luf.  '  ^^^^^l^^^^l^X  J 

t  1  rKii(l|.aiilmn.      I<  f  l'«iii.l.ii<l>lli<|pmi.l.vfm(i»i(i>iirtlMlliui.  hi  lililt,  lciliccc,  qiii  .iiiiimnc  tiui(i  i 

^'^""'"""'  vcil)uml)H,adCuinUiicia 

(I  fodicoram cius'*  Igituromnis  M;{diaa  &:  Am^-  7  (uiu,utuit.Vcnit;uic.intiu; 


criminc  rcos  dcli^nACoscx 

indi  iimcnco  <luiiiurtim  fcri 

pcurAriim. 

C  Xi  Deus  fHyindicet  (i\  &e. 

4«  Tcrcul.  Si  dii  VI  fti  1  hcnc- 

(iciuin  aliqtiod  o,>rt.inrur, 

li  ftcrditi  confcrti.iiu,li  dim 

nJti  IilH'i;int,lidrnK|i  inoi 

tiii  viuoscucnrtir:  lain  vtHj. 

primi  (iias  Ihcuas,  dcardcs 

tUfTfntiir. 

»(•  Idcin.  C^i  niitil  fcnciunt,  ^p , 


<[  Ail.t.niii..l«i,(>(lr.<.la  hlil,lV.l.irl.Ulli  i;l<.litUill 

lcc,  &  Oricntulcs  populi  con|;rci;.iti  fiinc  fimul 
^  tranfeuntcs    Itidancm  calliamctati  liint  in 


•  ^  AUo..  liiUritA.i  l',.\  l.iii.ii'il'ii.<  iti.  1. 1  iili.i  |<.Miiiii>  •  ,1,  |.  \.iit.iiii  it.  i  ,'v).ii|.iiii.< 

Volui.l.  1.    1  l.>.  Vt.l.illlillii.l.. 

t    1  iiii|.l.  iil.  ri..li  l|'iii  ,  Ull  I   ti 

ll  il.lllli  ill.llllll  ^    I...I    iii.linis 

vJllc  lcrrcrl  .   .Spirirus  autcm    Domini   indiiit 

«    ^  Ai  .  i<i<il  Ir  Alil ''.'..  <|.il  liil.ic.  «i.li|..*i«  < 

iiii  •  I  i.«i«i|ium ,  i.ii.ici|(«itlli|Ui:iul.«ii..iwni,  1.  ^  <iii 

ll.l  «iilflill  vini<lli>n.|iiilli.ill, 

Gedcon  ,  t]ui  clangcn.-s  buccina  conut^cauit'  do- 

muin  Ahiczcr ,  vc  lcc]ucrctur  Ic.  Miiinjuc  nun- 

tios  in  vniucrluin  Manallcn,  c]ui  &  iplc  iccutus 

cllciim:  Etalios  nuntio.s  in  Alcr  &  Zabulon&  ^ 

Ncpluliah ,  ciui  occurrcrunt  ci .  Dixicquc  Gcdcou     s'* .'"  y*'"'^''^  incclligciuix  | 
*  *  *  Ipincualis. 

0  a  i'//ie/ 


holiiSiiW  collir  vci  htnn  vcl  i'e 
mcn  (lccordccoruin.  Su:  cr 
ao  ilti  vcmtiiu,&:  volunc  cul 
lcrc  lcmr n  Doi  dc  cor<lc  oo 
niin  int]iiihus  fcmiiuiru  cfl 
fjiii.iiniicniunc  cus  inv.ilh 
htis,)tiliit>s,  6c  inu  fctttjn- 
trs :  litiinilircr  cnnn  b:  mdi^ 
giu'  6C  Iiid.uco  iiiccllr.:tu 
(iifci,iiunc  vcrbuin  Dci.  ^^m 
aurcm:ih  htimilitutc  ini  .c 
ad  cxcdla  ljiiricuscolt.i  nilit 
niluici  r.tpiunt  Madunitar, 
vcl  Ain^iccira::  f<d  ncqticU 
lii  ()ricntis,quu  coiilluiuus 


N  1  C  ()  l.  A  V  S     \^  W     I.  V  R  A. 

iln  (kmmh^UprlrA  htiitis  (hfrr^rmm  rfnfp/iif  riA*(/15^o/i»//?/,  ro/. 
^fN  MMrMw.  (;^u.»m  vnolocononpoccrancabcodcm  a'<li- 
;anUiniiidiio.ilt.ni.i. 

t  r«/<«/'^»<rM»»r»»i#iyr(*in/win.impinuti.itum fcpccm anni.< , vc 
|>r«diChim  clK 

I  «i#(f4'»f I />WrtM«/;»»»».f,«*#'.r.x niardiilhs ptttcc,<)Uod ydiHcan 
iloa|t.irc.«iihii)u.iin  in  l(Ki)t.ihcriuctili,iV'itiicicndo  ihi  n6 
j)ccc.uiif,<ini.i...  lcdiiirljH-ci.ih  m.indaco  Dci,vcpaccc 
eiipr;\liai  HMcccvUiiicihi. 

4  i\..>»<,>»./ v.i,*.,,.j/o  HaaL  Hocdixit,qui.AnoIcl\utilium 
luum  inuri. 

«  J2t»4rfi««/:.r/iii«/»  «w.Non  pcr  hoininctn ,  fc<l  i)cr  ipfum 
B».«Tlit>         -  Moviiuliiurc. 

^  ' '/  ^o^c.l^i  clt,  tbrciscomr.1  B.ial  fc 

«undutn  piopi  iciaicm  l  lcbtaici  lcrmonis ,  (juu  non  vindt- 

cauic 


D'» 


cauirfcdccoBa.il,cuint.imcn  drnruxifTctalt.urcins. 

7  /i!//»i»(iir«»(/'i/Mi/'.i"» CJ'". ■<»«'/'•< .Cf.  Ihc  conlc<|iicntcrda 
iur(»cdeoniduj)lcxtij^nutnalU'qiicndi  vitllorum,  &  |)ri- 
m<Ulcli.rihitur  hclli  ,M.»'pjt.uiii,  itun<li<unr,  f^v;»f«>-  c"'  < 
MadiMU  c-.V »'•.»/('(  .^  pJict  litciii,(iL'ciinJo  liihditur  ciii'.  yc 
titio&concctlioibi. 

8  l^^iMttfMt  (Ji(Jri(M»or«..VKlriiu<jiiiiii  (irdcon  ,irt  i  Jiirtit  pc 
tciulolu\nuin,cuin  i.unrli('t  icitilu  jtiis,<{iKHl  illc  <]iii  lihi 
aiHiarucrac Ck'  vK'torum  |M'omilcrat,cllct  vcrusunRclus  Dci 
vr,\U('rc\pi'(.'tliChs.A<l(]iioil<liccn<lum,  (,.  <iiuiKio,iccittir 
lii',iuiinc\dilhilrntu|tolt  (X'rrificatK>ncin  tlc  iiiintioI>ci 
,H'c<  .uumclt  Sctlqti.uulojtrtittircxqiudam  tjiniluuitatc  An 
diiuiu  <V  volnnr.ut'  frii  ilrlidcrio ,  vc  m.inttcftccur  |)ri  |1<V  *""  ^ 
n.uuMcnttncll  ,H-t,iMrn  Si<iicr./c<hus  ,irtitur  li!^iu'idcf«"  *    f 
im.trr  liia  tticiii  .1,1)11.1111 1  n  jmiuiiuuuci  jc  ci  rjaus  pt ophcta 
vrlir^.Kci'  Jii aV  r.lj.jS.Cik:  h<t(  nutdoixTnrCcdconliijim 

dc  vkUuu  lihi  luiur.i,<S:  patct  litctahoc  c.\wcfto. 

t  Conch 


1 


^)! 


ludi 


icum. 


Cap.  VI.        ic)8 


^  a  -Vi/j/./j.  A(f.ifn.rnmmiilraniit*^imuiiiuT;iliui;iqiicpe 

A  tcrcponiillcc.KlKiiilinn.iiitfain  pr.iiniMuincin  l)i",  |ii,n  i- 

jd.io  tiii  i|iiaivpiin.iiigclii'.iin  viKvmiV  pi(imiliii»iu"iii  tclfHti, 

r      hiKrntnium  (iniuim  p(ti)c?mu)impciraco  Vfllm  m  pcliiiin 

cxpiiMiir,(|ii.ircc(')iicif()i)rtlmcfm(lgiuimcJcpt)ri:ic,pi\'lcr 

tim  t  tim  tlidfi  iit ,  "Hon  trnhihis 

\f.«. 


IblJain  !>• 


/)omJM«w/)m«a«<«.ScdtfxiM.t  a  ^il  Dciim}  .Sj  faluiim  faci.spcr  111.11111111  iiicam 

rCl  tllHCr  noH  Cllc  (.ItihimCDII-  ■  ^  kIJ  N..iiIiii»'  IIdmiiiii  .m,ili  Iiii'im.IiiIii»  |i'  iui,i;'.l  liinii^  iii,'.|,iirt  |ii,«iili|lr,|| 


tiiiiniiiul,itiiin,Ni')CiviPcx;,U 
tii(U*tlXni<ipcciiioncm  li  liiil- 
(fCcoMcra  lc}i;cm.  Vitloiul:!  c[\ 
cr|;oli.iitis  invHcriiratio.Mc- 
niiiii  aiiccm  <]iirii(l.im  cx  pr.c- 
dft"clIi)riliiiMi()Hris  vclliiv  l.j 
n.cpoptiliim  lli'ar|(|ix>l(c.llc- 
li(|ii,im;iiiiriiiccrr:imi'cli()iias 


illligdiivi  ii«^Uir*i,vi  aiiii.llut  iifilili  iny.lviliiiii,iiiiii  iiiii'li><ii,<,ii  i,i'iiiii|i|||| 

i't  r  .|"iiuiii  iiiii,i,iiiiiiii, 

populfi  Ifracl.ficut  locuriis  cs,  iKinam  hoc  v(!'l 

A  1  Vlll  IIKllU  |M|rv,  ,ll.ll«il,S(  lllll.>.l  4  rilllllll  lll')l'|M,  lilill  . 

f  iijiiiit 'iiImi riiii|iiii I iiiuiii.r.i i'iiiiii(ifiiiiii< iii|i.<i  iiiiiifi((ii)iir , 

l>  ^  V«iliiiiii  l>,'i.|ii,i,l  ('.irliiiii  <  I  iiiii.Mi|»ii<.  It',ii4 

^\  lu.slana: in dicA.Si ro.s in  fulo vcilcrc hiprit,  flc 

c  *  i  (t^jii'iii«(««iii<iii<i<iiiiiiiiiiiiiiiMiiiiiiuiiiiiiiii.|tiiiiiir>i,i«ifb<i, 


in  omiii  icrra  ficcicitsjfci.im  (jikVI  pcr  m;mum 
tr,ciitcs,a:roivm ()iii ((•ikIic Ch  mcri.ficurlocurus  c,slil>cral)i.s  Kracl .  radluq; 
pcrvclliis,vcrl)iim  l)cicilc,(j»  ,  ^  ticiuiiin.  iii,iiiii|ii.Miiiijii<iiiiiii,ji<iniiinidi  .>m,hiii|iiim(iii 

jiii  (oli  pn[.iilo I  viit" miHfim t-.     g(t  i,,.^. ^. t  jj.  „oj^tc  tofurircns.^i  cxprcllu  vcllc 


I  nei. 


Stipi;i  loltiiti  cnim  Kiacl  ro.s (Ji 
K  iim^'  lc^is  vcMcrar.  Sicciux  aii- 
lulf.  tcm  0IIIIIC1  gciircs  Uabchnc  , 
U  (|ii.isiuill(is  lumioi  (lltiinivcr 

biinliiiu  lcb.it. 

.J<  Anibroiilis.  Cjcdcoiii'.  cxc 


(  5  Ciii.li.,         1'  1  .i(riiliivi.||il, 


ofurgcnsifiiicxi 

rc  1  C()nclKim  rdrc  implcuir.  Dixitc],  rurfusad 
Domiiium;Ncirafcaturfurortuuvc(')tra  njCi 
{]  auhuc  fcmcl  tcntaucro,nL;nuni  (]u.Trcn.s  iii 


^Vl 


!>]<)o(lcn(lil(ir,noii  omiiiiim  cf 
c  iniia 


•  i'i' 


«  1  Duiiii  t«il<l, 

nisrcrr.iroVc 


in». 


actila  mcrcri  Diuln;  po 

rrn  itis.fctl  coriim  (juiImis  rcli-  ,f 
pin(.i(|ciiotioiii$  (ludi.i  ( ilfri- 
gcntiir,&:diuim  ccm  li-ii,Ui  opc 
ris.il)'lic;iri,qiiircii''i'r*iiii.c!t^'- 
Idii .  I  iiircxortcs  Od/iiditiii" 
ctiam  111  mvffcno,  (jii.id.id  in- 
(taurand.un  lli.clcli.im  O.i  ll- 

liiislmin.iiii  corporis  (^icramcnM  fiift;ep(?dc,  ahdlcrtfo  popu- 

ioIiid(,*orri,<|,l).l)ciiclltii)ri'i.Kli'prif(iiic  mifaciili  diiiinoru. 

■  '■^■■•"ift. (^iim  (11  holtHiuilti  (■oMcrcmationciioiifcrrc- 

l('9lcflill.immaho(-o|{cn(lcl)!tcur,(}»tutUi'iJt6c 

lKlltini,iioMhiim.iiiis  viri[itis,(('d((,'lf(liatr<iliopro'i(:crct: 

fl^rospnusdciniindrahat  in  (olo  v(ll(Mc<)ilciifiis,(|iiod  l)< 

uinaniifcrario,(|ux  iiinciii  lii.icl  tiaivli  ii^m.illi  populo  iuc 

iir.is  fj;ciUMim  Miis  iiciic.Kjiia  I  'i  •, 

.  i  .rin.ljcctCicdc()ij(>)riiscllctc._  '    :      .,      i  lUC 

dc  Diio  fiitur.c  vitluriic  U(.>cumcnca  quierclac  diccni ,  Si  fal 

iii'if.i(is,\'(  R<,)sin  vrll(rc,fi(I'        ■       ''       'lalUutrtn 

vcrl).il)iidt(t.riidrii  iJLtit  u  1       1  iiiiit  ipctkt» 

'rib.liid^'oruin,t()ii«  mcicu*  liioi  m  curd4  gcnciu  dcriuauit. 

•"   !        l.irctns.Potltilauit  ( i(  dcon  vt  rorr  pcrrundcrctur 

V  I  vcro  tci  ra  iii  ta  pcrm.iiicrct ;  po(i  ii?*'  autcm  vc 

Q  bijmcflarrturtcii.i.folumijuicm  vcllu»  rorc  tuicKt.C^JS 

j        vcil).i  iMiiiiiiiuli.acIit»'. qur)da!,;ratiapolirosrllt',ii<iir  vcl- 

'  I        Iusrorc,.it|i')(lcavMiiicr(.imhoitimnatur:iiii  iidcpi.u»  cllb 

fpiritiili;idoii;),<)iiiluisiiiiiquar()rcvclliis  iliacl  priuaiuscft. 

•?<<  liivfilt,  Vdliis  i.uiiiicia  Iiid^oriiin  lijAi)i(itiibat,in<|in 

;'"!"?''•  biis  iiillcratiibi  Doinimispccoraollcrri .  Iiiiiludctj^o  vcll'' 

<!  '     ndicplinii.i,(|iii4inl(»l,ifiiit  Iud^'al('^',i*cul  ura.  l'o(fca 

vdi,  lcmoii(fiauirnobistr,iiisf'crri(.icnli(-iaafyn;nj(>iJ.i,o^ 

tot.iin  arcamnitiiKfiimplcn  pi(,'(|i(  iitioiicCJhriHi, 

b  in  ,ue.i.Oti\>,  Noii  vbicuM(|i,noii  iiuampo,  nccinfalrii, 

*"  icd  III  arca  vbi  incllis  cll,/Wf///i  tfuidrrn  muliii, nurtarti  tinif  iian 

ci.l'rieuidcbaccnim  i)crSpiritumf4nthim,qui4Chriliu<in 

■t  poi)iiiri(iium,adibicricxpiirnar,(M''(  »'/'«///<i 

" ',N()(i  cr[/,o  linc ci  vir  taimis aut  t,ilis ,  cimn 

e,  ct  ApoUolusincfltaloyo  nrophctaium  tocic  nicnri()n£»ai'c2 

<li  1'  ,',ir  poiiciido  vcllcri.Ncc  linc  c,"i  cxprcflit  vcllus  in  pcl- 

iii;n  '/  rr{iIcillCC.'ia(|lM,(Jhillfus.n,cxiiiC  vclliiiiciir;ilii;i,ai 

p:  ,liiul)comiiica<|u,iniin(icliiim/j^l:uiicpcd('»dl- 

kijn,;.>iii.VKic'tcrgoquiahxcaduml)i.ibiUicpro[>hccfquf 

^ cranc 

" NicoLAV^$"wrrRX 

I  Coruhamrorc,  In  lltli>jtnhiibiiii>,l>aclnnm, 

a  l,)ixitiur.   sitnikmm'»liiinlii'ii4fndi Ihihiiii  .Abmbnm cum Do 

mino,nuaniio  volnit nflitanfitittiuntmjnain def.duic Siidnmorum, 

ytliaunur  Orn.x^i. 

j  Si  :i'lhii(.  fc.  'Ijon  accifiitur  hic  tentathornft ittaiio  Dei  liicitur 

AninrnnT  r^is. 

In  c/i.Iudicum  vbi  dititur  \t\  poflilla,  Angtll  vcr<>  in  facra 
fcriptiuii  non  votantiir  prof  hctar, 
f  ■     '  'SKi  v^tbocoji^nonnr.rirdi 

'- -'        .,       ^-        .  .'/lononic(jucictiir(j, iionpof 


i'ii«.         I>  V;iim|ifrlfiliil,l.»ur.iliiii,ii4  lllil*l|kri)MI*ili 
*i,ii,  >  ,liii,.ir«li>il  lii  ynutliilllilii  liiil.iioilliii  ii"i  lu),.) 

^         ,       «  1  tif  lllilllfl», 

vcllcrc.C  Jro  vt  folimi  vcllus  (icciim  ftt,  fk  rim- 


Cifii.j.fe, 

U 


m.Kirii».  PccltcnicDoiiiiiuis  no 
cIvmIm  vcpolbiLiucr.iti  6c  fuit  iiccitiis  in  lolo 
vtIlcrc,ficrosin  omniicrra. 


Io.i|.b. 


MBl).]. 


eriiic  111  noiiinimiii  cpihui  implciida p?!*  CUrifliini. A(|iia  cc  D 
}5,omiir.'iiii  |)i'Iiiim,roici'acni'ari.t'C(i'l'.'(Hs,(|ii(>l,uiaiii'iiriK*- 
dcvdili  ipiilorutn.vndcaicA^oi.iwriHrwK^d/M-i/o  prDpttv  virtiA 
iliinil  li)niin,  fnm  vnhii.  S'.'d  i.V  no<  II  pryb",>mtis  iicdc*  iiolfrol 
p.iiaiusdi  le(iiJil.uiai'cpcdc«uMim.r'Holfr«,a£piirrtaivcoH 

(.lUdirorcgMcia  Spiiiiiiirui- 
iih,v(Tfiodo,trina!Mioncniin 
(iilos  Ap  iflolos  mundos  cllb 
voltir,  lcdcti.im  omiics  (pil 
(,'rcil;iiii  \K'r  vcibiim  cius,  m 
oiniiiluis(.(iml'ccrodit.'iCi  A^ 
(i iiiii  tii niii hihe. p.irifiH mffCHm» 
N''mocMim  h  ib-.-c  parcciucd 
lcru,nillloiiisi.H^  muiidiis.  V.* 
xucjirccor  )).)miiu'vclliiiu'ii 
ia.'|ti,c|>ropccrinciii<.liiilli,ac« 
(iii(r,crcpropu'rmc,  intccc  a* 
(|itiim  m  pcliiim,  I.V  laua  pcdct 
l''i'iioriiiiituoiiiin  I  diliic  liu'- 
(lcUiliitnim  tuoiiim  ^  liliaiili 
laiiapcdci  uMiiii.c  nollfiV,  VC 
im'r;iiiU'SictV  ic(lbiiur«i  cxua 
mus  iionvcivri  vt.llimcntaidl 
ccntcNtllxui  vcdimciuum  mc* 
iim  ,i|iiomodolndtiim  illtid  t 
I  .1111  iicdcs  mcoH,  (|uom(.)do 
loidiuabocofitCjimciilmliuo 
ns  pcdc!«  nicox  li.itim  iacic» 
mc  i-cc<iml)Ct'c  ccciiin  Hi.  midi- 
re ,  frti  voc.tnt  wa,({l,/fr  ^  PotHi 
& lienr ilicltli ,  /;««/ eiriilm.  &c, 
Volocr}i;ol,iuarc  pcilc»  li'iicr(l 
nicottiMi .  Idcohitirioaquam 
(lcti;iuibus  lli.K  I  ,ini()cxprl- 
modcL(7iiftfcovd!crc,nun<:(lttv('llcrclibn  Iiiduiimvcl  li 
brifC  y/i/(;' vcllrrcl',fii,c  vtl  I  li  rcinU',  i>«:  mittot^^iiipcl 
uim.iiiim,em'',r,i'ont'ipicns  fi'Mliimiiu'oi'dcmco,  0f  (icci- 
pii)  pcdcsCoifuj  fl'f)bcnrivl  l;iii.ii.diim,uto£'s  puriOcaci  pcr 
vcrbtiin  (1(1(1  abiK.'i,i(Miird(-ilMl.iiii<>l|)oM(l  pni  (oMJidis  in* 
dum('nii.s,(l'd(aM<lHlis  vcdibusjoiis  pcdibih.inniiil'!  "»i'do 
rccuml),iinti« in  coiiuiiio Ipoiili  Ulii Chnlli. 
c  i/rii  I '//(//'/  i'rlli'.,'j' I ,  Ati;/,ii  ln  tcnt 'lionc^^icdt  (iiii',  (jtiocl 

f)r;tniinciarc  l>ii«  voIcb.u^Dflciidic  in  ('oiii|iluto  lcilicct  vcl 
i'rcScaren  rocacirctuiqu,iq,  (lcca  f\a,m\rc  primuin  popiilfi 
Ifi-iK  l.vbi  rr  inc  fad'  li  ( iim  w.tMtia <'(;jfcili  ciiKju.im  pliitiia fpi 
riiuali,'''.;  poll(',i(()pliic,i,iu'a,iiccai()V('llcrc  (i|^,iii'iii'c  ccclc- 
ihtn  DcKotooibcdilliifam.habciitcmnoii  iiivcllcrcc;in^|; 
in  vcl.imiiir, fcd  in  ii()rrto(^'l(il('mj/,ratiain ,  pnorcpopulo 
vcltit.'ibciu(dcm(i;riii.i'ioicaliciiati)ac(|uc  (iriato, 
d  Orr»,iy/,  Adain.lii  (aiiiidKiiioqi  Ijgiiirationciiiquoslc,  Hoinll.ii' 
vt (iipraocm  rcrrain  rosdcd  cMdac,fti|)ra  vcllti»aiir.'in  (lcci  '    ' 
ta'i  m.iiirar,vidcociii  piipiiIiiiM  hiiiit  <]ui  pcr  oiiincin  CfrrS 
cxncntib.coMj^rr^.ituscfljhabfntcMinuticid  fcrorcmdiiil 
MiKndi^  inosci  n)i'c(n(uiidiA:i)i'nph"t.iiriIit;<'r)i  ii  roi-iiri,i!k;  • 
cu.iiinclit  ()  htimorc  vircit  ci  c.llliid  iiCit  vclliu.i.  Iiid;(icfi  po- 
piiliiinlitcitarcm  vcibi  Dcipaeicnccm  f'cciiii'lii  illiid,  Kruni  Oftt,  i.fc, 
filii  Iffiiitmulio  irmporif /ine  tryrjinr  l>iinripr,finr pnfhchi ,  ifi' t'. 
Prophrra(|uo(|iiKfuciicumrhriflKlrft.ril)cns,ait,  /'<'/('<"'</''» 
fii:ui  pt/iuiiiin  t'rl,lMi,i'ir  fnui  ltiliit,i.ffiiprr  trrram  ,  ])('(( ((Klir.n.  VitljiM 
(i( iit  pliniia in  vcllus popiili <  iiciKicifioiiis.ill^  lit nt  Ihlli.l.fii 
pcr  ((.'( rii.i.fupcr  rcliqu;!  cci  i'3  dcfccdit  CJhnltui.Scd  fhllan» 
ctfiii.ri  iK/sfi^-.f^iitr^snobisf/fKb.tjlcllisronutfcrciis.ytflC 
noibibamufiq^ciam^fiil/icrrii  (ugiflrid(tatcfl<tati.Hriccr 
J50  niylicrii  ordinC  S',(icdcft  rf;pliccic(j  Ipfl  lncucn«,^i  i'in  (l 
gnilcftucrfoordiMcpcrft.Scltbacn^rorcfliulnfi  qni  cliad-   , 
ucncunfilii  |><a,ii('>foiriliidc)s,fcdpollci|i(iirii).t'llcliitiii{i 
qula  cx  incrcdiilitatc  lfi'.icl  faUi»  fitijcntib.fli  liot  cfi  <|;  pru 
anditacc  vcllcn*  vniucrra  tcrra  dMni  roriiuratii^t  iiititndif. 
'  ^CA1'> 

feicatum//ititiilt  ijuamlu  aU./M/»  lAponit/i/fierUM/ryiifeii/fifthot 
fxprriri  il/uinum  'iuxilum,i  iim  iimm  liaheal  i/uod  aj^ffrepoflll/lilim 
diim  viitin  hu,n.iniim,fiiul  iiilpmhulio  in  ilurllo,i<rliiUh4  fcniniti» 
dtntii,'ius  merito  niirohnntur  in  lure  eaiuinlito.fid  'iciipitur  hic  ttn- 
tatio  proprtitinnr  fiyni  proeedtnte  ex  eonfideniia  Utl^  vl  elneilom 
ria  amphiM  m,inifrjlrior,  vt  fuprailiCfum  rfl. 

"Vcntaicipici 

logum  iMalicni  \)  i>'<(ii.(  i| 


tr^fiit.i«/  k. 

i.Mj.i,|. 


to,pt'OU(IUl/i4ptO" 


,;),:  11. 


I{eplica.  (aiLalibruliidKuint.ait  iitfKlicumBltrgcn.tlfA 

cfrcac.<;,vbi  pofhllator  dicitan(/,c)oft  in  icri\miri%  n6dici  p 

pheM«ppclar;imvi(loiKindii('(i.r<ffcMci^',liurgcn.prtfmic 

Cic  fup  prologfi  1'i.ilicii)  'Jchot.dii  ciCjVidcibi  (iotteiUtnH, 

'lom.i.  it    i, 


19? 


Gloflordi.&NicolaideLyra.       200 


A 

Homi.^.  in 
lih.IuJ. 
Mitt.  le.d. 


C    A    P.        VII. 

Gitur  Icrobaal.&c.  Scquitiir. 
a  j^/iAr/w/.  Ad.im.  Idcm  hodic  clamat  Icfus, 
Qui  timidus  &'  t()rmidoloruscftcordc,non  vc- 
nmcad  mcad  hdh.ni.n.iliii  no  collit  crucemfuam 
etfe(iuiturme,non 

c 


nctboc vicium.Timidusautcm  cft qui  primo afpcdu ad  co  D 
grcdliin  crcpid;it,non  tamcn  toto  cordc  tcrrctur,  fcd  rcpa- 
rari  i\'  animari  dcnuo  potcft. 
b  ^iihncpopu.  Ad.\vn.  ^tihucpoptdusmnltnsefi.dcponeeosad  Homil. 
aqua>n,eiibiptol>abotibi.'Vti(icoc\ui primum  rcprob.iti ilint,  iii,.ii«ii. 

ncc  in  aqium  dcfccndcrat, 


ILidein. 


TGd.t(.t. 

Ibidem: 


e/l  me  dignHS,ei  qni  fon  odiipa- 
tremfm  ct  matrtrt!,fratres  ctfo- 
rores  itf.Uos,  infuper  et  animam 
ff.am^non  cfl  me  dignus .  Itcm. 
Quinon  renuntiaiicrit  omnibus 
^ua  pofidi  t,von  potcft  cjfe  meus 
difdpulus.Sic  timotcni  &c  for 
niidmcm  dcpcllat,&-'  confi- 
dcntcr,dicat.  Si  conjinant  ad- 
uerfumme  caflra,  twtinubit  cor 
meum.Et  Dominus  illnm.nea,et 
falus  mea,quem  timcbo.,ttc.  N6 
vos  tcrrcat  ifta  militia  quaj 
facilc  afidclitcr  militantib. 
implctur.  Solctinhiscaftris 
mulicrcs  vinccre,non  corpo 
ris  robore,  fed  fidci  virtu/e  . 
ficut  Dcbcra,  &  hidith  ,  & 
quam  viri  pcrdidcriit  patriac 
rcddid.t  falutcm .  Virgincs 
quoq;  prmia  a:tatc  pro  mar- 
tvrio  rs'ranica  pcrtulcrc  tor- 


A  P.     VII. 

GiTvR  Icrobaal,qui&:Ge- 

dcon  dc  nodc  confurgens , 

&:  omnis  populus  cum  eo> 

venit  ad  fontem  qui  voca- 

tur  Harad.  Erant   autem 

caftra  Madiam  in  valle  ad 

Septentrionalem    plagam 
collis  excclfi .  Dixitquc  Dominus  ad  Gcdeon : 

«  T  In  bellis  humanis  numetofior  exetciius  pi.Tftat  tiiiiota  fublidia  :  fcd  non  e(l  ita  in 
diuiiiis:  non  enini  clatuin  diuinz  virtuiis  cft  oiius  ii  huiiunii»  ajminitulis  fukiatur.No 
cniiTi  faliutui  lex  ex  muliitudine  viitu-.is  ias. 

Multus  tccum  eft  populus ,  ncctradetur  Madian 

a  f  Viftoiiam  mcam  Cbi  alaibat. 

in  manus  eius,  ne "  glddetur  contra  me  Ifrael ,  Sc 

dicat,mcis viribus libcraius fum .  Loqucre  ad po-     nec ficdcrc-cnua, & ccdc 


fcd  adhuc  fc  cathcchumc- 
nos  dcfit;nab.int,  S^  iiitantu 
fortirudinis   vitio  dctcrrici 
funtjVt  ncc  ad  l.iuacrum  fa- 
lutar*  dcfccndcrcnt.  Idco  -ictmt 
rcprobati  func .  Hi  vcro  fc- 
cundi  vcniuntad  aqu.im,  vc 
piobcntur  ibi.  et  d:xic  Domi- 
nusadGedcon,  Omnis  (juuun- 
(fuc  lamberit  a/juam  in  lingHa 
fua  ftcut  lambit  canis ,  flatues 
cum  feorfum ,  &c.  In  omni- 
bus  penc  vcteruni  gcfiis  , 
myftcria  dcfiu,nantur  ingcn 
tia,ficut,  hic .  Qui  enim  dc- 
fccndunt  ad  aqunm ,  id  eft , 
ad  baptifmi  gratiam,non  dc 
bcntprocidcrc  intcrram. 


B 


pulum,  &cundisaudicnt"ibus  prjedica:  t  Qui 

a  ^Quafidicat.ccitaminafoitibus  viiisdcielinquatjRccxemplum  timotis&  fomu- 
^,^.„., dijiis  ciieiis  pilbeat . 

mcnta!  inhisergoquimili-  a  formidolofus  &  timiduscft,  reucrtatur.  RccefTe-  3 


runtque 


EpheT.  i.i. 


tant  Dco,non  corporis ,  fed 

animx  fortitudo  quxritur , 

quia  non  i.aculis  fcrrcis ,  fcd 

oratiojiuin  tclis  vi£toria  ac- 

qu!ritur,&:  fidcs  in  ccrtami- 

netolcratiam  praEbecvndc. 

State  ergo  induti  loricam  iuftiti^e 

fuccincti  Uimbosia  uentatc^etga 

leamfalutis  accipite,  etgladium 

fpiritus,fuper  omniafcutum  fidei 

«fc.Sicut  armati  dcbcm'tol 

lcre  vcxillacrucis  Chniii,&: 

&  cum  fcqui.Si  tam.en  in  perfecutionc  inferiorcm  te  virib. 

contratyranni  crudclitatcm  vidcris.cft  m  militia  Chrifti  da 

re  locum  ire,de  loco  in  locum  fugcrc.nec  tibi  in  hoc  afcribi 

tur  militarccomrnifTum.  vndc,i7  perjccuti  uosfucrint  in  una  ci 

uitatefugitc  in  a/iaw.Summa  enim  rei  cft,lcfum  qucm  fcmel 

confcffiiscsnonnegarc.Confiteturautcni,  qui  propterca 
Apoe.i^.d.  fugjtne ncgct.In  Apocalypficum  cnumcrant^qui  ii\  ftagnii 

i<ynis  mittendi  funt  cu  infidclibus  &:  fornicatonbus  &:  vcne 

ffciSjtimidi  &  formidolofi  computantur.Sic  intcr  ingcntia 

&  ncfandacrimina  timoris  &  formidinis  crimcn  ponicur. 
Lxx.Formidolofus  cft,q  quafi  adolcfccnte  vitio  ante^  vi 

deat  mala.fola  cogitationc  tcrrct,gclida  p  mcbra  formidi- 

('  ncm  voluenSjVt  non  ta  cofpcdtu  malorum,  quam  auditu  & 

DifferOtfor  cxpcilationc  foluatur.Io  luxca.Lxx.formidolofus  corde  di- 

midoloius&  citur,incordccnim&:inintcrioribus  animi  dcfixum  ma- 

timidus.  ncc 


de  monte  Galaad  ,  &  reucrft  funt  ex 

a  T  Catliecumcni.f.qui  ante  baptlfmum  territi  cedunt. 

populo  uiginti&duo  milliavirorum,  &  tantum 
dccem  milia  remanfcrunt  .  Dixitque  Dominus 


rc  tcntationibus  futuris,fcd 
ftarc  conftanter ,  &:  remif- 
fas  manus  &:  difiblura  ge- 
nua  crigerc ,  &:  grcfTus  rc- 
tlos  faccrc  pedibus  fuis'. 
Vcnifti  zd  aquam  baptifmi, 
hoc  cft  tibi  initium  pugnx 
fpiritualis .  Si  rcmifiTior  tuc- 
ris ,  fi  flciti  facilc  potucriSj 
quomodo  pugn.ibis  ?  Quo- 


b  ad  Gcdeon  ,  AdhllC  populus  multUS  eft  .  Duc  4  inodoftabiscontra  aftucias 


a  ITioLandos.  b  T  B.ipnfini. 

eos  ad  aquas ,  &  ibi  probabo  eos ,  &  de  quo  di- 
xerotibivt  tecum  vadatjipfe  pergat:  quem  ire 


MatMo.c. 


di.iboli  r  Ideo  clamabat  A- 
poftolus ,  Statc,  &  noUte  iu- 
go  feruitutis  iterum  hxrerc  . 
lllc  crF,o  probabilis,iftcelc- 
£lus  cft ,  qui  poftquam  ad  a- 
quasbaptifmivcnit,adncceflScaLCS  corporcas  &c  tcrrcnas 
flc£li  nefcit,qui  vitiis  non  indulgct,  ncc  propccr  pcccati  fi- 
tim  ftcrnitur  pronus. 

*  lofcphus.Aftitit  Gcdconi  pcr  fomnium  Dcus, & imbcl- 
lem  naturam  hominumlibi  placcrc  declarauit,v\:  quscirec 
fortitudinepraccipuarccitauic,  vt  vittoriam  nonfibi,fcd 
Deo  propric  rcpucarcnt,&  tanquam  fi  multo  hoc  dignoq; 
gercrctur  excrcicu:&: crcdercnc ccrco ,  quia  cius  auxiiio  vi- 
tloria:opusfuificcimplccum,prxcepicq;  vc  circa  mcdium 
diem  in  folis  ardorcad  fluuium  venire  facerec  cxcrcicum , 
eos  q^idcm  qui  inclinaci  bibcrenc,magnajiimos  a'ftimarcc, 
qui  vcro  cum  fcftinacione  curbaq;  biberec,eos  crcdcrcc  ho- 
ftium  formidine  dccineri. 

*  Thcodorccus.Cum  plurcs  cclcriter  fe  dimicccnccs  gc- 
nu  flcxo  b'ibcrenc,crcccnci  vero  per  ignauiam  hoc  rio  agcn- 

^  ccs 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

C    A    P.       V  I  L 

1  T  Gitnr  Tcro.  Poftquam  dcfcripca  cft  vocacio  ducis,  hic  co- 
X  fcqucnccr  dcfcribitur  modus  cercaminis.vbi  primo  po- 
nicur  conccrtatio  pugnx.fccudo  pcrfcttio  vicloric  c.S.Cir- 
ca  prinnim  primo  defcribitur  bclLitoru  clcctio,fc(.uiid6  clc 
ftorum alft curatio  ibi^Cajira  auiem  Madtan.tcxuo sifcciiiato 
rumccrtatio  ibi,  Diuijittjuetrccc/iios  uiros.  quarto  .adiiitorum 
aflociatio  ibi,Coiiclamanc(s.  Circa  primum  fcicndum ,  quod 
Dominus  voluit  cligcrc  bcllatorcs  in  paruo  numcro.vt  libi 

vidloria 


M  O  11  A  L  I  T  E  R. 
I  Igitiir.  Perquemvtdi6himeft,Chrifiusfignatur,  pcrgcs 
ad  pra:lium  contra  Madian,pcr  qucm  vtpraxlidiim  cft  dia 
bolus  fignatur.Primo  fuos  bcllatorcs  cxaminas  ad  vidcndu 
qui  iunt  apti  ad  lcqucndum  ipfum ,  cxcluduntur  autcm  ti- 
niidi,cumdicitur. 

2jii 


viiCloria  illa  totalitcr  attribucrctur, vt  patec  in  textu.eligun- 

tur  igitur  huiufmodi  bcllacores  duplici  figno .  Primum  cft 

conltantia  mcntalis  cum  dicicur. 

z  Q^i  formidolojus  &  timid.  ita q? folum  conftantcs  &:  impa- 

uidi  ad  prelium  remanerenr.vn  Jc  fubditur. 

j   Hscc(kr'on(j;  dc  montc  G.'Li.&i.li\c  inons no  cft illc qui  cft 

vltra  lordancm  vbi  Laban  coniprchendit  lacob.ut  hf  Gcn. 

3  i.fcd  cft.-ilius  mons  in  tci  ra  promiflTionis  qui  fimilitcr  no- 
minatur.SccuMdo  cliguntur  iigno  poccntic  corporalis  ibi . 

4  ^tihuc mnlnn popiiliis cn,duc cos ad acjuast^i^^c.hlou  c(i  intcl' 
ligcndum,qu6d  Dcus  probct  aliqucm  vcl  aliquosad  cogno 
fccndunialiquid  libi  ignotum.fcd  vc  cognofcatur  ab  aliis. 

qui 


1  i^«7or.ficfuitindifcipulisChrifli,quorum  plurcs  dixc- 
runt. Io.<?.g.  Dtirus  elt  hicjermo^is-  (juis poteft  eum  audire,&C  fub- 
ditur,  Eat  hoc  autem  muUi  difcipulonm  cius  abinunt retro.  Ec  UC 
cft  de  Chriftianis  carnalibus,qui  non  poflunt  eum  fcqui  pcr 
viam  auftcrit.itis  &:  p^nitcntix.  Sccudo  cxaminauit  Gcdeo 
bellatorcs  pcr  niodum  potationis,cum  dicitur. 

I  iijii 


20I 


ludi 


icum. 


tcSjtnanu  aquam  ori  admouerent,hos  folos  vt  ignauos  &fo 
coi  dcs  iuflTit  in  hoftcs  irruerc,vt  omnibys  pcrfpc6tum  cflet 
diuinumauxiliuni. 
\ax(i-'i 7-  ■>/  AugufQuod  ira  iOi  pmbati  funt ,  per  quos  vinccrct  Gc- 
deon,vt  fimilcs  in  bibcndo  canibusdicercncur,(ignificat  q> 
&  contemptihilia  eir  ignobilia  e- 


iWic. 


Cm.inh&C 
lcum. 


lcgit  Domintt^.Pro  conremptu 
cnim  canis  habetur  i.  Regn. 
i^.&Matt.ij. 
■5«  Prccopius.  F.idum  illud 
aquam  lanibcntium,tcmere 
que  hauricntium  ,  ahj  quide  a 
dc  imbctiilitate  corum  m- 
tcrpretantur,  qunfi  Dcus  fc- 
gncs ,  laborifque  impntictes 
dclcgcrit,  quototopusDi- 
uinx  pratia:  cfTc  vidcrctur. 
NamChrirtusquoque  infir  b 
mis  huius  mundi ,  pifcatori- 
busjcoriaiio ,  delcdis  appul- 
fum  gcntium  diruir.Id  quod 
Jfaias^quoq;  innuens,  inquit, 
Virgam  exailornm  comminuit 
ficut  in  die  Madian  .  Nudi  fue- 
runtGcdconis  mi)itcs,nudi 


prohibuero ,  reuertatur 

populus  ad  aquas,  dixit  Dominusad  Gedcon 

a  T  Id  eft  opcre.  b  f  W  cft  verbo. 

e  T  M  «IKqiu  teftitudinem  doftrinx  hauriant,&  reclitudinem  operum  non 

b 


Cap.  VII.        202 

rvnt manu fua,lingua fiia  trccenti viri,V\cx\c\;  Latini  codiccs  no 
habent  manu  fira,{cd  trn  linguafua^qnia  fic  intellcxcrut  qtt  fu 
pradidtum  cft,tanquam  cancs.  Gr.rcus  autcm  vtranq;  het. 
nianufu/j,  Itngua  ftia.,vt  intelli?;arur  q,  manu  aquam  raptam  iii 
os  p.oi)cicbant,iicut  cancs  qui  non  orc  appolito  licur  boucs 

aquam  ducijt  qua  bibijt ,  fed 
Cumque  defccndifrec 


D 


flcftuat . 


Qui  manu&  lingua  lambuerint  aquas  {icutfo- 

*  1   ^Jiij  fupra  omnla  inimalia  ainant  dominos  fuos.     b  f  DiflMuti.rinopcribuj. 

Jent  cancslambere,  feparabis  eosfeorfumjqui 

a  T  Qni.f  non  faciunt  rcAos  grellirs  pedibus  fuis. 

autem  cumatis  ge'nibus  biberint ,  in  altcra  partc 
crunc.Fuititaquenumerus  eorum  qui  manuad 

a  f  Innumeio.fpcrfe(fl.t  Trinitatis. 

cs  proijcientcaquas  lambuerant  trecenti  viri ; 
omnis  autem  reliqua  multitudo  flcxopoplite 
biberat .  Et ait  Dominus  ad  Gedeon:  In  trccen- 
tis  virisquilambuerunt  aquas,  liberabo  vos,  & 

a  ^  Qui«  hon  eft  fpct iofa  laus  in  ore  peccatoris. 

tradam  in  manu  tua  Madian :  o'iTinis  autem  reli- 


quoquc  Difcipuli  a  Chrifto 

amand.iti,  qui  miraculorum     qua  multitudo  reuertaturinlocum  fuum .  Sum 


Itnll.  9' 


Itt.J.C. 


faces  pr^  fc  tulcrur,&  pr^di- 
cationis  tuba.  Porro  alii  lor- 
titudini  lambitioncm  horu 
treccntorum  tribuunt ,  itcm 
tcmperati^jdicctcSjPulchra 
Virtus  tcmpcrantia  crt  ,  funt 
trecenti  Gcdeonis  focij  qui 
Madianitas  fubcgerunt. 
a  Q^ima.&ling.^dAm.Md.- 
nu&:  linguadicit  eos  aqua 
lambcrc  ,  g.a  manu  ^  lingua 
dcbcnt  opcrari  militcs  Chri 
fti.i.opcrc  2C  vcrbo:  Q^i  enim 


ptis  itaque  pro  numero  cibariis  &  tubis,  omnem 
rcliquam  multirudinem  abirc  prxcepic  ad  caber 
naculafua.  Etipfecum  trecentis  virisfe  ccrta- 
minidcdit.  Caftraautem  Madianerantfubter* 
invalle.  EademnocledixicDominus  ad  eum; 
Surge ,  &  defccnde  in  caftra ;  quia  tradidi  eos  in 
manu  tua.  Sinautcmfolusireformidas,  defccn- 
dattecum  Pharapucrtuus.  Etcumaudierisquid 
loquantur,  tuc  confortabuntur  manus  tua:,  &  fc- 


fccerit  &  docuerit  magnusvoca 
biturin  regno  c(r/or«w7.Similitudine  quoq;  canis  lambentis  in 
Zds  fiilt>5.  dticit,quia  fupraomnia  cqterz  aniinalia  amorc  df  proprio 
dominofcruare,nectcrrore,nec  iniuriis  obliterari  ineo 
fertur  atfcdlus.l  rcccnti  cr*o  funt  foli,qui  facramenti  huius 
jmaginem  fcrunt.  Ifti  elcdi,probati,&  ad  vidoriam  confe- 
crati,qui  etiam  ipfo  numeri  facramcnto,obtinere  aduerfa- 
riospofllinr.Trcccntienimfuntquitcrtio  centcno  multi- 
plicantur,&  pcrfcdc  trinitatis  numerum  ferunt. 
b  F^tit  itaijue  numerui  eorum  qui  manu  ad  os proijciente  aquas  lam 
buerant  trecenti  riri.  Aug.  Etfailus  efi  numerus  eorum  qui  lambue 

runt 


c 

<J«ft.  47. 
irib.IU4i. 


Imgua  in  os  rapiut.  licutctia 
ifli  fcccrunt  ,Tcd  cu  manu  a- 
quam  in  os  proiicerent,  qua 
lingua  cxcipcrcnt.  Intcrprc- 
I  tatio  vero  cx  Hebrxo  id  pla 
nius  hct  Fuit  itaq;  numeruseo- 
ru  qui  mann  in.No.n.ita  bibiic 
hoies  vt  finc  opcre  manus 
lingua  aqua  hauriat  ficutca- 
ncs.  Aurveroiftispreccptu 
fucratvt  hoc  facercnt.Ycd  cii 
ad  bibcndum  dcfccndiflenc 
ad  aqu.i,iiiulti  gcnu  flcxo  bi 
bcrunt,q,  facilius  &  minore 
labore  ficrct.Pauci  vcrd  non 
flexo  gcnu  fc  incuru.iuerunt 
fed  vtcanes  biberunt,aquam 
manu  in  os  i.iciendo.Q^iorii 
numcrus,  quia  trcccnti  erat, 
crucem  (ignificat  pplitera 
i  T  cau  Grarcam.Pcr  quod  etia 
gentesmagisin  crucifirum 
Chriftum  crcdituras  pr^figu 
ratum  cfl,  quia  litera  Grxca 
eft.ViiGr^coru  noie  Apofto 
,  lus  oes  gcntes  fignificat ,  di- 
ccns.ludxo  primu  &  Greco.  c^a 
in  linguis  gctium  Gr.Eca  ita 
cxcellit,ut  pcr  hanc  oes  dece 
tcr  fignificcntur.Hic  nume- 
rus  ec  in  vern.acuhs  Abraha: 
aducrtcndus  cft,per  quos  fra 
4  trem  ab  hoftibus  libcrauit, 
qfi  cij  Mclchifedcch  magno 
myfterio  bcnedixit.Quod.n. 
cxubcrant  decem  &  o£to  vidctur  fignificari  quo  tcmporc 
fierct.i.certio,quod  futurum  erat  llib  gratia  .  Nam  primum 
cft  antc  ]egcm,feundumfub  ]cge,tertium  fubgratia.  Singu 
la  vcro  tpa  fenario  fignificata  fimc  numero  pp  perfetlione: 
tercnini  fcni  deccm&odo  funt.vndc&  mulicr  dcccm&: 
oAoannos  habcbat  in  infirmitatc  quam  curuam  filuator 
crexit.Nam  cj,  ifti  ira  probati  funt, vt  fimilcs  in  bibcdo  cani 
bus  diceretur,fignificar  quod  contemptibitia,&  Ignobdia  elegit 
Deus.Y^ro  contcmptu  enim  habeturcanis,vndc  l^on  e^bonu 
fumerepanem  filiorum  &  mittire  cantbus .  Dauid  qiioq ;  tanqua 

4^  contcm- 


E 


Romi.t.b, 
•  eum,  fup. 
GedeoQCOi. 


Gcn.14.6. 


Lu.i5.«. 
x.Cot.t,i. 


Mirt.tf.c. 


NICOLAVSDELYRA. 

1  Q>n  manu  lingita  lambuerint  aquas  .  Hoc  crat  fignum,  quod 
non  crant  multum  fitibudi.quia  fufficicbat  cis  accipere  mo 
dicum  de  aqua  manu  &:  proijccrc  ad  os,magis  per  modum 
rcfrigerationis  &  lotionis  quam  per  modum  potationis.Si- 
gnum  etiam  crat  cj,  non  crant  multum  fatigati,qa  nolcbant 
ad  tcrram  procumbcrc,fcd  flatim  tranfirc,  &  cconrrario  in 
ilhs  qui  bibcrunt  curuatis  gcnibus  ad  tcrra  vt  cffundcret  fe 
fupcraquam  ad  bibcndum  in  magna  copia,  fignum  eratq, 
cr.incfatigait&:-multum  fitibundi,&  io  decxcrcitu  fucrunc 
fcparati. HcbriEi  aur  dicunt,q,  hoc  fuit  co  q,  crant  aiTucti  cur 
iiarcgcnuacoraidoliSjfcdprimacxpofitiocftmagislfalis. 
'^  Sumptis 


z  Sumptts  itaq; pionuyncro  c  bariisy  &  lubis  omne  rebjuam.f.pvo 
trecentis  viris  eledis  ad  prxlium ,  quia  rcfiduum  cibormn 
dimifit  reucrtcntibus. 

3  CaHra  dH.Hicconfcqucntcr dcfcribitur clcclorum  aflccu- 
ratio.&  primo  vcrbo  diuino  cum  dicitur..S'tt);s;e  &  dtfcendt  iu 
caUra quia  tradidi  eosin  manu  tua.  Sccundo  CX  fomnio audito. 
&:  ideo  fubditur. 

4  Ztcum  audieris  quid  locjuantur  tunc  confortabuntur  manus  .SCC. 
quod  intclligitur  de  fomnio  audito,&:  intcrprctatione  cius, 
qu^  poftca  ponuntur  cum  dicitur ,  'hiarrabat  alir^uis  fomnium 
proximofuo^&inhuncmo.  cuius  formafubditur,cumdici£'. 

•}«  Fidehatur 


Ciiftii» 
ttut. 


M  0  n,  U  L  J  T  E  I{, 
1  Qmma.&c.pcr  illos eniin  qui  bibcrunt  aquas  flcxo popli 
tc  fign.ancur  illi  qu;  .id  hauriendu  huius  mudi  bona  func  ni- 
miscflufi.&:illinonfuntaptiadfcqucnduChr-m  per  viam 
paupcrtatis  &:  fufticicnti.x:pcr  illos  auccm  qui  b.bcrunt  ma 
nu  aquam  ad  os  proijcicntcs,figniiicaiuur  lili  qui  dc  bonis 
huius  mundi  accipiunt  quantuni  futficit  ad  ncceflicace.  &:  il 
li  funt  apti  ad  fcqucndu  Chf  m  in  bello  p  diabolu .  Propter 
quoddicicApoftolus.Hcb.ii.a.Dep«<r«reJo»'«fpr)»{/;a2i7c/r 
tunjtansnoipcccatumcurramus  adpropofitumnobiscertamcn,  afpi 
cicntes  in  auCiorem  fdei  &  cor,fummatorcm  I"//ifn.l'6dus  aut  im- 
pcdicnscftfupcrabuiidar.tia  t^ alium.Gie.hom.  j 5. Tcrre- 
na  namq;  fuLftanr'.';  pondus  cft  non  fubfidium.lfti  vcrocii 
Chnflo vadunt ad f i 2lium,&  vmcuntin mbus, f.in fradio 
ne  Isgcnai  i:iT>,per  qu.i  fignificacur  carnis  macerario  ,  pcr  % 
caro  noftra  c^ua:  Lcrrcuatft  a  Dfio  conccriiur  &;  fi'iriu!i  ilib- 

iugatur. 


iugatur.pp  quod  dicit  faluator  Mat.i^.d.  Si  ftis  vultpofi me 
ycntre  abncgei  femciipftm^&  tollal  crurem  fuam  &  fequatiir  me.Et 
in  inccfionc  lampadum ,  pcr  quam  fignificacur  cxcmplaris 
opcratio.Luca:  i  i.d  Sint  lnmbt  vesiri prxcmtti  &  lucerntz  arden 
tcsin  manibwi  vejiris.Qnod  exponcns  Grc.hom.jz.di.Lucer 
nas  c[.ppc  ardcntcs  in  manib.tcncmus  cum  p  bona  opera  ^ 
ximisnfislucisexeplam6flram':&:  talcsfuntapti  ad  fequc 
la  Chfi  lo.S.b.  Egofum  lux  mundi,mi  f  ijuiiur rne non  ambulatirt 
tcnehrisyf  d  habibit  lumen  vitnt.^Et  in  fonatione  tubarum,p  qua 
fignificatur  fonus  pr£d!cationis.Efa.57.a.C/4w<i,f.'Cfc/^cj,(7«« 
//  tuba  exalta  vocem  tuam,&  annHntiapopido  meofcctera  eoru.ctc, 
Ethoc  modo  prxdicahat  Chnftus  pcr  Gcdconem  figmfica 
tUS  loannis.y.f./»  nouiffimo  antcm  dte  magno  fcfiiuitatis  liabat  lc 
fui,&  clamahat,Si  quiifitil.,vcniat  ad  mc  .y  bibat .  Lt  hunc  mo- 
dum  pra-dicadi  fecuti  funt  prardicacorcs  euangclici,proptcr 
quod  prxdicant  populis  ftaudo  &i  clamando. 
Tom.i.  G    5 


203 


GIof.ordi.&NicolaideLyra.       204 


^  contcmpcibilemfccaneniappellat. 

1  .ReS.«4.       a  •}«  5"«rgf  jeJr  dtjcU  Cafira,&C.Dcfcendit,&c.lokph.  Cum  Gc 

A  dcon  timcns  conliftcret,  dic qua  ci  prcdictu  fucrat,ut  node 

L-T.anti<j.    hoftcs inuadcrct,volcns eu  Dciis a  tbrmidinc  rciiDcarc  pr^ 

"p>  !••       ccpit  vt  fumcns  vnum  militum,iuxta  tabcrnacula'Mad)ani 

tarum  acccdcrtt,  ab  cis  bclli 

confidcDam  fumpturus.Au-  a  curior  a J  hoftium  caftra  delcendes.  Defccndit 


ialudi. 


lib.jo. 

Mor.c.  if . 
£iaia!,«.i. 


dito  fomnio,  eiufdcmq;  pcr- 
ccpta  interprecationc,fpe  ma 
gnam  habuitpanrcr  ^  fidu- 
ciam,iuflitq-,  fuos  armari,&:c. 
4c  Procopius .  Panis  ordca- 
ccus  (ignihcauit ,  lcUem  ali- 
quam  turbam  fxpe  potcntio 
rcm  fupcrare. 

*  Auguft.Velhoc  intcllige 
dum  arbitror.quod  pcr  con- 
temptibilia  mundi,que  figni 
ficat  mcnfa  panis  ordcacci, 
Saluator  fuperbos  erac  confu 
furus . 

b  VercufJJt  Hiud  atque  fubuer. 
Grcgor.  Dc  hoc  bcllo  pcr 


Cum  his  cnim  Dns  aducrfarios  fidci  deftruxit ,  cum  his  ad  D 
prxdicationis  bclladcfccndit,qui  pofruntdiuina  cognofcc- 
re  &  dc  trinicacc  qu;E  Dcus  cli  pcrtcctc  fcncire.  NocanduiTi 
vero  c(t,quia  trcccncorum  numcrus  in  7"caulitcra  conti- 
nctur,i!ii  pcr  fpccicm  crucis  fignificacurquxcruci  fpecicm 

ccncc .  cui  li  pcr  tranfucrlain 
lincam  id  q,  in  crucc  cmincc 
addcrctur,  non  ia  crucis  fpc» 
cicsfcdipfacruxcirct.Qu^ia  |  a(j„, 
crgo  hic  numcrus  in  T  tau  li- 
tcia  continccur,  &  pcr  ca  fpc 
cics  crucis  oftcndicur  mcncu 
in  his  creccncis  Gcdconc  fcr 


iftro- 


cri^oiple  &  Pharapucrcius  tin  partcm  ca 

rum  vbi  erant  armatorum  vigiUa: .  Madian  au- 

tem&  Amalcc&:  omncs  Oricntaics  popuh  fufi 

iacebantin  vallc ,  vtlocuftarum  mukitudo.  Ca-. 

meli  aucem  innumcrabiles  crant/icucarcnaque     qucncibusillidefignancur,  % 

lacct  m  httore  maris.  Cumque  veniflet  Gedeon,.     abnegctfcmetipfumtol.cru.juam 

narrabat  aUquis  fomnium  proximo  luo  ,  &:in 

huncmodum  referebat  quod  vidcrat.  Vidifom- 

nium,  &  videbaturmihiquafi  fubcincriciuspa- 

t  Aug  03»  pci  tontemptibiUa  iniindi  Saluator  inimicos  confudit. 

nisexhordeovolui.&mcaftra  Madian  defcen- 
dcrc,  cumque  pcrucni{letadtabernaculum,per- 


ma  arm 
riimqui 
iii  caUr, 


Lucxf 


B 


\  ExtretnG 


^^::^^:'::^^,  '  ^l"'»"-!  acqJefubucr<,t,&tcr,a.funditusco- 

^fceptrumexaaoris  ciusfnpera  xquauit .   Kclpondic  is,  cui  loqucbatUrj  Non  efl; 

fiificut  indie Madian^vipicm  ^^^  ^j-^j  ^.^j^j  jxladius  Gcdconis  HHi  loas  viri  If- 

enim,GetiIitatcm.  Dominus  _     f*  ,.              t-. 

fupcrauit  lugum  oncriscius:  rachtx .  Tradidu  enim  JJommus  m  manu  cius 

cum  cam  aducntu  fuo  a  dia- 
boli  feruitute  Iibcrauit.Supc- 
rauit  virgahumcri  cius,  cum 
pcrcutTionem  illius  quie  cx 
pcrucrfo  opcre  grauitcr  de- 
primcbat  humano  gencre  re 
dcmpco  compcfcuic.Supera- 
uit  fccptrum  exadoris  cius , 
cum  rcgnij  diaboli ,  qui  pro 
peccatisdcbita  p^narumcri- 
buca  cxigcbac,dc  corde  fidc- 
lium  dcliicuit .  Aducntuscr- 
go  rcdcmptoris  huius  pugn^ 
vidoricE  c6paracur,quiaiilla 


&ft:mc.Qui  fcquentcs  Diim 
tanto  vcnus  cruccm  toUunt, 
quanto  acrius  &:fe  cdomant: 
1  &C  crga  proximos  charitatis 
compaflionc  cruciantur.  Vn- 
de.Signa  r  taufuper  frontes  riro 
rum  gementium  &•  dolmtiu.  Vcl 
trcccntishic  fignificacur,(j, 


£zech.' 


Madian,  &omnia  caftra  cius .  Cumque  audil- 
fetGedeonfomnium  &  interprctacioncm  eius, 
adorauit,  &:reuerfuseftadcartra  Krael,  &  aitj 
Surgitcjtradiditcnim  Dominus  in  manus  no- 
c  ftras  caftraMadian.  Diuificque  trccentos  viros 

a  \  iv.tjicationsj 

intrespartesj&dedittubas  in  manibuseorum, 

a  T  Corpora.  b  ^  Fu'gorein  miraculoruin. 

lagenas  vacuas  ,  ac  lampadesm  mediolagena- 

t  Chtillus  paffus  ell:  pro  nobis.jelm  [aens  nobis  exempluni.vt  fcquaniur 
veiiigia  cius. 

rum.  Etdixit  ad  eos ;  t  Quod  mc  faccre  videritis. 


ferrum  hoflium  crucis  ligno. 
fupcrccur. 

c  Di«i/«^«e.Ductifuncad  fln 
uiumvc  aquas  bibercnc  ,  &: 
quicasfiexisgcnibus  h.iutc- 
runc  a bclliincecione  rcmoti 
funt.Aquis  enim  dodrina  fa- 
picnciJE,  ftanceaucem  gcnu 
rccla  operacio  dciignat.  Qiu 
ergo  dum  aquas  bibunt ,  ge- 
nu  flcctunt  a  bcllo  ^hroecur; 
quiacum  iffis  Chriftuscotra 
hoftcs  fidci  pcrgit  ad  pr«^liu, 
quicum  doJtnnam  hauriut, 
rciticudinera  opcrurn  no  flc 
dunc.Omnes.n.  cuncbibifle 
aquam,icd  nonomncs  rcdo 
gcnu  flccifle  narrati  funt .  Eq 


PiaLi^b, 


Gcdconis  vidoria  dcllgnaf. 

Gedcon  namquc  fignificat  rcdemptorisaduentum.de  quo 
df,  Tollite portai principes  vefiras,&'  eleuamini purtx  £ttr.c^  iniro. 
rexglori£.d.for.ir  p.d.po.in  pralio.Hcc  Gedcon  opcrc  &:  nomi 
ne  prophctauit.Gcdeon  namq;  intcrpretatur  circumiensi 
vtero.Chriflus.n.pcrmaieHanspotentiamoia  circumiuit , 
pcr  difpenfationjs  gratia,in  vtcrum  virginis  vcnit .  quia  lua 
difpenfationc  nos  rcdimensdiuinitatceun^tacomplcCtcns 
&  humanitatcm  intra  vtcrum  fumcns  invtcroincarnatus 
eft,&:  claufus  non  eff,quia  mcra  vterum  fiiic  per  infirmitatis 
fub(fantiam,5d  extramundu  pcr  maicftatis  potecia.  Madia 
vero  intcrprctatur  de  iudicio.hofics  cnim  cius  rcpulli  funt, 
no  do  ludicio  rcpellctiSjfcd  dc  ludicio  iuftc  ludicatis ,  i6  de 
iuJicio  vocant^quiaalicni  agratiarcdemptoris  lufie  dana- 
tionis  mcritu  ct  in  noie  trahur.Cotra  hos  Gcdc6  cCitrcccn 
Q  tispcrgitadpreliu.Soletincctcnario  plcnitudo  pfcdionis 
itcIIigr.Quid  crgo  in  trecetis  nili  pfeda  cognicio  cnnitatis  ? 

Cum 


rcprobati  funt  qui  bibcndo 
genua  flcxcrunc .  <inia  non  au~  Rq^ j 
ditorcs  legis  iuWfunt  apud  Deu,fed  faClores .  q  u  ia.  n  diflblutio  ope 
rum  gcnuum  curuatione  fignatur  re£te  dicitur:/^ew//?.M'  w<t-  Heb.i; 
nuf  <y  diliolutagcnua  erigite,i^ greffus  re&osfucitepedibus  vefiris. 
Igitur  Chrifto  duce  ad  bellum  prodeiic,qui  quod  ore  annu 
nanc,opcre  oftendunc,qui  fluctadodnn^  fpiricu.iliccr  hau- 
riunc,ncc  tii  in  prauiscperibuscarnaliter  inflcihint.  latu- 
bisclamor  prasdicationum,inlampadibusclaritas  miracu- 
lorum,in  lagcnis  fragilicascorporum:talcs.n.dux  noffer  fe  F 
cu  ad pdicationispra:liumduxit,qui  dcfpettafalutecorpo- 
ru  houes  moricdo  ^flcrncret,  corumq;  gladios  non  armis, 
fcd  pacictia  fupcrarcnt.Armati.n.vcncrunt,fubducc  fudad 

Er^lium  martyres.Chrifti.f.tubis,lagcnis,&:lapadibus,  Tu- 
is  fonant  dum  pra;dicant,c6fringunt  lagcnas,dii  foluenda 
in  paffionc  corpora  hoftilib  gladiis  opponunt.fulgcntlapa- 
dibus,dum  poft  foibncm  corporii  mir/iculis  corufcar.Mox 
que  hoftcs  in  fuga  conuerf  1  fgnt,  quia  dutn  mcrtiioru  mar- 

tyrutn 

■i-H 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

I  Vidcbatur  mihi  quafi  fubci.panis  cx.percjuem  fignificaba- 
tur  Gcdeon  (jui  nuUius  nputationis  erat  in  confpcHu  rcgum  Aiadian, 
ftcutpanis  fnbcinericius  et  bordeacews  uilis  esl  ev  matvria  et  forma. 
ec  hoc  e(i  quod  fubditur  in  interpreiatione.cu  diciiur ,  Non  cft  hoc 
aliud  nili  gla.Gc.&c. 

z  Cumqueaudiflct,&C.f0^wo<f;'««enfr4f  «eciMm  confortatiuu, 
ftcut  ei  dixerat  Dorninus^Tuc  confortabuncur  manus  tua:,  &:c. 
Cr  pi'r  hocfciuit  quod  nofi  eratfomnium  vanum,f  d  magis  a  Deo  im- 
rniffum  adconfortationem  Gcdconis  &  fociorum  cius,<c^  ad  dtfolatio 
tiem  aduerfariorum  ipfiws,iales  enim  viftones  &  interpretationes  ea 
tum  alit/uando  a  Deo  conceduntur  eiim  malis  hominibws ,  ftcut  &■ 
propbetandi  a£lui,prout  habetur  ii  pturibus  iocisfacrf  fcripturx.vn 
de-faluator  Matth.j.cdicii, Miiki  diccnt  mihi  iri  illa  dic ,  non- 
ne  in  nominc  cuo  prophccauimus  Scc.fequitur ,  Tunc  confi- 
tcbor illis,quia nunquam  noui vo.s,&:c.Gei/eo«  autem  expr^di 
Gis  afiecuraius  de  vtSoria  ajkcurauitfociosfuos  diccns ,  Surgitc  , 
trad:dit  cnim  Dominus  in  manusnoftras  Madian . 
3  Diuiiitque.Hic  confequeter ponitur  affecuratorum  certatio.cum 

dicitur. 


dicitur.  Diuifitq;  creccntos viros  in tres.  vtfic inuaderei.tfxet 
cittim  aduerfariorum  per  tres  partes  ,qHafi  effent  tres  exercttus  magni 

fubito  fupcruenientes,vt  ex  hoc  exenitus  terreretur ,  ftcut  Cr  faiiut» 

fu't,vt  patet  ex  fcquentibus. 

4  Et  dcdit  zu.Modus  enim  pugnandi  fttit  talis^quia  quilibet  de  trC' 
ceniis  viris  habebat  tubam  in  manu  dextera.&  lampadtm,id  tfl,facn 
iam  ardentcm  in  finidra  manu.^qii£  non pofiet  dc  faciit  cxiingui  & 
lagenx  uacui  erant  dtfnper  includentesfaculM,  ita  ijuad  lumen  non 
poffct  vidcri.ff  quod  tiidetur,ip  orificia  lagenarum  efient  inferius  uer 
fus  manus  tenentium  facutas .  Et  buccinante  Gedeone  trecenti  uiri  in 
tribus parttbus  circa  txercitim  hosiium  confregcrunt  lagenas,  &  fic 
fubito  apparuit  lumen  iuciufnm,^  cttperunt  clamare,Gljdius  Domi 
ni  &  GedeoniSyiQr  buccinare,et  ftc  ex  terribili  fonitu  confraCiienis  U 
genarii  (C^  clamoris  holum  &  fonitn  tubarum  &  fubita  apparitione 
luministfiiit  territus  extrcitus  hofiikm  &  ita  turbatus,ep  unus  interfi 
ciebat  aiium  credens  percutere  aduerfarium,&-ftcfue>unt  adue>farii 
debellati,&  ex prxdiClis  patet  litera paiicis  exceptis  qute  dif  urxeni. 

5  Ac  lampa././ac«/<t<f  ardentes  uel  torticex ,  uel  aliqua  huinfmodi 
qux  Nonfojfent  defatili  extingm» 

Incipicnti- 


loy 


ludi 


icum. 


Cap.  VII.        206 


trunS. 


B 


II 


ir  aie- 
II. 


i 


!  lor- 

JITI. 

V     I 


tvnim  corpora  miraculis  corufcarc  confpiciiintjuce  veriti 
tis  fradi quod  impiignabantcre JideriinL.  Cecinerunt  ergo 
cubiSjVt  Jagenrc  ti-angerentur,lagcna;  fraita:  fnnt,vc  lampa- 
desapparcrcnt.Apparuerunclampades  vthoftes  in  fugani 
vertercntur,id  ert,prjEdicauerunt  martyrcs ,  doncc  corum 
corpora  foluerentur,  qucE  fo- 

'fa™;:c"uf~^:ho     hocfacitc.Ingrediartp.rt=mcaftrorun,,&quod 

/nji/l.__  *  T  rr.tdicatio. 

iTCsexdiUina  uceproiTerne       r  r  n.       •    •      /->         j  r  •        i      . 

rent,ne  erc6^.Dco refifterer,     ^^^^'"^  redlamini .  Quaiido  perfonuerit  tuba  in 

fcdcumfubdlti  formidiret.         »  f  ^r"-1--P— "<'^bad,rfcu:,r=apr.d.a.i.... 

Etnot.anduni,Qu6dftctcruc     «"^»"  mea ,  vos  cjuoque  pcr  caltrorum  qircuni- 
hoftcs  ante  lagenas,fugerunc      .  ,        .'^  ^"-^^  '-^f  ''^•''"  <'"°''  P'---^  °''.""''°  ^^^^;^'^'^^- 

ante  bmpadcs,  quia  pcrfccu     ^^^"^  >  clangite ,  6^:  conclamate,  Domino  &  Ge- 

tores    fidci  prxdicacoribus  ^  deoni .  Ingreflulqueefi:  Gedeon  t  &  crecenti  vi- 

fl*ru,n.rEr,—     " q'»  f ""^-"™  ™ ■"  P--""""  "Ilrorum ,  mci- 
ro  corponim  apparcncibus      piencibus  vigiiijs  nodlis  niedi^  :  &  cullodibus 

fufcitacis,  coeperunc  buc€inisclangere,&com- 

ploderc  incer  ie  lagenas.  Cumcjuepcrgyrum 

pracdicationc  fcilicct  turba-  b  caftrorum  in  tnbus  per{onarenclocis,&hvdrias 

rum   rracClS  lageniS  COrporU  »f  Qn;aprorainiiiichabctvti!ita:emcorporum,promagno  autem  pridicatio- 

timucrunt  vilis  lamp.^dibus  numg^iajn. 

iniraculorum.Notandumc-     confregiflent ,  teniieruncfinidris  manibus  lam- 

tiam ,  quod  ibi  fcriptum  elt , 

ouia  in  dexteratubas,  in  fini- 

ftraautcmlairenas  cenucrut. 


4«  Ambr.Fortafle  aliquos  bellica  defixos  gloria  tcnet ,  vc  D 
putent  folani  etfe  prcliarcm  forcitudinem,iilamque  noftris  l.i.offlc.^o, 
defuiire.C^iam  fortis  lefus  Nau:*,vc  vno  pi-elio  quinque  re- 
ges  captos  lierneret  cum  populis  fuis ,  Gcdeon  in  trecentis 
viris,de  ingcnti  prxlio,&  acc.bo  hofte  reucxittriumphum. 

lonachas  .adolcfcens  virtute 


miraculisinfuga  vcrflfunt, 
quia  pauore  terrici  a  pcrfccu 
tionefidclium  cciTauerunc, 


c 


fccicin  magno  prxlio .  Qu_id 
dc  Machab^^is  loquar?&c. 
4«  Idcm  Qn.uido  Gedeon  fu 
peracurus  M.idi.an,trecentos 
virosprarccp  thvdrias  fume 
rc&in  dcxcris  tenere  tubas , 
ita  noftii  ab  Apofiolis  acce- 
ptum  feruauerc  m  i;orcs ,  cj, 
livdrix  fint  corpora  no^  ra  n 
gurata  dc limo ,  qna:  timcrc 
non  noruiit,(i  teruorc  gr.ati^ 
fpirital  s  i^ncfcaCj&Itfu  Do 
mini  pafitone  canone  vocis 
confeliionc  ccficncur . 
4i  Bjda.Q^is  vnquamcum 
lagcnis  ^  lampadibus  ad  pr^ 
lium  venic  ?  Qn.'S  cocra  arma 
vcniens  arma  dcfcruic?Ridi- 
cula  nobis  hxc  fucranc,  li  cer 
nb;li3  hoftibus  non  fuiffcnc. 
Scd  Vidoria  ifta  didicimus, 
ne  parua  hgc  q  adafunc  pen- 
damus.  Gedcon  rcdiproris 
nri  fignac  aduencii,  que  noie 
&:  opcrc  jPphccauic.Q^iid  aiic 
pcrcricenariii  numeru  mili- 
tfi  dcfignat"'  nifi  ^fettacogni 
cio  Tnnicacis?Cum  his  quip- 
pc  Das  aduerfarios  fidci  de-. 
li  ru!t,qui  fciunt  de  Trinicate 
ti  Dcus  eft ,  perfcdte  fentire. 
Dcfignatur  in  ttibis  clamor 
pdicantiii  ,in  lapadibus  clari- 
tas  miraculoru,  in  lagcnisfra 
....  xt  r  y^i  •"  gilicascorporu.QuiionuerfiC 

tur  Madian  .    Milirque  Gedeon  nuntios  m  om-      tubis,dum  prxdicanc,c6fre- 

nem  montcm  Epliraim  dicens  :  Defcendite  in     geruntlagcnas,dufolucdain 
-^  -  -  pafi^ionecorpa  fuahoftilibus 

gladiisopponur,refplcducriic 


1.  r.  deSpirit. 
f.ca.i^. 


f  centum. 


1  qtiTl.iIiid. 
c.f.toaioS- 


pades,&:  dcxtris  fonances  tubas:  clamaueruncq;, 
Gladius  Domini,  &  Gedconis:  llantes  finguli 
pro  dcxcro  cnim  habere  di-     in  [oco  fuo  per  circumicum  caftrorum  hoftium. 

cimnr  quicquid  pro  magno  - 

penfamus ,  profiniftrovcro 

quod  pro  niiiilo .  Bcnc  aute 

m  dcxtera  tubas,in  finiftra  te 

nucrunt  legcn.as ,  quia  Chn- 

fti  martyrcs  pro  mngno  h.v 

bcnc  prxdicacionis  gratiam , 

corporum  vcro  vtilicace  pro 

nihilo  vcl  pro  minimo.Quif- 

quis  vero  plusfacic  vciht  c3 

corporis  quam  gr.iriam  pix- 

dicacionis,  in  liniftratubam, 

in  dextera  tenct  lagcnam. 


Omniaicaque  callraturbatJ  func,&vocifcran- 
tesvlulante(t^'uefugerunt .  £c  nihilomiiuisinfi- 
ftebanccrecenciviri  buccinis  perfbnantes.  Im- 
mifitqueDominusgladium  n\  omnibuscaftris, 
&  mutua  fecsdetruncabantfugienccs  vfquead 
Bcchieca  &  crepidinem  Abelmeula  inTheb- 
bath.  t  Conclamantesautemvin  ifraeldeNeph- 
thali ,  &  Afer ,  &  omni  Manaffe ,  perfequeban- 
Mifii 


t  vel  ad  limi- 

tem. 

t  Csngregau 


tPiincijJC».. 


fcphus.  Comprchcnditho-      ^ r       \a   J         o  r    t.    i 

mmcsadhuc  dormicntes,  e-      Occurlum  Madian,&  occupate  aquas  vlq;  Bcth- 

ratcnimnox,&:hocDcus  fic     beraatquelordanem.  t  Clamauitque  omnis  E- 

phraim  &  prxoccupauit  aquas  atque  lordanem 
vfque  Bechbera .  t  Apprehcnibfque  duos  t  viros 
Madian,Oreb  &  Zeb  :  inrerfecit  Orebinpetra  3 
Oieb:Zcb  vcroin  rorculari  Zcb.Etperiecucifunc 

Madian  capita  Oreb  &  ZebpoitantesadGedeo  4  runccredidcruc,&:apcifecu 
transfluentalordanis.  tioncfideliumccfliucrunc. 

b    Ethydriasconf-cf,}.  Aaam.  Homil.?. 
Ambr.  ^kydnas      lalii^-I"^' 


n  ita  prarccpcrst ,  funtque 
pcrcmpti  pauci  quidcm  ab 
Hcbr2is,plurimi  a  fcmctip- 
lis ,  c6  quod  linguis  propnis 
difcordarent.Nam  dum  fuif- 
fcnt  in  turbam  rcdat^i,  vnuf- 
quifq;  perimebat  proximii , 
dumcum  credcrcc  inimicii , 
&  fada  eft  magna  caedcs. 


lampadib.  dani  poftlulutio-  tC6gregatu& 
necorporis  miraculis  coruf- 
cauerunt.  Moxquc  hoftcs  in 
fugamvcrli  func,quia  duin 
martvrum  corpora  miracu- 
lis  corufcare  cofpiciunc,  Uicc 
vcritacis  fratti,qj  impugnauc 


F 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

1  Incipientibus  fi.&c.  Ita  q,  illi  qui  vigilaucranc  pro  cuftodia 
cxcrcitus  erant  fatigati,&:  dcponcbanc  arma  vt  dormircnt , 
Aialiiquidcbcbantcisfucccdcrcin  vigilia  nondum  cranc 
armati,&:  fic  fucrunt  citius  ftupcfadi. 

2  Concla.  Hicconfcqucntcrponituradiurorum  afiTociatio, 
cjuia  filii  Ifrad  qui  non  crant  in  pra-lio  vidcntcs  aducrfarios 
lugerc,infccuti  lunt  cos(quia  vulgaritcr  dicitur,fi  cft  qui  fu 
giaCjlatis  inucnicurqui  infcquatur)&:  intcrfccerunccos,pie 
occupantes  loca  pcr  qu^  potcrant  lordancm  tranfirc,&  pa- 
tetlitcravfqucibi. 

1«  pe. 


}  I«/;f.0rf/;.Iftanone(tpecraOrcbdequa  Moyics  cduxic 
aquam:uc  habccurExod  ly.quiailLi  non  cli  in  ccrra  promif 
fionis:  fcd  in  dcfcrco .  Ifta  auccm  cft  in  tcrra  promiirionis_. 
Scd aliter  fcribuncur  in  Hcbcco :  quia  illa  incipic  pcr  litcra 
hc:  ilh  autcm  per  liccra  ain  &:  nominata  eft  ifta  pjcra  Oreb 
quia  Orcb  fuic  iuxcaill.im  inccrfecUis. 

4  Capua  Orcb  &  libportantes  ad  Gedcoii  tran.  \d  eft ,  poft  Ge- 
deon  cranficrunt  lordancm  ad  perfcqucndumaducrfarios, 
de  quo  cranficu  habccur  ca.  fcqucnn  Hc  idco  illud  quud  di- 
cicur  hic  de  ifta  porcaticanc  capituni  vltra  lordancn  dicicur 
per  antic)parioiiem,qufa  gcfta  non  fcmper  fcnbmicur  eodc 
ordine  quo  fada  lunt. 


» 


M  0  B^U  L  I  T  E  B^ 


Quia  fcntcntia  huius  c.brcuis  cfl,potcft  hic  poni  bicuis  mo 
ralitas,lcrobaal  cnim  qui  intcrprctaturfortis  cotra  Baal,  ii- 
gnificat  pominum  nfm  Icfum  Chriftum  pdajironcm  tor 
tiftimii.K.xcrcitus  cius  cft  populus  Chriftianus,in  hoc  cxcr- 
citu  multuseft  populus,quia  w«/a/(/;UTOtdr;,p<j«M  wor/tJ/, 
Matth.2o.b.Rcpudiantur  ifit  tanqu.im  incpti  ad  prclium  p 
Vitia  timidijiitibundi  &  fatigati.i.timcntcs  ad  trcmoi  c  hu- 

manum 


manum,fiticntcshonorem  mundanum,  impotcntcs  ad  la- 
borcm  fcuobfcquium  diuinum.  Eccconcrariocligurur  apci 
ad  hoc  prxlium  conftances  in  huinanis  tcrroribus, non  cu- 
rantcs de  mundanis  honorib.pcifcucrantcs  in  diuinis  obfc; 
quiis  fcu  labonbus  Et  ifti  vincuc  cttnf.  adionc  lagcnarum  , 
pcrfon.atione  tu barum,cxclamationc  vocuni  humanarum. 
Confradio  lagcnarum  cft  carnis  mortificatio ,  cxclamatio 
vocumdcuocaoiatio,fonicus  tuiwrum  faiiitaiit:  tcrucns  p- 
dicatio,quibus  aducrfarius  noitcx  diaboli;s  dcbcll.atur. 
Tom.z.  G    ^. 


\ 


207 


Glof.ordi&NicoIaideLyra.        208 


Hvdiias  pr>rtant  &  lampades  &biiccinas  corncas  in  manib. 
& 'fic  vcniunt  ad  iUam  innumcrabilcm  holtin  multicudine, 
in  quibus  erant  camcli  (icut  arcna  maris .  &  cu  vcniflcnc  ad 
bcllum,buccinis  corncis  infonucruc  ,^  dimifcrunt  hydrias 
dc manibus  &:  contricacfuncTunc  vcro  arrcpcis  lampadib. 
proruunc  in  aducrfanos,  &  (i 


C  A  P.      VII I. 


D 


ci  T^  l.e  untijue .idcutn  viri Epbrahi,iff-c. -^ lofeph.Trib. auc  lil'.r.A 
JL-/ Hphrc,cxqi.iacracG-deon,grauicer  tcrcns,  o,  cu  co  "p-i«. 
n,im.ncdimicaiiec,cxcrL.icu  fupcrcum  fcliinabac  Inducc- 
rc.Cjcdcon  v  cio  cum  cflec  liumilis  animo,  fi^ omni  vircuce 

fummuSjDiccbacnofcautha 


Matt.}.b. 


niul  buccinis  concrcpant.  Vi 
dcquo  clcdi  militcs  Deicii 
lampadibuspugnanc.  Sic.n. 
Chnfl'cos  armaucrac,  diccs: 
SintlHmbi  ve{\ri  pr£cin£ii,&  Ih' 
cernx  ardentes  in  manibus  veflris. 
Et, Sic  ful^eat  lux  vejira  cora  ho- 
rninibns  ,  vt  videant  opera  veflra 
bona.  Talibus  crgolampadib. 
acccfisdcbcntpugn.irc  Chri 
Ihmiliccsluccopcru  refulgc 


C  A 


p.    VI n. 

Ixcrutcj;  ad  euviri  Ephraim 
■^ Qaid  clt  hocjcp  taccrc  vo 
luilti ,  vc  nos  noii  vocares 
CLiad  pugna  pcrgeres  con 
tra  Madianriurgances  for- 
ticer,  &  prope  vim  infcren 
ces.Quibusiile  rcfpondic: 


I 


ICurl 
cifti  m 


&pro 


tcs.Buccina  vcrocamc  ,_qdc  b  Quid.  n.tale  facere  pocui  qualc  vos  fcciftis?  Non 
celefiibus  loquic ,  dc  fpuulib.       ^       ,.         ,,  ^,i-        -j       •«!• 

di(rcrir,&  mvfleria  re^ni  cc-     ncmelioreitracemus  liphraim  vindcmiis  Abie 

lorurcuclac.Illedccubalocjc',  c  ^crPln  manus  veftras  Diis  tradidit  principcsMa 


Pialin.iii. 


ricatc  fua,  lcd  Dco  iubdccc  pu 
gnalii.':&;  vidoria  nou  minus 
corfi,qua  fui  laboris  cITc  facc- 
bac'.  His  ergo  fcrmonib.corii 
niicigas  ira,cos  a  pcipicioia- 
:pfiin.E  fedicionis  cripuic. 
b-;<  jy  o/»f  meiior  efl  rdcentHSy^c. 

1  •<«  Chaldxus  Parap.  Nonne 
mcliorcs  fiinc  dcbiles,  g.  intcr  infcrea 
vos  func,quam  forces,  qui  m- 

2  ternos  inucniuncur  ? 
1  -K  Procopius .  E.-7!ii>vKyljit{  par- 

ui  bocri  iuuc,  qui  ob  paruicacc 
vindcmianccs  laccnc ,  quibus 

4  fcipfum  cum  fua  cribu  mode 
dcile  coparauic.  Vua:  vcro  cri 
bumEphra'm,qua.'fIrinxcric  E 
mu]cosi8(/f«i!'/i.tt;»',  qui  fecundi 
Symmachum  cnbuli  func 

y  C ■lilnmanusveflra^sDomirius tr/t 
<//(/ir,dr<r.Iofcphus.Fama  vido 


qui  dc  magnis  &:  maximis  lo- 
quicur,qui  fcicnciam  Chrifti 
humanisauribuspandic.  Cor 
neaaiicdf  buccina,quiade  sa 
£lo  dr ,  Cornu  eius  exaltabitur  in 
^loWd.Idco  cuiufq;  buccina  di 
citur  cornca,  quia  mulciplice 
fcienciam  Clirilti  &crucis  ei* 
qux  in  corn  u  fign  1  ficacur,d :  f- 
ferit  facrameca.Haccrgo  buc 
cina  milicanccs  &  pugnanccs 
alienigenas  vincimus ,  &:  ho- 
ftes  in  fuga  vcrcimus,cc  (i  fue 
rit  mulcicudo  eorum  ficuc  lo- 
cui\x .  Locufiis.  n.  comparat' 
d^monum  mulcitudo,quibus 
neq,  in c?lo,ncq;  in  ccrris  fe-      ltulas,vt  demus  ex-crcitui  tuo panes?  Quibus  ilie      &: incertccit Gcdeo  Orcb, &: 

dcs  c.Prarcedcbac  crgo i  hoc  aif.Cum  ereo  tradidcrit  Domin us  Zebee  &c  SaU  ^'^ '-  ^  ^^cbcc  &  Sahnana. 
bclloopcrumlux,  &fcicnci^  ^  C^isputacin  iftis  vcrDiscKe 

&  vircucis diuini  vcrbi  pr^dicacio.Pugnemus  &:  nos  in  hym  myficria  Saluacoris?Leguc  hoc  Philofophi,&  irridecLcgiat; 
nis  &  Pfalmis  &  cancjcis  fpiricuahb,  concinences,  &:  clama  rhecores,&:pucac  clic  dclyrameca.Sed  6c  lud.ci  no  hnccs  cla 
tes  ad  DominunijVC  ab ipfo  vidoriam  cofequi  mercamur.       ue  fci(^.Orcb  interprccat  foramc,i  quo  coluber  igredic  Zcb 


dian,Oreb,&Zeb.  cjn^id  lalefacerepocui ,  cjualc 

vosfecifti?QuodcuinlocuruscIlct,requieu:tlpi- 

ricus  eorum,quo  tumcbat  contra  eum.Cumque 

veniflec  Gedeon  ad  lordanem.tranruiiceucum 

trecencis  virisqui  fecuerat;&  prxlallitudine, fa     ^ix  Gcdeonisadliraelicasp 

r  '  ..  T-i-    •  j    •  ucnicncc,cucti  fifarmacisijc, 

gicnces  perfequi  11  o  pocerant.  Dixicque  ad  viros  ^  pfequc„tcs  hoIks,&c6picbS 

SocochrDaceoblccropancspopuloquimccum  7  dcrunceosiquadavallc,qua 

eft:quia  valde  defecerunc,vt  poHimus  perfequi      ^l^''''^'^  ""  pofl:cnc,&:  circun- 
r,  I        „   r    1  X  ,    \-       n    /'         I  s  nanccsoccidcrucoes.duoiqi 

Zebee&SilmanaregcsM.idian.Relponderunt  °  fimulrcgcs,Orcb,&:Zcb. 

pnncipes  Sococh.For/itanpalmcmanuum  Ze-     e^Hier.Vidctcqualcsiljncpri 

tee  &  Sal  mana  in  manu  tua  funt,  & idcirco  po     Z^,SDe"'^;,*;H!Ta;  fJr\ 

ftulas,vtderausex-crcicuituopanes?Quibusille 

ait-.Cum  ergo  tradidcricDominus  Zebee&:  SaU 


r>ixe- 


J_ 


#in 


ccrpre- 


NiCOLAVS  DE  LYRA.      CAP.  VHL 

D'\\QXwnx.o^,.Hic  confequenter  dcfcribitur  vi  tloria  pe>fe£iio,  ubi 
primoponitiir  occafione  huius  vi£ilorif  contcntioyfccundb  maU 
.  g.utitmderifio.ibiyQiiq;  veniiTcnt^tertio  aduerfariorim  coprehc- 
/to,ibi,Zebec  auccm  6i.  Salmana.  ^uarto  deriforum  putnt:n,:hi., 
Reuerccnfq; de hcWo. ■juiito  aducrfariorurn  comprchenfuruni  oc- 
ci/io,i/>(,Dixicq;  ad  Zcbce  &:  Salmana.  fcxto  pr£d.e  diuifio ,  ihi, 
"DixexixntQ^.fepiimofequestrarifgrcffto^ibi.Vecite^i.Circuprimum 
fcisndum  ^  lacobpatriarcha  benedicens  filvjs  lofeph,Man..:fie  &  E- 
phraimypr^-pofuit  Ephraim ipfi  Manaffc,vt  habitnr  Ge.48.  Tropter 
5,  tribus  i.phraim prxponebat fe  tribui  Manaffe.  Gedeon  aut  eratde 
tribu  ManajkyVtpaiet  ex  di6lisfupra.c.6.&  10  ifli  de  Ephraimfue- 
runtindigiatidehoccp Gedco poffet de  viiloriapr^ ipfisgloriari, io 
yoUbant  contra  ipfum  cotendere  & pngnarefecundH  cjuod  dicitur . 
I  Iurganccs.ii«orf  vidcns  Godeon  maluit  eisgloriam  vidoriA  tri' 
buefe,f}ttam  fifeditio  moneretur  inter  eos,  dicens. 
X  Qu  id  cnim  calc  faccrc  pocui  quale  vos  fccif^is?  quafi  dicat, 
yobi4  eli  attribuenda  vicloria,^^  non  mihi.M  cjuod  rationcm  appa 
rentem  iiiducit  dtcens . 

3  Nonne  meMor.Loiiuitur paraboiue,!{acemiis.n.continet paitca 
grana,uiiidemia  aitt  multa.Ter  hoc  igitur  fignificat,o,pauc{  pcrfon£ 
captx  &  occif£afiliis  Ephraim,erant  maioris ponderis,  ijuarn  mul- 
tltudo  uiQa  &•  occija  ab  cxercitu  qui  crat  ciim  Gcdeoncqucm  deno- 
minat 

M~o  lorri  T  E 11. 

f  Cumq;  ucniffct  Gtdc.ad  lord.irunfiuit,ctc.Vct  Gcdconcm,qui 
debcllacis  hofiib.in  capo  pcrfccutus  cfi  cos  fugicnccs  vlque 
ad  locu  in  quo  crcdcbiitlcc(fcfccuros,j)uc  m  ccxcudi^,J)o 
minus  lefus  Chriflus  fignificatur :  qui  pofl  cicctioncm  dij- 
monu  decorponb.oMciris  in  mudo:inrih  q,  (inuil  ciccit  lc- 
gione,q  facitfcx  miliafcxccnca  fex.nginta  lcx,vchr  Mar.5. 
p«.>fteatrafiuic  ad  eorii  locu.f.infernu  .ad  ipfos  dcprcdandu. 
Pcr  viros  Sococh  qui  Gcdconi  exprobraucruc,  pnt  inccliigi 
vulgarcs  Iuda:orum,quia  Socoth  iccrprccacur  tabcrnacula  , 
&:  ideo  viri  Sococh  idcm  cft  g,  uiri  cabcrnaculorum.Sic  auc 
nominan  pnr  vulgarcs  Iuda:oru,c6 q, dixcriic^.  Rcg.  i z..d. 
Q^a  nobii  pars  in  Dauid.ct  qux  hxre.in  fii. Ifai. ]{euertere  m  tabern. 
tua  ifrael.  Ipfi  vcio  cxpcobrauerut  Chrifio  ^  Gcdcone  ii^ni 


iniaa'.  .Abic^iyCuiui  aumutn  uocaucrat ad pr^lium,ut patet  exfupra, 
diCiis ca.6.'tt  ftc  ex humiUtate etiamnon adfcribat  jibi  uiQoriam di 
(ie  niol:it!iCci>iis,fcd  altcri.yclpotins  quia  ipfe  Gedeon  erat  de  fami- 
lia  .Ah!T^r,iS'  ideofailam  iUud  non  ailribuit  fibi,fed  toiifamilt£  ab 
.Abir^rr denomin atx.  Q^pd aut paucat  ffonx  captxd  filus  Ephraim 
efsent  rnaioris  pondcrisydc/ignat  cum  confequenter  dicitur. 

4  In  manus  vcfir.^s  do.tincii.i.fpiriiusfupetbix,  qnia  non  quxre 
bani  niftgloriam  uitiorix.Ex  huc  autem  loco  cS"  forth Jirniiib.accepit 
poflea  Salomon parabolam,(jux  habetur prouerbiorum.i  ^.a.Rclpo 
fio  mollis  trangic  iram,lcrmo  auc  durus  fufcirac  furorcm. 

5  Cumq;  vcnillcc  Gcdcon  ad  lordancm  ,  craniiuic  eum  cu 
trcccncis  vir]squifccum.Hic60/;/c</He;?fer  defcribitur  Cedeonis 
iniufla  deiifiv.CjUia  cumfeteret  rcfeCiionem  ab  illis  qui  erant  depopu 
lo  \frael.,ut poffct  pevferjui  aduerfarios  fiigientes,non  folum  non  dede^ 
ruiitffcd et  deitlorie  refponderunt.  ^  patet  Uterapaucis  exceptis . 

6  Dixicq;  ad  viros  Sococh .  Socoth  non  efl  hic  nomen  manfionit 
fiiiorum  Ifracl  in  exit'4  eorit  de  .Aegypto,quia  lo  cus  ille  efi  in  xAcgy- 
pto,ut  habetur  T^um.^  ^.fed  eH  locus ubi lacob recedes ab  Efaupoii 
confaderatienern  fixittabcrnaculum,  (^  appcUattit  nomen  illius  loci 
Socoth,ut  habetur  Gen.s  J.&  erat  locus  illeprope  lordanem. 

7  Ds..o'bie.^3..Confldcn:erpetcbat  ah eis,quia erant defiliis Ifrael. 

8  RcrpondcruncpnncipesSoCQCh.if^dWae.ert/mybnc. 

j>  For.pal.ma.i./aw  tenes  eos  captos.et  ideo  merito  Gedeon  rndit. 

.  I  Conccram 
fic.ico.MaC.  ii.e.VrAtereunies  aut  Uafpl}e.eu,mouentes  capitafu* 
et  d!cc>!tcs,Fah  qui  deflruis  temp.  Dei,cic  .Per  V  Jros  Phanucl  Iccl- 
ligucur  fcribcX & facerdotes.Phanuel.n.  interprctacur  facies 
Dci,&:f  m  Greg.fuper  Ezcc.facicsjid  notitiam  pcrcinec.Ipfi 
ucro  nocicia  Dco)  lcge  &:  prophecas  habucriiC,&:  ipfi  fiticer 
cxpicbrauciiic  C^rilio  diccnces:  Miosfil.fe.fcip.f al.no  po.etc. 
vbi  (upra.Scd  ficuc  Gcdcon  cxprobracus  craliens  holics  dc 
bcllauitiSic  Saluacor  noflcr  polt  opprobria  in  cruce  fibi  ill« 
ca,pcr  morccin  fiiam  ad  infernum  dcfccndic,  &:  ibidem  d^- 
moncs  (impliciccrconfudic.Ec  ficuc  Gcdeon  habita  vido- 
riadeMadian,dcfiruxicvirosSococlu\:Phsnucl;SicSalua- 
cor  nr  pofi  criumphum  dcda-monibus ,  &;  a(cen(ioncn)  ad 
cclos.populum  Iud^'orum  &:  faccrdotcs  dciiruxit  p  Roma- 
nos,&:  cemplupcr  turrem  rhanuel  lignificatucocremauic. 


I 


m: 


20p 


lud 


icum. 


Cap.  VIII.      2io 


intctprctaturlupus. Vidctc  noTaprincipiu  aduerfariorum 
Chf  i:Zel)ee,hof!)a,hoc  c(i,quos  lup'  fufiocaucricEt  Sahna 
na,pericdi  in  mahtia.Vidccecrg,o  nominum  facramcnta. 
-  conier.car.veii.c^c.  -ii  Chal.  Vxc^  h-.Nuda  iUorum  corpora 


\6.ia 


Aug.Qu^riturquid fitEphod vclEnhot.Q;Miod  quidcfi 
racerdotalceftindumentficp.plcnqucdnr  vrl  potiusfiipcr 
indumcntum  q,  Grarcc  iTtivAuTHtdi:  vcl  fTtai,ut's  r^  magis  fu- 
perhumeraie  intcrprecan  pt)tcft.  mcrico  mouet  qiio  de  tan 
to  auroGedeon  id  fecerit,quia  fcriptu  cR-.Ecfa^um  efl  po/idus 

inawiu  aurearu 

mana  in  manus  meas ,  conteram  carncs  vcflras  cum  fpinis  tribulifcjue 

deferti.  Er  inde  conlcendensvenic  inPhanLiel,locutu(queeftad viros 

loci illius  fimilia .  Cui  & illi  refponderunt ,  ficut relponderanr  viri  So- 

coth.  Dixititaquecis:Cum  rcuerfijs  fucro  vidior  in  pacc  dellruamtur- 

rim  hanc.Zcbee  autcm  &c  Salnjana  requielceb.^nt    cum  omni  exercuu  >  juper  reges  Ma- 

fiio.QuindecimcnimmiliavirircmanicrancexomnibusturmisOrien-     i.icipr^urmciuei 

talium  populoium,ca;fis  ccntum  vigmti  milibus  bellatorum,  &cducen 

tiumgladium.  AfcendenfqucGcdeonperviam  eorumqui  in  taberna- 

culis  morabant|ir  ad  Orientalem  partem  Nobe  &:Iegbaa ,  percuffic  ca- 

ftrahofiiumjquifecurieranr,  &nihiladuerfifiirpicabantur:  fijgerunc- 

qae  Zebee  &  Salmana :  quos  pcrlequens  Gcdeon  ,  comprchendit  turba 


D 


Qu3cr.4i.i 


B 


nq.c. 


mts. 


proiecitm  fpinas:&calcauitea  pcdibus  fuis. 

^cR.Da.KuB. 

fecit    Gcdeon  , 

impiosillosco 

gnofcere  img.- 

tate,fua,pudio 

nib.  Ipinarum. 

b-j^firifty^.The 

od.  Cotra  k^e 

crat  q,  tachim 

fuit.  Kafolisfa 

ccrdotibus  E- 

phodvtiliccbat 

p  illos.n.rcucla 

&atg.d  ftcloo- 

pus  ccc. Gcdco 

nistn  intcntio 

minimc  vcigc 

bacadimpicta- 

tc,fcdcumcf- 

fcc    princcps, 

&duxcxcrcit* 

vokbatcogno 

fccrcp  Efhod 

qii  diigcrcdc-. 

bcrcc.  Ephod 

afitinccrp-ccor 

fupcrhumcra- 

lCjCui  ccpuLha 

turronnk-.-p  il- 

ludqj  iuditaba 

tur,qu:s  in  bcl- 

lo  vidor  liicu- 

ruscilet,quod 

clarius  cogno- 

fcitur  cx  ic-!:ij 

hifioria  ,  Saul 

a;t,  RcducE- 

phod,6jc. 

vclofcph  Q^ 
cfi  minibik'ui 
cam .  Pcr  duo- 

decimlapidcs, 
;  quos  s.  pcxtus 

Pontitcxin  E- 

phod  ac  racio- 

nali  liicos  por- 

tabac ,  viclorja 

pui.natuiisDe' 

prcnunciabat. 

Tancus.n.fple- 

dor  tulgcbac,! 


fjujspctieratficti 
rnille  fepiingenti 
auri  •.prxtcrbra- 
clmliaec  tor^jnes 
etopmmentapur 


*InCurcar. 


q  erant  tn  camelo 
rumceruicibuset 
fcci:  illud  Gedeo 
i>r  Ephocl,etfia' 
tuicillud  in  ciui» 
cat^fua-.ctforni- 
cat.iseii  om>itsIf 

toomni cxa-citu,eorum:ReuerteiqaedcbelIot anterolis  ortum,appre-  ^  Ouom  )do  er- 

hendkpucrumde  viris  Socoth.-incerrogauitqueeuranomina  principii  6  goiftavefiis  d 

&  feniorum  SocQth;&r  defcripfit  fepruaomta  leptem  viros.  Venitque  ad     ""'^^  ^"''^ ?^* 

1    „    1-   ••    .     -7  I       o   r  I  r  1  I      /1         1  •      npotuit?na&: 

Socoth,&:dixiteis,fcnZcbee&:Salmana  luper  quib.exprobraltismihi  7  matcr  SAmuel 

dicentcs:FoifitanmanusZebee&:  Salmanainmanibustuis  fijnt,&idcir  fecit illi Ephod 
c6  poltulas.vc  demus  viris  qii  lalfi  fijnt,&:  dcfecerunt,panes .  Tulit  ergo  j^i^teiprccatTsQc 
ieniores  ciuitafis&fpinasdeferti,actnbuIos,  &:contriuit  cumeisatqua     Ephodlincumi 

commi  nuit  viros  Socoth.Turnin  quoque  Phanucl  fubuercic,  occifis  ha-  „  S"  culditdiio 
1-  I  \-T^--  jrzLori  /-Air  •  ^  inteplo  nutne 

bicacnribusciuiratis.Dixuquead  Zcbee  &Salmana:Qualesiueruntviri  lo  jf,  ybieuiden 

qmsoccidiltiun  ThaborPQuircfponderunt.Similestui ,  Scvnuscxeis  ^^  tius  appcc  hoc 

quafi  filius  regis  Quibus  ille  refpondicFratres  mei  fuerunt ,  filij  macris     "^'^^£."''^^^5^  jjl 

mex.ViuitDominu*.,quia  fi  fcruaflretiseos,nori  vos occidcrem .  Dixitq;     diiieduhitHicil. 

*  lether  primoecniio  ruo:Surjre,  &interficeeos.  Qui  non  eduxit  ola-  Judicumacefua,: 
j.  r-       L  •  •       JL  r^-  -7U      s,        i  ■  ' ^  vt hinc  intcUi^ 

dium:  rimcbai  enim,quia  adnuc  puer  erat .  Dixeruntque  Zebee  &  bal-     gcrcau-  aureii 

mana ,  Tu  furge ,  &:  irruc  in  nos ,  quia  iuxta  a;tatem  robur  efl  hominis.     tuiifc  flitlum, 

SurrexitGedeon,&inccrfccitZcbee&  Salmana,  &fuIitornamenta  ac  H^Qeirpofuit" 

bullas,quibus  colla  regaliam  camdorum  decorari  folcnt .  Dixcriuitque     fed  jl.;f/<if,quia 

omnes  viri  Jfracl  ad  Gcdcon,  Dominare noltri tu  & fiiius  tuus,  Sc filius  fi 

lii  tui,quialiberaftinosdemanu  Madian.  Quibusilleait;  Non  domi- 

naborveftri,necdominabirurin  vosfiliusmcus.fcd  dominabitur  vo- 

bis  Dominus.  Dixitque  ad  eoj.j  Vnam  pctitioncm  poltulo  a  vobis.Datc 

mihiinaurcscxprajdavcrtra  Inaurcscnimaureas  IfmaclitJEhebcrecon 

fueucranc.  Qji  refpondcrunt,  Libenrifiime  dabimus.Expandentefquc 

fuperterram  pallium,  proieceruncin  eoinaurcsde  prasda,  &  fuit  pon- 

dus  poftulatarum  inaurium ,  mille  fepcingenci  auri  ficli,  abfquet  orna- 

mcntis  &  monilibus,  &vcftepurpurca,quibusregcs  Madian  vti  folici 


t  de  fupcr  c- 

xiftente  role, 
vel  i  Iblis  oc- 
tu. 
i.Reg.i.4. 


itacrac  folidil, 
vtliatuipoffet, 
id  cfl:  poiitum 
flarct.  hocer- 
go  illicitum  cu 
feciiretGcdco; 
fornicacus  tft  pofi 
illnd  omnjs  If» 
rael:  id  eft  fe 
qucndoifludp 
lcgem  Dei.Vn 
dc  non  frulirit 
,  .      .  .  w  ,^1  qua;ricur:cum 

^  crant  j&  pra;ter  torques  aureas  camclurum  .  Fecitquc  cx  co  Gcdcon  '5  idolum  notue^ 

rit,  i.  cuiufqua 


duni  cxercicus 

moucrccur ,  vc 

oiherct  niulci- 

tudini  manifcflumjcorum  auxiliis  adefie  Dcij.  CefTaiit  au- 

temfplcndcfccrcannis  ducentis  ancequam  ha:cego  cofcri 

bcrcm.cum  Dcus  mojclic  fcrrct  tranf^irefiiones  leaium . 


falfi 
ad  vcltc 


Dci  fimulacrfiifcd  Ephod,i.vnij  S  facris  tabernaculircj, 
^fic  facerdotalc  ^cinercc:qiiofcnpcura  dicac  fornicacio 


nem 


r 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

1  Conteram carncs.^// panam dcbiiam hnius inii.ris . 

2  Et inde./oc«f  eit  vbi lacob  luBatusfuit  cum  angelo;^ ideo  vo- 
cauit nomen loci iUiui  vhanucl,vt habetur  Gc«.  Ji.cr  viri  phanuel 
nfponderunt  deriforih  ficut  et prxcedcHtes.  3  Zabccau.  Hic  confe 
qutttter  defcribitiir  comprchcnfio  aductfariorum  qui  remanferunt.Et 
fatttliterayjqiibi,  4  Q^ikcurx.quiaerancvltralordanem,  ticc 
credebantcp  Gedcon  tranjiret  lordanern  ad pcrfccjuendum  tos:et  {ji.ia 
repeute  venitfupcr  eosyfuertmc  defacHi capti  cc  debcllati.  5  Rcucr 
lcnic^uc.Hic  confetjuencer  defcribitur  deriforum  fupradiLlornm  pnni 
tio.cum  t/iafar.-Rcucrcenfqjdc  bcllo.intc  folis.I/j  Hcbr.babtcur 
de  milemaaleh,id  efi,de  altitudinefolisyidesi,  an(e  occafumfoHs ,  fole 
adhuc  exiften^e  in  alto.[^'t  exponunc  Hebrxi.  6  Intcrrogauitque 
curn  no.&.c.7'«»2  ijuia  vokbacparcere  mulricudtni  populi,co  tjuod 
erancdcfiliis  ]jrael:tii  f/uiafoliprincipes  erac  in  culpa:vtpatctj>prji 
diUa.  1  Eu  Zch..^ d  hoc.n.referuauerat  eos  viuos  ut  ojtcnderct  vi 
ris  Socoih  piSioriam  d  Deofibi  datam.  8  Tulitcrgo .  c/uia  iraxic 
ferffiiiM  et  tribulos ,  relquia  combuffittos  igne  fatto  de  fpiiiisf> 
cmdumdios.  9  Dixiz<i;.Uic<;onfeqiieatcr  difcnLicur^  aducrja- 

riorim 


rtorum  comprcbcnforum  occifio  cuius  caufa  infpeciali  tangititrcum 
(juxntur:  10  Qi^al.i/);  enim  manebant fratres  Gcdean:  cr  ideofol- 
licitus  fuit  qut&rere  e/uidfuifktibifadum.  n  Simil.i. fpctiofus for-' 
tnaprx  aliis.  12VTZZV.& idcohahuicfpeciulem  canfarn  occidendi 
cos  tn  vindi£larn  fratrum fuorum;auiapropinc/uus  ocafi  dcbcbat  ho- 
rnicidam  interftccre:  rt  habetur.T^u.  35 .  i  j  Dixer.r«r«  c/uia  rna- 
gis  uolcbant  habcre  tnortem  brcuem  per  manum  hoininisfuytisy  c/ttt 
fotcmthomihem  irterficere  uno  i£lu ,  f/uam  iongam  per  tnanuwpue- 
ri  t/ui  hoc  nonpofJet.Tum  c/uia  magit  horrebant  moriper  manimpue 
ri,c/ui  in  hoc  non  uidttur  dijferre  a  muliere  i/uam  pcr  manurn  hoisper 
fc£ii,fti ur  &■  ^bimctech  letaliter  uulneracus  a  mutiere  fetirfe  inier- 
ficiper  armigcrum fuum,ne  dicerttnr  cp  a  tt.ulicre  interfciius  tfje!.,ut 
c.fe.  14  Dixe.Hif  confecjuenter  defcribitur  prtcdx  diuifto  pcraCia 
.n.uitloriaptit  Ifratiobtulerunt  Gtdeoni  ij,dnareifuper  eos  ufcj;  ad 
tertiamgnationem/nctufue^quireiiuir ,  co  q,  dhs  hoc  dominium  fibi 
retim'.if}ct;ficuc  diClutn  ejt.fiio.peCfjC  ih  u:  de  p.ia  fibi  daretur  inaures 
aurextquas  udbites  Ifmaclitaruportarexofueuerant ,  tpfibi  cocefiunt 
fuit, & patct  tiicra.  1  5  pccicq  > W/c  confequentcrpunii  fdjues  traf 
greJfio,cumdieitur:lk'Citq;ia  tii  ueiiemfacerdocaUinijux  uocacur 

■^ifi^pcr- 


211 


GIofordi.&NicoIaicIeLyra.        212 


^  nrm  populi  iflavenerantis.Tdco,  f.  q,  pi\wcr  cnbcrnaculum 
A  vbi  ci  anc  iftn,qu?  ibi  ficn  iuflcrat  Dcus:cxtra  fimilc  aliquid 
ficri  fas  non  craf -Ideo  fiflum  cft  Gcdconi  &:  domui  cius  in 
fcandalum,i.vt?.b  ortenfo  I)cod:fccdcrct:^a&:  hocquod- 
da  idoli  gcnus  crat,q>  cxtra  Dci  tabcrnaculu  quodlibcc  ma- 
Hifcftum^Deo  r      n  r 

Ephod,&  pofuic illud  in  ciuitate  fua  Ephra .  Fornicatulq;  elt omnis II  , 
raclineoi&fadumcftGcdconi&omnidomuieiusinruinam.  Hu-  2 


quo J  d.iru m  cft  Samucli  a  mntre  cum  adhuc  puer  efTcc.vn-  D 
dcEphod  b.uh  df,i.lincum;  Scd  Gedcon  exiihmo  illud  fc- 
ciflc:q,  cr.it  praxipuum  indumecum  fummi  facerdoris:  pcr 
quod  &  cxcera  (iiT,iiiHcat.i  funtopcra  facrarii:q,  xn  fuaciuica 
cc  pra-ccr  Dci  cabcrnaculum  conflicuic :  &:  io  fadu  eft  illi  &: 

(iomui  cius   in 


miliatus  cft  aiit  Madian  cora fihis Ifracl,nec  potuerunt  vltra  ccruices 
elcuarerfed  quicuittcrra  perquadraginta  annos,quibus  Gcd?on  pra:- 
fuit.Abiicitaqi  lerobaal  fihusIoas,&  habitauitin  domolua.-habuitqj 
feptuaeinca  filios  qui  csrcfli  funt  de  femorceius ,  c6  oa  plures  habcret     J.'^?^""  didumef 

r       o^  ,  .     i       »     .,,.  -1     1     u      •     c-  1  •     ■C\"    , 'e  :  quod  fcccric 

vxorcs.ConcubinaaatemilIius,quahabcbatmSichem,gcnuitcihliu  ^  Ccdeon  Ephod 

nomine  Abimclech  :  Mormufquc  cftGcdconfiliusIoasin  fcncdlutc 

bona,&  fepultus cfl in fcpulchro  loaspatrisfui  in  Ephradefamiha 

Ezri.Poftquamautcm  mortuuseftGcdeon,auerfi  funtfilij  Jfrael,& 

fornicatifuntinBaalim.tPcrcufTeruntquecum  Baal  fadus,  vtefTct 

cis  in  Deum:ncc  rccordati  funt  Dfii  Dei  fui,qui  cruit  eos  de  manibus 

inimicoru  fuorum  omnium  per  circumirum,ncc  fcccrunt  milcricor- 

diam  cum  domo  Icrobaal  Gcdeon,iuxca  oia  bona  qu:E  fecerac  Ifrael. 


Cxodit. 


colcretur:cum  il 
laipfaqu.T  iulla 
func  in  caberna- 
culo  fieri,  .•'.d  Dei 
pociuscultumre 
tcrantur,  qu.im 
pro  DcoauiDci 
fimulacro  colc- 
rctnr.  Qiinnqiia 
pcrEphcd  calo 
cutioncq  figni- 
ficat  a  partc  to- 
tiim,omniapof« 
funr  itclligi  qux 
conf^ituit  Gc— 
dcon  in  fua  ciui- 
tatevcluti  adco 

B  kndu,Dcu  fimi 
lia  t.ibcrn.aculo 
Dei.  Et  idco  pcr 
Ephod qui.Thocef^facerdoralisinfignehonoris :  vc  hoc  fit 
pcccatum  Gcdccn,q,cxtra  Deitabcrnaculum  feccritalig.d 
limilc  vbicolcrctur  Dcus:nonq,  folido  aurovclutadoran- 
dum  conflitucricHphodjfcd  q.  cx  auro  illo  fcceric  ea  q  per- 
tincrcnt  ad  ornamcnca  vcl  infrrumenca  facraiii^qu^oia  pcr 
Ephod  fignificac:!  func.Ipfum  quoq;  Ephod  no  ex  folo  auro 
ficri  pr.rccptum  cft :  (i  hocefl^  fupcrhumcr.ilc  ficerdocalis 
\eftis:fcd  .iliquid  auri  habct .  N.ini  cx  auro  &:  hyacintho  &: 
purpura&:  coccino  &:  bylfo  fieri  iuifiim  cfl.Scd  quia  hcc  ica 
pofucruntLXXvc  mcmoratis  omnibus  qua:  dc  fpoliis  acce 
pcrat  Gedcon^nfcrrcnt^&l/tT»  lUud  Ccdeon  m  Ephod^  vr  cx  il 
lo  toto  hoc  fadumeflt-cum  ea  locutionc  qua:  fignificata 
toto  parccm,  ut  ica  pofTic  incclligi :  fecii  lUuti  in  Epbod ,  quafl 
jndclccitEphod:vci  cxcofecitEphod:non  illud  totum,f 
in  Ephodconfumcns:fcd  ex  illo  quantum  fufiJcicbatimpe 
dcns.Na  in  iUa  interprctacionc  qu.e  cx  Hebra:o  cfl,  fic  legi- 
tur:  FtiV'!;  exeo  Gcdeb  Ephod.  C^iod  enim  apud  LXX.  Ephud^ 
hoc  in  Hebrgo  tpbod  lcgitur.No  afic  oes  facerdoces  cali  vce- 

C  batur  fuphumcrali g, cllcc exauro,hyacintho,purpura,  coc- 
uno,&.  byiro:fcd  fblus fiJmmus  faceidos .  N6  crac  ergo  calc 

quod 


fcadalum,vcfic 
inrcrircc  filioru 
proles  numero 
f.i:ficucpofkaac 
ccflatf  fcripcura. 
Aug.Inccllige 
dum  cfl  pcr  pro- 


concra  lcgc  Dci 
cxauroquoddc 
ui6l:ishoftib.crat  ^ 

^  ablatu  vc  finnil  ^  p^ 
diccrecur   vnde  <juc(, 

'  eracautu:&  q,d  bcritii 
de  illo  fic  fadu .  f^»- 

*  F.i£tumefin.iii  ^ 
hoc  peccacum  i 
fincdicrumGe- 


deon:quandoconf-pucafuncmalaqua:  anne6bc  fcripcura: 
poftqu  im  dixic  quoc annis  in  dicb.Gcdeon  terraquieuic . 
-V.  lofcphiis  Gcdconprincipacum  ponere  volcns,coadus  ^■^ 
rctmuic  illum  annis  lugicer  quadiaginca ,  popiili  iura  difpo- 
nens,v\:diuerlis.ad  eius  iudiciaconcurrcntibus,  qu^cunquc 
dixilfct,firmifljme  omni.tfcruabatur.C^ii  cum  fencx  dcrua 
dtus  fuilFjc  in  Ephi-ein  rcgione  fcpulcus  clt. 
a  Toihjuarn.  A'A^\l.Etfjlumeilcummor.eJfetGedeon,&atier/i  CL' 
fuatfjl. '/.  forriic.7-ifniitpo!l  Baalir»,  etpofucrnnt  ipft  fibi  Baalberith 
telld;icntum  vt  efiet  eis  in  Deum,;irc.  Ec  Baalim ,  &  Ba.ilberiih 
idola  intelligend;-!  funr.Maior  crgo  tranfgrcflfio  &C  fornica- 
tio  cli  n  populo  poff  mortcm  Gedeo,  quam  illo  viuo  pp  E- 
phod  C^  ctli  illicitc  fatium  crat,  rfi  dc  facfis  tabcrnaculi  e- 
rac:hec  vero  idololatria:n6  hec falfam  paccrng  religionis  de 
fcnfionem.Vndc  cc  fi  non  in  fine  cpis  Gcdeo  Ephod  faftu 
cft,fcd  ancc  fadu  :ica  Deus  p.aciccer  culic,  vc  pax  in  ccrra  pcr 
fcuer.ircc,quialicecfidiieracq,^hibueraC:noncii  longirc 
ccirum  erac ab  illo  qui  cale aliquid  in  cabcrnaculo  fuo  in  ho-  Oi 
hore  fuum  fieri  iuflerac.Nunc  vcro  grauiora  comifIa,&:  a^- 
tam  pofi  idola  fornicacioncm  populi  noluic  circ  i  mpunica. 

#  Miit 


i 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

^fuperhumerale:vi  habelur  Ex.i^.Sciendnm  inq>  ijlud  veUimenr- 
tum  non  ejijolum  de  .iuro,fed  et  delino  &ferico  diuerforum  colorum 
cr  lapidibuiprenofts:  ftcutfuit  ibidem .  &■  ftcundum  quoddicitur  in 
fcholaiiicj  hii\oria.^iT  .Aug.idemvidrtur  dicerc^eppcr  iflud  orname 
tum  tjuodfummifaccrdotis  eratproprium,intetliguNttir  alia  eius  orna 
tnet.tu:  IJte.n.Gedeon  mrtus  quada  deuotione  indifcreta,vt  coiter  dici 
tur  ab expofiiortbus  no/iris  voliit  habcrc  cultiidiuinum  in  domofua 
ficut  erat  m  Silo:quoi  tamen  erat  illicitum,  vt  habetur  lof  ii. 
l  Fornicacufqjcflom.&C.FowV^jt/o/V/  fcripturain  talimate- 
tia  acc:pititrproidololutriajiicet  enim  Gedcon  vfws  fuerit prsdi&is 
ad  culiu dl*inumtantum:tamcn fih>i  Ifrail poUmortcm  eius  vft funt 
in  lhUu  idoiori-m,  rtuncdoSorcs  Hcbraici  &  Latini.  2  Ec  fadii 
cfi  Gcdcon,&:  omni  domui  eius  in  ruinam.Humiliac.&c.g^ 
Cedejn  in  prxdinis peccaiiit ,vt  communitcr dicmi  do£loreSyfp  i]uod 
t!r  tti.i  domiispLii  tttjricmeius  fcre deleta  fuit^vt  habetur  c.fei/.C<C' 
terapatent  yfj;jbt:^  3  Concubinaau.il.&:c.D/c««t  alicjuifpfuit 
>Aor  cns,non  inpriicipaiis.fca  adim£la:f!CiU  de  ^ibraham  diCitnr 

Cei..z^.a.Filns£U'crnconcubinarun/largituscflmunera.c}J'  tamen 
tton  cugnLuit  aliqitam,q  no  rffet  vxorfna.  4  Moriuufq;.£A-  boc  vi 
detur  (pin graita  mot : uus fuerit  etper  confajKtns i},  aptccato  prxdi 
Hopauuuerit  Pilexcufaiusfurrir.  5  l\>flqiiam./.dC«//H  Dti. 
6  £c  ioT.pcr idohlatriam.  7  PcrcuIfCj&lc.  dc  cittcro  in pcrpciHU. 
a  Nec  i(.-cc.<juia  interfcic>  unt  fdios  ciws :  vt  habetur  ca.fccj. 

.4d  maiorcm prxdtBorum  intclligcntiam  vcl  potitM  iiudiofnrum 
exeratationem  piitcfi  iiiixri,vtrum  Geneon  mormus  fueric  in  prccato 
tnoi  tJi:ei  viuitur  ^ non,outa dicttur  Inc  dc  ro,Morcuusquc.  (juod 
von  conjucuit  dict  in  fcripti4rafacra,ni/i  dc  illts  qui  moriuninr  in  gra 
tiafccuadim  doLlores  Hcbraicos  rt  L-atinos  .Item  ad  Hcbrxos.  u  .«0 
mm  atiir  in  catalo^o/anaorum.,ergo,etc.Conirayijuia  diaum  esi.,  cp  fe 
ettorHamentafacirdotaliaprocultudiuinoexercendo  in  domofua, 
^uoderatilUiiium^rotttdiaum  fuit  \ofuc  ii.tjuia  vtiLidcmdicittm 
jilii  I/raeluolucuntbclUrccontra  I{uben  et  Gadct  dimidiam  triLum 
Alanadceo  q,putabanf  eot  fecifk  altare  adfacrificia  oferenda  ex' 
ira.  locum  Stlo  ctiam  dotnino.  Itcm  ifie  Oedcon  ut  dicunt  expoftiores 

(ommuni- 


communiter,in  ornamctis pnediais  offerebat  facrificia  domino  quoi 
non  eratlicitum  ni/i/iliis^aron.,Ht  habcturT^u.^./i autcmdicatur 
quodpanttuerit,non  uidctur  rationabiliter  diCium,quia  fi  uere  ctper 
fcaeppitui/fet,pra:diaa  defiruxi/Iet.l{efpon/io.Quaftio  iiia  cft  defa 
ao  per  viam  natur£  nobis  ignoto,&  ideo  nihileithic  dicendum.y  ni/i 
quantum  potcfl  trahi  exfcriptura  vcl  diais  fanaorum.Dicunt  igitur 
doaores  no/iti  cp  mnrtuusfuit  ingratiaproptcr  rationes  alle^atasprt 
parteiiia.  Dicunt  tamen  communiter,q,peccau!t  mortalittr  veftesf* 
cerdotalc<faciendo  extra  locum  diuini  cultus,&  eis  vtendo,cum  noit 
effet  dc  tribu  .Aaron,nec  etiam  Lcuita,dicunt  tn  ^  antc  rnortempce- 
nituit..Ad  illud  autem  qtiod  contra  hoc  argiiitur^talia  110  de^ruxit 
potcft  dici  quodpanituit  circa  mortcm  cum  iam  erat  ita  dcbilis  q,  hoc 
faccrc  perfe  non poterat.,pr£ccpit tn filtjs fuis  hocfitri:velfaltem  ve 
iies  diiias  ad  locum  diuini  ctiltus  portari.,quod  quiafaHum  non  fuit , 
non  /ibi  imputandum  cft,/ed  magis  illis  qui  ad  idololatria  ad  quapro- 
ni  erant,.^biifi  funty'deo  domus  eiusfere  deletafuit.Toffet  autcm  dict 
Qcholajiicl  (amen  &  al/q;  afje*tlotie)(p  Gcdeon  in prxditlis no  pcc' 
cauerit.  Licet  enim  illicituni  c/fct  quand:u  arcafuit  in  Silo  alibi  ofjer 
re/.icrificta  de  cci  cuifuyVt  d:aur>ifuit  Deut.i  z.tn  fpeciali  difpcnfa- 
tione  diiiinapoterat  hocfieri .  &/ic  Cedcon  /acrificium  obtulii  in  ci 
uitatefi  a,  vt  diaum  <ft.fup.6.c.  Etforjitan  non  folumfuit  conct'/]iim 
pro  illa  dic,fi  d  etian,  pi  ofuturo  tfe^nirpcr  confequcns  vtUesfaccrdo 
talesfaccre  &  eis  Hti,quia  cui  concediiur  principale^eidcm  accc/foriu 
conccditur,vti  autcm  dtClis  vc^ibus  cft  propter  oblationem  facrijicio 
rum  cir  quod  annexnm  eii  eis,crgo,&c.&  fic  patit  rcfponfto  ad  ratio 
ncm  contra  hccfaaan:  in  arguendo .  Std  contra  hoc  diaum  videtwr 
quod  in  litera  difitur.Et  fad.  cfi  ipfi  Gcd.&:do.eius  in  ruinam. 
T^ote^  dicicpfaaum  eii  domui  eius  in  ruinam  culp£ ,  eo  cp  abu/ifue 
runt  ad  idololatriani:nec  etiam  in  diuino  cultu  habcbant  licentia  vtt 
di  ets/iciit  Gcdeon.Faaum  efl  etiam  domui  Gedeonis  in  ruinampcc 
ns,vtdiaumfft,&perconfequensipft  Ccdeon,  inquatumpater  quo 
dammodo  manrt  in  fitiis,fecundum  illiid  fct/.jo.a.Morcuus  cft  pa 
tcr  eius  &  quafi  non  cfc  morcuus,iir  pcr  confequcns  pater  puni- 
turjnfiliis  inquantum  manet  aliqualitcr  in  eis.&Jic  ruina  filiorU  Ct 
deonisperfcenam  redundat  in  ipfttm  nen  tn  quantum  ad  culpam. 

^CAP. 


213 


ludi 


icum. 


C  A  P  V  T    IX. 


A 

:nii<{. 


a    A  Bijt au.  ^hitne.  &c.  4<  lof.Gcdcon habuic  filios  liberos 

jLjl  fepaiaginta ,  naturale  vero  vnu  dccocubinaDro  ma 

noie  Abimilch  qui  poft  morte  pf is,|)gcns ad  cognatioucm 

mf  is  fu.T,qm  iniquitatu  magnitudine  videbanc'  mlignes,  &; 


cu  eis  ad  patcr- 
na  tedca  rcgrcf- 
fus  oes  fratrcs  oc 
cidit:  foP  loacha 
fugx  bcneficio  li 
beratus  eft .  Abi- 
inelcch  itaq;  af- 
sfiptatvrannide, 
dnm  fc,p  kisfi- 
liisinhisq  vcllec 
faccre  declarauic 
^vchcmeceriu- 
uitia:  prcfulib.e- 
rataccrbum. 
^  B.ifil.Abimc- 
i  de  icchhomicidail 
le,fpuriusGcdco 
nisfilius,  quifc- 
ptuagintagcrma 
nisilTiusfiliisoc- 


C  A  P. 


Cap.  IX,         214 

Zim:  g.a  nec  prophetarc  nec  perfccutioncm  Antichrifti  po-  D 
tcft  quilibeceuadere,nifi  prius  in  moncem  bencdiitionis.i. 
jn  fublimicace  fidci  ac  vircucu  afcenderic .  hic eft  cnim  mos 
Garizira,quiaMoyfeinbenedi£tionemdepucacur.  j»         ,. 

•ji  c  rcrwnf.Iunil.Prouerbialicer  nonnunquam  fonachiftoria  L.i.deprt*i 
IX.  vz,leruntli?na  vn-  bus   diuia. 


Bijtautem  Abimelechfiliuslerobaalin  Sichemad  ^  gcre  fujjerfe  regc  '<=s-<=3- 
fatres matris  (xiXy^  locutus  eft  ad  eos ,  &  ad  omne 
cognationem  domus  patris,matriic]ue  fus,dices, 
Loquimini  ad  omnes  rvirosSichem:  Quid  vobis  eft 
melius,  vt  dominentur  vellrifeptuaginta  virifilij 
oes  lerobaal ,  an  vt  dominetur  vnus  vir  ?  Simulq,-  4  e^^*t,  quidopus  ibidem' 


aliquadQfimpIi- 
ciccr  doccc,  vcc: 
.jHililfraelyDo.De.  . 

ttt.v.cft. 

Ifi.  Si  hoc  fa- 
A'i  mvfticu  non  t  f'°"l'"*** 

&  infri. 


ni  i: 


B 


rani. 


confiderate,quia  os  yefirum  &  caro  veftra  fum .  Locutiq;  funt  fratres 
matris  eius  de  co  ad  omnes  viros  Sichem  vniuerfos  iermones  iftos:& 
incHnaueruntcoreorum  poft  Abimelech,  dicentes,  Frater  noilereft. 
Dederuntque  illi  feptuaginta  pondo  argeti  dephaiio  Baalberith.  Qui 

a  5"  Ifid.Sic  Antichiillus  nuiltos  condutci  muneribus  vt  faueant  libi. 

conduxit  fibi  ex  eo  viros  inopes  vagos ,  fecutiq;  funt eum.  Et  venit  in 

a  5^  IfKi.Cieilentcs  (iuos  Cliriitus  in  lidepenuit.  T  b  De  feiituaginta  linguis. 

domu patris fui in  Ephra,&  occidit fratres iuos  lilios lerobaal fcptiia- 

_  a  T  Rcliquia:  liiael  {a'ux  ilent. 

cifis,  &afiucum  b  ginta  virosfuper  lapide  vnii.Reman(itq;Ioathan  filiuslerobaalmini 
hocad  rcgnico-     i-nus:&  abfcoditus  eft  Cogregatifuntautem  oes  tviri Siche,a^vniuer  «  ptua<Hca  linguas 
(x  familia:  •  vrbis  Meiiorabierutq;  &  coilituerut  rege  Abimelech  iux-  ^  per  fide  fibido- 
taquercum  *quxftabatin  Siche.Quodcum  nuntiatiieftetIoathan,7°  niinus  filios  ge- 

a  l^  Qiu  deputatus  cft  inbened.iftionem.  ' 

iuit,&  ftctitin  verticc  montis  Garizifn  :  eleuaraque  voce  elamauit  & 


erac  fcire  Gedco 
70.  filios"&:  mul- 
casvxoreshabuif 

5  fc  fed  &:  cocubi- 

6  na,dequavnii& 
malufufccpifiec. 
Gcdeo  er^oChri 
liiji  fignincauit..j 
vxorc.s,naciones 

7  q  p  fide  Chrifto 
adhxfcrunc .  Sc- 
pcuagincafilijfe- 


firmacioneadin 

r9 


,  quos 
"-"  ca^dis    habuerac 


l]in- 

'•    ,  uencutac 

it  ■  no 

rcpro  adminiltioscotc 
mr.Ctc  ritquide;f(f&ip- 
fevicifflni  i>b  i!- 
lis  pccnt,  &  tan 


nerauit.Cocubi-» 
na  fynagogami 

a  ^  Honiincs  vagi,infiuftuofi,j!terno  incendio  pisparati.  nOUlUlmiS  AnD-- 

c  dixii:Auditemc  viri  Sichem,itavtaudiatvosDominus :  IcruntliCTna  u  dinflo  credicu- 


depmulierisma 

nu,aclapidisiadumperit.  'a  Theod.Ex  his  q  cotigcrunt 
Abimclech  6tSichimitis,difcim'  iprcba  pfcnfione  intericii 
affcrre  iprobe  vcecib.ca,&:  candc  in  dilfcnlione  dclinerc .  Si 
q.de  q.  liberos  Gedconis  Trerfeceracmucuis  plagis  pericrijc. 
>.jdi.  b  /^^'«''"/"^'■^«•IfiFilius juniorqui  fugicadogladminimici 
cuadic,fignificac  reliquias  Ifrael  in  cxcrcmo  c^c  crcdicuras, 
^  &:Ant!chfi  gladm  cuafuras.hicafccdit  i  vcrtice  motis  Gari 


^  ra.de  quadf,c^fe 

diit  ludeos  cflc  &:  tn  no  funt.fcd  func  fynagpga  iachanc,  de. 
qua  i  nouiflTunis  filius  neg^,i.Ancichfs  gfiandus  eft  filiusan-  Apoc.i.a,*' 
cill^,f.fvnagogij  pcccacricis,i^/.n./acif  pcc.fer.efl  pechic  con 
grcgacis  fibiimpiis  ficuc  Abimelechregnu  iprobc  vfurpa- 
bic,icerfedis  nobilib.filiis  fidclibus,f.ex  diuerfis  nacionibus 
&  linguiSjiducec  perfecucione,vc  omncs  fanctos  incerficiac. 

Dixe- 


loan.S.d. 


NICOLAVS  Dt  LYRA. 

1      A    Bijc  ou.  H.XC  cSl pars  incidentalis :  in  qna  defcribitur  ruina 
j[\.  domus  GcdeoniSjde  quafa6laf:iit  metio  ca.pra.  Cixca  ^pri 
mb  drjt  rbii  ipfms  ^bimclech  fmotio  iniqua.fcib  maledi&io  dij^na, 
iti.Qd cu  nunciacum  ci!ict.tcrtib  fequen^  vltio  diuiua.ibi:h/l\i\l- 
'que  dm.CircapYimu  dtfcribitur primb  ambitio  .yibimelech,cim  df: 
Abij  i.cuius  mater  norninatur  concubina  ca.  prxc.  &  ancilla  in  ijio, 
vt  videbitHr,per  quod  denotatur  ^  inter  filios  GedeOnis  fuit  minus  no 
hiiis  &  minoris  reputationis:&  tii anhelabat  ad  dnium  prt  aliis  & 
rtgnii.  2  Ad[ra.vtfeosincUnaretaliosadvotumfuli.   3  Qu,id. 
f  hoc  innuebat,^  oes  alii  filii  Gcdconis vellent fiiper populJi  dnari:  cp 
tratfalfumfedhocfingebat  adhabendHintentu.  4  Simulqj.^.rf.// 
fromotusfuero  dcfendavos  &  promouebo .  Confequenter  defcribitur 
eiiisindebitapromotio cu di.    5   Dcdc.Tondo indcclinabile esi:  & 
ftgnificatpbdiisindeterminatulcimaliquosfcimaHosideeflq,libra. 
In  Hcbrao  aiithf ,  fepcuagincaargcceos  dephano  Baalberich. 
nomen  eU  illiusphani,eb  q,  habitatores  Sichem  ibi  fcufferunt  f^dus 
cU  Baal.Rerith.n.foedus^iterprelatur.ibi  a%t  thefaurus  coisreponebaf. 
6  Qa\.lnHcbr£ohabetur,Etccn\icofos.  7  Ec  oc.&c.  w/o/hx 
foflet  dnari.vndefequitur,  8  Congreg.func  au.&CCMello  autpro 
Kt  accipitur.i .l\cg.nomen  efl  cttiufdam  vor.iginis qux  erat  in  Icrufa- 
lem,quam  Salomon  conequauit  terr<£,fed  hic  Mello  nomen  cfl  vrbis. 
<j  Ecconfl.rcg.&:c.I»  Hcbrxo habetur,luxtA\lnn\m  ftacuaiq 
crac  in  Sichcm.ibi.n.erat  quxdam  Uatua  pro  idololatria.&  ibi  con 
Jiitutus cfl  isie rex  cuiuspromotiofuit iniquifftma.   i o  Quod  cum 
nuncHic  confequentcr  dcfcribii promoti et promouentiu  nialidifiio. 
in quaprimb ponitur parabola,cum  df:lcnmt .  &primb parabota, 
fonitur.&fcio  adpropojitum  applicaiur.ibi :  Nuncigicur.  iZirca 
frimufcitndi(,cp  diqui  expofitores  noJi>idnt,^per  ligna  in  gnali  in- 
telligii  cbis  populus  sichc,p  cedros,principales  qfuerunt  ^bimelech. 


Ter  olir'.a:de  qua  exprimii  oleu  c  ficii  qu<e  habitdulcefructii,  et  vi- 
tc  qu£  facif  fruilu plurimli:intelliguntur  alij filii  Gedeonis ,  quierant 
pingf.esin  diuitiis:  dulcesin  manfuetudine  :  etmidtiplicati  inprole. 
Tcr  rhanu  aiit  qux  efl  arbor  vilis,intc[ligit  .Abimelech,q  erat  de  igno 
bili  matre,qui  regnauit  aliis  occifls.ctfecundum  hocpatct  expojitio  U 
tera.Sed qtu  ad  aliqd  vf  litera  obuiare,in  qua  dicitur.lenint.qaviri 
Siche  nb  iuerunt  ad  requirendu  ^iosfilios  Gedeonis  vt  dominarentur 
cis:fed  magis  dederunt  pecunia  ad  interficiendu  eos:ff  cp  dicunt  expo 
fnorespr£di£ii,(p  ftmilitudo  no  tenet  in  o^ibus^fed  tenet  qtu  ad  hoc,  t^ 
fichimitx  trafiabant  interfc  dicentes,  Si  requireremus  alios  filios  Ge 
deonis  vt  diiarcntur  nfi,&  defenderentnos  ipfl  nos  defpicerent  pro- 
fter  nobilitatc  &  magnificentiafua;nec  curarcnt  de  nobis.  quafi  dice 
ret,melius  efl  f  nospromoueamus  isiU  .Abimelech  minus  nobile ,  & 
q  eTl  fpinquus  noUer  exparte  matris.Hebrxi  vero  exponiit  alitcrpa- 
rabola  ilia  qiu  ai  oliua,ficu,&  vite,&  magis  litera!iter,ut  vx,dicen 
tes  q,\p  iftafignificatur  trespirjonnt  notabiles,7beneficip  exhibitispo- 
pulo  \fracl.f.Gcdeon,Dcbora,&  Otboniehqui  obLvu  ftbi  dniumfuper 
jilios  Ifraei  recufaucrunt :co  ip  Dns illud  dniumftbi  retinuerat:  ut di- 
£Iii  cftfup.De  Gedeone  autq,  rccufauerit,patetin  c.fc.&  dealiisduo 
bus  ide  dnt  Hebr£i,licet  nojit  fcriptii,qa  no  otafuntfcripta.  Dnt  igii 
q,  p  oliuamjignificai  Othonie[,qfuit dc  tribu  lu.la,  ut  di&ii  fuit  fup, 
'c.'].Trib.aut\udavocatuyo[iua,Hie.\i.cz.O\\\.\d.\hcxc^\.\\chxz^ 
frudifera,fpeciofam  vocauicdns  nomcn  cuu.  Terficu.  qua  ha 
bctfruSiu  dulccfmteiiigitur  Debora,qux  in  Hcbrfo  fcribitur  Dibora. 
&  inlerpretatur  apis,qusfdcit  mei dutce,&  Jicutficus  frutitim  dut- ' 
ce,ita  (p proprietas  huius  arboris  rndet  interpretationi  nominis .  Ter 
•pitem  verb  inteiligitur  Gedeon,qui  erat  defilis  IoJ'cph,eo  qubd  lofepb 
uocatus  fft  fiiius  accrefcens,Gcne.  ^9.^itis  autem  ramus  crefcit  no~ 
tabiiiter  in  vna  tcftate.SecUndii  hunc  igitur fenfim  cxponiturfic  iite- 
ra.    1 1   Icrunc  lig.i.//ii  ifraetgeneraltter  no  Sicinmit^x  fpecialiter. 


M  0  l\  .A  L  1  T  E  t{. 
x.Abiit  au.^bi.hic  duodcfcribunt^.f.  ipfius  Abimclech  /pnio 
tio  maligna:&:ci*punitio  digna.Circa  primu  df -..Abiit  au.Abi. 
'^EP.c^Snationcmfisfu^ppfmiclinarcc  ad  fua  ^morionc: 
cucn ecc  fili'ancill;E.-&:  fic idign'^motionc,p  qS fignificat' 
g?  idigni  fpmotionib.frcquccer  cas  pl'  ambiuc  q^  illi  g.  sOc  di- 
gni.Pcr  hoc  aut  q,  dixit:Coy7rf.q,  ipli  fccerut.Hx  quo  patet  q, 
ci»j|)motio  ii  fuit  pp  pfone  bonitacc,fd  carnaluate.  Pcr  ifioj 
lignannlli  5  ronc  cogiiariois:vcl  pf  i(^" ,  vcl  altcri*  cuiufciKji 
ca?  q  n  facit  ad  bonitatc  clc6l6is  cliguntaliquc  ad  dignitatc 


ccclcfiafticautfeculatcrnohfitesrcfpumad  honore  Dci,&: 
cocm  vtilitate.  $  Dede.iiii.^  qd  fignificanfilli  q.  no  folii  ma^ 
le  cligunt,fed  et  p  tali  elcdione.p  moucda  cxpefas  magnas 
faciunt.  7  Et  oc.&c.  p  qij  fignaf^cj?  illi  cj.  male  funt  promoti 
dcprimcre&^anihilarebonosnitunf.Circafcctm.f.punitio 
nc  Abimclcchdigniipmittiturparaboladcoliua,ficu,  &vi 
nea  recufancihus  llip  alias  arbores  promoucri:&:|?  hoc  figni 
ficancur  criagiiahoim  dignitate  rcgiminis  rcfugientiu.  Pri 
mi  funr  dcuoti,qi-cnrcs  in  or?.tionc  &c  diui.obic.occupari,  a 
qb.rctrahit  eurarcgiminis,  q  cat  diltractionc  mcntis:  &:  iXti. 

•jcfignificaa- 


^'S 


Glof.ordi.&NicolaideLyra.       216 


A 

{biclem. 


a  Dherunf^j;.  Ifid.  Llgnafyhia:srithoinincsinfrii(auori,va- 
ni  va^i..Ttcrno  inccndio  pr^parati.Supcr  hos ncc  oliua,ncc 
ficus,'iiccvitisrcpn.ircdi5nnatur,cjuianon  mcrcntur .  Oli- 
uacnim5raiiamSpirituiran(:-h&:  vnttioncni  pacis  fignift- 
cat.Ficusvcrolcgcni:quampatcrfamiliasplatauic  invinca 
fua:DcusR'ili- 


t  HenorifiT 
cantut  dii, 


i  SupCT4( 


cct,quifami!iar 
id  cfr  omnium 
crcdcntium  pa- 
tcrcfhquiplan- 
tauit  vinca ,  id- 
cf^populumlu- 
dcToiur&inhac 
vincaficum:id- 
cft  lcf,em ;  qux 
primKiuum  po- 
pulum  licut  fi- 
cusgroribs  ,ari 
dos>  &£inutilc 
dciccit  in  tcrra: 


nugcnus  vaihuunis.erfjr/er/gwM^/er/jawio.i.iniquitasdcAn 
tichrirto:  &:  omncs  qui  in  iUo  conftdunt  paritcr  cum  illo  de 

uorabir. 

«  T  Gratls  Spirituflanrti.  _  c   Af  i/7f  ytt  ".  Aug. 

vtvngerentfuperferegemiDixerLintciucdliuajjImperanobis,  Qua^  i  EtmrfhDcuifpjri 
refpondit.Nunquid  pofium  defercrc  pingucdinem  mcam , qua  &  t  di)  ^  \l'J'^l-^2Z!& 
vtumur  &  homiiics ,  dc  venirc,ut  intcr  liglia  promouear?  Dixeruntq;  5  virosskhimorum. 

t  Lcijvm  diuinain. 

ligna  ad  arborem  ficum ,  Veni,  &rupcr  nos  regnum  accipe .  Qlice  re- 
fpondit  eis :  Nunquid  poflum  delcrcrc  dulcedinem  mcam ,  frudufq;  4 
fuauiflimos,  &ire,  vtintcrca:teraligna  promoucar  ?  Locutaque  funt 

a  ^  CI)ri.luia,quidixit,Ego  lnin  viiis  vera. 

ligna  ad  vite'm; Veni  ^  impcra  nobis .  Qux  refpondit  cis ,  Nunquid 


lil>.  lu- 


Hocvcrbum  v- 
trum  impcran- 
tcm,an  pcrmic- 
tcnrem  Dcu  fi- 
gnificccnonfa- 
cilc  dcfiniri  po- 
teft.  Qf.n.  hic 


dosT  &£  inutilcs     polTum  delercrc  vinum  mcum,quod  la:tihcat  Deum  &  homincs;  &:     pofitumea  cmi- 

^o;/./-irin  rrrrn-  T  Amichriftum  vel  daboliim.  //t  :    GrCCUS  hcC 


&  pof^ca  alios  b  intercxtcra  Hgna  promoueri?  Dixeruntq,omnia  lignaad  rhamnum,  6  *Wfr.'<x».'qae 
frn^hx:  oc^ncr^.     Vcni ,  & impcra  fiipcr  nos  QLiaErefponditcisjSi  veremeregemvobis     ctiammPfa.vbi 


t  vngui-f  in 
5 


4«kM4f.A^ 


I  t  4pmino$. 


fruitus  gencra 
tiic ,  id  cft  popu- 
lum  Cliriliianu: 
qucm  <d  debi- 
tamcuangclicai 
difciplinxmatu 
ritaccm ,  &  fua- 
liinTimam  pin— 
gucdincm  Chri 
S'cumglon'.i,&; 
honorc  perdu- 
xic. 

Idem  .  Vitis 
autem  Chnftus 
cfJquidixit:  £»o 
fum  fitif  vera . 
C^ia  ergo  popu 
lus  qui  Antichri 
fto  feruit  in  re- 
probum  lcnfum 
datur ,  vt  crcdat 
mendacio.i  An- 
tichrifto,qui  vc- 
ricaci.i.  Chrif^o 
credcrc  noluit,a 
rcgno  vitis,ide(l 
Chnffi:&:aboli 
ua,i.Spiritusfan 
Cti  gracia,  Sd  a  fi 


lcgitur. Emittc  lii 
'  cemtnam.(^u^\n- 


&flr 

uce. 


tconltiruitis ,  vcnitc&fubvmbra  mea  rrequiefcite  .   Si  autemnon  .  ,„„.„„,„..,„....-  .^ 

f  Aug.Vehemciitiori5comiiiiiuiiotiiscil.se  ouodamriiodoefficaciiprifcntioris  liquisdic.it,fino.i  vis  facerequodvolo,  fi         j.|j  j|.j   OUibufda    Piil. 
ui«t  in  tcira  inea.id  cii,!aiu  fa.u:at:vt  quideara  tcnec,quafidicat,feuict,promi(Tiuomo>iopjeiuin  futuram  intemaus.  .      ,'  jj 

vultis,egrediaturignisderhamno,&  deuoret  ccdrosLibani.  Nunc  8  jj'^,!|^rj'^[,^j^'(^1^ 
igiturfi  t  rede&ablqucpeccato  conftituitis  fupcr  vos  regem  Abi-  9  ^;fr>,xif  £!ySn  .  S' 
-melech,  &  bcneegiftiscumlcrobaal  &cum  domoeius,  &  reddidi- 
ftis  vicem  bencficiis  eius,qui  pugnauit  pro  vobis,&c  animam  fuam  dc 
ditpericulisvtcrueretvosdemanu  Madian,quinuncfurrexiftiscon- 

a  T  Fideles  d:  feptuiginta  lingiiis. 

tradomumpatrismeij&intcrfeciftis  filios cius feptuaginta  viros  fu- 

a  T  Peccatricis  fynagogx. 

per  vnum  Iapidcm;&  conftituiftis  regem  Abimelech  filium  ancilla:  c- 

a  T  Filius  perditionis.ficut  Ic  vos  . 

ius  fupcr  habitatores  Sichem ,  co quod  frarer  vcfter fit .  Si  ergot  rcde 

a  f  Cliritto.  b  f  Fidehbus. 

&  abfq;  vitio egiftis  cum  Icrobaal  Sc  domo  eius hodie la^tcmini  in  Abi 

f  Iniqutatu. 

mclech,&illela:teturin  vobis.Sinaiitperuerse,egrediaturignisexco, 
&c  cofumatihabitatorcs  Sichcj&foppidum  Mcllo,cgrcdiarurq;  ignis 

a  T  Ipfum  Antidirifium.ci*!  ic  fe  fc  alioi  perdet. 

de  viris  Sichcm,&  de  oppido  Mello,&  deuoret  Abimelech  Qua:  cum 


a  f  Ifid.In  pcrfecutioiie  Aniiciirifti  iion  ciiadit  niC  qui  fii£it:8c  inmontein  bcnediclionisafccndit.Hicellraoiu.quem  cir- 
'   ntfan"'  •'     '         ~  '        "  "        '       '        ' 


inccrp  xcati  sutj 
non  cmific.  po- 
ceft  crgo  &  fic  i 
tcHigKVt  fpiritu 
malignum  Dc* 
tanquam  volea 
tem  irc  Itcr  cos 
emifcrit.i.pote- 
ffatcm  dcdcrit 
malignofpiritui 
pacem  coruni 
pcrturhardi.Vl  "« 
quc  adco  aute 
ctiamitti  a  do- 
mino  malignu 
fpiritum  pro~  tmj 
pter  iuflitiavin 
dicandi  abfur- 
dum  non  cf>,  vc 


cund.int  fanfti.quem  Mo)  ies  in  Dcuteroromio  bencdiftionibus  dcpiitau't. 

dixiftet,  fiigit,&  abiit  in  Bera;Habitauitq;  ibi  ob  mctu  Abimelech  fra     q"'darn  /WW  p 
c  tris  fui.Regnauititaq;  Abimclech fup  Ifracl  trib.annis.  Mifitq;  domi-  lo  mifit  intcrpre- 


C  cUji.diuina:  legis  dulcedinc  rcprobacuc 


b  Dix^ 


tati  func 


'^ 


SUT. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
I   Dixcruntq;.'(io'«  Oihonielratione pradiila. 
Z-  Nijquidpoirum.dc.pin.mca.qua&cdij  vtutur.?.DfM:f /n/rt 
cernis  ardentib.in  tabcrnaculo^qiinpkbwuur  olco  qfiuarii  purijjtmo. 
J  Ec  hommes.i.  condinieniis  ciborum,i:r  confetlionlbus  medicina 
rum.Tcr  banc  aiit pinguedine  inl-elligiiur pietas (iu£fiitt  in  Othoniel 
adfubleiiaidJi  mifeyia  fiUorTt  Ifrael:  vt patet  ex diCiis fiipra.  3.C. 
4  Nunquid.'<i  cii  dnlcedinem  confoUtionis  diitinj:  qux  fuit  in  De- 
bora  babente fpiriiu-n prophetiXyUt patct  ex  ditfis  fi:pra,^.ca. 
j  Nunquid  pofrdcfc.vi.mc.quod  Ixtx.^c,  DeUiijicatione  bo 
tninunt  videmus  expcrientiam.de  Utificationc  Dci  dicit  I{a.Sa,tf>  hoc 
(t^citur  eo  cp  Leuitx  in  obUtiombus  boitiarum  non  cantabant  cantica 
dinina  donec  ojfcrrentur  libimina  rjwt  fiebant  dc  vino  .  Toten  ctiam 
koQ  exponi  defacramenio  JEufhariJlix:  quod  esi  Deo  acccpiijjimumy 

(t 


in  quo  conuertitur  yinum  i>t  fangtnnem  Chrijii. 

6  Dixc.i.ab  .Abimelecb  rbne pdicia.&  accipit  hie ligna  ,f  Sichimi 
tis  i»  fpali,&  alijs  q  cit  eis  coflituerut  ^bimelech  rege  vt  pdtnum  eff, 

7  Si  m  l{hamnus jecundum  iftdo.eji dtmmparuus,qtn  vento  agita 
tus  ex  fc  cmittit  ignem.fic .Almclecb  agitatns  ira  fucGCndit  popu 
Inm  Sichem,vf  habctur  infra.ideo fubditur. 

8  Et  dc.idejt principes  diiJipopuli. 

g  Hunc.Wc  confequcntcr  applicaiurpnediUa  parahota  ai  propoji 
tum,videticet  de  imprecatione  malcditiionis  fnpcr  .Abimelecb  rcgcm 
&j'<pcr  populu;n  ipjum  conUi[ucntem,&  patet  ti  tera  t x  pradiSis, 
JO  Mihcq;.  Hic  coiifequentcr dcfcribitur diuinapttnitio  vbiprim» 
dijcribitur  Sichiiiiitarum  rebeltio.fecundo  rebeltantium  impugnaiiOf 
i^ijDidumq;  c^.tcrtib  vtrorutiicj;  dcJirul3io ibi:l?ott6  Ahi.Circa 
pnmurii  diciiur:lA.iilt(\f.iden  permifit. 

^  Spiritum 


M  O  R  A  L  I  T  E  R, 

•Jc  fignificantur  p  oliuam,Pfa.  5 1  ,b.  Ego  autficut  oliuafru^ifca 
vi  in  domo  rfowini.Secundi  itmt  hoics  i  n  facra  fcripcura  ftudio 
fl:de  qua dr,Eccl.i4.c.  Spiritus  meusfnper  metdntcis  er  bxndi- 
tas rneafupcr  met  crJauiim.Ez  idcQ  in  ca  lludiofi  rclugiut  pcr 
curam  rcgimmis  cius  a  dulccdinc  fcparati,  &  iff  i  lignancur 
p  arborc  licum,qug  rndit :  T^  unrjuid  poJfumJcfercrc  dutctdincm 
vicam,&c.TeTiii  iunt  hoks  vcrc  humiles:qui  no  rcpucant  fc 
dignos  promotionc  ad  rcgimen  aliorum.pjp  quod  hecrcfu 
giuntquantum  bonomGdopiK.&  ifli  fignantur  pcr  vitcm: 
qax  licct  non  poffit  fc  fuff  inerc,fcd  :ib  alio  fulcitur;tn  ex  ca 
fruflus  op:imu.s  producicur:fic  vcrc  humilis  pcr  aliii  rcgi  6c 
fulknwn  (ju«rit  $i  irdclura  optimuin  &cit  dicens  :?y(«n^«i</ 

fojjum 


poffum  dcferere  vinum  imum  quodlxdficat  Dcum  &  homines,&  in 

ter  cxtera  //jf«.T,e*rc.Humilic.iris  cnim  fruotus  cff  v.ildc  places 

Dco&hominib.propcerquodbcata  virgo  Maria  propccr' 

humilicarcm  ad  concipicndum  Dci  filium  fuitclcfta:iicuc 

ipfa dicic LuciC  I  .e./^fy/)CAif /;.'rw//.v<ifm;  4»ci//.e /«*. 6'c. 

6  Dixe,  Pcrrhamnumquicfiarborparua:&primomo]li$ 

cfl  licut  hcrba;pof^ca  vcro  fpinas  habcc,f]gnificantar  homi 

ncs  indigni  promotionc:  prpmoueri  canicn  procuranc  niul 

tiplicifichonc:&grauitcrpungunc:  &ioncm  difrcnfionis 

cmittunr,quo  ipii  &  prcmotorcs  fui  dcfTruuntur,  ficuc  con 

tigit  Abimelech  i<c  habitatoribus  Sichcm,qui  male  promo- 

ucrant  eum  in  rcgcm ,  &:  vcinam  aliis  fiiruiibus  fie  CQnun- 

gat. 


21/ 


lu  di 


icum. 


a  Sur.  Augufl. 


[b,:uJic. 


'u  illiuJ 
joLire- 
r  luen- 
m 


it  iden* 


6 


si-c  vi 


.s. 


nns  rpiricum  peflimum  inter  Abi-  ; 
melech  &  habitarores  Sichem . 
Qui  coepcrunc  eum  detelbri ,  & 
fcelus  interfcclionis  feptuaginta 
filiorum  lerobaal  &:  effufionem 
fangunis  eoruni  conferre  in  Abi- 
melech  fratrem  eorum,  &  in  ccete 
ros  Sichimorum  principes  qui  eii 
adiuucrant  .   Pofaerunrc]uc  infi- 
diasaduerfumcum  in  fummirate 
montium  :  &  dum  illius  prxilola- 
rentur  aduentum  j^^cxercebant  la- 
trocinia,agentes  prardas  de  priEte- 
reuncibus.  Nuntiatumcjue  ell  Abi-  ; 
meiech.   Venit  autem  Gaal  filius  ^* 
Obed  cum  fratribus  fuis,  &  tranfi- 
liitin  Sichimam.  Ad  cuius^^aduen  s 
tumcrccli  habitatcrcs  Sichem  e- 
grefii  funt  in  agros  t  vafiantes  vi-  <? 
neas,  vuasquc  calcantcs,  &  fad:is 
cantantium  choris  ,  ingrcfll  fLun: 
phanum  Dei  fui,  &c  intcr  cpulas 
&  pocula  malediccbat  Abimeicc, 
clamantcGaalfilio  Cbed  .  Quis  7 
eft  iile  Abimelech ,  &c  <]ux  cll  Si-  s 
chem.vtieruiamusei  ?   Nunquid  p 
non  eft  fiiius  Icrobaal :  conftituitio 
principem  Zcbul  t  feruum  fuum '  > 
fuper  viros  Emor  patris  Sichem  ?  ',3 
Cur  ergo  feruiemus  ei  ?   Vtinam 
darct  alitpis  populum  iftum  fub  ^^ 
manumea,  vtauierrem  de  medio 
lumnilicLimccpc     Abimclech.Di^lu  cil  Abimelcch: 
Cogre^a  exercitus  multicudinem  m 
&veniZebiilenim  princeps  ciui- 
tatis  auditis  fermonibus  Gaalfilii 
Obed,iratus  eft  valde :  &  mifit  cla 
ad  Abimelech  nuntios  dicens :  Ec- 
ce  Gaal  filius  Ubed  venit  in  bichi- 
ma  cum  fratrib.  iuis :  &  oppugnat 
aduerfum  te  ciuitate .  Surge  itaque 
node  cu  populo  qui  tecu  eft,&  la- 
tita  in  agro  &:  priiiio  mane  orientc 

i.adortu  venictc; 

&  fulgorcdc  prxfcntia:  propinquitatc  indanrc  folis  eflcdigno 
fcitur.C^a  lucc  quida  idiotz  folis  non  cflc  putauerunt:  fcd  cile 
jlla  c"j  priinitus  codita  cfi  antequaDcus  quarto  diecoderct  fole. 


Et 
,      A  niinc  jurge  tiode  tu 
lup^s  iB  (^ populits  tuiis  tecii 
cjr  infidiare .  Quida 
Lacini  habcncwa- 
fwrai/j.quidam  ve- 
ro  manicabu.Q^pd 
vero  Gffcus  iia- 
bct    non     potcfi 
dici  vno  vcibo  .• 
quod  cR  dilntHlo 
furzes.  &:  forc^de 
didum  cfi  matu- 
rabis  a   miicutino 
tcn"iporc:quamuis 
etiani  aliis  cempo- 
nbusdicifolcatad 
rc  accelcrada.  ma- 
nicabis  autc  Laci- 
nijverbij  cflcmi- 
hi  no  occurrit.Scd 
illud  rnouct:  OiCU 
dixiffcc  fimiil  vt  0- 
niwcS  riiHr jol.Add'.d.iZ, dU 
'..  luculo  fur^^ss  ,  cuni 

ipfum  diluculuni 
quodG^-avc  dici- 
tur,  tyScif  cepus  an- 
tc  fjie  fignificct : 
quod  iam  vfitaciffi 
mediciturcumal 
bcfccre  cceperic. 
Hccrgointclligen 
dueftvcquodpo- 
I  licumeft  maneip- 
I  .  fum  dilucuknn  in 
telligatur.  additu 
cftauccm, /rrwH/vr 
oritnrfif:  vcc.vpri- 
merccurnon  laor 
tofolc  facicdum , 
ftd  vbi  fulgorap- 
parucritfobs  onc 
tis,noncnimalm- 
dcalbcfcitdilucu- 


ritpartc  cali  qua 
vidcmusab  oncn 
tc  lux  fohs  ad  cam 
rcdcuntisattJngc- 
re.hinc  cfi  q,  in  e- 
iungcliovna&:ca 
dcrc.il]iis  cuangc 
e^.4>a.  lifiad:Citdiluculo 
faiiam  cu  adhuc 
obfcuru  cffet,alius 
oricntc  fole :  quia 
&  ipfa  lux  quan- 
tulacunquedilucu 
li  fole  fit  orientc. 


Cap.  IX. 


21  8 


duce*. 


cetTo- 


1  Ible.irruc  fuper  ciuirate  iHo  aute  egrediente  ^ 
adiierium  te  cum  populo  fuo  fac  ei  quod  po- 
tueris.Surrexititaquc  Abimelech  cumom- 
ni  exercitu  fuo  no61:e,S^ tetendit infidias  iux 
ta  Sichimam  t  in  quatuor  locis  EgreiTufque 
eft  Gaal  filiusObGd,&  itetitin  introitupor- 
trrciuitatis.  Surrcxit  :mtcm  Abimelech  exer 
cirus  cum  eo  dc  iniidiarum  loco.Cumque  vi 

'^diactpopiiium;  Gaal ,  dixitadZebul ;  Eccc  ,  i^c^ 
de  montibusmu!titudodefcendit:Cui  illere 

17  ipondit.  Vmbras  montium  vides  quafi  capi-  .& hoct 
ta  hominum ,  &  hoc  errore  deciperis .  Rur-  ^«'^"'P"»- 
fumcjue  Gaal  ait  j  Ecce  populus  de  vmbilico 
terrardeicendit,  &  vnus'cuneus  venitper  t  quercu. 
viam  fqu.Trefpicitquercu.CuidixitZcbulj  ^^""•* 
Vbi  cd  nunc  os  tuum  quo  loquebaris;  q,s  eft 
Abimclech,vt{erniamusei?  None  hic  popu 
lus  cil  quem  deipiciebas.  Egredcre  &  pugna 

'Scontraeum.AbikergoGaalfpeaantcSichi  .   ,.    ,,. 
morumpopuio,  &pugnaujt  contra  Abmie-  -&in  vrtcm 
lech.qui "  pcrfccutus  eft  cum  fugientcm  &  1 
vrbc  copulit.Cecideruntqj  ex  parte  cius  plu 
rimi  vfq;  ad  porta  ciuitatis&  Abimclech  fc 

■^ditin  Iluma.Zebulautcm  Gaal&t  fociosc- 
iusexpulitde  vrbe,Rec  ineapafiiiseft  como 
rari .  Sequcnti  ergo  dic  egrcfliis  eft  pcpuius  i 
capujqd  cum  nunciatu  cflet  Abimelech,tu- 
iitexercitu  fuum  &  dimifitintres  turmas  ten 
dcnsinfidiasinagris.Videsqjqjegrederetur 
populus  de  ciuitatcfurrexit  &  irruit  T  eos  cu  ?"ni  wm«i- 
cuneofuooppugnans&obfidcnsciuitatem.  '^"- 
Du2cautturm9palatespcapuaduerfiri^sp 

1,  fequebant.PorroAbimelech  01  die  illo  oppu 

^^  gnabat  vrbe,qua  cepit  intcrfcClis  habitatori 
bus  eius,ipfaq;  dertrud:a,ita  vt  f  il  in  ea  diip- 
geret.Quodciiaudiflcnt(^habitabatintur- 
re  Sichimoru,ingreifi  iuntphanu  Dei  fui  Be- 
rith.vbi  foedus  cum  eo  pcpigerac,'  &  ex  eo  lo 
cusnomeaccepcrat,quicratmunitus  valde. 
Abimelech  quoque  audiens  viros  turrisSi- 
chimoru  paritercoglobatos  ,  afceditimote 
SelmoncumoTpopuIoiuo,&  arrepta  fecuri 
prj^cidit  arboris  rnmum,impofitiiqueferens  - 
humero  dixit  ad  focios,1  Quod  me  videtisfa 

cere  cito  facite.lgit  certatim  ramos  dc  arbo- 

nbus 


c  unpuiic. 


E 

t  iratret. 


»3 


_   NICOLAVS  DE  LYRA. 

1  Spiritu.  i.contennanemfcu  difcordiam  excitars per fpiritu mali- 
g>iii.  2  Inter.  vtfuisifiit/uitatibusexigcntibi<sdcj{ruc>eaturadin- 
uicern.erpaiet  titcra  vfcj;  ibi:  3  Agcn.  maxirtsc  de  illis ,  rjnifve- 
bat.t  .Abir/itlech.  4  ycniz.inauxiUur,j  Snbim'naruiri,arnbiensfn 
fer eos dornit,ii<tn,vi  patct fcquenttbus.  5  Ad  cu. i.andaciores  ejfe- 
di proj tcr eiusprxfcntiani.  6  Lgrcf  quipe-thnbani  ad .Abimelech 
&  fautores  ciui  m  contemptuin  ipfus .  7  Clamanrc.  vt  Jibi 
pof  uloH  aitiahcnt  &  contra  .Abmickch  excitani, 8  Qu^is.  q.d.nul 
liu^s  eii  mon,e.  ti.  p  Et  qui.  ej.d.ita  nobilis  ciuitM  cjt  anncjtia^cp  non 
dcbetfcruireei.  10  Nunquid.i./;o?Biwij^/<jno»  habit  hic  iu.do' 
tninandi.  1 1  Et  con.  i.prxpofttum  vel prijtdum, prout  in  Ilcbr.-co 
habctur.  i2Zcbul.  Etjicfccitmagnumcontcmptum.  13  Super. 
l.ji^per  virns  tam  anttcjU.^e  nobiiitatis,^  Emor ,qui  fuit  a  tcporc  Stbrn 
ham  po:en)  ^  nobilis,futt pcttr  <jr  dommus  ilitm  cinitan -. 
14  y tmam. ext/uopatet  tpvoltbatdowiiian  ibi.  i  5  DiL.^uniq;. 
Utc  tonfei^uenter  dtfcrihltur  ipforum  rcbcUan  uum  'vi.pugnatio  aU  m 
iiin£lum  ipf,Hs  Zthulprapofiti  fui ,  nuntianiis  fibi  in  Jctreto  vcrba 

qux 


qux  audierat  ab  ipfo  Caalet  cautc  difjirnulaiierat.  Etpatet  litera  vf" 
(/uetbi.  1 6  Dixit.  qui fimulabat fe  cfic cum  Gaal quoiif/,  ^ibimc 
lech  repente  vcnirct  fupir  eum  &  fncios  oius  interf,cerec , propttr  ^S 
nitcbatureum  dec'tpere,dicens.  17  Vnibia  iwodo.fcquiiur.  Ecce 
po.  i.de  cacitmine  montis  qitod  dicitu  r  vmbiticus  terne,r/Hiafuperemi 
net  alijspartibus  ventris.Sct/hitur.  \  8  Abiitergo.  qni  non  exiit  ti 
uitatem  cnm  Gnal  adpiignandum,fcd  expc£labat  ii,tcrtU'S  bclli  euen- 
tum.  1 9  Zclvul  autcm.  c/uia  dt  btllati  iarn  fucrant  in  campo:  ^  ff 
hoc popiilus  ciuicatis parim  cnrabat  de cis.Cteicra patent  vjq;  ibi. 
ao  Palantes.  i.rnanifciil  difcurrentes,&  indc  dr,palcter  Callici: . 
2 1  PoVTO  Abim.  Hic  confct/uentcr dcferibitur  virurumc/; punii'to^ 
Jcilicct,  .Aiimeleth  &  eorum  ijui  promouerunt  cum  ad  regniim,c/uia 
inter  ftciC  cns,&  finaliter  interfeflus  ejl  ab  eis.frimo  ergo  dcfcribicur 
dei\ru[lio  vibis  S'ichem,cum  diiitur.  1 2  Quam  cc.intcr.  Salcnirn 
reddit  terram  fitrilem  &  idco  r/uando  atifjuts  defirucbat  funditus  ali' 
quam  ciuttatem fpargebat  ibijalcw  injigniirn pcrfe^te  viiiorix.Sctu 
do  dcfcribitiirdijiruUiofortalittjjCtnfidicilur.  23  Qncdcumau. 
Etpawtlitsravffneibi..  v 

I  Abime- 


219 


Glorordi  &NicoIaideLyra.       220 


ribus  prjcccdentcs  fequcbantur  duccm.  Qui  cir- 

cumdantesprxfidiunifucccnderunt.  Atqucira 

-famo,     fa(f^um  elivt  fumo  &  ignc  mille  fcre  hommum 

necarcntur,  viri  pariter&  muliercs  habitatorum 

turris  Sichcm .  Abimelcch  autem  inde  profici- 1 

fccnsvenitad  oppidum  Thcbes,  quod  circun- 

dansobfidcbatcxercitu.   Eratautem  rurris  cx- 

celfa  in  media  ciuitatc,ad  quam  confugcrant  li- 

mul  viri  ac mulii*res ,  &  omncs  principes ciuita- 

tis,claufafirmillimcianua,&:fuperturristtci:um 

jpr^iijnj-  ftantesper  propugnacula.  Accedcnfcjue  Abime 

lech  iuxta  turnm  pugnabat  fortitcr :  &  appro- 

f iJle{.ti.c.  pinquans  oftio  ignem  fupponere  nitcbatur.  t  £t 


*  ecce  vnamulicrfrngmcn  moKTdefiiperiaciens,  ^ 
ilhfit  capiti  Abimclcch  ,  &  confrcgit  cerebrum 
eius.  t  QU^ivocauitcito  armigerum  fuum,  6c  |t.Reji| 

3  aicad  cum  :  Tuagina  gladium  tuum  &  percutc  '•^'"•'f 
mc,  nefortedicatur,  quod  a  foemina  interfc- 

dus  fim .  Qui  iufTi  perficicns ,  interfecit  eum  . 
liloquoquemortuo,  omnes  qui  cuni  eo  eranc 

4  dcIfracUrcuerfi  funt  in  fcdcsfuas,  Sc  rcddidit 
Deusmalum  quod  feccratAbimelcchcontra  pa 
trcm  (uum ,  interfcdlisfcptuagintafratribusfuis. 
Sjchimitis  quoque  quod  operati  erant  retribu- 
tum  ett,  &venit/uper  cos  maledidio  loatham 
filij  Icrobaal. 


N  I  C  O  iJA  V  S    D  E    LYK  A. 

1  Abimclccb  aurcm  indc.  ad  ohftdendum  cu-n.Sckndnm  autem 
q,  alia  eji  ciuilas  i  ^egypto  cjux  finnUter  vocatur  Tbcbes  de  (jua  fnic 
hgio  ThcbforHtn-.cui prxfuH fjnilus  MauriciM.&  alia in  ludxa  no 
mine  Theiba,de  quafuit  Heitas  Thcdvtcs.\:T  alia  eji  in  Grsciay(fUA 
iicitur Thebe:a qna dictntur  Thchaniy&  inhac  obfidione  .Abime- 
lech  intL  rfeCliU  eU,  pndefcquithr. 

X  Ec  CCCC.  In  Hcbtko  habciur:  ccrMiocrh  cius,  Si  anim  confrcgif 

-       ■  ^  fet 


fet  cer:bium  iiatim  fui/jit  rnoriuus  vt  videtur.q,  tn  non  fuit,imo  prx 
ccpit  poiict  armigerofno,^  intcrfceret  cum.vndeffbditur. 

3  Ec  pcrcutc.  Vliis  eniin  formidauit  opprobrium  etiam  poil  morte 
(juam  animx  damnationem.non  enim licitum  efi  aUcuijic  accelerart 
nortvm  fuaw, 

4  Et  rcddi.  Hxc  efi  conchipo  buim  capituli,ofiendens qualiter  ma- 
lum  .Abimclech  & promouentium  ipfum  reiierfum  efl  in  caput  eorum 
fccnndum  malcdi£l!onem  loathanflii  Gedeonis. 

CAP. 


B 

iiilib.Iudic, 


f  vt  libera- 
ret  lerllfa- 
Ico). 


I.Reg.i8.J. 


l.Reg.T8.H. 
t.Pai.zi-d. 

c 


futiuc,  Vtp.ilfcC 

c(r,"Phuapatiu' 
Abiniclcch,cu- 
ius  filius  Thol.1 
ipfi  Abimckxh 
fucccdcrcc  ?  Po- 
tucrunc  crgoGe 
dco(i&  Phu.iv- 
nam  haberc  ina 
trcm,cxquadi- 
uctfisparcib.na- 
fccrcntur,i!d  fia- 
rrcs  ellenc  vnius 
macrisfilij,non 
vnius  pacris.folc 
banccnuTinubc 
rcfocmin^dca 


C    A    P.       X. 

Ofl  Abimclech.  Av.c,a.  Quomodo  fuitpnrruus 
Abimclcch  VMdccnbu  niiichar,cumAb;me 
lcchpacrcmhabuericGcdcondc  tribu  Ma- 
nafleiC^omodo  crgo  Phua&:  Gcdco  fiatics 


S  T 


cogn.ii^i  cuagcliolcguiit-xu  fucntElizabcthdefiliab.Aa-  Lu: 
rori.E:s;  quo  intclligitur  dc  cribu  Lcui  alig;  nupfifle  in  cnbu  £ 
Iud.-r:vn ficrcc inccr ambas illa cognacio.uc diii caro  non fo 
lum  dc  rcgia,fed  cciam  de  faccrdocali  ff  irpe  propagarecur. 
a  •;:  HuicjucccJJu  Uir.  lofcphus.  Iliraelitarum.principatum  fj 

pra:ccpit  LierGa 

C  A  P.      X. 

Amimelech  furrexit  t  dux  in  Ifrael  Thola 


filius  Phua  t  patiui  Abimclcch,  vir  de  Iflachar, 
qi:i  habitauit  in  Samir  t  montis  Ephraim  ,  &  iu- 


nos. 


laadinus,ex  tri- 
buManalTe  vir, 
^  in  aliis  fclix , 
&:  filios  bonos 
hnbens  triginta 
numcro,  &  in 
equitatuprxcla  ^^ 
ros  &c  principa- 
tum  ciuitatum 
Galaadinarij  ha 


cognaCvE 


N  I  C  O  L  A  V  S    D  E    L  Y  R  A. 
C  A  P  V  T      X. 

POft  Abimelcch.  Hic  d^fcriLi^ur  cjuinta  tribulatio  filiorum  If- 
raeld  tfua  Lberati  fuerunt  per  hfh  e.E(  primb  ponitur  pondus 
tt ibnlationisyfcundo  modm  liberationis,c.ii.  tertib  impctM  feditio- 
vis.ii.c.Trima  in  duas,  tjuiaprimb  dcfcribitur  tempuspacisjccundb 
m/>«/«.707/.r,/6i. Fil.au. Ifr.  vi  oppofitaiuxta  fc pofitamagis  eluce- 
fcant.Temous  autempacis  defuiiiturfub  duobus  iuiicibus  Juuclfiue 
frixfidentibus.Tcmpus  aulcfecundi  ponitur  ibi.Huic  fucccffic  lair. 
De  primo  dicitur. 

I  Pof^  Abimelech.  T^on  dicU  rex\ ftcut de ^bimelcch,qui iniqnl: 
yfufpauit  fihinvmcn  rcgium  .  \Uc  autcm  redijt  ad modum  priflinum 
quo  tudiccspriccrantjcilicetper  modum dircLTionis  er  cotifiltj  magis 
qunm  pcr  modum  dominii. 

%  Thola.  VatruKS  cU  fraterpatris,^  ideofecundnm  ifiam  transla 
ttoncmVhuafuit  fratcr  Gcdeonis.Sedfct/uensiiura  vidt  urrcpm^na 
re.cum  dicitur,  Vir  dc  Ilfachar.  Gedeon  ainem  fnii  de  ti  ibn  Manaf 
fi\vt  diEiiim  ciifi'pra.6.ca.iribusautem  crant  incomh.i\ix.^/}d  ,juod 
potefi  dicip,  incommijiio  tribuum  fuit f^b prxcepto,  ne  commtfceren- 
turfortes  hxreditatum,vtdi5iumfuit  T^um.syideb  muUcresqux  no 

habe- 


MORALITER. 

I  ToJt.Abimelech.ln  hoc  capitulo  miiii  non  occurrit  a]ig.d  cx 

ponctt' 


ponendum  myflicc  quod  fic  alicuius  momcnci:  propcer  iiS 
percraiifeo. 


tfil*^ 


dicauit  r<;rael  viginti  &  tribus  annis :  mortuifque  eit 
aciepultus  inSamir.  Huic  fucceifit  Liir  Galaadi- 
tes  ,  qui  iudicauit  ifrael  per  vignui  &c  duos  an- 
habens  rriginta  filios  fedentcs  fuper  triginta  pullos  afinarum,  4  bcnTcs.' 
&  prindpcs  triginta  ciuitatum,  qua»  ex  nomine  eius  funt  appcliata:     g  ScderOIam. 
Auoth  lair  ,  id"  ci\ ,  oppida  lair,  vlque in  prselentem  diem  in  tcrra  Ga-     f^m ™Galaa 
Uad.  Mortuufquc  cft  lair  ac  fepultus  in  ioco  cui  eft  vocabulumChamo.     ditesvigiti  duo- 
I  -  ^  bus  annis,cxcra 

Ji'^iy 'l"'-^'"  .^''^^•.  V^  ^^"'  ^"  ^"  ^^  "■'bu  Beniamin  dcdic       hc  annum  vnum,qui  vcrique  fuic  communis. 

ci '^t    -  I     '^'^''^"  ^"*^'^ ^  facerdoi  5  tribu  Lcui  du  Scpcuaginca.  fucrunc lair  cnginca  &c  duo filii,confcende-  ** 

xic  fiJialora  rcgis  huis  S  tnbu  luda.Hic  Elizabcch  ^'«^Mijria       tcs  fupcr  tiiginca  Hc  duos  pullos. 

^Fiiiiati' 


babcbunt  hxrcditatem,pcterant  nubere  cum  firis  alterius  tribus ,  vt 
diUumfuit  ibidem:ifuia  ex  hoc  non  fequebatur  comminioforiium  . 
Matcr  awen  Gcdeonis fecundum ifiafuit  huius  conditionis-.ficfuc- 
cefitiie  cotraxit  vni  viro  de  trihu  Manaffe:&  aiteri  de  Ifiachar.  Scie 
dnm  tamen  <p rbi tra>latio  nojira  hahet  Phua patrui  Abimclcch: 
in  Hebrao  habttur  filii  j^odo.  &fccundum  Hebrxosefi  Ijocnomeit 
froprium  patris ipftiis  Thua.  erfcciinc.um  hocnonoportet  diccre  ip 
Thua  CJT  GedeoH  fucriintfratrcs expaitcrnatris .  Scicndumetiam^ 
Dodo  apiid  Htbrxos  efl  etiam  nomen  commune,&  fignificat patruim 
fuum,&fccund;im  hoc  procefjit  transiatio  noJira.Sicut  in  Latino  idt 
nomen  aliquando  cfi proprium  &  commmunc,  xquiuoce  tamen:  ficut 
hocnomen  l\omanus  al:quando  accipitur pro  proprio  nomine  viiius 
hominis,aliquando pro  mtmine aduCiiiio  cnrfttr.uni ad nmnem  homi' 
ticin  I{omanuwjranslaiio  autan  nojiradifcrepat  hic  ab  Hcbraica,vt 
puKi  perpradiHa. 

}  Huic  fuc.  Hic  dcfcribitur  tcmpusfecundi  iudicis .  Et  patct  liter* 
vjfi-c-ibi. 

4  Scdcntcs.  idvfi ,mulos, fccundum  translationem  ifiam.ln  Hebrxo 
twn  additur  alinorum,  &  idcofecundum  dodores  Hebraicos  per  pttl 
los  intclliguntiir  hic  equi  iuuenes  eicfli. 

Filij 


V 


4 

A 

;|t»  i.b. 

i:<;.a,&: 

tlj. 

6  4. 5- 


B 


Xjdu. 


:  a  ^nfliis 
e<  cfta- 
Ti;:iusjp 

:r  abor« 


^  I.  17. 

c 


221 

ifraet,&c.  Jcfc- 
phus,  Res  cqui 
dem  Hcbrxo- 
rum  ad  inhonc 
ftam  vitam,&: 
iniuriam  D^i 
lcgumquc  tcre 
bantur  .  Qiios 
Amnionitarde 
fpidcntcs&Pa 
leftmi ,  magno 
excrcitu  pro--  , 
uinciam  deua- 
fiab,nK:omne- 
quc  regioncm 
tras  lordancm 
dctinentcs,rc- 
liqua  compri- 
mere  przfume 
banc. 

b  ^Vtccauimut 
redde  tu  «obis^ 
&c.  Tertullia. 
Dei  mifcricor- 
dia  ipfum  Ifrae 
lcm  totics  rcfH 
tuit,  quotics  iu 
dicauic:  toties 
rcfouic ,  quo- 
tics  6i  incrc- 
puic. 

Theodore— 
tus.  Clamauc- 
runc 


ludi 


cum. 


Cap.  X.        212 


tFnij  aurcm  Iftaeltpcccatisvcteribusiungentesnouareccrunt  ma- 
lum  in  fcnfpedlu  d<'mini ,  &  reru.rerunt  idolis  Baalim  ,  Aftaroth  5c 
dijs  Svria:  ac  Si J^ 'nis &:  Moab &  filiorum  Ammon,  &  Philiftliijm:  di- 
niireruntcjue doininum  &  non  coluerunt eum .  Contra  quos dominus 
irarus  cradidiceos  in  manus  Phiiilthijm  Scfiliorum  Ammon  ,  afFlid:iq; 
lunt,&  vchemr nteronprcfli  per annos  decem  (Sco6to  omnes  qui  habi- 
tabantrransloidaneminterra  Amorrha:i,  quxeflin  Galaad  ,  in  tan- 
tum  vtfiIijAmmonIordanetranrmiflova(l:artntIudam&:  Heniamin, 
&Ephraim.  AtflictusqueeftKraelnimis.  Hcclamantesad  Dominum 
dixcrunt  :  Peccauimus[ibi,quiadpreliquimus  tc,  DominumDcum 
noftrum  j^ileruiuimusBaahm  .  QvnbuslocutuseftJ^ominus:  Nun- 
quid  non  Aegvprii&  Amorrha:i,  fiiiiqueAmmon 6<:Philifthiim,  Si- 
doniiquoque&Amalec&  t  Chanaanopprefllrunt  vos  ,&  clamaftis 
adme,  &:  erui  vos  de  manu  eorum  ?  Ht  tamen  refiquiftis  me,  &  colui- 
ftisdcosalicnos.  Idcircononaddam  vtvltravosliberem.ltc  &inuo- 
cate  deosquosclegiftis.  Ipfi  vosliberentin  tcmporeanguftiic  .Dixe- 
runtquc  fitii  lirael  ad  Dominurn:  pcccaumiu.s,ieddc  tu  nobis  quicquid 
placct:  tantum  nuncliberano.s.  Qua:dicenres,omnia  dcfinibusluis 
alicnorum  d-orum  idola  proicccrunc ,  $c  leruierunt  Domino  Deo,qui 
td^luitlupermiieriiseorum.  Itaquefilii  Amrnon  t  conclamantesin 
Galaadfixtrctcntoria:  contraquoscongregari  filii  Ilrael  in  Mafpha 
caftrametati  funt  .  Dix^runtque  principcs  Galaad  finguli  ad  proxi- 
nios  fuos ;  Qui  primus  f x  nobis  concra  filios  Ammon  capcrit  dimica- 
rcjcni  dax  popuh  Gaiaad. 


rnntad  D!.'um  D 
coferuacorcm    t  rurfuin, 
"  feipfosaccufan 
ccs  quod  reli- 
do    bcneficio 
ac  vero  Deo  , 
falfoscoluifsct. 
Ac    pofteaqua 
Dominus    in- 
gracumcorum 
increpauit  ani- 
mum  (  multi- 
plicem  proui-  n 
denciam    cms 

3  f^pius  exper- 

4  ti  ,   idolorum 

cultum  ,  praf-  §■ 

pofuerant )  Sc 
comminatus 

5  cft    fc    nullas 

6  poft  hac  lacu- 

7  rum  fuppecias ,  ♦  yjft,, 
Vbi    inquam 
fuas    iniquica- 

$  cescofefrjfiant, 

alienofqucDe- 
^  os  abftulerunt 

e  medio  ,  fer-  t  conuenlca- 

uienccs  Domi-  tesvcUongrc 

no ,  bcneficen-  8*"' 

tiam  eius  per-» 
lolenferunc. 


t  M^hoiu 


F 


Cap. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
1  Filii  a«.Hic  conil-quenter  defcnbitur  tctmpus  tribulacio- 
nis.vbi  primd  dcfcnbicur  cu!p.i  cum  dtamv.FUij  <w.qux  ex- 
phcanturmagis  in  parciculari.cum  dicitur. 
z  £f/cr(«itr«ni/</o/.).Etnominancurhicfcpccm  idololacri^, 
vc  pacec  in  litcra.Secundo  ponicur  debica  p<^na  cum  dicicur: 
Ofl.r<j./«o'.Htpatct;Ttrtiop9nucnuacunilubditur:P«f4- 
nimu4  iiLi.Ei  fcqu!tur. 

5  iljib^  locu.c  i .fcilicct  per  Phinces,qui  adhuc  viucbat:  vt 
dicunt  Hcbrxi.Tamen  Ii  di^um  corum  dt  vcrij.erat  mul- 
tumantiquui.quia  atcmporequofilij  Ifrad  dcbcUaucrunc 
Svhon &:  Og, &:  B.ilac  vfque ad  tcmpus  Icphtc,qui  libcrauic 
filios  Ifrael  dc  hjc  tnbulationc ,  fiuxcrunt  anni  treccnti,vc 
habetur  cap.fcq.dcficiunt  tamcn  aliquuvc  dicccur .  &  camc 
cx cunc  rhinccs  lam  trac homo  pcrteikus .-  quia fuic  duiJor 
«xcrcicus concra  Madianicasivt  habctur  Num.3 1.  Potcft e- 
ciam  dici,quod  tuii  pcr  alium  pro^hccaxn :  quia  non  nomi- 
tucur  hic  quis  illc  tucrtt. 

4  ^{Mn^Mid 


4  T^ntjvid  Bon.Hic  nominancur  fepcem  gences  a  quibus  tri- 
bulaciones  pafTi  funt  fihj  Ifmcl  cotra  fcptcm  idololachas  fu- 
pra  nominacas  in  quibus  deliqueranc. 

5  idcirconon.  Talcsncgacioncs  diuiniauxilij  intelligendas 
funt  fub  condicione,  f  ii  vcre  non  p^nitcant  illi  qui  func  in 
atflidionc  poficijUC  pacec  cx  fequcntibus. 

6  lte,&  wMOM.Ironiceloquitunvcdcpcccacismagisdolcac 
&:confundancur.ideo  fubdicur. 

y  Dixtrnntquefili^  ijiracl^&c.E,t  quod  ha:c  p^niccntia  vera 
tljic,pacec  ex  (equcntibus. 

8  Omnia  de  finibu>fui$  attenorim  deornm  ido.  Sc  ideo  prius  nega 
tum  auxilium  conccflitdominus.Ideo  fubditur. 

9  !^ido.fupermtferiiseorum,(laifUefilii^mmon,&c.  ideftad 
bcllam  mucuo  fc  conuocanccs  &:exhorcances  concra  Ifrael. 

10  Qjti primus  ex  nob.&c.  HocdixcrucprincipesdcGalaad, 
vc  aliquis  cum  maiori  diligcncia  cffec  dux  in  beUo :  quia ad 
vidtor lam  confcqucndam  mulcum  valcc  diliscncia  ducis  &: 
conftancia  ipfius. 

CAP, 


GIof.ordi.&NicolaideLyra.        224 


C  A  P  V  T    XI. 

yitUnqHf,  <jclofqh.  Amtnonitis  caflramewn» 
tibiis  in  trrra  Galaadinorum,  proiiinciales  oc- 
currcriint,ammonci)rc  ic  pentis  duccErat  au 
icm  quidam  nom»nc  Icj:htc,vit  virtute patcr- 
na  potcns  ad  c- 


C  Ccvgrega,  ^.  lofcphus .  In  prouincii».  Gnlfladitica  tnoraba- 
tur,&: onincs dc  luiigc .kI  fc  vcnicnrcs ,  fiib  mcrccd..'  ^ppria 
retincbnc.Illisvcrofiipplicartibus  ato;  nirannbus  omncm 
principatum  fc ci forc pra:bn:uros:  tandini  aliquando con- 
lcnfit  ic  vdocitci  diligcncia  rcrum  h.ibiti,in  vrbe  Mrjfphac 

^exercitu  confhturo ,  ]ci^acio^ 


» 


peraiipfi- 
fcit. 


\crcitum  difpcnfandum  quc 
fubmcrccdcpofccbani.  Ad 
hunc  rrgo  mittcntcs  Tog;.bat 
vt  cum  cis  pugn.->rct,  promit- 
tcntcs  ci  vt  cuiicto  <cmpore 
princip.itumcxcTcitus  fuico 
ccdcrcn  t. 

Augu.  Icphtc  intcrprcta- 
turapcricns.qui  Chriftum  li- 
gnihcat .  Ipfc  cnim  UHcipuhs 
fuis  apcruit  fcnfum  vt  intcUi- 
gcrcnt  fcripturas.Hunc  leph- 
tc  fratrcs  dc  domo  patns  cx- 
pulcnint  tanquam  Ugitima: 
vxoris  filij  fornicaria;  hhum. 
boccotraChnftum  fecerunt 
pnncipcs  faccrdotu  Scribie, 
&  Phanfa:i,qui  dc  lcgis  oblcr 
uacionc  gloriari  vidcbantur 
tanquamlcgcm  foluc:cc;  & 
ideo  legitimus  rtlius  no  dTcc., 


C  A  P. 


XI. 

Vit  itaquc  illo  in  rcmpnre 
lephtc  Gal.-iatidcs  vir  for- 
tiflimus  arfjuc  pugnator, 
filiusmulieris  mcrerricis  , 
-jui  naruscfl:  de  Galaad : 


ncm  nvlk.idrcgcm  Amnio 
nicarum. 

I  Aiigu.  Artc  p.^.fTionem  cQ 
ptiblicanis  &:  pcecatonbus 
manducauicdiccns.  7{onrfi 
(ptts  fanis  r/ieduusfcd  (giach.ltl 

X  tcr  ]an-oncs  quoqus  crucifi- 
itus,vnum,dc  crucc  in  paradi 


Qiisrft  1 

lud.       ' 

Mitt  .1. 
Ibi.x;.  i 


tHabuicaureGalaadvxo-  ^ 
i.-.^   rcm  dcc]ua  furcepic  filios  ^' 

a  T  Aug.lnfiimitatc»,  fcilicct  ChrilVi  pirtnlucrJt.ijii'»  'ta  voluii.vt  ab  eis  f)Ui  opot 
tctat  patcreiur,l'iut  lioc  iiicm  figniiitaiis  Ucob,prau.-'li:it  ang-  lii,cmn  iiuo  ,_idwO  vt 
Id  pfijn  portcndctct  luftabatuv.  fc  ^  Cl.iilhiiij. 

qui  poflq  uam  creuerant ,  eieccrunt  lcphtc ,  di- 

a  T  Ai;g.  QraC  dicat.Hic  hoino  non  cft  a  Dco,<]iii  ribbatbuin,non  cuitodit ,  i-  au- 
tcni  legttiinos  filios  iaftanics,di.\ciunt:Nos  ex  toinicatione  non  funius  nati :  voum 
patrcni  habcir.us  Dcinn. 

ccntes :  Ha?res  in  domo  parris  noftri  cffe  non  4 
potcris ;  quia  de  adulrera  marrc  natus  cs.  Quos 

a  1  Aug.  <4ui3  quautus  efTct  ab(condit,&  fiutcmes  Iamit.Si  cnim  cog;imiifient,nu- 
qaam  doininuin  Rlori*  cruciiixifl"cnt.Fujj.t,r,uia  uioricnus  intiiroitate  vidcunt,  fca 
ijiutcm  rcmrgcntis. 


B 

f  ^nft  ali" 


C 


b 

uit in  trrra  Tob:  m ccrra,f.bona  ve]  potius  opcima.Q^.n.Gr?- 
cciy^Soi-Jioc  J^ac:neopt;niu  dr.Id.nuc  inccrprccac  rob:vbi 
Vf  incelligcda  rcfuncdio.Quc.n.m.igis  tcrra  opcima  q.  ccrre 
cu  corpus  exccllccia  immoTcalitacis  iSi.  icorruptionis  iducu? 

Congrcga, 


fumtranflul.c.  PoOquavcio 
furrcxic  &:capitclle  intcrra 
Tob,collcdifunt  ad  cu  fcclc 
ratihomincs  pro  remjflTionc 
pcccacoruiii.qui  cum  illo  atn 
bul;>bant:quia  fecundum  pr^ 
ccpca  ciu$  viucbant .  hoc  ecia 
quocidic  fic  duin  confugiunc 
adcumimpij  vciuftificencur 

4  <5.:difcantviaseiuS. 
d  In  illis  di.  Aug.  Qui  abiecc- 
rac  Chriftum,ad  eu  i  ui  fus  c6 
ucrfi  in  ipfo  recepcrunt  f.ilu- 
tcm.Vndein  Adiibusapoflo 

5  lorum  Petro  h-  ircacc  vc  ad  eu 
conucrtcrcnf  qucm  iijerac  ^ 

5  fccucTimilti  funccompuncti 
corde  ab  ipfo  qucm  alicn.iuc 
runcdelideraccs  falute.  Quid 
efl.n.libcrari  ab  inimicis  nifi 
a  pcccacis  faluari  ?  Sic.  n.  aic: 

de Galaad  vt  tollcrent  m  auxilium  lui  Icphre  de     ^«, y,„„f^,,ifqi<e-Piji;H  m nomine 
tcrra  Tob.  Dixcruntcjue  adcum:  Vcni,  &efto  7  dvnvniiifHChriUi.&rcmictctur 

f  Qn^  mcrprctarurfiliaspopu  inK':vel  lilui  maro;is.Hifiini  <lui  cx  ip(a  gen-  yoois  peCCalai>efira.\c\  llla  pO 

'!S  priinanfcruiit,vci  ingeh?nna  dejuiari  funi ,  vci  diabola  Sc  anf,clis  cius.         r;iiS  fifnificat  VOCaciO  ludcd" 

psnofter,&pUgna  COntralihosAmmon      rumq^iiSEinfinefpcracur^cjjVi 

dccurnotaricum  dicicur:  ^ 
fuaum  en pofi  iHeuid  cf^  pr(7  tcmf  us.Q^ncn  ilJud  incclliga- 
turcj,  c;xei-iCip:flioncdominiclHrtium,fcdc>-podcatucu 
ruin.Quod  vr  perci  ncrc  ad  hoc,  q?  fenorcs  Galaad  vcncrilc 
ad  icplKc:vc  pcr  a:ta  tcm  fcnikm  nouifiima  rpalignificcnt' 

^    DixcrHatq;  ■ 


Etquantumadgcrem.matcr  b  jiief^,^jg'n5  ^f    jgj-iranshabitauitintcrraTob. 

ciusivnagoga  lud.eoruindi-  »         .  ,^'  ,    ^     .  ..  ,   , 

cipot<'fi:qua;f.cpecumido-  ^  Congrcgatiq; luncad cu virunopes ,  &;iatro£i- 

nantes,8cquaiiprincipcmrcquebantur.t  Ui  illis 

dicbus  pugndbantfilij  Airimon  cotra  ifraehqui 

bus  acriter  inftantibus,perrexerui:  maiores nacu 


a  ^  Aug.  Ab.i.:icus  vel  reueivio.qutapt.nioChriiluinibicceiun.lcdeis  pofteaie- 
uclabi.ai 


hs'tbrnicaca clt .  Scd  illi  quau  ^  nantcs, &  quaii  principcm  fcquebantur.  t 

obfcru.itorcs  legis  viJcb.m-        ,.  ,     .       _.    i       .  ri:'  a         *  ..     -^.  t 

tur  lcgicimi :  hic  aucem  cocra 

lcgcm  faccrc  vidcbacur.  idco 

lanquam  lcgicimi  non  lcgici 

jnuni  lurc  libi  vili  lunc  ciccif 

fc.fccundum  hoc  cnim  plcbs 

illa  dida  cft  tbrnican  :  quia  lc 

gis  piA'Ccpca  non  Icruauc  &: 

tanquam  v;ro  non  cxhibcnc 

fidem. 

Habit.wit  in'er.Au^ll.  habita 


E 


lacrot  ■ 


tc  intiacles 

pnncc 


NICOLAVS    DE 
C  A  P.      XI. 


L  Y  R  A. 


i  TT  ^"  «f^J^wf.Defcripto  pondcrctribulationis,hic  confc- 
r  qucnter  dclirribitur  modus libcracionis:  vbi  primo  ds 
fcribiturconditioducislibcranris,iccund6  humiliatio  ip- 
fius deprccantis,ibi:£f w-/;f  «««f/oj.ccrcio prolhacio  aducrfa 
rii  rebclliicis,ibi,F4^<fer  efl  ergo.Circa  primum  defcribicur  ip 
fius  lcphcccicdiOjfccundoipfiusin  principcm  cledioibi: 
Jttillis  dicbua.drcA  primum  diciciir. 
Fuit  ita.&c.Gnhacl  aiiccm  aliquando  accipicur  pro  nominc 
vnius  tcrraj:.i]iquando  pro  noininc  vnius  ciuitatis  in  ilU  tcr- 
^  ra,&:  aliqunndo  pro  nominc  vnius  hominis,&  omnibus  ifiis 
modis  Icphtedicicur  Galaadices^quia  fuic  nacus  dc  ccrra  Ga 
laad:6i:  paccr  cius  vocicuscfi  Gala.-d .-  vc  fiacim  fubdicur  in 
hoc.clit  ciuitas  fua  vocata  cft  Gal..ad,vt  iif  infra.c  i  2. 
l  Filius  viulieris  tncrctricis  ^«/.Hch!  a i  dicunt :  Filius  mul icris 

hofi  1- 


hofpitatricis,quia2onah  nom^n  Hebraicum  hic  policucft 
cquiuocum  ad  nicrecricem  &:hofpitatriccm  :  vc  didufuic 
iofue  i.dc  R.aab.  ^  forfican  vcraqu  t  figniftcacio  ifti  n\ulicri 
conucnic. 

3  llabuit autemt&c.pitcT  Iephte:vxorem  aliam & veram* 

4  H.tres in  do.pa.nfy.effe non pou-ris.fuia de adulte.ma.ia.  In  He^ 
br^oh.abctur&inlibriscorreii.lris.Qniadealcera  inatre  na^ 
tu?  es . 

5  Congregatii^uefunt.ln  Hebraro  non  habecur  hoc :  Et  latroci- 
nanfrt!!CrcdibiIc  enim  cft  quod  agcbanc  pr^d.xs  de  aducrl^- 
riis  filiorum  Ifrael  cancum:ficuc  Dauid  vS:  viri cius  facicbac: 
vc  habetur  primi  Rcgum  vigcfimofcptimo. 

6  \n  illts  diebiis.Hic  confcqucntcr  Icphte  in  principem  terr^ 
Gala.ad  eligicur.vnde  fubdicur: 

7  Dixeruntque  ad  eum.Veni  CT  ciioprinceps  nofl.  dum  tamen  t6 
lis  dux  b^Ii  nofiri. 

Cffi  Q^ibus 


M  C)  R  A  L  1   1   E  R . 

1  Fuit  itaa-y  illo  in  ft-wp.In  hoc.c.Iitcra  nofira  difcrcpat  in  plu 
ribusabHcbraica.Primoiiihocquoddicitui; 

2  FiUi'i  muiii, hicbrxi  6n:iini:FiltusTHH!icrishofpitatricis.  Sccu 
do  inhocouod  diCilur: Oe adultcra matre gcncratus es.  Hcbrci 
&  libri  noftri  corrccti  habcnt:Df  altcra  matre  natus  es.  Tcrtid 
inhocquoddicitur. 

5  Cont^rtgatiijuc  funt  ad  eiim  viri  inopes  &  latrocinantcs.,  Hcbra:i 
non  habent  latrocinantes:{cd  tantum  JNfl/cf.Egoaucem  inccn 
docapitulii  ifiudexponcrcmvfiiccfm  liccra  Hcbraicam, 
qua  rcpuco  vcriorc.lgitur  pcr  ic  phtc,  qui  df  vir  torciflimus 
allegonccpotinrclligi  dris  noficrlcfusChiifius.cjuic.anc.T 
forcicudiniscfi,<7.;>oi-/4f  ow»/tfvator/>-fMi;5/'/<c.  vcdr  Hcb.  1, 
a.  &:  bcnc  dr  filius  nnilicrishofpitacric!S,i.virginisMaria?: 
quxcx  plcnirudinc  fua^eictatis  rccipiccmncs^ad  c;i  dcbice 
rccurrcntcs  in  holpinu  Aixmifcricoidiar.  Bcrn.  Maruoi- 
busoIafaftacfl:faficntibus&:  infipicntibus  dcbitriccm  fc 

tacit 


tacic,omnibus  finum  niifcricordi.capcruic:vcdceiusplcni- 
tudinc  accipcrcnc  vniucrfi.  Qux  bcnc  dicicur  alccra  maccr, 
i.alccrius  condonis  qu.im  ccccra;  macrcs  ,  nain  ipfa  fola  mf 
&:  virgo.Hunbauc  Icphcc  fciliccc  Icium  Chriftum  rcproba- 
ucruncfracrcsfui,f,Iuda.'i,quorii  crac  fraccr  fccundum  cir- 
ne  ,&:  ipfe  fugic  .ib  cis  in  pcrfccucionc  Hcrodis,M.uc.2.&  in 
pcrfccucionc ciuiu  fuorum  qui  volucrunc cij  pr^cipicarc dc 
lupcrcilio  monciSjfupcr  qucm  fundaca  crac  ciuicas  eoru  .  vc 
habctur.Lucc  4.  Et  congrcgatifunt  adium  viri  inopes.  idefi,apa 
Iloli  &:  alii  difcipuli  propccr  ipfum  omnia rclinquenccs, 
6  Tcrrexerunt  maiorcs^&c.Pcv ifios  maiorcs  pofiunc  incclligi 
ludaronim  doctorcs.quorum  aliqui  rccurrcrucad  cius  auxi 
l)u  ancepafiionc  fuacicdeccs  in  cu,vcNachanael.Io  j.&:Ni 
codcmus  ^.ci.ac  magiftcr  in  Ifracl.Io,  ?.  &:  plurcs  ali) quorii 
noia  non  cxpnmunc^in  cu.-ingclio  dc  quibus  dicicur  lo.  j  i.f. 
Dr principibu/s  aut  mulii  cndidcrunt  in  cun/,&c.Ez  loquicur  cuii- 
gclifta  clc  tcmpore  ante  Chnfti  pafiTioncm,  vt  patcc  incucci. 

•jtRcucC' 


22y 


ludicum;      Cap.  XL 


216 


A  a  Dixeruntq;  prtnci.  Aiig.  Talc  qufd  figiiracu  ert  in  lofcph,  quicxipf.i  gcnteininfidditarepmanferunt,  aucoesgchcn  D 

^  qucm  fracres  uendcnces  abiecerunc:5<:  cu  fame  tribularcnc^  n;E  pr<tdcftin:iti: v/)i  crU  fictm  &■  iiridor  fle«fi«»j:tanqu;i  popu- 

tbidcBi.  ad  eius  opcm  mifcricordiamq;  conucrfi  func .  hic ucro am-  lo  ma*rons .  Quaqunm  pc.pLiius  moeroris diabolus &  angcli 

«1.3 7-f'  pijus  elucct flgnificatio  fucurorum ,  quia  no  ipfi  prorfus  fra-  cius  couenicnccr  incclliguncur,  ucl  quia  xccrnam  mifcriani 
fracrcs  qui  ciece 

runC  IcphCC  ad  T  Elegan' '■f'i?°"''<' P''°P''"'*™  ^''*^"''"' "?"""'•  »*  T  Opinione  uefua. 

cii  veRcruc ,  fcd      Quibusillerefpondit.  t  Nonneuoseltisqui  odiftismc  &  cieciftis 

fDauid. 

dedomopatrismei ,  £<:nunc  veniftisadmetnecefTitate  compulfi? 

a  T  Q^^l'  ditatjTunc  u?niraus  id  te  ut  perfequcreraui,modo  uenimus  ut  fequamur  . 


Galaad  lcniores 
f  sjtiftia;  pro  coco  popu- 
lo  fupplicanccs. 
ficuc  eadcm  ges 
dicicur  I(iacl,fi- 
ue  in  eis  qui  ciic 
fucrunt ,  Chri- 
ftumque  repro- 
baueruncfuiein 
cis  qui  _ 

eius  opcrcuerfl 
func  ,    populp 
cnimdicicur  ini 
inico,fiueinma 
ionbus,  fiue  in 
pofieris  fuis  lon 
ga  odia  crahen- 
ti,   tandcmque 
conucrib  in  eis 
qui  tunc  funt  co 
»  uercendi,7s(^on»e 
■pe;  odio  habuiUis 
.    mc  ,    &  eiecifiis 
de    domo  fatris  , 
meP.  Pucauerunc 
cnimfc  ciccifie 
Chriftumdcdo 
m.o  Dauid  ,  in 
■qua  rcgni  eius 
noncricfinis. 
b  Etpugnes.  Au- 
guil.Quod  con- 
tra  filios   Am- 
jnon  dux  qu^- 
ricur  Icphccqui 
bus   viais  libc- 
rentur ,  qui ,  co 
duccbcllarccu- 
piebanc   ,  quia 
Ammon  inccr- 
pretatur  filius , 
popuh  mci ,  vcl 
populus  mccro- 
ris,  auc  illi  figni- 
ficancur  inimici 
qui 


eis  quos  deci- 
piunc  acquirunt 
vel  quia  ipli  x- 
ccrnemifcri<jdc 
pucaci  func . 
c  Ego  ero  vefler 


t  Gsn.tS.f. 


3  Dixeruntque  principes  Galaad  ad lephte .   Ob  hancigitur  caufam  5  Aug.idcft,rcx 
b  nuncadtevenimus,  utproficifcaris  nobifcum,  &  pugnes  contra  fi- 
lios  Ammon  ,  fifque  dux  omniumqui  habitantinGalaad.  Icphte 
quoquedixiteis.  Sivereveniftisad  mevtpugnem  pro  vobis  con-  4 
pofteaad  c  trafilios  Ammon ,  tradideritqueeos  dominusin  manus  meas,  cgo 

crovefterprinceps?  Quircfponderuntei.  Domiiiusquihasc  audit  j  poftea  ruccelfo- 
ipfemcdiatorac  teftis  eft,  quod  noftra  promifla  facicmus.   Abiit      '<^s cms.Nam  m 

a  f  Quia  ipfe  ell  caput  corpLtis  ecdeCi.' 

itaque lephte  cum  principalibus  Galaad  ,  fecitque  eum  omnis  pdpu- 

a  ^  ludicem  f.non  regem. 

lusprincipemfui.  Locutufque  eftlephteomnes  fermonesfuos  co-  ^ 


qucm  nondum 
habebat  gcns  il- 
la  temporciudi 
cum.Cocpcrunc 
aiit  habcrc  Sau- 
lcm  regem ,  & 


Ibidein . 


i.Reg.asjl. 


K.I.lI. 


Dcuccron.  cum  Deut.xi.il. 
eis  prxcipicur, 
quale  deant  he- 
rcrcgefihoceis 
placuenc,ri6  ibi 


a    1"  Aue.Mitrit  nuntios  pacis.licut  Apoilolus  in  quo  Chxiilus  loqu;batur,  ait.Si  fi;ri  poted  quod  ex  uobis  cll  cura  omm-  r    i 

bus  horainibus  p»eera  habente».  ^  '  rCX^iedprinCCpS 

ram  domino  in  Mafpha .  £t  mifit  nuntios  ad  rcgcm  filiorum  Am-  7  noininacur,feci 

a    T  Auj.Adraonet  nosdofttini  Chiiihquemjdmodmn  lit  ambulandum.i.uiuenduminter  eor»,quihon  (ecundumproyo-  lCpnCC.lJlU  llgni 

fitura  uocati  fant  (anfti.Nouit  emra  doraiaus  qui  funt  eiuj.  _    ficabaC  QUi    VC- 

mon  qui  ex  pcrfona  fua  diccrent .  Quid  mihi  &  tibi  cft ,  quia  venifti     rus  crt  rcx. 
contramc,  vt  vaftarcs  terrammeam?  Quibus  ille  refpondit.  Quia  loAug-  Rex.f.fi- 
tulit  Ifrael  terram  meam  quando  afcendit  dc  Aegypto  ,  a  finibus  '^cisfcnpcumcft. 
Arnon  vfque  lebocatque  lordanem.  Nunc  ergocum  pace  redde     poftquamenim 
mihieam.  Pcrquosrurfummandauitlephte,  &imperauitcisvtdi-  izeos^abirdmfcT^ 

non  eis  rcx  fa- 
6luseft,vcinccl- 
ligeremus  hxc 
pociusad  Chri- 
ftum  quam  ad 
ipfum  lephce 
pcrcinere  ,  dc 
quo  fcripcura 
narfatione  con- 
cludicica.£fi«- 
dicauu  lepbte  I/- 
racl  fev  annis  & 
mortuuse^,  ^c, 
ludicauic  ergo 
Ifrael  ficuc  cse- 
tcri  iudices,non 
ibi  regnauit  vjc 
^  prin- 


ccrent  regi  Ammon.  H^c  dicit  lephte.  Non  tulit  Ifrael  terram 
Moab,nec terram filiorum  Ammon  ,  izA  quando de  Acgypto  con- 
fcenderunt,  ambulauitperfolitudinemvfque  ad  marc  rubrum,8a 
vcnitin  Cades,mifitque  "^  nuntios  ad  regem  Edom ,  dicens .  Dimit- 
tc  vt  tranfeam  per  terram  tuam .  qmnoluit  acquielcere  precibus 
cius.  Mifitquoqucad  regem  Moab,  qui&ipfe  tranfitum  pra:be- 
re  cojitempfit.  Manfit  itaque  in  Gadcs  ,  &  circumiuit  ex  laterc 
terram  Edom  ,  &:  terram  Moab  .  VehLtquead  Orientdem  pla- 
gam  terrx  Moab,&  caftrametatus  cft  crans  Arnon ,  nec  voluit  in- 
trare  terminos  Moab  ,  Arnon  quippc  confinium  eft  cerras  Moab* 
Mifit  itaque  Ifrael  nuntios  ad  Sehon  regem.  Amorrhsorum  qui 
habitabat  in  Hcfcbon ,  &  dixcrunt  ci .  Diniitte  vc  tranfeam  pcr  ter- 


ipfeirrad. 


F 


NICOLAVSDELYRA. 

1  ^xhus  ille  rejpondit,non  ftacim  crcdens  cis,proptcr  ca  qu^ 
paffus  fuerat  ab  cis. 

z  Tlonne  vos  eslis  qui odiflis mc.licct  fupra  didum  flt dc  fratri- 
bus  fuis  cancum  quod  eiecerunc  cum,  camen  hic  alloquicur 
fencs  illius  popuIigcncraliccr,quia  ad  qucnmonia  Sdinflin 
ftum  fracrum  fuorum  fencs  qui  erant  iudiccs  illius  populi , 
eieceranc  cum.  Vel  forcc  inccr  illos  qui  vencrunc  ad  lephce 
cranc  fracrcs  fui,  vel  corum  aliqui  ad  quos  principalicer  dirc 
^icucrbumfuum:  propccr  quod  diligcnciusexplicancin- 
tcncum  fuum  diccnccs. 

3  Ob  hanc  i^icur  caufam,&c.  Qua  cxplicaca  re fpondic  Icphce: 

4  Siuercveniflis  <z</ wc.i.fidcliccr&ablqucfallacia.hocdicit 
incerrogando.Quircfpondcruntei  fimpliciccr  adhrmando 
cciam  iuramcnco  cum  dicicur . 

5  Dominus  cjui  hjec  au.quia nihil  cum  htct.lpfc me.ac ten.efl.la. 
rarccft  Deum  ccflcm  inuocarc,fcquicur. 

6  Locutufcfue  cU  lephte,&c.ibi  cnimernntcd^re^atiGaUadi- 
ta:coramdomino,quiadominuspra:fcnscft  vbiquc,  liccc 
ibi  nuncficc cabernaculum  ,  &:  idco  ibi  replicauic  Icphce  pa- 
da  quae  cranc  inccr  ipfum  o^  populum,vc  ncgocium  cficc  fir- 
mum  &c  folidum. 

7  Et  TO/y/f  ««B.Hicconfcqucnccr  ponicur  fuppjicaciodcpre 
cancis.  Ad  cuius  inccUigcnciam  confidcrandum  ,quod  fi- 

•JijsIliaclpcccncibnscranfirumpiKificumpcrccnamSi  hon 
rcgis  Amouhjei,nonfolumipfencgauic,  fcdcis  occuncns 

■  ■  coldcm 


cofdc  cciam  ad  pr^lifi  prouocauic,  pp  quod  dominus  ipfurn 
&:ccrramfuaminmanusfiliorumIfraeicr3didic,  cuius  tcr- 
ra:  vnam  partcm  Schon  abftulcrac  a  filijs  Moab ,  vc  habccur 
Numcr.  2 1 .  Rcx  auccm  iftc  Ammon  dc  quo  hic  agicur ,  re- 
gnabaccciam  in  Moab,  propccr  quod  iUam  ccrramquain 
Schonabftulcracdc  Moabranquamfuamrcpecebac,&:a  fi- 
lijslfraeliniuftcpoflcffim  diccbac,  quod  non  erac  ucrurn 
ficuc  fijicdcclaracum  Numcr.z  i.  Igicur  circahoc  primo  po 
nicuriplius  Icphcc  pecicio  humilis,  iccundo  rcgis  Ammon 
rcfponlio  rationabilis,ibi.l>tt/i«j  ille  refpondit, tettio  rcfponfio 
nis  cuacuario  racionabilis  ibi  per  qws  rurfum.  Circa  priinii  di- 
cicur.£r  miin  nuntios.\ olchox  cnim  declararc ciculum  fuum 
iufTum,&:ideoprimomificnunciosdcpace  crad;anda,&:  in 
hoc  feliumiliauit,  diccns. 

8  (l^id nu. Qu^ ti diccrcc non  habco voluntatcm bcUandi  tc 
CLi  m,ncc  tu  I>,ibcs  caufam  concra  me. 

9  /^f  •pj//d.i.incdrcfjiiiuni(Scdetcnlionicommifram. 

.  I  o  i>^ lUn  f .  HiG conLquCiiccr  ponicur  rcfponiio  irracionabi 
hSjCumdicitur.. 

ir  i^i^ ;/-///. quodcracfalfum,  quialfrael  nonabftulitafi-^ 
lijs  Mi^.)b  6c  A  nimon  nliquid  dc  tcrra  iua ,  vc  habccur  Num. 
j  i.&Dcutcron.^.fcdfolumaSchon&sOg.&illud  fuic  eis 
licicum,vc  dcclaracum  fuic  Nu.ii.6i  iccrum  hicdcclarabicur 
per ncrba Icphce . 

li  Ver <juos. Hic cofequcccr ponic^^did^^ rcfpofionis cuacuacio 
ronabilis,ubi  lephccofiediccriplici  ronc  ,  qtlillam  filij  Ifiael 
iuftc  pofiidcbanc,  fccunda  ponitur  ibi .  Tradidittjue  cum. 

Tom.i.        _      H  ;   ^  tciua 


22/ 


GIorordi.&Nicolai  dcLyra. 


22 


8 


A  princcps/icuthi  qui  in  rcgncrum  voluminib.  contincntur. 
A  a  7^onneeaquxpof.<^c.  Nonncquxcunquc  ha:rcditauictibi 

Chamos.  .  , 

4«  Hicronvmus.  Chamosidolumcratconlccr.ntum,quocl 
Lih.i.Origi  alionommcdicitur  Bcclphcgor. 
^  Ifidor.  Bctl- 


iiin 
C.om.  in  iTi. 


cap.i{> 


X  temimoi 

/VOUBOO, 


phcgor  ,  mtcTj 
prctacur  idolu 
ignominix,  ido 
liim  cnim  tuic 
Maab  cugno- 
mcnco  B.wl  fu- 
pcr  montc  Pbc 
gor,  qucniLi- 
tiniPriapum  vo 
cant  ,   Dcum, 

5  h  irtorum.  F.iit 
cnim  dc  Lapfa- 
co  ciuitacc  Hcl 
lcfpontijdcqua 
pulfus  crt  ,  &C 
proptcr  virilis 
mcmhri  magni 
tudincm  innu- 
merum  Dco- 
rum  fuorum  cu 
Grxci  tranlhi- 
lcrunt,^:  in  no- 
minc  f.icraue- 
ruc  horcorum, 

C  vnAi  dicicurp- 
etfc 


cunf,poficdit  Cha 
mos  iy:Hs  tuits  hsc 
p')!]ide')':s  >  quafi 
a!!q.dtalc  pocLic 
ricpjiriJcrc.An 
t")rcefv'cuiidum 
hocdiilucft,q» 
fub  angelis  con- 


cfTc horfspr  >ptcrcorum  fccunditacem. 
•}«  Aiiguthnus.Hac  qiiidum  L.itini  fic  intcrprctati  funt.  ^p 
«,-  <fuxiHi>iUc<icdit  tibi  Cbamos  Dcus  tnus  pcjJidebisyi^c.Yhl  vidc 
tur  Icphc^-  confirmalTc  Dcum  qui  vocatur  Chamos,pocuif- 
fc  aliquid  hcTcditacis  darcculcoribus  fuis.Q^iidavcro  ficha 

bcnz.  \onneque 

ram  tu.im  vfquc  ad  fluuium.  Q^i&ipfe  Hr.icl  vcrba  dcfpicicns ,  non 
dimilit  cum  tronfirc per  terminos luos led  t  iuHnira multicudinc  c6- 
grcgatacgrclTusedcontracuminlafi,  &  fortitcr  refillcbac.  Tradi- 
ditquceumdominu.<5  inmanusKracl  cumon-ni  exerciru  fuo  ,  & 
pcrcuiric  cum .  &  poircdicomncm  rcrram  Ainorrhari  habitatoris  re- 
gionisillius,  &vniucrfo.sfincscius,deArnonvfqucIeboe,3£dc  lo-  . 

Iirudinc  vique  adlordancm.  DominuserfToDeus  Krael  fubuertic  tcs"mxca'canS 
Amorrhxum  pugnantcm  concra  illum  populo  fuo  Kracl .  Hc  tu  .  cum  Moyfi  > 
a  nuncvis  pofTi.kre  terram  cius?  Nonne  ea  qirxtpoflfedit  Chamos  3  ^""s^^^fb^^^^" 
D.ustuus,cibiiuredebcntur?QujEaurem  d  iminus  Deusnoftervi-  4  cranc  filij  Am- 
dorobtinuiCjinnoftramccdcntpoIfcffioncm.  Nidforce  melior  cs  |  ijon.  Chamos 
BalacfilioScphorregeMoab  ,  auc  docere  p  )t"S  quod  iurgacus  fit  7  hoc^audeac  ad- 
concralfracl&pugnaucrit  concra  cum  quan  1  >  habitauit  in  Hcfc- 
bon,&viculiseius,&inAroer&villisilIius  ,vel  in  cundis  ciuicati- 
bu.siuxca  t  lord.mem  pcr  creccntos  annos .  Q^iare  tanto  tcmporc 
nihillupcrhacrepctitionetcntartis?  igirurnonego  pecco  ince,  fcd 
tucontramsmalcagis,  indiccnsmihibellanoniufta.  ludicet  domi- 
nusarbitcrhuiusdieiinterlfracl ,  3c  filios  Ammon.  Noluitqj  acquic- 


D     I 

QuTft' 
liu  lut^ 


t  omP| 

lofill» 

gaio. 


t  poh 

taciet  . 


8 


firmarc  ,   cum 


9  poflic    intclhgi 

"^fecundum  eius 

'^opinioncm   di- 

'*  dum,quiaputa- 

bat  Dcuin  fuii 

pofsiderc  ha:c  , 

vclin  poilcrtio- 

^  ncm 


<It  tcrtia  ibi.  \ififjfib .  Pnma  ro  .KCipit  cx  b  .c  q?  filri  Ifracl 
innulloimpugnaucruntfiiios  Aivao\SC  Mjab,  fcdSi-h5 
cos  impugn.autc  ocaderuc,&:  pcr c6f:?qacsquicquid  polTidc 
batiuicbclliacquilicrut.Hancaucronem  Iephcctagitd;rifi.i 
fc rcpctc?  proccifuin  ilhoiu  Ifr.ncl  dcchnado a  tcrminis  Am 
xno6i.  Moab.vthecurDcuc.i.t<<:N2i.Ecpacctlravfq;  ibi. 
I  Egr  jjus.  Ipfc.n.  Schon  luit  obua  Hlijs  Ifracl  ct  extra  tcrra 
fuaadcos  dcbcIlandum.Ex  quo  patct  quod  habueruntcon 
tra  enim  luftum  bclluni  ts.  per  confcqucns  rcgnum  cius  iu- 
Itobcllo  acqu^hiu  a  filijs  Ifracl  fuitab  cis  &  iufte  polfcfsii . 
l  Truddii  } c«.Hic ponicur  fccunda  10, qu£ accipicur ex au- 
ttoric.ncc  duiina,  quia  cfi  domin" c^li  ik  ccrre,&;  idco  poccfl 
tcrram  ab  vno  p.)!rc{Iam  alteri  darc  pro  fua  voluncacc,  quod 
fccic  dc  ccrra  poircifi  a  Sf hon  rcgc  cradcdo  cam  filiis  Hiacl 
poflidcn-iam  fccundum  quod  dicicur  Deuc.i.  Ecce  tradidiin 
ntanutua  Sehoregem  ncfcbo>i,Arnorrhfik,\:^  tcrraeius  incipepojfi 
dere,crc.&c  hancracione  cangic  Icphcc,dicens.  Tradiditq;  eum 
dominus in  manu  Ifrael cum.Bx  pacec  Iitera  vfque  ibi. 

3  Tsfomie ea.Qinod  duplicitcrcrponitur.Vno  modo  fici^* 
fofiiiit Chamos  Deus  tUis.\.^o^n\ui  Moabqui  Chamos  cole- 
Dat,  vt  fit  fcnfus,quod  rlla  pars  tcrr.T  Monb  quje  adu  polfidc 
baturabeoquando  filii  Ilracl  debcllaucrunc  Schon,  illadc 
iu'-ecrat  populi  Moab,non  aiic  illa  pars  ij  poffidcbat  Schon 
a  filjis  Ifr.icIacquifita.Alio  mo^evponiVjVtfltcofirmacio  r5 
nis  pccdcntis  Ad  cuais  mtelledu  c\\  c6(id:.'radu,q,  ficuc  fi- 
dclcs  victorias  fu.is  actnbuuc  Dco  vcro,  itaifidcles  viAorias 
liias  fuo  Dco  falf  >.  Dicic  igilf.  >ione  r.j,  «c.i.  poffidcre  tc  fccit. 

4  Chamos  i)f/o,fccundum  opinioncm  cuani. 

y  T.bi  iure drbcntnr. i.rcpiMm^i  iurc  acquifica  pcr  Ti^oriam  . 
6  Quit antcvidomi.qmfl  diccrct  nnilto  fbrtius  illud  quod  ob 
tinuimus  Dco  vcro  nobis  vidoriam  pr^cfiantc  iufic  cft  no- 
bisacquificum&pofil-lfum.  7  l^ififorte  uielior  es^&c.  Hic 
ponicur  tcrtia  ratio,quie  hir  accipitur  cx  prefcripcionc,quia 
populus  Jfracl  fucrac  in  c.mi  lon!',;rua&:  pacifica  poficfliona 
buius  ccrr9,(j,  nuilus  dc  cctcro  dcbcrcc  rcclamarc,  &c  maxi- 
mc  quia  iiiftus  ticuKis  pr.eccffcrac :  vc  pacct  cx  prxdidis ,  &: 
hoc  cft  quod  dicitur :  nifi  f',rte  mclior  es  Balac  fiiio  Sephor  rcge 
A/o.;fr,quieratrcxMoab  illo  tcmporc  quo  debcllatus  fuit 
Schon:vc  hr  Num.az.quiliccc  vocaucric  B.il.iam  ad  malcdi 
cendiim  filijs  Ifracl  non  cii  rcpcccbac  ccrra  Mo.ih  quam  filij 
]fracl  abftulcranta  Schon:fcd  timcb.u  nc pcrdcrct .ilia  pnr- 
tcm  :  &:  tciia  Madian  dc  qua  crat  nacus,  vtdiclu  tuic  ibidc: 
neciliquis  alius  rcx  poft  eu  rcpctiuit  hac  ccrra .  16  fubdicur: 

I  ^ut  docerrpotes  tp  lurg.crc.  f  quicuq;  rcx  Mo;ib  pofi  li.xlac. 
9  Coutra  \frael  <a-  pugnauerit.  Ad  rccupcrandum  banc  ccrra. 
jo  Q^ando  habitauii  in.&c.  i.coco ccmporc quod  Ifracl  habi- 
tauic  in  ifta  ccrra,&:  quantum  fucric  illud  tcpus  fiibditdiccs: 

I I  Terircccn.Q^arcclTr.  dcficiunc  tii  aliqui,  vc  videbicur. 
ir  ig't„r  non  f?f.,,irf.H'C  cx  pr.Tdiais  ronib.  Icphcc,concIu- 
dic,<^  habcat  iufla  caufam  dcfcnfionis,&:  rcx  Ammon  ini  u- 

itam 


ftmi  inualioncm    Antcqua  vltraproccdacur,videdii  cltcj.d 

dc  ciccclis  annis  pncdidis defici.u.Ad  cuius  inteIle£Hj  cofi- 

d^*randum,  q,ficucin  f  iccijshumanicus  inuencis  minus  no 

ta  vc\  dubia  per  ea  qu;r  fijnt  certa  declaranL':  fic  in  facra  fcri- 

•pcura,qu.E cft  p  duiin.l  reuclationc  tradira  paffusdubius  vcl 

obfciuus ,  per  abii  pa  (sii  q.  certus  c(i  &.  dctcrminatus  debec 

declarari.Ilfi  autcrcccci  annin6dcccrminant'hicp  fcripcu- 

ra,nifi rclaciue cm.f.inqumcij  rcfert  didu  lephtc  arguccis  p- 

fcnptione:  in  qua  allcgacione  folc:  hoics  allcgare  quacQ  piic 

plus  do  cpeapparcnccr,&  ahqii  cxccduc;nec  cii  fcriptura  vel 

adtor  fcripcura.'  hoc  rcferes  dicic  falsu  q.a  rcfeit  vcraciter  id 

qcf  dii:'!  cfi,!iccc  diCcs  cxu-ciicrit  vel  dctccent .  Sic  c(\  in  ,p- 

pofltodelcpbcc,cuius  vcrba  nofuntautcntica,  inquatii  siic 

ipfius.Sacra  aCic  fcn pcura.3  Rcg.^.dcterminat  tcpus  q^  flu» 

xit ab exitu  filioi ii  llracl dc  Acgypco  vfq;  ad  fundatione tc- 

plipSalomonci  pnncipioquarti  anni  regni  fui.  f.^So.annf. 

Si  aut  ab  ifio  numcro  q.  1  fcripcura  cercus  rcpucat''  remoueao 

tur:tps  qd  pccffit  ab  exicu  de  Acgypco  vfq: ad  debcllacionc 

Schon,qii  cerra  pditta  fuic  acg.lic.vc  didlia  cfi-,  &L  cps  qcl  flu- 

xit  a  pnncipio  principatus  iephce ,  qri  ifta  allcgauic  vfque  ad 

quarcii  annii  regni  Salomonis  cxclufiue  :  m  cuius  principio 

tcplufundauitrremanct  cm  i<?7.anni:&:  fic  a  joo.pdidisde- 

ficiuc  5  5  .anni.Probatio  afsupti:g.a  ab  cxitu  dc  Aegypto  vfq; 

ad  ingrefsii  terr.E  ^Tufsionis  fluxcriiL  ^o.anni:  vt  patec  I  plii 

nbus locis facre fciiptui"?.Sch6aricfuicdcbcIlacus  quafi pcr 

vnii  annu  aii  ingrcfsu  ccrrajjjimifsionis  viueceadhuc  Moy- 

fc:&:  fic  aii  acq.licione  pdid^  cerrar  fluxeruc  anni  j  9.  Iccm  a 

principio  pnncipaCiis  Icphcc  ufq;  ad  cerciuannii  rcgni  Salo- 

monis  incluliue  fiuxcruccecu  Sij-\  anni :  q.a  Icphcc  iudica- 

uic  Ifracl  fcx  annis:&:  pofl  cij  Abcfan  fcpce:  &  poftea  Ahialo 

dccc:&  poft  ipsu  Abdon  odo  :  vr  hf  ludic.  1 2.  de  his  cribus. 

Poft  ipfum  Siif jn  zo.Iudi.i6.<3^  poft  ipsu  Hcli.40.vc  habctur 

i.Reg.^.poftca  Samucl  Gui.us  anni  comprchedunt  cil  annu 

Saulis:&:hicrucinfimul  iunth^o.vchf  Ad.i  j.Poftca  Dauid 

rcgn.auic  annis  40. vc  bf  i.Rcg.  j'.  Poft  eii  Salomo  cribus  an- 

nis  ance  fundacionc  tcpii,uc  hf  j .Rcg.(?..5«:  ifti  anni  finuil  lii- 

tti  cu  pccdcncib  f.iciunc annos. 2 1  3.q.bus  li  iungant''  167  an 

ni  pdictis  faciunt  48o.annos,&:  fic  patcc  quod  s.diclum  cft. 

Anni  auC2(j7.pdid].fa  tpcdcbclhicionis  Schon  vfq;  adpriu 

cipiu  ducatus  lephrc  f  ic  accipiunf^p  partcs:unus  annus  .into 

ingrcfsu  tcrra:  jpmifsionis  dc  dudtu  M  )y (i,  vt  patct  p  pdi- 

ti.i.,quadmginta  (j.buspfucrijcL»fiie&  Ochonicl,uc  habctur 

ludiC.^.Tepus.n.lofuc  in  f.icra  fcripcura  no  detcrmmatunSi 

idcoiubtpc  Othonicl  g.cifuccefsicc6prchcdunc'odogin- 

ta.quib  .prxfuit  Aod  polt  Othoniefut  hf  ludic.j.c^o.anoi 

DcboraSjVt  hf  ludicj.c.quadraginca  Gedeonis  ludi.S.Trcs 

Abimclcch  Iiidi.  si.vigincicrcs  ipfius  Thola,Iudi.io.c.uigin- 

tiduoipfiuslair.  ludic  lo.c.  dcccm&:odoanniquibus  fili) 

Ifracl  fucrunt  finc  iudiceferuicntes  Phililihijm  &:  fili)s  Atn 

mon  antc  promotionem  lephcc ,  uthabetur  ludic.y.  Et  ifti 

anni  iiniul  iuntli  faciunc  3.6J.  &:  fic  patcc  propofitum. 

1  FaSiu 


llp 


L 

ludicum:     Cap.  XI. 


230 


«l.Iud. 


4 


.li.b; 


ncm  fibi  dediflc. 

a  EtcircumiensGalaad.  Aug.  Galaad  intcq>rccatur  abijcies: 

ManalTe  neceffitas  crafeundi.Sunc  crgo  a  proficicncib.abi|- 

ciences.i.concenentes.Tranfeunda  ec  neceiritas:  nc  force  cu 

traniieric  qui  proijcic  concenenccs  cedac  ccrrellribiis.Tranf- 

cunda  ecia  fpccula  Galaad  .•  qui 

Galaad  eciam  reuelacio  inccrpre 

tacur.Eft  aucem  fpcculaalcitudo 

«d  profpiciendum  uel  defpicien 

dum.i.dcfuper aipiciendu.  Spe- 

cula  ergo  Galaad  uidecur  fignifi 

care  fuperbiam  reuelacionis  un- 

de:  Ef  ne  magnitudoieul  tionum 

extol.me^&c.  ergo  &  ipfacran- 

feundaeft.i.in  ea  mancndij  non 


fcere  rex  filioru  Ammo  vcrbis  lephte  qujp 
per  nuntios  raandauerat.Factus  eil  ergo  fu 

a  T  Iii  hoc  fignificatux  quia  fpuitus  domini  impeiciiur  in?:abiis  Ciirllli. 
5"  Signantur  membra  ChiiiU  proticieutia  ad  viiftonam  d^  hoftibus  rcpor- 
taudam 


Idm 


perlephteipiritusdni ,  &circuniiensGa- 
laad  &  ManaflejMaipha  quoc|;  Galaad:  &; 
indetranfiens  ad  filios  Ammo  votu  vouit  ^ 

cftpropcer  c.dendi  pcnculum.  b  domino  dicens:  Si  tradi^deris  filios  Ammo 
Hiscranficis  tacilciuperancini-  r   ■  ■  r 

mici:quod fignificat ditfendo 6c      1"  manus  meas ,  quicunq;  prmius  fuent  e« 

greflfusdeforibusdomus  mecE  mihiq;  oc- 

currerit  reuertenti  cu  pacc  a  filijs  Ammo, 

eum  holocauftum  offeram  diio.  Trafiuitq; 

lephte  ad  filios  Ammon,  vt  pugnaret  con- 

traeos  ,  quos  tradidit  dominus  in  manu 

cius :  perculTitquc  ab  Aroer  vfque  dum  vc- 

nias  in  Menith  viginti  ciuitdtes:&  vfq;  ad 

Abel  quxell  vincij.  c6fita,plaga  magna  ni- 


Homil.  de 
voto  lephce 


d  Ipecuia  GaU.id  tranfeundi  &  tran 
fiens  ad  jilios  .Ainmon  . 
b  Si  tradiderts  fi.Ammon.  Augu. 
Quemlibec  cogicauerit  lephce, 
non  uidccur  filiam  cogicalTe.  no 
cnim  dicerec:  heu  me  tiUa  mi,  im- 
fedijli  w/fjCirc.Indicac  cnim  fc  im 
pedicum ,  ne  illud  quod  cogica- 
uerac  impiercc.  Que autem  po- 
tuiccogicare  qui  filios  non  habe 


B 


11:17. 

-    -iq. 
ct  Gra; 


pJ:. 


iltic. 


iCthod. 

C 


bac?  Anconiugem  cogicauic  :&: 
ut  hoc  ficrct  b;.-us  noluit :  &<:  ut 
hoc  norehnqueret  impunitum; 

ne quis  poftea  id  audcrct :  &  vt  magna  prouidcntia  ex  hoc 
quod  accidit  magnum  facramentum  ecclefias  figuraretur? 
Ex  vcroque  ergoprophecia  adapcacaeft,quod  fcihcec  voucs 
cogicauic,&;quod  nolcnci  concigic  Si  enim  coniugem  cogi 
tauic,coniunx  Chrifii  ecclefiaeft.Scd  quia  huiu'>  Icphceco- 
iux  virgo  cfle  non  pocuic  :  in  co  Q>  filia  pocius  occurrit : & 
inulta  non  i  emanlit  voti  tcmentas,  &  virginitas  ccclcli?  fi- 
gurata  eft.Cui  dicitur:Fi.'id  fides  tua  tefaluamfecit,  vade  iii pace. 
c  Q^icunquepri.fiieritegref.^c.  ^  lofcphus.Gcdcon  pro  vi- 
ftoria  Dcum  dcprecatus,&  facrificium  promittens,  vt  fi  vi- 
uus  reuertcretur,  quicquid  ei  prius  occurreret ,  immolarct: 
congrcHus  copiose  vicit,  .\i  occidens  hoftes ,  pcrfecutus  cft 
vfquf  .id  Ammonidem  ciuitatem  ,  multasvaftauit  urbcs, 
pr(jdamq;  coUegit,  &:  afcrututedomefticos  libcrauic  ,qua 
deccm  &C  odo  fuftinucrant  annis .  Rcuerfus  autcm  calami- 
t  atcm  incurrit,nulIo  modo  prifcx  fbelicitatis  arqualc.  Nam 
ci  filia  vnigcnita^  virgo,occurrit  Patrc  ingcmifcente  ,  ilJa 
non  doluit,pro  patris  uicloria  &ciuium  libercace  moricura. 
Tranfadis  induciis,filiam  paccrimmolauic:ncc  lcgicimum 
facicns holocauftum ,  nec  Deo  charii  non  ucique  dclibcras 
apud  aium  f  uu,quulis  apud  c^teros  hui'  facli  caufa  uidcret'. 
^  Thcodor.  Scolida  crat  Icphtc  pollicitatio .  Animad- 
ucrtcrccnim  debebat,cancm  vcl  afinum  illi  primu  occurrc- 
rc  polic,  qu<e  tamen  cx  lege  immunda  funtanimalia  .  Do- 
niinus  igitur  pcr  iUum  crudiensc^ceros  ,  vc  prudcnccr  &  di 
fcrcce  promifiioncs  fuas  cmiccanc,  cxde  hancnon  cohibuic. 
Quodcamcn  huiulmodi  vidimas  damnec,  ccftiseft  bcacus 
Djuid  inclamans  :  Ec  immolaucrunc  filios  fuos  &:  filias 
fuas  da:moni)s,&c. 

4«  Procop.  PromifIionimisfuicferuida,exq;amoredefpc 
rac^  uiiion^  profet^a.  Suggeffit  ucro  ei  Sacanas  glorix  prx- 
tcxcu  vc  Dco  vidimam  lcgi  aduerfam  immolafcc.Qiicmad 
niodum  Adamum  quoque  oculoruin  apcricndorum  pr^'- 
texcu.addiuini  mandaci  cranfgreffionemadduxic . 

.4;  luftinus  maicyr.  Icphccuocumimprudcnccrpronun- 
ciauic.  Cepicdiabolus  occalionecx  imprudcnci  voco,&:co- 
nacus  cfi  inde  laqucum  ccdcre  Icphcc  quodelinqucrcc.  Ica- 
que  impulic  liliam,  vc  ci  obuiam  prodirec,  vc  a  filia  fcfecon- 
tinens,uocum  cifcc  irricum.Scd  illcphiiis  fccic  voti  folutio- 
nem,qua  vitam  rtli^.Permificauccm  Dcus  illam  immolari, 
no  quali  humano  fanguinc  dclcdarccur,fcd  quo  documcn- 
tum  fiacuercc  poftcris  ,  nc  vnquam  imprudcnccr  Dco  voca 

nuncupa- 


nuncuparenc.  Sed  quoniam  immolando  filiampr^buic  fc  D 
cuftede  religionis erga  Deum,ipropcerca cius  fada clt  mcii  Ueb. 1 1. 
tio  in  cnumcratione  iuftotum . 

4^  N.izianzcn.  F.icinus  Icphce,pollicicacionimiupra:ceps,  Orat.dcMi 
uictoiia:quedeploFaCcECupidicas  offorendi  munerisneccf-  chab. 

licacem  imponebat. 
•J«  Chryfoftom.  Proptcr  hoc  Hon1.i4.ai 
fiicrificium  Icphte  multi  infide-  pop-Anr- 
lium  crudclicatcm  &  inhuma- 
nitaccm  nobis  impropcranc,&:c. 
■v'  Idcm.  Iftum  lephccmcxi- 
ftimocilc  Dominum  noftrum,  »ina. 
uiftorcin  mundi ,  qui  ccclefiam 
obculic  per  immolacionem  mar 
cyruin  cemporc  pcrfecucionis: 
&  uictima  unica  oblaca cft  Deo. 
Ottertunicus  unicam,  fponfus 
fponfam,pacer  filiam ,  &c. 

^  Tcrcullianus  .  libro  ccrcio  Sententi» 
ficrorum  Poemacum  aduerfus  ^^"^' 
Marcioncm . 

lepht.t  fidefirma,  qui  duro  vulne' 

re  votnm 
^nfnsmercedem  belli  Deo  dicere 

grandem, 
Hic  </'<iV,  ^u£  non  vult  DominuSf 

promifcrat  amens . 
Oecurrit  primo  carum  fibi  peCiore 

pigiius. 
T^ulli  fperata  cecidit  quod  forte 
repente, 
TromifTiimvt  flaret  .faltiicpia  iuraparentis ,     . 
Teccaii  votitm,  violent.t  mentc  coperuit 
Immanis  timor ,  orbatxfolatla  vit£  £ 

Trofcelere  obtinuit  famamypro  criminelaudem . 
<?€  Hieronymus.  Si  Icphce  obculitfiliamfuamuirgincm  Incap.7. 
Deo,non  facrificium  p!acec,fed  animus  otfercncis .  Hierem. 

•j:  Ambrof  Filin  lophce  rcdiic  ad  pacrem,quafi  ad  vocum  Lib.j.  oific. 
redirec,&:  uoliincacc  propria cundancem  impu  lic ,  fccicquc  cap.ix. 
arbicracu  fponcenco,  vt  quod  eracimpiecacis  forcuicum,  fie- 
rccpiccacisficrificium  . 

4«  Pccrus Comefior.  lephce  fuit  in  vouendoftultus,in 
folucndo  impius. 

■^  Augu.  Dc  Icphte  filia  folct  elTe  magna  quarftio :  Qui- 
bufdam  quid  libi  velit  hoc nolic  cupientibus,&  pic qu.Tcen- 
tibus .  Qu^ibufdam  qui  fcripturis  imperita  impietatcaduer- 
fantur  hdrccriminatibus,quod  lcgisprophetarumqucDcus 
ctiam  humanis  ficrificijs  dcleftecur  .  Scd  ncc illa  facrificia 
euni  delediauerunc  ,  vbi  pecxirum  holocaufta  oiferebancur. 
Scd  quia fignificaciua fucrunc  &.  quicdam  umbre fucurorii , 
res  his  facrificijs  fignificacas  nobis  commedare  uoluic .  Fuit 
aucem  &  h^c  caufa  vcilis  cur  illa  mucarencur,  nec  modo  iu- 
bercncur,icd  prohibcrcncur  offerri ,  ne  ucre  fccundum  car- 
nalcmaficdum  calibus  Dcum  dcleciari  pucaremus.  Scd 
ucrum  humanis  facrificiis  cciam  fignificari  fucura  oporcue- 
ric,  mcrico  qu^ricur:non  quod  morccs  hominum  quandoq; 
moricurorum  in  hac  caufa  horrcfcercdet)Ciemus:  fcdiiU 
qui  h^c  de  fe  ficri  gracancer  accipcrcnc ,  in  ivccrnam  rcmu- 
ncracionem  commcndarcncur  Dco .  Scd  fi  hoc  verum  cf- 
fcc:hoc  facnficium  Dco  non  difpliccrec :  Scripcura  uero  cc- 
ftacur  quia  difpliccc.  Cum  cnim  omnia  primogcni  ca  fua  cf-  ^"  1  's  ^*^' 
fevolucric&  pececcperic:i"edimicamen  a  feuoluic  primo- 
genica  hominum  nc  immolandos  Deo  primogenitos  fiios 
credcrcnc.vndc:Non  ica  facies  domino  Dco  tuo:  abomina- 
taenimqu^dominus  odicfecerunc  dijs  fuis  quando  filios 
&:filiascombulicruucignidijsfuis.  Non  folum  ergo  non 
diligic  Dcus ,  fcd  odic  cciam  calia  facrificia,in  quibus  homi-  _ 
nes  immolancur .  Illa vero diligic  &  coronac,cum  iuftus  uf- 
quc  ad  morcem  pro  vcricace dcccrcac  ,  ucl  ab  inimicis  quos 
pro  lufticia  offcndic,occidicur  rccnbuens  eis  bona  pro  malis  ^- 

idefi,  pro  odiodilectioncm.  Tale  dicic  fanguincm  iuftum  a 
fanguine  .jbcl  iHJii  vfq;  ad  fanguincm  Zachariix.  Prccipue  aucem  MatLij.  d. 
quod  fanguinem  ipfc  fudic  pro  nobis ,  &:  facnficiu  fcipfum 

^  Dco 


Hift.Schol. 


Quxfi.  4p. 


4  Reg.17.  f 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
I  Fa£liis  cjiergo  fnper  lep.  Hic  confcqucnccrdclcribicur 
proftracio  rcbcllantis,fciliccc  ,rcgis  Ammon  ,quinoluic 
acquitlccre  uerbis  racionabilibus  iplius  Icphtc,  cuius  mo- 
du-dtfcibicurcumdicicur  :  fa^ius  cji  ogofuper  hphtc  :\d 
cft,  uoluiuas  &  audacia  pugnand  1  pro  populo  ia  confidcn- 

cia 


tiadiuiniadiutorij. 

z  f^otum  vouit  domino  dicens.  Licet aurem  ill ud  uotum  pro- 
ceflerit  cx  dcuotionc,tamen  fidum  fuit  indifcrete:quia  dc 
domo  fua  pnmo  potcrat  cgrcdi  obuiam  ei  canis,qni  no  cft 
animal  immolacicium,  imo  nco  inobiacionc  poccrat  recipi 
eius  prctium.  C^tcrapatcnt  ufquc  ibi . 

Tom.2 .  H    i 


231 


GIorordi.&NicolaldcLvra.         2J2 


Sjp.j.b. 
».Tim.4.b. 


Ociui.a. 


B 


Hek-ii.b. 


Cen^i.B. 
C 

Ibid.jS.d. 


Dcoobtulitrficvtiq.obtulic,  vtabinimicis  proiunitiaoc- 
adcrctur .  Hunc  imitati  marcvrcs  vfq;  ad  mortcm  pro  vc- 
rit.itcccrtaucrunc.dc quibusdicicur :  rarKjMamaurnminfor. 
prcbantillo>,&.iHafih<'lo.hoUijmaccc.  illos  .  VnJc  Apottolus. 
Egoenlmumimmolor.kd  nonficut  Icphtc  tilia  in.m.^lauic 
domino,fcd  ficut  pr.vccptum  crat 
pccoraortcrri  ,&  pnbihirumhi)- 
mincsimmol.ui.Mjgish^H.-illi  (i- 
milcvdL-cur  quod  fccicAbr.ihaj 
qucddominus  ipccialiccr  ficri  p- 
ccpic:  non^v-ncralicer  vc  cilia  flbi 
(acrificia  ficrenc  aliquando  m.m-r 
dauic.imo  rtcri  omnino;fhibuic. 
Dil^JC  Cigoquod  Icphrc  tccic a  fa 
fto  Abr.-.h.crquia  illciuiLis  obculic 

filiun-i :  iHc  (ccit  quod  lcgc  vcc.icur :  &  nullo  fpcciali  impc- 

rio  lubecur  .  In  ipfoctiam  Abr.iha:  filio,  quia  cilibi  s  facrif'- 

cijs  non  dclccUrccur  dominus,  ortcndic :  cum  pacrcm  cuii.is 

fidcm  iubcndo  probauic ,  a  tilij  intcrfcdionc  prohibuic :  Sc 

aricccmquo  faciificiumlicice  fcLundum  cogruam  ccmpo- 

risconfuctudincm  complcrecur,appoiuit.Si  .liJc  hoc  qucm- 

quam  mouct:  quon\odopiccrcdidcrit  Abr.iham  Dcum  ta- 

libus  (acrifici js  dclcdbvi  li illicitc  otfcrancur :  &:  idco  pucac 

rcdccrcdididc  cciam  Icphcc,  quod  calc  facrificium  polfcc 

cdc  Dco  acccpciim.primoconfidcrccaliud  elfc  vlcro  voue 

rc,aliud  iubcnti  obccmpcrare.  N6  cnim  iialiquid  lu  domo 

pr.TCcr  morcm n domino  infticurum  fcruo  iubccur.Si  id  lau- 

d.ibili  obcdicncia  facic:idco  non  c\\  plci^cndum  fi  hoc  ficc- 

rc  fpontc prxllmipf  T:C .  Dcindc  iubeb.ic  Abraha  quod  crc- 

dcr-cc,vcpra:ccrdiuinumimperidm  noparcercc  filioivc  crc- 

dcns  calcs  vi.:timas  Dcu  libcnccr  accipcrc:  fcd  pra;ccrca  luf- 

fl(ic,vc  rcfufcicarccoccifum:  &  hinc  ahquid  canquam  Dcus 

fapicns dcmonfirarcc.  vnfidcseiusincpi((olaad  Hcbrjros 

laudatur,quia  hocdc  Dcofj>por(ct  filiuin  iuu  fufcicarc,  crc- 

did:c.  Iftc  vCroDconon  lubcnccncquc  pufccnce,  &:contra 

lcgicimumDciprjECcpcumvkro  facnficiu  vouic  humanii. 

Aiccnim  .     Q^jciinqiie  cxierit  de  ianuisdomus  me/eobiiamtni- 

h!y&£.  N(  n  his  vcrbis  pccus  aliquod  vouic,quod  fccundum 

Jcgcm  poficc otfcrri.Ncque conluccudinis  tuic:vc  rccfcunci- 

biiscum  victoria  ducibus  pccora  occurrcrec  .  Cancsauccm 

folcnc  dominis  occurrcrc.  dc  quibus  illc  cum  vouercc:cogt 

tarc  non  pocuic  nc  in  iniuriam  Dci  non  folum  illicitum,fed 

ctiam cout..  n-.pc:bilc  &  fccundum  lcgcm  immundum  uo- 

uiflc  uidiTi  tur.  Nccair :  quodcunque  cxicric :  fcd  quicunijue 

««'/  :iibi  homincui  cantum  cogicauic.Nonumen  forcafle 

vnicam  fil:am;quamuisillam  in  canca  paciis  gloriaquis  pof- 

fcc  anccirc  nili  torce  uxorrNam  quod  non  dixic,qu.Ecijque: 

fcd  ■i'4icHn(fi<ieK!crit  dcianuis  domut  'nex:  fcriprura  folcc  mafcu 

linum  gcnusproquolibcc  fcxuponere.  (icucdc  Abrarhadi- 

dhimclt.  Sur^ensamoftuo  :  cum  ciusuxor  morcua  tuiflec  . 

Quia  ergo  dc  hoc  uoco  &i.  f acto  nihil  uidccur  fcripcura  i  udi- 

calle :  Iicuc  dc  Abraham  quando  filium  fuum  iufliis  obculic: 

fcd  cancum  fcripcumrcliquilfclcgcncibus  ludxandum  ,  fi- 

cucdc  (ado  luda.-qu.-mdoinrrauicad  nurum  fuam,nc  fcicns 

quidcm  fcd quancum  in  ipfo tuic  toinicacus cti :  qiria  mere- 

triccmpucau!C,ncqucappiobauichocfcripcura:  ncquc  rc- 

probauic,  fcd  luftitiaiklegcDci   tonfuhapcnfandumdi- 

mific.   Sicdctaito  lcphtc  in  ncuct.nmpnrccm  fcnccnciam 

?rotulic:uc  nc(icr  intcUcdtus  :n  lud  cando  exerccrctur. 
'oiicnius  lam  diccrc  Dco  difplicuiflc  calc  uocum  :  &  ad  il- 
lam  pcrdudam  ciic  vindidani:  utpncri  potiirimufiliauni- 
caocciirrcicc.  Qd' iilpciaHct<S<:  vuluilicc,ii6cavil"a(huim 
fcidiflct  ucftimcnta  liia,j«Sc  dixilfec :  Heu  mejilia  mca  imptdilii. 

Dcindc 


Deindclx.dicrum  tam  longadilatiohc  d3t.lfilixfuic"d«)mi  D 
nuscumab  vnic.ccb-iri.iim^^neccefi  noprohibucric,  luuc 
Abr.iham,doncc  pcrHci  iido  quod  voucrac ,  fcipfum  ori ..-(- 
rcc :  Dcum  auccm  non  liois  immolacionc  phicarec :  &  idco 
hanc  pcnam  patri  fuiilc  rctrihucam:  nc  imjunitum  calis  vo- 

ci  rclinqucrctur  cxcmplum:ut  aiic 

mis:  humiliatique  funt  filij  Ammon  a      ncmagnii  aliqudfcuoucrcDco 
-,..   ,,-,,.,     ^  T  .^1  ..    •.,       putartnchomincs,cumuictim,'?s 

filiis  llracl .  Rcuertcnti  autcm  lcplitc  111  1  j^m,,.,^;,,  uoucrct:^:  ouod  cii  hor 

Malphadomumluam,  occuntci  vni^^e-  ^  ribilius,'ilionim:.uicnonucr.i,red 

nita  filia  fua  cu  tympanis  &  choris.  Non  5  P''^^'"^  li"^"!-''"  "d^^")  ""^^  f^'^ 
1111..»  uii»."..         .'     i  .,-  p...     ^  cumucluc  cxemploAbr.ihccfpc- 

.n.habebat  anos  hbcros.  Qiia  vila  lcidit      ,.j, cnc  qui  uouiifcnt  Dcum  prohi- 
vcdimcntafuaj&ait:  Hcunic  filia  mi:  4  bitvuumtaliauotacomplcn.Pof- 

fcmus  inquii  hocdiccrc  ,niii  duo 
fcriprurarum  ccftimonia  nos  recardarcnc :  vc  hanc  rem  gc- 
(tam  &  in  libris  cantx  auc jritacis  mctnori.T  commendacam 
diligcterpcrfcrutemur,nc  ccmcrc4udiccmus.  vnumquod 
inccrcalcs  Icphtc  mcmoratur  vc  eum  culparc  vcreamur.^  cQ 
diCiCur:Oe/Jt:/  eniui  me  tctnpns  enarrandi  de  Gcdeon,Barach,  Sam-  Heb.i 
fon,  &  lcpbtr,&c.  Altcrum  quod  prarmific  fcriprura.diccns: 


fU 


( 


4 


Etfaiius ejtfiper  lephtcfpvitus  dornini,  &c.  Et  .nddidic  :   £(  w 
«« lephte  vjium  doniiiOyC^c.vt  omnia  qux  po(i  fiCta  funt  can- 
qiiam  opcra  fpiricus  domini  qui  fupcr  eum  fadus  eft ,  incel-  £ 
ligcnda  vidcancur .  < 

Auguih  Scd  inccrlaudabilcs  viros  non  folumeflc  Icphcc 

fcd  cciaii^  Gcdcon  :  de  quo  fcriptura  fimiliccr  dicic  :  Spritus  I" 

domini  confortauit  G^dcon  ,  er-r.  quod  Ephod  operatus  e(t  non 

folum  non  approbamus  ,  f  dapcrte  iudicantc  fcriptura  rc- 

probamus  .  Ncccamcn  vllainiuria  iic  fpiricui  doinini  qui 

cum  conforcauit .  Cjmmcmoraturtamcn  intcrcos  qui  per  HA 

fidcm  viccruntrcgna  ,operanccs  iuflitiam  :  quia  fcriptura 

fan.-iaquorum  fidcm6£.iuftitiam  vcraciterlaudac,  non  im- 

pcdicurcorum  notare  peccata.  Nam  &  in  eo  quod  Gcdcon 

lignum  pctcns  ficuc  illc  locucus  cft ,  ccntauir  in  vclicre,nc- 

fciovcrum  non  fucric  cranfgrcfliis  hoc  praxepcum.  7v(on  Deut 

tentabis  dominum  Deum  tuum.  Scdcamcn  cciam  in  cius  ccnca- 

tionc  dominus  quod  prenunciarc  volcbac,ofiendic:  non  ta- 

men  fruftra  inccr  fidclcs  &  opeianccs  iufticiam,propccr  bo- 

nam  fideleniquevicam,in  quaeum  credcndumcft  cfle  dc- 

funitum,  calcmeruic  ccftimonium.    Vcrum  autem  quia 

poftquamdiitum  cft  :  Fatluf  eit  fiper  lephtc  fpiritus  dominr.fc' 

cuca  llinc  ca,vc  vocum  illud  voucrec &  hoflcs  vinccrc c:&:  vo 

tum  rcddercc,  fpintui  domini  omn  la  dcputanda  (int:  vt  lic 

habeaturhic  facrificium  tanquain  dominus  ficut  Abralia: 

iulfcnt,  non  faciledixcrim  :  cum  Gcdcon  pcilquam  fccic 

Eph  od  nulla  c(t  mcmoraca  profpcricas .   Poitca vero  quam 

lephcc  vocum  vouic:fccuta  cit  vidoria  propter  quam  vouc- 

rac:quaadcpca  vocumfoluic.  Ruifus  cnimconlidcrandum 

e(i:  quia  Gcdeon  &  (i  non  poftea  quam  fecic  Ephod,poitca 

tamen  quam  cecauic  dominum,  quod  vcique  pcccacum  cft, 

magna  Ihagc  hoiiibus  fupcracis  populo  (aluccm  acquiliuic: 

Sic  cnim  fcripcum  eft:  Et  dixit  Gedeon  ad dominum:  l^on  irafca- 

tur  indi^natio  tua  in  me ,  &  locfuar  adhuc  femel  in  vcllere  .  Iram 

cnim  Dci  mccucbaciquiafetcncando  pcccare  fciebat,  quod 

Dcus  in  lcgc  fua  manifeflc  prohibcc.Hoccamcn  pcccati!  &: 

inirabilis  (igni  cuidetia  &  vidorix  profpcritas  fccuca cft .  15 

cm  Deusftacueracatflidopopulo  fubuenirc:  &:huiusduc!S 

que  ad  hoc opus allumpfciac,  vccbacur  animo  :  no  folum  rt- 

dcli  dc  pio,fcd  eciam  dcficicnce  Sc  dclinquccc:&:ad  pr^nun- 

tianda  qua:  volebat,& complcnda qux dixcrac .  No cniin p 

iftos  cancum  qui  &  fi peccalierinc  inccr  iuftos  narrancur.lcd 

cciam  pcr  Saulcm  oino  rcprobacum  mulca  Dc' populo  fuo  iRt 

^  pra-Iv!tic: 


ludi. 

F 


NICOLAVS  D£  LYR  A. 
MORALITER. 

1  l{ruerrenti autct./.c^  c.  Perrcucrlioncm  lcphccpofltrium- 
phi.mdeaducrfanjs,  ligniricatur  rcucrlio  Lhnlti  pcr  fuam 
rclurrcchcncm  ab  intcns  dxmonibus  fupciacis . 

2  Occu»i;et  pni.fi.^j-c.pctcMin iJgnificaciirccclcfla  uniac- 
niciChnitifiha.  ° 

5  Cumiymp.cr  cho.  idc(t,laudibus diuinis  dc  vidloria  Chnni 
quamlcphcc immoI.ru. t  domino^non  pcroccilione  corpo- 
m  fccundum  Hcbr^-os ,  lcd  pcr  obfcruanti.mi  virginitatis. 
Iicutplcniusdixi  lupcr  locum  iftum  in  cxpolicJonc  liali  Ec 
clc(!.a  ucro  virgoclt  pcr  inccgricaccm  fidci  :  &c  cit  immolaca 
dno  Ipiricualiccr  pcT  hoc  quod  c(t  diuinis  laudibus  dcdicaca 
vnde  dicicur  Pfalmo  49.  \mmola  Deofacrifictum lai<dis.  Ec  irc- 
rumPialm.jo.  Sacnficium  Deofpirituscontribnlaius,  icri.Sunt 
cciam  m  ccclcfia  mult.p  pcrlona:  immolaca:  domino  pcr 
oblcriianciam  virginicacis:iic  filia  Icphcc,  &  cc!.a  nuilt.x  pcr 
contcmoncm  inrcligionc,  quxcft  qua:damoisciuilis  i^ro- 

pccr 


pccr  quod  rcligiofi  dicuncur  mundo  morcui ,  &:  pro  calibus 
fubditur. 

4  Fil:armdccrpinimr:&  ipfadecrpta  es.  Quod  non  potcftin- 
tclligi  lccundum  veritatcm  dc  Chriiio,  qui  dccipi  non  pot, 
cum  ipla  i]c  vcricas:  loan.  i  ^.a.E^^oftm  via  veritas  isr  ■»•  fa.Sed 
tancum  fccundum  .X'flimanoiicm  infidclium,  pocifsunclu 
d.corum  qui  crcdunc  Chniium  tuilic  prophctam  falfum:& 
(ic  dcccpiflc  ccclefiam  iibi  aggicgacam:&:  cciam  ipfum  dc- 
ccptum  fuiflc,  .iggregando  iibi  populum  cx  appccitu  vanx 
glonar.Similiccr  quancum  ad  pei  lonas  rcligioias  fccundum 
a:ftimacionem  falfam  hominum  mundanorum  cft  ibi  dccc 
ptiocx  vcraqucparcc  .  nam  rcligiofos  a:ftimanc  dqccptos 
cligcndo  iibi  calcm  vicam ,  propccr  Chriftum  .  &:  fjin-' 
IitcrChnftumabcis  dccipijfpccialiccr  a  mcndicantibus  rc- 
ligiolis,quos  rcputanchypocncas  habcncesfpecicm  rclitrio- 
(icacis  propterqu.cftum,&:  non  propccr  Chn(tum:&:  lic  fa- 
ciunc  Chnftot>.ubam  dc  ftrammibus,fccundum  a('tim.iC*o 
nem  malorum,&  lic  dicicur . 

I  I  Dccepif^i 


^33 


lud 


icum.      Cap.  XI. 


234 


t«i.ii.f. 


A  prgf!iric:in  quem  infilijtetia  fpiricus  domini  &  jjjphetauic. 
^  noncnimiufie  agerefcicbat.f.vtin  Dauid  viru  fandiifa:- 
uiretragitfpiritusdomini j? bonos&maloSjpcrfciences  & 
nefcientcs,qd agcndum  nouit&:  ftatuit,qui ctiam  per  Cai- 
pba  nefcien  tem  quid  dixcrat  prophetauit ,  quod  oportcrec 
Chriftum  mori  pro  gete.  Quis 


B 


.n.egit  nifi  fpiritus  domini  cur 
rcns  pr^nutiare  vetura,  vt  Ge- 
dcon  tencarc  volcnti  dominii 
&noncrcdcnti  quod  ci  iado 
niinuslocucus  fucrac,  hoc  po- 
iiiriinum  de  vellere  prius  co- 
p]uro,poftfa  ficco :  &C  dc  area- 
prius  ficca,  poftea  irripta  vcni 
rctin  mente,  vcquocfdcficica 
fide,  dclido  eius  dcpucccur? 
Quod  vcro  cah'  aio  cius  ufus 
cit  Dcus ,  cius  mifcricordix  &C 
mirab;h  prouidenci^  rehnque 
dumclt.  Siqmsaucedicicom- 
niafciencctcciifc,  &id;dicilfc 
Gcdcon  ex  reuclacione  pro- 
phccica,ucpcreum  fignacalia 
moftrarcntur ,  nec  dctccillc  a 
fidc:6<:quod  ci  ia  promiferat 
dommus  crcdidiffe ,  fed  acho- 
ncpropheticaiuellcre  uoluif- 
fe  tccare ,  Sc  io  cencacionc  fuif- 
fe  inculpabilem ,  ficuc  dolum 


t  decepiftime,  &ipra  dcccpcacs.  Aperui 
cnitn  os  mcum  ad  Domiiium  &  aliud  facere 
nonpotero.  Cuiillarefpbndic:  P.irer  mi  fi 
aperuilti  os  tuum  ad  Dominum  ,  fic  mihi 
quodcunquepolIicituse.s,conce(latibiultio- 
neatquevidtoria  de  hoitibus  tuis  Dixitq^ad 
patrem :  Hoc  folum  mihi  pra^lla  qut)d  de- 
precor .  Dimitte  me  vt  duobus  menfibus  cir- 
cum  eam  montes ,  &  plangam  virginitatem 
meam  cum  (odalibus  meis .  Cui  ille  reipondit: 
Vade:&dimifiteamduobusmen(ibus.Cuq, 
abiffet  cura  fociis  ac  fodalibus  fuis ,  flebat  vir- 

*  ^  Auguftimn  Ix.i.  diebus  fex  xtanbusquibus  virjo    cccicli»  cnngrejatur  2c 
peccata  uincntatur.quoridx  dicrnsiDunite  nobis  debira  no  ;r.i  . 

ginitatem  fuam  in  montibus.   Exp!eti(que 

a  f  Inr-fgirertionegencrali.    b     ^  Chri.tum.  cuius  hlia  cft  cctbiii. 

duobus  menfibus  reuerfa  eft  ad  patrem  fuum. 


hibuic:&  fe  odiffe  dicit :  <j.  &  illa  qux  ficri  iuilic^ad  figniiica  D 
tioncm  fpiricualiii  reru  rcferuncur.  kd  himiana  D^o  ficdfi 
cia  n5  placucrunc  :  quando  no  ^>  iun-icia  quifque  vcCtc  viuit 
uel  pcccarc  non  vulc,inccrimic':  ied  homo  ab  hominc  caiiq; 
clcda  holf la  morc  pecoris  immolacur.Si  aucc  dicccaliquis: 

quia  pccorum  vidim^  ia  vft 
I  cacc  adfignificacione  licccrc 
1  lacgminus  faciebacincecosad 
5  facramcncu  magnum  Chriiti  rorc  atficis 
6£ccc!cfixrcquircdum,pro-  ""  '^naciucee 
pccrcaDc'rcmfigni&  inopi  q»e™««'^« 


f  incuruands 
incuruarc  fc- 
cillirae.i.ni;- 


nacavolesaninios  hominum 
cxcicare ,  co  magis  qij  fibi  ca- 
lia  facrificia  ofFcrri  vecuerac, 
curauicfibi  aliquid  offcrendii 
in  quoipfaadmiraciomagni 
gigncrccqu^ftione,  &  qua:- 

4  liioexigcrcc  fiudiuadpfcru- 
cadu  myficrium,  pie  vcrofcru 
cans  mens  hominis  alcicudi- 
neprophecia:  veluc  hamopi- 
fccm  thrirtiidejptundofcri- 
pturarum  leuarec .  Huic  roni 
no  obfiftimus.  Scd.ilia  qu^ftio 
cik  de  animo  vouccis ,  alia  dc 
prouidecia  Dci ,  qualicunque 

,  animoopcimevtecis.  Ideo  fi 
fpiricus  dtiiqui  hAas  cft  fu{? 
Icphce  vc  hoc  vouercc ,  prxcc 


turbec. 


Iacob,6i:  iltud  qd domino ait .  T^ort irafcatur  indij^natio  tua  itt      pic.quod  fcripcara  non  aperuic,  cuius  non  licct  iudli cotem- 


|i.».r.f. 


^••4.b. 


me,non dixille  quod  iram  non timeret :  fed q,  cij  non  irafci 
conlidcrctjCu  ca  f  aceret  qux  fpiricu  didtmcc  facicnda  (enci 
rcc.dicat  vc  videf :  dummodo  qd defado  Ephod  fcripcura 
culpauic  quodlibcc  iignificec,  non  audeac  excularc  a  pecca- 
to.  Na&iUudqdcreccci  Uinadfignucrucis  ipfo  numero 
pertincnccs  hydrias  fi6lilesacccpcruc,cifq;  ardcnce;  taculas 
)ncluferuc,quibus  fradis  rcpecc  luraiua  hoftium  multicudi- 
nem  cerruerunc,canquam  cx  arbicrio  fuo  vidccur  fecifle  Gc 
dco.No  cnim  fcriptura  dicic  dominum  monuiflTe  vc  faccrcc 
&  camcn  cam  gradc  fignu  quis  faciedii  puccc,  nifi  dominus 
infpirauic,qui  pr^figurauic  fandtos  cuagclici  luminis  chcfau 
rum  in  valis  ftctilibus  habicuros ,  vndc .  Hubemus  thefanrum 
ifium  in  vajisHMih.c\uibm  in  paflionc  fua  fradis  maior  eorii 
glorii  fulg*  cmicuic,q^inimicos  inopinaca  Chriili  clarica- 
te  fupcrauic  Vcl  pcr  fcieccs  ergo,  vcl  pcr  ncfcieccs  fignifica 
tioncm  fucurorum  fpincus  domini  prophccicis  cemporibus 
opcracus  cft,nec  16  pcccaca  forum  no  fuerunc  peccaca,  quia 
Dcus  qui  6d  malis  bii  vcicur,vfus  cft  cis  ad  lignificada  qu<E 
voluic.Si  crco  pcccacu  no  fuit  cuiuslibct  necis  humana:,vcl 
ct  parncidalc  facrificium  vcl  voucre,vel  rcddcrc,  quia  ma- 
gnum  aliquid  &  fpiritualc  fignificauit,fruftra  Deus  talia  ^p- 

hibuit, 


ncrc,noii  modjinfipienciacialpandanoncf^,fcdobcdiccia 
laudada.  Hoc cnim  modo  fi  fc  homo ipfe perimnc,quod  hil 
mjnau;)Uncacc&confilio  ncfaseft  facere,  incelligcndum 
efi  obcdieccr  fieri,non  iccleftc.Si  auce  lephce hamanum  fc 
cucus  crrorcm  humanu  facrificium  vouedum  pucauic,eius 
quide  pcccacum  de  unica  filia  iure  punicum  cfl.  Qff  ipfe  ui- 
detur  oficndcre  fcillis  ucftibus  diccns.Hc«  me  filia  mi,impedi- 
iii  /«c,<j?"'..Hic  tame  crror  habct  aliquam  laudcm  fidci ,  quia 
Deu  tinuiic,ucquoduoucrccrcdcierec,necdiuiniifeiudici; 
fcnccnciadcclinauic,  fiue  fpcriis  dominum  probibicurii  fl- 
cuc  fecic  Abrah(^,  iiue  cius  uoliicacem  cciam  non  prohibccis 
jncellcctam  ficcre  pocius  quaconcemncreftacucns.Qiiauis 
hicmenco  qucricur,ucrij  ucrius  incclligicur  hoc  Deum  nol 
Ic  fieri,.?*:  in  co  pocius  Dco  fi  no  hcrec,  obedirecur,  quonia  Gen.n.I^ 
hoc  fe  nollc  &  in  Abrahc  filio  &  in  lcgicima  ^hibicionc  mo 
ftrauerar.Scd  came  fi  propccrca  Icphce  no  taccrec  fibi  poci* 
in  unica  pvrpcrcilic  qua  D;;i  uoluncaccm  fecucus  uiderecur. 
M.i^is  eigo  incellcxic  m  eo  quod  fibi  filia  occurric  ulcorcm 
DvU  ic  iull^  penx  fc  fidclicer  fubdic,  timcs  faruiorcm  de  tcr 
giucrfacionc  uJiidida.  Crcdcbac  cnim  bona:  &  uirginis  fili^  F 
animam  bene  recipi ,  quia  non  feipfam  uoucrac  immolan- 

^dam 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

1  Decepiflime.ln  Hch^qohixhctnt.Turballijmeettutiirlfataes. 
Tum  quia  crcdcbac  camimmoIandam.Tum  quia  non  habc 
bataliampiolem . 
■a  Apcrui  enim  os  mcum,pcr  votum  fupradiClum . 

3  Et  aliudfacere  non  potero,quii  uotum  eft  promifTlo  Dco  fa- 
^qu2  dcbct  implcrijCO  tamcn  modo  quo  licitum  cft . 

4  Vlangam  virginitatem  »ie(iw,quiatunc  ccmporis  opprobriii 
crac  mori  fine  prolc . 

5  P^uerla  efi  ad  Ta.ciin  intctficiendo  &  of?ercndo  domino 
in  holocauftum,fecundum  quod  dicunt  expoficorcs  cacho- 
lici. Vndc  dicic  Hicro.quod fuic indifcrccus in uoucndo , &: 
impius  in adimplcndo.^Hcbrxi  apcrcc dicunc  ,  quod  ipf.mi 
non  immolauic  ,  fcd  uocum  cius  fuic  rclaxacum  per  ipfum 
Phinecs.Ecaliqui  dicunc ,  quodjfuic  inccrprccacum  pciifa- 
picntcs ,  quod  non  dcbcrec  uocum  adimpleri  pcr  morccm 

filix 


h[i£  iiinoccncis.Vndcqu.Edam  glolTa  Hebraica  fuperiftud 
\\cvh\im.r)i^ithtr  me  vt  circumeafn  montes^  ficdicic,i.  fapicnces 
in  lcge,quia  forfican  inucnicnc  modum  relaxacionis  feu  in 
tcrprccacionis  uoci  cui.  Queftioiftacft  dc  fatlo,  &  idco 
dehocnihilpoccftfciri,  niil  quancum  dicit  (.•xprcfilefcri- 
ptura,  ucl  quantum  potcft  trahi  cxipfa.Igicurfinepnciudi- 
cio  &C  .-ilTcrcionc  per  modum  coUacionis  poccft  dicijqcf  filra 
Icphcc  non  fuic  f  icrificaca  domino  per  morcc  corporalcjfcd 
pocius  pcr  ciuilc  fcu  fpiricuale,  co  mo  quo  reli^iofi  dicucur 
mundo  morrui,  inquancum  a  mundanis  aiftib.uinc  fcgrcga- 
tij&diuinis  obfequiiscocaliccr  macipaci .  Sic  filia  Icphccfuic 
facrificiica  diio  pcr  obferuacionc  uirginicacis  uiucdo  jn  ora- 
tionibus  ac  iciuniis  &C  piis  opcnb.Hoc  atic  didum  uf  confo 
num  ci  quod  dicicur  Lcuic.ulc.d.Ow«;j  confecratio  qnedno  &f- 
fertur  ab  hornine  non  redimeturfed  morte  morietHr.ht  came  uc  ibr- 
dcm  dicicur  agcr  poccrac  domino  confccrari,qui  non  c(t  fu 
fceptiuus  mortis  dicebat"  tii  mortific.!ri,.quia  trafibar  ad  ius 

faceidocum 


MORALITER. 

I  Decepini  me  &  ipfa,&c.  Pcr  talcm  ucro  modum  foqircndr 
d^xit  HicT.to.b.Sednxifli me  dominc,etfedȣlusfum.  Hicrcmias 
cnimcratprophcca  fan£tus,&:  per  confcqucs  crac  ccrcu.s,q^ 
l^cuscumiicuencas  prima,non  p6cr<liqucmfcduccrc,ncc 
ab  aliouo  poflc  fcduci,&:  io  cum  diccbac,/f</i«Ar»/i/  mediie,  no 
loqucbacur  fccundum  atftimationen>propriam  ,fcd  fccun- 
dum  diitu  fairori.im  prophccarum  qui  aficrtbac  ipfum  cfie 
fcduttu,uc  paccc  in  pltinb.capiculis  Hicr.  Moral.  aurcm  pcr 
Jcphrcpoccit  inccllig!,homo  Lccracus,potcs  in  fcnpcuris^vc 
dq  Apcllo  dicitur  Adjj.q^uifugicnsniolcftiaslccularium» 

lugic 


fui^it  ad  rchgionis  dcfcrtnmjqaod  iwcarp  pot  tcrra  Thob.i. 
bona  nam  ibi  pcrcipiuntur  confolacioncsdiuinie.  Olc^-  i.c. 
Ducam  eam  in  folitudinemy&  loquar  ad  cor  ciHSy&  canet. ^cd  calis 
aliquado  rcquiricur  ad  rcgimcn  ccclefia',ficuc  B.Gregorius 
&c  plurcs  alii,&:  pro  fecularib.pugnac  contra  aduerfarios  ora 
tionibus  &  dodrinis  ,  fcd  aliquando  ptut  habitatri  uictoria 
occurric  ci  filia.idcft,uana  gloria,qux  folcc in  calibus  cufur- 
eerc.Dicicur  aucc  calis  gloriahontinis  iilia  ,eo  qiiod  cx  ho- 
minis  fomice  proccdic,dc  qiui  dcbcc  dKCVc.Onrp-fii  me,&c. 
diminucndo  mcricum.,/-:^  ipia  deccpra  es  <.yc.n7i fortius  infur- 

nuiorcm  fui  humilicaccm . 
H    5 


cicad  ipfiam«mmoIandiiui  pcr 
Tom.z. 


O 


^ss 


Glof  ordi.  &  Nicolai  dc  L 


yra. 


236 


it  I». 
cjp.7, 


^  dam,fcd  voto  &  uolimtati  no  rcftitcrat  Datris,5<:  fccuta  fuc- 

A  ratiudiciumDei.morscnimricucnccfibi  a  quoquamfpo- 

Mrfticc.  tc.neccuiquam  fpontc  infcrcnda  crt,)ta  Dco  lubciuc  rccu- 

fandanoii  cft,cuiusconfticutionc  quocunquc  tcmpore  fub 

cunda  cfJ.Ncc  quifquam  qui  ca  pcrpcti  dctraftat  vc  omni- 

no  euitcrur,fcd  tantum  vt  dif- 
luiic.  fcratur,laborat . 

Ifid.  IcphteChriflumfig;nifl- 

cat,*.qui  a  facicfratrum  luoiu, 

id  cft.  ludaKsnim abfccdcns  in 

Gccibusprincip.iturn  acccpit, 
B  quiaomniahuinanc  filucisfa 

cramcnta  quafiiuratuscxplc- 

uit,&:  carncm  pfopriam  quafi 

f^liam  pro  faluic  Ifraclis  ob- 

tulit.  lurauit  autcm  patn  Sc 

vouit  fccundum  i!iud.y/c«:  iu- 

rauit  domino^votkm  rouit  Deo  Jaccb,  quod  fcilicct  facramctum 

.fcli^ionisincarnis  fua:pafliione  profalucchumani  gcncris 

cxpTcrct.Ha:c  crgo  itn  pcr  Chnfhim  adta  funt,  ut  vidcantur 

pro  relieionc  iuramcnti  eflccomplcra. 

a     Etplangam^o-c.Et  ftcit  ei,{^c.  Auj.  Virgo  caf}a,i.  ccclcfia 

holocauftum fiet  in  rcr.i!redionc,quado inca  vniucrfa fict 
C  quod  fcriptum  cft .  ^bforpta  eil  niors  in  yiHoria .  Tunc  vcrus 

Icphtctradccrcgnum.i.ecclefiam  Dco&patri  ,complcta, 
j.Cor.tf .       fcilicct,fcxta  ^tatc  fcculi.  Idco  fcxaginta dicrum  dilacio  po 

ftulaca  cfl£x  omnibus  cnim  ^tatibus  ccclcfia  congrcgatur. 

ab 


Jwn   Hcb. 
Plal.iji.a.| 


t    fTridct».r.refnuniDeop»ui.    b    f  Deff oedit  enim  vos  vni  viro  viiginem 

car.exhi.Chcillo. 

&  fccic  ei  ficut  vouerat .  Qux  ignorabat  vi- 
rum.  Exindemosincreuicin  Ifrael,&con- 
fuetudo  feruata  cll  ,  vt  poft  anni  circulum 

I     <  Siguihcjntes  prxtemflr  tenipora  ecclefix.in  ijuibus  braii  tjui  lugcnt  . 

conucniant  in  vnum  filia:  ifracl ,  t  &:plan- 

a  T    Propter  quaiuntpu.es  oibii  (]nbus  ecclcCadifiiili  cl>. 

gantfiliam  IcphtcGalaadiia:dicbus  quatuor. 


ab Adam,fcilicec vfqucad diluuium,adrluuio,id cfl,a  Noc  D 
vfqucad  Abiah.un,;ndcvfqucadDauid,  Jcindc  vfqucad 
tranfmigrationcMi  Bibylonis,  a  cranimigracionc  Babylonis 
vfquc  aJ  Chriftunijindc  vfquc  ad  fincm  fcculi .  Per  has  fcx 
«jccsquafiperfcxagintadics,flctfanda  virgo  virginalia 

fua,quia  licct  vir^inaiia,tamc 
f ucranc  pcccata  dcflcnda  ,  vn 
toto  orbe  clamat.  Dimitrc  nobts 
dcbiia  Hojha ,  &c.  Ho.':  Ix.dics,  Matth 
mcfcs  duos,  maluic  appcliarc 
proprcr  duos  homincs,unji 
pcrqiicm  mors  ,alccrum  pcr 
qucni  rcibrrcdlio  morcuoru, 
proprcr  quos  cciam  duo  cefta 
nicntadicuntur.  £ 

b  Ex  inde  mos  increuit .  Avi^li,  Qii*ft. 
Q^|od  vero  fadum  cR  ex  pra:  lu^ic. 
cepto  in  Ifiacl,cx  dieb.in  dics  conuenicbanc  lamentari  nlia 
Icphtc,qu.;tU'.jr  dics  in  anno,  no  puto  fignificarcalig.d  pofl 
implctCi  hoiocauttum  ,  quod  crit  in  vita  ^tcrna ,  fcd  ptcrita 
tcpota cccicfi.Tjin  quil>us cr.it  bcati  iugcntcs.  Quatnduo fi- 
guraca  cft  cius  vn lUc rlK;is,proptcr  quatuor  partcs  orbis  pcr 
qnas  logclaccque  difluf;;  cii  .  Ad  hifiorixauccmpropricta 
tcm  no  arbitror  hoc  dccrcuiflc  Ifcaelitas,nifi  quia  intclligc- 
bancincarciudiciu  Deimagisadpcrcuciedum  patre  fuif- 
fcoHcfum,ncquis  dcinceps  vouercttalcfacrificium.Quarc- 
cnim  lamcntatio  decrcta  cf^,fi  votum  illud  ixtiti?  cft? 

#  CAP. 


«^ 


N  ICOI-AVS    DE    LYRA. 

•1«  facerdotumucltcmpli.ficutbonaccclefi^dicutur  amor 
tizata.Similitcribidcm  dicitur,quod  homo  potcratdomino 
confccrari,non  tamcn  proptcr  hoc  occidcbatur ,  fcd  obfc- 
quiis  templi  feu  faccrdotuin  dcputabatur,prout  ibidcm  dif- 
tufc  fuit  dcclaratum.Et  ficpotcft  dici|,quod  filia  Icphtc  fuit 
confccrata  domino  fcu  facrificata,g.a  diuinis  obfequijs  dcpu 
tata  modo  pra-dido.Ite  fupra  didum  ci\.Faiiuseit  ergo  fuper 
Jephie fpiritus  domini.Lzd  pugnadum  contra  filios  Ammo,  & 
tunc  fccit  uotum  fupradic^um,quod iicct fuit  indifcretc fa 
ftum,tamcn  inteiiigcndum  non  erat  nili  per  modum  licitii 
&  bonum,quia  fpiritus  domini  non  infiigat  nifi  ad  bonum. 
Iteminlitera  dicitur,quod  lephte  coceffit  filijc  fu^  tempus 
duorum  menfium.  Cum  igicur  eflfct  iudcx  populi  &:  prudes 
homo,non  cft  ucrifimile,quin  in  temporeintermedio  colio 
quium  habucrit  de  uoto  fuo  cum  fapientibus,  in  lege  maxi 
mCjCum  votum  fuum  iam  cflict  diuuigatum ,  nuUus  autcm 
talis  fibi  confuluillet  uotum  fuum  impicndum  per  occifio- 
ncm,  fiiix  innoccntis,cu  hoc  fit  manifcfic  contra  prJECcptii 
legisExo.2o.&:  contra  intetionem lcgis  Lcui  vl.  vtpatctcx 
prxdidis.Et idco  vcrifimile  videtur ,  quod  a  fapientib.fuc- 
rit  fibi  didum,uotum  fuum  implcri  dcbcre  per  modu  fupra 
didum.Item  Hcbre.xj.Icphtc  ponitur  in  fandorum  cataio- 
go:&  idco  non  vidctur  fadum  fic  cnorme  afleri  deberc  de 
liio  ,  nifi  ex  facra  fcriptura  exprcfTe  haberctur .  Scd  diccrcs 
ficut  &  communitcr  dicitur,quod  fcriptura  hoc  exprcffe  di 
cit  ficut  fupra  aiicgatura  eft :  l^ueifa  eH  adpatremfuum  &fe- 
cttex  ficut  rouerat.^d  quod  diccndum,quod  fcriptura  non  di 
citquod  occidcriteam:fcd  quod  votumimpleuerit,  quod 
cftinteliigendum  pcr  modum  licitum  prout  fupcriuscfl 
cxprcfliim.imo  fi  cam  occidiIfct,nuiio  modo  uotum  implc 
uiffct :  quia  cmiflTio  uoti  non  potcft  ficri  nifi  de  bono :  ncc 
pcr  confcquens  eius  impictio :  &:  ideo  argumentum  magis 
videtur  ad  oppofitum.Itcm  fic  argucs:hic  fcnbitur :  Dimiue 
me,&plangam  virginiratem  meam.  &C  poffca  fubditur:Co»/«f/«- 
doferuata  eji  utpofi  auni  circulnm  conueniant  jiLnt  Ifrael ,  &  plan- 
gantfiliam  lephte:8c  idco  uideturquod  fuent  occifa.  Ad  quod 
potcft  dici,  quod  in  principio  Icphtc  crcdidit  eam  cfie occi 
dcndam:  &:  ipfa  fimili  tcr  audito  ucrbo  patris ,  &:  idco  dixit: 
Dimitte  mc,&c.  fcd  antcquain  rcdirct  Itphtc  iiuitauit  propo 
fltum  dc  confilio  fipiciKum .  quod  autcm  poftca  fubdicur: 
Confuetudofcruatacn,i:^c.Dicci\d\xm  cft,quod  hxcconfuetu 
do  f.ida  ef}  rationabilitcr  m  memoriam  fili?  Iephtc:qu(j  pa 
ratafuic  patn  obcdirc  vfqucad  mortcm  corporaicm  &:  obc 
dircufqucad  mortcmciinlcm  uclfpiritualcm:vc  &:  rclique 
fili^Ifracidoccrcntur  obcdirc  parcntibus  Scd  adhuc  con- 
traprxdidaarguiturquod  immolatio  innocentis  fit  Dco 

acccpta 


acccpta,  ficut  patct  Genc.  xxij.b.vbi  Abraham  comincnda- 

tur  dc  hoc  quod  voluitinnocentem  filium  immolare  .  Ad 

quod  diccnJum  ,  quod  non  cft    fimile,  quia   Abraham 

habuit  dc  hoc  pra;ccptum  diuinum,vt  habetur  ibidem:Om 

nis  autcm  homo  quancumcunque  innocens  dcbicor   cfl 

mortispropLcrpeccatum  primorum  parcntum  ipfi  Deo: 

qui  hoc  debicum  poceft  rcpecere  quandocunque  vuic ,  fic 

quomodovuit.  $«:idco  Abraliam  bcnc  fecit,Deo  volcns 

obcdireinfuifiliijmaioiatione,lcd  quod  aliquis  ex  uoto 

cmiffo  voluntarieincerficiac  innocenccm,cfIiiiicitum  .  It« 

contra  prxdida  arL;,uitur:quiafcribiturGcnc.ix.a.Crc/cirff 

Qrmultiplicammi,6c  Dcut.vij.ca.A(o'j  erit  apudtc  Ucnlis  vtriuf- 

quefexus.  Obferuacio  vcro  virginitatis  excludit  multipiicatio 

ncm  prolis ,  ergo  vidctur  quod  fuerit  illicita  t«npore  vetc- 

ris  lcgis:propter  quod  vidctur  incoucnicntcr  didum,  quod 

filia  Icphtctlicritdominoconfccrata  vel  facrificata  perob 

feruacione  virginicacis .  Diccndum  quod  iliud  pr^ccptum; 

Crefcite&muhiplic.<s-c.dAX.ufuii^cc\n  cxitu  arc^  quando 

eratitpauc^  pcrfoniehumanae.f  odo  tantum  :  quatuor  u/ri, 

&:  quatuor  muijcres:  quia  tuncgcnus  humanum  indigcbac 

multiplicatione  pcr  carnalem  generationcm  ordinatam  ad 

diuinum  cultum:  &:  idco  multiplicatogcnerehumano  ccf- 

fauic  illud  pra^ccptum  in  particuiaribus  pcrl6nis:quia  in 

communitate  humani  gencris  multi  funt  proniad  gcnera- 

tionis  adum ,  per  quos  impletur  communlcati  pra:ccptum 

factum.Qiiod  autem  additur iliud  Dcut.uij.c.  T^n  erit  apud 

te  fierilisy^crc.  no  eft  preccptumrvtpatetinfpicicnti  cextum, 

fed  eft  qusdam  promifiio  fada  obfcruantibus  lcgem  ma- 

crimonijde  foecunditatc  prolis  habenda  :  ficutetiam  tcm- 

porc  euangdij  multiplicatio  prolis  perfonis  exifientibus  in 

matrimonio  rcputatur  bencficium  diuinum.  Per  hoc  tamc 

non  cxcludit  ur , quin  obferuatio  uirginitatis  fit  Deo  acce- 

ptior:qu£  tamen  reperitur  m  paucis  perfonis,proptcr  quod 

dicil  izluztor  W[ax.t.x\x.b.Suni  cunuchKjui  fe  caitrauerunt  prop- 

ter  regnum  c^lorum.  ejuipottft  capcre  c<7/j/<jr.q.d.pauci  talcs  mue- 

niuncur.Quod  auccm  oblbruacio  virginicatis  non  folum  tc- 

porc  cuangclij,fcd  ctiam  temporc  vetcris  tcfta.fiicrit  lauda 

bilis  &:  Deoacccpta,patet  percxempla,quia  Helias  prophc 

t.i'qui  fuit  valdc  j  crtcdus  &:  Dcoacccptus  virginitatcm  fer 

uauit,fieut  habctur  cx  vcrbis  Grcg.  hom.19.  fupcr  cuange- 

lia.Raiiasctiamij.Machab.i^.coinmendatur  de  hocquod 

propolitum  contincnti.c  tcnucrit .  Bcata  ctia  uirgo  Maria 

uotum  uirginitatis  cmilit:&:  fiindus  lofcph  f ponius  eius cu 

ca ,  uttcncnt  dodorcscacholici:&  camcn  .ndhuc  cracftacus 

ueccris  ccftamcnci.Paulus  cciam  apoftolus  cu  m  adhuc  elict 

lcgis  uctcris  xmulacor  &:  cuangcli)  pcrfccutor ,  uirginita- 

tcm  fcruauit,&:  fic  patct  qil  obicruatio  virginiutis  fuic  Dco 

graca  a  tcmporc  uctcris  legis . 

*  CAP. 


237 


ludicum:      Gap.  XII. 


238 


A 

n.i.An- 


.anuq. 


!emt  au 
iraim. 


1 1  popul* 
ii<  m«  pe 

B 


c  A  p.  xir. 

•^  Cce  aute^Tf^&c.  ■a  Zonaras  .  Ciim  Ephraimfra: 

irafccrentur  Gedconi ,  quod  ad  Ammonitici 

belli  focietatem  no  accerfiti  eflcnt,  ncquc  vl- 

l'  lam  eius  excufacionem  accipcrenc :  pugna 

in!ta,multosco- 

rum  cecidic .  C   A   P. 

.5«  lofcph.  Obij- 

ciebac  quod  btl 

lum  Ammcnita 

rum  eis  non  in- 

dicaffct,  fcd  vo- 

luiflct    fokis   SC 

prardam   habcre 

&c  gloriam  .  Sa- 

tisfaciebat  cis  , 

quod  noneosla 

tuiffet  cognato- 

rum   opprcflio , 

fcd  cciam  voca- 

ti  ad  auxiliii  non 

venilicnt ,  cum 

oportcret  eos  an 

te  prcccs  occur- 

rcrc.  Dcindcdi- 

cebat  ,qnodho- 

ftibus  iniuftcpu 

gnantibus  nop- 

fumcrent  relilte 

re:  cognatisve- 

ro  infcrre  bclla 

tcncarcnc .  Ec  in- 

tcrminacus  cft,fi 

non  ccmpcrarec 

a  talibus ,   Dco 


Hoc ad  vltimum  iudicium  rcf?i cndum  eft,  ffcundnm  illud  : Eos  qui noluerunt me 
_  regnaie  Jibi,adducitc  iSc  intciiic:te  couim  me  . 

S^^    ijCceautinfphraim  ortaeftfeditio  Natraf- 

eutes  cotra  A^ione  dixerut  ad  lephte :  Quare 

vadcns  ad  pugnacoiura  fifios  Ammon,voca- 

re  nos  noluilti,vtpergcremus  tecii  ?  Igitur  in- 

ccndemus  domum  tua.Quibus  illerefpodic : 

t  Diiceptatio  crat  mihi  &  populo  meo  contra 

filio?  Ammon  vehemens,vocauiq;  yos  ut  prieberctis  mihi  auxihu: 

&  facere  noluiftis .  Quod  cernens  t  pofui  aiam  ineam  in  manibus 

meisjtran/iuiquc  ad  iilios  Ammon ,  &  tradidit  eos  Dfis  in  manus 

meas.Quid  c6merui,ut  aduerliim  me  cofurgatis  in  pr^lium?  Voca- 

tis  itaq;  ad  fe  cundlis  uiris  de  Galaad  pugnabat  contra  Ephraim . 

b  PerculTeruntq;  uiri  Galaad  tphraim,  quiadixerat;  i  fugitiuusefl 

Galaadde  Ephraim,&habitat  in  medio  Ephraim  &  Manafle.  Oc- 

cupaueruntq,  uiri  Galaadita:  uada  lordanis,  p  quas  Ephraim  reuer- 

furus  crat.Cumq;  ueniflet  ad  ea  de  Ephraim  numero  fugiens,  atq; 

dixiflfet :  Obfecro  uc  me  tranfire  permictas,  dicebant  ei  GalaaditJc: 

Nunquid  Ephrath^us  cs  ?  Quo  diccnte ,  non  fum,  interrogabanc 

eumiDic  ergo  fcliibbolcth,quod  inccrprctacur  ipica.  Qui  reipode- 


C  auxiliance,  abcispccnas  cxigcrec. 


b  ^  FugttiuwsenG.xlaad,&i.  Chalda:us. Paraph.  Vos  Ga- 
Iaadicx,qui  fugiciui,accransfu2xertis  ,  quid  rcpucamini  in 
.  medio  Ephraim ,  &  in  medio  M.iriairc ? 
c  ^!«  D.c er^o S(.bihbolcth,&c.  R-DauidKimhi.Ro^.ibantvc 
proferrec  dictioncs  in  quib.cii  Schin,hoc  cft  f^cralTum  ,  q3^ 

Ephrac^-i  profer- 
XII.  rencq.ueruc,fed 

loco  ei' .  f.acucQ 
,pfcrcbanc,quod 
ccrcu  erac  indi- 
ciri,prolacorecf- 
feEphtareu,quJ 
culibec  id  vcrbis 
ncgarcc.  Ecfor- 
callc  aer  ipfe,  aiit 
influecia  iUius  lo 
ci ,  caufa  fuic  \\- 
lius  acuca:  pro- 
lacionis  . 
^  Atigu.Siillud 
quod  popui'  E- 
phrem ,  poftca  a 
lephte  dcbella- 
cus  eft,ad  iudiciu 
Dci,  q3  cric  in 
finc  ,relcredum 
efl,  ficuc  ipfc  Do 
minus  dicic:Eos 
qui  nolueruc  mc 
rcgnarefibi,  ad- 
ducice&mccifi- 
cice  coram  me : 
ncc  ibi  qtiadra- 
ginca  duo  milia 
qui  cecidcrtmt, 


YS 


I 


E 


Qiiarft.4p 

inlil 


b.Iud. 


t  abieftiipfi* 
Ephraim  ctti.<i 
vos  Gal.iaditg 
in. medio  E- 
phraiiii  S^  iii 
tnedio  M^nal' 
ic  .  ■■      ■^ 


vacanci  numero  commcmoraci  fint , 


Fugiti- 


ludick- 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

c  A  p.  xn. 

Cceautem.  Defcripta  tribulatione  &:modoli- 
bcrationis,  hic  confcqucnterdefcnbitur  im- 
pctus  feditionis.  Et primo  huiufmodi  fcditio 
dcfcribitur .  fccundo  tcmpus  tnum  iudicum 
fuccinde  fubditur,ibi :  Toii  hunc  /«.Circa  pri- 
mum  dicicur:  Ecce  autem  circ.IIli  cnim  de  hac  cribu  eranc  fu- 
perbi  &  gloria*  mundanxcupidi,propccr  caufam  di6"tam  fu 

f)crius  in  prin.8.c.&  Ideo  dolcbac  de  hoc  quod  vidtoria  ipli 
cphce  adfcribcbacur,qui  non  crac  deeorum  cribu .  &  idco 
qu^rebanc  occafioncm  concra  cum  di . 
1  A^o.woi.drc.mcnciebancur^vcpaccccx  fcquentibus:fcdgra 
tisquarrebanc  occafioncm  dinenfionif.  &;  patec  litera  vf- 
qucibi . 

3  To.anim.&c.i.nccc^vax.c  rcgcnte  cxpofui  pcriculo  vitam 
rneam  pugnando  cum  paucis  contra  filios  Ammon.fcquic''. 

4  Tugnabat  contray&c.cmns  caufa  fubdicur : 

5  Q^ia dixe.fu.&c.  quod  cxponunc aliqui  dc  lephte qui  fuic 
cicdus a  fracribtis  fuis.vc diJtum  cft  fupra  in  prin.i  i.ca.  fcd 
illud  quod  fcquicur  de  Ephraim,non  benc  cofonac  huic  ex- 
poficioni ,  quia  non  fuic  dc  cribu  Ephraim  .  &:  ideo  mclius 
cxponicur  de  populo  Galaad  -.  de  quo  fubdicur  : 

6  Ethabitat^&c.ly  habiiat .,non  cft  in  Hcbrxo :  fcd  fic  habct' 
ibi :  Fugitiuus  eil  Galaad  in  mcdio  Ephraim^  &  in  medio  Manajfe, 

^ idcft, 


idefi,  nulliusmomentieftatitrcputationis  incomparacio-    ,  .      .- 
ne  ad  hanc  cnbum  2>c  ad  illam,vc  cxponunc  Hcb.Ca:ccra  pa 
tcnc  vfque  ibi . 

7  Dicer.o'c.llh\drj4!nteypretat.fpi.nonc(\inHch.{cdappO' 
licum  efi  a  cranslacorc .  Hebrici  auccm  dicunt  quod  fchib- 
bolet  non  accipitur  hic  in  ifia  fignificationc :  fcd  pro  curfu 
vcl  impccu  aqua: :  quod  Gallice  dicic ///.  Schibbolech  enim 
cft  nomcn  xquiuocum  ad  vcrumque,  vidccur  camcn  magis 
quod  hic  accipiacur  pro  fcnfu  qucm  diciic  Heb.  quia  Ephra 
cxi  pcccbant  vt  permittercncur  cranfire  fiuuium  lordanis. 
&idcodchoccxaminabanc  eos  vcrum  cfiencdcEphraim 
auc  non .  vnde  fccundum  Heb.  fic  diccbanc  eis :  dic  fchib- 
bolech  (luuium  cranfibo . 

8  ^'«J-f.ChcbboIcc.Adcuiusinccllcdumfciendumjquod  .«  ll.  1  1 
apud  Hcb.Iiccra.s.duplicacur .  vna  vocatur  Schin  :  &  habec  j.  quod  intcr- 
forccmfonum  vbicunqucponacur,  inpnncipio,mcdioveI  precalfpica. 
finc  didum,iicuc  noQrum.s.quado  ponictir  in  principio  di- 

dionis  vcl  in  fine. Alia  uocacur  Samccli,  &  hibcc  calem  fo-  ■- 

num  ficuc  nofirum.s.qtiando  pronuncia  cur  ab  homine  lin- 
guam  blcfam  habcnce :  &:  foniis  cius  appropinquacad  fonii 
hccrx  qua:  apud  nos  fonac  c.  pro  qua  liccra  in  Lacino  ppni- 
tur  ch.  vndcadhtic  inantiquisabbatijs  qtiarfcquuntur  mo- 
dum  proniitiandi  antiquum  ficpronuntiant:  dicendo  M.1- 
cha:usvbifcribiturMatthx'tis.  Illiautcm  deEphraimvcl 
pcr  corruptioncm  lingux,  ucl  pcr  confuetudinem  pro  litc- 
ra  Schin  pronuntiabant  Iiteram  Samech:  ficut  homo  blcfiis 
pro  hoc  nomine  Simon  diccrct  Chimon.ideo  fubditur. 

•Ji   I   Eadcm 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

1  Ecce  autem .  Pcr  Ephraitas  qui  intcrprctantur  agcntcs,  fi- 
gnificanturclerici  cupidi  qui  non  fiudcnc  rifi  ad  augcdum 
pccunias  per Iiccs  &C  fraudcs ,  &  per  pra:bcndas  malo  ciculo 
acquirendas  ;&  fimiliccr  pcr  Ephraicas  incclliguncur  rcli- 
giofi  proprictarij .  Hos  igicur  uocauic  Chrifius  pcr  rephte 
lignincatus,ad  pugnamcontradi.ibolum  prccibus  dcuotis 
&  fantftis  cxhortationibus  &:  dodrinis,fcd  ipfi  noluerut  uc- 
nirc.Infupcr  &  domum  Icphte.  i.  ccclefiam  Chrifii  nitun- 
tur incendcrc ignc ciipiditatis,Iuxuria:',  &: ambicionis .  Scd 
P^''  Calaaditas  qui  accrui  tcfiimoni)  intcrprccantur,  confu- 
libilitcrdcbtllantur,  pcraccruosucrotcfiimonij  didxfa- 
crs  fcripturx  fisnificantur ;  pcr  qux  prxdi^ti  clcrici  ^  re- 

ligiofi 


ligiofi  uilcs  &:  confufibiles  dcclarancur,&:  in  tranficu  lorda- 
nis  ,idefl- ,  mortis,  iugulantur  itigulo  inortis  ;ctcrn.c.  Quod 
autem  per  lordanis  tranlltum  mors  figniftcccur ,  pacet:quia 
lordanis  riuus  iudicij  inccrprccacur .  Tocus  ucro  dccurfus 
uicx  prxfcncis  cft  quidam  dcfluxtis  ufquc  ad  cralicum  mer 
tis,quicftparticulareitidicium  hominis.  EccIeliaft.sS.c. 
Memor  eflo  iudicii  mei:Jtc  enim  crit  et  tuum,mihi  hcri.,&  tibi  hodie. 
Caula ucro  didx  iugulationis  cfi,  co  quod  in  finc uita-  non 
pofiimt  diccre  fchibbolcth,id  cf^,i"picam:que  abfolutc  fum- 
pta  fignificat  fpicaai  granis  bonis  plcnam ,  per  qiia:  li^yian- 
tur  opcra  bona  quorum  dcfcdluni  patiiicur .  fcd  diccrc  pof- 
funt  Chcbbolcth:quod  intcrprct.uur  fpica  p.ilcc:quia  fccmi 
dum  uentatem  dici  poITunt  fpicx  plcn;i:  paicis  uaniuds  &C 
cenodoxii". 

Tom.i.  H    4        I  il«r- 


239 


Glof.ordi&NicoIaidcLyra.        240 


^  a  Uii.  itatjue .' Au^.  Sicutilli    bat :  Sibboleth,  tcadc  ^ 

A  duomcnfcsproptcrlx.dicsfc 

t  fcnonpotc  nariumnumcrumfcx(t't.»tum 

ratficloqui.    fignificat,  ita hic  fcicies  fepte- 

narius  dudus  hoc  idcm  figu- 


litera  ipica  exprimere 
nonvalens:iktimcjuc  * 
apprehenlbm  iugula- 
bant,  in  ipfo  lordanis 
tranfitu.  htcecidcrunt 
in  illo  temporc  de  H- 
phraim    quadraginta 
«  duo  milia .    ludicauit  itaquc  lephtc  Galaadites 
Ifracl  fexannis ,  &  mortuus  ell ,  ac  fcpultus  in 
ciuitatefua  Galaad.    Poft  hunciudicauit  ifracl  ^ 
AbeiandeBcihlchcm  ,  cjui  habuit  triginta  fiHos  4 
fi:  totidem  fihas.     Quas  cmittcns  foras  mari- 

tis 


'O^ 

rat,  quantum  ad  fcxfeculi  ?t.i 
tcspcrtinct.  fcxics  cnim  fc- 
ptem  quadragmta  duo  funt, 
ncc  fruftra  iplc  lephtc  fcx  an- 
nis  populum  iudicauit . 


tis  dedit ,  &  ciufdcm  numcri  fihjs  fuis  acccpit  D 
vxorcs  ,  iiitroduccns  in  domum  iuam  .  Qui 
feptem  annis  iudicauit  Ifrael  :  mortuufquc  cll 
ac  fcpultus  in  Bethlchcm.  Cui  iuccciljt  Ahia- 
lon  Zabulonites  ,  &  iudicauit  llraci  deccm  an- 
nis ,  mortuufque  eH:  ac  fcpultus  in  *  Zabulon .  *  ^'" 

a    Mtliu$,Hellc  phaia  Thecuitfs  . 

Poii  hunciudicauitlirael  Abdon  iilius  Elel  Pha- 
raonitcs,c]uihabuitquadragintafilios  &trigin-  j 
ta  cx  eis  ncpotes  aiccndcntcs  fupcr  icptuaginta 
pulios  afinarum  :  &  iuciicauit  Ifrael  od:o  annis, 
mortuuicjuecilac  iepukus  in  Pharaton  tcrra:£- 
phraim  in  monte  Amalec. 


"  N~I  C  O  J.  A  V  S    D  U    L  Y  R  A. 

I  £iw/rt»/j./p».  quia  p;oIitcraSch:npronuntiabatSamcch. 

z  stathn.  pcrhocfcicntcsquodcHccdcEphraim. 

3  Toflhunc.  Hic  confcqucnccr  fcribicur  brcuiccr  tcmpus 

trium  iudicum .-  quorum  primus  fuit . 


4  ^//(p/;.ah.'isAbev^^hfandcIJt.chlchcm.  Hcbrari  dicunc  (^ 
iflefuicBooz,  fecundus  fiiit  Ahtalon,tcrtius  fiiit  Abdon. 

5  i^Mi  /;.i.r/«.r(/r4.i.mulos,fecundij  transla.if^am,  ly  afmarun, 
non  habctur  in  Hebr.Eo:&:  pcr  hoc  intelliguntur  cqui  iuuc- 
ncs  tortcs  6c  cledi :  iicuc  dictum  fuit  fupra  x.c.dc  filijs  lair. 


Zi.r.aatiq. 
ca.1]. 

B 


fn  lib.Iudi. 
eap.8. 

c 

tuc.i.c. 
Mitt.  t.d. 

Deut.jj.c. 
Niun.tf.  i. 


C  A  P.    XIIJ. 

Ryrfumque  lUij  Ifrael ,  cJrc. 
b  Erat  avtem.  'fi  Icfc- 
Ehus.  Quidam  Miinuc  de  tribu  g 
)an,  inter  paucos  cgrcpius ,  &: 
pattia:  line  dubio  prinius ,  ha- 
Duit  vxorcm  forma  pulcherri- 
mam,  &:  qux  inter  cctum  com 
prouincialcs  forniinas  cminc- 
oat.  Et  cum  filios  non  haberct, 
grauitcr  fcrcns,  Dcum  pro  cha  b 
ra  fuccefirionc  rogarccocpit ,  in 
iiiburbano  fuo,in  quo  frcqucns 
crat  cum  vxorc . 

Ilidor.  Samfon  habet  c^ux- 
damintypum  Chrifii ,  quod.f. 
ab  angelo  naciuicas  eiusannun- 
tiacur  .  Sic  cnim  angelus  domi- 
ni  ait  ad  virginem  Dci  :  Maria  c 
inue.gra.api'd  Dcum.Ecce  concipies 
in  utero  cjr  par.fil.  &c.  Nazara;us 
quoque  dicitur  Samfon.iV  de 
Chrifto  di^ii  cfi  :  quonurn  'b{a- 

.  %ariius 


C  A  P.     XIII. 

VRSVMQVE  filij 
IlraelfecerCit  maluin 
cofpedlu  dni,  c^ui  tra- 
diditeos  inman'Phi 
lifthinorii  quadragin 
ta  annis.Erat  aut  (q,da 


^jirxus  vocabitur:  Libcrauic  Saso 
filios  Ifrael  de  manu  holhii ,  & 
Chriftus  populii  fuumapecca- 
tis  corij.Samfon  incerprct.iC'  fol 
eoru.tx:  de  Chrifi-o  didii  cQ  per 
prophetam:0r;cf7<r  vobisfoltujii-  MAaa 
tiji:  cr  f-iniias  in  pennis eiiis. 
C  'Nec  immundKTn.  Augufl-.  Im- 
mundum  efidifTolutiodifcipli- 
nxqucE  clle  ccrpcrac  in  Ifracl : 
6c  iam  ad  ca  maducanda  eos  la- 
befcccrat:  qua:  Dcus  in  anima- 
libus  prohibuerat.  iam  enim  c- 
tiam  ad  cultum  tranlibaiic  ido- 
lorum . 

Procopius.  Cumfpiricus 


inJ 


virdeSaraa&dcitir-  j 
peDan  ,  noie  Manuc  hiis  vxore  ftcrile  cui  ^ 
apparuit angelus diii,  &r  dixit ad  ea:Stcri]is 
cs  &  abfq;  liberis :  fed  cocipies  &  paries  fi- 
lili  Caueergonebib3sviniiacficeram,ncc  7  fanctus  fcric^acem  S5fonirprius 

immundu  Q cqua  comedas.t  qa  cocipics  &      ^^=^bcrec  cognicani  ,  a  viuo  ac 

/-..-^f^  *  ^  9  vinetis  iplum  lumt  abfrinere, 

parics  hliu,cuius  notanget  caput  nouacu-  ^^  nc  ad  nacumk  m  furorcm,  vi- 

la.  Erit enim  Nazara:'  Dei  t  ab  infantia fua  j ,  nolcnco afcito ,  concrapropin- 
&exmatrisvtero  :  &  ipfe  incipietliberare  ^^^rpScT.^^"""''''  "''^" 

^"    I    Q-^£ 


t  inf.  I 

Ciu  i 

F 


Diuifie. 


NICOLAVS  DE  LYRA.    CAP.  XIII. 

RVrfumquefi.  Hic  defcribitur  fcpcima  cnbulacio  ,  qux  fa- 
iLla  cft  per  Philifihsos.  Ec  primo  ponitur  tribulationis 
pondus.fecundo  liberationis  modus  ,  ibi :  Erat  autem  (/iddam 
yir .  Circa  primum  ponitur  filiorum  Ifrael  culpa  renouata , 
cumdicitur: 

1  i\urfumcjuc.  &  fubditur  pojna  infiidta,  cum  dicitur : 

2  <^tra.  Ifli  quadragintaannicoputanf^atpc  Samfonis&: 
Heli^quia  per  Safoncm  non  flicrunt  filij  Ifracl  oino  libcrati 
dc  feruitute  PhilifihinorUjlicei  relki^a  fiicrit  cyranis  coru. 
5  £r4f.Hicpfequcccrponit'libcrationismodLis.  vbiprimo 
dc  fcribiC'  ducis  coditio.fecundo  inuafionis  occafio.  c.  i  ^.ccr 
tio  bofiium  debellacio  c.  1 5  .ibi:C«i  Safon  nfpondit.quarto  ip- 
fiusSamfonismors^CGfummarioc.i^.Circaprimum,  pri 
mo  defcribiturdiiciscoccpcio.fecundd  cii!S  naciuitas  &  c6- 
dicio,ibi:Pe/)frir.Circa  prinuim  fciedum,  q,  macer  Samfonis 
eratlicrilis,&: idco nonconccpitcum  vircurc  naturec.ancu, 
fcd  virtute  naturij-  pcr  giatiamadiuta:.Cuca  quani  gratiam 
primo  dcfcribjtur  aununtiano angcli .  fccfido  rclatio  vcrbi, 
jbi:iii«<8  cHtn  venifiet  admoruum  .  tcrtioconfirmatio  fadi,ibi: 
Orauit  itaq; .  quarto  oblacio  Ihcrificij,  ibi  :  Dixiiquc  ita  Manne. 
Circa  primum  ponicur  condicio  pacris ,  cnm  dicicur  : 

rir 


4  yir  de  Saraa.  nomen  ci^  loci . 

5  er  tie  siirpe.whi  apparet  eius  cognatio. 

6  iicibens.ln  quo  oficnditur  impedimentii  ex parte  matr is, 
vt  conccptio  pucri  fic  magis  mirabilis.  fcquicur : 

7  C(j«ce>tjo,c^c.Siccradicicuromnispocus  inebriatiuus  . 

8  lS{ec  immundhm.xd  elt,  illa  qua:  dicuntur  immuda  ad  efum 
fccundam lcgcm,prout dctcrminatur  Lcuit.i i.c.prohibe- 
turcnimcomcdcrc  &:  bibere  illa  qua:prohibcnturNaza- 
rxif^.Num.6.cuius  caufa  fubditur . 

9  Q^ia  cowci.gratia  adiuuantc  naturam. 

10  C«/(««o«f.i.  quia  Nazara;i  temporefu.-r  confecrationis 
non  poteranc  mdi.vc  habccur  Num.6.c.lfte  .luccm  Samfon 
fiiic  confecracus  pcr  cocam  vicam  fuam.idco  fubditur : 

1 1  Erit  enim  7^.?.  N6  el}  intelligendu  per  buc,  q,  fueric  fan- 
dific.mis  in  vccro;licuc  loa.Bapcifla  g.adccalib.fan^tificacis 
tcnct',q7  non  pLTcaueruc  mortaliter.  lcd  itia  cofccratio  intel 
ligit  per  donu  torcicudims:quefuicqu^dagfagratis  data.iS: 

gotclt fiare  cum  pcccato  nKrc<-:!i ficuc  & donii  prophecia;. 
,c  fuic  daca  Samloni  pro  cohfolatione  populi :  idco  f ubdid 

12  Et ipfe incipiet  /;^<).c  r.Ecdirituri.';ci//;e/:quianonlibera- 
uic  complece,vc  fupra  diCium  cft . 

r  Qz'* 


M  O  R  A  L  I  T  E  11. 

I  i{urfumt};  filu.  In  hoc  capiculo  agit"  de  coccpcionc  Samfo- 
ni«  &:  eius  naciuicace  ad  libcrandum  populum  1  racl  dc  ma- 
nu  Philiflhinorii .  Pcr  Safone  vero  qui  incerprccacur  fol  co- 
rum,lignilicari  poc  diis  nolicr  lcius  Chriftus:de  quo  fcribic' 
Mdh(:b..^.a.Orieturvob!stimetibus  DeHmfolikiiititi.iitticmco 
ccptusSamfonis,ortus&viuendimodus  fuit  pcrangclum 
dcnuntutus,vt  df  in  hoc  c.i  ta  f  uit  de  dno  nolho  Icfu"Chri- 

fto.vc 


fto,  vt  habctur  Luci.Per  hoc  aucem  o,  Samfon  vxoremno 
accepic  de  filijs  Ifrael,  fed  dc  Gcncilibus,  lignificacum  fuic, 
quod  Chriftusaccepturus  erac  deGecilibuseccleliam  fibi 
Iponfam,  reliiStis  Iuda:is:  paucis  camcn  cxcepcis  qui  fibi  ad- 
ha:fcrunc.  quod  aurem  modicum  cft  frequcncer  non  com- 
pucacur:propccr  quod  Ofcc  i.  dixicdominusdeGccilicacc: 
yocabo non  diLeCiam  meon/.Ec  Malach.  i.C/ii  onufolis  vfifc >id 
occafim  magnum  eji  nomen  meimi  in  Centibns.  Ethoc  diffufc  cra- 
6tac  Apoftolus  ad  Kom.^. 

I  Mo* 


2  41 


ludicum.      Cap.  XIII. 


242 


1  diitu.  Etquod 

2  lcgicurdidtu.r;» 
fc  incipkt  Jaluum 


3 


fua 


4  faccre  Ifrael  dt 
manu  Vbilillbiim 
non  cil  a  mulic  tdfcit. 
rc  memoratu.  t  Gcn.if  g-. 
Alig,d  crgo  no  *•«*  »•''• 
dixic,quodau- 
diiiiCj&camcn 
nihilcredcnda 
ell  dixiflTc,  qd 


5 


^  aQuxcum.-^    LanfrancusCancuar.Sacricodiccsrcsquaf-       rixfecundum  figuracfivirjiniras.EcqJait;  Crftf<?,«eW««»«  D 

fci/7<w,^2rc.myflica pr^>pnr.-,iio cii,  in  his  vcrbis  inccUigenda. 
Spirit-ts  f.tntlis  fupernettiet  in  tc.y-c. 

Augu .  Quod aic  mulicr didum  fibi  ab  .mgclo :  ijuoniam  iPjf  **'  ^*'  '^ 

'i<lax^r£i'.s  Dei  critpucr  a  vcnirc  vfjHc  ad  dicm  mi)r:isfit£,non  le- 

gicurabangelo 

Ifrael  de manu  Philiflhinorum.  Quas  cum  veniflet  ad  iriaritum  fuum , 
dixitei,  virDei  venitadmehabens  vultum  angclicum  terribilis  ni- 

Au^Hill.Hoc  fcriprurii  ruperius  tscint- 

mis.  QuemtciiinterrogafremjquiselTetj&vndevenifret,  &ciuono- 

mine  vocaretur,  t  noluit  mihidicerctfed  h<>c  trcfpondit :  t  Eccecon- 

cipies&pariesfilium.Cauenevinum  bibas  nec  ficcram ,  &nealiquo 

vefcaris  immundo .  Erit  enim  puer  Nazaricus  Dei  ab  infantia  fua ,  & 

ex  vtero  matris  fua;  vfque  ad  diem  mortis  fuae .  Orauit  itaque  Manue 

dominum,&  ait.  Obiccro  domine  vt  vir  Dei  quem  mififti ,  veniat  ite- 

rum  &doceatnos,quiddebeamusfaceredepucro,quinafcituruseft.  6  noaadiuir.Sed 

Exaudiuitque  dominus  deprecantcm  Manue ,  & apparuit  rurfum  an - 

gelusdominivxori  eius  fedentiin  agro.   Manueautem  maritus  eius 

noneratcumea.  Quxcum  vidiifetangelum,  fefiinauit  &:cucurritad 

virumfuum,nuntiauitqueeidicens.Ecceapparuitmihivirquemante 

videram.Qui  furrexit,&  feciitus  eft  vxorem  fuam,venienfq;  ad  virum 

dixitci.Tu  esquilocutusesmulieri  ?  EtillerefponditrEgofjm  .  Cui 

Manue.Qu^ando,inquit,fermo  tuusfueritexpletus,tquid  visvtfaciac 

puer,autaquofeobieruaredebebit?  Dixitqjangelusdomini  ad  Ma- 

nue.Abomnibus,qua:Iocutusfum  vxori  tux  abftineatfe,  quicquid 

exvineanafcitur  noncomedat,  vinum&ficeram  non  bibat ,  nuUo 

vefcaturimmundo,&quod  eipra^cepi,  impleatatquecultodiat.  Di- 

xititaquc  Manueadangelumdomini,Oblecrote  t  vt acquielcas pre- 

cibus  mcis,&  faciamustibihardumde  capris.  Cuirefi[ionditangeIus  10  vndc  eft  hoc  t , 

Si  me t  cogis,non  comedam  panes  tuos,fi autem  uis  holocauftum  fa-  "  ^j^'°j^  vTfeml 

cere,offerilluddomino.   Etnefciebat  Manuequod  angelus  domini  ,j  nonafccndcrec 

eflet.Dixitq;  ad  cum. Quod  efl  tibi  nome,  ut  t  fi  fermo  tuus  fuerit  cx-  ^4  '" capuc cius,vc 

1         L  -.7^   ■w       r        1-     .v.r->  I  r  vmum  &  licc- t  cuB. 

pietus  honorcmus te?Cuiille  relpondit .  t  Cur qua^ris  nomen  mcum ,  ^^  ram  non  bibc- 

rec,  hoccnim 
diu  macrcs  habucruc,cmncs  fide  promcrccc,fuperno  mune      toca  vica  fira  obfcruauic  Samfon,quod  illi,qui  vocabant^^Na- 
re,dcficiecjnatur^"dacifunc,&:mtattisfuis  Chfidominifi-       zarcCiccrcis  dicbusobfcruabanc  viuentcs^votumq^rcddeces  5^^     coatra 
guram  prgculcrunt.  Mulieris  icaque  huius  ftcrilitas,  B.Ma-       b  -jc  siuishoLocaullitmf<icere,&c.hx.\\mni\\xs.  Solius  ruimi-  Arrianos 

rix 


a  Qjitecum.^  LanfrancusCancuar.Sacricodiccsrcsquaf- 
libecvocancnominibus  illarum  rcrum,ex  quibusfiunt,fcu 
qu.x  cffc pucancur,  fiue  quibus  ahquo  modo  iimiles  exilific. 
Abr.tha  cres  viros  vidilfc  lcgicur,  cum  efientangch.Et  i  li- 
broIudicu,mulierfterilisad  viriafuumdcangclodicit:  ^/r 
Dcirenitad  me. 
Etpaulotpoft: 
Eccc  apparuit  mi 
hi  vir ,  (juem  vi- 
deram  ante ,  nc- 
fcicnsquod  an 
geliis  Dei  cifct. 
•ii  lofcphas  . 
Apparuitcian- 
gelus  Dci,  pul- 
chro  iuucni  fi- 
milis,&  ^ccro. 
•i«  Rupcrtus. 
Samfonis  om- 
ncs  funt  adtus 
miiabiles,ma- 
nifeilum  in  fc 
diuinxvirtutis 
velforutudinis 
opus  cxprimcn 
tcs.Ncq;  enim 
opcra  funtho- 
minis ,  fcd  Dei 
mirabilia  facic 
tis  .  Sunt  au- 
tcmnumcrofc 
pccm.  PrimHS 
acius  cft ,  quod 
angclico  mini- 
ftcrio  prxnun- 
tiatc,Nazargus 
S  muliercftcri 
li  natus  ci^,&c. 
la  ex  hoc  ipfo. 
m.ignis  £c  pri- 
mis  coparabilis 
efipatrib^Ifaac 
& lacob, & lo- 
fcph ,  g.  ficrilcs 


fcripturi  poci* 

no  oia  vcrbaan 

gcli  pofuilTc^cu 

ipfum  mulicri 

loqucntcm  in- 

fercrct.Ideo  au  g 

tcm  divLtum  eft 

a  ventre  vfque  ad 

diem  mortisfux. 

ga  Nazarei  di-  ,        ,      . 

^uurmle   LnlnP 
7  gevfq;ad  tcm  ri,&opuse.^ 

pus,qui  uotum  Hebr. 

habebant,  fecu 

dumea,  q  fcri- 
S  ptura  pcr  Mo- 
p  fen  prgccpcrat  p 

tardes   hi^ 
quantulu  . 


nis 


N  ICOLAVS    DE    LYRA. 

1  Qj4£  cum  veniffet.Hic  confcquentcr  de  fcribitur  relatio  vcr 
bi,quia  mulier  ifia  rctulit  marito  fuo  pr.Tdi>:ia  dicens  . 
3  /^ir  Dei  vcnit  ad  me,\d  efi,  angclus  in  fpccie  viri ,  nclcicbat 
tamcn  mulicr,quodclIetvcrcangelus,  crcdcbat  tamen, 
quod  eilet  a  Deo  miilus . 

3  Habens  vultum  4«^t-.ideft,fplcndiclum  vltra  confuctum  ho 
minum  modum . 

4  Tcrribilis  nimis.,&c.idc{i  vcncrabilis  &  reuercdus,ficut  Gc 
ncf  zS.d.dicitur.i^^aw  tembilis  efi locus iUe:non  eji  hic  aliud ni- 
/i  domus  Dciporta  cfti.Cxtcra  patcnt  ex  diftis . 

5  Orauic.Ric  confequcntcr  ponitur coniirmatiofa£lipcr an 
gclum,fccundo  apparcntcm  ad  preccs  Manue,&:  patcc  lite- 
ra  paucis  cxccptis,qu9  difcurrentur . 

6  Doceat  noj.Licct  cnim  angclus  dixilTct  mulicri  a  quibus  ca 
ucre  dcbcrct,hoc  tamcn  non  dixerat  dc  puero  nafcituro.,  io 
fcquitur  poitca  . 

7  ./ftow«i^«jquiah(gcabftincntiainiun6tacrac  mulierira- 
tionc pucri,&:  ideo  multo fortius  pucro  crat  a talibus  abfti- 
nendum,alitcr  tamcquam  matri ,  quia  cum  cilct  Nazurcus 
pcr  totam  vita  dcbcbat  feruarc  legcm  Nazarcorum  omni- 

-  "  bus 


bus  dicbusvitxfua:",  mater  autem  vfquc  ad  natiuitatcm 
pueri  tantum. 

8  Dixit itaffue .  Hicconfcqucntcr ponitur  obLitio  f?crificii . 
Manueenimcredcb.u  cum  qni  ei  loqucbatur  clfc  hominc, 
&:idco  voluit  ciofierreprandium,dicens  . 

9  Faciami!s,]dctt,pwpircmus  tibi  ad  comcdcndum . 

10  H£dum.,6c  pcr  hoc  intclliguncur  alia  in  prandio  ncccfla- 
ria,vcpanis5dvinum&:  fimilia. 

X  r  Ci'.i  refpondit.quis.  cibo  non  indigcbac . 

1 2  Si  me  co^ij.ideft,ii  vcUcs  mc  cogcrc,  non  comederem . 

li  Si  autem,id  cft,illa  quzacculifti  ad  honorcm  diuinum  in 

ccnderc. 

1 4  Ojfer illud,  pro  bcneficio  quod  cibi  ex  parte  eius  annun- 
tiaui . 

15  £rHf/«c.quiatalianonobtuliiIetei  adcomcdc(ium,fcd 
crcdcbat,quod  eilet  a  Deo  miifus ,  &:  ideo  non  peccauit  ot- 
fercndo  iacrificium  extra  locum  tabernaculi  dc  pr.cccpto 
vcl  pcrfuallone  illius,qui  eratnuntius  Dei.Scquitur  . 

16  Curtjuxris nome meum.ln  Hcbr(j*o hctur,quod cft cclatum 
vcl  ignotum.QcIcxponuc  Hcbr(ji,diccntcs,q5  noia  angclo 
ru,qui  mittunt'in  niiinifteriLi,vanantur  fccundu  lcgationes 
ad  quas  mittiit.ViiEf.^.b.angcIus,  q.  miilLis  cft  ad  purgadu 

•''■■  labia. 


MORALITER. 
t  Moralitcrautcmper  Samfonemfignaturbonus  dodtor, 
vel  prjcl.uus,vita  &:  dodrina  ficut  fol  illuminans  ccclcliam. 
Et  licut  dc  Samfonc  dicitur^qtl  no  comcdac  aliqd  i  mmun- 
au:lic  talis  dodor  vcl  prxlatus  non  incorporat  fibi  mortale 
peccatum.Similiter  licut  dc  Samfonc  pra:cipitur,quod  non 
bibat aliquid  incbriatiuu:  iic  doclor  vcl  prxlacus  non  dcbcc 
aiiquid agcre  quod  iit  cxtra  mcnfuram  rationis  rcctc.Ebiic 
^  enim  dicitut  ab,c,quod  cft  cxtra,  Sc  bria,quod  cft"mtiilu 

ra. 


Nomimmi  an 
gelorii  varia- 
tio. 


ra.Samfon  ctiam  acccpit  vxorcm  dc  filiabus  Phililthinoru, 
vt  pcr  hoc  fibi  darct  occifio  pugnandi  concra  cos ,  vc  habc- 
tur  in  ccxcu.Sic  bonus  dottor  ucl  prxlacus  accipic  iibi  fapicn 
tiam  Gentilium phi]ofophorum,,qua;  dici  potcft  cius  vxor. 
Namdcfapicntiadicitur^Sapicncix.^.a.  Hmc  quxfiui  mibi 
fponfamaJfumercy^pcT  ipfam  habcc  occalioncm  pugnan- 
dicontrainfidclcs  &  h^ncticos  ,qui  racionibus  fophifticis 
inuoluunt  catholicos  limphccs  i.tpicnciam  philulophicain 
ignorantes. 


243 


Glorordi.  &Nic.deLyra. 


244 


^  niscftadorari,ncq;  idabangclisignoracur,q,qiianquacx- 

A  tcros  g}oria  cranfcenJ.mt,crcaciiras  cn  fe  clfc ,  ncquc  i  claf- 

fibu^  adorandoru,  fcd  adorantium  agnofcunc  fc  compucari 

dcbcre.PacrcmccrtcSafoniv  Manuc,uolenccm  facrincium 

oHcrrc  angclo,angclus  prohibuic  h;$  vcrbis,  7\^3  mihi^  fcd  Dco 


Auguft.Qu^id  cft,quod  poftquam  manifcftatus  cfi  Minue   T> 
&:  uxon  ciiis  ant^clus,  qui  cu;n cis  ioqucbacur  ,  dicic  Maiiac;  Q  nft. 


B 


offtrto .  Dom  nus  concra,  ec:am 
3b.ingclis  adoracur. 
a  Tiiiic  ita<i,.  Augu.  Quod  di- 
cic  fwnpcura  igno^fatlc  Manu;- , 
qu  >d  angclus  domini  ci\,  nwni 
tclium  clt cciam  vxoicciushi)-  b 
ipincmcrcdidiirL'.  Qiiod  crgo 
Cl  dty^ Xyvi,Mf,nht;.i4  uaic  libi:  ^ 
fMiAmn  in  lolpc  J^i  t:to  httium  c.t-  ^ 
frarum ,  tanquam  h.^mincm  in- 
uicaui  c,f.  iliccc ,  vc  h  jc  cum  :!Io 
ep'il;irccurQUod  f.icn.Kiu:n  fc- 
ciirccNam  taccrc  h:  1  i;n  non 
folccdid ,  nili  cum  liicnticiuni 
jficlllecciamica  rcfpjdic, //«.»1  d 
ficeris mthi ,  >ion  oiifidnciibo  dep^- 
vibus  tuis:\bi  oftcndicfj.idcpu- 
las  fiiiirc inuicacum  Dcindc ad- 
didic.Et /ifecifis  holocaidum  ,  do- 
mno  otferes illud ,  quia  fjilicccil- 
Icdixcrac  yfaciimns  in  confpetlu 
tiiobjtdum  Cifprarwn.M  m  autcni 
omne  facrificiii  holocauftuin, 
nam  dc  holocaulto  non  m.mdu 
cabacu'-,  quia  cocum  inccnd  jba 
tur,  i\:  idco  vocabacur  holocau- 
fluni .  Sed  angclus  cc;am  non 


nuuducacurus  ,  holocaultu  po- 
tius  ficri  monuic,  non  camcnli- 
bi,fcd  dom!no,qui.i,fciliccc,  If- 

r.icl  confucucrac  illo  ccmpore  faKis  diis  facrificarc ,  vndc  &: 
tuc  Dcum  olicndcraCjVC  cradcrccur  inimicis  per  40.  annos. 
b  -je  Cun.ji  ji/cc«rfcm//<iwi/«ti,crf.Iofcphus.Aiiti,ckis  virga  14. 
icne^ac  cccigic  carncs ,  6c  ignc  protinus  cnucancc ,  carncs 
cuui  panibusfuncabfumpci.  Tunc  angclus  fupcr  tumu,qua 
lim  curiu,ad  cxium  afcendere  vidcbacur. 
Llh.  t  Mj-  c  j^ijorf.Gicgo.Qiiid  ci},quod  ad  vilioncmangeli  vircft  ti- 
taU.jj.  midus,mulicr  audax ,  nili  quando ca-krtia  nobis  monllran- 
tur,fpiricus  quidcm  paiiorc  fe  concucic  ,  kd  camcn  fpcs  prx 
fumic  Indc  cnim  fpcs  ad  maiora  audcnda  erigic ,  vndc  cur- 
baiur  fpincus ,  qui  caqu.ciupcrnafunc,  pnorvidcc,quia 
cumalciorafecictorumcclcltiumlic  lcu.ica  mcns  confpi- 
cic,cuod;a  humanarum  vinum  lolidicas,  concrcmifcic. 
Orat.  insjftid  M»teiaarie.  -fi  Nazianzcnus.Primo  puigari  oporccc,  in- 
Ipikiumini^  dc  cfipuricate  vcrfari,U  nobis  accidere  nolumus,quod  Ma- 
C  nuc  ciicnit,cumin  Dci  incidillctimaginationem,&:diCcre 
nolumus.Pm««joM«//fr,(7«(»«/a»j  Denmvidtmus.  ■ 
■V  Procopius .  Sufpicacus  eft  iManue ,  non  angclum,  fcd 
Dcum  fc  u.diile  .  Quocircavidimamnoncodem  lociob- 
tulic,vcrum  fupcrpcuam  ,  quxlignificauic  Chnlium  .  At 
qut.  mo  angclo  cognico,  dcnuo fc  Dcu uidiflc  dixic  i  Vcl  in 
icg.ico  lcganccm,ucl  magni  conlilu  angclum  innuic.  Ce- 
tccuin,mulicr  uuouidcturprxrtancior,acidcopnmociui- 
lio  obcingic,ac  pcr  cam  maricus  dcmum  uidic ,  qucm  bono 
animoclleiubcc . 

Aug. 


\xxon,'norte  moriemur,vic.Pvo  co,fcil.ccc,quod  fcripcu  ell.l\_<7 
mopo:  f.tciem  rnram  vide^e  C7"  v/.ifcf.Opinabancureigo^uC  ho- 
mincs  DiHim  fe  uidi(Ic,caco  uciquc  miraculo  fa£lo,  quod  iii 

ignc  facnficij  ftccic,qui  cum  il- 

*  quoJcAmirnbile>Tuliticaq;Manuch?aa  ,  lisp-^ufquili  homo  loqucba- 

i  •    «    I  .         "      ^        I    ■    I  -       car.  Sjd  Dcum  in  ;mgeloancc 

decapris&iibameti.&rpoluit  luperpara  z  ,3^^,  ^,  ipium  .ingdimKippcl- 

ofFerenstlno.quifacitmirabilialplcautem  ^  lab.anc,liccnim  lcripcumcll. 

h   e  •       •    ^    -.L.,«s    r^,..,,/T  -.r.-».-. -l/.r.^r  '^  Et  fioi.pritManuch.uium  capra- 

b  &  vx  >r  euis  uuuebant .  Cumq;  afcendcrct      ,,iJ^,ufacrtficium,&olnunt 

flammaaltaris  inc^lum  ,angclusdnipari-  ^  fHpr.ipctram  Domino  mirMliaf.i- 
2  terinflamaalccndit.Quodcuvidilkt  Ma- 

nuc  6c  vxor  eius,proni  cccideriic  in  tcrram, 

6c  vltra  eis  non  apparuit  angclus  diii.Sratim 

quc  intcllexit  Manue angeiu  domini  clTcjSc 

dixitadvxoremfuam.  Morre  moriemur, 

quia  vidimus  dominum .  Cui  rndit  mulier . 

Si  dominus  nos  vclietoccidcre ,  de  miDib. 

noftris  holocauftu  &  libame  ita  non  Llcc- 

piirct,ncco(lendiirctnobishecomnia,'ne- 
c  queeaqu^IuntveturadixiHwt.Pepcriciciq; 

filium,&  vocauitnomcn  wiusSamfon.Cre- 
f  uitq;pucr,&benedixitci  dominus,c?picq; 

fpiritus  domini^elTe  cum  co  la  calhis  Uan, 

inter  Saraa  &  Efthaol. 


^  c'enti,  &  MiViiic  ^  vxor  tiiis  cx' 
feXlah.int,  &c.  Hiscrgoucibis, 
quii  non  dixic  ,morte moricn;u> , 
quiauidimus  angclum  domi- 
ni,fc'd  oam  vidimus,ox\z\.\x  qua: 
ftio  .  Vcrum  inangclo  incclli- 

6  gcbanc  Djum  ,  an  cundcm  an  - 
gclum  uocabanc  Djum  .  IUud 
cnim  ccrc!um,quod  Dcum  pu- 
taucrant  ,qui  cratangclusdici  £ 
non  potcft  apcrtc,  diccntc  fcri 
^mra.  Tunc  coi^noiut,'f»ia  an^clut  f 


■7 

8 


dominitfi,(cdanck  mecucbanc  "P"'  , 
morcem  ?  Non  enim  lcripcum  ^^^J^} 
cracNjmouidccfjcijm  angc-  br*. 
li  6c  u;uec  .  An  ucl  in  hoc  iplb ,  frob 
quad  in  angcli  prcfcncia Dcii 
cognoucrac,  M;^nue  ica  pcrcur 
bacus  cli  ,  uc  morcci-nci  mcrcc? 
Qnodauccm  illi  uxor  rclpodic 
Si  pcllctdoffiinns  mortificare  nuj , 
nonaccepiffadcmanu  noflra  holo- 
cauUa  &  facrificium,nec  illuminajfet  hxc  om.'u,led  audita  feciffet 
hxc  «o^;.f,ucrum  ipfum  angelum  crcdidcrunt  accipiflTj  facri 
ficium,quiauidcrunccuminfiammaalc3nsfteciinr,  an  pcr 
hoc  inccllcxcrunc  acccpilfc d jniinum,  quia hoc fccic angc- 
lus,ut  fc  o(!cndcrec  angclumfQuodlibcc  horum  fiCjiam  an-      • 
gclus  dixcracSi auccni  facis  holocaultum,  domino  ottcr  il- 
lud.hoc  ci\,^on  ,n>hi,fiU  uoutuic,  Qluod  ergoftecic  angclus  in 
alcaris flamnia,m  igis  incclligcndus  cft  lignilic;ilie  illum  ma 
gni  conillii  angcluni  m  tbriiia  fcrui.i.in  hominc,  qucni  fu- 
fccpturus  craCjUon  acccpturum  facnficium,fed  iplumlacri 
ficium  tuiurum.  p^^j^j 

c  -jc  'y^(/.t>7j»j.7;^/i«r»i,(7<c.  Ambrofius.Sanifondiuiuapro-  ^gjp 
mifrionc  gcncracuSjSpiricuin  coinicancem  habcbacSic.n.le  f 
gimus.i^id  bcncdtxit  eotti  Dominus,jr  c^pit  fpiriius  Uotnmi  comi- 
tur:  t  ■/»  < .'  in  caili  a  &c. 

f  CepicqucSpincus,  oic. Choldi^us.paraph.  Cccpit  Spi- 
ricus  •orcicuJinii  domiiu  roborarecum m  caflris  Dan.  Alij. 
Ccpic  Spinius doinini per vices adjile  ipli,vel pjr  viccs  agi 
tarjcu;n. 

•J«  Rupcrcus.S.7mfon  incerprecacur,  fol  corum.  Quis  auccm 
Chnltum  ncfjiac  folcm  vcrum,eorumjq'ii  habcncoculos  » 
6i.  in  cduin  .ifpiciunc  ? 

4:  lolcphus.  Crck  cbac  puer  vclocicer,&:  cam  pcr  abflinen- 
tiam  ciborum,quam  capiiiorum  rcnuliionem,  prophcta  la 
lucurus  agnofccbacur  .  ^ 

^  CAP. 


NICOLAVS  D£  LYRA. 

•Je  labiaEfaizcumcilculoardenci,  nominacur  ibi  Scraph  , 
cum  tamen  116  cflcc  dc  ordiiic  Seraphico.  Angcli  auccm  dc 
fucunsad  qu.e  mic  cendi  fuiic ,  non  h.ibct  pra;cogniCionem: 
nili  quando  Dcus  rcucl.ic  cis  :  qua;  rcuclacio  fic  iccunduin 
formam  fu^-  volunc.icis.  Ec  idcoangclusdixicnomcn  iuum 
cllcocculcum :  quia  nclcicbacad  quid  de  fucuro  nucccndus 
erac  .Alio  modo  pocclt  exponi,quia  fecrcca  Dci  C)c:;mgclo- 
rum  non  func  hommibus  rcucianda,nif  1  quancum  Dcu  pla 
ccc. 

I  r«//f.Ideft,liquida ,  qux  cum  carnibus  holocauftorum 
oflcrri  folenc,prouchabccur. 
%  Et^ofuit.  vccns  ea  pro  al  can. 

3  O^crens  Domino.ln  Hcbnco  habecur  :  Offcrcns  domino &; 
mirabiii ,  vcl  occulco  ;id  tacicndum  :  quia  Manuc  non  crac 
dc  gcncrcfaccrdocali:  &  idcoadcumnon  pcrcmcbac  ofier 
rc  iacrificium,  fcd  obculic  maccriam  facnficij  ci  qui  fibi  lo- 
qucbacur  in  nom.ne  Dci ,  qui  dixerac  nomcn  fuum  cflc  mi 
tabUc  v€i  occuituni,:  vc  cx  Uia  matcna  taccrct  Deo  facrifi- 

cium, 


ciu,quia  prophccas  loqucccs  in  nominc  diii  potcranc  oflcrre 
auchoiitacc  cius  jlicutiV  lhcerduces:iicuc  paccc  de  Elia.^. 
Reguin.  1  S.Maiuic  .-luccm  crcdcb;ic  cuni,qui  Iibi  appaiCbac 
cilc^prophccam  domini ,  crac  cciam  plus  quam  prophcca, 
fcilicec,angc'lus. 

4  Ciimi/ue  jfcendcrct flumma.Ex  hoc  vidccur,quod  cx  illo  lapi 
dcprodiflic  ignis  confamcas  holocauctum  in  fignum  diui 
nx  .icccpcacionis. 

J  .An^eLus  domini pariter,iio\ciiS  oflcndcrc,quod  ipfe  cflcc  VC 
rcDciangclus  .idccrciricationcm  vcrbi  cius. 

6  Aiorte  moricmiir  ,  cfuia  vidimiis  doimnu  .  Lxpouacur  (lCUC  fu- 
pra  j.cap.dc  Gcdeone. 

7  Vepcnt  itar/ue.Hic  confcquencer  dcfcribitur  natiuicas  pue 
rij&:  eius  cducatio,cum  dicitur. 

5  Crciiitqne  pucr ,  er  bcncdixit  ei  dominus ,  confcrcndo  ei  do- 
num  tortitudinis  j&fbrtc  cuni  hoc  gratia;  gratum  facicn- 
tiSjUiide  fcquitur. 

9  Ciptiqucjpiyitus  domini  cffe  cum  co  in  cafltis^  quia  pro  tunc  ;1- 
ia  tiilnis  lubicabac  in  icnconjs. 

^c  CAP. 


meo. 
iJ 


^+y 


ludicum.      Cap.  XIIIL 


2^6 


C  A  P.    XIIII. 

J£/cf»rf//.Scquitur.  a  Defcen.  ^  Aug.Cum  Sam- 
foo  mirabiliccr  fortis  cflet,putat' clt  Herculcs, 
":'    *  Idem.  Samfonforcicudinemhabuicdcgra 
^^^1  tia  Dci,non  de  natura  propria.  Na  fi  forcis  ellec 


hoc  non  folum  vircucis  miraculum,fed  cciam  fapiencia:  my 
fteriinn,prophecix  oracuiumftiit. 

b  -5«  Dcjfcendit^;  &  locutuseJimulierifC^c.  Profpcr.Aouit.Sa- 
fon  dilcxic  mulicre  alicnigcna :  defcendit&  forciflimus  nf 
dc  c?lo,  vt  fibi  diledas  cx  gcncibus  animas  fociarct ,  &c  fide 


D 


Lih.de  pro- 
mif,Dsic.zi. 


coniungerec . 


c  ^c  Eccc  examen 
aym,&c.  Procop. 
Cum  uiuerec  lco, 
mel  nullu  in  ore 
cius  rcpcriebitur. 
Fcrcur  aiicqueuis 
lconc  viuuosha- 
bcre  foe:iJ;lTimu, 
adco  uc  didu  fic 

1  mirificu,  inoref(j 
tido  mel  rcpcrtii 
dulciflimum  . 
<K  Profpcr.  Fauu 

3  mellis  lcgem  fpiri 


.Ji.i. 
|.Saii. 

c 


natus,cii  eicapill 
diminucrct,forti- 
tudonoadimerc- 
tur.Etvbieratilla  ' 
potetiffima  fbrti- 
tudo,niflineoqd^ 
fcripcura  dixit,I/i- 
cedcbat  cum  illo  dpi 
ritits  domin  i. 
.}«  Idcra.  Qn  frc- 
mucrutgcccs,  tuc 
leo  illc  viro  tc>rci 
Safon  vcnicnti  ad 
dutfcda  de  alieni- 
gcnisvxorc,  Chn 
ito,  f.dclccndcnti 
ad  hndainEcclc- 
fiam  dcgentibus, 
fremcs  ibatin  ob- 
uia.  Scd  c}.dcg!t? 
Accepic  ,  tenuit, 
frcgit  ,  difTipauic 
lconcm.Sic  occifa 
gentiuferitaccia 
non  fic  frcmit  re- 
giaptas,n6fic  fre 
mit  populusgcn- 
tium,  imbvcroin 
jpfo  rcgno  genciu 

inuenim'  leges^p  c  nis  crat,&tfauus  mellis.Qucm  cum  ruiripnlTccin  rnanibus,come 
iufil^^oreteonisl      ^ebat in  via,vcnicnfque  ad patre  fuu &  matrem,cleclit eis partem> 

4«    Ambrolius . 
Vcinam  cam  cau- 

tus  fuiflcc  ad  fcr-      "  i-  i' i  '  "f    Ifidor.  Siifoncii 

uandam  gf  am,  quam  forcis  ad  fupcradam  bcfiia.Ec  fortaffc      ad  .ilicnigcnas  tendercc  caufa  petcndg  vxoris  leonem  occi- 
hoc ^djc. 


E 

Lib.de  pro-  < 
mif.c.zi. 


C  A  P.     XIIII. 

Efcendit  ergo  Samfon  in  Thanatha ,  videfq; 

ibi  muliere  de  filiabus  Phili(lhiim,afcedit  & 

nutiauic  patri  fuo  &  macri  iliq  dices:  Vidimu 

lierein  Thanatha  de  hliab.Phihltmoru,qua 

quasrlojVt  mihi  accipiatis  vxorem.Cui  dixe- 

runt  pater  luus  &  maCvr.Nuquid  non  eft  mu 

lier  m  fihab.fratrum  cuoru ,  &  in  oT  populo 
t  tuo,quia  vis  accipere  vxore  de  Phihfthiim,qui  incircuncifi  funt? 
Dixitq;  Samionadpatrcmfuum.Hacmihiaccipe,qapIacuitocu 
Usmeis.Parecesauteniciusnerciebrit,quodresadominofieret,  &  4  cale  inccriigc,*q5 

quxreretoccafionecontraPhilifthiim.Eocnim  tempore  Phili-  J  apcs pacnarcheac 
1,  ..       ,        .      ,       ^tc     1-  t-n   r^j     •  rT         "  r  ^  que  ^phetxcon- 

a  fthnmdominabantllraeli.DelceaicitaqueSalon  cupatreruo&     firuences,incum 

matrc  in  Thanatha.Cumq;  veniflentad  vincas  toppidi,apparuit 

catulus  leonis  fieuus  &  rugies  &  occurric  ei.^^^ Irruit  autetn  fpiritus  8 

dniin  Samfon,&  dilacerauitleonemquafih^duinfruftadcccrpe 

ret,nihil  omnino  habcns  in  manu,& hoc  patri  & matri  noluic  in-  9 
,   dicarc .  Defccnditquc ,  &  locutus  eli:  mulicri,  qu«c  placuerat  ocu- 

hs  cius. Ec  poft  aliquot  dies  reuertcns, vt  accipcrec cam ,  dcclina- 

uic,vcvidcretcadaucrIconis    Eccccc  cxamen  apum  t  inorelco-  'o  {^^j  clifcpulis,  cu  fcoxpore. 


mclla  infuderinr 

diumicloquij.j^rt 

dnlcia  faucibusmeis  tTraaSttit. 

yerba  tiia  fuper  mel 

ori  meo ,  Ec  Salo- 

mon .  Faui  mellis^ 

fermorics  boni .  De- 

dic  ex  hoc  Safon 

pnrcncib.  &:Chri- 


' '  apcruic  fenfum,ut 

1 2  intclligercnt  fcri- 

pturas ,  Sc  viderec 


qui  &:  ipfi  comcdcruc,nec  tii cis  voluit  indicare ,  q.  mcl  dc  corporc      quam  'fuauis  cfl 
leonisaflumpfcrat.Dcfcedititaq;  pater  ciusad  mulicrcm,&fecit  ,1  tlommus . 


Lib.  ialitd(< 
cap.  8. 


NICOLAVS  DE  LYRA.    CAP.  XIIII. 
1  "pv  T^fcendit.  Hic  pfir  defcnbicur  occaiio  inuafionis  Phili 
JL/  fihinorii,  qua; occafio  daca  cfi  Sifoni  cx  acccpcionc 
uxonsdc  Philifthc!S:ucpaccbicin  fcqucntib.Et  iocircahoc 
primo  dcfcribit^didz  uxoris  pcticio.fcdo  pctiti^  difpcfatio, 
ihv.Dtfcendititac^ue.  tcrtib  difpcnfati  acccptio ,  ibi :  EtfoH  ali- 
^Hof  <ii«,quart6  inuafionisoccafio,ibi:  Cum  igitur  ciucs.C\rc3. 
primum  df :  Defcen.  viUacfiPhiliflhinoru  adquaucnit  Sa- 
fon  ad  uidcndu  feflu  qd  facicbat  Philifth^ijquib.fct  uiebanc 
Hcbr-ei  fub  cribuco :  pp  qd  fccurc  potcrat  ad  loca  coru  de- 
clinarc,  a  7s(Kn<j»b;<i.hocdicebatparentcsSafonis:qaprohi 
bitumcfl  Dcut.y.a.nccontrahantmatrimonia  cumalicni- 
gcnis.Idco  fubdit'.  j  Taren.  Exhocaut,  q,fcripturacxclu- 
dic  pareccs  Safon  cm  ab  hac  nocicia,  vf,qi  Samfon  cognoue- 
ricpcrrcuclacioncvoluncatcm  dfiicircahoc  .- .nlitcr.n.pec- 
callct  li  mulicrcm  alicnigcna  accepifict  vxorcm,  nifi  fciret 
drii  voluntatc,qui  poterat  in  przcepto  difpcfarc.  Scd  adhuc 
vf,q,  parcntcs  eius  malc  fccerunt  illam  mulicrc  pctcndo  ^ 
fiIio:quiahocprohibet''Dcut.7.vbidf.Fi//<i»»ei«i.falicnige- 
r\x  non  accipics  filio  tuo  vxore.Dicedu,<j,  Safon  cis  volun- 
tatediii  rcuelauit,licctn6  fit  lcriptu  .  Erat.n.dcuoti:&  idco 
non  cft  vcrifimilc,q,  fccifTent  contra  prxcepcu  diii:  nili  Sa- 
fbncisdixiffcthocclledeuoluntatedfii  :  &:  bcnc  dcbcbac 
ei  credcrc,eo  cj,  fueratpcr  angclii  annuntiatui  &i.  mirabili- 
ttrnatus,uts.diduefi.  4  £f.y«x.Scicbat.n.Samfon  in  giia- 
li pcr  reuelatione:  q?  pdusilliusmfimonijeflct  occafio  rc- 
bcllandi  Bhilifthxis.Iicct  adhuc  ignoraict  modu  in  p.-i  iricu 
lari.Scd  qu.crit  hic  quarc  ad  hoc  qucrcbat^occafio  cu  Phili- 
flhxi habitarct in  tcrra  Hcbra:is ,piiiifia,vt  paccc cx  fupiadi 
ftisc.j.Dcillis  habicatorib.pccpcracdnsfilijs  Jfracl,  o,cos 
cxtcrminaret  fine  mifcrtcordia :  vt  hf  Nu.5  5.  &.  Dcut.y.jp- 
ptcr  qS  vf,q,  no  crat  qrcda  alia  occafio.  Diccdfi  q,  pp  pcc- 
cita  Hcbrxoru  diis  ^mifcrat  Philifih^os ad  tcpus  cis  dnari, 

&c  intcr 


&:inccr)pfoserantaliqua  pacta  lufo  hrmaca,qderaclicitii 
Hcbrxis  facere  \n  talicafu,vc  didu  fuit  lofuezi.  &i5.  pro- 
ptcrqif  nonlicebac  Hcbrxum  Philif^haros  tunc  inuadcrc 
abfq,  noua  occafionc.&  i.Paral.vlcc.  intcr  mala  Scdcchi.-e 
rcgis,  pp  qux  fuic  capciuacus  &  ciuicas  dcftrucl:a,df .  A  rege 
quoq;  Nabuchodonofor  reccffic^qui  adiuraueraccu  p  Deij, 
&rhocnocat'cumfubditnr.  5  foMzw.quoddiiiumcrat  p- 
dido  modo  firmacum.  6  Dc/ceB^/if.  HicdcfcnbiCprajdidc 
mulieris  dcfponfacioipmiccit^cfi  cafus  accidcns  in  via,cii  dv. 
7  .//f;><im?,fciliccc,Safoni  quafiaddcuoranducu.Scparauc 
rac  cnim  fe  Samfbn  a  parccibus  fuis  ^p  aliqua  neccfficace ,  &: 
tunc  occurric  ei  lco  ita,quod  parences  cius  non  uidcrunc. 
S  IrrM(td«.i.fpijsforcicudinis.IlIa.n.forcicudo  nonincracci 
cx  coplcxioncfeu  vircucc  nacuraIi:aIioquin  no  recefrifiecab 
co,qrifuicrafus:  uthf,infra  i6.c.  fedcratillafbrticudo  qda 
gf a gracis data,q no lemp adeft  homini, ficut  fpuitus ^pphe 
tiaj  non  fcmp  adcrat  prophctis,  fed  qii  cxpcdicbat  S\r,  ordi 
naciohcm  d!Uina:&:  hoc  mo  vf  dicedu  dc  fortitudine  Safo- 
nis,J)|?  qt!  occurrcnte  lcone  df  hic,  ^  irruit  in  eujpiritus  dni.i. 
motusiUiusfortitudinis.  9  2\(/M,adoiidendu,q,  nonfccic 
gladioueIb.icuIo.  10  Z)f/rM.f.dcmatrimoniophendo:i54 
tuc  fada  fuerunt  fponl;iIia.£f  ;>oJi.Hic  conlequcnter  defcri- 
bit^mulieris  dcfponfataracccptio  in  mfimoniii.io  fubdicur. 

1 1  }{euer.  Interponit"  cii  cafus  cotingcs  in  via,  cu  df :  Declina. 

12.  Et  fccf.i. congrcgatio  apu.Qujcritur  hic  qiiomocio  apes, 
qua:  abhorrcnc  f^tida  ibi  mellificauerunt.  Potcfl  dici,qu6d 

apum  diucrfa:  funt  fpccics :  ^  ahqux  lunt  rufiicana:,^  nou 

abhorrcnt  tal  ia,cuiufmodi  crant  il\x,  unde  <5<:  aliquc  mclli'^ 

ficantinforaminibus  terrc.  Scquitur. 

I  j  Df/c(?;j</i/.quia  locusubi  mancb.nt  mulier  erat  dcmifiior, 

quam  locus  ubi  manebat  pater  Samfonis. 

14  Etfcat  ^l.  pro  cclcbratione  miptiarum  fccundum  coor 

fuctudincm  illius  tcrr^- . 

Afi  i  Cum 


Forticudinis 
Sanifoais  do- 
nu    gracuiift. 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

1  Defccndit  ergo  Samfvn  w  Thamnaiha .  Pcr  Samfonc  q.  pcrrc- 
xcrit  ad  accipicndu  fibi  Gcntile  uxorc ,  allcgonce  iignatur 
Chrifius,  quiinprimitiuaccclcliaconiunxit  l:bi  pcr  fidc  ip 
fam  Gcntiiitatcm,Iudxapro  maiori  parte  incrcdula  rcni;;- 
ncntc.Propccr  q3  dixcrunc  Apoftoii  iud^is.Act.ij.g.  i^vhts 

«por* 


«portebat  frimum  loqui  verbum  Dei:  fed  cjuoniam  repellitis  illud ,  e5* 
indignos  vosiudicatis  Aterna  vitte ,  eccc  conuertimnr  adgentes ,  fte 
enimprxcepit  nobis  Deus.  Et  pcr  illam  pricdicacioncm  coniun 
xcrunt  Chrifto&:non  libi  Gcntilitatcm  pcr  fidcm:  non 
cnim  erant  fponfi,fcdciusparanymphi: 
7  ^pparuit  catului  leonisf*Hut,tCf  riigtcin^^  occurrit  ei.Vcv  qu© 

•\  inccllij^i 


247 


GloCordi,  ScNicdcLyra. 


Z48 


A 

|.t.{.aatt^. 

(iuc^  loci 
tUuis. 

tiiiuihi>A(t>t- 
^icacriiii. 
\  inuutotU* 

reitet  . 
\  ^fuftioj. 


|K  tiuae  iu 


9 

^iur. 


dic  ,^  Chriflusecclcfiauoc^turusdcgcntib.di.ibolu  11105 

qiii  a't:C.icrff'f,^'""  <j?o  >""  «""'»"»»  •  L.^  «J'^"  lconisoccJinA- 

uus  cxir.nb;tur:quia  vt  c<=i.fpicimus  rc-gcs  tcrreni  rc^m,  qui 

p  CbriOuni  antc  trcnnic'.unc,ia  pcrcnipt.i  fcriiatc  dulcccii- 

pcm  (uangtli)  pra:dicant,&:  munin-icntJ  prxbcnc. 

a  •$<  Cumcr^oci 

yti,  <i?(.    K'fc- 

phus.  Cu  Tha- 

nitx  oes  ciiLnc 

i  cpulis  nuptia- 

lum  ,mctuctcs 

forittudinc  iu- 

ucjus,  triginca 

circa  c'i  pubcr- 

latcpccUbscor 

Oituci  unt ,  li-T- 

(nonc  quidc  vc 

lut  focios  futu 

ros,  opcrc  vcro 

culh)dcs:ncq.d 

vcllct  fortc  CQ- 

mitccre  conui- 

Uiorii  fot  Ktatc 

vTcfccnce.S^c. 

Jjjt  Anibro.I)ic 

puptialis    f-lH 

^cichrabat'  con 

Uiuiu,  lctaicpu 

lisiuuctus,nui- 

tuis  fc  ad  iudii 

iuiwbac  fcrni 

^iib^riialius^ 

liu  r.iUKirc  dica 

^CiCcpliringCf 

rci,licuc  lc  hu- 

iufmodi  vs'ha 

bcc  ccrc.imcl-c 


xcrunr:Ncq;  a lconc  coprehcfis quicqu.i  fnfunuius  cflTc,  n«- 
qucdulciuc  vtciicibus  nv-lic  Qj:busSal"  n  rndic:Nccj;C|.c- 
qua  aliiid  mulicrcdoloiius.qux  inLnl  vobis  cxpolmt  vcrbii. 
■V  Ambr.Samfon  riidtNcc  mulicic  alisuid  pcrfidiofius. 
Nam  linon  d^nuiiirccis  Vitulam  mea ,  nunqinm  intclligc- 

rccis    paraboli 


I> 


filioruoSamronconuiuiuni.  Siccnimiuuenes  facercconfdcuerant. 
a  Cumcrgociucs  loci  illms  vididentcum ,  ded-runtci  fodalcs  rnginr.i, 
qui  eflcnt  cum  co.Quibuslocutus  ell  S.imfon:Proponam  vobis  proble 
ma.quodfi  folueritismihiintrafeptem  dics  conuiuij  :  dabovobis 
tri^nnta  *■  lynd-  •ncs,5c  totidemttunicas .  Sinaucem  non  potueritis  fol- 
uerc  ,  v<  s  dabitis  m  hi  triginta  fyndoncs ,  &ciufdcm  numeri  tuuicas. 
Qii  rcfi->ondcruntei:Proponcproblema,vtaudiamus.  Dixitquecis:  ^ 
Decomedcntccxiuitcibus,  H  de  fJ)rti  cgrelTi  eftdulccdo.^  Necpo-  7 

foluere.  Cumquc  adcflet  dics  fc-  , 


Ser.ioy.  ic 


c 

Oeii«£49,. 


tucrunt  pcr  trcs dics  propofitioncrn 

ptimus,  dixerunt  .id  vxorcm  Samfonis.l  131  indire  viro  tuo  ,&  fuadc ei, 
vtindicct  \  tibiquid  fignificctproblema  Quod  fi  faccrcnoluerisinccn 
dcmustc,  &domumpatristui.  Anidcircoyocafhs  nosadnuprias, 
vt  fpoliarcris  ?  Qu.-c  fundcbat  apudSamibn  lachrymas  &qucrcbatur 
dicens.»Udisme,&non  diligis:  idcircoproblema  quod  propofuifli 
filijspopulimei,nonvismihiexponere.AtillcreIpondit.  Parrimeo& 
matri  nolui  diccrc,  &  tibi  indicarc potcro  ?  Septem  i<^itur  diebus  con 
uiuij  flcbat ante  eum,  tandemquc die  feptimo cum  ei  cflet  molclta,  ex 
o     pofuir.Quaelbtimindicauittciuibusfius.  Ec  illidixcrunteidicfcpti    m  vuig.juic:&:iccl 
!>;  c  mo ante  f  .iis  c;ccubitum;  Qiiid  dulciuj  mcllc ,  &  quid  f  )rtius  leone  ?  '3  gf^^^i^.cS.^s^ 
Quiaitadeos:  M  nonarafretisinvicula  mea  ,  non  inueiutfe  is  propo-  Ha-rn?  vicxpr*- 
fitioncm  mea  .  Irruit  itaq;  in  cum  Ipiritus  domini ,  ddccnditq;  Afcalo-  ^  5  niia  rcpromiiic. 
nem.5<:  pcrturfitibi  tnguita  viros.quorum  tablatas  veltesdedicnis  qm      ;„,v .^^c. lofcph. 
Citia:  accendc-  d  problema folucrent  •  Iratufq;  nimis aiccndit m  domum  patris lui,  vxor  \6  Ill^^s  nuptus re- 
bacur,  autcmciusacccpit  maritumvnum  dct  amiciscius&:  pronubis.  17  ."""'i: 'JJ-.^" o" 

0\:Decotnr.&c.  ^-  ^^u.v  ».u  puy 

uocauit  ad  ira- 


10 
1 1 


mcam . 

^  Profpcr.  Ma 
gniin  illul  p;e 
tacis  diiica:  i.w 
cramcia:u  ,  qi 
1  iegc  tuic  vcli- 
tum,i«:  ablcodi 
tum  a  fcculis  in 
Doo  ,  rcucliuu 
perChnfiii  nia 
nifciiitum  cft 
in  gencibus . 
■}«  Aug.  Vitula 
cfl  Ecclelia  ,  q 
rcutl:ica  iibi  a 
viro  fuo  f.crcta 
fidci  nwficria 
Trinicacis,rcfur 
rcdionis,  iudi- 
cij,  &:rcgni,  in 
fincsccrr^  Apo 
ftoioru  !ic  faii- 
«Ltorii  doctrina 
acprcdicncionc 


Auguft.  Q6  ifta 
q.daliud  iiunific.ic ,  %  Chfm  a  morcuis  rcfurgcncc  ?  Dc  co- 
niedcccucTq;.  1.  dc  mortc,q  cuct.n  dcuoracatcj;c6fumit,cxi 
iiit  cib'illc,^dixit:f^o/«w  pams  t'/;"<i.c>c.quc  hunianacxa- 
cerbauic  inigtas,ciquc  .netii  ^  fdlis  amantudine^ppmauit, 
atq;  ab  co  pk  l>s  gctiii,  uitc  du  lctdmc  coucrfa  fuiccpit;ac  fi 
de  mortui  Iconis^orejidcfc^^Chrift  i  morcc ,  q.  accubans  dor- 
iniuit  uc  {co,apum,  idcfi,Chrift  anorum  proccflic cxamcn. 
c  -je  Q^idduUiuimdie^yyc.  lolVphus.Iuucnei  coucnicccs  di» 

xcrunt: 


'■    '    IsTIC  ai/A  V  S    DE    L  Y  R  A. 
X  CHtn.  Hic confcqucntcr  dcfcribitur  rcbcUionis  occafio du 


plcXjfctunda  poniiur  in  prin.i  j.cap.Circa  primum  dicitur: 
Cttft  cr.  f.nmgnum  St  robuftum . 
lil^i^.     »  Dcdcrunr.  m  fi  Samlbn  ucllct aliquid 3|;cre contra  cos,  ifd 
rcfifterct  ci:tamen  fiicruntciatrignatifub  fpccicfocictatis 
^  honoris.  nuptiarum. 
j  (^itbntlociu.  ut  indc  intcr  ipfos  orirctur  qo  fcu  conccntio. 

4  Vroponam,  i.vcrbum  dubium  &L  occultum  ;  quod  Galhcc 
dicitur,dcuinaillc. 

5  ;)jZ»o,  idcft,lincasvcflcs.  6  Dmf^wc.  problcmafuum. 

7  Decom.  pc!  hocoblcurepropofuit,quod  inuencrat  mel 
in  cad.iucrcleonis:  quianiclcftduIcc:&:leocft  ioiciftimus 
bcftjarij:<5c  in  illapartc  lconis^quia  mel ,  quod  eft  comclti- 
bile,qux  eft  inftrumcncum  comcftionib.f.m  pic 

8  T^er.licctmulcumcogicaiient. 

9  C«w^«f.Non  cft  intclligc-ndum^quod  cflTct  dics  fcptimus 
conuiuij,^irooeratti^urtus  :  lcduocacus  ctf  tcptimus ,  quia 
crac  fabbathmn  otcurttns  intcrconuiuium  nuptiarum  . 

Cctcta 


cundiam ,  duxitciuscmfcum;  proquainiuri.Tcxalpcr.auis 
Snmfon,  dclibcrauit ,  vt  P.ilai^inos  omncs  eu  ca af fligcrct. 
^  Aug.Sodalis  ifteouim  ha:rcticoium  figiitagcflic.Na  be 
retici  qui  Ecclciia  diuifciunc,vxorcm  diii  lui  ductTe,6cab- 
cluccrc  volucrunc.Dc  ccclcfiacxierunc,  qui  impiecatis  adul 
tcno  EcclcIia.i.Chfi  corpusin  partc  iiiam  conanf  eusdcrc. 
Vndc fidelis  illc  lcruus  ic  aniicus  doir.inica;  fponfx loqui- 
tur:  Ucfpondi enim  voi  vni  viro,  virnncm iajiaru exhibar  Chnjio. 
^  ^XAP. 

C(^'tera  patent  ulvjue:  loi;  10  .ii/juw,  upio  maionpartcfc- 
ptcm  dicrii :  qu  ia  a  qiiatta  dic  intcpit.ut  patet  cx  prijdictis. 
II  r<j«(/fm7//e.Hicaccipiturdics  fcptimapro  fcpcuua  dic 

conuiuij,non  pro  f.ibbatho  . 

IX  ££;//(<iirer««/.  qui  iitardafTcntufq;  poftoccafum  amifif- 
fcnf,quia  ftnita fuilfcc  dics  fcptima ,  quia dicscl^  latio  fohs 
fiiper  icrr.i .  1  j   <^iiddtUius.  intcllcvhis  p.ucc  ex  prxdidis.. 

14  si  non  .  Illc  qu:  arat  inutfcigat  tcrram  inferius  ,  ita  fecc- 
runt  ifci ,  qui  folucioncm  quam  inucniic  n6potcrant,inuc- 
ftigaucrunt  pcruxorem  Samfonis:quamuocatuitulam  fp- 
ptcr  mulicbrcm  in  f  ilcntiam . 

1 5  Ir.ult  ita.  \x\  uindictam  iniuriarfibi  faflx .  Tum  quia  pro- 
blcma  p^r f^Mpibs  folucrc  dcbcbanc ,  non  per  aliam  pcrfona 
ut  patcccx  modo  loqucndi  fupra  pofito,  ubi  dicitur:ii«"(i  /* 
J'oUcrii!$mihi,irc.  Tum  quia  pcr  mctum  mortis  incuiluni 
uxori  fux  Sc amicis  cius  fokitionciii  jnquiiicrant:Scquitur 

1 6  hatiif/;.  concra  Philifthcos  &c  uxorcmfuara eojquod  re- 
uclauerat  fccrccun^  ilium, . 

i-'  .^kendit in  doi/Uiiu&c.  ab  uxorc ad cempus  difcedendo. 

3^CAP. 


M  O  II  A  L  [  T  E  R. 
t  intclligi  potcft  S.uilus  Cbriftu  impugn9ns,.pptcrqcldi- 
Xitci  A£t.9.a.  ya.uli\Sa$'lc (fuid  me perjfr^iHcrni  Pcr  hocautc,q^ 
vcrbo  t^hrifti  proftr.irus  fuit  in  tcrra  tanqua  morcuus,.app4 
ruit,  quo.d  potcrat  cu  laccrarc  fkuc  S.nmfon  Icoiic  otcurrcn 
tem  laccrauic.Pcr  bccauttqdinorclconis  morcui  inucn- 
tus  fuit  fauus  mcllis,fii;ninc;uafuit  mclbfluadodrinaPauk 
Sruiido  mortui:ficut  (iixit  (j)?.Ut.6.C.Mihiaiitem  nbfitgloriari 
tii/i.incrncedomininojiri  lefu  C/>r»fli,i.iu  cius  dc£lrin.i  dulci» 
pcrqucm  mibi  munduscrucifixuscft,&cgo  mundo. 
7  Dcfo.Hocauccm  problcroafoluinopotuic,  nifipvxorc 
Samfon/^,  ^  Q uo<4  i)gnificatun>  lyit:<^upd  mucatio  Sau  1 1  dc 


pcifccucorcamarif-simoin  dulcifirimu  do(ftore,non  potcfl 
intclligi  nifi  p  ccclcfiii  Chnlfi  fponfam :  qu^nouit  virtutc 
fponfi pntctis  fhccrcdc pfccutore  dcf.*nf  >ic\&:  tic kipo  pa* 
ftorc.AIitcr  pkonc liccratum  poccft  intclligi  corpus  Chrt 
fti  flagcllis  &  cl.iuis  plag.icum :  q^  ipfcmct per  S.uuibnc  fi- 
guraCHS  lacerauH-,inquantu  ad  pafliionem  uoUicaric  fe  obtiv» 
lit:&'  dc  eius  corporc  m.orcuo.cxiuic  £mguis &  acjua.ex  Cj)i 
virtutcm  h  bcnt  ecclefie  facramcnt;i,!nt-cr  q  principalc  cf^ 
cucharifti^facramcntii,in  quohabcmus  dulciilJiiiu  cibum. 
Pc  quo  figuralitcr  tlicit''  %:i^\cn.  1 6. c.Vanempanatum  dc  cxlo 
prtefiitifii  cis  /ine  labore,pmn!i4iUiia»i^a(um  i»fc  hiibenti;m'.:&  om 

ttisfaporis  fuauitatms 


24? 


ludi 


icum. 


c 


ER.70.3. 

A 


ap. 


XV. 


C  A  P.    XV. 


Pofl  aliauStuliim,&c.  ^  AmbroliLis.Vbires  proditacft 
c-     -      ■  ■   - 


a  X  Safoni,volcnciq;adc6iugcmrcdire,interciufacopia, 
quud  pacereaalij  viro  nupfiiredicercc^ftimulo  iniun^eexul 
ceratus,publica  cogicauic  capcffere  vlcionc,domefticecon- 
tumelix  indigna- 


in  agns 
binas  fi- 


B 

■  fhces. 
h<  iJluc- 

E  ifcurrc- 


tione,correpcifq; 
vulpib.ciiiam  ma 
tura  ciienc 
frumeca 

biinuicccauda  ad 
cauda  ligauir,arde 
te  infeiuitfaccm, 
&i.  fupcr  manipu- 
losdimific,&:c. 
^  Procop.Impro 
bi  agricoja'  hac  ca 
lamicacem  mcre- 
bacur,  vc  tradcrcn 
tur  Sarana: ,  cui  ^S: 
^iftatim  alia,a  Dco  tradun 
•rlerunt.  tur,vcperd/iCur  ca 
ro,  qucmadmodu 
fcgcccsquoq;  im- 
niiiris  vulpib.cu  fa 
cibuSjfunc  vafiacaj 

>e!  07.de  ^  Aug.Safon  cc- 

'P'         picvuipcs.i.  adul- 

terances  fcdales  , 

dcquibusdicirur, 

Cnpitc  vnlpes  pnrnu 

Usyiiyc.ideCx^hxre 

ticos  comprchcn 

dice  ,  conuincicc, 

confucace,ne  cx- 

termincntur  cc- 

clcfiaflica:  vinecE. 

Cauda:    vulpium 

colligara:g.dfunc, 

nifl  poficnora  hx 

rcti- 


a     m 


C  A 
Oftali 


P. 


2^0 

rcticorum,quiprima  hentmagna,&blanda ,  &:decepcoria 
opera,pofterioraIigaca,i.damnaca,cS:igneminfinetruiicn- 
tia,vc  eorum  tru6tus  oc  acta  conlumanc,qui  eorum  fedu:tio 
nibus,ncquiefcunc  ? 

•H  Proipcr. Vulpes h^rccicos  fignanc,  quib.func  faccs  incen 
^  diiaccrroris.poci' 

XV.  •  


aiiquarulum  autrm  reporiscumdicstii 
tice?meiIlsinftnret,vcnitSaioninuirereuo 
lens  vxore  iua,  &  artulic  eihgd  um  de  capns. 
Cuq;  ciibicuiiaeiusrolicoveiiec  incn)re,^Iii 
buit  jliu  pater  illius  diccs.  Putaui,c]d  odiircs 
cam  &i6tradidiiHam^amicotuo.  Sedliet 
(orore,  qiunior  &puIchrioriiia  eft,  fictibi 


quadiuini  amoris. 
Ardec.n.ftudiis  p- 
uerfifq;  dottrinis 
quib.impcncosco 
(umiic.Mulicrpor 
ro,q  relicto  canco 
viro,  alii  nupferat, 
igneq;  pcnic,cuni 
parentibuscft  bis 
aia  ha:rctica ,  q  cu 
fuisparcncib.i.do- 
donb.igfii  inexciri 


D 


I-ih.2.depfo_ 


tfodalL 


guibili 


pro  ea  vxor.Cui  Samion  rndictAb  hac  dicnon  cnt  culpain  me- 

contra  Ph.Iifth?os.Facia.^n.vobis  mala.Pcrrexuq;  & ccpic  trecen  5  traduc5tibu 

tasvulpcs,caudalqjearuiuxicadcaudas,&faceshjTaiiicTniedio*    ^  '^""'^- 

'         ••■  -    ^     ^  >        hTcrcuffitfte.Lxx. 


ccatis 
>  exu- 


quasigneruccedensdimific,  vthucillucq;dircurrcret.  Qu^fta- 
rimprexerutin  {egetes  Philifthinorii.  Quib  fucccnfis&compor 


ompor 
inrantii 


JOt.l. 


mjne. 


tat?  la  fruges  &  adhuc  ftantes  in  ftipula,c6cremace  suc, 
vt  vineas  quoq;  &  oiiueca  fiama  cofumerecDixerucq;  PhilifthiT, 
quis fccit  hanc rem?Quib.dia:u  eft  Safon gencr  ThamnathiEi ' 
quia  tulit  uxor£eius  &r^alteri  tradidit,h^coperatus  eft.Afcende^ 
runtq;  Philifthiim,&  cobufltrunt  ta  muliercm  quam  patre  eius. 
Quibus  ait  Safon.Liceth^cfeccritis,  tfiadhuccxvobisexpctam  5 
vicioncm,&cuncquicfcam.  Percuiritquccostmgentiplao-a,  ita,'j' 
vtftupcntesfuramfemori  imponerenc  Etdefccndenshabitauic  ' 
imfpeluncapecriE  Htam.IgiturafccndetesPhilifthiim  in  terram  12 
Iudacaftramecacifuntinloco,quipoftea  vocatuseft  Lcchi,  id^3 
cft,maxilla,vbicorumtcffufuseftcxercirus.  Dixcruntqueadeos  "^  '''^^^^ ., 
viri  dc  tnbu  luda.Cur afcendiflis  aducrfum  nos?  Qjii  refpoderut,  \l  de  maina ■ "''  '^' 
^  lofe- 


yr.mludic. 
•  inaceruos. 


tlnnocens  sfi 
fcmclerga 
PJiilifth.vov,/; 
.    ,  fecero  cis  ma- 

/  Pcrcufiic  alienige  )"m. 

nas  Safon  ad  cibia  •'^"?- , '1."*^' 
8  iupcr  tcmur.  i.  ca 
mipbilicer,vcftu- 
pences  tibia  vnius 
pedisfjper  fcmur 
alccnus  ponercc  . 

•2«     Chaldicus.  t  fodalieiu», 

Paraph.  Percufsic 
5  equices,  cum  pedi  ^ 

cibus . 
^  R.  D.auidKim  f  coxa  fupcr 

hl,  lugicntes&:  Ca  fcmur  plaga 

denccs,crura  iS<:  pe  ^^p^- 

'  -  *      Hclraraus.  Lo 


des  illifcrunc   fe 
moribus.  Aln  l^cr 
eos  ab  ar- 


co  qiii  poftea 
vocatus  cft  . 
.i.maxilk  . 
t  excendit/c.' 

F 


NICOLAVS  DE  LYRA.    CAP.  XV. 

1  -p  3  j/^Hai/.Hicconfcquecerponicur  fccundaoccafio 
1  <.o,q<l  fiiic  prohibicus  ab  uxore  fua,&:  hoc  cft  quod  df. 

2  timejue  ciibicHium  c/«f,ideft,modo  &  affedu  maricali  . 

l  Vrnhibnit.ln  hoc  fadla  fiiit  Samfon  iniuria,quia  non  repu- 
diaucrat  vxorem,fed  cantum  ad  horam  rcceirerat  ab  ea,:qd 
etatfibi  licitum  ,  6c  ideo  faila  fuic  fibi  iniuria ,  eo  quod  iinc 
IC1CU&:  rcquiiicione  c  us  alceri  fuic data,&  ideo  dixit. 
4  ^^fcac.inuadendc.reosppinfidelitates&iniurias  mihi 
laaas,&  maxime,q.a  dixerat  angelus  dc  eo,?/?/f  incipiet  libera 
re  Ijrael  de  manu  Vhtlijiinorum^vt  habctur  fup.cap.  I  j  . 
j  "Pfi-reHabitaiuftaoccafioncnoccndi  Philifiheis.vtpatct 
cx  pdiais,hic  confcquentcr  defcribit^eoru  jnuafio  &  debcl- 
iatio,&  primo  in  coru  bonis,fecundo  in  perfonis,ibi.jC>^'iM 
att  ^ainfon  Circa  primij  dr.Perrcvi/^j.Licct  efict  multu  tortis 
&:agilis,cn  verihmilc  cfi,  q3  ccperic  cas  auxilio  aIiquoru,in 
Jlla.n.cerraabudacvulpcs,&:curccib.6«:ingcmispofsetcito 
capi  1  cata  mu!titudine,ficut  in  tcrra  ifia  i  vna  garena  pofsut 
citocapi  treceti  cuniculi,maxime  p  hoies  ad  hocigeniofos. 
6  C^«d<j/7;(f.quodcflintelligcndum,  quodpcraliquali-ra- 
n-.ina  ad  hoc  apta  ligauit  caudas  duarum  ad  iiiuiccm:&:  liga 
niina  crant  italonga,quod  in  incdio  poteranc  ligari  faces  ar 
dcnccs,que  dc  fiicili  non  poficnccxtingui:ncc  l^dcrcnt  uul- 
pcs.  7  .tii^.t//4,Eocnim,quodligac.jCrantmodoprcdi5to, 
non potciat currereordinate,  & expcdite ad occulcandum 
lcinncmoribus  ud  foueis  ternt,  (cdcucurrcruiicadillud, 
quod  crar  magis  in  prompcu,  (ciliccc,ad  fcgctcs  fiantcs:quc 
crani  dcliccat? &:  propinqux  mcnioni :  quod  p.'.tct  cx  hoc, 
quod  aliQua:  lam  cranc  collc6lx,vndc  fubditur. 
8  £rcow.Nonad  domos,fcdincampis:vbipcraliquodtcm 
pus  dimitcebancur  m  magnis  accruis:  ficuc  iic  m  mulcis  ccr- 
ris .  C^ccra paccc  in  litcra.  9  Qnibus  ait .  Hic  conibqucnter 
poniturinuafioin  pcrfonis,iVhcccfiduplcx,  fccudaponi- 


tur 


Uir  ihi:I^ituraJcefideates.C\tc.\  primum  dicicur.  10  Licet.hoc 
dixic.Samso.Tum  quia  Philiftharis  non  comlnifieranc  vxo 
rem  euis&  pacrcm  zeloiuflicia;,fcd  magiscomoci  paf,io- 
nc  itx  propcer  d.imnu  eis  illacum.  Tum  quia  occafione  p- 
ditta  fufcepcu  bellQ  erac  iccr  Samfone  &Philiflhsos  apcr- 
te,nec  tenebac"  ccffareab  eoru  inuafioe, maximecu adhoc 
tuilfet  cofccratus  ex  diuina  reuelatione,vt  pacec  ex  s  diclis. 
II  *Pcrc«///r^;.Suracflpofleriorparscruris,femur  anrcrior. 
Modus  auc  efl hoium,  qui  func  actoniti  &  meditabudi  im- 
poncrc  fura  vnius  cruris  fup  femur  alccriiis .  Ec  p  hoc  defi- 
gna_f,qcr  Philifth(,-i_tuer:it,ica  ftupefadi  de  phigaei»  infliaa 
a  Safone,qtf  multucogicabacqualicerfcvindicare  pofscc. 
In  Hcbf  50  auc  lic  hetur.  Vercujfit  cospbga  magna ,  tibia  fupcr 
criisfiiii.cid  c.Kponuc  Hcbra;i  dc  pcrcuirione  pcdicu  cu  cqui 
c;b.g,a pcdices  1  bcllo  inicunt  tibijs  fuis,equites  vc-ro crurib. 
I  2  igitur  afcenden.  Hic  ponit  fccunda  pcrcufiio  Philiflhino 
rum,vbi  pnmo  ponit-huius  percuflTionis  occailo,fccudo  ip 
fa  f>erculli :»,ibi.  -^i  cu  yenfl'ei,tettio  gratiaru  adio,ibi.r«  ma 
xilla  aJini.Occado  autem  data  Samfoni  fuit,co  qucd  pp  eii 
volebac  inu.adere  tocumpopulum  Ifrael ,  &:hoccfl,  quod 
dicicur.I»/>/r  afccdenre.,&c  camen  Samfon  non  eracdccribu 
illa,fed  de  cribu  Dan,vcpacecexfupradictisc.ap.i  j. 
ij  Canr<i>wei<i.'«/«//f.Hocdicicurperdiminucionem,quialo 
cus  illc  vocacus  eft  poitea  Ilhamachlechi,  vc  habccur  eo.c. 
ficucaliquandoaliquis  vocacurMinu-  pro  Ltcominus. 
14  ^Z>/eo>-«w.Hocdicicuraddenocandum  magnicudinem 
exercicus  corum, quia occupabac  magnum  ccrrar  fpacium. 
1  5  Cur afcendifti.Quiil diccrcc cribucu  vobis rcddimus,nec 
rebellamus,&:  idco  non  habecis  occafione  inuadendi  nos . 
1 6  S^ij  rcfpunde.Licci  enim  uenircnc  principaliter  propcer 
Samfoncm,camcn  occafioneipfius  vcniebancconcra  tocii 
populum,nili  craderecur  in  manibus  eorum  ,  quod  fuic  eis 
conceffum,ideo  fubdicur. 

•H  I   Defcen. 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

I  Tofi «/d'cr p.itre  uxoris  Safonis,qui  prohibuit  Samfonem 
ab  ingrcfiu ad  fuani  uxorc,intclligi  poteft  impcniror  Roma 
nusuelciu;Impcriufupcrgeccshabcnsdominiuni;&:qiiaa 
tum  in  fe  fuic ,  prohibuic coniundionc  Chrifii  pcr  San.f  )nc 
nguraci,cum  cccicfia  de  gcncibus  collccta.  Et  Ucuc  Samlon 


per 


per combmacione  uuipium  inccdic  L-gcccs  l-^n.littninoru: 
iic  Chriflus p  prcdicacorcs  chancace combinacos fuccedic 
fidei charicacc  formaca Gcncihu co!d.!:incancum , quod  in 
muIciserancadmarcyriumprompcilli:na.  Dc  liocignedi 
cic  Saluacor  Luc.u.  t.  ignc  ve>ii  munrcin  tcrra  ;  ^y  qd  uuLo  niji, 
yt  ardeut.Qupd  autcp  uulpes  pofliint  intcUigi  pr^dicarorcs 

•j-  oficnditur 


M^ 


Glofordi.  &Nicc!eLyra. 


^5 


nosic.idici.  Siccnimq^  milirirespotcftatcsdicuiitvadcnl  D 
icu.i  illn,&  ri<j!,niric.-ir,OLC>'dc  il!ij,quis  intcllisat,  nifl,  qui  il- 
lius l>>ciicionis' confuccudine  nouic?  Solct  &:  vuljo  .ipud  n.>s 

dici,comp<.n  Ji.'Mit  illi,tdclT,occidit  illu,&:  hocncmo  incclli 
gic,niliquiaudii-cconrucuit,  ha;cc(i.n.vis  gcncralis  olum 


4(  lofephus.Mulros  in  P.»lcftinorum  cimpcftribus  occidit. 
Epift.70.  ^c  Ambrof  Samfon  concidit  Phihflh^s  ftraijc  ijaxiraa, 
A  pKirimiqiKrcorumrcrromrcricrc. 
CoBn.in  lud.  ^    Rupcrtus  j  Siupcntcs  fluporecorporis  ,fuccins,  vcl  obu 
wp-»8-  ^js  varicibus  ,  gcmciilarcs  quoquc  ncruos  conirahi ,  licquc 

fura  fcrmon  co-  ,,  .  .  n. 

a  Vtlil^cmus  Safon  venimus,&  rcddamusei ,  qnx  1  nosoperacus'  elt. 

Defcenderuntergotriamilia  virorum  dc  luda  adt  rpecum  filicis 

Etam.Oixcruntqiad  Samfon.  NercisqLioJPhilifthiim  imperentno 

bis?Quarccrgohocfaccrcvolui(licQi;nbusi!ie  ait.Sicutfccerut  mi- 

hiiicfccicis.Ligare  inquiuntfevcnimus,£c  tradere  in  manusPhili 

b  fthinorum.Quibus  Samron.Iurate,ait,6i:  fpondetc  mihi ,  qLod  non 

loccidaiis  mc  Dixcrunt.No  teoccidcmus.lcd  vmdum  trademus*. 

Ligaueruntq,cum  duobusnouisfunibus,  &  tulcrunt  cumde  pctra 

Jbtam.iQui  cum  vcniflet  adlocum  maxili^e,  &PhiIifthiim  vocife- 

rantcs occurriflent  cijirruic  fpiritus  dojni ni  in  eum,  &  ficut  (blcnt ad 

ardorcm  ignisiignaconfumi ,  icavinculaquibus  ligatus  crat ,  diflfi- 

1    f  Pr:iouatorc5  lunpliccs  U  paiiciuei  . 

pata  funt  &  foluta.  Inuentamque  maxiliam  ,ideft,mandibulam 

t     f  Manu  fux  viituiis  tc.nclis.  b     TVitijs  . 

afini,qu.Tiaccbat,  arripiens,  interfecitin  ea  mille  viros,  &ait, 
c  In  maxilla  afini,  t  in  mandibula  puUi  afinarum  delcuicos,  & 


t«OBt>«getif, 

tLechi. 


hcreiicctamtur. 

prtcr,qiiammirc 
tc  natcs  a  tcrra 
i»on  pollc  fuble- 
uarc  . 

a    .^  Ft  ligeviits 

bift.  ?o,  S.tmfon  venimns. 

Anjbrofius.Pal^ 

flinicum  non  au 

dcntcs  l.iccflerc , 

ncc  munitionis 

praerupca '  ardua- 

quefupcrarc,  tri- 

bum  luda:  dcnun 

B  tiato  adorlivrfc- 

re  prarlio,  quod 

fubditos  libi  ik  tri 

butarios     pcrdi- 

tum     iri  ncqua- 

quam  iufluin  cx 

i  Acemum  vfu  videreturp'1- 

*ceruoru.n      bhco,  pro alicno 

wnuxUUah-  fj.rtim  facinorc,tradiribidcfign:uorem  nasirij  poflula- 
ucrunt,ceterisfincnoxa.tutuns.Q^.>prcfcrip!:a  fibi  condi- 
tionc,  vifi  dc  cribu  lu-i^  afccndcrunc  ad  cum ,  &:c.  Quibus 
ille.Et  quxiuflit!a:tormaefl,gcnus  Abrjhamid.mim,  vt 
circumicripca:  pnmoconiuc^is,  dcindc  abdud.o,perniciofa 
mihi  vindicla  fit ,  &:  finc  pcriculo  domcflicam  iniuriam 
nonlicucrit  vlcifcirfantum  ne  inclinacisanimjs  ad  turpe 
vernularumobfequium,  vtexecutoresvos  alicnx  prL-bca- 
tis  infolcntia:  ?  Si  pereundum  efi,;uuat  perire  mambus  Pa- 
Izflinorum.Liccac  mori  iinc  fcelcre  vetiro .  Rcculi  cgo  ac- 
ccptam  iniuriam,non  intuli .  Non  mortem  abnuo ,  fcd  ve- 
ftrumfugioconcagium.  Alligace  vinculis  manus,  inermcs 
licet,  iniicnicnt  lilji  arma nodis  folutse.IUi  facramentum  de 
dcrunc,quod  a  fc  vita:  eius  vi s  nulla  irrogaretur,  tantummo 
dopatiens  vmculorum  cflct,&:c. 

b  Iwrarf .Auguft.Quid  eft  quod  ait  Samfon  viris  luda,  lura- 

temihi nt  interficiatis  we  ttOJ,er  tradite me  eis^neforte  occurratis  in 

me  «oj.Quam  locutioncm  ita  quid.im  intcrprctati  siJt,  ne  for 

ceveniacisaduerfum  me  vos.Scdhoceu  ncabhis  iiucrfice- 

rclfdixifrcilludiudicat,quodinlibro  regnorii  fcriptum  eft 

t.Reg.j.e.fe-  uibcnce  Salomone,vthomo  occidcreturdiccntc.rat/e  occ«>- 

cundum'  idi5  rt  ;//<.Qd  lononintclligitur ,  g.anoneft  confuctudiuisapud 

Ucetam.  nos 


t  funim; 


eoruia, 


J 


M, 


Quxft. 
ludic. 


^^.  in 


locutionum,  vc 
quc.idmcxluip- 
fa:  linguxnoin 
cclliL».intur,nifi 
aiidiendovcl  lc 
gcdo  difcacur, 
ica  nec  modi  lo- 
cutionum. 

^  Rupert.Dcf-  ^'''•CS 
ccderijttriamil- 
liadctribuluda 
ad  Iigandum&: 
tradendum  Phi 
lifth^is  Samfo- 
ncm.quado  pcr  E- 
ties  orbis  par- 
ccs,  Afiam,Eu- 
ropam ,  &  Afri- 
cam,quamplu- 
rimi  ,quiCnri- 
flum  cofitcban- 
tur,(  dcquibus,  , 
Exnobis  exieriit  ^ 
fcdnon  erantex  «ot'y.)adiutorcs  f.i6"li  funt  ludaice  impietaciSj 
mukrs  quidcm  fciflTuris.fed  codem  Ipiritu  nialignitatis,Chri 
ftum  apprehenderc  volcnces. 

^  ^/^««errtfffsrjci/jiirc.Ambrof.Accepta  fidc,fpclxocgrcirus  ; 
dcfcruit  pccra;  munitionem,ac  duobus  innexus  funibus.vbl 
appropinq  uare  accitos  ad  fufcipiendum  Paleftinoru  validos 
videt,inflemuic fpiritu,6<:  vniucria  dirupic  vincula,atqj  arri 
piens  maxillam  alini  iaccnicm,percufiic  inillc  viros,fugauic  F 
alios  gr.-mdi  virtucis  fpei3:aculo ,  curt  inermi ,  6c  vni,  cedc- 
ret  armacorum  agmina.Ec  qui  cominus  auli  fucrant  congrc 
d;,facili  negotio,niullo  labore  obcruncati,  aliis  fuga  exicium 
dcmpiit. 

c  m  wa.Grego.Maxilla  afini  prxdicatorcs  fignificat.Rede  ijjjn 
ptor.  n.nofter  fimplicitacem  &  pacicnria  pra;dicantium,fug  M^r' 
manu  vircucis  ccnes,a  viciis  carnales  intertecit,&:  niaxilla  in 
tcrra  proieda,poftmodri  aquas  fiidic,quia  tradita  morci  pra: 
dicacorum  corpora  magna  populis  monftrauerc  miracula. 
e^  Rupercus.  Maxilla  alini  in  manu  Chrifti ,  iUa  funt  ftulta  ^,1,  (i 
6«:infirma,ilIaignobilia,i<:contemptibiIia  mundi,dequi-  ludi.i» 
bus  Apoftolus,'A(o«  miiUifapicmes  ftcundum  carnem^&clnncxi 
toseos,qui  non  eranc,contcmptibilcs  mfidOjConfudit&rde 
ftruxit  inimicos  fuos^partim  commutado  cos in  bonc,  par- 

tim 


.Ci. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 
I  nefcenderum ergo,&c,?.d  capicndum  Samfoiiem,  &:  ciaden 
dum  PhiliflheisYccundum  quod  fueiiic  intcr  cos  codidum. 
Ec  patctliteiavfquc  ibi . 

X  liirate  ait  &  /jpo/;.volcb.it.n.fatisfacerc  Ifraelitis,  &:  fic  .nge- 
re,quod  non  interhccrcncur  a  Philifth2is,nccabipfo  cisrc 
fiftcndo.iS,:  habcrctoccafioncmiuftamintcrficicndi  Phili- 
fth^oSjqni  vcnicbant  ad  cum  occidendun\  . 
j  Uuicumve.  Hicconfcquctcr  dcfcribit  Philiflhinorumin 
uafio  cum  dicitur.i^'/  inm  vmifiet .  Hic  locus  fic  nominatur 
hic  pcr  anticipationcm,vt  patcc  pcr  liccram  fcqucnccm  . 
4  irruit fpiritus  do  idcft,mocus  dono  fbrtitudinis  ad  rumpe- 
dum  vincula,&:  ad  PhiIiftha:os  dcbellandum. 
^  Inuentaniij;  wjvi/.Pcrhocoflcnditurvidioria  m.agis  mira- 
bilis,3i  a Dco  f iiia,  quia  non  f uic  per  arma ferrca.  S^icdum 
tamcn,quod  afini  maiorcs  func  in  ccrra  illa ,  5c  habcnt  ma- 
iota  offa . 

6  Interfccit  in  ea.Ex  quo  patet,quod'miraculofc  fcrur.b.irur  a 

con- 


contraccionc  la  cot  6c  cacispcrculfionib.viroiu  armacoium. 
7.  InmaxilLtafini^c.  Hicconfcqucnccrponitur  gratiarum 
aiftio.ModuscnimcratHcbrxorum  ia  vidoriisa  Deoda- 
tiscancrccanticum  permodum  gratiaruma£tionis  ficutpa 
tct  in  cantico Mofi,Exod. i  <^.6c  in  cantico  Debor^  fupra  j. 
C.&  idco  Samfon  iu  hac  victoria  diuinitus  libi  daca  cccinic 
canticum  incipicndo  pcr  talem  modum./«  maxilla  aftni^drc^ 
Et  nccaniLnomen  loci,  &c.  Vtrum  autcm  totum  canticu  cius 
fit  hic  lcriptum  vcl  folum  iplius  principium,certum  non  hc 
tur.uidctur  tamcn  probabi!ius,quod  folum  principiu  iir  hi6 
fcriptum.quia  non  omnia  funt  tcripta  ,  &:  quia  non  Icgucur 
cancicalicbreuia.Sequit.  Etvocauitno.loc.  <i,-c,  Quodautfc- 
quitur,  Huod interpi  etatur  ck.&c. non  ci\  in  Hcbr^o^fed  appa 
litumcftatranslacore  ad  oftcdcndum  fignificatunonnnis 
qci  bcnc  iuit  !n-,pulitum,quia  fat^s  iuit  mirabilc  &  infolicu, 
ciucd  cum  maxiili alini  ficrct  tm  tactum  .  Quod  auccm  hic 
ct:iiinicus  fierct,oltcad!Curp-L-rfcqucs  miraculum,  cum  dici 
tur.  ^pLruit  iiaqke  dominus  'n.daich:  dcnum  .  Etpacct  lilC12. 


M  O  R  A  L  I  T  £  R . 

f  oftcndirur,pingucdo  namquc  vulpiuni  mcd(cin.'ilc  cf;  c6 
tra  contradioncm  &  flupcfadtionem  ncruo;  ri,inulci  ucro  ji- 
dicatorcscotractoscorpor.fliterercxerut  ,uc  patctdc  P.iulo 
&  Io.Act.4  ^  de  Paulo  ix  Bernaba  Act.i  5.  &  nuilta  limilia 
fcccruntaliidifcipuIiChrilti&miniftri.  Spintuaiitcr  aucc 
concrados  pcr  pigritiam ,  &:accdcam  quafiquotidiccrigijc 
pr^dicatorcs  cccicfic,6<:  in  uia  morum  taciunt  ambularc. 
2  /-'^rtre,crc.PcrIig.uioncmSafonis  per  uiros  luda  pocin- 
tclligi  ligatio  Chrifti  in  Petro,ficut&:ctucifixustuit  in  ipfo 

fropter  q,  cidcm  apparcns  dixit.riit/o  {{omanntetum  vrncifigi. 
I^c  autem  iigatio  tacta  iuit  a  Iudeis,&;  ioluta  uu  tutc  diuina 

Act. 


Ad  I  z.ficut  Samfon  dono  fortitudinis a  Dco  rupit  vincula. 
Pcr  bocaute,quod  Samlbn  in  mandibuIaPhilifth^os  dcbcl 
lauit  lignificja'i  fuit.quod  Chrithis  in  Petro  per  pra:dicatio- 
ncciiangcliGcncilcsoccidit&:cccIefie  incorporauit  ficun 
divihim  tuic  libi  Act.io.deconuerfionetornclij  &:  aliorum 
{jCni\\\ii\:iui-^e  Tetre,occide & rnanduca  .  Quod  auccm  g  man 
dibula  pdicatio  fignct,patct:  na  licutin  madibula  moliun- 
turefca;  corporalcscorpoialitcr  nutnctes:fic  inpdicanonc 
inoliutuf  facra;  fcriptur^,^  func  ckx  fpiricualitcr  nucritiiie. 
VcucS.a.TSlS in folo pane  vinit  homOyfcdin  omni  uerho(]uodpxo,0 
«///,«irc.Pcra(|  vcrode  m.adibulamirabiliccrcxcucc,  fignifi* 
catafuic aqua {alucaris fapieti^, 4 dc bcati Pctri  ^ ccfsit ore« 


2y3 


ludi 


icum. 


C; 


ip, 


XV. 


2^4 


tim  dan.indo.Hoc  mirabile  opus  fecic  Deus,Samfon  fortif- 
finiuSjChnlUis  omnipocentiflimus.  Scieb.-ic  grandc  fibi  ccr- 
tamen  torc  concra  lcgifpericos,omC(.res,  philofophos,nobi- 
lcs,rcges,imperacores,cyrannos  .Echocfciens,non  vocauic 
primaexpcdicionc  mulcos  fapiences,liucpocences,quorum 
linguis,auc  poce 


ftigatus ,  diccns :  Tu  dediili  in  manu  ferui  tui  falutcm  hanc  D 
magnam:&:  nunc  fubucni:quia  cccc  morior  lici,  6c  in  p occ-r 
ftatcm  corum  dcquibus  cancum  donafti  criumphum ,  ficis 
ncccflTicace  adducor . 

c  4«  ^pfrui(itat/i4i;ciominusmolurem,&c.Amhroiins.Dci(iv 

fchcordia    apc 


Epift.70. 


lium  fuumrobo 
rarcc;kdcalcs,q. 
tanquam  leoni- 
basalini,{icde- 
fpedi  circnt  fa- 
picntibus  atque 
■  nobilibus,  fcili- 
cccidiotas,  non 
fcnbas  :  timpli- 
ccs ,  non  oraco- 
rcs:  pifcacorcs, 
non  impcraco- 
res. 
a  -5«  Cumque  hxc 


ftanbus  Euangc  a  pcrcuili  millev'ros.  Cumque  ha;c  verba  canens  compIefTct  ,  pro- 
iecitmandibuiamde  manu,&:  vocauitnomcn  loci  lilius  Kamathle- 

b  chi,quodintcrpretaturelcuatiomaxiII*E.  Sitieniquevalde,  clamauit 
adclominum,&ait.  Tudediftiinmanufemi  tuifalutem  hancmi-- 
ximam  atque  vi6loriam,&  en  fiti  morior,incidamquc  in  manu"!  incir 

^  cuncilorum.tApcruititaquedominusmolaremdenccm  in  maxilla 

a     *  Q^iaipo.lqiiam  inortiu  fiiiu  prxdic.itoruiii  corpora  ina^ia  iiion  traucre  inuaciila  . 

afinij&egreffeiiinc  ex  eo  aqux.Quibus  haultis  rcfocillauit  fpiritum 
&:  vires  rccepic  Idcirco  appellatum  eft  n  )men  loci  illius ,  fons  inuo- 
cacis'de  maxil!a,vlque  in  prxfencem  diem.ludicauitqueliracl  in  dic 
bus  ^hilifthiim  viginti  annis. 

verba  canens,  &c. 

lofcphus.  Samfonplufquamoporcebitcxuiran§,  non  Dci 

coopctacionccrcdcDathoc  factum,  fcd  fuis  vuibus  afcri- 

bcbac. 

•}«  Ambrofius.  Vcinam  quam  forcis  in hoffcm ,  t.im  mo- 
dcratus  in  vidyria  fuitlct.Verum,qu6d  fuilc  vfi  cucnit,in- 
folcns  rcrum  fccundarum  .inimus  ,  qui  dcbuic  cucncum  pU; 
gnasdiuinofauori  &c  pra:lidio  dcfcrrc,Iibi  arrogauic,diccns 
In  maxilla  afini  dclcui  miUc  viros .  Ncc  aram  flatuic  DcOy 
ncc  holtiam  immolauic , fcd  negligcns  facrificij,  affumpcor 
gloruu^vc  triutnphum  fuum  pcrpctuo  confccrarcc  nominc, 
vocauic  locum,Maxillajintcrfcctioncm . 
b  •*■•  Sitichfjue  vatdc  cbmauit ,&c.  lofcphus.  Dumficisfor- 
titrimatllum  tcnuillcc,  conlidcnins  quod  nihil  cft  virtus  hu 
mana,3«:  Dci  cuda  cffe  ccIlacus,rogabac,  ne  proptcr  h?c  ira- 
iccnseumtradcretinimicis:  fcd  vt  potius  iUi  auxilium  in 
ncccfficace  conterrcc,6c  a  malis  cnpcrcc . 

•jt  Ambrolius.  Iliam  vit^loriam  Dco  dcputabat ,  ficica- 

Itigacus, 


ruic  fcilfura  ma* 
xillx,&  fons  erq 
pic  ex  ca,  b.bit 
Simfon,refum- 
piic  fpiricuin,  Sc 
vocautc  locuni, 
Inuocaciodc  font 
cij,  •coquod  vi- 
(iioria!  iaci.intia 
muocationisprc 
cibus  cmcnda» 
uillct.  Itamacu- 
rc  iudiciadiucr- 
facditafunt,  cQ 
&  arrogantiaci- 
to  otfcnfam  in- 


currit ,  &  humilitas  fcfc  reconcli.iuit . 

4<  D.uiiafccn.  Dominusfanctorumrcliquias,velucfaluti-  I-iM.')"^. 
feros  fonccs  nobis  pr.rbuic,cx  quibus  plurima  ad  nos  beneft  *■>*«•»*• 
cia  m.-inant,Ili.uiifliii>umquc  vn^uciucum  protiait .  Nam  fi 
aqua  in  dcfcrro  cx  afpcra  6C  foiida  rupc ,  .icquc  ex  alini  ina- 
xilla  ad  Icd.mdam  Siujifonis  ficim  ,  Dco  ica  volccc,profilijc, 
eritnc  cuiquam  incrcdibilc,  cx  marryrutn rcliqui)s ,  fu.m(J 
vngucncum  fcacurirc  ? 

•\c  Rupcrcus.   Proftr.idsinmortcm  fanctisApoflolisaq 
marcyribiis,fcpulcra  coiu  viu.rsaqu;«cinanaucruiic,corp:)-  f,T'"*  ^'^' 
ra  coru  miraculorum  graciam  profuderunc.  Scd  quKliApc-   "  '^■^'*''* 
ruicd.ismolarcmdcnccm,cVcgrcIIxfuncaqua;.  Nihilvc- 
rius,nihil  manifcflius.  Hocoibus  mcbris  ChriUidulccfuit, 
hoc  omnibus  fidclib.cius ,  dcfudancibus in  agonc  Chriftia- 
no,calc  fuic,qualcquics  bfib  ,qunlc  pcrxfhimdulcisaqux 
propcracc  ficim  rcff ingucrc  riuo .  Nam  exindy  crcuic  fidcs,  c 
roboraca  clt  fpcs,  charicas  magis  nc  m.tgis  inu.iluic . 

^CAP. 


A  D  D  I  T  I  O    I. 

In  cap.  1 5.vbi  dicicur  in  poftil.  Tcrcnlfiiejuc  eos  ingcnti  pla- 
va,ita  rtfiupeniei  furamfennori  imponerent. 

C^od  hic  in  Hcbr.co  dicicur  in  liccra :  Vercu(fu  eosfurafu- 
pcrfciurpb^am.rina-.intiqm  Hcbrxorum  IiccxponunC:fci 
liccc  q,  nuliis  armis  nccaliquo  adiucono  corporali  cxcrinfc 
copcrcufiiccos  ,  fcd  folum  calcitrando .  Cilcicrando  cmm 
homo  cum  calcanco  fuo  coniundolirxcommuniccrpcr- 
cuticfcmur  altcriushominis  :  ^  fic  fi  perculTlo  cftvalida 
pcrculli.isc.ndit.vndcad  oftcndcnda  exccllcntiam  forticudi 
ni$ipfiusSamfonis,cxprimicmodumpcrcuciendi,quicftl.i- 
tiscxcraneus  &: infoli:-.r.,falicct,vt  vnus  folus  homo,  co  mo 
do  plaga  magna  multos  pcrcuci.ic .  Dicicur  enim:  quod  fiu- 
pcnccs  imponunc  furam  fupcr  fcmur .  Non  crcdo,quod  h.i- 
bcat  fund.imcncuin  in  modo  loqucndi  ficr.x  fcripcqrx :  ncc 
litcra Hcbraicahic  facitmcntioncmdcftupore. 

ADDI- 


A  D  D  I  T  I  O     I  I. 

In  cod.cap  i  y.vbi  dicicur  in  pof^il.  h  maxilla  aftni.hic con 
fcqucntcr  ponicur  grnciarum  a(ilio  . 

Vbi  cranvl.itio  nofira  h.ibct :  1«  mandibulaputH  aCtnorum:  ifl 
Hcbraica  vcntatc habctur :  hamor  bamorathaiim.  Vbi  notan> 
dum,qu6d  hamor  in  Hcbra^ocft  nomcn  equiuocum:quod 
vno  modo  flgnificatafinum,  alio  modo  fign^ficataccruum 
vcl  cumulum,fcu  cateruam  .  Vndc  intcncio  huius  locutio- 
i»iscratdiccTe:qu6d  in  maxillaafini  accnium  nrqueaccr- 
uos  Philillhinorum  pcrcuircrac, idcfi,  pluics  hominum ca- 
tcruas :  quod  cfl'  valde miiabilc,  quod «S.: cx  hoc fube.ideai 
dictionc  iMcludfb.atur .iliinis  &c caccrua  fct undum .cquiuo- 
cacioncm  pr.rdidt.i,rcddcbatur  l«jcucio,  Jccunuam  modum 
HcbraicB  locutionis  rhctoric;;  ornata . 


^TT 


Glofordi.  5cNic.deLyra. 


ly^ 


A 

ITnni!!.!]. 

uEiuog, 


c  A  r.  X  V  I. 

lii-t  qno^fMc ,  cir  (.  Grcgor.  Quem  in  hoc  fado 

Samfon  nsl'  rcd-mpcorem  ligniftcat  ?  Qiiid 

Gaza  n;li  i^Icm  im?  quid  Fhnirthici  nili  pcr- 

fidiam  ludxoi  uin?qiii  cura  inorcuum  domi- 

niim  vidtrcncec 

C  A  P. 


t  Oautz. 


B 


*  me4iai 


corpiisctus  in  fc 
pulchro  pohtri, 
curtodcs  illico 
dcpucaueruc :  6c 
aucborc  vir^in- 
fcrni  claufiris  rc 
tcncil  quaii  S  im 
ibn  in  Gaza  fc 
deprcl)cd!llc  i.e 
tati  func  Samso 
vero  noctc  nic- 
dia  no  folume- 
xi)c.  fcd  ccia  por 
tastulic,quia  rc- 
dempcor  noftcr 
antc  lucem  rc 


•J«  Au<2:u.  Qnodincrauitnd  mcrccricc, fifineciurafecit, 
immundus  cltTSi  non  incr.iuic,uc  c6cumberec,myl>crij  cnu- 
h  forrars  is  inciMuicSed  concubuiHc  non  lc^miusNon  frri- 
ptum  cft,c;uia  inixtus  dt  niciccrici,fcd  quia  dormicbac.  Ab 
Allophylis ccncn  non pocuic ,  porcas  ciuicacis  abHulic ,  &:  iu 

moptc  lcuauic. 

XVI. 

j  Bijt  quoc|;  iiiGazam  &viditibi  mulicrem  mc-  ' 
rctricem,ingrc{rul<];eiladcam.  cmodcumau-  ^ 

diflent  t  Phililthijm  ,  &  percrebuiflretapirJ  cos 

a    t  Chiilluai.        b    T  Cu.todieiuci  fc^a.  chrmn  . 

intraflcvrbeSamfbnjCircundedcrunt  cum ,  po- 
litisinporta  ciuitatis  cuHodibus  :  qui  ibi  tota 
nocle  cum  filentiopra:ftolanccs,  vtfa(5lomanc 


Setj 
del 


Quid  cft  hoc-In 
fcrnu  &  amove 
mulic-is.vcruii- 
quc  (cripturaco 
iungic.  Pro  infe- 
nsponit^domus 
mcrccricis,  quia 
ncminercpcllic, 
ocm  incrantcad 
fetrahit.  Agno- 
fcimus  hocloco 


excuntcmoccidcrent.  Dormiuit  autcm  ^amlon  vfque  ad  medium  4  rcdcmptoris  nn 


5 


f  v^-K  Chiiiius  anie  lucem  ruriexit ,  a  t  Civ_;a  tlau.ira    mfcini  de  ;iuxit 

nocSlis :  & inde  conf urgcns  * apprehendir  ambas poVtx  forcs  cum  po- 
Ibbus  fuis  ^  fcra :  impofuafcj;  humeris  fuis  portauit  ad  vertice  mon  - 
furgcns.nonfo-  b  tis  ,c|uirerpicitHebron .  Pofth^camauit  mulicrcm ,  q\ix  habitabat  ^ 
i"b?r  cxijufcdTc  ^"^^"^  Sorec,&  vocabatur  Dalila .  Venerunr^,  ad  eam  prtncipes  Phi- 
infcrm  clauflra  lifthinorum,arq;  dixcrunt:  Decipe  cum,  &  dilce  ab  lilo in  quo habc.it 
dclfruxic  ,  por- 

tastu!it&:montis  verticcm  fibijt  :  quia  rcfufgendo  chu- 
flrainferni  dirupit:  &  alccndciido  rcgnacalorum  pcnc- 
trauit. 

*  Procopius .  His  aui  SpTicu  fanffum  traducunt  Sam- 
fonis  caufa,icipondcnclum  c.t,quod  fcriptura  nufqua  dicit, 
Spiritum  incidiife  fupcr  ipfum,qii  cli  fcortacus,  aucquando 
Palxf}ui;im,qui' ei  cxicio  fuit,duxic .  Spincus  cnim  ilmitus 
non  animg  :nitar  cum  homine cohabicac,verum  ilh  indcti- 
«icc  adcft,ac  in  co  quicquid  vulc,  cificic . 

•J«  Aug. 


opcra .  Poflqua 

fvnagogaadqua 

vcncrac,  a  lc  pcr 

diabolum  lepa- 

rataef^,  &  inlo- 

co  CaluariiEcru 

cifixic,  admier- 

na  dcfccndit,  &C 

inimic!  cuflodrc 

bat  f('pulclmi.m,&:capere  volcbanr,  quem  capcrc  non  potc 

rant.Iile  dormicb.it, quia  mortuus  erar.Mcdianode.id  cfl, 

in  iccreco  furrcxi  t.  Apci  te  palius  ciLfolis  auccm  difcipulis, 

&:ccrtisquibufque  m^Tifcfiacusclt.   Ergo  quod  intrauic 

omncs  viderunt:quod  furrexir  ,paucicognoucrunt,  iij<iuG- 

ruc,iS<:  p.ilpaucrunc  .  Tollit  portas  ciuit.itis^idcfl.nutcic  por- 

tas  infcrni,mortisimpcrmm  rcmouct .   Nouimus  quoque 

eum  rcfurrcxiflc,&:  iij  ca-lusafcciidiifc.  : 

b  Vofl  Imc  ataanti  mulieremy&c.  lofcphus.His  gefTis,Samfon 

43>  cvauicca- 


t^ 


DtuiiSo.. 


MCOJ.AVS  Jvh  LVRA. 
C  A  P.  XVI. 
I  A  Bi|t .  ll''c  cenje.. itciu t r  dtfct ibiiu r  ifft^s  Savifcuis  mors  & 
XX  coiijuttir/iatto:  o"  ^uia  v  ors  eius  fkitptr  mnlicyeuiprocura 
tayiULOpriniddclirikilni  quuliter cutn  viia  piricKlo fe expofuit ,fe- 
euiice  qnuliur pvr  aiteram  inoritf.':CCi4b»it ,  tOi :  Pofl  hccamauit. 
Circa pri»,'.m  dtcitut :  hb\]i.qu^ erac  ciuitaa  TOtliiVjinorum  mor~ 
tem  ipfius.qunrentium . 

X  hi  vidit.  in  uebrao  />aier«r.*Muliercm  hofpicalat-iam,  quia 
ttortsen  ibipofitim  teqniKocum efi  ad  vtrttnKjUi: figiitjicatiotiem  if/cut 
iiElumfnitfupfa.  n.c.dematrelcphtey&  lofnc.  fecundo  de  ^ab^ 
Crpropler  hoc  non  innaferunt  cum  ibi  Thilislbjei:  qniafgcundnm  le~ 
gem  terrafecuritatcm  dcbcbat  babere  in  loco  hofpiiii ;  fcdpofnermt 
inftdias  in  porta  eihitaiis ,  vt  eum  exeuntem  occiderent ,  &forfitan 
•vtraque  Ogrnficaiio  conneniebat  iili  niulieri :  quta  in  aUquibits  terris 
hofpitatrices  fc  defaciit  exponnni  bofpirthns  fnis. 
3  Ingrcfli^fq;  ei^  ad  eam.  Quod  cum  audiflfenc  Philiflhijm, 
&percrc. /«oc  inteUiguur  de  concubttu  carnalifcimfeiifum  trarif- 
'  lationis 

"^  M  O  R  A  L  r-T  E  R. 

1  Uhijt.Vct  dcfcenfum  Samfonfs  ih  Gazam  fignificatus  fuic 
defcenfiis  C  hnftiad  infcros.-fccundum  bcacum  Grcg.&:  plu 
rcsdoctoresalios' .  Scd  ab  hi^c  mulcum  diilbnarc  videtur 
quodiubditur. 

i  Etvidu  ibt.  I^ropterquodfcicndu  q^Hcbrxidiithanccfrc 
literam:  Mulierem  hofpitatncim,  6c  hoc  verius  videtur  ficut  di 
xiplcniusincxpoiitionelitcrali.  Sccudumhoc  igiturpdc- 
fcenfum  Samfonis  in  Gazam ,  figuratus  fintdcfccnius  Chfi 
ad  limbum  patrum,  qui  bn  figniftcacur  pcr  mulicrcm  hofpi- 
tacricetuica  c],  ibi  f -.ncti  pacrcserancholpicaci  vfquc  ad  accj 
ptioncm  fux  beatitudims.dequa  iam  crantccrti . 
^Dormtutiaute  Vamfon  pfjtie ad  m-dtumnoJiK,:^  inde.  Pcrboc 
aut  Chrifli  rcfurrcaio  fiiit  riguraca,qua:  fuit  fccunduin  com 
muncmopiniancmdtxtoium  inaurora:  Hc  iic  in  fccunda 
mcdiccaccnodlis^naindiesfcquens  incipicaborcufulis.  Efl 
cnim  dies  lacio  folis  fupcr  ccrram . 

5  jAi^prehendit  amb.is  portx  fo.  Quia  Chriflus  rcfurgens  infcr- 
nu  trcpc  &  fpohauic  pacribus ibi dctcncis :  &l  deduxit  cos  vf- 
quc  ad  moncy  p.icria:  cirlcflis.  r.ioa  iier  afu  pcr  Samfoncn» 
Nazara:up  iignificacur  homocouccplaciuus,  inccncuscirca 
Dcum ,  cn  propccr  ncccliic;.cein  popu li  dcfccndjc  ad  aftiua, 
prardicando Hc  cxhorcando ad  bonu:  Ik.  furgendo ab  hac oc- 
cupacioneaulcrc  po<cas ciuicatis di.iboli : quxfunt fauor hu- 
nianus,&  timor  mundanus,&:  inciufus  ducicad  patriamcc- 
lclTcm,in  ipc  dc prsfcnti,^  m  rc  dc  iucuro  .  ^ 

e  Pofi 


Hic  eonfequenter  oHenditur  qualiter  Samfon  p er  atia 
ti  fHCCubtiit  .fVbiprimo  defcribitur  muiteris  fraud]4'cnta 


lationis  ttoUrf  .fccundum  autem  Hebrxos  intelligitur  de  ingreffa  ho- 
fpitu  :  &forie  virunquefuitibi.  Cnttrapatentexdinisvfquc  ibi. 

4  Apprchcndit.Tor/tfpry^jr/t  loqueado  eii  muri  apertnraJor£s.ati 
temfHntoJiiaquibusaperiuraclatiditiir:  vnum  tamen  pioaliofre- 
queritcrponitur . 

5  Poffhec. 
muitertrn  morttj 

inquijltio.fccunad  veritatts  apertio.ibi :  Cumq;  molcftaei  cflct. 
tertio  ipfius  SHfonisconiprebcnfio.tbi:  Quem  cum  apprehendif- 
{cnt.Circaprirnumponitur  mulicristrpkx  tcntatio.ficunda  ibi:Di- 
xitc|,  ad  cum./mw.;6/ ;  Dixitcij  Dalila.  Circaprimum  dicituri 
Poit  ha:c  ama.mu.^/rHHj  autfn^eni  Hebrcea  vel  1'biliiihxa  n$  ha 
betnr  in  fextii:videt'urtamen magis^quodfucrit  Thtlifih^a  :  co quod 
fuerit  itafollicitadecipcre  S.Wijnicm  aduerfarium  TbilijihaorutHy 
0-vocahaturDalila:/icentmdebeifcr:b:  &  pronuntiari . 

6  V cncmmc^r .  vt  quem  non poteraatfuDerare  virtute ,  caperent 
fraude.Cxiera  patent  rfque  ibi ,  *  . 

*  I  Si 


6  To/Z^icDowtoresnoflridicuntj&bene;  qcf 'iihoc  h&o 
Samfon  no  tnic  figura  Chnifj.  N.i  in  pnncipio  huius  operis 
didum  fui  t,qd  res  vna  numcro  diucrfa  fignat,&:  incompof- 
fibilia,^)^p  diucillis  propnctates,ficiu  leor.!tionccontiancie 
fignat  Chnlium,:!c  nitionc  voracitatis  diabohim.Et  eodcm 
mocontigitde  eadcmpcifoiu,qua:ratione  virtutis  Chri- 
ftii  llgnat :  6c  rationc  vitij  nullo  mo  fignat  ipfum,fcd  niagis 
oppolitu .  Sicuc  Salomo  in  ^■diticacionc  ccmpli  domini  tuic 
figura  Chnfli,  ij  edificauic  cccicfiam.In  hoc  auccm,quod  e- 
diricauic  idoloru  ccmpla  2.Rcgum  ii.non  pocuir  clTc  figufa 
Chrifli,fcd  niagisdiaboli:  Siccft  in  propolico.S.imfon.n.ia 
pdidis  bcnc  fiiic  figura  Chiifli :  fcd  non  in  eius  dcccpcione 
pcr  Daliiam.Samfon  igicur  dcccpcus  a  Dalila  fc-cr ctum  fuar 
confccrationis cidc  iUicice rcuclaLiic.fic in  hoc llgnificat ho- 
niincm dno colccr.itum  pcr  piotcfsionem in  rciigione,  uel 
ordincm  facrum  :  qui  pcr  bl.mdjcias  muljcns  dcccpcus  cr.v 
hit\id  impudicos  cactus  &  amplcxus :  &:  fic  cxc.ciicprinK) 
tcncbris  ignoratia:  &:  fccundo  ligatur  uinculo  cofuctudinis 
j.Hicifa::&.  in  carccrc  pcccati  dcpucaturad  molcdum,  id  cfl, 
ad  coitus  cxerciciu  iccudum  Hcbr.cos.  Vcl  aliter  ad  molcn- 
dum,idcfl,.id  opus  laborioilim  &:  m;]]um,quod  efl  opus  pcc 
cati,lecundu  quod  dicitur ,  Sapien.  j.b.  in  pcrfona  pcccnco- 
tn:Lof]'atifuinUi  tn  lia iniqi>itatis etpnditionis,ambiilanimHS  vias 
diffic:U:\:viam  a>it(')f,  dninon  ambulaunhns:  Pcrhocautcm,cj;Ca- 
piUis  Safonis  rcnafcctibus  ipfcplus  nocuic  Phihlihajis  quam 

t  ancc 


F 


m 


ludicum      Cap.  XVI. 


2j8 


0. 


^  tmnfcendebnt  '"a \c%(?^ patr iis,&  edicHia propria  requircbnr,  tur  a  I:td<j  fiih  3;riti.i .  D 

A  nioresim!candnpcreg'Mnorri,quodeiin:ciummaloriifu!C.  ^fi  Rupert.  Dalila,frnagogacf!  Tnccpwnt^aucpauDcrcu 

if.  Ambrof.  Namq; parn fidacxpercusalienigcnxvxoris  kjf/nagogadenocans piupcrnma,cu fcia^ilcc magmsbgis  L.c»ra.Jai*. 

prima c6nubia,qui dcbuillec  cauere  vcl  poftea,  rurfus  Dali-  &  proph  caru  habcrc  diincias.Principes  Palcfiinoru ,pdnci-  «*««•"?•»»• 

J(j  mulieris  fornicaricECopula  no  declinauic :  &:  cu  ea  d.lige-  pcs  faccrdocii  &  populi  fucrunc ,  qui  plebcm  vniuerfim  ad- 


recimpenfe,ren 

tandi  fe  caufim 

dolis  hoftilibus 

prxfticic.  Pecu- 

niampromictcn 

hffligi  tib.  Fhiliilh<ris, 

jlla  que  fimulfe 

pccuniar  profti- 

tucrac,aflutcfa- 

tis  &  callidc  '\w- 

tcrcpulas,ad  il- 

Lieiilo.  icccbras  amorhs, 

quafi    admirans 

I        forcitudinjs  eius 

\    .    emincciam,que- 

rcrcccrpic ,  quo 

tandcm  gcncre 

tantum   pra:fta- 

ret   reliquorum 

g  vimitibus,  fimul 

&  quafi  pauida 

atque  folicita  o- 

rare,  vt  dilcctie 

fua:  comicceret , 

qui  nexus  aftri- 

ftiimalicna:  po- 

"  tcflaci    fubfccr— 

Dcrec.Iilcauccm 

adhuc    fobrius , 

&  forcis   animi 

aduciCus  dehni- 

menca  mcrern- 

cia  dolum  dolo 

reculit ,  &c. 

.5«  Profper.Di- 

cunt    Allophyli 

J^ti  ad  Dalilam  :  Se- 

judic-  iuc  virum  tutm  , 

jnjleib  ^  indicet  tiln  in 

■  "^*^  (luofjt  virtuseins, 

,1  <2r  dabimns  libi  fin 


ucrfus  Chrifcum 

concic.iucrunc. 

Mulier   Samfo- 

nem  quarco  ceii- 

tauit ,  &  fvnago- 

ga  Chrifcu  mul- 

tocieSj&necfat». 

ccm  in  fcrmone 

cu  capcre  pocuic. 

Tandem  aucem  f  virgz<t  vfrj- 

aliquando,quafl  ^esnecdum 


tantam  forticudinem ,  &:  quomodo  eum  fupemre  valcamus ,  &  vin- 

d:um  affligere.  Qtiod  fi  fcceris,  dabimus  tibi  finguli  mille  &ccnrum 

argcnteos.  Locuta  ci^ergo  Dalila  ad  Sa<on;Dic  mihi  ohfecro  in  <-]ao 

fit  tua  maxima  fomtudo,&quid  fitquo  ligatus  t  erumpcre  nequeas. 

Cui  refpondit  Samfon .  Si  lcptem  t  neruiccisfunibus  necdum  ficcis 

&adhuchumcntibusIigafusfuero,  infirmusero  vcc^terihomines. 

Attulemntquc  ad  eam  latrap^  Philiilinnrum  lepcem  t  funes  vt  dixc- 

ratjquibusvmxiteumlacentibusnpudfemfidjjs  &:incubiculofine  3  capuceiusVaden  ^'="'- 

reiexpedantibus.Clamauitq,  ad  cum,  Philift-hijm  fuperteSamfon.      do  cecauic&pra: 

r^   ■         ■    ,     ■        1  j    i-  ■    r\         2    tx  4  ualuic,quiaChri  •tommrputt 

Qui  rupict  vmcula  quomodoii  rurnpatquishlumdeitupa  tortum  ^  fcumDci  filium,  miae.j 

fputammc,cum  odorcm  ignis  acceperit,  &  non  efb  cognitum  in  quo  6  r^gcm  fuum  ne- 

efiecf)rtitudoeius.Dixicq;adeumDaliIajIicceillufiftimihi,&faU  7  ttnd^^^nmoZ 

fumlocutuses,  Saltemnuncindicamihiquoligaridcbeas.  Cuiille      tc  Caluaria; cru- 

rcfponditi  Siliffatusfuero  nouisfunibusqui  nunquamfuefuntino-      cifixic. 

•    r  1  I  r       i-     ^       i  ■    .-        T^  3    St  rafum  fuer.t  c 

pere,mhrmusero  &  aliorum  hominum  iimihs.  QuibusruriumDa-      capm  meum,  &c. 

lila  vinx'teum,  &  clamauitj  Philillhijm  iupcrteSamfon,  in  cubicu-        -s*  Aug.  Virtu- 

lo  mfidijs  pra^paratis .  Qui  ita  rupic  vincula  quafi  fila  celarii .  Dixicq^  f^  jn^^anu  non^n 

Dalila  rurium  ad  eum  :  Vfque  quo  decipies  me  &  faKuin  loqucris  }  1 1  pedc,  non  in  pe- . 

Oftende  dequo  vinciridebeas.Cui  rclpondit  Samfon:Si,inquic,fe-  « *  '^toie , no m ipfo 

^,.  ,.  i-„i  !••  •       capite,  fcdinca- 

ptemcruics  capitis  mei  cum  licioplexuens ,  &  c!auumhiscircum-ij  piiiis&crimbus. 

ligatum  tcrr^fixensinfirmusero  QModcum  fecifiecDaJila^dixicad       *  Procop.Por-  Aft.f. 

cum :  Phihfthijm  fuper  cc  -bamfon .  Qji  cofurgcns  de  fomno,  excra-      J^J^^ ndir ?iSd  ^-"•*-*' 

xitclauumcumcrmibus&licio.  Dixitqjad  cumDalila:Quomodo  14  in  capillis  gratia 

dicisquod amas  me,cum  animus  tuus  non  fit  mecum.^Pcr  crcs  vices      ^^^-  t^idcancigi- 

.,„        inj-  r  •        c      ■      i  tur,quod  in  Apo 

mentituscsmihi,  o«:noluilciuiccreinquoiicmaximarortituaotua.      ftoJorij    vmbds 

Cumcyje  t  molclta  eflec ei  &  per  multos  dies  iugiter  adharreret,  fpa-  ^ 5^  gfacia  t(c,  n\  fiin 
tium  ad  quicccm  non  tribueus.defccif  anima  cius,  &  ad  mortem  vf-      ci^^Chnfu^^in  luTo 
que  lafiaca  eft.  Tunc  apcricns  r  veritatem  rei  dixit  ad  eam  :  1  Ferrum  15  dcmq,  quodcx-  tcorfuam. 
.     ,.     .„  nunquamalcendicfupercaputmcum,quiaNazara:us,ideft,confc-      cum  iIIufLrauic.  tm>uacuL.i*. 

.;  ii  fHli  mille  centnm  i,        .       ^        ,i  i  .  »^.-        ^.  Oiia  propccr  vo-  "«'«"'*«• 

^      crgenteos .  Eccc  a  cracusdominolum uc  vtcro  macos  mcjc .  Si  rafum rucriccaput mcu      tinomine,  pre-. 

illa  cfc  triplcx      rccedcca  mcfortitudo  mea&:  deficiam,eroq;  ficuc  cacteri  homincs       tiofa  apud  Dcia  g 
I  ^  rfrChnfmsTn      Videnfq-, illa  quodconfcflliseiefl-ecomnem  animum fuu, mifitad  «7  [^i^^^XS^^cfc   ' 

loicph ,  ance  legem :  vendicur  111  Samlon  fub  lcgc ,  vcndi-       Dcus ,  ciim  Jcgem  de  quouis  Nazar^o  fanxit . 

tur  .0  f^ocanr^i 


4 

'i 


h: 


lU 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
T     S;  fcptem  ncruiccis.  td  cft,  faclis  de  nouis. 
l     Necdum  liccis.  tjuia  tales  funes  extendnncur  &  non  ruputur. 

3  Lacencibus  .^ia  non  audebant  inuadere  Samfonem  donec  vi- 
derant  per  experientiam ,  quod  vincuU  non  pofji  t  rumpere. 

4  Qiji  rupic  vincula.  valdc  faciltter ,  idro/ubdiiur. 

5  Qnomjdo.eftia  mulieres  qn  filatirnmifcet  alitjnidde  fputofuo. 

6  Dixitc|uc .  Hic  ponitur  fecunda  tentaiio  muluris  ad  deceptio- 
ntm  Sjmfariis  ciim  dicitur. 

7  Salccm.  fin^tbat  enim  tfla  mulicr  quod  ex  magno  amore  ad  Sa- 
fonem  deftdcrahat  fcire  fortitudinisfutt  conditionem,  ficut  amans  de- 
ftdern  fcire  intima  fui  amici. 

8  Si  ligatus.f/a«c  condtioncm  nouitath  addidtt  Samfon  adfuam 
primam  rcjponjioncm ,  ita  quodfunes  non  efiem  tantitrnmodo  nerui- 
tet  ^  humid- :  fcd  e-iam  omnmo  noui,&  hoc  dicebat  Samfon  ad  co- 
iorationem  fui  me,,dacij. 

9  Dixitque  ])alila.  Hkponitur  tcntatio  tertia^ciim  dicttur, 

10  Vfqucquo.  celando  fecretum  tiitim  amictc  tua. 

IX   Si,  mquiC ,  fcpcem.  In  Htbr£o  babctur  feptem  civcinnos ,  vel 
fiocccUos^cxfaries  cniin  capitisfui  difiinUa  crat  pcrfvptem  fioccellos, 
"pel  cbicinnos. 
Cum 

M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

antc  fcccrat,f]gnihcatur,  quod  aliqh  hoino  Dco  cofccratus 
+  ^  ^^'^^  mo  dcccptus  cx  rclpcdu  diuin^  grati^  rcilluminat''; 
'  &P*jJjmor)cs&:vicialoitiiisquaaiittcafumpisliaLur.Po- 

UuctiJitcrdici^  pcr  SamloncquiantctoUoncmcapillo- 

lUlH 


12  Cumlicioplexueris  idefl,ci<mfortirtgammto. 

I  j   Dixicque.  if.J.hoceHfilfun.  manifefii,  ch froprium ftt aman^ 

tium  fecrciufia  inutcem  reuelare. 

1 4  Cumq; . Htc  co)fc<, ucnter  dcfcribitur  veritatis  apcrtio:quiiper 
moiedia  miilieris 'ipdrtunepneris  ver  t-tterei  aperuit  ud  fii  interi.u.^ 

1 5  Ferrum.y«/.j  dc  ritu  ~b{ai^ar£orH  erat,  quod nou  raderentur  co- 
rnm  capilli  toto  terrpore  conjccrationts  fu£ ,  vt  diifit  fuufupra  1 4.f.  . 

16  Si  ra.  fi^ia fciit  dl£fum  futfnpr^  ii\a  fircitudo  no  erat  virtnte 
nature,fd  crut  quoddam  donugra  ligratis  dut£:quji  in  nccejjurus  et 
expedicHtibusfuit  in  eo  quadiu  tciuit  ritum  T^a-z^irxipropter  qiipfo 
uiolato  per  rafura  non  ajfnh  fib'. .  rd  coira  hoc  uidetur  ^  uoii  J^aT^ 
rxi  uiolabatur per  tactim  xjr  eiti  ajpeciii  mortui.ut  habeiur  T^um.i. 
Samfon  autemultos  iam a-.te interfeceraf,'H patet  exfipradictis.Di 
cendum  ijubd  non  fuit  fimiie  de  Samfonc  ^  aiijs  Tsl^a^^^arxis,  qui  eraC 
confccrati  ad  ips  <&  ad  uacandum  oi-ationibus  «ir  pijs  oper:b*s.  Safon 
autemfuit  coufLcratuspertotani  uitam,etfua  confccratiocrat  ordintt 
ta  ad  alia  opera.f.ad  liberationem  Ifraei  de  manu  Thiiiiihinorum « 
ut  habcturfup.  i  j  xap.  propter  quod  interficiendo  Thdifihxos  ctnfe- 
crat'0'iem  fuam  non  uiolauit  ,fed  magis  adn/ipleuit. 

1 7  Vidcniquc.rf «^/^««/o  ueritate/nihoc  enirn prxceperat per quod 
nomen  dni  nommauit,  dicensfe  confecraiurn  domino,  no  enirn  nomi- 

naffet 

ru  fuit  fortiflimus ,  &  pofc  t5f]onc  capilloru  fuit  ficuc  c?:eri 
homincs  infirmus,{ignificanc  rcligioh  ad  bunu  opus  ccpidi: 
quianccdcpofitionecapilloru  pcrrehgionisingrcflumcrac 
forces&agilcsadludandu&:  faltaduni(Schmoi,&  pufcin- 
grcfluiu  rcligioius  inftrmi  func  &:  dcbilcs  ad  benc  opciadu. 
Tom.a.  1 


o 


25? 


Glofordi&NicoIaicfeLyra.        260 


A 


f  in  finarue 
itclittATC  ca- 

t  aimgcrc 


B 


■utcaf.iif 


a  yocauitiji  totiforem.  Ifid.  Q^  mulicr  fubdola  caput  Safonis 

rafic,*:  Allophvlis  illudcndum  tradidicq,  captiuatus  cft,  cj, 

cecatus^:  ad  niola  dcputatus:  no  iii  his  Chnftus ,  fcd  lUi  fi- 

gurantur  qui  tantu  Chrifii  noicgloriantur,  &  malis  ad^ibus 

iugiccr  imphcacur.  Vir  cm  fcnfus  rationalis  intclligit'.  Caro 

auicm  mulicrcm  fignificat,fi  c- 

nim  mulic:  i.i.carni  nofiraj  blan 

dicntc  hbtdinc,  vcl  ?ili)s  malis 

opcribus  confcnfcrimus :  gratia 

fpirituflanfli  qu^Nazar^i  crine 

fignificatur  nudati  cxpohamur 

atq ;  dccipimur.  Ica  cnim  fupcr- 

bis  Sc  pcccatcnbus  v  jolara  Chri 

fli  grati.i,  ficut  Samfon  incifaco  * 

jnaadiabolo  iUudicur.  Si  quis 

autcm  agcndo  parnitcntiam  rc 

dcatcoma  rcdcuncc.i.gr.icjarc- 

florcfccncc:  rcparacurad  v  rtu- 

tcm,  &  cupidinis  ac  luxuri^  fub 

ucrlis  columnis  hoftcs  dci)cict: 

Sc  parato  ccrtammc  in  fincm 

fortiffimef  dcmoncs  triuphabit. 

<  Q^em.  ^  "Profpcr.  Implctur  ^ 

in  Samfcn  pcr  figurani,qucd  in  c 

Chrifto  a^hl  cft  m.inifcfic.Mu- 

licr pccuniam  h  principibus  Phi  • 

lifthinorum  fufccpic ,  fc  ludas  j 

pcrccpro  argcto  dominum  tra- 

didir,.  Mulicrdormirc  fccit  Sa- 

foncm  m  finu  fuo:  hoc  cfi  qucd 

roflcr  fortis  dominus  dicit .  7{d 

cxpedit  mori  prophelatn  e.\trj  Hie- 

tufalem  .  lUa  incbriOit  poculo 

niortifcro.-  &  Domirus  dixit, 

Dederunt  in  cfcam  mcantfii^  &c. 

Nouacula  rafit  caput  cius:  fyna- 

goga  Chriftum  fpinis  capitc  co- 

ronatum,  in  loco  Caluafia:  cru- 

cifixit.  Rafocapite  Samfon  di- 

fccfiiic  &  virctis .-  &  noficr  pcdcs 

in  ligno  clamauic  ,  Dens  ,  Deus 

t/ieus^ijHare  me  dcrclitfnijii^  EfFode 

runt  inimiciSamfonduosocu- 

los  cfus.  Dua?  parccs,vcluc  lumi- 

na,  diicipulorum  cffufx  func  ad 

ccmpus  tligicndo ,  &:c. 

■it  Rupcrc.  Tonfor  quc  mcrctrix  conduxic,PiIatus  excitit, 
cui  vincJum  dominum  noflru  trad)dir&:  negauit.Raflt  cri- 
ncs  dormicntis,ideft,rcgcm  fuii  detcftaca  eft,&  vniuerfum 
ius  cius  abdicauic  quafi  ouis  obmuccfccncis,  quafi  agni  cora 
tondencc  fc  os  iliii  non  aperiencis.  Ccpiccu  abijcerc,  rcpcl- 
lcre,[infulcarc  dicendo,  moco  &  agitato  capicc :  yah>>flui  de- 
ftruis  templii  Dei.  Euulfione  oculorum  Safon,  ipft  intcrfcdio 
diii  fi^urata  fatis  aptc  intelligitur ,  quia  in  mortc  non  folus 
vifus,lcd  &  cetcri  ocs  fcnius  aufcruncur.Gaza  ciuitas  infer- 
rum  fignificat,  in  quocatcnis  vindum  impij  dominum  tc- 
ncrc  volucrunt .-  fcd  Dcus  cum  fufcitauit,  folutis  doloribus 
infccni,iuxca  guod  impofiibilc  crac  ccncri  illum  ab  eo. 
lih.dcN^tu-  b  tirfciens quodrucab eodom.  •}< Achanaf. Ipfum Spiricu ap- 

pellari 


pcllari  dominu  liquido  in  Iibro  ludicu  fcriptura  oficdic',  vbi 
dc  mirandis  opcnbiis  Safonis,aiC.  Spiricns  domini  vcnit  in  cum. 
Acq;  itczwFenitjpiritits  domini  tn  Sanfonem.Qum  autc cfTatus 
clTet  myfleria  Dei,apcriens  ca  Dalil^,dicit  (criptura:/^fcfj(/«f 
a  Sathfonedns.Qua  proptcr  demonflratum  iam  efi,  Spiritum 

cfic  dominu.  Cognoicitc  au 
tcq,  dominiis  ipie  c{\  Dcus. 
•ii  Ambr.Ex  fomnocxper 
rcdus:  Faciii,iqiiitJicHtfolco, 
Cr  excutia  mefiper  aduerfarios. 
Scd  nec  animi  lui  alacricace, 
ncc  virtutc  agnouit,  nec  vi- 
gor  crat,nccgfa  mancbat. 
d  Molcrefccerunt.  •5«  Hicron. 
Molcrcfarina  dur^captiui- 
tatiSj&cxtrcmc  fcruitutis  i- 


•  tx  nofirii. 


Lib.  eom.  in 
Iudic.(.24. 


principcs  Philifthinoru  ac  mandauit :  Afcen- 

ditc  adhuc  lcincl :  quia  nunc  mihi  apcruit  to- 

tum  cor  fuuni.  Qui  afccnderunt  aflumpta 

pccunia  quam  promiferant .  At  illa  dormirc 

eum  fecic  fupcr  gcnua  fua ,  &  in  fmu  fuo  rc- 

clinarc  caput .  Vocauiique  tonforcm,  &  rafit 

feptem  crincs  cius  :  &  cocpitt  abigerc  cum  

&  a  fe  rcpellcrc .  Staiim  enim  ab  co  fortitudo  4  diciu  cfi.Ab  Hcbrcis ct  mo- 

rcccflit.  DixitquePhilifthiim.fupcrteSam-  ,  laintclligit'figurafiter,c>.f. 
f.       ^    •  I    r  -r  j-  •    •         •  in  morcm fcorti ,  victoru Ii- 

10 n.  Quidelomnocolurgensdixit  in  animo      bidmipatcat.  Flludqjqd  in 

fuo.  Egrediar ficut  antc  fcci,  &  mc  cxcutiam ,  6  ludicQ  librode  Safonc  lcgi- 

ncfcicns  quod  reccfliflit  ab  co  dominus.       S^-h^-l^gif.^^i^tlS.? 

Qucm  cum  apprchcndiUcnt  Philirthijm ,  fta-  7  pro  fobole  robuftiflimoiu 

timcrueruntoculoscius:  &duxcruntGazani  ^  viromm  hocinAiiophylas 

.    „  •      o      I      r       •  niulicrcsiacerelitcopullus. 

vindtumcatcnis,  &  clauiummcarccrc  mo-  9     4«  Rupert.  Sed  nuquid  ho 

lcrc  fecerunt.  lamquecapilli  ciusrcnafcicoe- '°  flesPhilifla:i,defcmincHc 

pcrant :  &  principes  Ph.lifthinorum  conuc-"  c^r^SSSl 

neruntin  vnum,  vtimmolarcnthoftiasma' 

gnasDagonDcofuo,  &epularcntur  dicen- 

tes :  TradiditDcus  noftcr  inimicum  noftrum 

Samfon  in  manus  noftras  .   Quod  ctiam 

populus  videns  laudabat  Dcum  fuum ,  ca- 

dcmquc  dicebat :  Tradidit  Deus  nofter  ad- 

ucrfarium  noltrum  in  manus  noftras,  quiu 

deleuit  terram  noftram ,  &  occidicplurimos. 

*t  Lajtantcfq;  per  couiuia  fumptis  iam  cpulis 

prarccperunt  vt  vocarctur  Samlbn,&  antc  cos  15 


Pfal.i 


Epifl, 


Coni 


Auutun.t. 


»ali  eonnpu- 
nionc  iter  Pj. 
trem,&  FiUu, 
&  Spiricum 


nio  5  turpis,ta  6c  friuola  eft. 
Greg.Samfon  amifiis  ocu 
lis  ab  Ailophylis  ad  mola  dc 
putacur.  SciendQ  efi  q,  prius 
itclledius  obtudit':  6d  pofici 
captus  aius  pcr  cxteriora  dc 
fideria  vagatur:  vtccca  mes 
quo  ducit"  nefciat ,  &  earnis 
illeccbris  fe  libeccr  fubdac » 
aliqiivcro  pri' defidcria  car 
niscbuUiut  &pofllongum 
vfum  iUicitis  operibusocu- 
lu  cordis  claudur.Nam  f^pe 
mes  rcda  cernic ;  ncc  ti\  au- 
dttcr  p  pcruerfa  fc  crigit,  &: 
rcniccns  vincicur,du  hoc  ipfi:m  quod  cgic  di  judicans  carnis 
fua:  diledionc  fuperacur .  Qaod.n.plerumque  prius oculus 
conccplacionis  amiccicur,  &  poft  captus  per  carnis  dcfideria 
huiuf  mudi labonb' aius  fubiugatVcfiac  Safon  ab  Allophy- 
hscapcus  ,  qui  poftquaocuIosperdidic,admoladepuc?cu$ 
cft :  quia  maligni  fpiricus  pof^quaccncacionu  ftimulis  incus 
facic  coceplacioni  s  ctfodiuc ,  foris  in  circiiicu  laboris  micciic. 
c  Vrxceperunt  vtfocareturSatnfon.  ^.  Ambrofius.  Produ- 
citur  de  carcerc  Samfon ,  ac  ftacuicur  in  populi  confpcdu. 
Grauibus  in  eum  infultabanc  conuici)s ,  circumagcbanc  lu- 
dibrijs:  quoddurius,  ic  vlcra  ipfam  capciuicatis  fpccicm , 
viro  ingenita:  virrucis  confcio  tolcrabacur .  Nam  viucrc 
&  mori  ,  nacurx  fundio :  ludibrio  cfl^^  probro  ducicur. 
Cupiens  igicur  tantam  concumcliam  vcl  vlcionc  folari, 

^vcl 


lib.- 
cap  . 


B 

iCrfe 


tf>>. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

4<  tiaffet  nottten  domini  diccndon^endacium . 
l  offcendite adhuc  femel :  tjuia  nunc mihi ttperuit t»tum  cor  fuX. 
Ex  hoc  vidccur  quod  illi  ijdem  prius  fucranr  apud  ipfam  ad 
comprehendeiidum  Samibnem  :  fed  videntes  cius  fbrcicu- 
dincmpcrrupcioncm  vinculorum  ipfum  noninuaferanc: 
fed  latentcr  ad  fua  loca  rcceflTerant ,  5c  per  hoc  ctiam  Sim- 
fonfuitdcccptusrcuclando  Ibcrcnim  fuum  mulieri  igno- 
rans  quod  machinaretur  in  mort-ni  cius. 

3  .At  illa  dormirceumfccitfuper^cnnj  fua,  &  infitiufuo  reclina 
reeaput.  Vctenformcliuspoflccradcrccumquamfiin  le- 
Cto  iaccrct. 

il     Et  rafit  frptem  crines  eius :  &  capit  ahigere  eum  drife  rcpel- 
ere .  In  Hcbrxo  h.ibctur ,  feptcm  floccellos .  quia  rafit  totam 
cacCincm  fcptcm  fiocccllis  diflincJam :  vt  pra:dictum  eft. 

4  Stalim  enim  ai  eo  fottitudo  receffit.Cuius  caufa  prxdida  cft. 

5  Dixitifur.  Volcbat  enim  cxpctiri  ficut  prius  vtrum  forti- 
tudo  difccfTifTct  abco. 

€  Egrediar.  fcilicct  a  v  inculis,ipfa  cnim  ligaueratipfum  ad 
«pcneduraccrtitudinalitcr  fi  rafo  capitcpoflct  vincula  ru- 

pcrc: 


•pcre:  quodcu  non  poflct^Philifthxi  inuaferunteumfecuri. 

7  iluem.  Hic  confcquentcr  dcfcribitur  Samfonis  compre- 
hcnfio,  vbi  primo  dcfcnbitur  eiusincarceratio,  fecundo  il- 
hifio ,  ibi :  lamciuc  capilli .  tcrtio  raors  Sc  eonfummatio ,  ibi: 
Q^i  dixitpuero  .  Circa  primum  dicitur :  Q^em.  Dono  forcicu- 
dinisdefticucum. 

8  Statim  eruerutit.  nc  fi  force  cuadcret ,  damna  cis  infcrrcc. 
p  Et  claufutn  in  carccre  molere  fccerunt .  id  efl ,  grauicer  labo» 
rarc,  ncgracis  panem  comederec,aliquiauceni  cxponunc 
molere ,  id  cfl ,  coicarc  vel  coirc  cum  magnis  mulicribus 
quasadducebanc  Philillh^i:  vc  dcillis  magni  homines  8£ 
robufti  nafccrencur  apci  ad  prselium. 

I  o     lamtjuc  capilli,  &c.  Hic  confequcnccr  dcfcribicur  ipliut 
illuflo  in  fcflo  I^hilifihinorum ,  ciim  dicicur. 
it     Conuenerunt.  Gracias  reddcndo  idolofuodccapfionc 
Samfonis  ,quamaccribucbancidolo. 
1 2,     J^j  deleuit  terram  noflram .  Pcr  inccndium  CCrrar  nafccn- 
tium  vc  fupra  didum  cft  i  j.cap. 

1  j  Trxcepertmt.  idcfl,vc  maceria  rifus  eis  pr^bcrct:  qnia  cj 
cus  crac :  &  idco  impingebat  aliquando  ad  paricccm ,  aliqn 
ad  columna:vSc  aliqn  cadcbaccx  quibus  ridcbant  Philjfih^i. 

4.  J2.I 


6i 


ludicum      Cap.  XVI. 


26 


B 


t.:ciu. 


vcl  inortc  in  relfqiiu  pra-uc  tcre/imularo  quod  infirmitacc 

corporisA'  nodis  compc  Ifi  f.iftenrare  icfe  nequirec,  popo- 

fcit  a  puero,5<:c.rn  morce  feipfiim  vicic,.''^  infupcrabilc  tjcf - 

ficanmium,  vc  pro  nihilohaberet  vitx  finem,  oibus  tbrini- 

dolofiim.Non  captiuum  exitum/edtriumphalcm  inuenir. 

Eius  fepultura  pra;- 

ft.intior  quam  pnte- 

t  a  'iiir^non  tc  lis,fcd 

cadaueribus    holiiu 

preflus  ,    hum.icus 

cfti   proprio  tcftus 

triumpho.Huius  ali- 

tem  cxeplo  liquct, 

alienigenarum  ton- 

fortia     icfugienda , 

nc  pro  charitatc  con 

iHgij,proditionis  in- 

lidiarfucccdant 

■5«  Profpcr.  Catc- 
na:  S.imf3nis,  clauos 
indicant  crucifixi. 
Qua?  verd  illuden- 
tcs  feccrunt ,  dando 
palmas  in  facic:  fpu- 
tis  linire,flagellis  cc- 
dere ,  hxc  omnia  E- 
faias  prxdixir,^:  im- 
pleta  in  Chrifto  E- 
uangclia  teffantur, 
vbi  vclut  cxcatum 
illuduntludxijCala- 
nio  pcrcucienccs  ca- 
puccius,  d.  Trophe- 
r;^<r,  &c.  Plures  Sam 
fonoccidic  in  mor- 

te  fua ,  quam  in  vica.  Nofter  etiam  dominus ,  duos  angulos 
mundi,ciraincifione,f.ac  pra:putium,  velut  duas  columnas 
in  fua  mortc  moucs,  omnem  cultura  idololatrix  fubuertic. 

4c  Aug.  Samfon  non  alitcr  cxcufacur  ,quod  feiplum  cum 

hofti^ 


hoftibus  domus  ruina  6pprefrerit,ni_fi  quia  Spiricus  latencer  D 
hoc iuflR-rac^qui  per  illum  miracula  f.icicbac. 

•ii  Chryfofi  Samfon  moricns,inimiGosfuosconcufIisx-  Hom'i.4.  in 
dificijs  riiina coprimic :  &  dris  runc ciim  mori  dignacus  clf,  w"^*^/"- 
nonvnadomo  fcdjcoco]mundo  concuffb ,  diabolum  cum  ^]" 

fuisangelis  cxcinxic.  lib  i<>  M->ra 

luderet  .  Qui  addudus  de  carcere  Judebat  ante  eos,  fecc- 

runtquceumftareinterduas  columnas.   Quidixitpuero  re- 

gcnti  greflus  fuos:  t  Dimitce  mevttangam  columnas  qui- 

bus omnisimminec  domus ,  &  t  reclincr luper  cas ,  &paulu- 

lum  requiefcam.  Domus  autemeracplcna  virorumacmu- 

lierum,&:erancibiomnesprincipcsPh;lilthinorum  ,  actdc 

tcdlo  &  (olario ,  circicer  tria  milia  vtriufque  fexus  (pediantes 

ludencem  Samfon.   At  illc  inuocato  d  >mino  aic  :  Domine 

Deus  meus  mcmenco  mei  ,  &:  redde  mihi  nunc  forticudi- 

nem  *priftinam,Deus  meus,  vc  vlcifcarmede  hoIHbus  meis: 

&  pro  amilTione  duorum  luminum  vnam  vlcionem  reci- 

piam.  Et  apprehcndcnsambascohimnasquibusinnicebatur 

domus ,  alteramque  earum  dextera ,  &  aiteram  Ixua  tenens, 

ait:  t  Moriacur  anima  meacum  PhiHfthiim.  Concuiriiquc  5  vmerccperculiciim-  tij.q.y 

r       .  I  .  -11  r  •       •  „  pafflblli     vfrn    vita  non  lice 

tortitcr  columnis  ,  cecidit  domus  iupcr  omnes  principes&  mortuns 
casteram  multitudincm  qua:  ibi  erac .  Multoquc  plures  in- 
tcrfecitmoricns,  quamante  viuus  occiderat .  Uefccndcntcs 
auccm  fracrcs  cius  &  vniucrfa  cognatio ,  culerunt  corpus  eiu?;, 
&  fep^licrunt  uicer  SaraaSc  Etthaol,  in  fepulchro  patris  fui 
Manue :  ludicauitquc  Ifrael  viginti  annis . 


lo- 


a   Mtiiotji.  Grc2;or.  liuin.cap.7. 

In  hoc  loco  pcr  Sam 

fon  Chriftus  fignifi-! 

catur.  SamCon  cnim 

diim  viucrct  p.iucjps 

interfccic:cuetfove 

ro  templo  moriens 

maximam  aducrfa- 

riorum  multitudine  truperterra. 

flrauit.  Ec  domino 

nofiro    pfxdicantc  c         • 

pauci  cx  Iiidxis  crc- 

didcrunE :  innumcri 

vcro  Gcnciliumpor  •mcara. 

puli  viam  vita:  lUo 

moricntc  funt  fccu- 

ti.   Supcrbos  cnim 

dum  adhucpaffibilis 


c.ll 

VCro  Vlta  non  licet.  ft. 
cap  reos.  De 
diiior.  c.  gaii- 
dcmus. 


lirauit . 
Hunc  Samfon  in  fe- 
metipfcj  dudum  figu 
r.iliter  cxpreflit ,  qui 
paucosdum  viucrcc 
inttrcmit:  dcfirudo 
vei  6  tcmplo  multos 
cum  morcretuf  oc- 


cidit,quiadominus 
ab  elationc  fuperbia;  paucos  cum  viuerct ,  plurcs  cum  cor- 
por;s  fui  tcmplum  folueretur  extinxit,atquc  clcCtos  e-a  gen 
tibus  quos  viucndo  fufhnuic ,  Timul  omnes  moricndo  pro- 
ftrauic. 

SCA?. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

j    Qui.  Hic  dcfcribicur  mors  cius  &  confummatio. 

1    Dimitte  me.  Tum  quia  cx  collifionibus  pra;di6lis  erac  fa- 

tigatusvtrequicfccrct:tum  utper  carum  impulfum  cum 

I)ei  adiutorio  de  quo  fpcrabat,domumcadefc  faccrct.-idco 

fubdicur. 

3  Mill.  Qiiia  vidcbat  quod  cius  dclufiorcuertcbaturin 
opp-obrium diuinum  ,  c6 quod  captio  Samfbnis  attribue- 
bany  idolis ,  &  dc  hoc  idola  iaudabancur  ab  idololacris. 

4  yt  flcifcar  me  de  hoflibus.  Hoc  cnim  dixic  non  liuorc  vin- 
di«ftx,  fcd  zclo  lufiiri.x  &:  honoris  diuini  nominis :  ica  quod 
Philifthari  Dcum  blafphcmahsncidola  laudando ,  ideo  non 
peccauit ,  Philifthsos  occidcndo ,  nec  etiam  occidendo  fe 
cum  ipfis ,  prou:  fubditur. 

5  Moriatur.  Etaccipitur  hic  anima  pcrtotocompofito, 
quod  cfl  corrupcibile,licct  anima  fit  immortalis.Non  enim 
Samfun  incendcbat  fc  occidere  pcr  fc  fcd  tantum  pcr  acci- 
dcns :  quia  non  poterac  blafphematores  nominis  diuini  oc- 
cidcre  nifi  fcipfum  cum  cis  occidcndo  .  Prajtcrea  voluntas 
domini  crat,  quod  hoc  ficrct;  quod  patct  pcr  hoc,  quod  for 

titu- 


titudincm  mitaculose  fibi  rcddiditad  hocfacicndum.Qui- 
libet  autem  dcbitor  cfl  mortis  ipli  Deo :  &:  hoc  dcbitum  po 
teft  repctere  quando  vult ,  &  quomodo  vult :  &:  ideo  Sam- 
fonnon  pcccauit  fecum  alijs  occidcndocx  Dcivoluntatc 
&  inftintliu  diuino .  Crcdendum  eft  etiam  quod  de  pccca- 
tis  prius  pcrpctratis  poenituit :  &  quod  illa  mors  pcena  pcc- 
catorum  fuorum  fuir,quam  non  foliim  acccptauic,  fcd  ecia 
proeadominum  rogauic  &:  ideocompucacur  incacalogo 
fan-ftoru  rh  ad  Hcb.  11. 

Mordtter .  Samfon  Nazarxus  eft  homo  pcr  bapcifmum  MoraUter. 
domino  confecracus.  Dalila  qu^  firula  inccrprcracur,cft 
fenfualicas,pcr  quam  volupcas  carnis  quafi per  liculam  hau- 
ricur .  Pcr  hanc  Samfon  dccipicur ,  quia  pcr  fcnfualicacem 
homo  aliquando  a  gracia in  bapcifmo  reccpca  deijcicur.  Se- 
pcem  crinibus  dcnudacur ,  quia  fcptcm  donis  fpiricuftandti 
fpoliatur .  0.:ulis  pnu.nrurpcr  menris  excxcacioncm  .  Ca- 
tcnis  ligiKur  pei  pcccandi  afTucfadioncm  ;  carccre  claudi- 
tur  per  cbftinacioncm,  (cd  tunc  capilli  cius  incipiunt  rccrc- 
lccrc ,  quando  diuini*  facici  rcfpcitu  incipit  pccnitcre,  qui 
moricns  triumphac  dc  hoftibus,quia  moricndo  pcccato 
triumphatdcdiemonibus. 

Tom.i.  I    X  CAP^ 


2^3        Glof.ord.&NicolaideLyra.        i6^ 


rnm.  in  IJbt 
lud.  Mp>>¥> 


C  A  P.      XVII.  ^    ,. 

^iV^';  fo  fm./^ore,  &c.  *  Rupcrc.Duo  gcntis  Ifrndi- 
ticjc  iTial.-i ,  dupliccmquc*  fornicatioiK  cx  hoc  lo- 
co,  vfquc  ad  fincm  huius  libn  fcriptura  fanda  cul 
parc ,  fiTcxccrari  bborat--  pioptcrquxpcnc  continua,&: 
nunquam  nif)  pauciflimis  ludi  C  A  P. 

riKii^    liiic  RcEibusiuflisfiC-  a 


cimus.Tcraphim  aut  propric  appcllanf,figurc  Sc  fimulacra.  D 

^  HicTDn.  In  voluminc  ludicum  Icgimus  Micha dc  mo-  Toni.} 
tc Ephraim  miUe  ccntu argcnti  liclos  inatri,quos  illa uouc-  'j'^ s 
ratrcddidific,acq;  fculptilcindcfccillc&cofiatile.Etaudis  '  ' 
pofi  hcc  modicum,vocari  Ephod  &c  Ter.nphim,euni  vciquc 

i\  zona  lit ,  auc  vcfiimcti  gen' 


cibus ,  liuc  Rcgibu 
rantibuj ,  intcrdum  cocrcita , 
dominus  tcrr»  illi  &:  populo 
totics  iratus  cft ,  &: .  Jhuc  ma- 
nisciuscxtcnta.  '^  iimnam- 
quc ,  id  cfl ,  tornicatio  anima; 
cft,  qua  aDco  lcgitimo  viro 
crcatura  rcccdcns.idolis  profii 
tiiitur,  &•  diuini  nominis  ;idul- 
tcriuni  pcrpctrat ,  lculptili  ac- 

tmal»4»erai  qucconfi.itili  commumcando 
B  illud.Hanc  fornicationcm  Ipi- 
ritiwlcm  in  gentc  ill.i  pr.vfcns 
ic^tio  vchcmctcr  pcrcutit:quo 
in tantum  ardcbat,  vt non  fo- 
lum  .Mich.is,  vnus  homo  fcul' 
ptilc  feccrit,  fcd  &C  mtcgra  tri- 
bus  Dan  pro  magno  commo- 
do  Jibi  illud  ftirata  lit:  cum  ad- 
huc  intcr  cictcras  tribils  for- 
tem  non  acccpifict. 

C(»in.5nltb.      b    Etfecit  Kpbod,eic.  Rupcrt. 

Iud.C4p.  i<>    Eohod  indumcntum  faccrdo- 

talclignificat ,  quod  in  Exodo 

Q  ^LcCmco  fupcihumcralc  di- 

cimus 


kvil 

Vittjiie  eo  tempore  vir 
quidam  de  montc  E- 
phraim  ,  nomine  Mi- 
chas  >  qui  dixit  matri 
fua:.  Milic&ccntuar- 


« 
» 

fculpcilc  atquc  confiacilc  cfic 

nonpofic.  Agnofcocrrorcpc- 

ncomnium  Lacinorum,  puta- 

tiuin  Lphod  &L  Tcraphimquo: 

pofica  nominantur,  dchocar- 

gcnto  tiiific conl lata,  cum  fcri 

pcura  lic  rctcrat.-f'  accepit  maicr 

cius ,  haud  dubiu  quin  Michar, 

argcntum,&:  dcdit  iliud  cofia- 

tori ,  &  fi:cit  illud  fculptilcat- 

quc  confiatilc,  quod  fuit  in  do  t  J^so  - 

mo  Miciia:,&c,Ii.rgo  poft  ma- 

tris  idolum,  quod  dicicur  fcul- 

ptileatquccoiifiatilc,Michafe 


genteos  t  quos  lepara 

^  ueras ,  &  fuper  quibus  4 

mcaudientc :  iuraucras,ccccej^ohabeot&  ^ 

apud  me  funt .  Cui  illa  rclpondit ;  Bcnedidtus 

filius  mcusdomino,  Rcddidit  ergocosma-  6 

tri  fux,  qua:  dixerat  ci;  Confccraui  &  voui  7  cit£ph6d  &Tciaphim  ,ficut 

,  „..,,^  j^^-  .j  /-     B  cx   confcqucntibus  approba- 

hocirgcntumdommo,  ytdc  manumcafu-  ^  tur,&c.idolum igitur pofitum 

(cipiat  filius  meus  ,  S<  faciat  fculptile  atquc      cft,  ad  cuius  vcncrationcm,  fi- 

conflatile ,  &  nunc  tradoillud  tibi .  Reddidit  10  ^\^,^  Dci  myftcrium,  Epliod 

.f         ^  ...  &:Thcraphim  innt^neconnci 

igitur  eos  matri  iux .  Qux  tuht  ducentos  ar- 1 1  tur.  illud  ctiam  atcende,  quod 

eentcos,&:  dedit  cos  ar^entario,  vt  faceret!^  Ephod  nunquam  nifi  in  faccr- 
exci.  fculptilcatque  c<,nfl.tile,  quod  fuitin  4  ^^^^T^^iST^i^ 
domo  Michv^E.  Qui  iediculam  quoque  in  ca  ^^  a^t* ,  mccTprctari  ,  qu 
Deo  ieparauit ,  &  fccit  Hphod  &  Tcraphim ,  ij 


>i  noS 


^figuras-. 


N  I  C  O  E  A  V  S    D  E    E  Y  R  A. 
CAP.     XVII. 

FVitquc.  H^c  efl  vltima  parsprincipalis  biiius  librim  tjHa  agii 
dc  quibujdam  cafibtts  temporc  Indicnm  accicieatibus.Etfunt  tres^ 
caJHs. i-ecMuf  ponitur  cio.  tertinsponiturin  libro  l{uth,(}uifecii(iii 
Hebrxos  antiquos  non  efl  iibcr  diilinBus  d  libro  hdicu ,  vtpatetper 
Hier.in  prolo^.guUato,  Circaprimu  dubitatur  qno  ttfore  accidit  ca- 
fus  Michx.  Et  dicunt  expofttorcs  noflri  coilcr ,  ^  acaditpoft  mortcm 
lofue  antequa  fi<rgcfit  iudices,  &  ad  hec  probandii  ihducut  tp  hic  bis 
dicii:  In  dicbus  illis  no  crat  rcx  in  Ifracl,^C.  qnia  tunc  uon  erat 
rex  vel  iudex  iiui  trrata  corrigeret,  Dicunt  etia  tf>h£C  hiftoria  hic  rfe- 
fcribitur  ad  oUendendum  necefitatem  dandiiudiccs  ifraeltadcorri- 
^endu  crrata.  Sed  iUud  diCiu  non  videtur  multii  valcre,  Tu  qiiia  ftcut 
diSu  eftplurict  iudices  prserat  per  modu  direClionis  &  co/ilij,  noper 
Tttodii  duminij:  propter  quod  non  habebat  efjicacia  corrigedi:  fcd  reges 
(isJHCcedentei  habuerut  autoritate  &  ptmfubditos  coercedi,  Caufd 
etiafnfcitadi  iudiccs  indufJa  no  habitur  expr^cedenfibus,  quia  vbi' 
tuque  fcriptura  (i/cv/.Sufcitauit  cis  diis  tale,  velfle  iudicem,pr* 
mittitur pro  caufa  buius  fufcitationis  tribulaioin  quacrat  populuf 
Ifrael :  vt per  iitdicl fufcitaiu  liberaretur.  Hebr^iyero  dicunt^  tbfa-- 
Si  Michs  cotigitfttb  Oihonicl^quifuccrfftt  lofue.Et  ad  hocprobadii 
inducitt  quodfcribitur  in  fine  i  S-c.  Manficq;  apud  cos  idolu  Mi 
(fhc  oi  tpc  quo  fuit  domus  13ei  in  Silo.Woc  tempus  incepit  ante 
tnonH  Ittjuc:  vi  haOi  tur  lojue  1 8,  Tcporc  aut  lofue  «o  dcclinaucrnnt 
adidololairiam,vt  hdbciur fuprd  t.c.Etidco  dicunt  (f,  hoc  accidit  in 
frincipio  temports  Oihouicl/juod  fuit  propinqufus  pojitioni  taberna- 
(ulitn  Silo  puji  tempus  lojuc.  l^iiur  ciicahiftoriam  Mich^  fic proce 
4Uur:  quiapnmo  defcribitur  idolotatria pcrpetratio.Sccundo  idoloU 
tri*f}foliatio,c,i8.  CircaprimumprAmittiturfabricatioidoU.Secun 
do  fubditiir  abufusfactrdotijfibi :  ImplcuitCj;.  C:rcaprimum,qiiia 
litera  eil  intric  iia  cou/iderandum,quod  mater  Mich*  confccraucrat 
fumma peenni*  pro  fabricattone  idolt .  Michas  aitt  voles  illa  in  alios 
"pfus  expendcre Jubtraxit  illam  occnlte:po^ea  vcro  painircns;  tit  tjnia 
et  ipfe  idololatra  crat,  fH  quia  maledi£tiune  mat>  is  timebat^qu*  illi  q 
pecuniam  fubiraxerut  ftequenter  maledicebat;  dinapcciiniatn  matri 
rejiiruit :  vc iidc  fieret  quodipja  promifnat .  Et  hoc  cft  quod  ditjtur, 
1  Fuitq ,  co  tpc  vir,  Hoc  nun  rcfcrtur  ad  tps  Safon  is  dequo  imme 
diatefupra  diclum  efi  :  quiafa^iiwiifiiid  accidit  longe  antc.f.immc- 
iiatcpoll  morti  lofue^vtprxdiClu  eft,fedrefertur  in  gmcrait  ad  tcm- 
fus  Iiidicum :  tamcn  mteUigitur  proprima parte  illius  tempori<. 
l     Millc  &C  ccntii  arg.  Ex  hoc  dixerunt  altqui ,  tp ista  mater  Mi 

chx 


chtefuit  Dalila,  &  cp  i^apecuniafuit  tlla  qiia  rectpit pro proditione 
Sajonis  vt  diRu  cii  ca.prx  ce.fcd  hoc patet  faifitm :  turn  quia  ifludfa 
Cium  contigit  diu  ance  tps  Safonis  &•  Datilx.,  vt  iain  diUum  cft ,  tum 
quiafumma  pccunitt  non  eft  eadem  hic  &■  ibi.,(fHia  ipfi  Datil<c  dcderiit 
fatrap£  Vhiliiihinorum  finguli  mille  &  centu  argenteos ,  trant  aule 
quinquCfClr  ficfumma  illiuspecunix  afcedit  adquinqi  millia  if  quin 
^entos  argenteos:  hic  autem pontmtur  tantum  mille  centum  argentei. 

3  Quos  {cpa.fcilicet ,  d  communibus  vfibus  idolo  dedicando. 

4  Et  Cupet.i.voto  &  iuramcHio  promiferas  ,  fecHdnm  expo/ttores 
nosiros .  In  Hebrxo  aittcm  hnbetiir ;  Me  audicntc  malcdixeras, 
fciUcet  ei  quipeciiniam  abslulerat. 

J     Eccc  c^o.q.d.paratiis  fum  reddere  tibi  fptcr  caufasprttdi&as. 

6  Reddidit  crgo.  id  eft^rcddere  pmniftl^  ^a  de  redditione  aCiuali 
poftea  agitur, 

7  Qua:  dixer^t.f.antequa  confitcretur pecuniafe  habcre,  fecitndti 
iiiamliterS.in  Hcb,habetur;  Et  dixit  ci.f.posi  confefjiohZ pccuni*. 

8  Confecraui.Dow/»«w  vocar  falfumDeumquemcotebat. 

p     Vt  de  manu.  In  hoc  explicat  modH  votifui,  fic  enim  uouerat  ^ 
de  manufua  argentum  traderet filio,  ut  inde faceret fteri  idolitm. 
1  o     Et  nwci.ftatim  cum  milji  reddideris  pecuniam  fccundumfor 
mam  uoti  mei,  Hatim  tradam  eam  tibi  ad  faciendum  quod  uoui, 
X I  Rcddidit  igitur.  fcilicct  ipfe  Michas, 

12  Matri,  rcddttioneaCiuali, 

1 3  Qu.f  tulit.  h^ftduum  autem  pecum£  fuit\conftimptum  in  alijs 
quA  pertincbant  ad  culiiim  illius  idoldatrix  utpote  in  fdicula,Ephody 
^  confimilibus,de  quibus  pofteafubditur, 

14  Et  dcdit.  non  pcr  mamtm  propriam  ,fedper  tnanum  filijfuife 
CHudum  formam  itoti  prsdiClam, 

1 5  Vt  faccrct  cx  cis  fculptilc ,  &c.  DicHt  aliquitpfuit  unii  ido 
lum,qitod  itocatur  bic  fculptile  &  conflatile^  id  cji,  fatlumpcr  tunfio 
ncm  &  conflationcm  ,  qiiia  metalla  prius  calcjiunt  in  igne  & poiied, 
mallco  tunduntitr,ut  cx  eis  aliquidfaciiiusformetur.  ^lij  autdicunt, 
(},fuit  duplex  tdotfi,  imu  pcrfculpturam.,  quod  notatur  cu  dicitur  hic, 
fculptilc;^liiid  pcr  flitura,qiiod  notatur  pcr  hoc  qitod  dicit,c6ftatile. 

1 6  Qui  .xdi.  idcii , paruam  tedem,  Dc.  fe.  idolo dedicando  &  ab 
aliis  ufibiisfeparando  cir  uocatur  hic  idolum  Deits.  Et  in  tuta  biiioria 
hoc  nornen  Dcus ueldominuspro  Dcofalfo  accipitur.Exccpto  quodin . 
fine  dicitur  ;  Omnia  tcmpore  quofuit  domus  Dei  in  Silo ,  hic  enim  ac 
ctpitttr  pro  uero  Dco, 

1 7  Ephod  &:  Teraphim.  Qu_nd  autem  fcqtdtur, Id  eft,  veftem 
laccrdotale  &:  idola.no  eft  m  Hebrxo,  fcd  appojiiiifuit  d  traflaiore 

^  adexprimen 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 
I     Tuit,  Ecclefia  marcr  dicitur  omniu  Chriftianorum,licct 
multi  corum  fint  eius  fiiij  folo  numcro  Sc  no  mento.  Icc  pa 
ftor  inutilis  ecclefiardicitur  idoIu.Zach.n.d,  Opijjior  &  ido- 
lum  dfi(l;nqHcns^re^m,J$it  Michas  qui  matri  fua:  tradidic  ar 

gcncum 


gcncum  .ad  fiibricandum  idolum ,  lignatillum  qui  filiuscft 
ccclcfi?  folo  numcrQ ;  $<:  pecumam  oficft  pnvfidenti  ecclc- 
lia:,vt  ipfe  promoucatur  ad  paftoris  otticiuni,  &:  fic  fiat  ido- 
luin,quiaficpromotusnon  folum  inurilis  cft  ccclcfia: ,  fcd 
Ctiam  nociuus.^  dc  tali  fubdicur, 

Jmpleuitqi 


i6^ 


ludicum       Cap.  XVII, 


166: 


■•^r- 


lolem. 


B 


figi]ras,fiiie  figurationes  pofriim*  diccre,  &:c.  luxt.T  i^^ifhnc 
fcnfum  & Micha  cu  vcfte  rKerdot;ili,cerci a qiioq„q  ad  or- 
namcra  faccrdocaliaptinet,p  Teraphim  fcci!lc  monftmtur. 
a  -l^  hiUiebusillisnofi eratre\- ^Circ.  Rupcit.  Icidcm  rc.ipcura 
vehcmenter  ingcmifcit,  cum  intcr  narradu,  fcmcl  &c  iccrij, 
ac  tcrtio  dicit . 
Qiicm  putas  vel 
qualem  regem , 
in  dicbus  illis  m 
Ifracl  non  fuiile 
deplorat  ?  Nun- 

3uid  quado  rex 
atus  crt  Saul, 
abftulic  fornica- 
tiones  if^asrNun 
quid  .Achaz?  Nia 
quid  ManaflTes? 
Iliu  ergoregcm 


«Inihi 

pr  oe- 


(il(uic« 


Solus  ifte  rcx  cos  omncs  qui  regnnm  cius  rufcipcfent.Ciim 
igicur  tanta  enarrat  fcripcura  peccaca  populi  Ifraci,  rette  c5- 
g,cmi{cii,IndiebusiUisnoneratrexinIfraet. 
h  •'<  Fmc^uotfue  alter  adolefcens  de  Kedjleem ,  ^c.  Thcod.  Ef^ 
probabilecumfuiffc  Leuicam  cx pacre,  macreaute habuif- 

fedecribu  luda 
id  eftjVcftem  facerciotalem  &  idola.  t  Impleuitquevniiisfiliorum 
a  fuorummanum,&  {adlus  eft  eifacerdos.t  In  diebus  illisnonerat' 
rex  in  Ifrael,  fed  vnulquifque  qaod  fibi  rcdum  videbaturhocfa- 
b  ciebat.  Fuit  quoque  alrcr  adolefcens,  dc  Becheleem  luda,  cx  co- 
gnationc  eius ,  cratque  ipfc  Lcuites ,  &  habitabat  ibi. Egreffufque  de  5   co    fungebatur 
ciui»te  Bethleem  rpcregnnari  voluit  vbicunque  fibi  commodum      ^^'oj^^^^^^^^^F? 
reperiflet.  Cumque  veniflec  in  montemEphraim,  iterfaciens,  & 
declinaflet  parumper  in  domum  Michic  ,  interrogatus  e(t  ab  eo 
vnde  venifTct  :  Qui  refpondit  :  Leuita  ium  de  Bethlccm  Iuda:& 
vado  vt  habitem  vbi  pomero,  &vtile  mihieifeprofpexcro.Dixit- 
qucMichas:  Manc  apudme&ellomihi  parens  ac  iacerdos:  da- 
boquetibiperannos  fingulos  decem  argenteos,  ac  t  vefliem  du- 


Cecerumviriffc 
concralegcmTe 
cic.  Nam  cum 
Deus  ttxifrccca- 
bcrnacuklm  in 
Sdo;  in  alio  lo' 


D 


Qurft.  inltt- 
d  ic.    incerp. 
Hwiieto. 


t  Confeera. 

uicque. 

tinfriig.a. 

&tl.(lr 


cer  legcm 


fcripcura  deplo- 
rac  non  fuiflc,cu 
ius  foliusaduen- 
tu  vel  regno  con 
fummarecurpr^ 
uaricacio  ,  &:  fi- 
ncm  accipcret 
peccacum,  &  vn 
gerccur  findus 
fandorum .  Hic 
nempc  deerac 
Rex ,  cum  daca 
eflec  lcx .  Ec  lex 
quidcm  pccca- 

tum  ofcendere  poterat ,  fed  a  pcccato  libcratc  non  potcrat:      cx  tribu  Dan ,  &  fuic  conciliator  erroris  in  adorandis  idolis"! 

SoiuS  :>£.iX  .  ^  CAP. 


plicem ,  &  qujcad  vidum  iuntncccflaria.  Acquieuit  &manfirapud 
hominem:  fuitquc  illi  quali  vnusdefilijs .  t  Impleuitque  Michas 
manum  cius,  &  habuit  pucrum  faccrdotcm  apudfe.  Nuncfcio, 
diccns  ,  quod  benefaciat  mihi  Dciis  habcnti  Lcuitici  gcncris  fa- 
cerdotcm.  'f?t  -*) 


Prx- 
tcrca  manufi- 
dis  idolis  offe-- 
rcbac  facrificia. 
Adhi^c,lexpro- 
hibuic  Leuicis 
ne  fKerdocali' 
munere  fungC' 
rcncur,  fed  mific. 
eos  minifcrare 
faccrdocibus. 
Fuiccciam  ingra- 
tus  in  eum ,  qui 
ipfum  coluerat. 
Nam  fraudeac- 
ceptis  inftrume- 
tis  ,  fecutus  cft 
cos  ,  qui  eranc 


E 


t  ordinent  ve- 

ftimentoruin. 
Alii  conftittt- 
t.is   veltcs. 
Child.interp. 
parVcttlum.  ' 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

<?«  aiexprimendum  intcrpretationem  Ephod  cr  Teraphim .  Ephod 
enimeH  ide  ^uodfuperhumeraleivt  habd  Exo.2%.&  eli  veflisprin- 
cipalisfummi  facerdotis ,  <& per ipfamhic  intelliguni  alia  veiiimeta 
facerdotalia  ^uxfecit  Michas^  vt  dicunt  expofitores  coiter.  Si  autem 
per  Teraphim  hic  inteUiguntur  idola  in  pluraU,nefcio.  Dicunt  tamen 
Hebrsi  quod  Teraphim  cil  caputpueriprimogeniti  damoni  immold- 
ti:  quod  aromatibuscbditur^utpoffit  diupcrmanere  ftne  putrcfaBio- 
ne  &  fuper  linguam  eius  in  lamina  aureaparua  ponitur  nome  d^emo- 
liis.&  ftc  dat  refponfa-.prout  diSu  eH  dijjufius  Gen.j  l  .Et  huic  di£io 
•viici  concordare  illudauod  habetur  fecjucnticap.  Noflisquodin 
domibus  iftis  flt  Ephod  &  Tcraphim  &  fculptile  atquc  con ' 
flatile.  ita  quod  Teraphim  videtur  efie  aliud  a  duobus  idolts  pnedi- 
His-.tjuorum  unumfuit  faSium  perfufuram,  altudperfculpturam:  vel 
idiud  ab  uno  dnobus  modis  faclo :  vtprdtdiClumeji. 
I  Impleuitq; .  Hic  cofequeterdefcribltur  abufus  faceriotii  duplcx. 
Trimo :  quia  facit  fibi  facerdotem  unum  defiliisfuis,quod  notatur  cu 
dicitur:  Impleuitq ;  id  eji,  obtulit  ad  manum  eius  oblationem  uelfa- 
crificium  pelr eumoffcrendumtancjuamper facerdote.  Ideafubditur. 
a  Et  factus.  C«m  tn  nuUus  effetpromoucndus  adfaccrdotiu  nift  de 
fiiiis  Uaron.Michas  aut  non  erat  defiirpe  iUa.fed  de  tribu  Ephraim. 

Secundo " 


Secundh  quia  feettfibifacerdotem.de  tribuLeui,fed  non  de  ftBs^an. 
ron.quodn  otaiur  ctm  dicitnr. 

3  Fuit  quoque.  Hoc  dicitur  ad  diffcrentiam  alterius  Betbleem  quit 
erat  in  i>tbu  Zabulon,  ut  habetur  lofue  19. 

4  £  X  co^nzcio.jcilicet,ipfius  Mich<e,  ut  dicunt  aliqui.  Sed  hoc  efl 
falfum,quijin  Hcbrxo habctur: Ex cognatione  luda.  Mulieres  e- 
nim  qu£  non  fuccedebaitt  in  h£reditatepaterna,poterant  contrahere  ■ 
cum  viris  akerius  tribus.ut  aiSlumfuit  T^um.uh.ct  ideo  mater  iJiiUs 
Leuit£  fuit  de  tribu  luda :  pater  autem  de  tribu  Leui .  Dicitur  etiam 
de  Bethleem  luda^  quia  tribus  Leuipev  omnes  tribus  erat  dijj>erfa,  ut  ■ 
diCium  fuit  lofue  21. 

5  E^rcilh(que.Qj4iafiliiIfraeliamdecltnatterantadidololatria: 
nec  reddebant  decimas  ad  fusientationem  Leuitarum  ut  tenebantur : 
&ideo  Leuita  cogebantur quterereuiSiumper  aUum modum.C£tera' 
patent  ufque  ibi. 

6  Fuitque  illi  quafl .  Tenebat  enim  eum  in  domo  fua  honorifici . 
nec  occupabac  eum  opcribus  feruiUbus . 

7  Impleuitque.  Exponaturficutprius. 

8  Nunc  fcio. Ltcet.n.ejfet  idololatra  iile  Michas,  &  coleret  Deum 
falfum,utpoie demonem  in  idolo :  tamen  credebat  quod  objequiumfa 
cerdotis  de  iiirpe  Leui  effet  ei  magispUcicum,quam  dt  altera  tribu. 

CAP. 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

»  lmpleuitq;.i^iA  talis  no  dat  aliquid  nifi  ncpotibus  &:  con- 
Mnguineis  m  vita  ac  fcientiadcfcduofis,  quibus  dat  prxbe- 
oas  fi  fic cps  :  &  bona  ccclefix  fi  fitinfcrioris  gradus :  &:  pa- 
rumautnihil  dat  pauperibus ;  &:huic  bcnc  conuenithoc 

nomen 


nomcn  Michas.quod  interpretatur  quis,id  eft,quafi  nullus. , 
Sicut  dc  Sobnaprarpofito  templi  dicitur  Efai.  13 .  c.  Q^ns  tu  ' 
hic  aut  quafi  quts ,  &c.  Scq^uitur .  Ecce  daminus  ajportarite  faciet ' 
ficut  aJ^ortaturgaUusgalUnaceus. 

■        Indiebut, 


A  D  D  I  T  I  O. 

In  cap.  17.  ubidiciturinpoHiUa :  Et  uocauit  idolum  Deus  in  tota 
tjia  hiiioria ,  &c, 

Stants  obijciat  quomndofacra  fcriptura  utatur  nomine  diuinopra 
^^°Mo  feu  idoto  prccfrtim  nomine  domini  tetra^ramaton  ^quod  fe- 
cundum  donorcscatholicos  et  Hebrxos  eji  incommunicabite  crcaturit 
proutpotesi  haberi  Exod.j.Dicendum^quodfcripturafacrain  talibus 

reciiat 


recitat  idololatrarum  opinionem,  Ucet  erronea&falfiffimam  non  af- 
fercndo,J'ed  tantummodo  rcfcrendo.ldololatr*  emm  Gentites qui  legt 
Mofaicam  non  fufceperant :  dxmonia  fiia  deos  uocant  in  communi , 
idololatrx  uero  ab  Ifraditico rituperuerfi quinomen  Deitetxagram^ 
maton  exfide  habucrant^hoc  idem  nomenfuis  idoUs  perntciose  attri- 
bucbanty  prout  in  hoc  capitulo  &  infimilibus  reperitur  ^&e, 
Tom.a.  I    I 


267         Glof.ord.&NicGlai  deLyra.        268 


A 

Hift.SthoL 


C  A  P.    XVIII. 

ayTsj  dltbMsillistioncrat  t<Tc.  -Jt  Pccriis.  Comcftor .  Hiinc 

X  cuentiim,&  altcrum  dc  vxorc  l.cuita:,dicit  lofcphiis co 

tiRillc poft  moiccm  IoUjc  ,  Sc antc Ochonicl, cui#pUiriniu 

pcccaUct  cora 


ftribusrelinqiientcs.  Etduin  illincca-I  bcMandum  cdent 
idonci  ,ncc  tcrram  iam  li.ji  fudicicntcm  habcrcnc,milcrijt 
dc  fuis  uiii^uc  viros  ad  K>ca  mcdiccrraaca,  qui  ccrrain  rc- 
fpiccicnc  111 4U.1  h.ibicaie  dc c a:teio poirent,&:c. 


I.ik.f .  Anti- 
<]aii.(ap.7. 


B 


fAnteMlomi- 
rum  cil  via  «e 
Rti  perquam 
ambiilctis,  id- 
elt,  dominut 
4trigec .  voi  g 
ria  pcr  quam 
ambulare  dc» 
bc3tis. 


dommu  Ifracl, 
&:     tr.ndid.Uct 
cosdoniinus  jn 
manus  Chana 
ncorum . 

•>«  lofcpbus. 

Ciim  Jfi.iclitx 

bcllorum    lam 

ftudium     rcli- 

quiUcnr ,  &  ad 

opcra  fc  tcrrjc 

dcdjflcnt,Cha- 

rianxi  contcm- 

ncntcs  cos,ncc 

aJiquid    fc   ab 

cis  pati  cfcdcn- 

tcs,fuum  collc- 

gtrunt  cxcrci- 

tum,firmam  ha 

bctesfpc,quali 

Hcbra:os  alHi- 

gerc  t.  Ec  dc  tri- 

bu  quidcm  lu- 

da,  Afcalon  &: 

Accaron  abilu- 

lcrunt;&:  ipfis 

Danitas  in  ino- 

tana  f ugcrc  c6- 

pulcrunc ,  ncc 

paululum  cis  lo 

cumin  campc- 

ihibus 


C  A  P.  XVIII. 
N  diebus  illis  non  crat  rex  in  Ifrael  :  &:  tribus 
Dan  qu.Trebat  poflcirionem  libi  ,  vt  habitaret 
in  ea.  Vlc]ue  ad  illum  enimdicm  inter  ca^teras 
tribus  fortem  non  acceperat.  Miicrunt  ergo  fi- 
lij  Dan,  ftirpis,  &:famili.Trua:quinqucvirosFor- 
tifTimos  dc  Saraa ,  &:  Ellhaol ,  vt  explorarcnt  ter- 
ram,  &  diligenter  inlpiccrent .  Dixcrunt^jjeeis : 
Itc ,  &  confiderate  tcrram  .  Qui  cum  pcrgentes 
veniflcntin  montcm  Ephraim,&:  intraffcntdomum  ^'lichar.requieuc- 
runtibi.  EtagnofccntesvoccmaclolefcentJsLeuita: ,  vtcnttfq;  illiusdi- 

uerforio:dixeruntadeum  :Qiiistehucaddux't;'Quidhicagis.'Qiiam  a  tis.  Eflhaol  in 

tribu  D.in,  vbi 
morcuus  cfl  Sa 
fon,qiutvfque 
hodic  ofiendi- 
cur  in  dccimo 
Elcuchcropo— 


b  1'ennunt  Lais. 

i   ^•Hicronymus. 

2  L.iifimfiiijDa 
cipram  matiu , 

j  poiledcrunt,  cu 
cirv.-c  pvocul  a 
Sidonc,  Scvo- 
caueiunc  cam 
D.in.  Fiiit  m- 
ccm  ccrminus 
ccrra:lud.Econ 
cra  Scpccncrio- 

j  ncm  a  Dan  vf- 

6  quc  ad  Bcrfa- 
bex  feccndcn- 


i.ib. 

Hcbi 


ob caufam  huc  venire  voluiilijQui  refpondit:  Ha:c  &c ha:c praihtit  mi- 

hiMichas,&:memercede  cunduxic,  vtfimeifacerdos.  Kogaucrunt 

autem  eum  vt  confulerct dominum',  &  lcire  poflent an  t  proipero  iti- 

nerc  pcrgcrent,&  res  habcret  eftedum .  Qui  refpondit  ds ;  ite  cum  pa- 

ce .  "^  Dominus  refpicit  viam  veltram  &  itcr  quo  pergitis .  Euntes  igitur  9  lcos    milh.irio 

b  quinqucvirivenerunt  Lais,  yideruntqucpopulum  habitantem  in  ea^  ^  i  ncm^^p^^cnd- 

abfque  vllo  timore,  iuxta  confuctudinem  bidoniorum,  lccurum  &12  bus    Nia'po-- 

tquietumnulloeis  penitusrefilkntcmaonarumqucopum&iprocul  '^  lim.Saraamm 
>    ■  I  V         o-  L       •   M       r  -  n        r  ^      i c         r  l-"    I^«»  >  vbi 

a  NidoneatqueacunCtisnominibusleparatu.  Reucrliqi  aarratrcsluos  14  Samfon   tuilfc 

in  Saraa  &  Efthaol,&  quid  egifl'^nt  icifcitantibusrcfponderut;  Surgitc 

&  afcedamus  ad  cos.  t  Vidimus  cnim  terra  valde  opuleiam  &  vbercm. 

Nolite 


tfcti 
iter  • 
Hob 


lcgimus ,  luxta 
£lthaol. 


N  I  C  O  L  A  V  S    D  E  L  Y  R  A. 
CAP.    XVIII. 

.  N  dicbus  illis.  Hic  confequrnter  defcribilur  idoloUtriit  fj>o 
liatio.  rbipritnb  defcribhnr  fpoluvidi  occajio,  fvcundo  fpo- 
liantiHrn  occiipatio ,  ibi.  ProfecUquc.  tertio  fpoltati  con- 
qutjlio,  ibi :  Cumque  iam.  (jtartb  [holiantium  abufio^  ibi :  Pofuc- 
runt.  Circaprimutn  fciendum:  tjiiodoccafio  fpoliationis  Mich^fuit 
Piiffio cxploratontm  d  filtjs  Dan  :  qui  cundo adlocum cxphrancittm di 
verterunt  in  domumMichx  ad  hofpitundum  ibiyquierat  homo  poiens 
&  diucs  &  de  filijs  Ifrael.  &  hoc  c(l  quod  dicitnr . 
1  Tribus  Dan.  Licet  tnim  accepiffct  fortem  poffeffionis  fux  ab  ip- 
fo  lofnc :  ft  habetur  lofue  19.  ficut  i^  aliic  tribus  :  tmicn  inforte  cu- 
iufUbet  tribus  adhuc  maiicbant  Gcniilcs ,  qui  non  erant  adhuc  dtleti, 
nec  expulCt  per  filios  Ifracl :  ^  tnaximc  in  fortc  Dan  :  (juia  ^mor- 
rhxus  ai£iauit  filios  Dan  in  tnontc :  nec  didit  eis  locitm  vt  adplanio- 
ra  defcenderent^vt  habeturfupra  capi  .&  ftc  intclligendum  efl  quod 
fubditur. 

3  Vfquc  ad  ilkm,fcilicet fufficientem pro  tanta  mnltitudiHe,ide» 
fubdttur. 

4  Miferunt, /"«fcccf  adexplorandam  ciuitatem  Lais  quomodopof 
fent  eam  capere  ad  habitandim  ibi. 

5  Ec  incrartcnc.  erat  enim  homo  diuesy  &poterat  eos  recipere. 

i     Etagnofcen.  perlojuelam  enitn  cngnouerunt  quod  effet  de  Be- 
theleem.  Licet  enim  omnesfili]  Ifrael  haberent  vnum  idioma,fcilicet, 

HC' 


Hcbraicum,tamen  aliquando  alitrr  prctt untiabati-.r  in  diuerfi s parti- 
bus  terrA  Ifrael.  Sicut  idioma  CuUicum  aliier  in  2{ortnandi.i,  &  ati- 
terin  Ticardia. 

7  Vtcncefquc.  id  cfi,  loco  ci  affignato  ad  manendum,adquem  di- 
uertebat  ad  doriniendnm  ,&  ad  alm  Jibi  Hcccffaria .  Catera  palent 
rfjUe  >bi. 

8  Rogaucrunc,  id  efl,  fJfnm  Deum.  lam  enim  dixerat  quod  ido- 
la  colcbut ,  vt  paiebit  infrd .  Jata  enim  multi  de  Ifrael decHaMueraHt 
adidololatriarn. 

$  Dominus.  Dictmtaliqui  quod  hoc  dixit  eis  de  capitefuo,voletit 
eis  loquiplacentia.sAl^  vero  dicunt  quhdhoc  dixit  eis  ex  refponfo  de 
monis  loqucntisin  idolo,  velin  Theraphim  modofupradiHo.  Deuse- 
nim  permittit  aliquando  dsmones  dare  tali.i  nfponfa  idololatris^quit 
ex  malitiafua demerentur  qubd  fic  in  erroribus nutriantur ,  i& tali* 
refponfa  uliquando  funt  vcra. 

10  Vcnerunc  Lais.  ftc  debe  fcrlhi.  Illa  enim  ciuitas  qu*  vocMtur 
Lachis,fuerat  capta  ante  ab  ipfo  lofue  ,  vt  habetur  lofue  10.  Etifi*. 
qute  vocaturhic  Lais ,  vocatur  Lefem  ,  lofue  tp. 

1 1  Videruncque.  &per  confequens  improuifum  ad  refiHendum 
adiuerfartjs  repente  fuperuenientibus. 

It  luxca.  quia  Sidon  erat  ciuitas  fortis .,  &  munita.&  ideo  habi- 
tatores  eius  Hon  titnebMt  ab  extranis.ita  uec  i^i  de  Lais ,  quamuis 
noH  haberent  ciuiiatem  itafortem  . 

I  j     Et  procul.  ita  quod  non  poterant  cito  iuuari  ab illa  ciuitate. 
1 4     Acque.  idefi  non  habentemfesdus  focietatis  cum  aliquibus  aliis 
perquosfuccurri  eipojiit .  Ctttera  patent. 

I     Profe* 


fcor 

puc- 
del 
fide 
gnu 
ncB 
b« 

Sldc 

tutn 
mer 
hibik 

biu. 
Reu 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

1  Indiehus  iilif  non  rrdt  rex in  Ifracl:  Ettrlbus  Ddt.Secundufn 
doilorcs  dc  Antichriflo  loqueccs ,  ipfc  nafcccdccribu  Dan. 
Propccr  quod  Apoc.  7.  inccr  ieruosdomini  fignacos  rion  fit 
mcntio  dc  tribu  D.in.  Igitur  pcr  tribum  Dan  conucnicntcr 
potcfl  Antichriflus  cum  libi  .idh.crcntibus  dclignari.Pcr  vi 
ros  autem  dc  tribu  D.in  miiros  ad  conlidcrandam  tcrra,  dc 
flgnantur  cius  prxnuntij  ad  prardicationcm  &:  dil.itationcm 
fui  Impcnj.  Pcr  Laisqu.Tdicitur  ciuitasmagnaiuinopum 
&cms  tcrram,  Icrufalem&:  Iuda:a  dciignantur,c6qu6d 

lud^ 


Iuda:a  dicitur  infacra  fcriptura  optima  tcrra  fluenslai2:c& 
mellc.Pcrhoc  autcmquod  viridctribu  Danfpoliaucrunt 
Micham,&  domum  ciusantequam  c.iperent  Lachis  fignifi 
catcm  Icrufalcm,  Ilgnificatur  quod  Antichnflus.^lias  terr.i$ 
faltcm  plurcs , antcquam  capiac lcrufalcm ,  fubiu^abic  fibi. 
Pcr  hocauccm  qiiod  tribus  Dan  pofuic  idolumiiiLachis,fi- 
guratumfuic.quod  Ancichriftus  in  Icrufalcmficponcndus, 
licucidolu  ador.uidus.  Vndc  dicic  Apofiolus  fecundo  Thcf- 
lalon.  fccundo c.npicc dc  ipfo .  L>^i  extolliturfupra  omne  id  quod 
dicitur  Deus^  aut  quod  colitur, ita  vt  in  templo  Dei  fedeat ,  tamquam 
/ff  i)c«j.  Pcr  hoc  autera  quod  fubdicur. 

rfqiie 


69 


ludicLim      Cap.  XVlil. 


iii: 


S:ote. 


B 


u  um 
^nnt 
m 
stic. 


Nolire  negligerc ,  nolite  ceflare .   Eamiis  &  pof- 
fideaiiiuseam:  niiilus  ericlabor.  Intrabimus  ad 
fccuros  inrcgioncm  latifilmam,  t  tradctcjue  no- 
bis  dominus  locum  in  quo  nullius  rei  eft  penuria 
corum  quae  gignuntur  in  terra  .  Profccli  igitur  i 
func  decognatione  Dan ,  id  cft ,  de  Saraa  &:  Ert- 
haol  fexccnti  viri  accindli  armis  bellicis,  afcen- 
dentefque  manferunt  inCariatbiarimluda!,  quii 
locus  ex  eo  tempore  caflrorum  Dan  nomen  acce- 
pit :  &:  ert  poft  tergum  Cariatbiarim .  Inde  tran-  ^ 
ficruncin  montcm  Ephraim.  Cumque  vcniflTent 
id  domum  Mich^,  dixeruntquinq;  viriqiiiprius 
mifli  fuerant  ad  confiderandam  tcrram  Lais,c^re- 
ris  fratribus  fuis:  t  Noftis  quod  in  domibus  iilis  fit^ 
Ephod&Theraphim,  &  fculptileatqueconfla- 
tile.   Videte  quidvobisplaceat.  Et  cum  paulu- ^ 
lum  declinaflcnt,  ingrefli  funt  domum  adolefcen* 
tis  Leuitae qui  erac in  domo  Micha: :  falucauerunc- 
i^uceum  vcrbis  pacificis:  fcxccnti  autemviri  ica<5 
vt  erant  armati ,  ftabanc  ante  oftium .  At  ilii  qui 
ingrefli  fiicrant  domum  iuuenis  * :  Scuiptilc  &:  E- 
phod  &  Theraphim  atque  conflatile  t  tollerc  ni- 
tebantur:  &racerdos  ftabacantc  oftiumfexcen- 
tis  viris  fortiftimis  haud  procul  cxpcdlantibus.  Tu  . 
lerunt  igitur  qui  incrauerantbculptile,  Ephod& 
t  Idola  atque  conflacile .  Quibus  dixic  facerdos : 
Quid  facitis  ?  Cui  refponderunt :  Tace  &:  ponc 
tdigitum  fuperos  tuum,  veniquc  nobiicum  vc 
habeamus  te  patrem  ac  facerdotem .  Quid  tibi 
melius  cft  3  vt  fis  faccrdos  in  doino  vnius  viri ,  an 
in  vna  tribu  &  familia  in  ifrael  ?  Quod  cum  au- 
diflett  acquieuit  fermonibus  corum ,  &tulit  E- 
phod&ldolaac  fculptilc,  6c  profedlus  cft  cum 


eis. 


7  cis.  Qui  cum  pergerent  &  antc  fe  ire  fecifTentpar 
uuIos,ac  iumcnta,  &  omnequod  erat  pretio- 

8  fum ,  iamque  a  domo  Micha^r  eflcnt  procul ,  viri 
quihabitabantinasdibus  Micha:t  conclaman- 
tes  fecuti  funt,  &  poft  tergum  clamarc  coeperut. 
Qui  cum  refpexiflent ,  dixerunt  ad  Micham . 
Quid  tibi  vis?  t  Cur  clamas  ?  Qui  refpondit: 

pDcosmeosquosmihifeci,  tuliftis,  &  facerdo-' 

tem,  &:omniaquxt  habeo ,  &:  dicitis :  quidti- 

10  bi  efL'  Dixeruntque  ei  filij  Dan,  Cauc  ne  vltra  lo 

quaris  ad  nos ,  &  vcniant  ad  re  viri  animo  conci- 

tati,  &:  ipfccum  omnidomo  tuapercas.  Ecfic 

coepto  itinerc  perrexerunc.  Vidcns  aucem  Mi- 

chas  ,  quod  fortiorcs  fe  eflenc  ,  reuerfus  eft  m 

domum  fuam  .  Sexcenti  autem  viri  tulerunt 

facerdocem,  &  quac  t  fupra  diximus,  vene- 

runtque  in  Lais  ad  populum  quiefcenccm  at- 

que  fecurum  ,  &  percuflerunt  cos  in  ore  gla- 

dij ,  vrbemquo  incendio  cradiderunt ,    nuUo 

penicus  fcrcnce  prasfidium ,  c6  quod  procul 

habicarent  a  Sidone,  &  cum  nullo  hominum 

haberent  quicquam  fbcietatis ,  ac   negotij  . 

iiErat  autem  ciuitas  fita  in  regionc  Rohob. 

Quam  rurfum  cxtrucntes  habitaucrunt  in  ea> 

vocato  nominc  ciuitatis  Dan  ,  iuxca  vocabu- 

lum  patris  fui  qucm  genuerat  Ifrael,  quacprius 

'^Lais  diccbatur  .  Pofueruntque  fibi  fculptilc  , 

'?&  lonachan  filium  Gerfom  fiiij  f  Moyfi  acfi- 

'  "^  lios  eius  facerdotes  in  tribu  Dan  vfque  ad  diem 

i6C3iptiuitaris  iua:.  Manfitquc  apud  cos  idulum 

Micha:  omni  cemporc  quo  fuit  domus  Dei  in 

Silo.  In  dicbus  iUis  non  erat  rex  in  Ifracl. 

CAP. 


D 


t  congregati 
pcrltciitiiuitf 
filioj  Dan  cla- 
tu^ntes  poft 

t  congrega- 
cuses  f 

tabjftis.quU 
inihi  vltra. 


t  fecerai  Mb- 
chas. 

E 


t  Manafle. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

1    Trofe^li  ig.  Hic  confcquenter  dcfcribitur  fpoliantium  oc 

cupatio.  Sexcenti  cnim  vi  li  bcllatores  ds  cnbu  Dan  cuntcs 

ad  capiendum  ci uitatem  Lais  cxploratam  ,  dum  tranfircnc 

iuxta  domum  Micha: ,  abftulcrunc  idola  &  ornamenca  fa- 

ccrdotalia,  duccntcs  fccum  facerdotem,  dcconfenfuca- 

men  ipfius.  Ec  patet  liccra  paucis  exccptis  qua;  difcurrcncuc 

cxponendo. 

a    Marifcr.  Non  in  ciuicacc,  fcd  extra,  vt  pacec  ex  hoc  quod 

fubdicur. 

5    Ton,&c.7loJ}is.  id  ef^,  cognofcere  dcbctis.Ex  quo  paccc 

quod  prxdi£lum  cft,  fcilicct  quod  fcicbanc  quinque  uiriTu- 

pradidi  idolaeffein  domo  MicharperLeuicamquieisin- 

dicaucrac  :  alitcr  non  alijs  potuiilent  hoc  indicalTc. 

4  Q^od in  do.  Capitulo  prxcedcnti  didum  eft  quid  fignifi- 
ccnt  iiia. 

5  yidetc .  vidclicet  de  ablationc  idolorum  &  ornamenco- 
rum  ad  hoc  pcrtinenc  iu  m .  Ec  quia  cranc  proni  ad  idolola- 
triam,  confcnlcrunc  quod  hoc  ficrec. 

6  Sexcoin.Parati  iuuare  illos  qui  ingrclTi  fucrant  ad  coUcn 
dum  pr^dicla  fi  indigcrcnc .  Cxtera  paccnc  vfcjuc  ibi. 

7  %ic«m.  Bcll.uortscnimicafcccrunc,ncMichas&:illi 
quicumcocranc  (cqucnccs  calia  rapcrcnc ,  vcl  paiuulisno- 
ccrcnt ,  qui  dcfciidcrc  fc non  poficnc. 

8  Izm-^ue.  Hic  confcqucntcr  dcftnbitur  fpoliaccoqucflio. 
Ltpacetlitcravlqucjbi. 

9   Dco'. 


9  Deo!.  In  Hcbrxo  habetur :  Ec  quid  mihi  amplius  ?  quafi  di- 
ceret  illa  qua:  tuliftis ,  ita  pretiofa  eranc  mihi ,  quod  parum 
auc  nihil  apprccior  rcfiduum ;  &  fic  incelligenda  eft  tianfla- 
tio noftra qur  habec :  Etomniaqitxhabco.  Nonenimabftu- 
lerunc  bona  Mkhx  alia  cum  eUec  de  fili js  Ifrael ,  quos  fpo- 
liarcnolcbanc,fcdcancumacccperuncillaquserancadcul- 
tum  idolorum  percincncia :  quod  crcdcbanc  ad  rcligioncm 
percinere,  non ad  furcum.  Ec hoc eft  quod fubdicur. 

10  Caue  ne  vltra  locjuaris  ad  nos.  idcfi,CUmfamiliaCua&bo 
niscuis.  Cascera pacenc  ex  fupradidis  vfque  ibi. 

11  Eratautemci.  InHcbrxohzhotux :  In  tonente  l\ohob. 

I  %  Tofueruntqu.  Hic  conftqucnccr  dcfcnbicur  fpoliorum 
abufio:  quia  illis  qu^  abfiulcrac  de  domo  Mich>E,ahufi  func 
ad  idololatriam  cxcrccndam .  Ec hoc cfi  quod  dicicur : Vo- 
fueruntquefib/.  Per  hoc  incelligiicur  alia  ad  idololacriam  per- 
cincncia,quxfibi  pofucrunc,  fcilicec ad excrccndum ido- 
lolacriam.  ideo  fubdicur. 

1 3  Et  lonatha.itii:  c  Lcuiccs que adduxcruc  S domo  Mich^. 

14  ^c  filios  eius  fucerdotis.  prxdidtorum  idolorum . 

1 5  Ff^-.ie  ad  di.cap.fu.t.  qux  fada  cfi  pcr  Salmanafar  regem 
Aifvriorum,uchabccur4.Rcg.i7.  Et  fccundum  hanccxpo- 
fkioncm ly  captiuititisfuji, rctcrcur  ad cribum  Daii.Hieron. 
auccm  fiiper  librum  Paral  dicic ,  quod  refcrtur  ad  domum 
domini  iclcil  vfqucad  captioncm  arca:  pcr  l'hiIiftha:os qu? 
habccur  i.Rcg.4.  quia  tunctrannarunituict.ibcrnaculuin 
dc  Silo.Et  hoc  diduni  confonat  litcra-  foqucnci,  cu  dicitur. 

16  Ai<irt/;///«t'.  quafi  dicat,non  ampHus. 

C  A  P. 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

» J  yfq;  addim.  Li|,nifttutui.  quod  Auuthriflus  pcr  Chrifiu 

iic 


fic  dcijcicndus ,  ficuc  dicicur  1.  Tbeflal.2.  Q^em  don  inushfut 
intcrjicitt  Jpmiu  ons  lni :  a-  dcjtiuct  lUuiiraiMtc  adueniusJHi» 
Tom.i.  1    4 


4 

A 


•  connbinS . 

•  fontiota  a< 
pud  cum . 


L  j.  Ant.c*. 

f  u«I£t  loqiii 
ci  ii  cux  Hc- 
iua. 

B 


271 

C 

aT^  yU(]u\ia  vlr  Lev. 
X*     ^4  Kupcrt.Al- 
tcra  fornicacio  hic  dc 
fcribitiir,qu.xdiuer- 
lis   libidinum  ludi- 
brijs  corpora  coni- 
m.nculat:  tunc  pcrni- 
ciofior,  quando  con- 
tra  naturam  Sodomi 
tica  deb.acch.ntnr  in- 
iania.  H?c  qii.inta  ct- 
frcnatioc  populu  illu 
difl<.)lucrit  .iccrrimc 
pfcns  kdio  infinunt. 
•Jt  lofcphus .  Cum 
Lcuita  vchcmcnccr 
amaictconiugcm,&: 
cius  pulchritudinc  vi 
aus.i{riccrctur,qua- 
doab  illanonfimili- 
tcr  amabatur,  fc  illc 
proptcrca  pafTjones 
jimoris  ci*  pocius  vc- 
rerct^liccsfrcquctcr 
intcr  eos  cucnicbat. 
Ad  vltimuvcromu- 
licr  hqc  gmuata.rclin 
qucns  virum,abijt  .nd 
p.Trctcs  mtfe  (|uarto. 
Uitro 


Glof.ord.S^Nicolai  de  Lyra. 


iji 


■fmanc 


+  pufillum  pa- 
]iis,&  confor- 
ta  IfomJrhiim 
fulci  cortuQ 
|)ucclla  f  anis. 


Vit  quida 
virLcuites 
habitus  in 
latere  mo 
tisEphrai, 
qui  acce- 
pit  vxore'^  de  Bethlche  luda.  2 
Qiix  •  rehquit  eu  :  &  rcuerfa 
ell  in  domu  patris  fui  1  Beth-  3 
lche ,  mafitq;  apud  cum  qua- 
tuor  mcnfibus.  Sccutufqi  elt ; 
ca  vir  fuuSjt  voles  lecociliari 
ei,  atqi  bladiri,  &  fecu  redu- 
cere:habesin  comitatupue-  5 
ru,&  duos  afinos.Qujc  rufce  , 
pit  cu,&  introduxit  in  domii 
patris  {ui.Quod  cum  audiffet 
foccr  eius ,  cuq;  vidiflet ,  oc- 
currit  ei  lartus,&  amplexatus 
efl:  honiine .  Manfit^;  gener 
in  domo  {bccri  tribus  dicb^, 
comcdens  cum  eo  &bibcns 
familiariter  •  Die  autem  quarto  t  de  nod:e  conliir-  6 
gens  proficifci  voluit.  Quem  tenuit  Ibcer,  &:  ait  ad 
eum:  t  Gufta  prius  pufillum  panis,  &  conforta 
{lomachum ,  &  fic  proficifceris .  Sederuntque  (i- 
mul,  ac  comedcrunt  &  biberunt .  Dixitqac  pater 
puella:adgenerum{tium:  Qu^elote,  vthodiehic 
maneas , pariterque  la^temur.  Atille  confurgens 


NICOLAVS  Dii  LYRA.    CAP.     XIX. 

Vic quidam.  Htc ponitur  c.ifns  fecundus de  vxore Leui- 
'ie^  f<e  qux  in  ciuitate  G.ibaa  mortua  fuit  ex  nimia  libine  abu 
FvS  tenttu  ipfa.Circa  quod  ita procediturtquia primb  defcribi- 
tur  hicfcelerispcrpetratio^fecundopcipetrantium  vaflatio  lo.capit, 
tertio  vasiatorum  reparatiozi.cap.  Trima pns  dutiditur  in  tres , 
tjuia  primo  defcribitur  occafio  pecctli.  Secundb  modus  peipecrandi, 
ibi:  Illiscpulancibus.  Tertio  manifeflatio  faQi,ibi:  C^amcum 
cflcc  ingrciTus.  Occajio  autem peccati  fuit  in  hoc,quod  Leuites  vxo 
remfnam  quA  recefferat  ab  eo  ,  reduxitper  ciuitatcm  Gabaa,  in  qua 
erant  aHqui  homines  pcljitni  &  luxuriofi  nimis .  Circa  hoc  igiturfic 
proceditur  ,  quiaprimh  deftribitur  vxoris  reconciUata  redu^io,  ibi: 
Dic  auccm  quarco  .  Tertib  in  Gabaa  bojpitatto ,  ibi :  Occubuic- 
quc  cis  fol.  Circaprimum  dicitur. 

1  Qui  acccpic .  Hoc  dkitur  ad  differcntiam  alterius  Bcthlehem, 
qtiA  eii  m  tribu  Zabulon,vtfupra.  diciur.t  efi  ij.cap. 

3  Qiix  rcliquic.  In  Heb.habetiir.  qug  fornicaca  cft  fupcr  cu, 
^ftc  in  Hcbr.  vidcuir  langi  caufit  reccfjus^  vtpotc  quia propter  for- 
nicationem  vir  eius  eiecit  eam  :  uclquia  ipfaignorante  uira  receffit 
ab  eo  cum  adultero ,  vy  po^ea  uon  fuit  aufa  rcuerti  ad  maritumfuu: 
&  ideo  iuii  ad  domum  putris  fui, 

4  Secucufque.  Sicut  fnquenter  contin^^it,qubd  iiirifcientcs  uxo- 
res  fugi  malh  cj^ifje  contrg  lcgem  thori,adhHceas  tamen  reuocant. 

A  L  L  E  G  O  R  I  c"e; 

l  Fuitquidam.  Pcrhunc  Lcuicam  qui  diciturvir  a  vircutc, 
poccftalicgorice  Dcus  fignificari,de  quodicicurExo.i  j.a. 
Dominus  quafi  vir  pu^nator. 

i  Q^ii  accepit,  id  cft,  fynagogam  in  dacionelegis  in  monce 
Sinai  llbi  coniungcns  eam. 

3  ilu£  rcliquit,  Pcr  idololatriam  mulcipliciccr  fornicando: 
VndcinHebra:ohabcC'uhic.  QH^fomicatacit  fupereui,>.  Lc 
h^c  fornicacio  per  idololacna  pacec  cx  dccurfu  vcccris  ccfl  1. 

4  Seciiti.ffi.  Perquod  fignificacur  quod  Dtus  voluicfibi  ic 
conciliarc  lynagop,&:  ad  hoc  milic  prophccas,p  ipfos  cam 
rcuocans  .-ib  idoloIacria.Icrc.4.r«  antem  fomicata  es  cum  ama- 
toribus  mu'tis:  tamen  rcucrtere  &  egofufcipiam  tedicit  dns.  Tande 
poftproplictas  ipfc  vcnit  in  propria  pcrfona  ,ad  rcconciha- 
dum  ipfam  fibi  pcr  fidcm  &:  dilcaioncm.vndc  dicic  M.acch. 
1 5;Cap.  T\(o«  fum  miffiis  nifi  ad  oues  qux  pi  rierunt  dornus  Ifrael.  Hc 
om  aliqui  dc  iynagoga  rcccperunc  cum  pcrfidcm&:dilc- 
aioncm.f.  Aptftoli  5c  alij  crcdctcs  dc  lud^a,  idco  lubdicur, 


c?pitvelle^ficifci.  Etnihilominustobnixecu  J^ 
focer  tenuit,  &  apud  fe  fccit  manerc .  Mane  aute  Joccrl 
fadloparabacleuitcsiter  Cui{occrrurfum:Ob-  nmm, 


compi 

01 

lciat 


d-ire  £n 
canii 


% 


fecro,inquitvt  paululucil:)icapins,  &aflumptis 
viribusdonec  increlcacdies  poftea  jpficifcaris. 
Comcderutergofimul,  furrcxitqjadolelcens,  vt 
pcrgeret  cu  vxore  {ua  &:  pucro  Cui  rurfum  lo- 
cutus  ell:  {occr:  Confidera  quod  dies  adocca- 

-fum  dccliuior  fit  &:  propinquet  ad  vefpcrum.Ma 
nc  apud  me  etiam  hodic,  &  duc  Kxtum  diem ,  & 
cras  proficifceris,  vt  vadas  in  domum  tuam.  No 
luit gener acquiefceie  fermonibus eius ,  fed il:a- 
timperrexit&vcnitt  contra  lebus,  quse  altero  tueitf 

^  nominc  vocabatur  lerufalem  :  ducens  fecu  duos 
afinos  onultos ,  &  concubinam  .  lamcjue  aderat  ^ 
iuxta  Icbus,&  dics  mutabaturin  nodtcm.  Dixit- 
que  puer  ad  dominum  fuum :  V-eni obfecro,de- 
clincmus  ad  vrbem  lebufceorum ,  &  mancamus 
in  ca  Cui  rndit  dns:Non  ingrediar  oppidu  getis 

palieniE ,  quse  non  eit  de  filijs  Ifrael ,  fcd  tranfibo 
vfq;  Gabaa :  &  cu  illuc  peruencro,  manebimusi 
ea,autcerte  in  vrbcRama  Traficrutergo  Icbusj 

: ;,  &:  coeptii  carpebat  iter ,  occubuitq;  eisfol  iuxta^ 

.  Gabaaqucecfl:intribuBeniamin,  diucrtcruntq'; 
adea,vtmancretibi  Quo  cu  intrafsct,fedcbant; 
in  platea  ciuitatis ,  &  nullus  eos  rccipeie  volebat 
hofpitio.  lit  ecce  apparuit  homo  fencx  rcuertens 
de  agro, &  dc  opere  fuo  vefperi,  qui  & ipfe  de 
monte  erat  Ephraim ,  &  peregrinus  habitabat 
in  Gabaa.  Homines  autem  t  rcgionisilHuserant 


5  Habcns  in  c/».  id  eii  Jcrunm.  Cxtera  paiuit  m  luera. 

6  Die  auccm  quarco  dc.  &:c.  Hic  confequenter  dcfcribitur  uxa 
ris  reconciliat£  redu6lio.  Et  patet  litera  ufque  ibi. 

7  Confidera,  quod  dics.  no  quia  ejjet  itaprope  noctem,fed  qnia 
tranfierat  horam  Meridionalem,a  qua  hora  incipitfoldeclinxre  afug 
altitudine. 

^  Ec  vcnit.  De  ratlonihus  horum  nominum  &  aliorum  quibus  no 
tninataeH  hxc  ciuitas  fecundum  diuerfa  tempora  ,  dictimfuit  Cen. 
2i.Ex  hoc autem loco  dictmt Hcbrtni,  quod ijia hifioria  contigit tem 
pore  Othoniel  ante  illam ,  quxfcribitur  in  principio  huiuslibri  de  ca. 
ptione  lerufalem per  filios  luda  ,  (juiafubditur  bic 

9  Non  i  ngre.  £.v  quo  uidetur  quod  adbuc  filij  luda  non  ceperant 
illam  ciutatem .  Catholici  aiiterr.  aliqui  dicunt ,  quod  contigit  ante 
Othoniel :  eb  quod  in  jine  huius  hijioria  dicitur :  In  dicbus  illis  no 
erac  rcx  in  Ifrael  .•  ftcfupra  dictum  ejl  de  hijioria  Mich<e  cap. 17. 

10  Occubuicquc. Hic  confequenter  defcribiturredcuntiumhojpi 
tatio,  citm  dicitur  :  Occubuitque  cis  fol  iuxca .  Et  ideo  non  pote 
rant  bono  modo  ulira  tranftre  . 

11  Ec  nuUus.  Quia  boni  timebant  eo  s  recipere  timentes  inuafione 
dornusfuA  de  noQe  ab  hominibits  infolentibus  ,  qiti  erant  in  ciuitatc: 
fictit  &  contigit  ei  qui  cos  recepit.  Mali  autem  homines  vagi  &  info- 
lentcs  non  habent  hujpitia  ad  rccipicndum  tr.vifcuHteSynec  ipji  liben- 
tcr  declinarent  ad  cos.  CfJera  patiiit  vfquc  ibi. 

t  Q^/e  fujce.  in  p.iuciscamenpcrfonisrcfpe«5l:iuc  .  Morali- 
ccr.  Aucem  pcr  viium  mcclligicur  r.uio  fccundu  Aug.  &: per 
vxorcmfcnfu.'.Iicas,cui  ro  dcc dominari  ficuc  vir  mulieri. 
Ipfa cii  fcnfualicis  rcccdic  ab  obcdicncia  racionis  illicic.cdc- 
lc(ttabilibus  fenfuum  inbxrendo .  Scd  tunc  racio  dcbct  eHc 
diligcns,ucadcius  obcdiccia  rcduc.mir.  Ecquia  pcrfpnisad 
Dcu icucrccncibus  fide &: dilc^ione  diabolusprocurattri- 
bulacioncs  mulcas  Sc  magnas:  propccr  hoc  Aportolis  &  alijs 
crcdcncib.  procurauiccnbulacioncs.pnmo  per  ficerdoce  Sc 
fcribas  lud.xoru  ,  uc  patcc  Ail;.8.&:9.&:  pluribus  alijs  Ioeis.& 
poUca  pcr  impcr.icorcs  RDmanoru  ,  in  quibus  cribulacioni- 
bus  Apofioli  &:  plurcs  alij  cum  illuiionibus  magnis  fuerunc 
morcui,&:  hoc  fuic  figuracu  m  inccrfcdlionc  pr^dicte  mulic 
ris  cum  magna  illuiionc .  t^od  autcm  eius  inccrfcdio  fuic 
pcr  ccrram  J  fracl  nunciaca ,  pcr  hoc  fignificatum  fuic  quod 
Apoflolorum alorumquc  fandorummarcyria  dcbencdc- 
nunciari  pcr  cocam  ccclcfiam :  vc  fidclcs  corum  conflantia 
imitcntur,&:  dcuotioue  dcbita  vcncrcntur. 


^l^ 


ludi 


icum 


Cap.XlX. 


274 


tentabat,^  confolari^quafi  a  raptoribus,  non  fpontanca  vo-  ]) 
luncatc  fe  pra^buiflet  iniurij ;  paffam  . 

%c  b  Edu  \  it  ad eos  concnbinamfnam.&c.  Aug.  Concubiaa  inter     L.y. de ciui. 
duni  pro  vxorevfurp.itur.Agar  cninijiScCechura,  &vxores  "P-34-  . 
&:concubinxAbraham  vocantiu" . 


bunti. 


^  -:« a  introhxUqi  eu  in  do^ufi-a.  lofeph.  Scnior,  &  pro  cogna- 
A  tionc,(Si:  co  qu/)d  candc  polTtderec  cribu,  &^  |?  p  ccUoquium 

•ad  fuu  duxic  bcfpinu.  Qb-da  vcroiiiuencuh  Gabaanitarum 

muiie  c  in  pl.icca  vidcncL-s,(S<:  pul  chritudinc  eius  {tupciiren- 

tcs ,  dam  apud  illuni  fcncm  cam  fucceffiile  cognofcerent, 

contcncnccs  eo        n  •  r       •    •   ^-i  •,-  i-      •  1.    r  /-   i  1  •  "  r 

hli]  lemini  EleuariK];  oculis  vidit  lencx '  fcdentem  hominem  cu  lar- 
cuiulis/uisinplateaciuicaris,  &:dixitadeum  Vnde  venis,&quova- 
disPQuirespondicci.  Profcdi  fumus  dcBcthlehem  hida,&pergu-nus 
ad locum noftiam  , qui  eft  in  laccre  montis  tphraim ,  vnde  icramus 
inBethlehem.  ttniic  vadimusaddrnniaDci,nullurc|uerubted:ufuii  i 
nos  vulcrecipere,habetcs  paleas,&:  foenu  in  aimorum  pabulo ,  &: pa- 
nem  ac  vinQ  in  meos,&  ancilijr  tua;  vlus ,  &  pueri, qui  mecii  elt,nulla 
reindigemus,nili  hofpirio.Cui  relponditfenex.  Pax  recufit.Egopree 
bebo omnia,c]u;E neceflaria  funt,tantum  quarfo  nein  platea mancas. 
Iniroduxitq;  eum  in  domii  fuam,&  pabulum  afinis  priebuit,ac  poft- 
quam  lauerutpedesfuos,recepiteosin  conuiuiu  lllisf'epulantibus,&:  » 
poft  laborem  itincris  cibo,&  potu  reficietibus  corpora,  venerunt  viri 
ciuitatisiHius'filijBdial,ideft,abfqueiugo, &circundanresdomum  ? 


4«  c  Cadauar  vxo- 


rum  infirmitace 
&C  paucitritcm , 
vcncrunc  ad  ia- 
nuaseius.  Eccia 
cisfenior,vc.nb- 
fcedercnc,  fup- 
■pliCarcc ,  &  vc 
nec  violcntiam 
mfcrrent  hofpi- 
ti,neciniuriam, 
illi  pcccbanc,  vc 
daca  libi  mulie- 


,iel>. 


W?-b. 


R 


cflere.  [_- 


jff;4tis 


i 


uaiionc  rcccde- 
rcnc.  Scniorc  vc 
rodiccncc,c^&: 
cognaca  e^cLe- 
g  uitis,&perlibi- 
dincin  lcgcsini 
quam  dclinque 
rent,  deficieces 
circa  iuftitia,  de 
ridebant ,  mina- 
baturq;  fc  euin 
terficcre ,  eocj, 
corii  cocupifce- 
tia  imDcditet. 
4«RVP.  quid 
hoc  auditu  tur- 

'         crudclius;  Fcue- 

runi,  inquit,  fiUj 

BeliaLt.  ahfj;  iugo 

&  circudantes  do- 

mujciiisjfores  pul- 

■ni.r.    fareca!pernnt,cU- 

i        mantcs.  Rduc  virji, 

"  -^.  &c.  inoobfccra 

''  te,  vix  abadi  ne 

Q  fcclus  hoc  p  na- 

tura  oparenjfm 

virii,factac6mu 

tationc  ncquilli 

mz,  vxorecius 

tota  nodic  abu- 

«Uraw  tcndcmcredi- 

1 .         bililibidinis  fu- 


Epif.ad  Orch. 

ciim  per  Arria 
ris in  diiodeci  par-  nos  perfccu- 
tcs,-^fcld.mirit  etc.  tio  ficrcc. 
Athana.  Vxoris 
corpusinpartes 
diuilum  ad  oes 
tribus  miric,  vc 
iniuria  no  ad  fe, 
folii,  fcdadoes 
xque  pertinere 
crederctur,  vtqj 
vcl  vicc  eius  do 
lcntes ,  vindices 
fcpr.Eb£rcc,  vel 
ncgligcnrcs ,  ci' 
fccleris   pudore 
cofundcrcntur. 


Concitatc  igicur 
vniucrf,.E  tribus 


•fvirnmpij . 


fenis,forespulfare  cceperunt,clamantes  addominum  domus  atq,  di-  4   Ifraclis,  omnes 


centes.  'Educ  virum,qai  ingrelTus  eft  domum  tuam,vt  abutamur  eo. 
Egrcilusq;  cft  ad  eos  fenex,&:  ait:  Nolite  fratres,  nolire facere  malum 
hocquia  ingrclTus eft  homo  hofpitium  mcu ,  & ceflate  ab  t  hac  ttul- 
titia.Habeo  filiam  vugine,&: hic  homo  habet concubinam ,  educam  ^ 
easadv-s,vt  humilietiseas,&veftram  hbidinemcompleatis,  tatum  ^ 
obfecro  ne fcelus  hoc contra  natura operemini  in  viru.  Nolebant ac- 
quisfcerc  fermonibus  illiiis .  Qood  ccrncns  homo  eduxit  ad  eos  cocu- 
binam  fuam,&  t eis  tradidit  illudenda .  Qua  cum  tota  nocle  abufi  ef-  ^ 
fent,dimifcrunteam  mane.  Atmulier  recedentibustenebnsjvenitad 
oftiumdomusvbimanebatdominusfuus,&ibicorruit.  Manefadlo  9 
fiirrexit :  homo,  &aperuitoftiudomus,vtcocptamexplcretvi^im,& 
ecce' cocubina  eius  iacebat  ante oftiiijfparfis in  limine  manibus.Cui 
illc,putanscam  quicfcereloquebatur".  Surgc&ambulemus.  Qua  ni- 
hilreipondente,intclligens,  qu6deratmortuatulitea,&impofuitafi 
no ,  reuerfufque  eft  in  domii  fuam .  Quam  cum  eflct  ingrefl'us,arripuit 
gladium,  &  cadauer  vxoris  cum  olTibus  fiiis  in  duodecim  partes  ac  fru  ' 
Ita  concidens,mifitin  omnesterminos  IfraelQuodcum  vidiflcnt  fin- 
guliconclamabant  Nuquamrestahsfadlaeftinlfrael  'cxeodicquo 
aicenderunt  patres  noftri  de  Aegypto  vfque  in  pra^fens  tcmpus.,tFcr- 
te  fententiam,  &  m  communc  decernite  quid  fado  opus  fit . 

rore  vcxauerut . 

.{«lofcph.  Illi  vxore  rapietes,&r.  adijcictcs  jP  libidine  violcn- 
tia,p  coca  no£lc  vfq-,  ad  pnncipiu  diei,  in  ciuscorpore  ludi- 
bna  Uinc  extCci.Iila  vero  dcfcda  in  his,  q  cuenerac,ad  hofpi 
te  rcdi)C,&:  pcriltara,  j^  vereciidia ad  facic  niariti  minime p- 
fumcbac  acccdcrc,deniq;  lciLlulo  rccubes ,  aiam  dcreliquic. 
Viraibitratusmuhcrc  foporcgrauidctincri ,  cxcitarecam 

cencabac 


( quaii  linguh  id 

pccuhariccrpaf- 

nctlcnc)lvnum 

coicre .  Dcbclla 

cifunc,qui  fccl' 

perpctraucrant, 

non  cnim  adge 

ncris  coiunclio- 

ne,  fcd  ad  facin' 

rcfpexcre,6<:  cx. 

Sed  accrbicaces 

pcrfecucionum, 

nunc   nobis  ab 

Arrianis  iUatiE, 

ica  prxpondcrac  tdomin»ciiis. 

vtexigua  videa- 

tur  Leuit«c  cala- 

mitaspr^ilhs,    ^         ,,,^ 

qusnuncaduer   quiefceie. 

fus  Ecclelia  de- 

flgnaca  siat .  Tuc  F 

enim  vna  mu- 

lier  iniuria  paf- 

facft,nuncaute 

vniuerfa  Eccle-  *necviCi. 

fiainiuria  atiici- 

tur  ,  &  facrarm 

cotumeliofe  ha- 


bitii  .  Etqu  ma* 
giscjpietasabipietacc  pfccucioncppccic''.  TuciinguJ^crib. 
fingulis  ptib.  mulieris  vifls,attonic2 ,  plicrnac^q;  terebant", 
nuc  cocius  Ecd'ic  mebra  diuulia  suc.  Obfecro  igic  vos,vc  ica 
vfos  aios pmaucac  rcru  idignicas,  quafi  nos  no  tmmo,fc(iip 
fiquoq.-iiuriiiacccpilIecis,quoquifq;vcila:fus,  opeicoepj- 
ferat  nc  paulati  ecctiaftici  canoes ,  6c  Ecdie  fidcs  corrupaf'. 
^  ^CAP. 


NICOLAVS    DE    L  Y  R  A. 

I  Et  nunc.  hoc  ejl  in  i'ilo  ,  vbi  erat  tabernaculum  ,  &  arca  ttfia- 

menti ,(fuit antequaintrarct  domum  fua  volebat  Deoregratiari  de 

hoc  qiiod direxerat  eum  in  via,CT  cuUodieraty  vt  ex  hoc  debercnt  ho 

miiies  incltnari  ad  ipfos  recipiendum .  2  1  Ui S  cpu.  Defcripta  pecca 

dioccafione.htc  confccjuenter  defcribitur  peccati  peipetr<^'iio,cum 

/wfcditwr.Vcnenmt  viri,&:c.  ii^od  autem  fequitur.    5  Id  eft.  »5 

fiJ  in  Hcbrxo .  fed  cH  interpretaao  hniuf  diflicnis  Belial.  fjuia  tales 

homines  funt  fine  difcipli.'<t,i&  timore  Dci.  4  ForcspuUarcc^pc 

runtclama.  /.«m  tamen  fecundum  diGamen  rationis  reCixperegri- 

tii in  hofj>itiudebeai?t  cffefecuri.    5  Educ  virum,  qui  ingrcf.&c. 

Vt  ab  00.  coniubitii  S  odomitico ,  vi  communiter  dicu/it  expojitores. 

Jofcphus  autem  dicit,(juod  non  qu.trehant^  nift  mulierem ,  fed  fic  lo- 

fjnebantur,  vtinclinarent  dominutn  dumus ,  &  maritum  mulieris  ad 

traderdum  eam.ynde,&  in  fine  intentabant  viro  mortem,nift  trade 

rcteii  vxorem  fuarfiyfrcundum  .-JHod  allegat  cap.  fee/.dicens.  Volcn- 

tcs  mcocciderc,i<^c.  Ethoc  vtdeur  ex  hocfjuod  tradiiaeis  vxorc 

fu:'Hrit  contenti.vt  habvturinfra.  6  Habco  filiam.Dic««f a%«i 

quod  nonpeccauit  ojfcrcndo  tis  filiamfuam,ad  cuitandum  maius  ma 

Lt/hfpeecatum  imtra  natura,  quod  ipfi  prxttndebant  ad  iniuna  ho 

fl>ilurn 


fpitumpiorH .  Sed  hoc  non  efi  veru.,  quia  nullus  debet  confentire  i  hoc 
qiefl  peccatii,maximemoftale  degenere,  vt  euitet  in  alio  tnaius  pec- 
calu,  put  declaratiifuit  diffufe  Gen.  i  ^.de  Lot,  5  in  cafu  cofimili  uo- 
luittradcretiliasfuasuirgines.  7  Ethic.  i.uxore^q  ftenominatur 
a  cocubitu.Et  ftmilis modus loquendt  habetur i.^e^.  1 6.  ubi  ^chjto 
fheldixit  ad.Abfalo:  Ingrcdcre  ad  concubinas  patris  tui .  q  tn 
erat  u  xorcs  Dauid,non.n.  habcbat  cocubinas  ad  exerceiidii  adultcriu. 

8  Q^a  cu  tota  no.abufi ,  6CC.  quia  non  erateoru  nxor.^  10  talis 
concuoituserat  abufus,uel  quia  utebantur  eaconcubitu  innaturati. 

9  Ec  ibi  cor.  TH  quia  erat  nimis  afftiSia ,  tum  etiam  ex  uerccudia. 

10  Quamcumcfletingrcflus.  Hicdefcribitur  fa^iidiuulgatio 
cudictcut.  u  Ampuit2,\admm,ScC.Erac.n.ii.tribusptertribit 
Leui.  Trib.  aut  Manaffe  erat  dinifa  in  duas  parces,  quarum  una  erat 
ultra  lordane  ,  alia  citra,&  ftc  f  iUa  tribufeccrit  dnas  partes  aliter 
non  fiiffettiotificatim  fatlum  fnfficienier ,  p/o  tribu  'tero  Beniamin 
tion  fecerit  aliquam  partem ,  quia  niaiospcr  quos  mifilist,occidiffent 
nequeprotribuLeui,quiaeratdif^erja  per  omnes tribus,  &  ideode^ 
tiuntiatofaCio  alvjs  tribubus  fufficienter  eratdeniitiacnm  trUm  Leiii. 
12  Miflt  in  omncs  terminos  Ifracl././>fr  nuntios,  qui  fiifu'», 
er  modumfaciendipopulo  explicabant .  C«tera  paunt. 


^zy 


GlofordL&NicoIaicfcLyra.        27^ 


liVf.aatiq, 


C    A    P.      XX  rncniudicarcalienameritanon  v.ileCjCUiconfcicntiapro- 

E3rc!j! ttss.&c.  ^  lofcr  h,  Mifmint Vilij  Ifrael  ad  Gabao-       j  rix  innoccnti.e  null.im  uid  cij  rc^n.am  prxbct .  Hinc  cft, 
niras  accusatcs  luucixsdc  muicrc,  &C  co$  dari  ad  lu[.-       quod  cum  tribus  Bcniamin  in  carn.s  icckrc  tuiHct  obrupta 
uiicia  dcpofct  n-  v.    A    i;.     aa.         -,..,-.     t     „         .       , 

GrefTi  itaquc  funt  ornncs  fiU)  Ifrael ,  &  paritcr 

congrc5;ati,quafi  virvnusdcDaii  vfcjueBcrfa-  * 
hec A' rcrra  Galaad  ad  Dominum  in  Mafpha,  j 
omncf-]uc  angulipopulorum,  &  ctidl.x  tnbus  * 
Uracl  in  ccclciiam  populi  Dci  couencrunt  qua  "^ 
drini^enta  milia  peditum  pugnatorum  .  Nec 
latuit  fiiios  Bcniamin,  quod  alccndifl^nt  filij  if 


♦*t 


"t  per  fo-teni 
Cc«t.  ta  Iiidi. 


i|  Quoii  mal& 
^i  hor ,  qa'>d 
£&um.  eu  ia» 


♦ft.J4  M-r*;.. 
C 


).q.y.mS. 


tcs.alc^itiir.cii 
cgilk'nf,v?^oi 
busilbpoti'mo 
rcrcncur.Illi  vc- 
ro  Bcc  luucncs 
tradidcrunt,  & 
crud:]c  ludc.v 
ucrunt ,  iimorc 
bclh  alicnij  (ibe 
di:  e  prxccpcis , 
in  nullo  fc  pu- 
cantcs  cflc  m:- 
norcsarmis.nc- 
quc  mukmidi- 
nc„  nccbcllan- 
di  prxfumpcio- 
nc .  Erant  cnim 
nimis  inftrudi , 
&fuper  .al  astri 
bus  indulkij  , 
&:  indign.iti  iuc 
C  diucrfo  t.in- 
Quamcomprcf- 
luri  violentiam 
fkcicnics. 
^  RVPF.RT. 
Tota  tribusBe- 
niamin  fcclcFss 
ciufdcm  macu- 
lanu  commu- 
ncm  fibi  fnilfc 
atrocitcr  protcf 
faelt  ,  cumno- 
Iuciunttratrum 
fuorum  audirc 
niaiid.'»tum,  fcd 
conucnerunt,vc 
jllis  fcrrcnt  au- 
xiiium  .  Scqui- 
tur. 

n  c»n(uliiefnt , 
G  R  E  G.Qui 
femctipium  no 
iudicat  >  quid 
in  abo  rcAc  lu- 
dxcc  ignorac  , 
&  fl  nouit  tor- 
taffc  pcr  audi- 
tum  ,  quod  rc- 
Gtc  ludicarc  dc- 
bcac  ,  rcdc  ca- 


racl  in  iVlalpha .   Intcrrogatufcjuc  Leuira  maritus  mulicris  intci fcd?  7 
quomodo  tantum  fcclus  pcrpctratij  eflct ,  rcfpondit ;  Vcni  in  Gabaa  s 
"  Bcniamin  cum  vxoremea,illucqucdiucrti.l:tccce  hominesciuita 
tis  illius  circundedcrunt  nodc  domum  in  qua  manebam  volcntcs  ^ 
mcoccidere,  &vxorem  mcam  incrcdibiiifurore  hbidinis  t  vcxan- 
tes,deniqucmortuacIt.  Quamarrcptam  infrulbc6cidi,mifiq;  par 
tesin  omncs  tcrminospoflcflionist  vcflra:,quia  +  nunquam  tantum 
ncfasAtamgrandepiacuIumfa^lumeO;  inlfracl.  Adcftisoesfilij 
Ifrael,dcccrnitc  quid  facerc  dcbeati.s.  Stalque  omnis  popu]us,&  qua- 
/i  vnius  hominis  lcrmonc  reipondit :  Non  recedcmus  in  tabcrnacu 
la  noflra  ,  nccfuam quiiquam  intrabitdomum ,  fed  hoccotra  Gabaa 
-  in  coe  faciamus.Decem  viri  clitjantur  e  ccntum  tx  omnib.tribubus 
lfracl,&  ccntum  de  mille,6^  millc  dc  dece  milibus,vt  comportet  cx- 
crcuuicibaria.vtpofllmus  pugnarccontraGabaa  Beni.imin  ,  Scrcd- 
dercci  pro  fcelere,quod  mcietur  .  Conucnitque  vniucrfus  ifracl  ad 
ciuitatem  quafi  homo  vnus,  'eade  mentc,vnoque  c6filio,&,mifcriit 
nuntios  ad  oranc  tribum  Bcniamin  q  diccrcnt:  1  Cur  tantum  ncfas  1 
vobis  rcpertum  cfl?Tradite  homincs  de  Gabaa,q[,  hoc  flagitium  per 


10 


collcttusomnis 
HVacl  iniquita- 
tem  vlcifci  vo 
luit,  fcd  tamen 
fcmel,&:itcrum 
iii  bcJlo  proftra 
tuscli  Conliil- 
to.iutcm  domi- 
noflad  vlcifccn 
dum  ircdcbuif- 
fct,  iuftumeft, 
vtirec.C^iiiux- 
ta  impcrium  di 
uina;  vocis  pcr- 
rexit,  femcl,S«: 
fccundo  pcrdi- 
dit,  &  tuncdc- 
mum  pcccatri- 
c<  m  tribum  v.il 
dc  f.;ricns ,  p cnv- 
tund  tus  extin- 
xic  .  Quid  cft 
crgo  ,  quod  vl- 
cione  fcclcris  in 
llammatur  ,  &: 
prius  ille  pro- 
llcrnitur  ,  nifi 
qucd  prius  ipti 
purg.indi  func 
pcr  quos  alio- 
rum  culpa;  \'c- 
riuntiir  ,  vc  ipfi 
iam  mundi  pcr 
vlcioncm  ve- 
niant  ,  quialio- 
rum  vicia  corri- 


qn» 


t 


t^ecei 
miut 
&  fo 
ial& 


19 


lium,&  contra  vniucrfum  populum  Ifracldimicarent.Inuetiq;  funt 
vigintitquinquc  miliadc  Bcniamin  cduccntium  gladiura  ,  practer 
habitatorcs  Gabaa  ,  qui  fcptingcnticrant viri  fbrtiirirai ,  tita  finiftiM 
vt dcxtera  pra^liantcSj  &  fic  fundis  lapides  ad  ccrtum  iad:antes,vt  ca- 
pillum  quoquc  poflent  pcrcutere ,  &  nequaqiiam  in  altcram  partcm 
idus  lapidis  dcfcrrctur.  Virorum  quoque  llracl  abfq;  fili js  Bcniamin  .0  ^<^  confcietiam, 
inucnta  funt  quadringcnta  milia  educetiugladios,&  paratoria  ad  pu  pcccata^^c?rX 
*  gna. ,  Q^i  furgcnccs  vcnerut  intdomu  Dci,  hoc  cft  ia  Silo,confulue 


prnr 

LrpidcnLi  vtitiat  . 
Ad  alienaquip- 
pe  pcccata  pu- 
nicnda  ibant  , 
&c  luarclinquc- 
bant.  Rcuocc  n- 
twr  ij^itur  intus 


loai, 


CE.  i.1 

tV: 

iiu 


^ant 


'i..i'-^ 


&:  tunc 
i!^.il!cna 


tlkiL 


>rrC0LAVS  OE  LYRA.       CAP.    XX. 

Grclil  itaquc .  Hic  coafc.jueuter  dcfcribitur  peccan- 
tium  vaiiiiio^vb' primafaCli  veritas  difquinno;  fccun 
do  iuflitiii  srfHitas  re^juiritur,  ibi:  Ec  mifcrunc.  ter- 
j^  tioiatjuita'dtfenditur,ib!.  Qui  nolucrunc.  i^Harfo 
iujleifu.diti.r, »W. Virorum quoq;  lfrael.Orc(z/)rt 
mtt' '  (//VffMr.Egrefliitaque  func  omnes. Se(jtti:Hy, 
X  De  Dan.  Hu  exprimiinr  bn^.tiido  terrji  Ifrael.f/uid  ci'iizas  Dan 
tfi  iit  termi'io  cius  .yt^juihnariyi^-  Berfrb^e  in  lermina  ^ujirali. 
}  Et  tcrra  Galaad.  (n  hnc  e.»/>< imiiur  Utilndi,  ejux  incipit  a  terra 
Cdlaadyqux  esl  vU>a  lotdantmy  «y  protcnditur  ufijnc  ad  marc  widi- 
terramum.  4  Omiicsanguli.  Hcbrxi  dicHni yDominipup^lorton. 
i.capilaneiintribnbusy&  i»f.im,lijs.  ^  Eccuniil.ECnbus.  cxce- 
ptaiamenltiki  BL'H:amin.  6  Inccclcliam.  i.congrcgitionc.T'iC 
cnitn  nofuirunt  c&^irf^ati  i»  •i.htubt  erat  domits  Deiyfcdin  Mafpha, 
7  Inccrrogatusquc.  quia>i'edctproccdi  ad  punitione  tanti  facli 
Mhftj^iedrftjutfitionidiligenii.  8  RcfpondiC  vcni .  ttindo  cxprrjjo 
cap.prjised.  9  YiAcmciXnc occ\6i.-ic y  nijicis  tradcreinvKmc 
metmJccunJi  iltnrn  Uijejihr.ril:  VolciHcs  mc  occidcrc .  (tjf/i- 
gedome carntUcici'bitii,i^  m fariOyfccudii difJii aliorii .  10  Nuil- 
qiiam  tantum ncfas ,  &:  ta grandc  piaculu  fadu  cl\  \n  Ifracl. 
ViuculU  dkitura  pin  pi as,quod  fignificat purgare,  ynd<  dicti  piacu- 
GiylHafifaSTinulio  modn  abfjuep:ng.uionepenA  tranfcundii.  ^cien- 
ium  tn,qHi:i  Leuita  non  fulum  faClHrn  retdtt,fed  etiain  teiiib"s  pro- 

h.viit 


iVl  O  R  A  L  I  T  U.  R. 
Egrejfifunt,  &c.  Ad  putiicndmn  ta  nciariu  pcccatum  in 


bauityf.prr  fcruH  ejucm  habcOai  tn  coinuiua,  j"  per  je/u',q  wicpcrat 
eos  hop:tin,i!r fumilia  eiusy.diter  no  cfiet procedcndJt  cimtrajilios  Be 
niamin  ad  bdlU  ad  diSium  vnius  hominis .  1 1  Stansq;  omnis.£j: 
admiratione  fafli.  11  Quafl  vniushominisfcrmonc. /.  co«. 
corditer,& fine  retratlionei&  dilatione.ideo  frbditur.  15  Non 
reccdemus  in  tabernacula no(ivay&cc.C£tera patent in  Ittera . 
14  Et  milerunr.  Hic  co'iferjucnter  iu(litia  iscjuhas  requiritur.ude 
licetyHt  aBores  fccUris  tradantur,  cum  dicitur.  1 5:  Cur  t.intum 
nefas  in  vobis  repcrtum.  qu.t_(i  dicerenty  nullo  modo  dcbi-cisfujii- 
nere aHnrcs  tanti  muli.ideo fiibditt'.r,  16  Traditcho.&C.Etauf. 
.n'i^.(icli.q.iexpirimctod.Jiccra',ep  f  (lagitto  unius,ticl paucorum 
iiifot:unju uenicbttfup totH populii,Jicut dillum  fnit lof.j.dcpecca- 
to  ^chjtm.  1 7.  Qui  nolue.  Hic  confetjuenter  inirjiiitus  ftcrue  de 
fcndttur,e,Hod  •:otatur  cHftbditur .  18  Conuc.in  Gabaa,&c.In 
ucn.funt  vi.quinq.S^C.  In  Hekxo  habetur  rigintif:x  tuilia.Et  ui 
diihic litcra  uojira corriipcap alujnos conectoresy q ex hoc^-jnndin- 
fra  co.c.connumcranfur  uiri  dc  Bcniamin.cjui  ccciderunt  in  plioyUic- 
niuniur  tfh  uigtnti<jninfjue  m:fa  attjue  fexcenti  uiri ,  qui  fugerunt, 
proptcr,qii'od  ab  iji^i  nunicro  ffbiravcrunt  millc  ex  ignorantia  Hebrai 
cxucritutis.  19  Et  ficfundis,lapi.  &c.  Locutiociihypcrbolic* 
ad exprimcda  exccUciia  artis  fundibiilaritcin  ipfis.Simt  .i!i /iidiii' 
iiir.  Tota  ci:iita4  currit  ad  tale  (pectaculnm,  cu  tamcn  aliqiiado  m** 
iorpars  remaneat.  io  Viroru  quoquc  Ifracl,  ahfquc  (ilijs  Be- 
nia.  Hicconfcquenter  contumaaaiujle  inuaJitur  per  bcllum  aper- 

Actum 

mortc  vxoris  Lcuit.cncquitcr  ]?pctracu.adiicrccnciij  camcu 
quodlicct  habcrcnc  bcllum  uittii  contrafiiios  Bcniamin: 

umca 


11 


ludi 


icum 


4 

A 


or>mu 

nl 


B 


aliena  reprchrndant .  Vndc 
ncceflc  cf},vc  du  cotra  nos  vl- 
tio  diuina  ccllljt  ipfa  cofcicn- 
tia  fc  rcprclicdjt ,  &  Ad  lame- 
ta  pccnirenci.-E  cocra  fcmetip- 
fani  crigat  fc,ncc  corr;;  bonos 
claca,&:  libi  hiimilis,fcd  cotra 
fe  r;gida,bonis  vcro  omnibus 
fltfubmillfl?. 

^  RyPKRTVS.Scd,6,:nl- 
ftum  Ifracl ,  qni  «roiigrcgacus 
fiierac,  rcddcrcBcniijmi^tis  ^ 
fcelerc,quod  merebantur,in- 
dubitabilis  diuini  oraculi  iu- 
f^itia,  fcclcns  eiufdcm  coar- 
|i;ific  vidct''.  Confiikusenim 
Dominus  dc  principe  certa- 
miniS,;crpondit:Iudas.  Atta- 
mcn  Bcniamitac  occidcrunt , 
de  Ifraclicis  ipfo  die  viginti 
duo  milia  virorum  ,  &c. ""Cur 
cnim  vindicibustanti  fcelcns 
vidoria  tam  fcra ,  lamque  lu- 
6luo(a  proucnit ,  nifj  quia  in 
quo  alios  impugnabant,  fc- 
ipfos  accufabant  ?  Igiturfor- 
nicationis  animajj&Tcorporis 
populum  Ifracl  prcfens  locus 
vehcmenteraccuftit,  adhoc 
vales,vc,quemadniodum  aic 
Apolio.  Omne  os  objiruatnr^^ 
Tton  magn  lndxus ,  quam  GrxciiSy 
de  iufiitia  ioram  Beo  vlorictur . 
•Jt  PROCOP.  Hicdcdua- 
bus  rebus  maximis  erudiun- 
tur  hommcs.Pnmuni,nc  pcc 
cataexeniplo  Bcniamitarum 
approbcni.  Dcindc,ncin  pu- 
nicndispeccacoribus,  fxuio- 
res  fcfc  pctibcant.Idcirco  cnj 
Bcniamit^  grauiorem  vidcn 
turdcdiflepcenam,  quod  vl- 

tra 


Cap.  X  X . 


278 


runtc|ueDeum,  atquc  dixerutrQuiseritin  exer 
citunoftro  princcpscertamims  corra  (ilios  Be 
iiiamin  ?  QuibusrefpoditdoiTnnus :  ludasiit  i 
dux veiler.  btatimque  lilij  I(rael  furgetcs  mane 
caftrametatifuntiuxtaGabaa,  &indeproccde 
tes  ad  pugnam  cotra  Reniamin ,  vrbem  oppu- 
gnare  coepcrdt.  EgreiTiqu^  iilij  Beniamin  de 
Gabaa ,  occidcrutde  filijs  Ifracldieiliovigin- 
tiduomilia  virorum  .  Ruriumfilijlfrael,  t&  * 
fortitudine,&  numero  c6fidentes,in  eodem  lo 
co  in  v.]uo  prius*certauerat  aciem  direxerunr, 
ita  tame,vtpriusalccnderenr,  &flcrentcoram 
domino  vfque  ad  no6tem,  cofulcrentqueeum 
&  diccret:  Dcbeo  vltra  procedere  ad  dimican- 
dum  contra  filios Bcniamin  fi-arres  meos ,  an 
non?QuibusiIlererpondit,  A(ccnditadeos,& 
inire  certamen_. .  Cumquefilij  Ifi"ael  altera  die 
cotra  filios  Beniamin  ad  pra^Iium  proceffiflent, 
eruperut  filij  Bcniamin  deportis  Gabaa,&oc- 
currentes  eis,tanta  in  illoscsde  bacchati  lunt, 
vt  decem  ,  &o6l:o  milia  virorum  educentium 
a  gladium  prr  ftcrneret .  Quaobrem  omnes  filij  3 
Hr.iclvcncrutin    domumDei,  &fedentesfle-  4 
batcoram  domino  leiunaueriatq;dieillovft|; 
ad  velpera,&:  obtulerut  ei  holocaufta  atque  pa- 
cificas  vidlimas ,  &fuper  ftatu  fuo  Tterrogaue- 
rut .  Eo  teporc  'bi  erat  arca  foederis  dommi,&  5 
Phineesfilius  Elcazarifilij  Aaro  praipofirusdo  ^ 
mus.Confuluerunt  igitur  dommu  atq;  dixerut.  7 
Exire  vltra  dcbcmus  ad  pugnam  contra-  filios  t 


tra  pcccatum  fuiim  totlfrac-  D; 
icaium  iniufiequidem ,  qua- 
Uis  spud  Dcum  iuflc,occide- 
runr. 

vc  HLliill  AP.  I.Proptcr  idolu 

Michx,  quod  giauius  erat  eo 

pcccato  ,  qiiod  Gabaonitz 

comm  f  runt.  Ifraclit.c  tacuc 

runt ,  &  noii  Ouducrunc iljud 

mox  cbininarc,  fcd  pliirimos 

incius  culaira  pcrire  permi-* 

fcrunt,  tam  pauciB-nianimi- 

tx  tantuni  numeru m  Ifracli- 

tarum  prima  ,  &:altcravic3 

pcrcuilcrunt. 

•5«  a  Q^  nmobrcm  omnes  filij  If- 

raehetc.  THEODORCTVS. 

Q^oniam  limilibus  vficranc  Bt 

in;quitacibus,  &  aliorum  qui- 

dcmividcbanclibidines,& fla    ' 

2;icia,fua  aucc  non  afpicicbanc 

Dicic  auccm  Apoftolus  :  1«. 

(juo  a!iu  iudicts,  tcipfum  iudicas, 

eadem  enimfacis,(^ni  iudicai .  Ec 

rurfus  :  Exinimas  aiitem  hoc  b  Hotvj.  t. 

homo ,  eini  indicas  alios ,  qui  taliA 

agunt^&facis  ea,  r/:iod  tu  efngics 

indiciitm  Dei,&c.  Pcrmifitcr- 

go  Deus ,  vc  Ifraclic^  fcmel, 

&  bi,s  fupcrarentur ,  &c  multa 

cxhis  milia  mtcrficcrcncur. 

Pof^quam  aucem  vidic  eos, 

&  difciplinam  acGcpifle  ,  la- 

mcncanquc  ,  iSc  ciularc  ,  &C 

multas  timdcre  lacrymas,  ad- 

iuuitcorum  animi  alacritatc, 

&  fceleratam  tiibum  perdi-,  P 

dicpr^tcr  admodum  paucos,     t  ft't>at  «nte 

Libidmofis  cnim  adolcfcen-  ^J^^MeHprK 

tibus  crac  pciorcs ,  qui  pro  eis  fi  ti"»  "tei^ 

pcricula  adicrunt.  x'u, 

^CAP. 


tBcclMb 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

tum,rbi primo  repritnitur fuperbia.  &  fecundo  confunditur  cotuma- 
ciii,:bi. C^amobrem.  Circaprimum  fticdum,<iuodlicct  jilij  ifrad 
habmrit  iufiim  bellu,tamtn  nimis  conHdebant  in  fua  mitltitudincet 
fonitiidine.  lo  duminuspermifit  cos  bis  in  principio  debellari^yt  liumi 
liartntur,0-  ad  Deu  recHrrerent,magis  confidentes  de  vntute  diuina, 
^uamdcfua.Hebrtei  aitt  dicunt,eju6disludcontigii  eis,  eoquodnegii 
gentes  erantdepunitione  idololatria  in  domo  Michne ,  &  in  t'  ibu  fi- 
liorum  Dan,quod quidem  faCium  contigerat  immediate  aite ijiiid,vt 
dicunt  Hebr£i,&  fuerat  notorutm,propter  quodfilij  Ifracltcneban- 
tHriliud  corrigcrc,quia  fuit,ita  graue,&grauius  ifio.Sicut,&  coitas 
popnli  Ifrael  voluit  ire  adprflium  contra  l{uben,&  Gad,&-  dimidia 
tribum  Manaffe ,  eo  quod  credcbant  eos  adificaffe  altare  facrilegum, 
yt  habttur  Jofue  it.c .  Satis  conuenienter  poteit  dici,  quod  vtrumque 
diiiorurnfuit  m  caufa  debellationis  popult  Ifrael  per  filios  Beniamin 
in  principio,  vt  fic  peccatum  primumprius  pi<niretur,quam  fecundH. 
Uis  diCits  veniamus  ad  literam,  qumpatet  vfjne  ibi . 
l  ludas  lit  dux  vcfler,  idefl  trihus  ludu  fit  priniipalis,& prima, 
&  tHe,fti  e;i  capiianeus  in  illa  tribu  fit  dux  exercitus . 
1  Rui  fum  filij  ifracl,&:  fortitudinc,&:  numero  co.  Ex  quo  pa 

tet ,  quod 


tet,quod fupra  diflum  en^,quod  nimis  prxfimebant  de  feipfts  ratione 
mul!itudinis,&  fortitndinis.Cxtera  patent  in  litera . 

3  C^amobrem.  Hic  confequenter confunditnr (ontumacia,vbi 
primo  defcribitiir  fitiorum  Ifraelhumiliatio.  &  fecundo  filicrum  Be- 
niamin  confutatio,ibi.  Pofucruntq;  Circaprimumdicitur.  Quam 
obrem,  idefl  proptcr  cafum  fuorum  prxcedcntem. 

4  Onincs  filij  IlVael  vencrunc,&:c,  ytnm  autem  venerut  in  Jf7- 
lo,vcl  vtrim  domits  Dei  hic  vocetur  arca  tc^amenti  ,  er  tabernacu- 
lum,qu£  aliquandoportabantur  ad  exercitum  ,  vt  habetur  i.l\eg.^. 
cap.non  habetur  cxpreffe .vcritntamen  fatis  vidc-tur,  quod  conuenc" 
runt  in  Silo,quij.  ciuitas  Gabaa,  quam  oppugnabixnt ,  non  efi  longe  /i 
Silo,fedfatisprope,ita  quod  poterant  illuc  fatis  conuenienter  accede 
re  abfque  arc^,  &  tabernacuii  tranflatione . 

^  Eo temporc ibi  cracarca domini.i>«od autfuhditur.  In  Silo 
non  eft  in  Hebrteo,  fcd  fubinteUigitHr,quia  arca  nonfuit  tranfportatn 
ad  exercitu .  veruntamen  vbicunque  erat  arca  cii  qua  transfercbatur 
tabernacnlum  ,  &  altare  holocai<fiorum,poterat  Unfacrificiumfieri,  ■ 

6  Et  Phinecs filius Eleazari  filii  Aaron  priEpoiitus domus. 
idefi  ■fummus  facerdos . 

7  Confuluerunc  igicur  dominum  atque  dixcrunc .  per  ipfttm 
Thinecs.Cteierapatent. 

^  Pofuerunc 


M  O  R  A  L  I  T  E  R . 

tamen  antcquam  habcrcnt  vidoriii  bis  fuerunt  ab  eis  debcl- 
lati  ,q3  fccundu  Hcbrxos  conciaic  proptcr  idolum  Michx, 
q^in  tribu Dan colcbatur  publicc,&:  hoccrat  populo  liVacl 
nutoriuni,&:  f  ic  tcncbantur  punire,(icut  pr^^cipicur  Dcu.  1 3 . 
propcerquoddominusiftudpeccatum,quoderatprimum, 
&:comunius  voluit  primopunirepcrgladiosfilioruBenia- 
iriin.  Ec  inhoc  docunientumhabentprocedentcsadbcllu 
iuftum ,  vtdiligcnterconfidcrentnc  habcantinfcnotabilc 
pcccatum  pet  aduerfariorum  gladios  punicndum. 
t    ^xirt  vuradebtmus  «dpugnatn,<&c.  Pcr  hoc  aucc,quod  fra- 

trcs  vo- 


tres  vocant  illcfs,quos  irnpngnant,  oficnditur  quodlicec  vi- 
Cia  lint  punienda,naturacanK'n  eitdiligenda . 

MOR  AL,  per  lioc  bcllum  filiorum  IfraclcontraBe- 
niamin,bclUim  concra  vitia  delignatur,  in  quo  bello  tria  rc- 
quiruncur,  fcilicet  contritio  vera  ^coniclTlo  intcgra,&  fatis- 
fadio  pcrfcda ,  ConfciTio  defignacur  pcr  hoc,  quod  dicicur: 
ludasfit  dux  vefier.  ludas  cnim  conicliio,vci  eonfitcns  inccr 
prctatur.Contricio  vcro,per hoc quod  inte  congrclTimi  vc- 
ncruntcoram  domino,&.  fieuerunc.Saci.-.fatho  vero  per  hoc 
quoddicicur:  \ciimat<erunt(jue  die  illo ,  c~  nitutcrunt  hulocaufla. 
Eclic  habucrunc  plcnam  vit^oriain  ,pcrquamdcfignatur 
picna  victoria  de  pcccacis . 


m 


Glof.ordi.5cNicolaideLyra.        i8o 


^  Bcniamin fratrcs  noftros,  an quicfcere ?  Qui^ 

^  busaitDominus.AfccnditcCrascnimtradam 

cosinmanus  veftras.  Pofucruntque  filij  liracl  • 

hificiias per circumitum  vibisGabaa,  &:tertia 

Yicc,ficut  femel ,  &  bis,contra  Bcniamin  cxcr- 

citiim  produxcrunc .  Sed  &  filij  Bcniamin  au- 

dadcreruperuntdeciuitatc  ,  &fiigicnccsnd- 

ucinirios  longius  perfccuti  lunt,  itavtvulne- 

rarcnt  cx  eis,(icut  primo  die,  &:  recund(>,&:  c£e 

dcrent  pcr  duas  femicas  vcrccntcs  ccrga ,  qua- 

rum  vna  fcrcbanirin  Bethcl,  &altcrainGa- 

baa,atqueprofterncrcnttrigintacircitcrviros. 

jPutaucruntcnimfolitocos  morccaedcrc.  Qui 

flij^am  artc  (imulantcs ,  inicrunt  confilium ,  vt 

abftrahcrcnteosdcciuitatc,  &  quafifugicntes 

ad  fupradi<5tas  icmitas  perduccrcnt  .  Omncs 

itaque  filii  Ifrael  furgentcs  de  ledibus  fuis,tcte- 

B,  dcrunt  aciem  in  loco,  qui  vocatur  Baalthamar. 

fifrteiexi-  Infidia:  r  quoque,  qua»circavrbemcrant,pau- 

i^5^'o"."«l  latimfcapcrirc  cccperunt,  &  abOccidcntali 

jL^^E^ieM-  vrbisparteprocedcre.  Sed,&aliadccem  milia 

runtmiiiivi-  virorum  do  vniuerfb  Ifracl  habitacorcs  vrbis 

roritm  cleao  . 

nmi  nrafiicd  ad  certamina  prouocabant.  Ingrauatumque 

graSoiue?  cft  beilum  contra  filiosBeniamin,  &:nonin- 

tcllexerunt,  quod  ex  omni  parce  illis  inftaret  in 

j3.^7.c.<iui  tcricus "  Percuflicq;  cos  Dominus  in  confpediu 

filiorum  Ifrael,&  interfecerunt  ex  eis  in  illo  die 

vigintiquinque  milia ,  &  ccntum  viros omnes 

bcllatores ,  &  educentcs  gladium .  Filii  autem 

Bcniamin  cuni  fe !  inferiorcs  cfTe  vidiflTcnt ,  cce- 

pcruntfugere  .  Quod  ccrnentes  filiilfraclde- 

derunteis  ad  fagiendumlocum,  vtadpra:pa- 

^  ratas  infidias  deucnircnt,  quas  iuxta  vrbem  po 

tinf!ai»autc  fucrant .  t  Quicum  rcpentedelatibulisfurrc- 

petumfece.Qt  xiftcnt,  &  Bcniamin  tcrga  csedenribus  daret, 

*p"o"r£nt<i  ingreflifunt  ciuitacem,  &pcrcuflr2runtcamin 

t^^^.&^pireiif  *^^*^S'^<^"-  Si^numautem  dcdcrantfiliiKracl 

ftnuu,        his  quos  in  infidiis  coUocaucrant ,  vt  poftquam 


tpcrcuu. 


fcte. 


Ifra.. 


olfcni: 
ab  llt. 


vrbcmcepifrenr,igncm  accenderent,  vt  afccndc-  ^' 
tciaaltumfumo  captam  vrbcmdemonftrarent. 
Qnod  cum  cerncrcnt  filij  Kracl  in  ip(o  certami- 
nc  politi ,  putaucruncenmi  filij  Beniamin  eos  fu- 
gerc,&  inltantius  perfcquebantur,  cxCis  de  exer- 
cicu  corum   *  triginta  viris  ,  &  viderunt  quafi 
colummm  fumideciuitatcconfccnderc .  Bcnia- 
minquoqucrefpiciensretro  ,  cum  captam  ccr- 
ncrec  ciuicatem  ,  &fiammas  infublimeferri  , 
qui  pnus  fimulaucrant  fugam  ,  vcrfa  facie  for- 
tius  refiftebanc.    t  Quod  cum  vidiftcntfilij  Be-  leimi 
niamin  ,  in  fugam  verli  func ,  &ad  viam  dcfcrci  """j,: 
ire  cocperunc .  Illuc  quoque  eos  aducrfariis  per.  \^^l^^ 
fequcntibus  .  Sed,&hi,  qui  t  vrbem  fucccn-  ''•'m 
derant  occurrcrunt  eis,  atque  ita  taCtum  eit,  vt  bimu 
exvtraqucparteab  hoftibuscardcrencur,  nec  vl-  ipot 
lacrat  requies  morientium  .  Ceciderunt  atquo 
prortraci  lijnt  ad  Orientalem  plagam  vrbis  Ga-h 
baa.  Fucruntautem,  quiineodem  loco  intcrfc- " 
Oii  funt  deccm,  &  odlo  miliavirorum  ,  omncs; 
robuftilfimi  pugnatores  .  Quod  cum  vidifTent, 
qui  remanfcrant  deBeniamin  ,  fugcrunt  in  foli- 
tudmcm ,  &  pergcbant  ad  pctram,  cuius  vocabu- 
lum  cft  Rcmmon.  t  In  illa  quoque  fuga  palantes,  ^.^" 
&  in  diueria  tendentcs  ,  occiderunt  quinquc  mi-  ai«n 
liaviros  .  Et  cum  vlcraccndercnc ,  perfccuti  funt  ex"^ 
cos ,  *  &  intcrfcceruntctiam  aliaduo  milia  .  Et  V^f^, 
fic  fattum  cft,vt  omncs ,  qui  cccidcrant  dc  Bcnia-  •^"^" 
minindiuerfis  locis,  cfTcntviginciquinqucmilia 

t  tpugnatorcs  ad  bella  promptiffimi.  t  Remanfc-  }  r, 
runt  itaque  de  omni  numero  Beniamin ,  qui  eua-  "'^ 
dere  potuerunt ,  &  fugere  in  folitudincm  fcxcen- 
ti viri ,  federuntque  in  pctra  Rcmmon  mcnfibus     . 

3  quacuor .  Rcgrefli  auccm  filii  Ifrael , "  omnes  rcli-  *fi "' 
quias  ciuitatis  a  viris  vfque  ad  iumcnta  gladio  pcr  f 
cufrcrunt,cund:asc]ue  vrbes,  &  viculos  beniamin 
vorax  flamma  confiimpfit. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

I  Pofuerunt  fihj  irraelinlidiaspercircumitum,&c.  Hicco- 
fetjitenter  dejcribiiur  ftliorum  Beniamin  confutatio.Iuilum  enim  erat 
qnod  eorum  cotumacia puniretur .  Et  q:ua  litera  videtur  intricata,eo 
ifuod  fecundum  modum  loquendi  Hebraicum  idem  pluries  aliquibus 
tnterpofitis  replicatur:  ^d  inteUeUum  ipfius  fciendu,ifHodcxercitus 
filioru  Ifraelfuitin  trespartes  diuifusyinxejuales  tame.ynapars  fuit 
foftta  retro  ciuitatem  in  infidiis  .Ucum  filii  Beniamtn  ciuitate  exi- 
rent,ipfiintraret,<csr  coburerent  ciuitate,  at(/ue  crcurrercnt  filiis  Be- 
viamin,fi  debello  uellent  refugere  ad  ciuitate .  .AUapars  in  qua  erat 
dece  milia  bellatoru,  ante  ciuitatepro  uocabat  filios  Beniamin  ad  bel- 
tu^&  cum  filii  Bchlamitt  exi/fent  contra  eos  inccperunt  fugere  uerfus 
duas  femitas ,  vt  fic  filii  Beniamin  eos  infequentcs,  a  ciuitaie  fc  altqua 
tMtu  clongfrent,&  fic  daretur  in  infidiii  Utentibus  Jpaiiim  intrandi 

ciuitatem 


ciuitatem ,  &  comburcndi ,  &  cum  hoc  filii  Beniamin  incidcrent  in 
tertidpartefiliorum  Ifracl.,  in  qua  erat  multitudo  exercitus^qud  erat 
iuxtadHasfemitaspradiclas^erfic  fatiume^.Et  pertalemodufue- 
runt  debellati  fHtj  Beniamin^&fere  omnes  trucidati .  quia  erant  inter 
aduerfariosinclufi.HisdiHis^patetUtera  fatislongavfqueibi. 

2  Rcmanfcrunt.  Secundum  autem  Hebraicam  vcritatcm  defilijs 
Beniamin  erant  2. 5  .milia,&  cum  hocfexcenti  viri  de  ciuitate  Cabaa 
vtfup.diSa  e^,&  fic  deficiunt  miUe,  &fexcenti  viri .  Et  de  islis  dnt 
Hebrxi,quod  tefngerunt  ad  ciuitates  alias  de  forte  Beniamin  vnde  ve 
nerantin  Gabaa,vtfupra  habitumeft.Hominesenimfugietesdepne- 
lio  fiigiunt  ad  diuerfa  loca,  fecundum  quod  melius  poftunt,&  in  iUit 
ciuitatibusfuerunt  interfeClicum  mulieribus ,  &  aHimalibus,&  b»e 
videturper  hoc,'/uodfubditur. 

3  Kcgiciii.poiivi^oriamincampohabitam.Citterapatent, 

CAP. 


i» 


8i 


20i 


ludi 


icum 


A 


m-6-  a 


CAPVT    xxr. 


Cap.  XXI. 


281 


C  A  P  V  T  XXL 


jn^. 


yraucrunt  qutxj; 
etc.  -Jc  lofcphus. 
Ifraclitgjuliura 
dum  fccci-iinc, 
nullamfuarum 
viro  Bcniamic.r  darc  nupcijs 
filiam,  fcd  armari  concra  cos 
6c  ampli'  cis ,  quaniiaducrfus 
Clianan(jos  cx)ficrc,quos  hc 
brei  fcpius  cxpugnaltcnr,&:c. 
Poft  h^"c  ,p  calamicacc  Bcnia 
]T)in  pijnitcnria  dutti  func,  &c 
fiipcr  hoc  iciunarc  propofuc 
runt,  liccc  iiilia  pafTiclIcnc, 
co  quod  in  lcL;;cm  pcccauc- 
rinc.  Tunc  fcxcencos  viros, 
qui  fugcranc ,  cuocaucre  lc- 
g  gacionibus,  fuadcnccscis,vc 
paticncer  fcrrcnc ,  &:  ad  illo 
rumca-cuconcurrcrcnc,  di- 
ccbaiict); .  Simiil  ccdimus  vo 
bis  cerram ,  quancamcunquc 
tollcrc  potucntis  .  llli  vcro 
obcdicntcs ,  vocAncibus,  ad- 
uenerunCj&c. 

•5«  Achanalius,  Fucrunc  iu- 
diccs  Ifraclis  numcrocrcdc- 
cim .  Anni  vero  illorum  fuc- 
runc  quadringcci ,  &C  yndcci» 

feruaredebebitis.  Omnc 
virgincsautem  refcruacc. 
rcicrant  viri  thorum  ,  & 


Vraucrunt  quoc];  filij  Ifrael  in  Mafplia,  &  dixe-  i 
rut:Nullus  noftrum  dabit  filijs  Beniamin  dc  fi- 
liab.luis  vxorcm .  Vcnerunrcj;  omnes  t  ad  do- 
mum  Dci  in  Silo ,  &  in  colpe^au  eius  fedentes 
vrqueadvelpcraleuauerutvocem  ,  &magno 
vlulatucccpcruncflere  dicetcs :  Quarcdomuie 
Deus  Ifracl ,  fadum  eft  hoc  malum  in  t  populo 
tuojVt  hodie  vna  trib.aufcrret  cx  nobis?  Altcra  1 
aut  die  diluculo  cofurgentes  extruxerunt  altare ,  obtulerutq;  ibi  holo-  3 
caufta,&pacilicasvid:im3s,6cdixerunt:  Quisnoafceditinexercitum  4 
dnijdevniucrfistribubuslfracl  ?  Grandienimiuramentofeconftrin»  ^ 
xerant  cum  cftent  in  Malpha  interfici  cos,c|ui  defuiflTcnt ,  dudticjue  poe- 
nitentia  fil'j  lirael  fuper  fratre  fuo  Beniamin ,  coeperunt dicerc  :  Abla- 
taefttribusvnadelfrael.Vndcvxoresaccipicnt  *  ?  Omncscnimtin 
communeiurauimus,  nondaturosnoshisfilias  noftras.  Idcircodixc-  6 
runt:  Quiseftdevniuerfistribubuslfrael ,  quinonafcenditadDomi  7 
nuiuin  Malpha  ?  EcecceinuentifunthabitatoresIabesGaIaadiii./iI-  g 
loexercitnnon  fuifle.   Eoquoque  temporetcumeflcntinSilonuIlus  « 
ex  cis  ibi  repertus  eft  .  Miferunt  itaque  t  decem  m  lia  viros  robuftifli-  1° 
mos,&prxceperunteis  :  Ite,S^percufitehabitatoresIabesGaIaadin  " 
t>re  gladij  >  tam  vxores ,  quam  paruulos eorum  ,  Sc  hoc  erit ,  quod  ob- 
gencris  malculini,  &  mulieres  ,  qu£e  cognouerunt  viros  ,  interficite  i 
Inuent^quo  funt  dc  labes  Galaad  quadringents  yirgincs  ,  qux  nc-  ,. 
adduxerunt  eas  ad  caftra  in  Silo  in  tcrram  Chanaan  .  Miferuntque  14 


NICOLAVS    DE    LVRA. 
C  A  P  V  T    XXI. 

==^  Vraueimt rjuoqhc.  Hicconfcqucntcr  dcfcribi^ 
tribusBcniamindiflipa:.Ercparacio.  Circa, 
quam  primo  dcfcribicur  cflcdus  compafliio 
nis,fccund6ctfe(^usrcp.iracionis,ibi .  Idcirco 
dixerunt.  Circa  prmiii  pponicur  mociuu  coui 

f)aflionis  cum  df .  Jurauerunt  e^Hoijue,  Hoc  iuraucrijc  ance  bcl- 
fi .  Ec  quia  illi,qui  cuaferanc,  non  poccrancaccipcrc  vxorcs 
alienigcnas,cum  clfcc  lcgc  diujna  prohibitu ,  jdco  non  vidc 
bacur  via  qualicer  cr ibus  Bcniamm  rcparari  polTcc  per  gcnc 
racioncm,quia  omnes  mulicres  cribus  Bcniamin  fueranc  m 
terfcdx',quod  facis  mifcrabilc  vidcbacur,quod  vnacrib.coca 
dc  populo  Ifracl  dclcrecur ,  maximc  cum  hoc  dorainus  no 
prarccpiffcCjfed  cancum  dixiflec.  Cras  irudam  cosin  manus  «e- 
ibas,  vt  habctur  cap.prarccdcnci ,  idco  fubdicur. 
X  Exiruxerunt ahare .  Quiaforccilliid,qi!cracibi  prius,crat 
diffipatu,vcl  forcc ,  quia  arca  tranfporcaucranc  ad  excrcicu, 
&  rcporcacioad  locu  fuu ,  &  licuacio  vocacur  hic  cxtructio. 
j  Obtulcrunttjucibi  holocausta.Vvo graciarum actionc dc vido 
riahabica,liccccompaccrccurcribui  Bcniamin  ficdiflipatc. 

4  Et dixerunt.U^is  nvn  afcendit.Cm^  ca  fubditur cuin  dicitur. 

5  Gfandienitniuramento  feconUrixeraHt,(tc.  Loquodbcllum 
pfilios  Bcni.tmin  pcrtincbac  adtotamcomunicaccm  popu 
li>cui  futiicicccr  fucrac  niiciacCi  fccl'  coru ,  vc  pacct  p  pdicta. 

6  Idcirco 


D 


tlnfiethtl. 


tlfntL 


£ 


*  qm  retnan- 
lerunt . 
tperdeminC. 


t  numetini« 

cft  pnpulus,& 
niiUm  e\  ha- 
bicatoribas  la 
bes  Gala^id. 
t  duodccim. 


6  Idcirco  dixerunr.  Hic  confcqucnccr  dcfcnbicurtribusBc- 
min  reparncio  ftudiofa ,  tk.  pruno  pcr  mulicrcs  cis  dacas.fc-. 
cundopcr  mulicrcsabcisacccptas,ibi.  Dixerimtquemaiores 
Katu,&c.  Circaprimum  dicicur. 

7  £i^,"  ejt  dc  vi/iu  rfis  tnbubus,&c.  Hoc  auc  qusflcrunc  dupli 
ci  dc caufa. Vna  vc occidcrcnc  ronc  ia dida .  Scda,vc  virgi- 
ncs  ibi  rcpcrcic  filijs  Bcniamin,cj.  de  bello  cuafcranc ,  diircc. 
$  Et  ecce  luucntifmt  babi.  Ec  modus  huius  inucncionis  fubdi 
turcumdicicur. 

9  Eoefuotjuetctnpore.  lcilicccfilijlfraclrcdcuntcsdcpr^lio, 
vt  gratias  agercnt  domino,  vc  pra:didum  eft . 

10  Ts{ulluicxcis.  lcilicecdchabicacoribusGalaad. 

1 1  Ibi  repe) tts.  Ec  pcr  hoc  fcicum  fuic ,  quod  non  fucranc  in 

f)ra;lio ,  quia  rcdijUcnc  in  Silo  ad  rcddcndum  gracias  cum  a- 
ijs.ideo  fcquicur  punicio  corum,  cum  dicicur . 

1 2  Itey&  pcrcutile  habiiatorcs  labes  Galaad  in  orcgla.  &c.  In  de 
tcflacionem  cnim  fui  criminis,quia  fubcraxcranc  fca  ncgo- 
tio  totius  communitatis,  fada  cfl  tanta  punitio . 

ij  Xnueni&quefuntdelabis.  Siautcm  qUcCracurqualicerco- 
gnofccbanc c.is  ab  a]ijs?l^occ(t  dici,ficuc didum  fuic Numc. 
3 1  .dc  virginibus  Madianicarum  ,  fciliccc,quod  tacicbac  mu 
liercs  cranlire  ancc  arcam  domini ,  &:  ex  ligno  ibidcm  daco 
cognofccbanc,qux  cflcnc  virgincs  ,  ^  qu.v  non. 
14  Aliferuntquenuntios  ad  JiU  Beniamin.  qui  duccrcnc  illas 

virgincs . 

•5«  Etpr*- 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

1  Inrtiueruntquoqueplij ,  &c.  Inhoccr.piculoconfcqucnccr 
aefcribitur  compaflio  filionirn  iriaclfupcr  cribumBcnia- 
niin,quamdc(Truxcranc  paucis  cxccpcis,  &  eorum  diligcn- 
tia  ad  ipiius  rcparationcm.  In  hoc  auccm  documcntum  ha- 
bcciudiccsccniporslcs,  &:ccclcnafiici,fccularcs,^rcligio- 
tlcompacicndi  punicispcrcos,&:rcparandidctcdus,  prouc 
poceft  ficri  boiio  modo .  Si  camcn  aliquaperfona  (ingulans 
lic  morcc  punita,rcparacio  locum  non  habcc  in  ca ,  f  cd  in  il- 
lis,qui  peioraci  func  pcr  cam .  Nam  cius  morcc  ccrrici  recra- 
huncur  :;b  achi  pcci..»ndi .  Si  vcro  communicas  morcc  puni- 
tatucuc  aiiquafui  parcc  dcbcntcifc  folicitiqu.iIitcr  inrc- 

mancutibus 


manentibus  reparccur  ,  prouc  fccundum  Dcum  ficri  potc- 
ric.  Siauccmpuniciononlic  ficnda  pcr  morccm,  follicici 
dcbcnc  elic  punicntcs,  nc  punitio  pcr  fui  duriciam  ad  dcfpc 
racioncm  inducac,ncc  pcr  fui  lcnicaccm  occaiioncm  cnbuac 
dclinqucndi. 

G  R  E  G  O  R.  Inefle  bonis  rcdoribus  debcc  iuf^c  con- 
fulcns  mifcricordia ,  &:  pie  fcuicns  d:fcipliiu,nc  luliicia  ni- 
mis  fit  afpcra,&:  piecas  (ic  rcmiiTa .  Pcr  hoc  auccm  ,  quod  fi- 
lijs  Beniamin  rcmanencibus  daca;  fucrunc  virgines  ad  fujc 
cribus  rcparacionem  ,  flgnificacur,  quod  pcccacoribus  fuffi- 
ciencer  punicis  dcbenc  dari  cxhorcacioncs  fan6te,ob  bono- 
rumomiliorum  ( prouc  ficn  poccli )  rccupcracioucra. 


283 


Glof.ordi.&NicolaicIeLyra.        284 


<? 


A 


I  peputO<)i>e 
forn''uic  if- 
f.v^  Bcni  n  i. 
qiibd  fcfiffct 
«Joininui  fr.i- 
ft»ir;imintii- 
bub.  irr^el.  i 
quod  (|()m>n' 
occidiflcc  snj 
tribum  cs[ir- 
rael. 

toi»ortc»»itf 
«  hTrcdiMtc 
habcsc.uui  cx 
p-n'->nin  di- 
U4tCiVU . 

B 


nuntios  ad  filios  Pcniamin,qui  crant  in  pctra 
Rcmmon,  &  ^  prxcepcrunt  eis,vt  cas  fulcipc- 
rcnt  in pacc .  Vcncrunccj,  filij  Bcniamin  in  il-  i 
lo  temporc»&  dnta:  funt  cis  vxorcs  dc  filiabus 
Iab?sGal3:»d,alias.iutenonrepcrcruntt]uas 
fimili  modo  tradcret: :  vniuer(ulq;  Krael  v.iU 
dc  doluit,  &:  cgit  pccnitiidincm  liipcr  intcrfc- 
(^ioue  vniustnbuscxllrael.dixcriiccj;  maio-  i 
rcs  njtii :  Quiu  facicmus  relic|uis,c|ui  non  ac-  i 
ccpcrunt  vxorcs?  Omncsin  Bcniamin  fccmi- 
t)x  conciderunt?  &  magna  vobis  cura  inge- 
liqi ftudio prouidcndu  elt ,  nc  vna  tribus  dc- 
lcaturcxllracl.  Filias  cnim  noftras  cis  darc  4 
non  poflumus,conltri6li  iuramcnto,&malc 
didlionc  qua  diximus:  Maledicl:us,c|ui  dedc- 
rit  de  filiabus  fuis  vxorcm  Beniamin  .  Cepe- 
runtq;  confiiiumatqucdixcrunt.  Hcce  lolcn- 
nitas  domun  clt  in  Silo  anniuerfaria,c]ux  fita 
cftad  Scptentrionem  vrbis  lictlKl,adOrien- 
talcm  plagam  via: ,  cjuar  de  Bcthcl  tcdic  ad  Si- 


chimam  ,  &  ad  Mcridicm  oppidi  Lebona.  Pra:-  D 
ccpcruntquefilijsBcniamin,acc|uedixerunt  .  Ite 
&c  latitate  in  vineis.  Cumque  videritis  filias  Silo  ad 
duccndos  choros  ex  morc  procedcre  ,  cxitc  re- 
pente  dc  vmeis  ,  6c  rapite  ex  cis  finguli  vxorcs 
fingulas,&  pcrgitcin  tcrram  Bcniamin.  Cumquc 
vcncrinr  patrcs  carum  ac  fratres ,  &  aduerfuin 
vos  queri  coep:rint,  atquc  iurgari ,  dicemus  cis . 
Miferemini  corum  .  Non  cnim  rapuerunt  cas 
iurc  bcllantium  atque  vi6lorum,fedrogantibus 
vtaccipercntj&nondcdillis,  &avcftrapartepcc  t. 
catum  cll.Feccruntqucfilij  Beniamin  ,  vt  fibi  fuc- 
rac  impcratum,&  iuxta  numerum  fuum  rapueruc 
fibi  dc  his ,  qux  ducebant  choros  vxores  fingulas, 
abicruntquc  in  poffcllionem  luam  jcdificantcs  vr  » , 
bcs,&  hnbitaniesineis.FiIij  quoquc  llrael  *  reuer-  ',''| 
fifuntpertribus;,&familiasin  tabernaculafua.  *  '^ 
t  In  dicbus  illis  non  crac  rcx  in  Ilracl  ,  lcd  vnuf-  tr. 
quiiqucquodfibirc(^iividcbatur,  hoc  faciebat.  {.- 

CAP. 


-at 
rur 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

I  Et  prxrepcrn>ii£is,nt  eas  fi  fcipcrctn  h;  pacc.  In  Hcbrxo  habe 
tuf:  TTJiccp--rnnteis,ui  ea  fufciptrent inp.ice.  Ec  vcruinquc  fuic 
.  Vci um,quia  pr^-cpcuni  fuit  filij.s  Bcmamin,quod  rccipcrcc 
■  iUas  virjiincs  ;n  vxorcs,&:  virgiiTb.  quod  in  hoccofcncircc. 
9  Dixtruiit^uc:  Hie cofcqucnccr  dcfcribicur  rcparacio  diitac 
tribus  pcrmuliciesabeis  capra';,  dccoiiniioc4men,&  vo- 
luncaccmaiorum  dc  Ifracl .  Circa  quod  primoponicurdi- 
dum maiorutn,  & confuicacio.fccundoconfulcacionis de- 
lliinciacio,ibi:  TrxccpcrmtcjHe.  Circaprimumdicicur:  Dixc» 
runtqiie  tnainrcs  natn.  ad  quus  fpcclabac  cura  cocius  populi. 

5  illiidfacicmus  rel/qids.  quia  adhuc  rcmancbanc  zoo.  viri  dc 
Bcmamin  abfquc  vxonbus . 

4  Filias,  &c.  i^tre  no»  pof.  Dicicur  camcn  communiccr,quod 
potcTanc,quiafilij  Bcniamin  non  porerantduccrc  alicnigc 
nas  vxorcs ,  &:  (lc  luramcncum  illud  vidcbacur  eflbconcra 
charicaicm ,  qqia  crgc  cocra  rcparacioncm  viiius  cnbus,qu(j 
rcparacio  ccdcbac  in  bonum  communicaciscocius  populi, 

6  idco  non  erac  feruandum .  Vcruncaincn,quia  cunc  ccm- 
poris  horndum  crac  frangerc  quodcunquc  iui-amcncum,i6 
nabucrunc  aliud  confilium ,  videliccc ,  quod  filij  Bcniamin 
non  habcntes  vxorcs  vcnircnc  laccnccr  propc  locumSilo, 
&  ibi  de  virginibijs  duccntibus  choros  accipcrcnc  libi  fecu- 
dum  numcrum  fuuiii,  &:  fugcrcc  m  ccrram  Bcniamin .  Ncc 
maiores  nacuhoc  confjlcnccs  vcncrunc  contra  iuramencii 
fuum,quia  nullus  lurauerac,  nifi  de  propnjs  filiab.  Simihccr 

ncc 


necpatrcscarum,quianon  fueruncin  hocconfilio,  nccdc-  R 
deiunccai  .Similiccr  necBeniamin  cs  rapicnces  pcccauc-  " 
runc,quia  hocfeceruncdemandaco  illonim  odquosfpcda  ' 
bac  cura  cocius  popuh',  vc  diftum  cft ,  &  probabilc  cfl^,  qucd 
iWx  virgincs  confenfcruncin  macrimonium  anccquam  co- 
gnofccrentur  ab  eis ,  &:  ex  diibs  paccc  hccra  vfque  ibi . 
5  Miferemini  eo.non  enim  ra.eas  iure.  Non  propccr  ncgntione 
dacionis ,  quia  ficcciam  maiores  nacu  hocallcgancescllcnc 
in  confimili  culpa ,  eo quod fuas  fiiias  ilhs  non dedcranc,5d 
(ic  non  habercc  fronccn^  fic  loquendi .  Scd  illud  pcccacum 
cft  incclligcndum,  co  quod  non  cuflodieranc  filias  fuas  dili 
gcnccr,  fcd  pcrmifcranc  cas  duccre  choros  per campos,vfai 
poceranccapi.co  cnim  ipfo,qu6d  iuraucranc  non  d.irc  cas  fl 
liis  Bcniamin,dcbcbanc  e.is  lic  cufiodirc  ,  quod  illi  non  ha- 
bercnc  faculcaccm  rapicndi  .  Sicergocxponicurhic  pafTus 
fecundum  cranflacioncm  noflram.  In  HctDrso  auccm  habe 
cur  fic.  Mifcremini eortim.T^on  enim  cepimiis  viro  vxoremfuami» 
bclloynec  vns  dedidis  eis.  qtiaficcmporc  culpcmini.  Quodfic 
exponuc  Hcbr^i.  Miferemini  eorum .  vc  polfinc  rcparare  cribii 
per  gcneracionem.  T^on  enim  cepimus  viro  rxorem  fuam.  idcfl 
cuilibcc  viro  vxorem  fibi  copulandam,in  bclloconcra  viros 
Jabcsjfcd  dcficiuncduccnti.  liec  ros dedifiis  eis,  quafj  ccporc 
culpemini,i.  nonpoccftvobisimponi  culpa  cranfgreilioniS 
iuramenci  ex  ccpore  qup  acccpcrunc  eas,f  poft  cps  iuramcci 
Yfi,c|.a  no  dcdiffis  ciSjnecpPiuraucritis,^ nifi  qd  no  darccis 
cis .  p  q^  no  fcciflis,  g. a  non  cepcryc  eas  de  voluncace  vcftr^ 

CAP,    ■ 


Libri  ludicum  Finis. 


B 


% 


Rutl 


Cap.  I. 


286 


C  A  P  V  T   I. 

ufttaeff.  Proptctp;nicitaceni  rpiricualium  doQ:o 
rum,qi.iibus  iudiciidi  dacur  auihoricas,  faclaeft 
famcs  vcrbi  Dci ,  quando  lcx  cciam  per  ludai- 
'^  cascradicioncscorrupcaeft. 
Chaldcus  Pat  aph.  Fada 


cftfamcsin  ccrralfraclitaru. 
Dccics  auccm  mundoccrlic* 
dccrcca  fuic  tamcs ,  ab  ipfius 
crcatione  ad  Mcflix  cempo- 
ra,ad  cafligandos  incolas  ccr- 
rx.IncclTic  prima  fames,  Ada 
nio  viuencc ,  tcrra  malcditta 
inopcreeuis.  Sccuiidaviuen 
te  Lamech  .  Tercia  viucnce 
Abrahamo ,  quando  coactus 
crt  Acgyptum  peccre.  Qijarca 
viucnte'llaac,qui  vclibi,^'  fa- 
m:l!i'  confuicrec,  ad  Achime 
lech  rcgcrn  Pala;lhn ^rum  n- 
rcxic .  C^inca,  viucnce  lacob, 
quandorci  frumencariarcau- 
fa ,  flios  in  Acgyptum  ft  mcl, 
ii,  itcaim  ablcgauit.Scxta,vi- 
ucncc  Booz,  qui  cognomina- 
luscft  Abclfan,iuftus,Bcthle 
hcmica  ludxus.  Scpcima,viue 
ccDauide  Ifraelicarum  rcgc. 


LIBE  R 

1  N  C  I 


mcdendi  cibum,auc bibcndi aquam , fed  audiendi  vcrbum  D 

diuinsE  prophecix. 

b  ^Abi^tej;  homi).  Rab.  Chnftus  ,f.  in  Bethlehem  ludanarus 

pcrcgrinationcm  huius  mundi  vificauic,  cum  vxorc  fua;i. 

eccler];i,&:cumduobuslibcris,duobus,fcii!ccc,ord!nibus 

Prophecarum,&:  Apoftoljru, 
qui  fanguinc  Chnfti  a  pcccaci 
fcruicuce  funcliberaci. 


R  VTH 

P   I  T. 


C  A  P  V  T    I. 

N  diebus  vnius  iudieis 

a    Synagogs. 

quando  iudiccs  peraiit 

a     TVerbi .     b     ITerreiiii. 

fa(fla  dl  famcs  in  terra. 

TChriius.     f  Doinus  pani». 

Abijtcj;  ho  dc  Bethlc- 
he  luda,  vc  pcrcgrinarc 

a    TB.egio.ie  lcilicct  diaboii.ijm  eX  yrui- 
ee^s  huias  mundi. 

tur  1  rcgidnc  xVloabuidc,cii  vxorc  fua  ac  iluob' 

a    TD;us  meus  rex  hicell  Chr  ftu»  cui  dicitm.lntende 
voci  otiivm  s  mex  rex  itieus,&  Deus  meus. 

<  liberis,  ipfe  vocabatur  Elimeiech ,  &  vxor  cius 


3 


^biithomo.  Rab.  Quequi- 
dam  decalogum  icgis  incclli- 
gunc,  5c  vxorem  eius  iVnago- 
gam ,  Sc  duos  filios  rcgaicm 
honoreni  ,  &:facerdocalem, 
qui  noii  folum  in  ^ence  lu- 
dxoruiT»,  fcd ,  iS<:  ^fclycorum 
copulam  fibi  acquircbanc,  fi- 
cuc  m  cemporc  Dauid,  Sc  Sa- 
lomonis,  lic  aliorumfacium 
cft. 
C     Ipfc  >0  'rabatur  Elimelech .       t.<!e  tradit. 

*  HIERONYMVS.  Tra  JJ;^'"*' 
dunc  Hcbriei  huncfuiflc,  in 
cuius  ccmpore  foi  ftccei.-ic ,  ^f  •  n 
pcer  praruaricacores  lcgis ,  vt 
canto  miraculo  vifo ,  conucr- 
tcrcncur  ad  dominum  Deum 
fuum.  Quod  quia  ficereeon- 
tempfcrunc,iGcirco  fames  in- 


Otlaua,viuccc  Elia  ^pheca .  Nona,viueteEIif.Eo,qti  capuc  ualuic,&  ille,qui  in  cribu  luda  priorvidebacur,famis  inopia, 

afini  venijc  Samari^-  o£koginca argeccis , &; quarn  pars  cabi  cum  vxorc,tV  filijs  non  folum  pacria pcllerecur,fed  eciam in 

licrcoris  coiubarii,  quinq;  .Dccima  futura  clt,n6  tamcs  co-  cadcm  pcregrinacione  cum  filijs  moccrccur . 

iDcdcndi  ^IDEM. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 
C    A    P.      I. 

T^^dhbKs.  Hiccoff^uenccrponicurccrcius  cafus 
fipiiusRuth.EidiL.'ditui!nqL'atuorparccs,ua 
pnmolcnbicur iplius  Ruth coiniciiiograciola. 
fecundociusconucrficiovncuofi.cerciopuen- 
ciokgalis.quartocopulatio  mrimoialis,  Partcs 
incipiunt in  quacuor capicuiishuius hiftori<B.  Primaadhuc 
in  duas.  qu.a  primo  d^Icnbicur  coueriionis  occaIio:fj(.udo 
ipfaconucrfio,ibi;  Cuidixtf^^oemi .  Occafioauccouciiionis 
Ruth  ad  ludaifmum  fuic ,  co  quod  fuic  defponfaca  tilio  tii- 
ipelcch  Iud.w  percgrinanci  \n  cerra  Moab .  Etidco  primo 
dcfcnbitur  ipiius  Elimclcch  pcrcgrinatio  .  fccundo  ipfius 
Ruth  dcfponfjcio.ib ::  Uz*  •scceperniit.  Circa  primum  primo 
dLferibiCur  tempus  pcrcgnnacionis  huius  cum  dicitur. 
I  I.v  a  tbus.  Qvjs  autcm  luc  fucrit,vanc  dicitur.  Dicic  cnim 
magillcr  in  hutoriis,  &  aliqui  expoficores  alii ,  quod  litc  iu- 
dex tuic  Heli:  qui cuin  hoc viurpauic  fibi  faccidocium,quia 
non  fuic  dc  Eieazar,led  dc  Irhamar ,  Licec  aucem  litud  f m 
didum  nc  verum  quantumad  hoc,  quod  Heli  nonluicde 
Eicazar,fcddt  Itliamar.non  tamen  vidctur  vcrum,quod  ii 
bi  vllirpaucrit  faccrdotium.quia.i.Rcg.z.t.dicicuc  ipli  Hch 
in  ^v(on:id<)miw.  Lo^utns  locutusfHm,vt  (iomus  tua,  i-rdomus 
purn  tiii  miniiiyurrt  in  confpeClH  meo  vfque  in  fempiieruum ,  &c. 
£x  qiio  vidccur ,  qucd  illud  facerdocium  habuic  ex  ordina- 
tionc  diuina,vc  dicicur  ibidem  picnius .  Primum  cciam  di- 
iUim  non  vidccur  vcrum,videlicec,  quod  percgrinacio  Eii- 
rncicch,qux  hic  dcfcribicur,contigerit  tcmporc  Heli,quia 
aprincipio  quo  inccpit  iudicare  ilracl  vfqueadprincipiQ 
rcgni  Dauid  Huxerunc  cancum  odoginca  anni  prouc  fuicdc 
^laratum  fupra  ludic,  1 1 .  cap.  In  ilto  igitur  tcmporc  opor- 
tuit  fccundum  iftud  didum  ,  quod  percgrinatio  Elimelc«h 
fucrit,  ic  hic  Booz  de  Ruth  Obcd  gcnucric,  S>c  Obed  Iclic, 
&  Icfle  Dauid,  &:  vica  ipfnis  Daiiid  vfquc  ad  principium  rc- 
gni  fui.Qjjod  non  videcur  vcrum ,  Primo,quia  dc  ifto  cem- 
porc  fluxcruc  vndccim  anni  ad  mm*  anrc  naciuicatc  Obed, 
videlicct  dcccm  anni  quibus  Nocmi  maniit  m  rcgione  Mo 

ab 


ab,vi  habetur  in  hoc  ca.&:  vnus  annus  ancc  Jnatiuitatc  Obcd 
quia  dato ,  quod  Booz  itatim  acceperic  Ruch  pofl  aduennl 
cius  in  Bcthlchem ,  camcn  anccquam  nacus  fuiilec  de  ea  O- 
bed  cranfiuillcc  annus  vndecimus  cocus,velfalcem  fcrc.  Ice 
Dauid  vixic  criginca  annis  ancequam  cepic  rcgnarc,vc  habc 
tur  2.Reg.4.  lce  leflc  pacer  Dauid  iarn  crac Tcncx  quando  " 
genuit  Dauid, vc  vidccur,  quia  h.ibuir  f^x  filios  ance  eum, vc 
habecur  i.Rcg.i  J.&:  i.  Paral.2. lu.  lich.ibuic crigincanoucin 
annos  ad  minus,vc  vidccur  quando  gcnuic  Dauid.Hocecia 
pacec  ex  hoc,quod  dicicur  i.  Rcgum  1 7.  quod  eracfcnex,8£ 
grandjEuus,  cciamcmcricx  nirlicia-,quandoDauidadhuc 
adolcicens  miiTus  fuic  ab  ipfo  ad  vilitandum  fracrcs  fuos.Si 
auccm  iftianniiimuIconuingantur,taciuncannos  odogin- 
M,  &  fic  no  rtmanccaliquod  cempus  vit^ipiius  Obcd,quo 
ufque  poficc  gcneraffc  ipfum  Iclfc .  Poiito  eciam  cum  hoc, 
quodEhmelcch  a  primo  anno  Hcliccepillccpcrcgrinan, 
propter  quod  non  vidccur  verum ,  quod  hiftoria  Ruch  fuc- 
ric  cempore  Heli,  fed  ante ,  Ec  idco  alicer  dicunc  Hebra:i,& 
melius,vc  vidccur, quod  ifte  iudex  fiiic  Abcfan  dequodidii 
fuic  ludic.  1 2,  qui  tuic  ante  Hcli  quadraginca fepcem annis, 
vc  pacuiccx  didis  fupra  lud.i  i,  Dicunc  cciam  Hcbr^i^quod 
iite  Abcfan,&:  Booz  ei^  idcm  homo,  binomius  came.  Opor 
tcccameri  dicere  fccundum  iftam  viam  ,quod  pcrcgrinacio 
Elimcicch  incepcrat  anccquam  Booz  incipcrec  iudicarc, 
quiaiudiciuic  populum  fepccm  annis  cacum,  ic  Nocmi  fuic 
in  rcgioneMo.ib  dccem  annis,vcdicitur  intracod.  capi.  SC 
Booz  acccpic  Ruth  polt .  Veruntamen  illa  percgnnatio  per 
rcditumNocmi  tiiit  tcrminata  fubAbefan,  quiidcmelt, 
quod  Booz  fccundum  Hcbrxos,ideo  dicunchoc  fuilTe  ccm 
porc  eius,quia  res  a  fine  dcnominacur .  Ec  quia ifta  hiitoria 
hic  ponicur ,  ad  oitcndendum  quomodo  Dauid  rex  dcfccn 
dic de  Booz ,  vc pacec in  finc. 
t  Faditeilfames.  Propcer  populi  peccata . 
j  .Abiit  homo  de  Bethlehem .  Ca  hui'  pegnnacionis  varie aflB- 
gnacur.Dicic.n.Hicro.fuper  ^.cap.Paral.quod  cunc  cempo* 
ris  fol itccic  p aliqd  fpaciu  immobilis ad  cencdij  hoies,vc fic 
retrahcrcncur  ab  enormibus  peccacis  quibus  erancinuoluci 

^  quod 


MORALITER. 

■^  5  '^bi^thomoy^cMter.  Sccundum  Hcbrzos  if?c  fiiit 
valdcdiues,  fed  auarus ,  propter  quod  tcmpore  famiscxor- 
t*  molcftc  fcrebarpctitioncs  fuorum  confanguineorum, 
*£«onciuium|,  qm  iamc  coacti  rccurrcbant  ad  cius  auxi  liu. 


fcidcoad  dcclinandum  pcticioncs  corum ,  cnmvxorcac 
fihjs,&  mobiiibusbonisabiicin  terram  Moab.Ecquoniana 
habuic  malum  mociuum.dominus  ibidem  puniuic  cii  mor- 
te  propria,&:  filiorum ,  &:  confumpcione  boncnum  tempo- 
ralium ,  propccrquodvxorcius  Noemi  reucriainBcthlc- 
heuivixic. 


U.  idco 


28; 


Glof.or(Ii.&NicolaideLyra.        288 


H4>, 


^  *  Idcm.Hahalaifiliu<Sefan,»precflElimclcchpatcrMaa 
A  lon,&:Che!!on.  Scfan  idco diQitur  filios  non habuiflcjquia 
ilti  abfquc  filijs  mortui  funt. 
Elimclcch,  i.  Dcus 


«Vdm.  Vocabanrur  crgoduo  populipcrfan£lo?pra:dica- 
torcsadcanforci.imfideiv&clcdoium  Dei ,  vcexdiucrfis 
grcgibus  ficrct  vnum  ouilc . 


D 


a    Tldeft.pmlchn.        TPolchri.Tulchn  ei  imica  mn^-c. 

Noemi,&duo  filij,altcr  Mahalo ,  &:  altcrChc- 
lion  Ephrath^i  de  Bcthlehcm  ludjf .  Ingrcfliq; 

■  f  liidxijB  ,  cui  male  vtebaiui  lege  .    b  Tln  pjtibulo  cruci».vnde  C!.f J  ftftu» 

ell  pro  iwbis  obcdieus  vfque  »d  moncm. 

rceio'ne  Moabiiidemorabaruribi.  Etmortuus 

^'  «  In  ^vilif^   litliiic    ■*iiil-..1l 


cll  Elimelech  maritus  Nocmi 

a     Etcleli».     b  Cujn  doftoribu»,    c  QuiaApo:lo 
fociauere  co.niortiuiii.tuii 

ipfa cijm fili js  ,  cjui  accepcriint  vxorcs  Moabi- 


1*1  cxUio  liuius  miindi. 

rcmanfitque 

aium  plebium  f,b\ 

icet,\  gcmium. 


a    Ceruix  ciu». 


Hi  funt  fiJelcs  delud.£;»,  (]ui  robui  fiiiei,8c  fortitudtnem 
(ipeiaiioni»  i'riiiii  pcrcepcruiii  . 


P 


4«  Idcm 

mcus  rcx.  M.ialon,dc  fcncftra 

liuc  a  principio,vcl  confuma- 

lio.  Nocmi,  pulchra.  Orpha 

ccruix  cius.  Ruth,vidcns,vcl 

<cf}inans,fiucdcficicns. 

4e  lofcph.  Elimclcch  famcm 

fccrc  non  valcns ,  vxorc,  iV  fi- 

hos  cx  ca  natos  fumcns ,  mi- 

grauic  intcrram  Moabit.irum 

Cumquc  ci  cunda  bcnc  pro- 

ccdcrcnr,  filijs  Moabicidas  dc 

ditvxorcs. 

4«  Chaldurus  Paraph.  Tranf- 

rrcfljdccretumdiuini  oraculi 

fibi  duxcrant  cxtr.ineas  vxo- 

rcs  ,  6c  propterca  immatura 

morcc  obicrunt ,  in  tcrra  pro- 

fana,  &:  rclicla  crt  Naoiimi  vi- 

dua  ,  &:  duobus  orbata  libc- 

hs. 

a    MahaloH.  Qui  dc  fcneftra, 

▼d  a principio.  Hiccflchorus 

prophctarum  per  quosdcfc- 

ncrfra  primum  fidci  lumen  in 

orbem  procc(hc,qui  ctiam  vc- 

ri  lumiiiis,idc(t,  Chvifti  primi 

praKlicatores  fucrunt . 

b     ChsHon.  confummatio.Hi 

funt  Aportoli,qui  arnigmata  ,p 

phctarum  nd   confummario- 

ncm  pleni  intcUcdus  pcrdu-  f  ite  in  domummarris vellr^,  faciat  vobifcum  J 


tidas,  quarum  vna  vocabatur  Orpha  ,  altera 
'  Ruth.Manferutque  ibi  dcccm  annis ,  &  ambo 

a    ApolloU,8c  Ptophetx  decalojum  implcntes  . 

**  mdrtui  funt  Mahalon  videlicct,&CheHon.re- 


a     T  In  hac  prrcc;  inaao.ie  poll  afcenfioncm  ibmiui  .     b     EcdeCa  . 
heiis.Sc  ApoftoTis  quo.um  ciru't  p.asieniia  t.-inro.-aii.vcl  corpotali. 


t 


Pto- 


manfitq;  muher  orbata  duobus  liberisac  ma« 
rito.  Et  furrcxitjvc  in  patriam  pergcret  cu  vtra- 
quc  nuru  fua  de  regionc  Moabitide ,  audierat 
cnim  ,  quod  t  rclpexiflct  dominus  populum 

Viut.  Mundo. 

fuum,&  dcdiflet  eis  cfcas .  Egreffa  itaq;  dc  loco 

a     Flcbe. 

pcrcgrinationis  fuas  cum  vtraque  nuru,  &ia  in 

a     dniilo,  s-el  mand,T.is  e'U5      b     Fiimiter. 

via  rcuerccndi  pofica  in  terra  luda ,  dixit  ad  cas: 


xcrunt.  Hi  merico  Ephrathii, 
6:de  Bcthlchc  ludaorti  func 
<\\ii  c^lcfh  panc  fatiati  pcr  p:  9 
dicationcm  cuangclij  fruttum 
prardicationis  collcgcrunt .  E- 

{)hraiheus  cnim  trugifer,Beth 
chcm   domus   panis  ,  luda 
Marcjc.  confcflio  interprctatur  .  vn- 
l6i<Li«;.d!  dc  ,  yoi  date  HiU  man,  Itcm. 
I(Mu„itf.c.  Euntcsprafti-euan.re.Dci.  Etali- 
bi,  Elegi  yos  de  miin.  vt  eatit,  ijr 
^  firu.fa. 

^  c  F^uth.  Vidcns,  vcl  feflinas, 
vcl  dcficicns  intcrpi  ccatur ,  in 
quaobcdientia,  &:crcdulitas 
gcnciumdclignatur  .  dcqui- 
IJiis  dicitur.  Vopului  quem  non  co 
&  hfc  noae  ^'«'«i,/"'.»««»«/,/,dr«f.  Eta- 
eflct  yix  JDC-  ^*''''  ^Aetbiopia fTAueniet  manus 
«ti9t  eits 


d  A/o)-f////'««f.Poflpcrfc3io 
nempij  laboris  ,  fcilicct  dc 
cxilio  huius  mundi  ad  cqle- 
flia  rcgnn  migraucruc,  vt  cx 
plcro  mad.ico  dccalogi  acci- 
pcrec  dcnarifi  bcacicudinis- 
•^  lofcph.  Noemi  amarc 
fercs,quod  ci  proucncrat,  & 
dcfolationc  ch.iroru  no  fu- 
.  flincs  filioru,  ;pptcr  quos& 
dcp.acriafua  videb.nt  cgref- 
fa,  rurfus  rcucrrcbat^ad  ca. 
.jc  Chalda:us.  Famisangu» 
flias  fuflulcrat  dominus ,  6C 
cfcas  Ifracli  prabucrat,  pro- 
pter  a:quicaccm  ,  &.  prcccs , 
quascoram  dominofundc- 
bac  Abcflan  ludcx  ,  qui  &C 
Booz  pius  dicitur. 
c  Egreffa  ejl,&c.  rtraq;  Stu- 
diofc  facagit  ccclefla,  vt  plc- 
bes  quas  Apofloli.et  prophc 
tx  tcmporc  fuo  inflruxcriit, 
pcrducatad  vnicacefidcs  & 
fociccaccm  Chrifliana;  rcli- 
gionis  ,  quasfcripcurarcfc- 
rcntc  didicic ,  quia  iuftus  no 
deiclinquer(ir,ncc fcmcn  c- 
iusquxrcns  pancm,  quidc 
C(jlo  dcfcendic . 
f  Ite  in  dnmum .  Ecclefia  no 
indifcrete  agic,ncc  idifcrccc 
qucquam  rccipic.  vndc.  7^o- 
lite  omni  jpiritui  crederc,  fcdpro 
hate  (pirituiyft  ex  Detffunt.  Pof 


I 


ai 


tvl 


?ii 


I  Mo^bitiilc, 
Pfal.;7.g, 
Pfjl.6«:.g. 

tdiccren:  nu 


dominus  mifcricordia ,  ficut  feciftis  cum  mor- 
tuis ,  &  mecum ,  dct vobis  inucnirc  rcquicm  in 
domibus  virorum  auos  lortitura:  cftis ,  &  ofcu-      ^""^ '^=^^  ^y"'??"SJi^o?J]5"'. 

,         n  ,*  r,  o         rc,  qu.TrctrahitadndcChri 

iatacfteas.  QuiceleuatavocetlcrccOEpcrunt,&  4    ii,  vcmentes ,  &:maximeil- 

diccrc .     fccum  pcrgemus  ad  populum  tuum.       hid ,  vt fcparata a veritacein 
Quibus  illa  rcfpondic .  Reucrtimini  fiH^  mea:, 

a    Relifta  a  Cliri.to.     b     In  Chriltum  credituros. 

s  cur  venitis  mecii  ?  Num  vltra  habe^bo  filios  in 
vtcro  meo ,  vt  viros  cx  me  fperare pofitis .  Rc- 

T  in  obferuantia  legal  i . 

uertiminifili?mc?,t&:  abite.Iaenim  fenedlutc 
confed:a  fum,ncc  apta  vinculo  coiugali.  Etiafi 
t  poflTem  hac  no<Ste  c6ciperc,&  parere  tiIios,tfi 
eos  cxpcdare  velicis  doneccrcfcant,&anno$ 


firmam  fe  cognofcac  cfloe- 
tandi./v<^/<erm»;«i  filix  mcs. 
g  Jlum  vltra.  R AB.  Vox  fy 
nagogx  vcritatcm  cofitetis 
^  fupcrucnicnce  culpa  non 
tacentis,q  a  viro,  id  cft ,  Da- 
uid  rclidlra ,  &  a  filijs ,  id  eft, 
rcgibus,  &  principibus  pnua 
ta  ftcnlcm  fe  cflc,&:  infirma 
ad  cocipicndum  filios  Dco 
confitctur  poft  aducntum 
Chrifti. 

^Eleua. 


fn 
ex 

& 

l> 

bi:,. 


NICOEAVSDE    LYRA. 

4e  quodnonfcccrunt,proptcr  quod  tanta fa mcsfada  eft 
in  tcrra  iIla,quod  Elimclcch,  qui  erac  de nobilionb.  6c  pote 
tiorib.cmitatis  Bcchlchcm,  fuic  coadus  ire  ad  tcrram  cxcra 
peam  ad  qua;rcndum  viclum  fuum.  Hebra^i  autcm  dicunc, 
quod  pp  tamen^  in  illa  tcrra  accidcccm  inulci  paupcrcs  re- 
currcrunt  ad  Elimelcch,quia  crat  diucs  ,  ot  poccns ,  &:  pro- 
ptcr  auaritia  fuarn  diirum  erat  ci  darc,  proptcr  quod  ad  cuj 
landuimportunitacc  liloiii  cxiuic  de  ccrra  Ifraclcu  bonis 
niobilib',qus  habcbat ,  dc  quia  cx  m.ala  ca  cxiu;t,ibidc  mor 
tuus  hiic  cu  hlijs  fuis,&:  de  paupatus  cfl,C?tcra  patcc  m  litc. 
1,  ili acceperunt .  Hicconlcquentcrdcfcribitunpiius  Ruth 
dcfponfacio.DfitaucHcbrci,&:ecaliqui  cucholici,quo(i  ifta 
Ruth  hi:t  filia Eglon  rc"is  Moab .  Scd  hoc  vf  falfum,quiaa 
tpc  Aod,qui  inccrfecit  Eglon,vc  habecur  ludic.^.fhixcrunc 
anniducenti  ji.vfqucid  Abcfan,  vcdcclamcum  fuic  ludic. 
1 J .^  multo  phircs anni  fuerunt  vfque ad  Heli.&:  i6  (i  Abc» 
fcn  fuic  idem,quod  Booz ,  vt  dat  Hcbrxi,  impoflibilc  cft,q, 
Kuth  fuerK  ftlia  Eglon,quc  intcrfecit  Aod,  quia  .idhuc  cr.it 
laris  iuuenis,&:  apca  ad  prolc  on  fuit  coiuiiaa  ipfi  Booz .  Itc 
JiKoozfuitaltcrabipfo  Abefan,itaquod  hifiona  Ruthac- 
cidit  rpc  Heli,  vt  dntaliqui,multo  magis  impoflibilccft,qd 
jpia  Uuth  fucric  fiha  pra:diai  Eglon,  quiamuko  piuresanni 
fwcrunt  vfcji  ad  Hcli ,  cjua  vfq^  ad  Abcfan ,  vc  dcclararu  luit 

Wcu» 


luGlic.  I  r.Ecideo  fi  aliquis  velic  dicere ,  quod  Ruth  fueric  fi- 
lia  Eglon  rcs;is  Moab ,  oportec  pur  diccre,  quod  ift c Eglon 
fueru: alius  ab  illo  quem  incerfccic  Aod  ,  Sc  longc  poftcrior 
ipfo .  Et  tii  adhac  non  vf  conucnicnccr  diitu  im  didd  He,- 
brcorn,6i:catholicorum,quia  f  m  Hicro.Elimelcch  iuir  pau- 
perad  rcgionc  Moab,&:  fccundmrv  Hcbr,Eos  licct  fucric  di 
ucs,cii  fuic  ibi  dcpaaperatus,vc  didu  cff  fup.Ec  hoc  vf  cx  co 
quod  df  infr.co.c.  c^  Noemi  rediit  dc  tcrra  Moab  vacua,(.fi 
ne  viro,fihis,&:  diU!Ciis..No cf}  auc  vcrifimile,  qd  rcx  Mo.ib 
dcdiirctfiliamiliamvxoreviro  pauperi,  &:cxtranco,  iV  fi 
poff  dationcdcpauperatus  fuiflcc  vir  cius,non  eft  vcrifimi- 
lc,q3  permififlct  ca  reccdcre  dc  ccrra  ilja,ica  paupcre,quod 
indigcret  colligerc  ipicas  in  agJ"o  aIicno,ficuc  df  dc  Rurh  ic 
qucnti.  ca.  Et  ideo  magis  vf,quod  ipfa  Ruchfijery:  de  huaii 
li  progcnic.  Scquitur. 

2  ^ndicrat  enim .  &c  idco  fame  rcccdcntc  de  tcrra  fua  mc- 
lius  potcratsd  eam  redire. 

3  Ite in  domum.Hoc dixciac,qa  p.itrcs  caru  erant  mortui,vdt 
quia  mulicrcs  funt  magis  famiharcs  matrib.fuis,qua  patrib* 

4  Q^icelcuata  voceflcrc  capcrmt.  Ex  quopatcc,quod  Nocm» 
valde  bene  fe  habucrac  ad  nurus  f  uas . 

S  Tiumvltrahabebo.  Pr^ccptu.n.eiatinlegeDcut.aj.quod 
fi  aliquis  morcrctfinc  hf  dc  rclitfa  vxore,f  rater  ei'  accipcrct 
Wad  fufcicadu  fcmcfratri  fuo  dcfuntto.Ci-cerapatet  Uicc 

■^Cuidi, 


25)p 


Rutli; 


^  a  .?;te?d.perhasfnulicres,quaruunadoles,&lugcs  afocru 
A  rcccdit  obihnaco  aio  adha:i-ec.credentes  lignificantur,quo 

rumalii  percepcagracia  bapufmi,&:  fociccace  fidci  ad  crro- 

res  prifcinos  rclabuntur ,  quos  lignificacOrpha,  qua,-ad 

deos  fiios  reuerfaefcAlii  vero  dcflnico  conliiio  perccptam 

graciamconfequuncur,  quos 

lignificac  Ruch. 

^"Thc<5d.Laudabilis  eft  cofia- 

tia  Ruth,q  mulierem  fcnio  co 
itudo  feciim,(S<:  paupercace  laboracc 
iialde  ptulic  parcncib.  pp  ai  piecate , 


Cap.  II. 


2^)0 


propriam  gcntem  concempficAVterram,Srgcnus,&:elegic  D 
Ifrai.'l,&:  no  ciclpcxicfocru  vidua  fimu],&:  p!.n-e?;rina,delide 
rio  duda  gnis  cuis  magis  q.  !ui  Dcos  patru  fiiorfi  repellit,  &: 
Deum  uiuetcm  clcgit,dicens  ad  focrum  ,  T^aduerfirismihi.  ^^^ 
•^  Ambroflus.Ruthintrauitccclcliamj&fatlacft  Ifraclicis,  c^!^^" 

&C  mcruit  mtcr  maiorcs  Diiici 


in  Lu< 


'•  ^"^  ^coniugis  memonam 
*"  ^cChaldgusParap.DixicRuth  . 
Nc  mecum  contcndas  ,^vt  re-  ' 
ccdcndo  cc  dcfcram,  qm  con- 
ucrla  sij  ego ,  vr  profelyta  lim. 
DixitNaoumijIubemurfcrua 
refabbatha,  &:diesfeftos,ita 
vt  ambulare  non  liGcat  ultra 
duosmillecubitos.Rcfpondic  , 
Ruth.Quocunque  ibis  tu,ibo. 
dixit  Naoumi.  lubemur  ne  u- 
nacuexternishabitenaus  po- 
puiis.Rcfpondjt  Ruth,  Vbicu 
B  quchabitabis,habicabo.  Dixic 
Naoumi ,  lubemur  obfcruare 
fexecntatredecim  priEcepta. 
Rcfpondit  Ruth,  quod  obfer- 
uabit  populus  cuuSjObferuabo 
cgcpindcacfipopulus  meus 
antca  fuiflec.  Dixic  Naoumi , 
lubemur  ne  colamus  Dcu  alie 
num.Riidic  Ruch.  Dcus  cuus 

^Dcus  mc'  crit,Dixic  Naoumi, 
Sunt  nobis  quatuor  giia  mor- 
tis  in  fccleraros,  lapidatiacxu 
ftio,ca:des  gladii,&:  crux.  Rfi- 
dic  Ruch ,  Ciuomodocu'^  -^ue 
niorieris,moriar.  DixicNaOU- 
mi.Nobis  cfl  fcpulcrum.  Rn- 
dic,Ibidemeciam  fcpeliar,ne- 
quc  in  poflerum  hac  dc  re  vcr 
bum  facico ,  nam  difpercam , 
nih  mors  me  a  tc  fcparcc. 
■^  .j<Chryf  Ruth  pro  merito  fi- 
r-  dci  iux  nupflt  Booz  ,  quia 
propiiam 


imp!eantpLibertatis,ante  eritis  vetula^,  quam 
nubatis .  Nolite  qiUTfojfilix  mea?  facere  hoc , 
q,atvelb-aangull:ia  magispremicme,&egref 

a  Giauis  aftiiSio  in  uindifta. 

ia  eft  manus  Dni  contra  mc.Eleuata  igitur  vo 
ce  flcre  rurfum  coeperunt .  Orpha  ofculata  eft 

Ab  errort  idololarri.x,  Ickft.fidci  ccclciix  . 

focrij,ac  reuerfa  eft.Ruth  adhjElit  locrui  fu^. 
Cui  dixic  Noemi .  En  reuerfa  eft  cognata  tua 
ad  populii  fu  u  &  ad  dcos  fuos  vade  cu  ea.  Qii? 
refpondit.Netaduerferis  mihi,ut  relmqua  te, 
&:abcam.  C^cunq.n.perrexerisjpergam,  & 
vbimoratafucris,  &  ego  paricer  morabor. 

Fer  merita  adiuuante  lola  gratuita  uocatione. 

Populus  tuus  populus  meus,&  deus  tuus.deus 

meus.Qux  te  terra  morientem  fufceperit,Tea 

moriar,ibiq;  locum  accipiam  fepultura:.  H^c   7  eiusnomineinhocfeculopaci 

mihi  faciat  Deus,  &  harc  addat,fi  fi  fo!a  mors      ^*^""-^^  mortcm,&:cu  popu- 

me5&  ce  feparaucrit.Vides  ergo  Noemi,q)  ob 

ftinato  aio  Ruth  decreuilTec  lecum  pergere, 

aduerfari  no!uic,necuItra  ad  fuosredicum  per 

fuadere,profe(5tiEqiie  funt  fimul,  &  ueneruc  in 

Bcthlehcm.Quib.vrbem  ingreffis^velox  apud 

cun^losfamapercrebruit.Dicebantq.mulie- 

rcs,  *ha?c  eftilla  Noemi .    Quibus  ait .    Ne 

a  Significai  ecdeiiaiii  tribulationis  prellam.prif^-titia  gaudia  noii  amatc,  fed 
futuiara  gloaam  quxicte.ViiucNigi»  rura,fcd  tonnola.&c. 

vocetis  me  Noemi,  i.pulchram,icd  vocate  mc 
Mara,hoceft,amaram,quiavaldeamaritudi  i' 
nc  replcuit  me  Oipotens .  Egrefta  fum  plena ,  i 
&  vacuam  me  rcduxit  Dominus .  Cur  igitur 


generis  compurari  j?p  cogna- 
t:oncm  mcntis  elccta,nococ- 
poris.  Hanc  xmuicmur,  vtq.a 
morib.hanc  progatiuam  me- 
ru!t,nos  quoq;  j>[}  morum  ele 
dioncm,inecclciiam  Diii  me 
ricis  fuftiagantib.adlcgamur , 
&:c.  Eius  cxcplo,rcIinquentcs 
pfnam  domum ,  dicamus  ei  cj. 
nos  ad  cultum  Dci  vocarct,  vc 
Paulo,aut  cuicunq.Epifcopo , 
Topnlifsttins ,  populus  mcus ,  & 
Deus  iuiis,Dcus  rneus. 
b  Q^ocunque.  (icecclefiade 
gentib.  uocaca  relida  pacria,  i. 
idololacria  omiiia,carnali  con 
ucrficione,&:derideriis,profi-  £ 
tccur  Dcum  fuum  clle  in  que 
crcdideruncfandi,  &:icurarai 
quo  caro  Chrifli  alccndit  &:  ^ 


frogcsrat 


lo  ianitorum,&:  prophecarum 
&  pacriarcharum.vride ,  Lxtci' 

8  nwugentes  amt  plebe  eiws. 
c  ridens .  Gencilis  populus 
obftinaco  animo  pr^dicatores 
fcqiiitur  in  terram  fandam»  &: 
in  ciuicacem  Dei  Bethlehem , 
vbi  pra:paratur  ad  fufcipien- 

^  dumiponfumdel^hrpe  Abra- 
ha:  natum ,  in  quo  benediccn- 
turomncs  gcntcs,  vel  cribus 
terrx. 
d  ^e  voc  Agnofcit  fynagoga 

o  calamicacem  fuam,quam  pofl: 
aduentum  Chrifti  merico  pa- 
ticur  &  re  fugit  pulchra  vocari 
quiacempora  jpfpericatis  fuai 
finiri  confpicic. 


B;oni.i/.c 


NICOLAVS  DE   LYRA. 

1  Cui  di  .H/c  confequtmzr  defcribitur  ipftus  P^uth  cnnuerfio,qux  no- 
luit  rai.rtiyftcut  .iltcra,fedire  ad  terram  Ifrael  cumfocrufua,&  con' 
iterti  ad  culttm  Dei  unittsfimtilitate  rdiBa,propter  quod  dixit 
2.    Nc  ad.  reitertendo  ad  cultim  idololorurh. 

3  Quocanque.Ha  dicunt  Heb.quod  vokntibus  conuerti  ad  ludaif- 
mm  diceniafunt  grauia  lcgisjaltemfecundtm  partem,ficut  volen- 
tibtis  ingredi  Fjligionern  explicandafunt  difficilia  illius  {{eligionis.Di 
(mtigimi,quod  ^oemi videns T\Hth velle conuertiad ludaifmum,di 
xitfibi  aliqua  onera  kgis,&primo  dixitei^qiiod  non  erat  ticitum  Itt' 
ixis  irt  extra  tcrram  Ifracl,mft  ex  caufa  magnx  neceffitatis .  Ec  tunc 
3[uth  ei  refpgndit.Qiiocunque  &  non  aUbi,Iterumdixit  ei^lion  efi 
«lobls  lidtim  qucd  mulierfitfola  ctm  viro,niftfuerit  maritus  eius.Et 
TsUthrcfpijndit. 

4  Vbi  moraca,'/».'? nj  effL  ftne te  cum  aliquo  viro.Iterum  dixit,po 
fulus  Heb.£j1fttbie&uskgis  oneribus^in  quafuntfextenta,  &trede' 
(imprxcepta.Tuncrefpnndit. 

5  Popiilus  Zims,q.d.uoloftibdi  lcgi  ipftus.  Iterum  dixit,  Trohibi- 
tum  efl  nobis  cnlere  dcos  alienos.Et  ipfa  refpuudit. 

6  Dcus  cuus  Deus  mcus.  I^d.  xlium  nolo  cokre.  Iterum  dixit 

Ci, 


eiy  Tranfgrejforibtii  kgis  noflrxin  diuerfiscafthusimponiturpcena  P«na  lcgis 

qttadruplicis  mortis,fciltcet  lapidationis,  combuflioms.flrartgtilatio-  ^"^tJnJj'  cx 

nis  infufpenfioue,&  occifionisgladio,vt patet  in  Exo.&  Deuterono. 

Et  tunc  B^th  refpondit. 

7     QujE  tc.Q^.paratafumfiifciperepoenam  cuiufcunquemortis,ft 

msrueroficut,!^'  tu. 

i     Vidcns  er.  jQ«w  quando  aliquis  habstfirmam  voluntatem  tran 

feundi  ad  legem  diuinam,vel  J{eUgionem,  non  eft  impediendusjeu  re- 

futandus.CiXtera  p.ttent  vfque  ibi. 

9  Dicebaruquc.  Sccundum  expofitores  noflr&s  kgitur  deprefflue , 
&  efl  verbum  congaudendi  de  reditu  Ts[eemi.Sccundum  Hcb.vero  k- 
gitur  interrogat:uh,&  efl  verbv.m  admirandi,quafl  dicatur,Hxc  efl  il 
la  l^emiqux  receffit  cimcurrii,&  cquis,&  diuitiis,&  modo  reuer- 
titur  pauper,&  peditando,qHia  exiuit  terram  Ifrael cx mala  caufa , 
vtfupradicium  eflfecundum  opinioncm  Hebrmum,&  buic  coi:fona£ 
quodfcquitur. 

10  Egrefla  fum.y?7Kr,(dr  (f;KU Jf5. 

1 1  Ec  uacuam ,  &  in  hoc  confltetur  pcenam  fibiftnfHHum  a  D«~ 
minopropcccato  fni  cxitus  dc  terra  Ifracl  ex  maU  caufa,Vtfiipra  di- 
Bumefl.f.fecuttdumopinioncmHibrAorum. 

CAP. 


M  O  R  A  L  I  T  E  R . 

10  Egreffafi'.m,vt habctur  inf  co.c.hi  hoc crgo documctum 
niit  diuiccs  huius  mundi ,  nc  molcftc  fcrant  pctitiones  pau- 
pcruni,nec  dcclincnt  ab  eis  indcbice  nc  ficucElimclech  pu 
niamur.fccundum  qcl  dr  Sap.xj.c.jp^T  <-/Kxptcc.7f  ^j.per /.).«c  ei'" 
torqucttn .Ht  Pr(ui. 2 1  .b.J^ui  obturat  au.fttam  ad  clamorcm  paupe- 
ris,6'- ipfe tlmrbn,t  non eiatidietnr.Excmplum Lu. 1 6.dc di- 
iiitc  cpulcnc  qui  guttam  aqua:-  impctrarc  non  potuit,  co  q3 
mjcas  pnnis  Lazaro  ncgauicEc  inuko  plus  timcrc  dnt auari 
ia.Tqua:pcrcominun:cacioncm  non  minuitur,fcdaugec. 
Lt  limilittr  fapientcs  tpalib.fi  fuennt  auari  dc  dando  conli- 
u  P^"P^^^'^-"'  H^^o  no'i  d-'-tur  rcs  poflcfla ,  lcd  tantum  ver- 
ba.Pcr  Ruth  aut  qua:  rchaa  Gcntilitatc  Nocmi  adh;cfit  di. 
i    dcni  tttiii,iii.  ci  laro  hunuUccr  obcClit.uc,  Imiwfiwtur  pcr-. 


fona  picnitens  ueracicer,quic  rclitla  diaboli  lcTuicuce  adhj: 
rct  ccclcfie  eius  mandacis  humiliccr  obcdiendo ,  q  p  Noe- 
mi  benclignificacur.coquodNocmi  nulchra  inccrprecac'. 
Ec  Can-4.de ecclcfiadicicur,7'of^/?'!/c^/vi  es  am.&c.  Eccalis 
fuic  in  principio,fcd  modo  potcft  dicerc. 
9  T^r  vo.Nam  multi  qui  de  boni  s  ecclcfix  laiitc  viuunt,82 
magnificc,pcrfuam  vitam  malamipfammulcipliciter  ama 
ricanr  dc  quo  B.Bcrn.in  cius  pcrfona  loqucns  cxponit  illud 
Hta.^a.d.Ecce  in  pace  amaritudo  mea  ama.Voi\ll.n.ccHjinic  ^is 
cutio  tyrannorum  contra  cccicliam,  &:  ipfa  docata  cft  mul- 
tis,&  magnis  tcmporalibus  bonis,multi  abuccntcs  peceatis  ' 
cnormibus,pIus  iccundum  vcricaccm  amancanc  ecclcham 
iniftapacc,  quain  amaricacii  iucnc  in  tyranaaruin  pcrfv;- 
cucionc . 

T«ra.a.  K  r.r.ii 


2^1 


Glorordi.  &  Nicolai  de  Ly  ra.         292 


a  0'/4n.^W.j.Qfilcxincarnationisfuxordincm  ad  myftc- 
riu  pairtonis  Chrirti  conucrtit.Mcfsis,n.hordcacca  tcmpus 
dniccpaffionucxprinuc,  ^^,    i         .i-      .     „     rr^-r» 

"       -■ ■  —       vocatismeNocmi/^nnshuwliaait,  &amixitum- 

nipotcns?  VcnitergoNoemicum  Ruth  Moabitide 
nuru  fua  de  tcrra  pcre^^rinationis  fu? ,  ac  reuerfa  eft  in 


occi  fum.Scl.i  quoquc  ccclctia  toto  conam  labor.it ,  ut  quos  D . 
ad  fidcm  conuocac,»incarnacionis,pafrionis ,  rcfurrcclionis   • 

tmcricoimbuat.  Mefsis  imySt 


q  mcnfc  nouorum,  i-pri- 
1110  mcnfc  contic^ic.Bn  cr 
go  tpf  jllo  ad.,  Uctlilchcm 
vcniut.qji  lcx  Cbf  m  quc 
docct  in  licthlchcm  m- 
tum,  inp.ift.ha,  idcUin 
mcfc  iK>iiorum  pr^dicat 


BcthIecm,<^uando  pninum  hordca  mctcbantur. 


.-hordcacca  Lideorum  cx-  tc^?" 
pnmiccredulicatcm,  qui  ^^Jj 
peracto  facramento  paf-  iiw^j 
lionis  pdicacib.Apoliolis 
primum  ad  fidcm  vcniuc 
qui  nlibi  q.nq.  panib.  hor- 

'  dcaceis  padi  a  Dno  lci;ut'. 


Ow.iM 


*  lofcphus 
B  focru  in  Bcthlche.  Booz  Eh» 
mclcch  cognat'  fufccpit  c.is . 
Viriftc  cofapsruincusEli' 
^**"  mclcchChriauscftagnus  lc 
gis,  &  lcgisUtor ,  quia  pcr  lc^ 
gcmpromitIi:iS,&:  dc  Patriar- 
chis  natus,&:  dc  gcntc  ludeo 
rum  fccudum  carncm .  vndc 
Tropheiam  fufciiabit  yobis  Dens 
dcfratrib.-reflris,tanquani  tnc  an^ 
dieiis.  Hic  eiipotensqntmundi 
pnn(ipem  dcbillauit^  cr  totum  or 
bem  fuo  imperto  fubiu^aHit ,  eSr 
tnagnarurn  vpmn ,  qnia  ceeli ,  & 
terrjc  poffuffor  eii  ^  &in  co  fiint 
-qui  fiigo-.  omntst  htfiuri  fapicntia  ,  & 
ricmjnus  w«  fcltt,  Ipft  ejt.n.yirtnf,i^  fapia, 
icntium  ^  jj  jlbiit,&  CQlltgebai  fpicas^ 

foliier^.meten.^a-c. 
l.Bf»adc  ni-  •jtAinbroflus.  Anmcdiocris 
tibi  iUa  uiduauidet"  Nocmi , 
C  quiduuaccmfua  rRcflis  maj 
nipulisfuficntabatalicnx,  ^ 
a:uo  graucm  alcbat  nurus.  na 
hoc  quoq.&:  ad  fubfidium,&: 
ad  gratiam  viduarum  proii- 

cit 


CAP.     li. 
"Xat  autcm,&c*t. 

fi  Chaldacus.  Parap.  IpfiNaoumi  crat  co^natu? 
■nariti  fui.uir  rTrcnuus,.nclcgifpericus  dc  familia 
ii,limclcchi,cui  nomca  Boaz  * 
Vcnientc  Ruth 


cit,uc  ica  inliituanr  nurus  fu.is,  quopofsint  in  his  nauira'  lc- 
ncdutis  habcre  fubfidium,5;' quafi  if ipcndium  magiUcrii  , 
mercedcm  quoqucfu;e  capc^c  difciplinx.Ec.n.que  bcnc  ia 
(iicucncnurum  fuam  Riuh.ei  dccfil*  non  potcric,q  viduica- 
tcm  focrus  patcrna:  domui  preferat.Et  fi  uir  quoq.cius  mor 

tuus  flierit,  no  rc]inquattri,a' 


i.Cor,T.4 


4ui*«. 


CAP.  II.  ^ 

RAT  aute  viro  Elimclech 
confanguineus  ho>&:ma 

a  ^Fortitudo  Dei ,  unde  &  uocabitur  nomcn 
eiusadmiraLilis,n)n(iliarius,DcusfQrtis.p»ln- 
(eps  pAtis.patcr  luturi  fecuii. 

gnaru  opum*noTe  Bo'oz. 
dixitq.Ruth  Moabitis.id 
focru  fua.  tSiiubes  vada 


a  Ecclcfiain. 

b  Spicx  remancnics  fidcles  fi^n!tii.ant,qui  translatis  caeteris  ad  cslum 
nobis  tclin.;uuntur  ad  exeinplr.m, 

in  agrum,&  coUiga  Ipicas  qua;  tugerint  manus 

a  Mcnis  funt  fanfli  qui  ci>li  gainui  rcpo;)?ndi  in  licrreo  Dei  .  Mcflbies  funt  an- 
geU.ViidcExibiin:  anjjcli  bom  a  ma!i4. 

metentium,  vbicunqueclementis  in  mepatrif- 
familiasrepererogratiam.  Cuiilta  rerpondit, 
b  Vade  filia  mi ,  Abiit itaquc,&  colligebat  fpicas 
c  port  terga  metcntiu  m .  Accidit  autem  vt  t  ager 
ille  haberet  dominii  nomine  Booz ,  qui  erat  de 
cognatione  Elimclech ,  Et  ecce  ipie  vcniebat  de 
Bc;thlehem,Dixitquemeflbribus,Dominusvo 


»ef. 


bifcum.Qui  rcfponderunt  ei-  Biidicat  tibi  Do- 


lat  iiiopcm.folctur  mccrci^.tc,  ^ 
ncc  dimifla  difccdat.Ncfcit  c- 
gcrc  opcima  d^fciplina .  Noc- 
mi  duob.filiis  dcftinita  &  ma- 
rico,  pietatisemolumenca  no 
perdidit.nam  &:  ft)lacium  moe 
roris ,  &  fublidium  paupcrta- 
tisinucnit. 
c  .Accidit .  Quia  fan£lacccle- 
fia  ;id  Chrifium  pcrtinct ,  cu- 
ius  ipofa  &  corpus  eft.  Dc  quo 
dicicur,  Fortithdomcay  &laHS  Pfal 
rncaDomiHHs,  Ecalibi,Oon/tV/«f  Pi^l 
foitis,d!'  potcns^  Dominus potens 
inpnlio.  ipfcoffcognarusE- 
limclcch,qui  de  Bcthlccm,  &: 
dc  fii-pe  D.iuid  natus,tcilimo 
nium  habct  alc^c,  &i.  prophe- 
tis .  Hic  verbaialutis,&:  pacis 
familix  fua:attulit,  incuius  , 
natiuitarc  cecinerunt  Angc-  luc. 
li ,  Cloria  in  exccl/is  Deo ,  cj- '»  F 
tcrra^  pax  hominibtis ,  cJ'  cxtera. 
Cui  ucnicnti  in  Hicrufalcm 
obuia  curba  clamauit,  diccns, 
Bcncdi£iiis  qui  vcnit  in  "oJe  Dhi 
^  Etro- 


Ma  4 


Diaifik 


N  1  C  O  L  A  V  S    PE  LYRA. 
C  A  P.  II. 

il{p  autem.mc  confcqucntcr  dcfcribirur  ipfius  Ruth 
conucrfatio  vircuofa ,  &  quia  humilicas  cft  funda- 

mccumomniumvircucum,idcocircaeam  primo 

dcfcnbicur humilicatis  virtus,fecurdo  honcftatis  dccus,  ibi, 
^ccidit  a«.lcrtio  gratitudo  in  bcncficiis,ibi,ii«<«  ca.infa.qunx 
to  folicitudo  in  cxcrcitiis.ibi,  Cotlegu ergo.  Humilitgsautcm 
cius  apprct  in  hoc,quod  obtulit  fc  ad  colligedum  fpicas  in 
agro  dc  uoluntate,&:  liccntia  focrus  fua;.  Priemitcitur  tam  e 
bic  nome  ipfius  Booz.co  qd  agcr  in  quo  collcgit  erat  iplius 
q,a crat  dc tognatione mariti lai defuntli, &: hoc eft qqdr . 
1  Eratau.  Ditfit  Hcb.q^Elimclcch  foccr  Ruch,&:  S.aImopf 
Booz  fucrut  fres,&  fic  maritus  Ruth,  &:  Booz  erat  cosirgui 
rci  gcrmani,Scd  primu  didliu  vf  falfum  q.a  Salmo  q.gcnuit 
Booz  dc  Rahab  tuit  tpc  lofuc,  &:  acccpit  vxore  Rahab  poft 
dcftruchone  vrbis  Icricho,g.a  tuc  fuit  copulata  populo  Ifri"  > 
vt  hf  loluc  (?.hoc  .aut  fuic  circa  pricipiu  ducarus  Iofue,aj)ri-_ 
cipio  vcro  ducatus  cius  vfq.ad  Abcfan,quc  Hcbrxi  dicutcc 
ipsu  BooZifluxcrutanni  271.  &:  multo  piurcs  tluxcrfit  vfq. 
ad  Hcli,&:  io  fi  ^m  op.Hcb.dicat',  q,  Booz  &:  Abcfan  idc  ho 
fuit.impofsibilc  vf,cj,  Elimclcch  fucrit  fratcr  Salmon ,  quia 
Iluth  uxor  Mahalon  filii  Elimclcchadhuc  crat  luucnis ,  ut 
fatispatctcx  fcqucntib.quando  fliit  copulatamatrimonio 

'ofi 

"  M  O  R  A  L  1  1  ^ 


ipfiBooz  .adhuc  potcnti gcnciaic.Ecadhuc magis  impofsi- 
bilc cft ,  fi dicatur  quod  Booz  fuit  tcmpore  Hl-Ii  qui  poftca 
pcr  mulcosannos  iudicauit ,  pp  qucd  dicuntdoiiorcs  no- 
ffri,&:  bcnc  vt  vidctur.o,  trcsTuerunt  Booz  fibi  fucccdctes, 
quorum  primus  fuitauus  ,fcciuidusfi]ius,&:tcrciusncpos, 
primus  fuic  filius  Salmo  que  gcnuitdc  Ilah.ib,&:  tcrtius  fuic 
ifte  qui gcnuit  Obed  ex  Ruth  &:  hoc idcm  d.xi  fup  Mat.  t .c 
vbi  ifti  tres  ilib  uno  noic  comprchenduntur.  Tu  cj.a  Mat.E  • 
uag.gcncalogi.a  faluatoris  in  trib.quaterdcnis  voluit  dcfcri- 
bcrCjVt  ibidedf, in  quoacgradu  vlcimusBoozatdncbatipfi 
Elimclcch,&:  filio  cius  Mahal6,poftea  diccf,C(^ccrapatcnc 
X  .Acci.ati.  Hic  dcfcribitur  ipfius  Ruth  honcftacis  (in  If  .i. 
dccus  qd  percepic  Booz  iicnies  ad  mcllbrcs  fuos,vri fubdit. 
3  Dixitq.  &cScctm  qd  diciic  Hc  bra:i  &:  facis  apparct  cx  tcx- 
tu,  Booz  la  crat  ho  ^ucda:  xcacis,&:  honorabilis  roe  fciccie , 
&:  vircucis,&:  io  n  e  vcrifimilc q,  de  aliqua  iuuccula  mulicre 
cj filict,ni fi  roc  h oneftatis  lingularis  %  m  ca  vidcrcc,&:  16  di- 
cut  Hc.qd  fpicasftatcs  rcmancntes  poft  melibres  coUigc- 
bat  ftado,iaccntcs  at  colligebat  fcdcndo^ne  inclinfido  fc  ad 
colligendumucftcsfuxclcuarcntur  a  partc  poftcnori,  6C 
pars  aliqua  tibiarum  fuarum  difcooperta  apparcrct ,  &:  idco 
Boozvidcnsciushonefcacem  mocusfuicadquccrcnduque. 
clict ,  &:  ad  facicndum  fibigratiam ,  diccnsci  quod  fcqui- . 
tur. 

Audi 


11  iV 


lUiiiUcei  jlioiu  vcrbo,(5(:cxcpio4'm  cOi.icnici:c  llDi  iiK)dti,&: 
t  Erat  au.Jn  hoc  cagifdc  Ruth  humiliter  &  diligcntcr  i  a-  dchoc  B.Fracifcus  exponeb.it  iUud  i  .Rcg.  z.a.  Stcrilispefit: 
gro  Booz  fpicas colligcntc.|} agru  ifcu  facra  fcripcura  lignifi  plHrim<)s,& q  multos  heoutfdios  inf.rmata  c/?."Sccrilc.n.diccbac 
caf,q  cfc  agcr  plcnus  optimis  fnii js,&  fcnfib.tanCj;  bon Ts  fru  iicm  fimplicc,  otfm  pcjicandi  no  hiitc  pcr  quc  gnant  filii,  i. 
£lib.pp  qd  cfc  xzcx  qucm  biidicit  iJiis.pcr  Bo«z  auc,'.j. forci  '  ccclefia  Dci.  i  .Qow^A.In  Chh>  lefu p  at.in,ego  vosgc.Ez  calis ff 
tudo  intcrptat',bns  nf  Icfus  Chfs  fignat'',q.tat^  fortitudj^nis       fimplex  cxcpl.ari  vica  plus  jpficic  fibi  &:  alils  q.  pdicacor  vcr- 


cft,q, porrar atauerbo tiirtutisfux,\.itdv  Hcb. l.a.Ipfc  vcfo  Dris 
cfc  huius  .igri.pp  quod  df  Dcuccr.3  j,/« dextera  eius  ignsa lex. 
CituaccQtincf  1  vct,.ic  no.tcf.&:  bn  df  ignca,eoq,  igncmcha 
ritatisincoidib.fiddiu  acccndit.Mcirorcs  afic  viri  Booz.i. 
Chfi,sutdoctorcs,&:  pdic.itorcs,Ruth  at  humilis,&:  dcuota 
pcrfonadeuota.&:  fimpliccm  figiiat,q  fcrmoncsaudicns  .ic 
ttutc  dc  his  q  p6i'cap<,re,mta  fua,$c  confciam  informat.Ec 

(imUucr 


bofus,&:  ide  dicedn  dc  aliis  fimplicib.  perfonis,  q  s  ut  uit^  c- 
xcmplaris .  Et  bcne  fignificatur  per  Ruth,  quic  maioregra- 
tiam  inucnic  apud  Booz,quam  cius  mcflbrcs, quia  fada eft 
cius uxor .  Sic pcifona fimplex cxemplaris uiCE  maiorcm 
graciam  inucnic  apud  Chrilcum,qui  fignificatur  pcr  Booz , 
quam  mcilbrcs  ,perquos,  ucpr^^dictumefc,  lignificaiuur 
pra?dicatorcs. 


^93 


Ruth. 


Cap.  11. 


2C)4 


a  F.t rogaJtJLQuia^ fan£la ccclefiaperfcuerat in  agro diiiinz 
A  ledionis  port  mcfrorcs,&:  pr^dicacorcs,myftcria  fcriptura- 
rum  collii2;ens,uc  in  finu  mcntis  fiuc  tcfrimonia,&:  cxcmpla 
vircucum  recondat.  Vcl  ager  illc  cil  celcliis  fludii  difcipluia 
mcffis  intclligcncia  l"pincualis,mcllbrcs,prxdicacores,l"p!c^ 
rcmancntcs,fcn 


&  tctcndini  ut  prolclyta  ficrcs ,  ac  intcr  populum ,  qui  cibi 
nunc  nuper  notus  crat,lwbicares,Dignum  pr<£mium  tibi  rc 
pedcc  Dominus ,  in  hoc  fcculo  propter  nobilc  facinus  tuii 
licquc  confummatamcrccstua  a  DominoDeo  Ifraelisin 
vcaturo  fcculo.Ipfa  porro  ^'quicas  tua  cc  a  Gehenne  iudicio 

libcrabit,ucficci. 


D 


tcncix  lcrrpcura 

rum,qua:mukii 

per  mvlk-num 

ocGulcaca-,  quall 

plcniorcs  rem.i- 

iienc  ad  cxerci- 

tiuinnicd:tacis. 

PlcbscrgoGcn 

Ciiis  ccclcllafti- 

cam   difcipiina 

ardcntcrappctic 

vtadmcdicacio- 

rem  diuina:  le- 

gis,  &:  saclorum 

fociccaceadmic- 

taturj&fdorum 

documentis,vcl 

cxclpisreficiat''. 

_  b  l^euadM.  Q^ 

^  Ne  rccedas  a  lia 

tu  fidei  nc  fequa 

riscrroresherc- 

ricoru.velfchif- 

maticorum 

magis  iijgerc  a- 

nimab.fctis,  vc 

mctas    fcriptu- 

rassa6tas,mcdi- 

tando,  &:opcrc 

iplcndo,&hau- 

flumdiuina:  fa- 

e-  piedclibrisduo 

riitcfloru,&uri 

pueri  i-ftii  bibuc 

&  ipfa  bibas. 

C  Qu£  cad.in  fac. 

Gfas  rcfcrc  Ec- 

clefia  gencm  fal- 

mcong.carcfpi 

cercdignatuse. 

cuiillcriidic.pla 

ccrcfibiqdmor 

"•  vci  tuouiro  fuo,  i. 

:c  diabcJo  pareccs 

re.uit.  idololacras  rcli- 


entuu, 


UlHti 


a    Quia  Chriftus  quemlibct  dc  doftoiihus  cjui  minonb.priea  facerdotib.<piafi  ignoraiu  de  tide  gciuium 
ItifciiatU!,i-UUi  cum  prouncat  ad  pia:dicaiiJum. 

minus .  DixitqueBooziuucniqui  prxcrat  mefToribus,  Cuius  cfl; 
hccc  puella  ?  Cui  reipondit,  hccc  effc  Moabitis  q  venit  cum  Noemi  de 
regione  Moabitide,  &  rogaiiit  vt  ipicas  coHigeret  remanentes  > 

a  C^ia  in  initio.f.rtdct  u(i]uc  ad  perfeiHoncm  boiij  operu. 

fequens  mcflbrum  velHgia ,  &  de  maiie  vfque  nunc  ftat  in  agro ,  &: 

1  Antiiju*  fuperftitionis. 

nec  ad  mometum  quidem  domum  reuerfa  eft.  Et  ait  Booz  ad  Ruth: 

a  Quja  a  coniunclis  ibrmantor  mores  mide,Coriumpunt  bonos  inores  roUoijuia  praiu. 

Audifilia.Nevadasin  alterum  agrumadcolligendum,ne'crecedas 
ab  hoc  Ioco,{cd  iungere  puellis  meis,&:  vbi  melluerint  fequere.Man 
daui  enira  pueris  meis,  vt  nemo  moleftus  fit  tibi,  ied  etiam  li  fitieris , 

f  Ad  opera. 

vade  ad  farcinulas ,  &  bibe  t  aquas  de  quibus  &  pucri  mei  bibunt. 

a  Ezechiel  uidenc  gloriam  Doniini  cadens  in  faciem  ftuin  adorauit. 

Qnx  cadens  in  faciem  fuamj&tadorans  fuper  terram  dixit  ad  eum . 

a  Ecce  Centurio ,  &  Elifabeth  ,  &  Abigail  fe  huimliabaiit . 

Vnde  mihi  hoc,ut  inuenircm  gratiam  ante  oculos  tuos,&  nofle  me 

a  Procul,8c  de  ultimi»  finibus  pretium  eius. 

dignareris  peregrinam  mulicrem?Cui  illc  relpondit.Nuntiata  mihi 
,fcd  ^  omniafuntqu^fecerisfbcruitu^poft  mortcmviritui,  &quodrc- 

f  Non  muem  tantam  lidcin  m  I  frael.  ^  Qunniam  non  cognoui  feruum  meun» . 

liqueris  t parcntcs  tuos ,  & terram  in  qua  nata  cs ,  &  veneris  ad  po- 

a  Fide.fcilicet  vndc  hoc  eit  opu$  Dei,ut  credatis  m  eum  quem  mifit  ille. 

pulum  qucm  antca  ncfcicbas .  Reddat  tibi  DominusproopeVe  tuo , 

a  Aeteinam  gloriam.Vnde,Fctite,Sc  accipictis.ut  gaudium  ueilruin  fit  plcnum. 

&  plenam  mercedem  rccipias  a  Domino  Deo  Iftacl  adquem  ucnifti, 

a  Duo  tefla.tiuibus  Deus  protegit  fugieutei  ad  fe.vnde.In  uinbra  alarum  tuarum  fperabo. 

c  t& ftib cuius confugifti alas .  Quarait,  Inueniamgratiamapud  o- 
culos  tuos,dominc  mi,qui  confolatus  es  me  &  locutus  es  ad  cor  an- 
cillz  tuJEjquse  non  fum  iimilis  uniustpueiiarum  tuarum.Dixitquc  ad 

f  cam  Booz :  Quando hora uefccndi  fuerit ,  veni huc ,  & comedepa- 


*  T*^s  Eci.lefia  GcnriUs  Sanclij  Pra:dicatoribus  fc  iungit  per  fidem. 


-«luel 


S  ncm,&intingcbuccellam  tuam  in  aceto.Scdit  itaque  adiatus  mef- 

a  Qira  fcientiatUuina  legis  deuotam  relicit  mejitem  . 

forum ,  &tcongcirit  polcntam  (ibi,  comcdiique  &  fatura'ta  eft .  Et 

»  f  Q^"  fingula  ueiba  qu* audiuit  fubtili  defcriptione  rumiwuit. 
b  Quia  in  corde  verba  audita  rctinmt.Sc  ut  maiora  percipiat  ijiunter  mcdiiando  laborauit. 

ttulitreliquias.  Atqucindcfurrexitvtipicas  cx  more  colligeret . 
PrajcepitautemBoozpuerisfuis,dicens.  Etiamtfivobifcum  mete- 
h  rc  uoluerit,nctprohibeatis  cam,6c  de  veftris  quoque  munipulis  pro- 


*  g.c,&cerranaci- 
uicatisi.carnalia 
defidcria,  &populofan£lorumfcfociauit,  quifibiantca 
ignocus  fuit ,  cuiu  fequcrecur  cupiditaccm  vcccris  homi- 
nis . 

d    T^untiatamihiomma  funt,&c. 

^  THEODORETVS.  Nosdocct  HaEchif^onaBoozi 
quoque  uircucem .  Ruch.n.non  folum  fruduliberalitcr  im- 
pertiit.fed  ctiam  verbis  cft  confolatus.Ncc  folum  eam  cibo 
jmpcrtit,  fcd  ipfc  quoque  fuit  per  fe  fui  oflicii  adminilter,uc 
qui  non  alii  iulfcrit  minif^rare.fcd  ipfc  parauenc  farinas,  & 
pancsadmodum  libcralicer  acculenc. 
•K  Chald^us  Paraph.Dixic  Booz  ad  Ruth,Pcr  prophetiam  fi 
gnificatum  cft  mihi  forc ,  ut  proucniant  cx  tc  rcges,  &  pro- 
phcta:,p|)  bonitatem,quaaffluifti  crga  focrum  tuam.quam 
maritotuodemortuo  ,aluifti,  rcliquifli  ctiam  rcUgionem 
tuam,popuIumtuum,patrcm&:  macrcmtua,  foluq.natalc , 

^  teccn- 


bi  portio  cu  Sara, 

Rebccca,Rache- 

lc&Lia.  Tunc 

dixitRuth,Clc- 

mcns  admoduni 

escrgamc,  Do- 

mincrai.quando 

quidcm  fceiiccm 

me  diccndo ,  vc 

rccipiarin  domo 

Domini  ,   atque 

cciam  humanicer 

locutus  ,  confo- 

latuscs  me.  Ad 

h;EC,  mihi  atcu- 

lifh  fiduciam  de  ^jehi* 

venturo  fcculo  af  [£ 

fcquendo,vbipro  Hacnruaw  ff 

mericis  eft  pi,e- 

mium. 

*  THEODO- 

RETVS.  fi- 

ncm  confequuta 

ciiBooz  benedi- 

dio.   Acccpic  e- 

nim    Ruth  ple-  r 

nam  mercedem 

a  Domino  ,    uc 

qux  fucrit  pro- 

genitrix     bene- 

didionis      geu- 

tium. 

c     hiueni.  &c£t. 

Nota  humilicate 

(^entilis    Eccle  - 

iia:,  qu.c  fe  co- 

gnofcitimparem 

canca:graciie,nec 

audcc  ie  ^quipara  p 

rcprimicmx  Ec- 

cIciiiE .  vnde  di- 

cic,    '^cim  &  ca-  Mu.tf.v 

telliedwnde  mifisy 

qu£Ca.  demen.do.  .. 

fHorim.    E?    ali-  loscpUiiu 

bi  ,    Doniine  non  lo.i.u 


fura  dignui ,  vt  in- 
tresfub  teEium  meum ,  fedtanttm  Jic  vcr.&'  fanahitur pner  meus. 
f     i>^<andohora.  Horauciccndi  fuic.  Quando  didum  efi  ^*""'^'^ 
Apoftolis .  Ite docete  omnes  gentes baptiq^ando  eos  in  nomine  pa-      ^  '  °' 
tris t  (irfili],  &  fpirituffani3i .  A  Domino enim didum efl , 
Jn  uiamgentium  ne  abiiiicis. 

g  Intingc  buccellam.  Lege^fqUc-Ediumedicatap.erfcucrans 
inpnorcmpopuIumPhanfBorum  condicionib  vel  cradi- 
tionib.corrupta  natiuum  faporcm  perdidit.In  huc  tingit  Ec 
clefiabuccellam,i.myfferium  incarnationis  Chrifti  dicitcf 
fe  jn  tcliamento  veceri,iS«:  ideo  firmiuscrcdic,quja  ance  lon 
gC  prxfiguracum  cognofcic. 

h  DeveUrii.  Nocahumilicacempacrisfamilias,  qui  non 
folum  fpicas  rclidas  ceflimonioniin  coUigi  pcrmiccic  , 
fcd  cciam  manipulos  f<;ienci«  ulcranc^  largicacc  impcr- 
ticLir, 

De  vc- 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

i    •>*«<ii5/i<r.&pacccliccra.Pacctcciamquodcrat  iuucncu 

larcfpcdu  iplius  quia  uocauit  cam  filiam. 

i    ij»*c<i«ie«i.HicconimcndaturRuchdcgratitudinc,q.a 

ipfi  liooz  dc  bcncficiis  oblatis,licct  non  ctfent  multum  ma 

gna,valdc  fuitrcgt-atiata,LS:  p.,tct  litera  ufquc  ibi. 

3     Qua  nonfim.  In  Hcbra*o  habctur ,  ancilUrum  tuarum.  Q^ 

d.non  fumcanti  ualoris,  ficutminimaancillarum  tuarum, 

^  idco  niaiorcm  grauani  mucnit  apud  ipfum  Booz .  vnde 

fubditur. 

DixiC- 


4  Dixitijue  ad,&c.comede  /><inm,i.cibum  paratum  dc  domo 
mea  cum  fimulis  mcis. 

5  Et  intinge.  Acccun^  enim  miiltum  refrigerat,  &:  idco 
incalidisrcgionibuscuiufmodicfl  tcrra  Ifracl,  utuntura- 
ccto ,  maximc  tcmpore  calido ,  cuiufmodi  efi  tempus  mcf* 
fionis. 

6  Et  con.  fcilicct  ipfa  Ruth  pra:parauit  fibi  cibum ,  fccun- 
dum  translacionem  noflram.In  Heb.habccur.  ;?or>-exir  eigr/t 
natum,  i.cibum  fadum  dcgranisnou!s,qucmde  manu  fua 
dedic Booz  ipfi  Ruch,ttc  dicunt  Hct>ra;i .  C.etcra  paccuc  m 
licc^a. 

Twm.i.  K    a 


29J 


Qlof.crdlSc  Nicolai  de  Lyra.        25)6 


*; 


De  rellrts  manth.firondte.  &c.  Qyia  gcntilis  populi  infirmica- 
fcmnondcfpicic,nccpriftinoscrrorcs  impropcracfcd  Itu- 
dj  j  fagacjtatc  ad  xdificationcm  pcrdiicit. 
a  ii^aft  cphi.Ci\rr\  in  lcftionc pcr  hnCtx  trinitatij  confcf- 
fioncm  difcit  cailiolicam  fidcm.  In  cphi  mcnfura  quxtrcs 
roodjos  roniinct 


Hut  te  a^nou 't, Cit  benrdi^us .  Siait  fccir.cfi  qno  fecit .  Saciauic    D 
aijimani  inancm.Non  rcfpcxicad  piupcrc.itc^fcd  ad lcgisla 
corcm,qui  pr^ccpir  uc  cur;i  gercrciur  uiduarum. 
.jc  Chnldfus.  OrcfacrofanttoDominibcncdidus  fic  illc, 
qui  in  fuamanfic amicicia  cum  viuis,&:  cum  mortuis. 

c 


Bt>r<].  rubore 
>i.tre*modiot 


^^ouuic  re 


fignincatur  vru 
diuinicatisfubna* 
tia,&  criun»  prrfo 
narum  proprictas 

fidc  fuam  nucn  s 
ccclcfi(j  ozidir.vcl  b 
ccclcfia  fynagog^  c 
gratiam  qu.i  fp5U 


«.     Tropin<jUus.Co 

iicitc  de  induftrij>  &  remanerc  pcrmittite ,  vt  .nbfquc  rubore  colli-     gnofat  ^pmquu 

.   .      «^  II      •  •      _         r  I       matercccicliapcc 

bfificia 


gratujca 


prjL44.» 


♦ipfinf 


B 


gat,Sc  colligentem  ncmo  corripiat.Collegitergo  in  agro  ufque  ad 

•    <^s  &'••/>»  ecc^eCa  vu|;»  difcreiionis  fpirituilemfeirfum  cluit  dc  U  Cia  iegii.  DODUlo  «^CnCiU  Col 

verperam,&:qucecollegerarvirgacicdens,  &excutiens,  inuenit  t  La, & midico no- 
hordci quafi cphi menfuramiitres modios .  Quos pnrtans reuerfa  mme rccord.ifbii 
cftinciuicaremj&oftcnditrocruifu?.  Infuperprotulit,  &dcditei 
^irauaiu  qu..  ,pun  dc  rcliquiis  cibi  fuijquo  faturata  fuerat.Dixitq.ei  focrus  fua.Vbi  ho 
fui  muncrc  p?rce  ^  diccolIegifti,&vbiopu.sfecifti?Sitbenedidtusqui'mifcrtusfittui. 
pic  "^^^"'^^^j  ^^j^5  indicauitque  ei  apud  quem  elfet  operata,&  nomen  dixit  uiri,  quod 
'*  -  •    —  ^'     Boozvocarctur:  Cui  relponditNoemi:  13enedidusiitaDomino 

a  Latgitatit.        b  ludxt,  cmaeufrueicturbeneficiij.        c  G.:iit>libus,qui  in  peccacis  f :pulti  cxjnt. 

quoniam  eandem^gratiam  qua  pbuerac  vmis  feruauic  &  mo'rcuis. 

t  Synagogs  fccundum  cyrncm.cccleCzfecundujii  ii-;ri:u3  ■.nionem.        b    Chi.ftus. 

Rurfumquc  aitrPropinquus  nofter  cft  Ikmho.  tc  Ruth.  Hoc  quoq;, 
inquit,pra?cepit  mihi,vt  tadi  u  mcflbribus  cius  iungerer,  donec  om 
ncsfegetcs'  meterenturCui  dixit  focrus:  niciius  cft  filia  mi,  vt  cum 


c  Dcrf/r  «.Erudla-' 
uiccormcumucr 
bum  bonum.f  dc 
plcnirudic  cordis 
cibu  pdicationis. 
d  Bh(L'dui,  Syna- 
goga  pdicatc  cc- 
cldiagctium  bo- 
nitatem.^^poten 
tiam  D  licogno 


a  An  m«bu»  fanftis.  b  Hi.cp'cotuin.        c  Sihilinatioium  dofbinav;  iuiiScconten.'ones. 

pue'Iiis  eiuscxc'3s  ad  mttttndu,ncin  aheno  agro  quilpiamvrefiitat 


tibi  lun^lacfi:  itaque  pueilis  Booz,&  tandiu  cuni  eis  mcfluit,  doncc 

a  Ciitltm  no.te.qiiz  rar)rrul>il  bus  au  letc^  oneni  co;l.i .?,in  tjuo  ot^cim;  caio  it  lansuis  CJuilti d(  (juo  dicitut. 
Jilili  giauuin  fiumcnci  i.a«iens  ii!  (eiiaui  nioituum  (iieiii,i^liini  loJcuii  u;;:iicc. 
b  Legs  li  e;^  tiu.-cludz  s  tanr,uuni  lumcmis  au  pa  iim  dau 

tr  iiicumA  hordcum  in  hdrrcis  conderentur. 


icit&torri;udine 
fui  ^tct^boiis^iSc  ta 
dc  vcritacc  cogc- 
ccnomtn  Domi- 
ni  brididt ,  quod 
fcruauic  gratiam 
morcuis  Quam  prarbuit  uiuis. 

4«  Tticoa:Grato  &  bcncficii  memori  animo  Noemi  abfen 
tenucusbenctaitorc  remunerataeft  bcncdittione.Dixic.n. 

Qui 


ficioru  anciquoru 
vhyMcmorfuidierU  i^  ''^ 
antiquoru^meditatus 
fim  iuomntbus  opC' 
ribus  tuis. 

f    Tracepit  mihi, 
Quia  Chfs  omni- 
busad  fc  venicn- 
tibus  pr.Ecipit ,  ut  ^  ^., 
magis  cum  fideli  •  jui,' 
bns  fuis  jungatur 
ad  mcflcm  fpiri- 
tuahsfegctis,qui 
cum  ahenis  ,  cui 
peifuafioni  con-  p 
icncit  focrus,  di-  ^^ 

"     i 


ccns.meltHS  cii  filia. 
hoc  ut  bonum,& 
utilc  non  poteft 
negarc    fynago- 

g  Donectriticum. 
hoccft,tandiu  adha:  ret  dodorib.  in  mcditationc  fcriptura- 
rii.donec  veccris  &  noui  teftameci notitiam  in  cjefarea  cor- 
dis  recondcretjvndc  palhim  animas  fufticientcm  habcrct. 


NXCOLAVS   DE    LYKA.  fcdJocotjusli,  ..(ii<..iw/,q,airucnitephihordciinhocq3 

collcgcrai:.  Cuiusiamcn  quantitatisfithxc  menfura  cphi , 

I    Collegit  ergo.Ulc  confequentcr  defcribitur  folicitudo  ip  didum  fuit  L.xo.  1 6.G<'  mor.n.eil  dccima  pars  cphi ,  &  Go- 

iius  Ruthi opc ^p  quo  venerat  de  volutate  focrus  fu^^cfi  dr.  mor  mann^  (ufficic  bat  una  dic  pro  una perfona,ut  ibide  df. 

Collf^ir  ey?o.(^od  autcm  Aibdif,^t/frtfrc.',non  efl  in  Hcb.  2    i/ini7<id/.  i.ancillis.Cxtcrapatcntin  htcra. 

M  O  R  A  L  1  T  b,  R .  pcracionis  fada;  fimphcicer  prcptcr  Dcum .  lUoscrcsmo- 

•f    Inuenithordci.i.ttcsmodios,  perquoslignificancurfan-  aioscolhgicRuch.  i.pcrfonafimplcx,  &deuou  fermoncs 

iftic.i5  medicacionis ,  vericas  locutionis,&  fincericas  bon?  o-  audiendo,&  opcre  adjmpkndo. 

pera-  ' _^ 


Ofttjuam  autem. 

:c   THEODO- 
RElVS.Quid  ^ 

Nocmi  fux  nu- 

rui  fusigeiric  ? 
Cii  Ruth  audiflec  focrii  di- 
cenccm,  Hic  vir  eji  nubispro-. 
fintjHus^  rccordatacft  ma- 
finipius  ofiicii,&:  cxiftima- 
nit  illu  ucllc  ei  ex  Ic^e  con- 
jungi,  uteius  qui  dccefle- 
rat  conferuaret  memoria.  b 
crgo  fuggerit  ci  vt  dormiac  q 
ad  pcdcs  Booz ,  non  vt  for- 
mam  fu.im  vendat ,  contrarium,  n.fignificant  verban.irra^ 


C  A  P:     III. 

Oftquam  aucem  rcucrfa  eft  ad  fo 
crum  fuam  ,   audiuit  ab  ca: 

t  Conriil;ipiimiti..accc!cJiaCcniiJiqu..iii04lw  [.eiueiiiat 
ad  C3i'.l:>rtiuni  Chtifti, 

filfa  mi  qu;rram  tibi  re<]uiem  & 
prouidcbo ,  ut  benc  fit  tibi . 
Booz  iftc ,  cuius  puellis  in  agro 


iudta  es,  propinquus  noftcr  eft, 

•  Aqua  baptilini,  ,cl  j)«-iiitcniiac  lai.htymi». 

&  in  hac  no(ilc  arcam  hordei  vetilat:  lauare  igitur,  &: 

boni  odoris.na  ita  moris  c- 
rat  in  tcrra  Ifracl,vngcbat  fc  magnatcs  qua  viri,  qua  f^minj 
tionis.  Adco  confidcbat  uiri  tempcrantix,  ic  iuftitix.  Set-       *  Chsldxus.Laues  te^&  deiibuta  lucundt  oleaSy  ctmcittne^ue  ue- 
xnones  autem  confirmarunt  adioncs.  fiita^dcfcendasinaream^&c. 


b    ^ream.  fvnagogam 
ludzorum  ubi  lcgis  hor 

*  dcumcodicumett.liac 
Chrifiusuenrilac,  qiiin 
acraEiungchfi  pdicans 
linguloru  cofilia  &:  uolii 

*  caccs  erga  fe  criturat.  v  n: 

j  hfui  aiic  no  crcdebat femei-  loittl 

ipiH  eis,eo  5,  ipje  iiojjet  vcs, 

0-  non  erat  opusci,  vi  p  te- 

fiimonium  phibtret  de  hofe: 

C     -5«  Lauare^& c.AhK. 

j  filiusEzra:.  yngesteoie» 


b     .Are^m. 


N 


I  C  O  L  A  V  S    DE    LYRA. 
C  A  P.  1 1. 

P^flijuam  4«.Hicc6(cqucnter  dcfcribifcirca  ipfam  Ruth 
conucncio  lcgahs,quia  fecundum  lcgcm  qua:  h.nbccur. 
L>eu  ty.dc  fufcitacionc  fcminis  dcfun<5ti  ipfarcg.fiuit  Booz 
dc  macrimonio dcconlilio  focrus fii^c,  &  idco  circa hoc  pri 
mo  ponitur  focrus  confulcacio,fccundo  nurus  obtcmpcra- 
tio.tcttio  ipfuis  Booz  r.icionabilis  rcfponfio.fc5a,ibi.4:'<e  re 
/pondtt.tcni2,ihi.Et  iUcMnediaa,& cCwxz  primum  dicicur. 
I  Tonquar.t.ldc  mcfsionib.quaruni  ccmpore  fuic  coniun- 
tt-^pncllisBooz.vc  diaum  ca.fup.i.c.in  hnc. 


3  i!«<«r.iw.j,macrimonjum  bonum,ica  quod  non  oporccac 
tc  ^borarc  pro  uiciu. 

3  Er  prou. hrihcndo  prole,q5  maxime  dcfideric  muliercs. 

4  Et  in,  i.fcflum  facjc  pro  vencilacione  .  Dicunc.  n. aliqui 
quod  mos  erac  anciquoru  in  ucncilatione  mcfsis  faccjc  coa 
ui  uium  mcflbrib.&:  dormirc  dc  uodtc  m  arca.Rab.S-iI.dicic 
hiCjO,  in  illo  cpc  cranc  multi  latroncs  in  terra ,  !k.  lo  Booz  i- 
uit  illucad  dorjnicndum.ut  in  pjitia  eius  mclius  culiodircf 
per  famulos  fuos  granil  uecilatu,&:  ucrumq.pocuic  cc  in  ca  - 

5  Laua.  Hoc  dix  jc  libi  ad  hocquod  Booz  raagis  inclinar» 
turaddcfponfandumcam.  'Nonte 


.M.OK-ALITER.  DicitigiturNocmi.i.cccleIia. 

I  Toflf «4w.Hjcagitur  dcpra:paratione  Ruth  ad  matrimo-  5    Laua.^cr  vcram,&i  frcqucntcm  confcfsioncm.qui.i  pc« 

nium  cii  ttooz.per  qd  figmficatur  coniunctio  pfone  dcuo-  cata  frcqucntcr  puUuIant  \o.i.<i.5i  dixerims.quiapecnoa  ba. 

t9CuniChnUo,qu*comunchop6tcfticiduranccuiupii«  if/tnosfe.^veri.iuno.n9ntii. 


25)7 


Ruth. 


Cap.   III. 


25,8 


a    '2^«nte.  QuiafidcsgenciiTmecdcfixnonantcappariiic, 

quam  <'Jhriftus  nivitcnum  incarnaciouis  fuieimpleujCjviua- 

do  coiporalicer  incer  homines  viuens  cibo,ac  potu  vfus  cfi, 

iiC  candcm  cenans  cum  dilcipulis  fuis  corporis,  5c  llinguinis 

llii  facrunenca  communicauic  cis.lmplcco  auccm  myltcrio 

difpeiJcionis  Chrilii  ccclcfia  de 

«;cncibns  ad  fidcm  fiduci:iliter 

acceffit. 

b     Difcooperies,&c.  C^Agnofce 

Chriftum  pro  re  paiiiun,  &c  ve 


U 


?i 


a  T  Chrifmitcvel  fpintus  rrinAiuiirtioiw.  b  TOirmu  virtunim. 

vngere,&  induere  cuitioiibus  veftimcntis , 
ac  defcende  in  area .  Non  te  videat  ho,  do- 

a  ^Hic.f.Chiiiius  conii!.Tfuiir,&  nd  fc  reuotat  giriius  huraanum. 

nec  eliim  potumque  iinienc.  Quado  autem 

a    ^liie(l,moriendum.f  pro  noBis  vbi  omnta  acquifiult:vnds,S;  e.\altatu& 
tUero  a  tem,omnia  tiaham  jdme. 

ierit  ad  doVmiendum ,  nota  locum  in  quo 

b  dormiet.  Venielque  &  difcoopcries  palliu 

quo  operitur  a  parte  pcdum,  &  proiicics  te, 

E  5^Qnianeeefleeil,vtab  ij>fol.iluationis  tu.i:or«iinc;m  difcas  .  Si  auiem  ad 
fynagogam  veiba  Nucmi  rctuleiis,inuenies  in  lege.fc  projihctis.cjuod 
pott  partionem  ventura  fit  ad  tidem  ecclelia  genvimn. 

&  ibi  iacebis.Ipse  aute  dicet  tibi,  quid  age- 

a  f  Obedicntia  ecclefi.t  iueremr  deiiderii  iui  effeitmu:  mide  ,  O  mulici  ma- 
gna  e!l  fides  tua,tiac  Ccut  i>etiHi. 

redebeas.  Quiereipondit,  Quicqiiid  pn^cce 

peris  faciam,  defceditque  in  aream,  &  fecit 

omnia  qua:  fibi  imperauerat  focrus  fua. 

^  Cumque  comedifTct  Booz,  &  bibiflet,  &  fa 

-,  ,  (^useflechilarior^ifTecque  addormiedum 

phanus,prxtmiore.Videnspor       ,.  .  •'  ,  •     i  r 

romuhercmadpedcsfuosdor  d  tiuxta  aceruum  mampulorum,  venitabi- 

micntem,hbidineni  fuam  cohi      condite,&  difcooperto  pailio  a  pedib.  cius 

blliCjVC  rem  CUm  illa  no  habUC-         a  TQma  mundo  tcnebris  eriomni  inuotuco  eccleCx  celcicn»  tidem  oftcndit 

rit.Iofephi  iufti  imitationc. 

*  THEODORETVS.Illcfa- 

6lum  Ruth  laudauit,  tcmperan 

tiam  autem  non  prodidic  fed  le 

gi  conferuauit  nuptialcm  con- 

grelfum .  Oftendifii,inquit,pcr 

ca  qucE  fecifti,  quod  hoc  non  tc 

ccris  voluptaci  feruiens.  Reue- 

-r3.n.iuiffes  ad  eos  qui  funt  iuue 

nili,  ac  tlorcnti  xtatc,  folam  ra- 

tioncm  habens  fruenda:  uolu- 

ptatis.Scd  Tcnifli  ad  virum  qui  cft  tibi  loco  patris.Bis  cnim 

idcirco  vocauitjfibam. 

Comcdit  Chriftus,5j  bibit.cum  in  ccena  corporis,&:  fan- 
guinis  fui  facranKnca  tradidit  Apoftolis .  vndc ,  quia  pucri 

commu- 


communicaucrvlt  carni,&:  f-inguini,ipfc  participauit  eifde .  D 
d     .Acmium.  Tcl-limonia  fcripcuraiUin.  vnde,  F///;«/;o»ji-  M.it.i(j.fc' 
vis  vadit  ficutfcriptum  eji  dc  illo.  \c\  luxta  turmas  fideiiii  ani- 
marum,quns moicc fu.i ah mferis  reuocauit. Ad hiic lcduin 
propcrauic  ccclcfia,i3i:  difcoopcrto  pallio,&c. 

■^.Expade  paliili^c. Ch.3L\d^m.\c 
t  ccdatquccfo,  nomcncuurnan- 
I  cilla:  tu.E,  vc  me  vxorem  du- 
\  cas  ,  quoniam  propinquus  es 


cas 
tu. 


Y\i  dcucca  mcntc ,  dilcuce  opcri 
mentum  litera:  ve.ce.in  quo  ce- 
gic  facramcncum  incarnacion.is 
thrifti&cumcognoucrisinde 
tibi  Ihlnccm  promilIam,hum'ili 
tcr  ad  auxilium  eius  contuge,vc 
ibipermaneas  omni  terapore. 
C  Cumquecoraedif.BooXj^&c. 
4c  Chald^us.CurauitBooz  cor- 
pus  cibo ,  &  potu ,  &  cordc  fo- 
brio  bcncdixit  nomini  Domini 
qui  illius  orationcm  cxaudiuc- 
rat,  feceratque  tameni  celiare 
in  terra  Ifraelis ,  ac  venic ,  vt  in 
accrui  extremiutc  dormirct, 
&c.  Accidit  aucem  m^dia  nodte 
vt  cxpauerit  vir  jviccamque  red 
ditum  fuerit  ipfius  corpus,  vt  ra 


Homil.i. 
in  Macth. 


nobis  imitandam. 


tfe  proiecic.  Et  ccce  nodle"  iam  media  expa- 
uit  homo&tconturbacus  cll,viditque  mu- 


a  I^Ecclcfiaiii, 


b  f  Hiunilitet  incariiationis  lacramentmn  vcnctantcm. 

I^Ciirilla».     d  fCont'eflio»eraecclefis  expetit. 


lierem  iaccntc  ad  pedes  fuos,&  ait  illijQu? 
cs?lllaquerefpondit,Egofum  Ruth  ancilla 

a  f  Ecclcfia  fidci,  ik  jpioteftioms  ChriiU  gcatiain  ante  omnia  delidcrat . 

tua.  Expande  paUium  cuum  fuper  faraulam 


i  -Jc  Auchor  operis  imperfe.apud 

Chryf.  Nifi  inlpiratio  Dei tuii- 
I  fct  in  Ruch,  non  dixitlet  qua:  di 

xic,ncc  tcciilcc  qus  tecic.  Quid 
t  pnmiilaudacurinea?  Dilcctio 
^  gcncns  Ifrjcl  ,auc  obediencia , 
'  auc  fidesJdefidcrabat  filios  fufci 

pere  cx  feiiune  Ifrael,6<:  una  fie 

ri  expopulo  Dei.Simplicitas  au 

tcm ,  quia  vkroneafub  pallium 

Booz  ingreffa,  nec  cogitauit  ne 

foitefpcrncrecea,  quafiiultus 

lafciuam,aut  nedcluderec  eam 

&  quod  grauius  erac,cocemne- 

rct  dclufam,  licut  faciut  muiti . 

Scdobaudiens  focrus  fua:conIi 

liis,confidencer  crcdidit,  quod 

profpcraturus  eflct  Deus  adii 

ipfiusjfcicns  conlcicntiam  fua, 

quia  non  libido  ad  hoc  cam  co- 

pulcraCjied  rcligio  erac  horcaca. 

C^id  aucc  o^  in  iiooz  pr(^*dicat? 

Humilitas,caiticas,religio.  Hu- 
4  milicas  quidcm  <3i  calticas ,  quia  |  accubufc  , 
r  noconcigic  eam  quaUlafciuus  vcl  donuiuic 

6  puellam,.  nec  abiiorruic  quaii 
caiTus  hfciuam,fed  mox  vc  ver- 

7  bumeiusdelege  audiuic,  uni- 
ucrfa  religioni  adfcriplic.  Nec 
dcfpcxit,quaii  diues  pauperem 


fin  fummica- 
cc  acerui 


.  nccvericus  elt,  quati  maturiis 
p.dolefcenculam,  lcd  paratior  fi 
dc  quam  corporc,  mane  procef 
fitad  portam,propinquiorem  conuenit,prx'iLiluic  non  tam  p 
iure  proximicacis,quain  Dei  cligcncis  fauorc. 

Qu^  pallium  ilipcr  ic  excendi  poltulauit,bfidiclionem  ac 
ciperc  meruic.Qui.n.gratiam  fidci  plen^p^Tcipit  biadi£tio- 

,^  nem 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
■5«  I  'hlontevideai.  fcilicetipfcBooz. 
1  Donec  efumpottimque.  hoc  dixit,  quiatunc  magis  proni 
funthomines  ad  concrahendum ,  &:  confummandum  ma- 
trimonium.Dicunchicaliqu!  quod  iftaNocmi  nonpecca- 
uit,quia  per  lcgem  matrimonii  quxrebat  fufcitationcm  fe- 
minis  dcfundti.  Contranum  tame  magis  videtur,  tum  quia 
modus quarrcndi non erat bonus,f  in occulto ,  tumquiac- 
liam  erat  alius  propinquior  ipfo  Booz,vt  in fra  habetur.qni 
dcbcbat  prius  rcquiri,aliter  tuitfct  fibi  fa6ta  iniuria,nili  uo- 
luntarie  fuo  iuri  ccffiirccpropcer  quod  Booz  dixic  ipfi  Ruch 
quodfadiumcclarec,  ipfaautemRuthfuic  totalitcr  cxcu- 
fata ,  quia  erat  dc  nouo  conuerfa  ad  ludaifmum ,  &:  nefcie- 
bat  de  legcrequirendi  matrimonium :  nec ,  dc  modo ,  nifi 
quantum  fua  focru.';  docebat  eam. 

5  Q^xnfpondit.  Hicconfequcnccrdefcribitur  ipfius  Ruth 
obtcnipcratio.quia  fecit  omnia  qux  fibi  Ibcrus  dixcrat,crc- 
dcnsfcinomnibusbcncagcre.Ec  pacccliccravfqueibi. 

4  ^xpauit. 'Dicit  Rab.Sal.quod ciuiuic nc elTct malignus  fpi- 
ritus,qui  in  corporcallimiptocllctad  pcdes  eius ,  vel  forfi- 
tan  nmuit  dc  Jacronibus. 

5  Et conturbatus.  In  Htbra:o  habcrur.  Et timuit  vcl  amplexa' 
tus 


r«j<^,quiaexccnditmanumfua,&:tccigicc.iputipfiusRuth 
&  pcr  hoccognouitquodcliccmulicr,  quia.mulicrcs  ha- 
bcnt  capita  alitcr  parata,iSj  tc6ta  quam  vin.ideo  fubditur. 

6  Fiditque  mdierem^  i.cognouit  pcr  tactum ,  quia  de  no6i:e 
non  potcratcognofcere  pcr  viilim  ,  fcd  nominc  vifus  deli- 
gnantur  aliquando  alii  feftlUs,  licut  Exo.  20.C.  diCitur ,  Cun- 
itus  autcm  populus  videbat  voces.  ideli,  audicbat,camcn  Booz 
adhuc  ncfcicbatqua:  ellct  mulierdwCcrminacc,io  quccliuic. 

7  Outs  es^&c.  Sequicur.  E\pande pallium tuuui,  crc  Per hoc 
requircbac dcfponfacionem .  Hic.n.erac  modus  cunc tcm- 
poris,  quod.fponfus  concrahcnsfponiaiiaponcbac  cxcrc-» 
mum  vcltisfuaifupcr  lponfam.Aluauccmdicunc,quodcii 
hoccurialiccr  peccbacconfummacionem  macrimonii  •  fc- 
cunduin  quod  eraccdo6ta  a  focru  liia ,  propccr  quod  B  joz 
liabuic cam  cocalicer excuiacam .  Dicunc cnim  Hcb.quod 
Rudi  dixic pnus  ipli  Booz,fccundii!n  quod  eam  focru s fu4 
docucrac.Socrus mca,<Sccgo necciic  habemus  vcndcrehdb 
rcditacem  qu;c  tuit  Hlimclcch,&:  filiorum  eius,  6c  tu  es  pro 
pinquus  ad  qucm  pcrtiuct  rcdcmpcio ,  vc  hcibccur  Lculcic. 
25.  &:idcoaccipchcCrcdicaccm,  Hc  me  pei'Confcqucnsia 
vxorem  ad  fufcitandum  nomcn  dcflin^h  in  hicrcdicace  fua, 
&:Iicdixic. 

'V.  Quia 


M  O  11  A  L  I  T  L  R. 

t  t  Etvn^ere.  peraugmentum  gratixquxaugctur  in  fa- 
cram-ncali  contcfiionc 

t    Ei  inducrc.pcr  augmcncum  virtutum,qii^  cum  gratia  in- 
•lundi  tur,&  m  cius  augmcnco  augmentacur. 
t    -^c drfpcT qnod  iignificaturquodbonamcrita  pcr  hu- 
inilicaccm  funt  ccgcnda. 

t    X.^ta  locum,  fciliccc  Booz  pcr quem  Chriffus  fignificaj 
tur,  locus  autc  in  quo  Chriltus  dorauuit  fomno  mortis,  eft 

ipla 


ipfa  crux  fandta.locum  auccm  itt um  nocare,  clt  Chriiti  paf- 
lionem  dcuocc  conliderare. 

t  Et  difcocpetics^ri^its  pcdum  cft  inferior,ideo  per  ipfim  hu- 
manicas  Chfi  lignificacur.Pcr  hanc  ergo  difcoopercionc  li- 
gnificaf^q,  pafiio  non  compecic  Chfo  nifi  lecundum  huma 
nicat5  ii.  hoc  firmitcr  fide  tencrc  c  a  partc  pcdii  difcoopirc. 
t  Etpro^cies.pcv  continuationcm  aficiftuoie  compalsionis 
&:  qm  talis  pcrfona  Chrifto  coniunda  per  gfaciam,dcfide- 
rat  libi  coniungi  per  gloriam,idco  dicit  quod  lUbdicur. 
t  ^xpande,  pcr  quod  lignificaf^glom  C(^lcttis,EL6 1  .a.  P«/- 
Tom.i.  l^    i 


^99 


GIof.ordi.&NicolaideLyra.         300 


tuam;quiapropinquuses:EtiIIc:Bcncdidaes,Inqiut,adommofili:i, 

j  «    '  !i!iilru«,iJololituain  ililiccirti. 

6i  pnoicm  mirericordiam  poftcriorc  ruperalti:  quia  non  cs  lccuta  lu  - 

j  ^Hxuiicoi.vcl  lcliidiuiKOsqui non  hal.cm  uutiiiiutc.n  c«ufili»,.|uij fciupcr  mtWiilc.,5c  ii.ccm. 

uenes,pauperes,fiue  diuitcs.Noli  ergo  metucrc^red  quicquid  dixens 

a  irciiic,  ;<  .vc.pici.s.quxritc  &  in.,cmctis,.-,u atj.ii.l  riic«  icctc  pctit  ChUii  l.ciuymus  ,o,wc.i  . 

mihijfaciam  tibi .  Scit enim  omnis  populus  qui  habitat Ttra  portas  vr 

^Q-ji  liiclibus  firinltci  pcrCuiltin  c  t  «juoa  lltclciU  viriuiibu».  plp.u  ti( ,  Uc  iju.i 
4  (itritur,Muliercinfoitcm«]uisinucniei. 

a  bis  mcx,muliercm  te  efle  virtutis.  t Ncc  abnuo  me  propinquum ,  fnd 
cll  alius  mc^pinquior .  Quicfcc  hac  nodCjSc  fa(5lo  mane,li  te vohie- 
rit  propinquitatis  iure  retinere,bene  res  a6la  ell :  finautcm  il^e  noliic- 
rit,ablciue  vlla  dubitationc  cgo  fufcipiam  tcviuit  dominus.Dormi  vl 

i  «')ii-.i  in  i\yt  incarnaiioni»  rcouicfcci»  'llaiicntcr  cxpv.c>auu  ilimc.-  rr.nlcicnt  tenoluiji.Cd.liian.. 

mot n.ntus  vci      9"^  mane. Dormiuit itaquc  ad  pedcs  eius vfque  ad  noclis  abfceflinn.      ^^. ^^..„.^ .... 
i(\e  jipinqum  b  Surrcxititaqueantequamhomincscognofccrentrc  mutuo,  &dixit  ^^  clici»mc'itc}iiod 

Crt  lcCiis  dcxnlo  »  tNe st>xias  I.i.ulcm  de  tua  conucrfttionc.visdc.Cuin  laci»  c;ccn.oi yiiam.nc Uut  fimftra  tiu  .iiud  lacuUcxtcra.  ab  ca  pi OCCaC - 

crus qui  propin-      BooziCauc ne  quis  nouerit quod  huc  veneris.Et rurlum:expandejn-  >-  lenc  icx  luiti , 

qilior     lVna<JfO-  a  11>iUta  fidcm  luam.  l.  tO,..c  ic  excrvc  <]U.xl  pjrce  cordc.  (jUI  fUCUnCl.inC   ^ 

gx  .  quanrE-      quit^palhum  tuum  quo operiris,&  tene vtraq;  manu.  Qua extcnden-     JJJIJ"     '^(^^^^2 
i,.>ngcl.iuu  vj-  c  jg  ^  g^  tencnte  ,  menliis  eft  fcxt  modios  hordci ,  & podnt  fupcr  eam  .  '?  [^lincdicaidus    ««rf 

dCbaCnr  ,    qUl.l         ,  ^D.tiia.fCliri(hdcnatioiubus,»f;vlrtutuinom»t,itTiiailias.-  b  Primitiuauvf.ecclcliani.vcl  ryiv>j!0Sam .  ^..^.    |-, 

■fpcci.ilitcr   ilii      r>itVnnrrnncirnTrr(ri  rl^ rimr.-?rem.& vcnit ad focrum fuam.  Gua: di"      ,/..v 


^  ncm,  &:virtu- 
A  ccfii  pariccr  pof 
iidcbic. 

a  .  Sed  efl  alius 

ptepropin.  loan- 

.ncs  B.ipti.  qui 

Chiiilus  puca- 

b.uur,lcd  Ipon- 

li  nonKii   non 

vlurpauic  ,  1'cd 

ChrilU)  rcicrua 

luai».3.d.     ,jit^d,c.  !>;</  ha- 

bet  fponjji/ilpoti- 

fui  ejt ,  &  cxicy. 

]B  Hicpropinqor 

quiain  rnundo 

prior  nacus,  vcl 


T  ^  CHA  LD.  D 
\  Dixic    B  .mz  , 
'  Kxhibc  1j  cciun 
^  ;]uoccgc^;s,  il- 

ludquc    l,'nc   : 
6  quod  cuai  cc- 

ncrct ,  nicnfus 
^  cithordc  i  Scin 

icx;  ,    q;  la;  illi 
g  fiipcrimj  >oiuit.  .fM„n, 

ILi  auccnia  Do  yye 
t  niino  cc  ncclla:  4"usi 

iucTunc     vircs 

luiiicicuccs  ad 

ilia  pon  .uida  ? 

Itatiniqtie   pcc 
'  prophccii  crC' 


t  mcafuras 


fpc 
Q  populo  datus 
^  tcporc  prior 
cll. 

b  Smrcxit  ita- 
qne  antequam. 
c;)nia  anccqu.i 
Iuda:i  do6hina 
lcgjs  imbuci 
t  tcoiporali-  iianirie  lua:  ui- 
ra  cos;nofce- 
rcnt,  Lcclclia 
gcntium  incrti 


tcr 


a   TUit:iia.i.i.,iiriiuncnatioiuuu5,*.xjviiimuiuviii*i.i  .,.«-*.,'«>.  ^  -* — -,- v^'" — »■-  -.,."  ^,-^----  - 

Quxportans  ingrclla  cll:  ciuitatem,&ycnitad  focrum  luam,  qua:  di- 

a  ^M.u-n.ilia  Uo  .fclirci  vt  EcfleliJin  priniitiuaiiiptouocct  .i.i  lauJcm.vcl  lynasjoiyiim  ad  ctiiir.c  iioiiciii. 

xit  ei .  Quid  cgifti  fiUa?  Narrauitque  ei  omnia  quas  fibi  feciflet  homo , 

a  f  Fiducialitcf  ptomi^t-EccIelix,quia  vctiras  uon  cellabit  inipkrc  i>tomilJi, 
C|u;t  ait  ijiii  cr.;Li,ilet;t,5:  bapt.riic.(a!uus,C!cc. 

&  ait.-Eccc  fextmodios  hordei  dedit  mihi,&:  ait :  Nolo  vacuam  tc  re- 

a  «Primitiuani  EccIeCam.velfyjugogara. 

uerti  ad  focrum  tuam.  Dixitque  Noemi :  Expc(5la  fiHa  donec  videa- 
mus  quem  rescxitum  habeat .  Nequecnim  ccflabic  iiomo  nifi  com- 
pleuerit  quod  locutus  eft. 


^^„^ .^  fu.-e  fomnum  exccuticns  diluculo  na- 

lccntis  fidei  refurrcxit ,  &  ad  Chnfti  gratiam  propc- 

rau  it. 

C    Menfus  cft . 

*  CHALD. 


:\  bcnc  'c-Jt 
dicbonibus  D.i  ^"'^ 
uid ,  Danicl  > 
A:icaiias,  Ana- 
ni^s  f  Mifacl , 
&  Jlcx  .Aicf- 
lias ,  tiUia  iux- 
ta  capacicancin 
intcUcclus  tri- 
buicur  pcrfe- 
dc  opcracionis 
inodus,  uc  111 


tus,  ^  forisdiceturdiuinomunere.  Senanusquoquenu  ^ 
mcrus,  &hocIisj;4iiiicarc  poccft,  quod  Dominus  6.XI.1     ,. 
te hordeum  lcgis^ipuintualiccr  aitcUcdum  coaccllic  £c 
clcliggcntium. 


NICOLAVS  DE    LYRA. 
4<  I     Q^iia.  Ad  quam  fpcdat  rcdcmpciohaircditatis,  &: 
fufcicacio  fcminis  lecundum.diipliccm  legcm  pra:allcga- 
um,&:hocdidum  conlbnac  ciquod  fe.ca.l5ooz.dixic,  Vav 
tem  agri  vcndidit  Isloemi, 

j  Etille.  hicconfcqucntcrponitur  ipfius  Booz  rationa- 
bilis  rcfponlio,&  fccundo  curialis  cmillio,  ibi,  Surrexitita- 
que.  Circapnmumdicitur. 

j  Bcnedittia  es.  Et  in  hoc  oflendic  quod  ipfa  crat  rine  cul- 
pa  rationc  pncdida ,  &cum  hoc  oflcndit  eius  aficdtum  bo 
num,di. 

4  Et  priorem  rhifericordiam.  Prifirem  mifericordiam  vo- 
cat.quia  bcnc  fc  liabucrat  ad  virum  fuum  viucncem  ,  &  ad 
locriim  fu.im.licut  audicrat  Booz  a  narrantibus.vc  pacet  fu 

{jrai.cap.Sccundamaurcm  vocat  bonumaffcdum  ,qucm 
i.?bcb;u  nd  fufcitandum  nomcn  dctunilli  pcr  niatrimoniii 
&:h.Ecuoc.acurmaior  pnma,  quia  maior  mifcricordia  c(l; 
bcne  fehabcrc.adaliqucm  poftmorccm  cius,  quando  non 
f  occfl  fe  iuuarc,quani  dum  ndhuc  viuic ,  &:  qtiod  ipfa  Ruch 
nioucrccur  amorc  proIis,&:  non  Iibidmis  ortcndic  di. 

5  Q^ia.  quxrcndocisconiungiinmacnmonio,  fedmc 
fcncm  in cuius  copula non  cft  tajis  dclcdlatio. 

6  T^oli.  dc  m.acrimoniocibi  affiicuro. 

7  Scir.  q.d.cxfamabonitacis  cu.xparacus  cflcm  tc  acc»*- 
|->crc,fcdnonponumhocIicicc  abfquc  propinquioris  ccf- 
lionc,idco  fubdicur. 

S  Sed i'H alins  ttte propiiiquior.  incpropinquiorcn-,cuiusno 
mcn  non  cxprimicur  ,  co  qtiod  noluic  iiiicicarc  fcincn  fra- 
tri  fuodcflinclo.propccr  quod  tuicindignusnomMiaii.Lii- 
luclcchcnim  maritus  NocmJ,  &:  patcr  iftius  Booz  fucrunc 

liacrcs 


fratres,&:  fic  vno  gradu  al  tcr  pr.xcedebat  cu  m . 

p     Dwmiuic  itaqiie  ad  fedes ,   Hc  ia  hoc  pacec  contincnti;»^ 

vtriufquc. 

10  Surrcxititaq.  Hicconfcquenterdcfcribituripfius  Rircli 
curialis  rcccfli4s,fcu  cmilTlo,&:pnmo  cx  paicc  ipfius  Ruch, 
&:  hoc  cum  fubditur. 

11  ^ntcquam.  Noicb.it  cnim  abhominibus  uidcri  in  illc> 
cgreflu,nemalafufpiciodeipfa,&:Boozh.;bcreuir.Sccunt»J 
do ex paite ipfius Booz ,  quia  monLutcaindctamavtiiul-t-j 
quefcruanda,di. 

12  Cauenequis .  &:  quia  noluit  cam  rcdirc  v.icuam ,  idco,: 
fubditur. 

15  Menfus.  In  Hcb.habctur, /e.r  orrff 4.  idcfl,fcx  mcnfuiMS' 
hor-dci,fcd  cuius  quantitacis  fuerint,  non  cxprimirur,  camci:! 
eKcircunfiinciacexcush.ibccur  ,  quod  no  luciunc  mulcunt 
magn9,cum  quiaconcincbancur  iiicra  palliuin  ipiius  Riich, 
tumquiaipfafolaporcauicfupcrcapuc  fuum  cocum  limui 
uiquead  ciuicaccm,  6c  vlquc  ad  domum  Nocmi.  Dicicau-» 
tcm  hio R.ab.  Sal.  quod  ifia:  fcx  mcnfur.c fiicrunc  iignum , 
&:pra;figuraciofcx  bcncdictioPumDei  qu.c  tucur.e  cianc 
fupcr  Mcfliam  nafcicurum  dc  Ruch  pcr  Dauid,&:  gcnc.ilo.' 
giamrcgiam,fecundumquoddiciturEla.xi.a.  E^rad.vn-^^Ji' 
ra./^/.erc.  Sequicur,  Et rerfuiefcet fupcr cum  IpiiUus laoic>iiix:,c'' 
intellc[lus,fpiritus  coiifilij^^i:^  fortitHdinis,fpirit:is fcicniis: ,iir  um<>* 
risDomiHu  Q^odaurcin  in  cranslacionc  noUra  iiitcrponi-' 
ty.VL\& pictatis,non cHm  Heb.  Ex  hociuccni  dido  Ivab.S.il. 
duo  habcntur  ,  vnum  cll  quod  fcripcura  vctc.  non  loknn 
cxponcnda efl hiHoricc,fcd  ctiam  aliquandci nwli icc ,  Sc- 
cuiKlumclIquod  illud  clidum  Lia.  allcgarum  inrcliigituC 
dc Chrillo  etiam  fccundum Hcb.Cxtcra  paLcnc in  !iccia, 

•::  CAP. 


i*iJ 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 
^Uim  laudif  prn  fpiritu  wx)  onv.Hoc.n.pallio  vcfliiicur  illi  quo 
rumix-ccatxiIuduuiccpr.rfcncisdiluuncur.Proprcrquod 
dicic  S  lUntoi  .VI  ic,s.a.«caf/  ffuilu^ent^fjfhipfi  co>,fMabuntiir. 
t  it:./r/tf.Pcr  h jc  vcrbum  B joz,  fi^nificacur  rnfio Chrifii 
pcrlonrcprxdido  modo  ipfum  ciclidcranci,  idcf^,nodc  p- 
UniM  lccali  pcrfcucra  la  Itatu  gracu;  vf^iuc  manc  fucuri,  m 
^     •  •  quo 


quo  omnia  crunc  clara ,  &:  cuncconiundio  cua  mccumcrk 
pcrfcda.Ecquoniamquam  diupcrfonadcuocacft  in  prx- 
fcnci  proiicic  m  donis  Dci.idco  lubclicur. 
1 3  Mcnfus.  pcr  quos  f Ignificancur  icx  dona  Spiritu?^  ian» 
di  q  ponuntur  TSxx^.u.ifiritusfipicntix^S-  intcllffinsJpiritHt 
fonftUi  &  furtitudinisjpiisfcientix^cr-  timoris  Dhi.  In  Hcli.vctiO 
nonhi-y^wp/criim^licacdixiplcmusiucxpoficioncliccrali'» 

t  MORA- 


Ruch. 


C  A  P.    llll. 

<!cevdU  ^  Chaldcus.Afccndicidporramcon- 
icfiiisScnatoium.&illicfcditcumfcnioribiis. 
•Ji  1  hcodorctus.  Tanta  crat  viri  virtus,  vc  ncc 
ad  nupcias ,  prxccr  legem  conuolarir,fed  cumi 
de 


C  A  P. 


ifue- 


o;  aimo 

•e  <|ui 

.n 


DpqUUJ 
iirpro 
ui  :is  a- 

ta. 


^\* 


propuiquion 
macrmioniover- 
ba  tcceric.  Sunc 
auccm  digna  ad- 
iniracionc  cius 
qiioque  ad  cum 
vcrba.  Non  cnim 
primos  cum  eo 
fcrmones  contu- 
licdenupciis,  fcd 
dc  poffcffionc  a- 
grorum  eft  locii- 
cusj&cajc  Quo- 
niam  aucem  pro- 
pcer  macrimo- 
nium  ,  ille  quo- 
quc  prcediorum 
P  abnegauic  con— 
tradum,  conuc- 
nienccr  quidem 
Jcgi,  calccum  fol- 
uic,&ded!C;Booi. 
aucem  Ruch  vxo- 
remduxic.  Quod 
aucem  non  volu- 
pcaci  feruiens,  in- 
diixicin  animum 
vc  duccrec  vxo- 
rcm,  oftendunc 
quoquc  eius  ver- 
ba  laude   digna. 

Tcftes  vcs  hodie,  &  cxt.  Legcm  inquit,  non  cranfgrcdior, 
Moabicicam  duccns  muliercm,  (cd  iraplco  legcm  diui- 
nam,fludens  vcdefundli  non  excindacoferuccur  memoria. 
Qiiia  in  Virgmis  aluo  in  qua  apparerec  carncm  fumcbac . 
Dc  hac  porca  dicicur ;  Torta  hac  claufa.  erit ,  &  tion  aptrk- 
tur ,  &  rir  non  tranft.  per  eam  :  quia  Dominus  Deus  IfraelingreffHS 
eftper  em . 

b    DecU, 


Cap.   Ilfl.        302 

h  Deci.  QMia  Chriffus  ludaris  vidit  lcgem  confticucam 
tcoi  por:;l!Cer:&ad  fcdcc'inare  iuffic:  quiaeam  ad  difpenfa- 
cionis  fucE  myftciium  ccfii(ic>indum  inclinauic .  Alicer:vidiC 
propinquum  prcccerirecum  pra:curforis  fui  aduecun,quem 
more  humani.E  vica:  prupcrarc  c6fprxic,&:  ad  officiiim  pra:- 

curforis   miicri— 
IIII. 


1   temporili- 


l>iodm.ir  froph;t'.im  d''  inf^rmtiorc  Aii  fcriptam  . 

Scedit crgo  Booz ad  portam,& fedic.ibi.  Cum  ^ 
que  vidiilet   propinquum  pra:terire  de  quo 
priustrermo  habitus  ell,dixicad  eum  Decluia 

3  Tr:r  Gabriei?m,ll';!ice:  dtce;is:Ioiianne5  voc.ibittirnoinenei;is.  ' 

pauliipsr  &fedc  hic,tvdcans  cum  nomine  fuo 

a  Tin  te.Umonimii  fccundi  aduentus  f  li. 

quidiuertit&fedit.   rollensautem  Booz  de-  4 

j  f  Pat  es  ve.te  qui  dccaloguin  lcgis  fcruaucninr,  &  C!ui:h  mcaiBatioiiein  ibidem 
prelignatam  clTe  cojnouerunt . 

ccm  virds  defcniorib.ciuitatis,dixitad  eos,fcdetc  hic.Qulbusrefi- 
c  dentibuslocutusefladpropinquum.Partemagrifratrisnollris  Eli-  j 
mclech  vcndit  Noemi,qu?  reuerfa  eft  de  regione  Moabitide,tqaod  ^ 
audiretcvolui,  &cibidicerecoramcun6lis  fedentibus,  &:  maio- 
ribus  natu  de  populo  meo.  Si  vis  polfidcre  iure  propinquitatis,  eme 
&poflide.  Sinautemtdifphccttibihoc  ipfum,  indica  mihi,  vt 
fciam  quid  facerc  debeam.NuIlusenim  eitpropinquus  exccpto  te  7 
quipriorcs,&:mequifccundusfum.Atillerefpondit:  Egotagruni  g 
cmam.  CuidixitBooz.  Quandoemcrisagrumdemanulmulieris, 
Ruth  quoque  Moabicidcm  qux  vxor  dcfundi  Fuic,debes  accipere, 

i 


cordicercoLiercic 
c  Locutiis.  Con- 
uenicncci-  lcgifpc 
riris  parcem  agri 
Nocmi  ad  emen- 
dumobculiCjCum 
parccplebis,quc^ 
apparccciam  gra- 
cia  rcmanfic,  ad 
faluandum  magi- 
ilris  fynagoga:  o~ 
flendic,  vc  infir- 
niicaccm  fuam  a- 
gnofcercnc  ,  Sc 
quod  ipli  nequi- 
rcnc  vero  Medi- 
co  faciendum  c6- 
miccerenc,  vndc 
leprolis  dicicur; 
Ite  ojtendite  vos  fa- 
csrdotibiis.Sccam 
irec  miidaci  func , 
d  J^tfnfcites.  Si- 
gnificac  no  aliam 
poircfsionem  ple- 


E 

freuelare  Jlu- 

rcm  fumi  uo- 

lui.Heh, 

tiurcpropin- 

ijuitacis    non 

uispo.Titlcrc, 

Luc.i7.d 


vtfufcitesnomcntpropinquicuiinhxreditate  fua,  qui  rcfpondit.  \°^  tionlm^EcXliae 
Ccdoiuripropinquitatis.  Ncque  enim  poilcritatem  famili^  mea:  iz  in  coniu^iQ  Chri- 

fli,  qui  fulcicauit 
anciquLim  nome 
filij  Dei  quod  in  inicio  habucrunc  SanOii .  vndc ;  yidentes 
filij  Dei,  &c.  Ec  l.ucasdicic;  Adamtilium  Dn,  qucme- 
tiam  in  Ecclefia  gencium  per  graciam  Dci  fufcicauic  vn- 
dc :  Dedit  eisporeHatemfilios  Dei  fieri,  &c.  Hoc  nomcn  in  na- 
tionibus  lcgis  Decalogus  fufcicarc  non  pocuic .  Si  a'.icem 
hocad  lohanncm  Bapciflam  rcculeris,  inucnies  eum  ce- 
dcnccm  iuri  propinquitaciSj&:  diccntcm;  Ego  bap-l:^  in  aqm: 

^  medius 


tdcfua^ 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C  A   P.      IIII. 

AScendit.  Hic  vkirat)  defcribicur  copula  macrimonialis 
mccr  Booz,&:  Ruch  pcr  ccflioncm  propinquioris.Cuca 
quod  primo  cangicur  diAi  propinqui  cicacio,fecundo  vxoris 
accepcio, ibi,  .Atillema.na.  cercioprolisconccpcio.ibi,  in- 
grejjuscjue eH .  quarco  plebis congraculacio ,  ibi ,  Dixeruntque 
rnu.  Pnma  in  duas :  quia  primodefcnbicurcicacio  propin- 
quioris  .  fecundo  ccfsio  fui  luris,  ibi ,  Q^i  rcfpondit .  Circa 
primumdicicur. 

1  .Afcendit .  In  porca  cnim  ciuicacis  anciquicus  ccncbancur 
iudicia,vc  cico  &:  in  promf  .^  micuiq,  pacerec  locus  iufhcie. 
a  Etfe.  Tanqiiamiulex  principalis,fccundumHcb. qui 
dicuncipfum  fuiffe  Abcfan,  vcdidum  eft  fupra  i.c. 

3  Decli.  Vcinlocoiudicijrefpondeas. 

4  ToUens.  VcncgociumfierecfirmiLis. 

5  Tartem.  Vocac  cum  fracrem,co  quod  crac  de  cognaci©- 
uc fua,&  hic  modus  loqucndi frequcns eft  in  fcripcura. 

6  Vendit. Idcttyin  propofico vcndcndi,quia nonerac adhuc 
agcr  vcndicus,uc  paccc  per  fcquencia,  Hcb.aucem  non  habcc 
tcmpusprarfcns  in  modo  indicaciuo  vcrbi ,  fcd  pro  eo  vcun- 

tur 


tur  participio  prefcncis  cemporis  communicerdiceces,  ven- 
dcns  pro  vendic,&: aliquando  picccrico  verbi  in  modo indi- 
caciuo:vciniftoloco.  vel forcc iam  vendidciac  Ecquodds 
empcione  pcr  propinquumfubdicur,  inccUigendam  efl:dc 
redcmpcione  empcionis ,  qug  fpcdabac  ad  ius  propinqui,  vc 
h.ibecurLeuic.15.  Sciendum  cltauccm  hic,qaoJ  liccc  mu- 
licrcs  no  fuccedcrenc  in  hcrcdicaccm,camen  quia  vxor  polt 
maricumdefunctum!(incliberis.  remancbac,  ipfa  ccncbac 
parccmhjtcdicacisad  vican»,  &  illam  poccrac  vcndcrein- 
quacumcracfuiiuris.&:lic  dicicurhicquod  Noemi  eodem 
modo  venderc  volcbac  parrcm  agri .  Cyccra  pacenc  vfq;  ibi . 
7  T^llus.  NoncftincelligcndamquddnHllialij  eircncde 
confanguinicace  ilia,  cum  elfcnc  homines  magni ,  &:  poccn- 
tes,fed  quia  nulkis  crac  propinquior  iflis  duobus,  ncc  qui  ica 
habcrec  ius  in  dido  negocio. 

S     Ego  agrnm.  Bcne  volcbac  haberc  poITcffionem,  fcd  non 
vxorcm.camcn  vnum  eracannexum  akcri,idco  fubdicur. 
9     il^ando.  Et  paccc  licera. 

Q^i  n:  Hic  cunfcqucnccr  defcribicur  ccflio  iuris  cG  df . 

Cedoiuri.  Cuius  racio allcgacur,cum  dicicur. 

T^que.Q^cxponut  ali^Heb.de  poflcricace  egrefTura  dc 

Ruch, 


10 
1 1 

22 


MORALITER. 
t  »/f/ccnrfir.  hicdcfcribicurconiundioRiichcumBoozma 
trimonio,quodquidcmm.acrimoniumfa61:iim  fuicper  hoc 
qa  illc  qui  propinquioruidebacuradconcrahcdumcum  ip- 
fa  Ruth  ccfsic  lurc  propinqiucacis ,  &:  fic  Booz  accepic  ea  m 
vxorcm.per  Ruch  qusc  vides  incerprccac' ccclcfia  bn  lignifi- 
cacur,qu,c  cognitione  fidei,&:  graciae  illuminac',per  propin- 
quiorcm  auc  lolwnncs  Bapcil^a  p6c  inccUigi ,  qui  nacus  fuic 
antc  Chriflum  &:  prius  prcdicauit,  8c  non  folum  a  vulganb. 
nominib.fcd  ctiam  a  nocabilib.pcrfonis  Iud(jorum  Chnflus 
«e  crcdcbaif,  f  roptcr  q^uud  ds  Itrulalcm  metropoh  cmicacc 

mtfcruac 


mifcrunc  nuncios  folcnnes.f  faccrdoces,  &:  Leuicas  ad  inccr- 
rogandum  li  ipfecMac  Chnftus,&:  pcrconns  ecclcli.t  ipon- 
fus  lo.  I  .Ipfc  vtro  lohanncs  cellic  lun  propinquicacis ,  q lioJ 
f  ibi  crcdebacur  inei\e,diccns.l<[onfum  cgo  Cljnpus.  vc  ibidcm 
iif ,Ec  fimilicer, j.c.vbi  idcm replicauic,&:  adiunxic.  .^'i /^'tif^ 
^onfat)3,lponfus  cif.uhi  oftcndit  fc  116  eflc  fpopsii  ecclefi:s,led 
amicum  fponfi,&:  ficoftcnditmanifeltc  quodccclefiacrac 
referuanda  Chrifto  ficuc  fpon  la,&:  Chriftus  qui  per  Bouz  v.\ 
tclligicur,ficuc  diiflum  eft  fupra,  Ear,}  acceptt  fpdnfjm.  Pcr  hoc 
auccmquodex  gencratiohcjL5oazc.iKu.hdcdudau'  gcnca 
logiarcgal:s,cum  dicicur. 

Toni.z."  K    4 


303 


GIoflordi.&NicoIaideLyra.         304 


tatcmdcfpcxiCjnccob  impiccacccxhorruic,  ficir.ChnfJns 
ctiain  Ecclcliam  fufccpit,'.i.:  .ilicnigcnam .  &:  magnora; ri  la- 
boranccm  cgcl^acc  bonorri,fiio  conf  uxio  copulauic:  II  icli ^ 
nilipri«sreliquiilccpaicnccs,&:genccm,&:pacriani,nunqii5 
tali  tiiiffct  nobihtata  connubio :  ita  liccleiia  non  ance  ama- 

bilis  cfBcicurfpo- 


tSi»  propm- 

■■lU*  p>o|>iii- 
quicicc  niC3  , 
t|Uia  ri"!»  pof- 
lum  cllc  prO" 
pinq'.i'.if. 
fPofliJs 


dati  proptcr  intir- 
micacceuis.  intro 
duobo  vcro  mclio 
ris  Ipci  pcr  quam 

Eroximamus    ad 
)cum,  ficpcrlc- 


trhci 

nceni.  i.hone 
fle  viiui,  & 
fiftbe. 


^  mediiu  autem  -pfflru  m  fietit  <fum  vot  nefcitis :  cuius  nou  fnm  ii.fol. 
A  cor.caLeim,  Etalibi.  E^orionfumChri!ius:fedmi(fusfumanie 
eum,<iuihabctfp)>fam,fponfuse/i,  Ccditquoquc  lcx  cuangc- 
lio .  Lex  enim  fHbtntrauit^-pt abundaretdelicium,  ybi  autem  abun 
diititdelitlum,fuperabundaHit&sratia.  Rcprobatio  quidcm 
fic  pccdcntis  ma- 

deleredebeo.  Tulmeovterepriiiilegioi  quonielibenter  carere 

profitcor .  Hic  autcm  erat  mos  antiquitus  in  Ifrael  inter  pnipin- 

quos ,  vt  Ci  quando  alter  alteri  (uo  iuri  cedebat ,  vt eflct  firma  con- 

«  ceifio ,  foluebat  homo  caiceamentum  fuum ,  &  dabat  propinquo 
fuo :  hoc  erat  teftimonium  cefllonis  in  Ifracl  Dixit  ergo  propin- 
quofuoBooz:  t  Tolle  calceamentum.  Quodftatim(o!uitdepe- 

b  defuo.  AttillemaioribusnatUj&vniuerlopopulo.  Teftesvos, 
inquit ,  eftis  hodie ,  quod  poflederim  omnia  qux  fuerunt  Elime- 
lech ,  &Chelion ,  &  Mahalon ,  tradente  Noemi ,  &  Ruth  Moa- 
bitidem  vxorem  Mahalon  in  coniungium '.  fumpferim,  vt  fufcitem 
nomen  defundi  in  hxreditate  fua,  nc '-  vocabulum  eius  de  familia 
fua,ac  fratribus,&t  populo  deleatur .  Vosinquam  huiusr-eiteftes 

-  eftis.RefponJitomnispopuIusquieratinporta,  &  maiores  natu . 

^  Nosteftesiumus.FaciatDominushancmulieremqua:ingreditur 

i„,i?  fSarcm'hxr?-  ^  domum  tuam ficut  Kachel,  &Liam,quse  xdificauerunt  domum 

'"""'^  ditatcm  meam.  ^  lfrael,ivtfitexemp!um virtutisin  Ephrata,  &habeatceIebreno- 

Rcdimito  tu  tibi_,  g  meninBcthlehem.  FiatquedomustuaficutdomusPhares,quem 

cum  tibi  vxor  no  *  ^ 

fit  ;    quandoqui- 

dcm  rcdi  mcrc  non  poflTum  cgo . 

a    Solue.  Calccamcntumvclameneftmyftcriorum.  Lcx 

verddcpcdcfuocalceamentumfoluit ,  &Chnflo  dcdit, 

&quiafacramenta  pcr  magiltros  populi  manifcftarc  non 


D 


Pfal. 


Hom 


fum  Chriftum, 

Ccdo  iuri  propin- 
quitatis. 

4«CHALDAEVS 
Hoc  damno  non 
polfum  rcdimc- 
rc  mihi  ,  quum 
cnim  vxorcm  ha- 
bcam,mcn6dc- 
ccrctaliamfupcr- 
ducorc ,  quando- 
quidcm  concita- 
retur  ob  id  domi 


potuit,  fcd  ChrifJo  hoc  facicndum  rcfcruauit  .   loanncs 

cr^ononfibi,  fcd  Chrifto  calccamentuin  vendicauit,quia 

fofi  Chrifto  fponfam  compctcrc  inccUcxic ,  vnde  aic .  i^on 

fum  dignus  fnluere  corrigiam  calceatnenti  eius. 

b    Teiies.  Sic  Chriftus  cx  vtroquc  tcftamento  tcftcs  habcc 

fufficientcs,  quod  populum  gcntium  qucm  dccalogus  iam 

finitus  fpiritualitcr  foecundare  non  potuic  ,  ipfc  fcmin.e  vcr- 

bi  Dci  f^cundauic  omnia  poiTidcnSjqu^  priorcs,&  poftcrio- 

rcs  habucrunc  fandi. 

c    Etmaiores.  Ifido.  Dcccm  maiorum  nacu  bcncdidio  o- 

ftcnditinnominelcfu  omncs  gcnccs  clfc  bcnedicendas . 

^u^  loca  cnim  apud  Gneos  dcccm  fignificac ,  quac  in  nominc 

C  Icfuprimaliccracf^. 

d  Faciat  do.hanc.  imprccacur  profpcraccclcfisegcncium, 
vt  graciam  faccundicatis,quam  habuerunt  Ifraclitarum  pri- 
rniparcntes,  pcrcipiac. 

*  THEODORETVS.  Confirmaruntfeniorcsmatrimo 
nium  cum  bencdictionc,diccntes .  Detis  tibi  mulierem,&ca. 
Illud  auccm .  I^t  faciat  uirtutem  in  Ephrata,  prxdicic  parcum 
faliicarcm,  pcr  quem  Bcchiehcm  fatla  clt  cclcbris  inccr 
omncshomincs. 

Ilown.?.  In  ^  CHRYSOSTOM.EaquxinRuchfattafunc,confidcra 
noftri  hguram  fuilfc.Ha^c.n.cracalicnigena,  &:  incxcrcma 
dclapfa  pcnunam,fcd  vidcs  cam  Booz,  ncc  ob  iplius  paug- 

tatcm 


Mitth. 


lo,quaiTi  pnorcm 
conucrfationcm 
rciinquat  .  Pro- 
phcta  aic .   Obli' 

1  uijicre    populiinu 

2  tuuniy&c. 
4c  A  V  T  H  O  R  Miti 
opcris    imperfc. 

?  apud  Chryloflo. 
4  Boozpro  mcnco 
fux  fidci  Ruch  ac 
ccpitvxorcm,  vt  tAq 
cx  coniugio  tali  ^'1  I 
5a£lificaco  gcnus 
nafccrccur  rcga-  |-I"" 
le.  Nam  Booz  ic- 
niorconfticutus,  ^j, 
non  fibi  uxorcm 
J  acccpic,fcdDco, 
non  propccr  paf- 
^  fioncm  corporis 
fui,fcdproptcriu 
Iticiam  lcgis,  uc  £ 
fufcicarcc  fcmen 
proximo  fuo,noa 
magis  amorc  quam  rcligione  fcruentior ,  ^cace  fcncx :  m- 
ucnis  aiiccm  fidc. 

^  HIERONYMVS.  In  genealogia  Saluacoris  illa:  ponun- 
tur  mulicL-cs  qua-;  fcripcura  rcprchcndit.vt  qui  propcer  pec 
catorcs  vcncrac,de  p;l:6rib.nafcens,omnium pcccaca  dcle- 
rec. Vii  &  Ruch  Moabicis  ponitur,&:  Bcrbf  ibec  vxor  Vru-c. 
^  IDEM.  RuchalicnigcnaaNocmilacercnon  rcccfsic. 
Vidc,quanci  merici  iic  dcfcrcx  pra;iticufc  folaciuni.  Ex  cius 
fcminc  Chriftus  oricur. 
•jslOSEPHVS.  HajcquidemquajdcRuchgcfJa  funcex-  ly-t. 
planaui,  ofjcndcrevolcns  Dcipoccnciam,cuipofsibilccfl  '•" 
addignicacisculmencucherequofcunque  volucric,  &  ad 
qualc  pcrduxiccciam  Dauid,huiufmodi  orcum  iniciis. 
c    l{achtl.  Spccics  inccrn^ concemplacionis  habcns  inccr- 
nam  incclligcnciam  vcncacis .  Vnde,  Rachcl  bona  facic,  &: 
pulchra  fpccic,  quam  amac  omnis  pie  ftudiofus,  &:  propccr 
hancfcruicLaban.qiii  incerprecacurdcaIbacio,quam  com-  ^^^ 
paracgraci^  Dei  qui  dicic,  ii^odftfuerintpeccata  vofira  ficut 
Thanicumjtanquam  nix  dealbabuntur. 

f    Lia.  Adiohuiusvicxinquaviuimuslaboriofacftcxfi-  ^"'•* 
dc,&:  inccrca,quo  cxicu  pcrucniatad  vcilicaccm  corum  qui-  f 
bu sconfulcrc  volumus .  Ipfa cft  Eia prior  vxor  lacob ,  qua: 
infirmis  oculis  fuilic  mcmoracur. 

g  Thares^^c.  Qu^i  Gcncilispopuligraciatcnuic,  &inpar 
tu  firacrem  q ui  prior  marlum  cmifcrac pr^ccfiic .  Ifracl.n.ia 
opcrc  lcgis  prius  manum  cmifir,&:  ca  prophccaru ,  &:  ipiiiis 
Chrifti  cruorc  poUuca  rccraxi  c.Poftca  vcro  populus  gencm 


CoBl 

KUc 


Blc. 


^rupic,vt  ccnt primi  nouiffimi, <y  nouiffimiprimi.  Thamar  quo  M  m»^ 

^  quc 


NICOLAVS  DE   LYRA. 

Ruth,  fi  cam  .iccipcrct ,  coquod  fcribitur.  Dcutcrono. 
xxij.a.  Moabitides,  &  .Ammonttes  non  intrabuntin  Ecclefiam 
Dei in  tternum .  Scd  fi  iftc  hanc ciufam  allcgauit  falfum  di- 
xit ,  quia  iliapocna  non  cadic  fupcr  mulicrcs ,  ncc  pcr  con- 
fcqucns  fupcr  prolcm  carum  dc  viro  Ifraclita,  ficucibi- 
dcmdidlumfuic.  Ecidcoaliccr  cxponicur ,  vidcliccc  de 

i)roIcquamiamhabcbacdc  alia  vxorc,  quia  fl  acccpiflct 
Uich,  oporcuilTcc  cum  inccndcrc  cducacioni ,  &:  proui- 
floni  prolis  nafcicurcdc  ipfa,&:  pcr  confcqucns  minus  pof- 
fcc  intcndcrcprouilioni  prolis  lamhnbitcdcalia  ,  &:iftud 
Vocac  dciccioncm  fccundum  communcm  modum  loqucn 
di ,  quo  dicitur  dc  .nliquo  li  habeacaliquod  damnum  nota- 
bi  lc,dt  ftruftus  cft,  vcl  dclctus. 

f      Soliabat  homo  laUeamcnlum  fuum  ,    &  dabat  propinquo 
tr  C4Ctera.  r    r    ^     t 

>     tiomo ,  hoc  crat  fignum  quod  unus  fpoliabatur  iurr ,  &: 
>lccr  inucfticbacnr ,    dicitur  auccm  Deuccronom.  xxxv 
qnwU  n>ui4«  dcfuna»  folucbat  caltcamcnwm  iUud,&  fpuc 


bat  in  faciem  illius  nnlentis  fiifcitare  fc  ncn  dcfundi .  Sed 
hoccrat  quando  mulicr  conucnicbnt  eumcoramiudici- 
bus ,  &:  illc  rccufabat cam  accipere .  Sed  quando  alccr  pro- 
pinquusconucnicbaccum,  iicUcfuic  in  piopofico,  tunc 
ipfcmct  folucbat ,  idco  fubdit.  Dixitergo  Boo^^propin^uo, 
Cr  cxtera . 

3  .At  ille  maioribus  nat»,&  "pniuerfo populo.  Hic  confequcii- 
tcr  dcfcribicur  uxoris ucccpcio,  vbi  ad  maiorcm  folcnnita- 
tcm  Boozdixit. 

4  Tefies  vos ,  hoc  cnim  dixit  Booz  ad  maiorcm  ccrtitudi- 
ncm  fa£h. 

5  Faciat  Dominus  hanc  mulicrem  quie  ingreditur,  Qnia  filij  c.l- 
rum  facli  funt  capita  ii.tribuum  Hi-.ui  .  prcponitur  aiitcni 
Rachclipli  Lix,  liccc  cifcc  minor:  qiua  tuic  prima,  fc 
pnncipalis  vxor  ipfius  I.-icob,vchabccur  Gcncfis  xxix.quia 
in  illam  primo  conicaiit ,  licccaliafibi  frdudulcnccr  uip» 
pofitafucrit. 

6  Fiatejuedon,ustua,  Hoccxprcflltquiagcncalog^zatioip 
lius  D.-iuid  inchoatur a  Pharcs poftca  cum  dicitur ,  H^*  funt 
senciir  (*t, 

Tukt 


3oy 


Ruth. 


M  quc  commiitas,vcI  amaricudo  intcrprecarur.EccIcria  cnfm 
A  centium,&:  nomine,i<c  habitu  que  fuit  in  idololatria  f^da,&: 
'amara.in  p^nitentia  fit  dulcis,&  pulchra. 
a  yt  conciperet^  &  pareret .  Scmper  Ecclcfia  Spirituflandi 
muncre  tccundatur,  &:  alijsad  luccm  pcrpecuam  dcccdcn- 
tibus  ali)  fucce- 
denr,  vt  Chriftia- 
num  nomcn  in 
xternu  maneat , 
&,  mater  fandif- 


Cap.   IIII.        ^o^ 

Obcd  cnim  icruilis  interprctatur.  Ifai  f  in  Snlc  ficrificium 
vcl  inccfum:Dauid,manii  fortis,vcl  dcfiderabilis.Qiii  cnim 
iircnuc  Dco  fcruic  facrificiuin  illi  gratum ,  Sc  f-iauiTfimum 
tidoris  inccnfum  per  opcra  virtutum ,  &:  oracion  is  fiud  'um 
impendic.  Sicquc  roboracusfide,  &:  dcuocionedcfidera- 

biliscft,  Cc  Dco 


fiDfuU. 

D 


b 
c 

d 

c 


tquftedilijft 


.:b 


^. 


Tharnar  pepcrit  ludx,  de  fcminc  quod  tibi  dcderit domiinis  cx  hac 

a    ^QiiJa  ChviJlo  iunfla  Ecdelia  fj^iiitualcm  fobolem  ^eiierat.vmieiDcnec  ftenlis  pepeiit  plurimos^fic  •.lix  multos ha-. 
bebat  hhos  inlirmata  elt . 

puclla.  Tulit  itaqj  Booz  Ruth,&  accepit  vxorcm,  ingreflusq;  cfl:  ad 
fima  de  noua  pro  a  cam,&dedit illi  DominusjVt conciperet,&  parcret filium .  Dixe- 

gcnic,in  feneau-  ^  syiBgogam,.  . 

^  te  fua  confolacio-  runtquc  muHercs ad  Noemi:  Bcncdidlus  Dominus  qui  non  eft  paf- 
lus,  vt  dehceret  luccelior  ramilia:  tux,  6c  t  vocaretur  nomen  eius  m 
Ifrael ,  &  habeas  t  qui  confolctur  animam  tuam ,  &:  enutriat  fcne- 
d:utcm .  De  nuru  enim  tua  natus  ell t  qui  te  dihget ,  &  multo  ti- 
bi  mclior  eft  quam  fi  feptem  habcres  fihos .  Sufceptumquc  Noe- 
mi  pucrum  poiuit  in  finu  fuo ,  '6c  nutricis ,  ac  gerula:  officio  fungc- 
batur .  Vicmac  autem  t  muhcrcs  congratulantes  ci,  &  diccntes:  na- 
tus  eft  fihus  Noemi ,  vocauerunt  nomen  eius  Obed :  hic  eft  pater 

Ifai  patris  Dauid .  Hx  funt  eencrationes  Phares .  Phares  eenuit  Ef- 1  "f  l<;S's  'ntentio 
^^».v«.*  ...^wiw.*»  nr  -  A.  A  A  -ajiaji  aaChriltumtcn- ^„ 

cft  ,quxnuplic     ron,£lrongenuittAram,Aramgenmt  AmmaaabjAmmadabge-     dic,  quinatuseft  *^"'°'^*"* 
Chnfto  de  fyna-     nuit  NahaflbnjNahaflon  genuit  Salmon,Salmon  genuit  Booz, Booz  ^  dc  fcminc  Da- 

uid:  vc  illiusad-  Rora.i».» 

uecumprxdiccc, 
&:legisperfedio- 
ncmin  co  manifcftct.  Plnis  enim  legh  Chriflus  ad  iuUiriam 
omni  credenii.  Ancelcgcm  crgo  lacob  de  incarnatione  Chri- 
lli  ait ;  J^on  auferetur  fceptrum  de  luda ,  &  dux  dc  fctmore  eius  > 
donecveniattfuimittenduseU.  AdDauidaucem,  quia  Chri-  F 
ftus  de  fcmine  luda ,  diutum  efl :  Defrudu  veniris  lui  ponant 
fuper  fedem  tuam.  Pacec  ergo  cciam  prophccarum,&:  pacriar- 
charum  oraculum  pcrcinerc  ad  difpenfacioncm  Domim 
NoftrilcfuChrifti. 


nem  habcac.  Dc 
jret  cedencibus  quo- 
ntf»  que  Pacriarchis, 
?'""'  ic  Prophccis  fuc- 
^''fil  cefTcrunc  Euan- 
oitad  geliftaj,&  Apo- 

Uoli .  vnde  :  Tro 
♦'       patribus    tu.    nati 

funt  tibifilij. 

b   De  nuru  tnim . 

Nurus  fynagogjc 

Gencilis  Ecclefia 


piaccc . 

c  Ficina.  Ccelo- 

rum  vircuces  qui 
^  gaudenc  in  fccun 
^  dicacc  Ecclclia: , 

3  &:  vocanc  nomea 

4  cius  Obed ,  idcft, 
fcruicns  ,  quem 
fuperno  regi  fe- 

5  cum  feruircdcfi- 

6  dcranc. 
f  Hxfunt.  Decem 
func  gcneracio— 
ncs  filii  luda:  vf- 
que  ad  Dauid  .  , 

Vnd.cognofcis,L7on?c«:2 
quia  totius  diui-  Bomen 


fahcerp«  k|a    genuitObed,tObcdgcnuitIfai,IfaigenuitDauidregem. 

gignere  non  po- 

luit  pcr  prophetia;  myftcrium  fufccptum  fub  velaminc  fi- 
guratum  portabat  occuItum,&:  nutricis  fiingebatur  ofBcio, 
quia  Matris  carebat  priuilcgio . 

c  MuUotibimeliorem.  Mulcicudincmfcilicetcoruqui  invc- 
tcri  ceftameco  legis  dodrinS  nucriebanc ,  g..f.no  crcdideruc 
Xerbu  Diii,  &:  immolaucrut  filios  fuos,  &  filias  fuas  dxmo- 
niis,&  candc  Chriftu  occiderunc,&:  Apoftolos  jpfecuti  funt. 
d  EtHutricis.  Spintualis  profapia  gcnerationisdcmoftratur. 

Obcd 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

1  Tulit  itaijite  Boo7^I{uth  .  Vidctur  quod  feceric  concra  in- 
hibitioncm  Domini  de  ducendisalicnigcnis  mulicribus,vc 
habetur  Dcutcr.y.Diccndum  quod  illa  inhibitio  fuit  fatla, 
ne  per  vxores  alicnigenas  filij  Ilracl  trahercntur  ad  idolola- 
triam.  Ifta  autcm  Kuth  iam  crat  conuerfa  ad  fidem,&:  cul- 
tum  vnius  Dei,&:  pcr  bonam  vicam  in  hoc  firmaca,vc  paccc 
ex  pra:diilis,  propter  quod  dida  inhibicio  non  habcbac  hic 
locum.  Sed  Mahalon,  &c  Chelion  non  vidcncur  cxcufari  a 
didacranfgrcffionc,  quiacepcrunc  vxores  Moabitidas,  an- 
tcquamcficnc  conucrfxad  fidem,  &:culcum  vnius  Dci, 
quod  videcur  cx  hoc ,  quod  Orpha  rcdiic  ad  Deos  fuos ,  vc 
didum  fuic ,  fupra  i .  cap.  Sc  pcr  hoc  quod  Nocmi  fuadebac 
ipfiRuchfimiliccrrcucrci,  quodnon  feciffec  fi  ancc  con- 
Hcrfa  fuiffet ,  quia  non  fuafiUec  ci  apoftacarc  a  fidc  ,•  &C  culcu 
vnius  Dei  vcri . 

a^  In^ref.  Hic  confcqucntcr  dcfcribicur  prolis  conccptio, 
cum  dicicur . 


Et 


3  Etde.illi.  Vnde  vidccurquod  non  folum  vircutenacu- 
rx,  fedcumhoc  gracianacuramiuuance,  eo  quodicacito 
concepic  dehomine  iam  fenc.  Ec  hoc  fuic  conceffum  a. 
Domino,  quiaBoozacceperacRuchex  fracerna  charicacc 
ad  fufcicandum  femen  defi-indi  in  fua  h5redicace,&:  ex  obc- 
diencialcgis.quxad  hoc  inducicDeuccr.zj. 

4  Dixe.  Hic  confequencer  ponirur  plebis  ccngrarulacio , 
tc  graciarum  adliio,  cum  dicicur ,  Bencditius  Dominu5,&c. 

5  Et  vo.  no.  eius .  Quia  filius  fic  nacus  dicebacur  filius  dc- 
funifli,  licec  alionomincvocarecur,  ficuc  ifte  vocacus  efl 
Obed,  non  Elimelech,  auc  iMahalon . 

6  Et  multo  iibi  me.  Hyperbolica  cft  locucio  ad  congaudcn- 
dum  ipfi Noemi ,  velquia mclius erac  ci  habcrc  vnum  ne- 
potemdcpacrcdiuice,  &pocencc,  quamfcpccm  filiosdc 
pacre  paupcrc ,  qualisfuic  Elimelech,  in  fine,  vc  didum 
luit  fupra  i.cap.Cxcerapacanc  vfque  ibi. 

7  SaimongeHuit.  TrcsfueruncBooz  fibi  fuccedcnces  hic 
comprchenff  fub  vno  nomine,ficucdi(:ium  cft  fupra  s.cap. 


MORALITER. 

t    fiic  ejlfgur  Jf*ii&c.  Signifieatum  fuit,  qudd  illi  qui  per 

&4em 


fidem  generantur  cx  Chrifto,&:  Ecclcfia,  &:  non  alii  in  cce- 
lcfti  gloria  funt  regnaturi .  Quod  nobis  concedac  ilk ,  qui 
•Al»cnadiAiKinfxcukf(^culoruiQ.  Araen.. 


*|)amiiui4 


307 


Hierbnymi  in  Libros  Rcgi 

P    R    AE    F    A    T    I    O- 


308 


I^inti  CJ*  duas  literas  ejfe  apud  HebrAOS,  Syrorum  quoque  lingua  ^Chal-  A 
d&orum  teftaturyque  HebrAA  magna  ex  parte  confims  eft .  Nam  ^  ip/l 
ijtffinttduo  elcmenta  habent^codem  fono,fcddiuerfs  charaderibm,  Sama 
ritani  etiampcntateuchum  Mojftotidem  littru  fcriptitant  ifiguris  tan- 
ti^m^  apicibtis  difcrepantes.Certumq^  eft  Efdramfcribamfgisq^  doclO' 
J2  rem.pod  captam  lerofolymam^  inftaurationem  templtfub  Zorobabda- 
Itas  Itteras  repertjfe,cfutbm  nunc  vtimur:ciim  adtUnd  vfq-,  tempm.vjdem  Samaritanoru,  ^ 
JHebr^orum  chara^leresfuerint.InUbroquoq;  Numerorumh<;ceademfupputatio,fub  Leui- 
tarurn^ac  facerdotum  cenfu  myftice  oftendttur.Et  nomen  Domini tetragrammaton tn  quibuf  g 
dam  (jrecis  voluminibus  'vfq-,  hodte  antiquis  Itteris  expreffum  inuenimus.Sed  ^Pfalmi  s  6. 
(f  j/o.^  1 11.^  I  iS.(f  j ^^.  quanquam  diucrfo  fcrtbantur  metro :  tamen  etufdem nu^ 
fneri  texuntur  alphabeto.Et  leremt^  lamentattones,^  orattoeius.  Salomonis  quoqueinfine 
jProuerbia,ab  eo  loco  in  quo  ait:  Mulieremfortem  quis  inueniet?ijfdem  alphabetis^uelincifio^ 
nibmfupputantur.Porro quinq,  ItterA  duplices apudHebr^osfiint:  Caph,  MemiNunjPhe, 
Sade.  Aliterenimfcrtbuntur,perhasprinctpiamedietatesq^  verborum,aliterfines.Vnde  Cf 
^uinque  aplerifq-,  duplices  Itbri  cftimantur,Samuel,  Malachim,Dibrehatamtm,Efdras,  le- 
remias, cum  Ktnoth, tdefi, lamentationibus fuis .  Quo modo  igitur njigintidtio  elementafunt  ^ 
fer  quAfcribtmns  Hebraice  omne  quodloquimur,  ^  eorum  initijs  ^jox  humana  comprehendi 
tur.tta  vigintiduo  'volumina  ftipputantur:  quibti^  quafi  Itteris^'  exordijs  in  Dei  do6irina,te~ 
nera  adhuc  (5*  laBsns  <viri  iufti  eruditur  infantia.  Primus  apudeos  liber  vocatur  Bereftty  que 
nos  Genefim  dictmus.  Secundus  EUefemoth,  qut  Exodus  appellatur.  T^erttus  Vaicra,  idefl, 
JLeuiticus.  Quartus  Vaiedabber, quem Ntimeros  vocamus.  Quintus Elle haddebarim, qui 
Deuteronomtum  pr/inotatur.H  t  quinquefunt  libri  Aloyfi:quos  proprie  T horath^id  eftjegem 
fippeUant.SecundumprGphetarumordinemfaciunt^^tncipiuntablefufilioNauejquiapud 
€0S  lehofua  'Ben  Nun  dtcitur :  Deinde fubtexunt  Sophtim,ideft,  ludicum  libru,  ^  in  eunclcm 
fompingunt  Ruth.quia  in  diebpt^  ludicumfada  eitis  narratur  hiftoria.  Tertitufequitur  Sa~  ^ ' 
^usl,quem  nos  Kcgnorum  primum,^ fcudii  dicimus.Quartas  Melachimtideft,  Regu,qHi 


E 


populi, qui tribubtts  duodecim  continetur.  Quintti4 eft  Ifatas. Sexttis leremias  Septimus  E%e^ 
(hiel.  Ociauus  liber  duodecimprophetaru,qui  apudiUos  vocatur  Thereafar .  TerttHS  ordo  , 
hagiographapoftfidet.Et  primtis  Itber  inciptt  ab  lob.  Secundus  a  Dauid^qu^e  quinq-,  incifioni- 
hus,  ^  vno  Pfalmoru  volumins  comprehendut.T  ertius  efi  Salomon,  tres  libros  habens.  Pro^ 
nerbia  qu&  illtparabolasJdeftjMislcappellat.Quartus  Ecclefiaftenjideft,  Coheleth.Quin- 
ttis  Canticti  Canttcorum  qtietitulo  Sir  hafirimprs.notat.SextPis  eft  Daniel.Septimus  Dtbre 
haiamim,id  eft,verba  dteru,quodfignificantius  chronicon  totius  diuin^  hiftori^pojfumus  ap^ 
fellare:qui  libtr  apudnos  P aralipomenon primus ,  ^fecundus  infcrtbitur.  O^auus  Efdras, 
qui  ^  ipfefimiliter  apudCjr^cos,  (f  Latinos  in  duos  Itbros  dtuifus  eft.Nonus  EUhcr.  Atque 
itafiuntpariterveterislegisltbrtvtgintiduojdeftiMoyfiquinqiie,^prophetarHocio,hagio^ 
graphoru  nouejQjianqua  nonnuUt  Rtith^^"  Kinoth  tnter  hagtographafcriptitet,  ©"'  hos  Itbros 
infuoputet  numerofupputados,acper  hoc  ejfeprifeg  legis  libros  vtgintiquatuor  quos  fub  nume 
ro  vigtnti  quatuorfcntoru  Apocalypfis  loanis  inducit,adorates  agnu,^  coronas  fiias  J>ftra- 
t,is vultibus  offcretes:  Hanttbus  cora  quatucr animalibus  oculatis ante  &*  retro,idcft,tnpr^te  F 
ritu,^  infuiurti  re(pici€tibus0  indcfefta  voceclamattbus,  San6ius,fanciusfandus  *  Deus 
omntpot~es,  qut  erat,  ^  qui  eft,  ^  qui  v~eturus  efi.  Htc  prologusfcripturaru,  quafigaleatuprin 
(ipiu,o%btis  libris  quos  de  Hebr^o  verttmus  in  Latinu  conuentre  pot:vt  fctre  valeamus  quic- 
quidextra  hos,inter  apocrypha  ejfe ponendum.  Igitur  Sapietta  quA  vulgo  Salomonis  tnfcrtbi- 
(ur,^  hfiifiHj  Strach  libsr,  ^  ludtth,^  Tobtas,^  Paftor  nofunt  tn  canone.\Machab(^o- 
rhprimn  /thH  Hek^icii  reperi.S^c^dt^s  Grgctts  efiiquodexi^fa  quoque  phrafi  jpbari  potefi. 


305) 


Prolog.  in  Lib.Rcgum. 


310 


OjiJ!.  cti itafe habeant.ohfecro te leBcr, ne laboremmeti reprehenfionem  exiflimes antiquorum.  I> 

tt. 


crebrtiis  vertendoy  ^  emendandofolicititis^  ^  dtdictmtis,  ^  tenemtis.nojirtm  efl.  Et  cum  in- 
tellexerts quod a-nteanefciehas mel intcr^retem me exiflimatofi  qratus es ,  vel parabhraftenfi 
tngrattis,  quanquam  mihi  omnino  confcitis  non/im,  mtuajfe  me  ^quippja  de  Hehraica  ueritate. 
Certefii  incredtdus  es^  lege  Grecos  codices,  ^.  Latinos,  Cf  confir  cum  his  opufculis,  qud  nuper 
emendauimusj^  ^vbicunq-,  difirepare interfivideris ,  interroga  quemlibet  HebrAorum,  cui 
magis  accommodare  debeas fidem^^ fii  noslra  firmauerityptm  qtiodetim  non  exifltmes  conie- 
dorem,vt  in  eodem  loco  mecum  fiimiliter  diuinarit.Sed^  ^osfamulas  C  hriftirogo,quA  Do^ 
mini  dificumbentispretiofiijfiimafidei  myrrha  vngitis  caput-.quc  nequaquam  S  aluator~e  qui^ri^ 
tts  infieptdchro,qtitbus  tam  adpatreChriftus  afcenditi^t  contra  latrantes  canes,  q  aduerfiury^ 
me  rabido  ore  deficuitmt,  ^  circumeunt  ciuitatem,  atq-,  in  eofie  doBos  arbttranturfi  alijs  detra 
hantioratiotium  ueftrarum cljpeos  opponatis.  ^gofictens  humilttatem  meam>illtusfiemperfin- 
tenti^  recordabor:\Dixifuftodiam  uias  meas,^t  non  delinquam  in  Itnma  mea.  Pofiui  ori  meo 
cuftodiam,  cu  confifteret  aduerfum  mepeccator.  Obmuttii,  ^  humiliattis  fum,  ^  ftlui  a  bonis. 


in 
m. 

lU- 

lib. 
lib. 


B 


Ijviu 

c 


I  IIUS 


GLOSSA  ORDINARIA. 

4«  Thcodorcc  Fucrunc  plurimiprophccx,  quorum  vnuf- 
quircjuc  conilieucr.ic  icribcrc  quxcunquc  concingcbac  ficri 
fuo  ccmporclam  vcro  primus  Rcp;um,&  apud  Hcbr.ros,(5i: 
apucl  Syros.nominacur  Prophccia  S.imuclis. 
^  GrcgoriusPapd.  C^iahiftoriaRcgumeofpiriLUCondi- 
ta  cft,quo  &  ca:ccra  fcripc.ur.c  fandtc  volumina.no  dcbec  crc 
di  cis  c(ic  minor  facramencis,g.bus  non  cfl  infcrior  ciculo  au 
thoricacis  .  Eccnim  hic  hbcr  primus,-S<:  lecfidus  ciufdc  h:ih>- 
ric  ad  hoc^^phccc  Samuch  adfcribicur,vccx  Auchoris  ciculo 
fericiacur  hilxoria  qua  fcribicno  ta  hiftoria.quam  propliccia. 
•Jc  Hicronym.  Miicram qucdam  vwV  vtjcuvi^uxrm  in  prophc- 
tas  hwEto  pacri  Domnioni,  Samnclcm  quoq;  & Malacliim, 
ideli,quacuor  Rcgum  libros.Qux  fl  Icgcrc  volueris.proba- 
bis  qunncx  difficulcacis  hc  diuinam  icripcuram  incclligcrc. 
■J«  Ilidor.  Samucl  Prophcta ab  incunabulis  Domino;confc- 
cracus,lcduiusin  miniltcrio,ingcccprinccps,  in  ccmplo  va- 
tcs.Cuius  verbo  obccmpcraucrunc  ccli.occurrcrunc  nubiia, 
cfliifi  liinc  imbrcs  .  Hic  tciumphacor  cx  hofiibus,  admcorii 
lapidcm  poiuic:hic  primus  principcs  in  rcgno  vnxic.  Scpul- 
tus  ci\  in  uiculo  luo  Ramatha,qu.c  cfi  lccus  Bcchlchcm. 
4«  Achanaf.  Rcgumnomm.antur ifiilibri,  obidquodRc- 
gum  cum  luda.cum  Ifracl  iacta,  ^  annos  concincnt.  Digc- 
lla lunc auccm primo iibro ilta.  Mors Hcli , ac filiorumip- 

lius. 


PRAEFATIVN.CVLA  NICOL.  DE  LYRA. 

P':rmeYegts  regn.  Proucrb.S.b.Sicucdidum  fiiic  in  princi- 
piolib.Iudicum  populus  Ilracl  poft  ingrciiiim  ccrf;cpro- 
iiiiliioHishabuiccriplicem  modum  gubcrnacionis.  quia  pri- 
nio  f uic  gubcrnacus  pcr  ludiccs  v  fque  .ad  Saulcm.  Sccundo 
pcrrcgcsaSauIe  vfqucadcaptuiicaccm  Ijabylonicam  .  tcr- 
tio  per  Pontificcs  a  rcdicu  dioia:  capciu!tjcis,'&:  cina .  De  gu- 
bcrnationcauccmpopuli  i'ubiudicibus,.vcl  pociusdc  Dco 
populum  gubcrnance  pcr  ludiccs  actum  ci\  in  hbro  ludicu  ; 
iicutdiciumfuicibidcm.  Eccodcm  modo  inlibris  Rcgum, 
&  Para]:p.agiciirdc Dco gubernancc popukmi  pcr  regcs.&: 
li; )C  cfi  quod  dicicur  in  vcrbo,prc^!iunipto  ;  Ver  me  reges  re- 
^nant.  Iii  (juo  qiiidcm vcrbo priiiio  caiigitur huius gubcrna- 
tionisrcc\drprincip.iliscumdicitur ;  Vermc.  quiavcrbum 
prof 'olitum  dicicur  \n  pcrfona  llipiencic  incrc.itc .  quc  Dcus 
cft .  Secuudo cingitur  rcctor  miiiiltcrialis, cumdiciciir  ;  /(c- 
gei  m  plurali .  quia  iub  vno  rcdorc  primo  qui  IX'us cit ,  lunc 
inulci  rcgcs  gcncns  humani.Circa  primum  lcicndum,  quod 
licuc  dicitur  in  lib.de  caulis  propolitione  prima;prima  caula 
plus  mfluic  in  caufatum,qu.im  caufa  fccunda  ;  &:  idco  Dcus 
tjui  cft  priinus ,  S)C  vniuerfalis  rcctor  totius crcatunc  plus  ia- 
ticaJ  gubcrnauoncm  tuiuslibctcomaiunicatis,  quam  om- 


fius.  NatiuitasSamucIis,  S^  quomodo  populus  Rcgem  fi- 
b\  pccicricacquc  Samucl  ilhs  Saalcm  dcdcric.Qui  ubrman- 
dacum  Dei craigrciiiis  d^,ab}acum  cft  rcgnum  a itirpc cius, 
&c  Dauid  in  iplius  locuni  uncius .  Pra:ccrca  ,comniCiTiora- 
tur  quomodo  per  Dauid  Goliath  iic  occiilis,  Saul  ucro  inui- 
dia  percicus'  D.iuidem  pcc fccucus ,  camen  feruacus ,  ^!^  Saul 
tandcm  bcllo  intercmpcus  occubueric 

i^rimumlibrum  Rcgum  icripiic  Samucl  ufquc  ad  mor- 
ccni  fuam:Dcindc  Dauid,poft  Salomon:candcm  prophec^j. 

Viginciduelicercapud  Hcbrcos  rcperiuncur:  iocundum 


Bcd.i,&ir;jo. 


rusiu  i.Rcg. 


Oirg.hom.de 
Helcan.i. 


quarum  numcrum  apud  eos  uigmci  duo  uolumina  fuppuca 
tur :  inter  que  libcr  Rcgum  poit  ludicum  in  ordinc  liabctur 
tcrtius.  Bcnc  poit  ludicum  ponitur  Rcgum:quoniam  nunc 
funtprxMliles  Lcclciix' :  poltmodum  rcgnum,  fcu  quiapcc- 
ccdcciudicium,fequcruricmpiccrnumimperium. 
Hekbana.  Hicro. Policiiio Dci inccrprecacur.qui animi vir- 
tucc  vir dicicur :  &:  vnus  non  mobilis ,  non  vagabundus :  icd 
firmiis,&:  inconfafus.  O.mncs  cciam  compcccnccr  vnus  di-  lUblwniis 
cuntur ,  vnam  iapicnciam  hibcnccs :  qui  vnum  IclUm  Chri-  ^<5'»-  '"Imnc 
'Iturn  caniiccntur:vnofpiricuDci  rcplcncui.vndc;0  ««cjfltt/-  ^"^'""-     . 
deinci4rrunt:jrd  vnitsaccipnbrauium.  Viuilquilquciniipiccium   p 
non cft  vnus ,  Icd  mulci,.  vnde;  Infipiens (icut LunamutatHr .  Pul.jai. 
Vnus  auccm  dicicur  Dcus,_non  numcro,  fcd  quia  nunquam 
mucacur. Vndc.  Tu  autcm idem  ipfe  es^  &  anni  tui  n ■•.'j  d.'ficie>,c. 

"  CAP. 


nesali),  imolincipfo  ali)  nihil  poffunc  faccrc propccr  quoci 
dc  i })io  d icicu r  Sapicn . 8 . a .  .Atii/igit  a  fln e  vf/ue  ad  finem  firtiter^ 
crdifponit  omrnafiiauiter:!<c  idco  m  pcribna  ipiius  dicicurPro^ 
ucrb.8.  b.  Termepoicntcs  impcra)it ,  &'l'gnin  conditoresiiifla  der- 
cernuHt .  Circa  lccundumconiidcrandum,qu6dIicccDc'us 
omnia  gulx-rnarc  pofsic&  rcgcrcpcr  iciprum^camcnadco- 
fcruandiim  pulchricudincmuniucrli  quc  coalilticinordi- 
nc  parcium  ad  iiuiiccm ,  &■:  .id  Dcum ,  licuc ad  primum du- 
ccm  ;  inieriora  rcgit  per  mcdi a,  vc  corporalcmcrcacm a  pcr 
fpiricualcm  ;  (?c  codcm  modo  uulgarcs  liomincs  pcr  rcgcs . 
Scicnduincimcnqubdinpopulo  Hracl  aliqui  fuerucrcgcs 
cx  diuinapcrmilsionead  malumpopuh  iubicwti;  de  quibus 
dicic  Dominus  Olcc  8.a.  Ipfi  rcgnaiienint^  ct"  non  ex mr.  Alkiui 
auccm  tiicriuic  exdiuinaordinacioncad  iionum  populilu- 
bicdi.fccundum  quod  dicir  2. Paralip.  i }.  7yv)«  ignoratis^nubi 
Dominits  Dcus  Ifraeldcdcrit  rcgnmn  Dauid  f.ipcr  ifraiflin  fcmpirer- 
7ium ,  &c.  De  iftis  auccm  cribus ,  vidchccc  dc  Deo  principa- 
litcr  populum  Ifracl  regcntc ,  &:  dc  bonis  rcgiiuis  cx  diuina 
ordinacionc  inlticucisad  populi  promocioncni-,  &  dcmilis 
permifsis  a  Dco  regnarc  in  populi  dclinqucncis  i)a'nam,lc- 
cundum  quud  ciiciiur  Ofcc  i  ? .c.  Dabo  tibi  rcgem  infurorc  i/jco^ 

tuitatunu  Ubris  i<.cijum,<5<:  i^arahp.uc  paccbic  pcrfc-qticdy. 


3ii 


GIoLordi.&  Nicolai  deLyra. 


312 


0  a     J{amathaim  Sophim  de  monte ,  &c.  Gngcn.  Siiic  Arma- 

A  thaim ,  quod  in  alijs  Codicibus  habccur .  :ilcicudo  corum  m- 

Homil.  dc B-  tcrprccacur.Sophi in.fpccula.vcl  fcopulus.Ephraim.frufti fi- 

""■  cacio,  InmonccEphraim,&:inJlamachaimSophimhabi- 

MlTc  dicicur,  in  alca ,  lciliccc ,  conccmplacionc  vircucum ,  vc 

a  nullis  fubiaccncibus ,  &  cir- 

cumlacrancibus  viciorum  co 

giracionibus ,  mcncis  cius  1"U' 

blimicas  dcijccrccur,  vcl  vni- 

tas  lcindcrccur.  Idco  non  dc 

vallibus ,  vd  dc  campis ,  fcd 

dc  monce  Ephraim  ,  idcft, 

trugifcro  cffc  dicitur ,  in  quo 

nobilicas  omnium  vircucum 

fruchficarc  dignofcicur. 
B       Origcn.  Hic  habuic  diias 

vxorcs ,  quarum  nobilior  ,id 
cft,  Annafleriliscrac ,  ficuc 

Sara  nobilior  vxor  Abrahx. 
Sccunda  vcrc^ ,  id  c{\ ,  Phc- 
jicnna,  fuic  foccunda,  ficuc 
Agar  Acgypcia.  Elcana  cr- 
gocft  pofleflio  Dci,  primmn 
de  fecunda  vxorc  paccr  ctti- 
citur:quia  vuluam  Ann^  con 
clufcrac  Dcus.,  quam  poflca 
rpcruic.  Phcncnnainccrprc- 
tacur  conuerfio  ,  Anna  gra- 
lia .  Qw  vuk  crgo  cHe  pollcf- 
lio  Dci,has  duas  habcic  vxo- 
rcs ,  &  primam  nobiliorcm , 
JEphef.j.a    Jd  cft ,  graciani .  Ha?c  cnim 

pnmo  per  fidcm  coniungicur  homini :  vnde,  Gratia  Dei 
Jaluaiieuis  per  jidcm.  Dcmde  iungacur  Phencnn:^,  idcft, 
conuerfioni ,  quia  poft  graciam  iidei  fequicur  cmendario 
morum .  Phcncnna  prima  filios  generac ,  quia  primos  fhi- 
^us per  conuerfioncm  profcnmLis.  Nili  cnim  a malo con- 
ucrcamurde  Anna  pacres  non  efficimur.  Phcnennx  filij 
nonadfifluncalcari,  noncamcninanesfiunc:  quiadcfacn- 
C  ficijs  diuiiiis  edunc.  <^i  crgo  conuercicur  a  peccaco  de 
conucrfione  generacoperaiuftici^e.  &  poflca  excicaca  An- 
na,  idcft,  anima  zclo  bono  orac,  vchabe.icfiiipsqui.id- 
""  .   -    —  •  C^i  cmm  Dco  vacac , 


&  legcm  cius  mediMcur  dic,  ac  noiftc,  filiu^  cft  gra- 
tia: .  Hinc in  F.uangclio :  Marcha fara2,iccirca  ficqucns  mi- 
niftcrium ,  cxplcns  opera  iu'iici;e ,  &i  quuli  Hlios  coiiucrfio- 
nis gcncr.-ic.  Mariafcdcns fecus  pcdes Domini  audic  ver- 
bumillius,  &: 


D 

Lucj 


%».-. 


LIBER  PRIMVS 

S  A  M  V  E  L  I  S> 

QJ^EM    NOS 

PRIMVM  REGVM 

D   I   C   I   M  V   S. 
C    A    P.      I. 


prai, 


a    f  Virmteanimi. 
I>  T  Noii  vagibiindiis.iionraobili». 
c  1  (.{uodiiiteijiretatut  altiiudoeorum. 

V I T  VI r  vnus  de  Rama- 


a  t  Spccula,  vel  lcupulus. 
b  5^Nondc  vall:bus,noiide  cauifis» 
iion  dc  collibus. 
,  f  Dea.titu.liiie  virtutum. 


opcimam  paivc=ii  clcgic,  C!c  gcnemcfilium 
graciic,  qui  dicic :  Mihi  antem 
udhxreic  Dto  b-jrtHm  eit .  An- 
na  gcncrac  filiC:  Samueicm , 
dcquo  Jicicur:  Et  Sj^nu  liti-  Ibii 
ter  coi  <jui  i/iuocant  nom<n  cins . 
qui  dicicur:  vbi  ipfc  Dcu";. 
vbi  cnim  fpiricus  graci.c ,  ibi 
D.. us .  Niii  cnim  pr.rccdaiic 
tipcra  conuerfionis,non  pol- 
fumus  gcncr.uc,  dona  Spi- 
riEuflandi.  Hanc fobok m  ex  „ 
imicacionc  Anna:,  ficuc  6c  ip- 
fa  orcnuis . 

Rabban.   Prius  hiftorica;  Con 
prophecix  gencracio  diccn-  huu, 
da.-  dcindc  concinuanda  al-  ^^'i 
lcgoria.EIcana  pacer  Samuc- 
lis  luic  de  ftirpc  Lcui,  fcd 
non  dc  gencracionc  Aaron 
ficcrdocis.  Tuic  cnim  fecun- 
dum  Paralipomenon  filius  jPj 
-       tlcJ 


thaim  Sdphim  de  montc 

'catio 


a  ^  Fruftilicatio. 

Ephraim ,  &  nomen  cius 


Jiftanc  Deo,  idcft,  filios  gracire 


flcroboam,  filij  Eliu,  filij 
Thohu:  fili)  Suph,  filii  lii- 
canXjfilij  Maach  ,  fihj  Ama- 
fai,  filijEIcanx*:  fiiij  lohcl, 
filijAzarix,  fihjSophoniar, 
filijThaac,  filij  Alir,  fihjA- 
bialhph ,  filij  Corc ,  filij  Ifa.-jr ,  filij  Caach ,  filij  Leui ,  fili)  l(-> 
mcl .  Maccr  quoqus  eius  de  cribu  luda  monftracur  ex  hoc, 
quod  Ephraca-us  vocacur  ab  Ephraca  vxorc  Caleb,  qua:  fuit 
de cribu  luda ;  nonabEphraim.  licuc Dauid  filius  viri  E- 
phraca:!  dicicur ,  id  eft ,  Ifai ,  qui  non  dc  Ephraim  ,  fed  luda 
fuic .  Hic  incer  mcdiosciucs  forcis  Ephrcm  exiftens,  Rha- 
machaim  Sophim,  Ciuicacemhabicabac,  quigeftinrcgio- 
neThanicica,  iuxca  Diofpolim:  vnde  fuic  lofeph,  quiin 
Euangclioab  Arimachia  ciie  dicicur .  Habuic  auccm  duas 
vxores,Annam,&:  Phcncnnam.Conueniencer  quoq;  Anne 
ftcrilicas  memoracur ,  cuius  partus  Cclebrior  crac .  Sicur  Sa- 

'^  ra 


ittd 


Pitillw. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

FrjfTJr.  Circa  maceri.im  iftius  libri,  &  Paralipomcnon 
fic  procedicur.  Qiiia  primo  defcnbicur  populi  Ifrael 
lerreges  gubernacio.  fccundo  huius  gubcrnaCionis  qu^j- 
*iam  rccapicuLitio  :  &fupplecio  in  libns  Paralipomenon  . 
Trimainduas:  quia  primo  agicur  de  Regno  Ifracl  vnico, 
fccundo  dc  bipcrcico ,  ccrcio ,  &c  quarco  Iibro:  propccr  quod 
libcr  Rcgum  apud  Hcbrcos  in  duas  parccs  diuidicur:  ica 
<]U(jd  ibi  duo  lunc  libii  cancum.  Primus  qui  vocacur  Sa- 
jiuicl,  concincns  primum,  &  fecundumlibrum  Rcgum. 
SecundusvocacurM.iIachim  ,  idcft,  Regum,  concincns 
tcrcium,  &  quarcum.  Prima  adhuc  induas:  quia  primo 
fl;^icur  dc  Rcge ,  feudcRcgnoIfracI  cx  eiCtLtionc  .  fecun- 
<lo  cx  pacerna  fucccflionc  libro  fccundo.  Circa  primum 
icicndum  :  quod  vbi  inchoacur  vnus  modus  regiminis,  prc- 
cedcns  modus  terminarur  ibidem.  Ec  ideo  primo  agicur 
<Ie cerminacionc  rcgiminis  fub  iudicibus.  fccundo  de  in- 
choacioncregiminis  lubRegibus  9.  capic.  Circa  primum 
iliendum ,  quodoccalioccrminacionisrcgiminis  ludicum, 
&  pctcndi  Regem  fupcr  popuhim  fuic  maiicia  filiorum  He- 
I1,  &c  Samuelis:  vchabecur  infra  S.capic.  Ec  ideo  pnmo 
agicurdcn.iciuicaccSamucIis  fub  Hdi  ludice.  fccundodc 
analicia  filiorum  vcnufque  i.capic.  ibi.  Torro  ftlij  Hcti  filij 
Bdial.  Primaincrcs.  qiiia  primodcfcribicur  ipfius  Annq 
pccitio .   fccundo  pcciciouis  cxaudicio  :  ibi  :  Cognouit  an- 

tem 


tem  Elcana  .  tcrcio  graciarum  a6tio,  ibi:  Et  orauit  .Anna  . 
Prima  adhucin  duas :  quia  primo  dci^nbicur  occalio  pccen- 
di.  fccundomodiis  poftulaiidi ,  ibi :  Surrexit  autetHUnna. 
Occafio  aucem  pecitionis  Ann.e  f iiic  malicia  Phenenna; , 
cxprobrancis  ei  ftcrilicaccm  cciam  in  diebiis  folemmbus, 
quando  cllc  debcbac  in  quiccc  orationis:  &:  hoc  cft  quoci 
dicicur . 

I  Fuitvirvnusdel{amathaim.  Pcr,m,  in  fine  dcbet  fcri- 
bi:  quia  fic  eft  in  Hcbra;o,  &  eft  Rhamarhaim  vna  di- 
dio.  Exqr.o  paccccrror  illorum,  quifciibuncn,  in  finc, 
faicicntcs  inde  duas  didioncs :  ica  quod  ly  in ,  fic  prxpuii- 
tioiuntticum  didione  fcqucncc,-  vc  Ramatha  fic  nomcn 
vilix,  &c  Sophim  nomen  regionis  in  qua  cft  Ramacha. 
Echocdictum  procedic  ex  ignorancia  Hcbraicar  vcricacis. 
Sicigicurexponunc  Hebrxi  dc  Rhamachaim  Sophim ,  id 
cft,  dc  excellis  rcfpiciencibus ,  quia  iiinc  ibi  duo  moiiEes 
mucuo  Ic  rcipicienccs  .  Alicer  cxpoiuinc  alij  dc  Rh.una- 
thaimSophim,  ideft,  de  exccliis  refpiciencium,  vcl  (})e- 
culancium,quialy  Sophim,  quodcli  pluralisiuimeri  indif- 
fcrencer  poceft  ftacc  pro  quolibec  cafu ,  co  quod  n  jmiiia 
Hcbraica  func  indecliiubilia  .  Ec  dicuntur  cxcclia  refpi- 
cicncium,  quiainde  poccft  vidcnlongc.  Sccundumalios 
vero  dicuncur  cxcelfa  Ipeculancium ,  quia  ibihabicibanc  VI- 
ri  in  legc  ftudioli . 

z  Et  uomen ,  &c.  Iftc  fuit  Lcuita  de  iili  s  Corc ,  vc  hnbc- 
tur  i.Paralipomcnoa  6.         , 

Eiipbri' 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

t     Ftiit  fir rnttf .  Allcgor.  Pcr  iftiim  virum  fuit  fignificacus 
Chriftus  ; qiu Luca:  14.  ca\iit.  dicicur  ;  Air  pntcns in cpcre,  dr 
fermoiic,  EcbcnediCiturunus,  quiai'ullusaliusfuic,ncccft, 
DCc cric ,  l):us , Sic homo in  una  pcrlbna . 
^    Ijc  i^amailjaim  Sui^him.  Id  eft,  cxGclIis  fpcculationibus , 

Nam 


NaminChnftocft  duplexfpcculacio,  fciliccc,  diuina,&: 
hum.-ina ,  &  quxlibcc  cft  excclia .  N.im  fpcculacione  diiu- 
nacognofcicpertcticiciplUm,  &C  omnialada,  ficnda,  ^ 
•fieri  poflibilia.  Spcculacione  uero  humana  cognofcic  om- 
nia,  qua:  Deus  cognofcic  nocicia  uifionis. 
a  Et  tiorncn  eius .  Qjji  inccrprccaiur  Dci  pollefrio  .  Nam 
homo  Chnftus  cft  totus  Dcihcatus ,  &:  a  Dco  poiiclius. 


33 


IR 


ep^um. 


Cap.  I. 


314 


it' 


ra  prius  ftcrilis  fuir ,  &:  Agar  Acgypcia  gcncrauic ,  &  Rachcl 
proqualacobdiuferuiuit,  diu  nerilis  fuic ,  cum  fororcius 
gaudcrc:  numcroficacc  prolis . 

Ruprrrus .  Armarhaim ,  vcl  Ramachaim  incerprecacur 
excclfaduo,  vc  duj:  incelhgancur  cnbusj-cgalis,  fciliccc, 
&:  faccrdocahs ,  ex  quibus 

3    a    T  Portcino  Dci.        b    ,5"  MifoicorJ. 


Annacnimquxintcrprccacur  gratia  Dco  filios  pcrbaptif- 
ma ,  &  Spiritum  faniitimi  gignic . 

g    silo.  Eftin  nonagefimo  miharioNcapoleos  in  rcgio- 
ncaThabicana. 

h    Saurdotes  Domini .   Grcgorius.  Quomodo  facerdoces 

Domini,  qui  mfcrius  fihj 


^  c    f  Deus  meiu  .        d    f  Signatus  . 


^  Ccnucrfationcni,  ftilicctamalo,  &gratiam_/. 


,^^  g  SuphEphrathasus.&habuitduasvxores, nomcn  ^ 

„    c  a    T  Ctatia .  b    ^  Conueifio.  * 

;.      vni  Anna ,  &  nomen  fccund.x  Phenenna .  Fue- 


T    Opera  iuftitiz. 
T  QiiT  ptima  ,  &  nobiiioi . 


cxc!citparcrcius,&  matcr.  a  ,        ^,.        t     ,  ri-- ,  i-  c  ri-- -ri   ar"""rf-. 

Sophim,fpcculacorcs.  qui  b  Llcana;  hliusleroham,  hhj  thu, hhj  Thahu,hlij 

forCafilsfuntprophCtJCqUO-   C     •     TEffimdeai.  b     T  Ab  Ephrata  vxore  Caleb:  non  ab  Ephraim_.. 

rum  fihus  Elcana.  d  r».  r  t^.  i     b 

Hicronym.  Elcana  allc- 
gorice  poflcffio  Dci,  qui  eft 
filius  Dci,  diccns  :   Domi- 

nus  pojjldittne.   quibenCVir  T  QHTptima,&nobiiioi.         f  Vtquantodcfidemior,  tantoacccptloipartm. 

vnus,nonnume!0.fcdquia      runtque  Phencnnit  filij }   Ann^  auccm noncrant  t 

nunquam   mUtaCUr  ,    nCC  3  a    f  Fi)ilgrati.-c,cuiincontcmplationcfemperadruntDco. 

b     <r     Fo.tiumc  i,afctndere,ficut  intumoium  dcfcendcic. 
C    T  In  Paicha,  fcilicet,m  Penthecolie,  i:i  f^lcmnitatc  tabornacuIorura.Tnde:  Ter 

in  aitno  appaiebit  oinne  nialculinum  coiaiti  Domuio ,  6c  czt,    T  io  lege  . 

T  Legi ,  fcilicct .  olncmperans  . 

liberi .  Et  afcen dcbat  vir  ille  dc  ciui tatc  fua  t  fta-  3 

•    T  In  operibus  Sanftotuni  non  fit  mentio  noftis  :  qui» 
non  fujit  iU  )  noi^is ,  vel  tencbtaxum  . 

f    Tanquam  Leuiti . 

tutisq;  diebus,  vt  adorarct,  &  iacrificaret  Domino 

a    f  Ciu.tai  in  inbu  Ephrauu,  vbi  fuit  arca  teftainenci,  tn.  ubertaculuui  Dotnmi a  tcia- 
poic  tofne  rfqne  ad  tempus  Samuelis  . 

^  cxcrcituum  iii  :iild  Erant  auc  ibi  duo  fiiij  Heli  O-  4 
i  phni ,  5c  Phinecs  facerdotes  Dm .  venit  ergo  dies, 


la 


lc  alitcr  cfficitur  Dcus .  Ar- 

mathaim  Sophim  cxcelfa, 

vel  fpecula .  ha»c  eft  fupcr- 

na  lcrufalem,  de  qua  ve- 

nicns    fpeculationcm  do- 

cuit,  &  mortc  fua  poffidc- 

rc  fccit . 

a    lerohant.  MifcricoM. 

b    Eliu.  Dcusmcus. 

€     Thahu.  Signatus. 

.<!    Suph.  Effundens.  quia 

per  mifcricordiam  ad  nos 

Teniens  fignarus  in  paffio- 

s\c  ait:  Deusmeus,  Deusmeits.  vbi  femetipfum  cxinanicns 

efTudic .  vndc :  ynguentum  effufum  nomen  luum ;  etfufum  a  fuis 

inuifibilibus  ad  noftra  vifibilia . 

c    Ephrath/ius.  Frugifcr.  quia  donis  Spiricuffandli  abun- 

dat  Ephratxus  ab  Ephrata  vxore  Calcb .  vel  Ephrata  Ci- 

uitate:  quaipoftdiAaefiBethlchcm,  vel  abEphraim  (vc 

nonnulli  aiunt )  quia  fuit  de  Ramatha  Ciuitate  Ephraim, 

<)uz  fita  cA  in  moncc  Sophim  >  qui  mons  ett  in  tribu  £- 

phraim . 

f    Et  hahmt  duas  vxores  nomen ,  <Sr  e/et.    ^  Theodorctus . 

Neque  iuffit  lex  cum  duabus,  aut  pluribus  fimulconiun- 

Ei  vxoribus ,  aut  habere  concubinam  :  fcd  ncque  prohi- 
uit,  concedens  maius,  vt  prohibcrec  minus.  Excorum 
cnim  qui  accipicbantpotentia  mcticbaturlcgcs.  Hocdi- 
Uinus  ctiam  dicit  Apoftolus :  T^hil  rnim  perfccu  lex . 

luftinus  Marty.  Ideo  licuit  patribus  illis  plures  haberc 
coniugcs ,  vt  futura  Chritti  myftcria  delinearcnt. 

*  CYRILLVS  Alexandrinus.  Maiores illi rem ho- 
ncftiflimam  cenfucrunt ,  pluribus  foetis  vxoribus  huma- 
ni  gcneris  propagationi  f^udcre,  &  bcnedithoni  diuin^ 
dc  multiplicacionc  hominum ,  qui  tcrric  vaftitatem  inco- 
lcrenc. 

Grcgor.  Phencnna  eft  fynago2;a,  quz  fcccunda  primum 
filios  Dco  pcr  lcgem  generabat ,  fcd  lam  proptcr  mfidchra- 
tcminfa;cundamanet.  Annafterihs  Eccicfia  gcncium,qu3E 
olim  Reribs  a  prolc  fpirituali,  nunc  gracia  Chrifti  redempta. 

Anna 


Bclial  dicuntur  >  Eo  tcm- 
porc  faccrdotcsDominidi- 
di  funt ,  qiiado  fimulachro» 
rum  faccrdotes  ex  faiforuni 
Deorum  nominibus  ccnfc- 
bantur ,  vt  hoc  iniigni  ab  il- 
hs  dilccrnantur.  Hiseium 
vcrbiseorum  fidcs,.nonvi- 
ta ,  przdicatur :  quia  6c  pra- 
uitatcm  excrccbantopens, 
fcd  non  errabanc  m  fidc  coa 
ditoris. 

Opbni .  Difcalceatus,  fiue 
infania  conucrlionis. 

Thinees.  OsmutumScri- 
bas ,  Hc  Phanficos  iignifi- 
cat .  Qiii  hhj  Hcli  dicun- 
tur,  quja  Hcli  typumtencc 
faccrdotij .  Ipli ,  quia  noa 
rcceperunt  quem  icx,  6;^ 
Prophcta:  przdixerunt,  ad 
infaniara  infidclitatis  con« 


Cotn.  in  hui 
locuffl. 


E 


Orrf.  fiomU. 

dcciMlM. 


uerli  os  mutum  merue- 
runt  habcre  a  confefsione  Chrifti :  &  quia  noluerunc  fu- 
fcicarc  fcmcn  fidciChriltodcfunttotiratri,  merueruncdi- 
fcalccari,  '&i.  cfile  exLra  Ibrcem  eorum,  dcquibusdicicur: 
CaUeM  pedes  in  prsparattone  Euangelij  pacis ,  Ec  quia  cogna- 
ti  fuiic,  nomcn  fponfifibi,  non  Chnlto  vcndicare  Eccie- 
fiam:  vfurpando,  nudi  rcmanfcrunc  ab  omni  dignitace, 
difcalccati  ab  cxcmplis  Patriarcharum ,  &c  Prophctarum. 
Vndc  Silo  vbi  faccrdotcs  fucrunt,  intcrprecatur  dimif- 
fio  eius,  vcl  petito,  quia  peticrunc  Pilacum,  vcdimiccc- 
rct  eis  Barrabam  .  Merico  ergo  dirailsi  func,  ic  sl  Deo 
derclich . 

1  yenit  ergo  dles^  &  immolauit  Elcana,  deditque  Theneottaf  &c. 
Hieronym.  Ha:  partes ,  veftcs  intclliguntur ,  qua:  in  tri- 
bus  feftiuitatibus  Pafcha:,  vidclicct,  iiC  Pcnthccolles ,  &i. 
Tabcrnaculorum ,  iuxca  morcm  ilims  gcncis ,  vxonbui ,  Cc 
libcris ,  ac  famulis  daban.  ur .  ^ 

•}c  ^nnx  auiem  ded.t  parietn  vnam .  HcbriBi.  Parccm  vnam 
facicrum . 

•}«  Chaldzus.  Parccmvnamcleclam. 
•}«  R.  Lcui .  Partem  przltantifsimain ,  qudd  cius  duplcx 
eflctquaiicas,  vcquxivibcL-ccpmgUiCudmw-in,  fi^eademex 
alccro  laccrc  carci  ec,  v  t  ca  vc  fcerccur  pro  var  10  appcci  cu. 
•5«  Chryfoftom.  Sed  6c  vii j  plui imuai  abhac  hilioria  fru- 
dus  autcrenc,  li  hinc  didiccrii  «r,  placidj,micique  erga  vxo- 
res  clfe  animo ,  ctiam  li ItcnlicatiS  vitio iaborcnc, quemad- 
modum  Elcana  crga  Annara  iuic  .Ofccius. 

^  UnnA 


tjb.tU.* 


M«th.i7.e 

F 

Lib.de  tracUc. 
Hei). 


Mamil.deAn 
na,  &Sarnuc- 
lis  educitio- 
ae. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

I  tphrathxus .  Non  quod  eflct  dc  tribu  Ephraim  ,  fed 
quia  manebat  in  monte  Ephraim,  vtprxdidumeft  :  ficuc 
aliquis  dicitur  Ciuis  Pariiicnfis,  quamuis  fit  nacioncAn- 
glus  .  Aliqui  vcro  dicunc,  quod  dicitur  Ephratha:us  ab 
Ephrata,  quz  alteronominediciturBcthlehem,  eoqudd 
mater  cius  fuit  dc  Bcthlchcm :  fcd  hoc  non  eft  verifimi- 
lc ,  quia  filij  non  cognommanciu:  a  matribus ,  fcd  a  pa- 
tribus . 

X  Et  habnit  duas  vxores  nonten  mi  .Anna ,  &  cAtera .  Pri- 
«na  enim,  fcilicct,  Anna  fujc  ftcrilis,  ic  ideo  aliam  fu- 
perduxic. 

Et 


5  Et  afcendebat  rir  ilie  de  ciuitate  fua  Uatutisque  diebus ,  &  c*t. 
Id  eft,  in  fcfto  Pafchx,  Pcnthccoftcs,  6l  Tabcrnaculo- 
rum.  Iftis  cnim  tribus  tcmporibusdebcbatapparcrcom- 
nc  mafculinum  coram  Domino,  vt  habctur  Exodi  ij. 
Vcruntamcn  aliquando  parcebatur  populo  dc  duabus  te- 
ftiujtatibus  vltimis  proptcr  longitudincm  wix  ad  locum 
cultus  diuini,  ucl  alia  caufa  rationabili .  Vtrum  autcm 
ifte  afcendcrct  fcmcl  in  anno ,  ucl  pluries ,  non  habctur 
exprcflTc  cx  tcxtu .  Vidccur  camcn  magis  quod  fcmcl ,  co 
quod  fubdicur  poftca,  Sicquctacicbatpcrlingulosannos, 
cum  redcuntc  tcmporc  afccndcrcnt  Tcinplum  Domini. 
4  Erant  antem  ibi  duo  filt^  Heli ,  Oph/ii ,  c/"  Vhineei  facerdotes. 
Sic  dcbec  fcnbi  pcr  ideft ,  in . 

Dedit" 


MORALITER. 

a  Et  hahuitduas  "vxores  nomen  fni  jtnna ,  &  nomen  fecund*. 
Per  quas  fynagoga,  &:  Eccleua  fignificantur,  ucl ludca, 
oi.  Ccntilitas . 

t    fncrHnque  ThenennA  flij ,  Pcr  quam  fi§mficatur  lu- 


da:a,  qua:  fihos  habuic,  fcilicec,  Prophaas,  &:  lcgifpc- 
ritos . 

t  .Annmautem  non  crant  liberi ,  &c.  Pcr  quam  fignificatur 
Gentilitas,  quic  Icgcm  diuinam  nonhabuit,  ncc  Prophc- 
tas:  Pfalmo  147.  l^ijjn  fedttaltierQiminationii  ©"  iuUtciafua 

ngn  manifeiimi  eu , 

Dedit- 


3'y 


Glo{.ordi.&NicoIaideLyra.         316 


Piji.104» 


t  vcl  hsnora- 
bilem. 


t  L-rinbot 


t  jfceutfcbat 

ipCi. 


Jj6.j.^Vil;.c, 


c 

Nomil.iic  fid? 


a  ^n»<  rfMfw  de.pjrtem  vna  triflls.  Quia  no  liabebat  filios  q- 
busampliusdaret.  T/;e»»c«Hrf,i.fynagogx.&  filijsrfe<////>4««, 
id  cft,  temporalia  bona,  iuxta  illud:  DeJiceis  regionesgcntitim. 
EtquiapnmumtTcdit.ifuntilliscioquiaDci.  .4niix,  i.  Ec- 
clcfj*  «cntium  deditpartem  vnam,  fcilicct  ingcniu .  Bcnc  ait: 
b  Trisiis.  quia  concluferai  D<y- 
ninus  vnluam  eiiis.  nondii  enim 
adtiencnt  tcmpus  mifcrcndi 
cius,  vt  fpirituali  gratia  fcrcun 
darccur.  SicurPhencnna  An- 
nam,  ita  fynaiios^a  Gcncilitatc 
dcfpiciebat.Multi  ci:  Gcntili- 
bus  Rcdcmptons  aducntu,  vc 
in  lob  rcpcrimus  expetbuc- 
runt ,  &  quia  in  prcccpcrfcuc- 
raucrur,  t.adcm  rcdeptor  flcn- 
d,&  no  capicnti  cibum  Annar 
cofolarioncm  adhibuit  diccs . 
c  ^nna  cur  /ff i.Mclior  cft  Ec- 
clcfix  vir  fuiis,  idcft  Chriftus, 
quamdcccfilij  quos  dcfvna- 
gogaedcb.u:  quia  Chiiftuni 
plus  nonnunquam  diligit ,  id- 
cft ,  gratiam  cius ,  quam  illos 
quos  carnalitcr  paricbat. 
C  Dominus  autem  conctitfe.&c. 
•jt  Theodorctus.  Doccthxc 
or.-»tio ,  nc  mairimonio  confi- 
damus,  fcd  Crcatoris  inuocc- 
nuis  auxiliu.  Qnomodo  enim 
agrico]^  quidcmeft  proprium 
femina  dcijccrc,Dci  aut  dcic- 

^a  pcrficcre:ita  matrimoni  quidem  eft  propria  coniuncbio, 
I)ci  aut  eft  proprium  annuere  nacnraj,  vt  effingat,&  formec 
cial.Hoc  oi  fciret  Anna,c6fugit  ad  Opificc,&:  intefa  oratio- 
iie,&:  ]achr\'mis  mutilatacurauit  matrice,  &:  clausa  apcruic. 
■^  Chryfoft.  Ncquecnim,vtinciEtcris,fomnus,&con"ref- 
lljs  tancum  parcntum,  vcrum  &  preces,  &  lacrhymar,  ndef- 
que  fucrunt  huius  gcnerationis  principia. 
d  ^fflgcbat^uocjueeam,&>.:  lofe.  Annarefpicicnsaltcrius 
inu]ieris  filios  circa  matrem  fuam,  defccndit  ad  lachrymas, 
&  co  quod  non  haberet  fi]ios  ea  follicitudinegcmiibebat. 
■J<  HcbrjEi.  ConcitauitcamtribulatriXjVeladuerfatrixeius 
irritacione,  vt  commouercc  eam. 

44  Chryfoft.  Hancfoeminanonanxietasmodoafterilitatc 
proucnics,  verum,&  aliud  quoddam  obfidebat  malij,  ica  vi- 
dclicct,propter  ^mulj  opprobria,&c,  Ac  nc  quis  mihi  dicat, 

quid 


quid  fiu£luscapiaab  Anna,&i!liuscomemor.itionc?Siq.dc 
&:  orbcX  hinc  poteriit  difcerc  quo  valeant  ficri  matrcs:rurrus 
nurrcs  fcicnt,q  fit  optima ro  1  ibcros educadi.  Nec  fcrjnmx' 
t«ncri,fcd&virihincdifcanc,p].icidomiCK];Cpj;avxorcscirc 
animo  ctfiftcrilitatisvitiolaborencqucmadin  ^dij  Elcana 

crga  Annam  fuit  atJc^ilus. 


0 


C  ^niaciirfies-Etqtiarenonco- 
medi .  ^i  Tcrtul.Tciuniiimrc- 
ucrcnx'  in  Dcum  opus  cft,pcL' 
quod  Annarctroflcri]is,impc 
trauit  tacilc  a  D  ?o  vcncrc  cibo 
inanem,  filio  im;i]eic ,  &  qui- 
(lcm  Prophcta .  Habct  &:  al> 
ftincntia  vini  luos  titulos,qua: 
&c  Samuclem  Deo  voucrat,&: 
Aaroncm  coniccrarat. 
4«  Balil.  lam  Samuclem,  no- 
nc  d.'prccatiocii  leiuiiiocon- 
iunttadonauit  matrir  CXucres 
Sampfoncm  iiicxpugnabileni 
rcdciidit?  Annon  iciunium? 
PcrieiuniumMofes  faftuseft 
lcgislator:  iciuni)  frurtus  eft 


■  f  QMia  poll  ot>Ians  vinimas  cum  vxoribu$,8c  filijs.  A:  filiabut  Leuita  vercebitut. 

&itTimolaiiic  Elcana,dcditc]uc  l^hcncnnct  vxo- 

ri fiia: ,  &  cundis  filij.s  cius ,  & filiabus  partcs . 
a  Annxautcmdeditparteravnamttriftis,  quia 
j,  Annam  diligcbat.  Dominusautem  cocluferat 

•  a    f  Siait  A(¥ir  Sararn. 

vuluam  cius.  t  Aftligebat  cjuoquc  cam  t  asmula 
cius,&  vchcmenter  angcbat,  +intantum  vtcx- 

a    ^Malorum  eniin  ell  fjlatium  vit.im  bonoriim  catp;rc. 

probra'ret,qu6d  conclufiflet  Dominus  vuluam 
cius .  Sicquc  faciebat  per  fingulos  annos,  cum 
redeunte  temporc  t  afccndcrcnt  ad  templum 

a    f  Fucrum  mihi  lachiymx  uiex  panes  die,  ac  no^e. 

Domini,&  fic  prouocabat ca  Porro  illa flebat, 

a    fLzla.        b    5'Corporciim,&  allbi :  Potum  meumcum  fletumifcebam.  _ 

&  no  capie'bat  cibum .  Dixic  er^o  ci  Elcana  vir  (  Simud .  Iciunas  Anna  Dcum 
«r        A  C\      o  'j-c        "       dcprecataeft,&c. 

c  luusrAnna  cur  tlcs,&  quare  no  comcdis,&  qua         TropoIogicc.Elcanapredi- 

obre  aflflisjit  cor  tuum?  Nunq,d  non ego  mclior  '  cator, quc  Dns poflidct.  Plie- 

f  fumtibiquamdecefilijPSurrcxitautcmAnna  s   ncnna,&Annaaaiua,&c(ji'. 

a    THic  inaxinius  facerdos  «at,  &  po;l Sampfonem  populum  lCael  «xit  annis  40.  tCmpiatlUa  Vlta.  1  ncncnna  tg- 

fed  luxta  Lxx.  viginti.  "  cuuda  lu  filijs  ,&  hliabus,  acti- 

poll:quacomcdcrat,&bibcratinSiio.  EtHe°li  !«,  uafbrtiagigncnsopcra,&:in- 

firma.  Phencna  interprctatur 
conuerfio,(]uia  afliuaad  atliones,quibus  profit^ximis^nc'- 
ccfle  eft,vt  folicice  conucrcacur.  A£tiuaenim  vica  cft pancrti 
corporalc,  vcl  doftrina:  cfuricci  tnbucrc,  crrantccorrigcre, 
ad  humilitatis  via  fupcrbii  reucKarc,  infirmatis  cura  gcicre: 
qux  fingulis  expediac  difpefare ,  Anna  incerprccat  gratia,q.a 
conccplacio  habecur  per  gratia.Hxc  eft  fterilis,tja  cu  ca  nul- 
lus,jj)ut  eft  penetr.irc  valeat ,  nullusq;  quod  in  ca  fcncic  pdi- 
carc  fu3iciat,contingit,vt  ca  pra:dicando  ncmo  plurcs  nlios 
gignat .  Conteplatiua  vita  eft  charitatc  Dci,&  proxinii  tota 
mente  rctinere,ab  cxteriori  adionc  quiefcere,foli  defidcrio 
coditoris  inh^rercvt  nihil  la  agcrc  libcac.Qui  vulc  cffici  pof 
feffio  Dei  has  duas  ducat  vxores.  Ailiua  pnmii,  coceplatiua 
clcinccps:pcipue  dodtor  ex  amplcxib.Phcncne  trafcac  ad  c5 
plcx'Anne;vcriq;parcescribuat,virtuces  vircucib.fubncttcs, 
f    Surrexit ^nna pQflqua}n,^c.  -Jt  Chryfoft.Qucdomncsfa- 

^  ciunc 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

X  Jiedit^;  The.vxo.c^c.partes.  Idcft.nouas  veftes  pro  folem- 
yiiciccvcdicuntaliqui  :  Meliustamcn  vidctur,fci]icctqu6d 
pcrhocintclligantur  partcs  {licrificij .  faciebatcnim  Elcana 
hoftiam  pacificam  Duminoprogratiaruma£lione,  dequa 
vn3p.irsincendcbatur  fuperaltare,  fciliccc  adcps ,  rcliqua 
trat  faccrd^ris  vt  pcdulculum,&  armus  dcxter:rcliquc  car- 
ncs  erant ofFcrcntis<,  &  dc iftis  dabat partcs  filijs,  &:  filiabus , 
&c  vxonbusquafi  quid  facriim. 

^  ^//nnxau.deditpartemviiain.  Non  fcilicet  de  datione,  fcd 
quia  nnn  habcbat  liberos  dc  Anna,  quibus  partcs  darentur, 
idcofubditur. 

^  Qj*,ta  .Annam  diligebat .  Proptcr  quod  magis  triftabatur 
dcftcrilitateipfius.  Jn  Hebrc  ihabetur,  vnam  partem  pul- 
chram^  vcl  diipltcem . cuius  ratio lubdicur:  Quiii .An.dilige.  &c in 
liqc  volcbac  honorare  cam. 

4  ^ffiigebi^t qiiorfHc  eam  fimula  elus,  Id  eft,  Phcncnna.  diccn- 
«Jo  ci  vcrl->;i  pungiciua,incantum  vt  ci  cxprobraret  ftcrilitate. 

5  Torroftebat.  Prx  triftitia. 

^  Et  non  capi.cibum.  Id  cft,parum  decibocapicbar.&:  quod 
modicum  cft  quafi  nihil  rcputatur ,  vt  habctur  i.Phyficoru. 
7  J^unquid  non  c ^o  melior  f'<m  tibi  qnam  dccem  filvj .  Quod  cx- 
ponunt  Hebrari  depucris  Phcnenn.E.  Quafidicat:incantum 
idiligo  tG .  quod  cgo  fum  riiclior  cibi ,  quamdcccm  filij  Phc- 

ncnna: 

^-  M  o  k  A  i.  1 


ncnnarmacrifuxrhocdiccns  ad  ipfiusconfohationcm .  AIij 
exponunc,  quam  dcccm  filij,  id  eft,  quam  fi  habercs  dcccm 
filios.  Sc(j  ifta  cxpoficio  non  vidccur  racionabilis:  quia  fi  ha- 
berccdcccmfilios.nonpropterhocexcluderccuramorEl- 
canx  ad  ipfam ,  vcl  minuerccur,  fcd  magis  includcrccur ,  &: 
augerecur. 

8  Surrexit  aHtem  ^nna ,  &c.  Hic  confcquenter  dcfcribicut 
modus  orandi  humilis,&:  dcuocus,cum  dicicur  :  Surrexit  au- 
tem  .Anna,  vc  ircc  ad  locum  orationis,iuxta  tabcrnaculum. 

9  Voflquam  comcderat,  &  biberat  in  Silo .  Ex  quo  paccc  quod 
fupra  didum  eft.f.quod  comederac  aliquid.licec  modicum. 

10  Et  Heli  facerdote  fedetefuper fellam  antepoHestemph  Doniini. 
Id  cft.fuper  fcdem  magnam,&:  honorabiJem,uc  dicunc  Hc- 
bra:i:Ex  hacfcflionc  dicenccs.quod  illa  dic  tuic  inftitiKus  iir- 
dex  fupcr populum.  Scd hoc  non  uidccur  ucrum,quia  infra 
4.c.ip.  dicicur,  quod  ipfc  iudicauic  Ifracl  quadragincaannis . 
Itcm  cap.  fcqucnci dicicur ,  quod  Samucl  adhuc  iuucnc cxi- 
ftecc  Heli  crat  fcnex  ualde ,  Ex  quo  uidctur  quod  pcr  pUircs 
annos  fuit  iudcx  ance  nacuiitaccm  Samuclis ,  qui conccptus 
f  uit,&:  natus  codcm  anno  quo  matcr  eius  orauit  pro  ipfo  ha- 
bcndo ,  ut  confitentur  Hcbrazi ,  &c  fatis  apparec  cx  fcqucnci- 
bus.Ncc  ualct  motiuum  allcgacum,quia  iiifra  ^.cap.  dicitiir: 
Helifcdebat  fuper  fillam,  cx  qua  cccidit,  &  niortuus  cft,  ut  ibi- 
tlem  dicitur ;  ex  qua  lcflione  non  potcft  dici ,  quod  illa  dit 
fuerit  f  aiilus  iudcx,ncc  fimiliccr  cx  ifta. 

Et 


T  h  K. 


J  Dedittf;  Thenenn£  vxori  fiix,&  cunfJis  filijs  eitisy&  filiab.  par- 
fes .  Nam  Dcus  Prophccis,  &  Rcgibus ,  &  faccrdocibus  lu- 
dxorum  fccicgraci.is  mulcas,(^ui  dicuncur  filij  Iud.car. 
%  ^nnte  a'<teni:  Id  cft,r.cncilicaci.rff(/i/p/irffw  >nam  triiiis.  la 
Hcbr^ohabccur  vnam  partem  pulcinam.  Pcr  quamincclligi 
pewft  Mws  ApoaoUis  a  Chriap  Uatus  dp^or  gcntium,li- 

cuc 


cuc  ipfe dicic  (ialac.2.b.  il^i  enim  optratns  ifl  Tetro m  .Apo^ola- 
tum  circuncifionis,operatus  efl,&  tnihi  inter^entes. 
5  Torro  illaflebat^  &  non  capiehat  cibum,  &c.  (iencilcs  cnim 
ad  fidcm  Chrifti  conucrfi  flcbant,  &:  iciunabant  propccr 
pcccatainGcntilicatecommifl.i,  &:  maximc  in  idoloruni 
culcura.  Conucrfi  ucro  de  ludaifmo  non  habcbanc  caleiA 
occafioncm  flcndi  >  &  iciunandi ,  cjuia  non  f ueranc  idolgia- 
tr^ ,  fcd  cukores  iinius  ucri  Dei. 


37 


LRcgum. 


^  ciunttcmpnsrclaxationis,  illa  fecittempiisdcprecationfs: 
A  poft  conuiiiium  accurrens ad  deprccationcm,  fontcs  lachry 

marum  emific,  mentemque  pr»  fe  culit  fobriam,  ac  vigilan- 

tem.ac  poft  cpulas  adeo  intente  orauit,  vt  donum  accipcrcc 

fiipra  naturam.  Igitur  a  fjmina  difcamus,&:  poll  conuiuiuni 

orare.  Quifquisenimadhoc 

pra:paracus  fueric ,  nunqu  im 

in  cbrietatem,  aut  vinolcnria 

incidct.  Conuiuium  quodi 

precitione  ccpcum.in  dcprc- 

cationcm  dcfinit,quouis  fon- 

tevbcriusnobis  omnia  adfc- 

ret  bona.  Vbi  cnim  precatio, 

&  gratiarumadio,  coSandi 

Spiritus  aducnic  gracia ,  abi- 


Cap.  I. 


318 


«  f  Vt  ingtedicntibus  ,  &  egredicntibas  templum  verbum  Dci  minifliaret :  'facer- 
doies  enim  fcientis  claues  habent. 

faccrdote  fcdente  fuper  fellam  ante  poftes  teni- 
pli  Domini ,  cum  efiet  Anna  amaro  animo ,  o- 

1  T  Qu;  (!e:i.{ctiit  ab  amito ,  ait  lob  ,  ficu:  ego ,  lojjabjt  Domjiiun  ,  Sc  i^Ce 
cxaudiet  eum. 


ItB 


i 

t 


guntur  d^moncs ,  &C  omnis 
aducrfaria  potcftas  diffugic. 
Quotics  igitur  prandebimus, 
meminerimus  huius  mulie- 
ris,&  illius  lachrymarum  .  Si 
poftprandium  talis,tuir,  qua- 


Chryfoft.  Scripcorgcminam 
hic  vircucem  in  fosmina  com 
probauic,  in  prccibus  aflidui- 
tacem,  cum  aic ,  MultipUcauit ; 
&  animi  vigilantiam  ,  quum 
addic,  /«  conlpeilu  Domini.  Na 
omnes  quidcm  oramus ,  fcd 


a  f  Q^ia  Deiis  non  voce  tantum  inucnitur,  fedcordc  ;  vnue,  Defidcrium  paupe- 
ium  exau.do.pixpa.ccr  eo. 

uaretos  eius.  porro  Anna  Idqirebaturin  cordc 


;t  d 


ra'uit  ad  Dominum  flens  largiter ,  &  votum  vo- 

uitdicens:  Domineexercituum,li  refpiciens  vi- 

deris  afflitlionem  famul?  tue,&:  recordatus  mei 

fueris,necoblitusancilliEtU3e,  dederisque  ferua; 

tu^  fexum  virilcm,dabo  eum  Domino  omnibus 

diebus  vitce  eius ,  t  &  nouacula  non  alcendet  fu- 

percaputeius.  Fa<ilumeilautem,cumillamul- 

Iis  erac fub  aurorain  ?  Si  cam  ^  tiplicaret  prcces  coram  Domino ,  vt  Heli  obfer- 
jnltancer  oraujc  pou  cibum »  *---i  ....       .„.,. 

qualiseraciciuna  J 
«j:  a  OrauitadDonitnufl^Sj&c. 

fuo,  tantumquelabia  illius  mouebantur ,  & vox 
penitusnonaudiebatur.  ./tftmiauit  ergo  eam  ^ 

a  f  Temulenta  a  temeto,c]uod  antiqui  viuum  dic>-l>ant. 

c  Hclitemulentam, dixit^aeei,  Viquequo ebria 

f  !d  eil,  dormiendo  e.iicotjue. 

DigeVepaulifpervinumquomades.  Re-  4 

nonomncsinconfpcauDo-  e  fpondes  AnnajnequaquamjinquitjDominemij  ^ 

mini .  Eccnim  cum  corpore  -  - 

in  cerra  proftraco ,  Sc  ore  fru- 

ftra  dchiantc,  mens  pcr  do- 

mum,  ac  forum  circumuaga- 

tur:  quoorecalispoflecdice- 

re ,  quod  oraucric  in  cofpe^tu 

Domini?  In  confpeilu  Dci  o- 

xar:  quicojligcns  mencem  ni- 

iiil  habcc  cum  terra  commer- 

cij,  fcd  ad  Deum  tocus  comi'  f 

grat.  Scd  quomodo  multipli' 

cauit  prccationcm,  quanclo  cxiguus  efl  modus  prccationis, 

<)uam  fudit?  Affiduefonabat  cadcm,nccdcftitit.  Adhunc 

modum  Chrifius docuit  orare,  non  more  (jcritium  vtendo 

inult!loquio,fed  vigilantia  mentis.  Si  quidcm  &:  Chriftus,oi 

Paulus  iuffic  breucs ,  fcd  crcbras  ficri  precacioncs  ex  paucis 

inccruallis .  Nam  fi  in  longum  extcndcris  vcrba,  parum  at- 

tencus,audaciam  diabolo  fuppcdicafli,vt  fupplantct,&  mcn 

tcm auocct :  qudd  fi  frcqucnter  oraucris,  tacilc  poteris eflc 

fobrius,  ac  vigilans ,  vt  prccationem  multa cum  attentione 

pcrficias.  Quod  (ane  ha;c  fccit,  dum  non  fcrmoncprolixo, 

acd crebris  precibus  ad;jcDcum. 

b  ^  iieli  ohferuabat  os  eius ,  &c,  Chryfofi.  Poficaquam  fa- 

ccrdos  illi  occlufic  os ,  coatta  cfl-  obedire  facerdoci ,  &:  ab  o- 

rando  defiflcre.  Vox  quidem  illiincerclufaeft,  ac  non  fidu- 

cia  ,  ftd  vchcmcnciuseciam  cor  clamabac  incus .  Nam  illa 

pociflTinuimcftdcprccacio,  quum  ab  incimis  voccs  furfum 

lcruncur:  hoc  pr.xxipue  mencis  eft  cxcrcicaca;,non  incencio- 

ncvocis,fcdanimi  tcruorcprccacionem  abfoIucrc.Sicora- 

iiic  Mofes ,  cuicum  nihil  voce  rcfonarcc,  Dcus  tamcn  lu- 

quit :   'J^id  damas  ad  me  i 

c  Dixitqiieei.   Scptuaginta.  muaTttvcwrii-nxiJliifiiivHjJi. 

•j<  Chryfoft.  Etdixit  illi  puer  Hcli .  Quouiquc  cris  cbria, 
Difcute  vinum  abs  te ,  &c  recede  a  confpcdtu  Domini.  Do- 
micxprobraucratcismula,vcnitintcmplum,&:  faccrdocis 
pucratficicillac6cumclia,fugcracdomcltic.im  ccmpcftaic, 
vcnic  in  porcum ,  &  rurfus  inuenit  vudas .  Vcnic  acccptura 

mcdi- 


medicamcn,&  vulnus  cxafperatum  cft ,  Vc  S:icanas  pcrfpe-  D 

xiteam  magno  animo  ferrc  ftcrilicacem,  adijt  Saccrdotis 

puerum,qui  magis  illam  exaccrb.irct,&:c. 

d     yfcjuequo ebria erish  Homo  vidcc  iii  fhcic:  Deus in corde. 

Hcli  a:ftimabacebriamqui  cancumos  incucbacur.  Domi- 

nus  aucem  refpexic  ad  oracio- 
ncm  eius ,  qui  videbac  cor  c- 
ius .  Hic  auccm  cradicur  no-  CjMomodo  o- 
bis  formaorandi,  vc  non  iti  "ndumllt, 
mulciloquio,  fcd  in  compuii- 
dione  cordis,  S;^  effufione 
lachrVmarum  oremus  :  quia 
Sacrijicium  Deo jpiritus contribu"  PdLfo. 
latus^cor  contritum,i^c. 
e  TiecjUiiquam  Domine  mi ,  &c.  „ 


Chryfofiom.  Hic  pocifji-  HomtLacfiJe 


nuim  liccc  huius  mulieris  phi 
lofophiam  pcrfpicerc .  Con- 
uicijs  pccica,  a  pucro  facerdo- 
cis,  nonindignacur  quoma- 
gis  cciam  fibi  cociliac  Dcum . 
Sic  cnim  res  fe habcc quoties 
opprobri  s,  &  malis  afft;di, 
conuiciancescxcelfo  ferimus 
animo,maiorem  nobis  a  Deo 
bcncuolcnciam  conciliamus . 
Liquec  cx  his  qu^  cuenere  Da 
uidi ,  magna  animi  modcra- 
tionc,&  patientia  ferenti  con 
uicia  Semei,&:  Abfalonis  bel- 
lum ,  &:c.  Hxc  e  templo  abi- 
gentera,&  fcommaca  iacien- 
tem,appellat  Dominum.No 
dixit ,  quod  plcrique  folenc , 


Anaz. 


i.Rcg.i^. 


Nl-      4- •    f  1     .  •     •    ^       /■                       '       ^  uixic,  quoa  picriqueioienc, 

ammuhertmt?llxnimisegolum  ,  vmumque  ^  Iftancfacerdos?ma,quiaIios  tamarofpirl 

f  Hodie,  fciUcet.                                  '  i            ^   r    j    11      ,  /-      'x                     ... 

c                        1-      1    •                /1          L-L-    r  J    r  docec?  Sedilludfpectac,quo-  ^i 

&  omne  quod  mebriarc  potelt  non  bibi ,  led  ef-  ^,^^^  fufpicionem  cemulen-  P 

.fudianimammcaminc6ipe(5tuDomini.Nere-  «.  tia:dcpellerct.  Noscontra,fi 

a  f  Abfquc  iugo,&  notandum  hicqucd  cbnofi  tilij  Belial^ocanmt.  quaildo  COUUicijS  appCtimUr, 

putes  ancillam  tuam  t  quaii  vnam  de  tiliabus 
Belial;quiaexmultitudinetdoloris,&moeroris 
mei  locuca  fum  vfqj  in  pr^fens.Tunc  Heli  ait  ei} 


quum  oportet  excufare ,  &:  m 
gratiam  redire,  frequccerex- 
citamusincendium,  acmore 
ferarum  inlilimus  incouicia- 
torcs ,  pro  diilis  fuppliciu  re- 
pofcentcs,&c.  Anna  no  commemoracxmuL-cconuicia.no 
craducK  iUius  m.'iliciam,ncc  domefticair»  exaggcrac  calami- 
tatcm,fcd  h.iclcnus  apcric  fuam  anxietatem,  vt  rantum  fefc 
apud  faccrdoccm  purgarcc.  Ncc  aic,Deprecor  Dominum, 
fcd  Effudi  animam  meam ,  i^jrc  hoc  cft ,  mcipfam  cocam  con- 
ucrci  ad  Dominum,  mcncem  meam  exinaniui  apud  illum , 
totoanimo,  totaque  virtute  prccationcm  mcam  pcregi . 
Dco  narraui  calamitatcm  mcam,oftcndi  vulnus,  iUc poteft 
darcrcmcdium,&:c.  Apoftolicam  implcuitlegcm,qua:iu- 
bccvt  prouidcamus  bona  no cancum  coram  Dco,fcd  cciam 
coramhominibus,  cumomnimodo  fufpjcionem  dcpulic. 
f  .5«  Heliaitei ,  i-  adeitt  pace.  Chryfoftom.  Vidc  &huius 
prudcnciam .  Non  inquifiuic  curiofe  de  gcncrc  calamica- 
cis ,  non  cxadtius  fcrucacus  cftangoris  caufam ,  fcd  aic ,  Fa- 
de  in  pacc  .  Dahit  tibi  Dominus  pctitionem  tuam  .  Mulier  ex 
accuiacore  fecit  patronum,  tanta  rcs  eft  humanitas,  zc 
manfuccudo. 

Helt  ait ,  Fade  inpace,&c.  Et  abijt  niulicr,  &c.  Vidcs  mulie- 
ris  fidcm?  Pr  iufquam  accipcret  quod poflulaucrat ,  pcrinde 
confifa  cft,quafi  lam  acccpiflet .  In  caufa  erat,  quod  oraflTec 
mulco  cum  fcruore,citra  vUamhicfitationcm.  Abijt  pacato 
animo,quafitotum  impetraflet.  Infuper  Deui  totamanxie- 
tatemiam  illicxcufsitcx  animo,  largiturusquod  pctcbat. 
Hancfoeminam  imitcmur,  &:  inomnibusatilicbonibusad 
Deum  confugiamus  .  Si  nobis  non  fuerintliberi, ab illo  po- 
ftulcmus,quos  ii  acccpcrimus,  multa  cura  educamus,  &:c. 

f^ultus- 


f  eloquiimf. 
LXX.  med  a- 
tionis  mex. 


.Car.r. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

1     Et  nouacula  non  afccndct  fuper  caput  eius .  Ex  hoc  datur  in- 

tclligi,  quoddcbcrcttencreritumNazarxorum,  ficuc  di- 

«um  fuiciudicum  i  j.dcSamplonc. 

■2     yt  Heli  obferuaret  os  cius .  Attcndcns  fi  aliquod  vcrbum 

exprimcrct,  vcl  a  motu  labiorum  ceffaret. 

3     .Aeilmanit  ergo  eam  Hcli  tcmulcntam  .  Id  cft,  plcnam  bono 

vino:&:dicituratcmcco,quodfignificatbonum  vinum ,  &: 

icntosquodcfipicnum. 

Digcre 


4  Digerc  paulifper  vinum.  Quafidicat,  vade  prius  ad  dor- 
miendum,&:pofIcavenias3dorandum. 

5  T^eqitaquam  inquit  Domine.  Scilicct  fum  ebria, vt  tu  crcdis. 

6  T^am mulier infaltx .  Tumproptcrdefcchimprolis, tum 
proptcr  vcrba  Phencnnx  mcprouocantis. 

7  yinutn(jue^&  omnc  quod  incbriare potcli,&c.  Quia  liquorcm 
incbriatiuum  non  bibcrat  illa  die .  Vcl  U  bibciat  .acccpcrac 
itaparum,qu6d  quafi  nihilcffctreputandum. 

8  T^e  rcputes  ancUlam  tuam  quaji  vnum  de  jiLabus .  Id  cft ,  fi- 
neiugodifcipliiiie. 

Deut 


3^9 


Gl6rordi.&  Nicolai  deLyra.         320 


B 


HomtJ.  dc  An 
n  1 ,  &  Sanjuc- 
lii  oiucai. 


a   VuitHiqi  iUiiit  nor.  fnntawpHtis  in  diuer.mut.  Rab.  Alia  tr.isla- 
tio-.Farics  no  focidit  amptitts^ciA  ccrcifriinc  rccrcdidit  cxaudica. 
Rabban.  Niquaqiiam cmni licckTia a fidc, &: dilcctione 
Rcdcmpcoris  in  diucrla  dcdinando  mutatacft. 
b    Et  ncordat:ts  fji eins  Do.  Rabb.  C^ia  Anna Dnm  dcuotc 
poflulauic,c6ccpit,&:  pcpcrit. 
Sic  Ecclclia  pcr  naturalcm  in- 
tclkxlum  oriis  mylkiium  in- 
carnanonis  coidc  conccpit, 
orc  contcflTionis  gcnuit . 
C     VocaHitqi  nomen  cius  Samuel. 
Jd  cft,  Dcus  Ann.T  primo  ge- 
iiitus  prophcta.  Ciuis  cft  hic, 
nifi  dommicus  homo? 

Rab.Samud  pofluLitio  Dei, 
vcl  nomc  eius  ;ador,r.natiuica 
tis  cius  Dcus ,  q.a  fterih  oranti 


conccpicper  JRdem,  i.  fimphci  intelktflu  in  fuisanditonbus. 
Trcs  viculi  tria  tcmpora  fi^nificanr,  quibus  Ch'-iflum  expc- 
dtabntlLccIefJa.Trcsmodijfarine^FidcSjSpcs^Chirirns.quas 
obtiilitEcckTla:  fcutrcs  fih|  NoocxquibuspKircsHcckTu 
per  ftdcm  Dco  obtulit.  Ha:c  dona  pro  puero  orfcrt  Ecclclii 

Ccntitim,  vt  oftcndac  il*  pucrii 

Vade  in  nacc,& Deus Ifracl  det tibi  pcritionem  i   gcnuiikN idcft, fidcm  Chnfti 

I         '.,,,.   .        .    -  .     ^      .  .,       pcrccpiflc&opcnbusdcmo- 

qua  rogalh  eu.  ht  illa  tiixit:vtnu  inueniatancil  »  [j^rc  vcllc,  Etadduxitcum 

latuacfratiainoculistuis.  Etabijtmulicrin  via      in  S;lo  in  domum  Domim, 

•  1  tria  inimfpto.rciruct  vprotirinitcr  perfeueriiui.liv&iiospcrrcucraicde-  CUm  pCri"CCla  ndcincal  liatlO 

l)emus,r.  cMuaiii.iD.Mninovoiuiiuij.  nisiunxit  lc  prlmitUKcEcclc- 

fua,&  comcdit,viiltusq;  illius non lunt amplius  |   1,3: cx ludxis. 


D 


:  adora- 


t  t.q.}.§.I. 
»o.q.  i.C.<JUl- 


iiidiuerlamutati.EtfurrexerutmanejCi 

iicrut  cora  Dno,reucrfitj;  Iiint,&  venerut  in  do- 

^^ ^ rnufuaiRamatha.  CognouitaiitElcanaAnna 

conccffic  tiliii,qui  cunais  dic-  b  yxore  fua,&  rccordatus  cft:  ei'  Dns.  Et  fadu  eft 
bus  libj  in  tcmplo  dcfcruirct .  ^  Anm rcduum . 

^  d  ^nna  non  afcendir.Chvwf.      ^q[[  circulii  dicru,  coccpit  Anna,  &pcperit  h- 

NonCXiftimabat  cfletUCU,rC-  *  »  ^pofiulatio.velnoincnciusDcus.  ^ 

Jida  domo  akcndcrc  in ccm-  c  liu,vocauirt];  nome ci'  Sa'muel,  co  cj,  a  Dfio  po- 
[.t^^X^SSX"  t     lbl..fl-et  eO.  Afccdir  aut  vit  c.«  Elcana,&  ois  do- 

jiocomp.ircrc.  Eoque  tanto 
tcmporc  rcniafit ,  vt  cum  do- 
110  comparerct.  No  folum  cr- 
«o  ex  co  quod  ilkim  Dco  fpo- 
pondit,  vcrum  ctiamcxhoc 
quodnonaufa  fuafccdcre  in 
tcmplumpriufquam  abl.i«ltaf- 
fct  infantcm  ,  fa-minx  picca- 
tem  licet  perfpicerc. 

Rab,  i.Ecclciia  ex  nationib, 

pnus  lade  nutriuit  filiu,quem 

conccpit 


mus  ciusjvr  immolarct  Dno  hoiHa  t  foIenne,&: 
votii  iuu:&:  Anna  no  nfcendit.Dixit.n.viro  (uo; 
N6  vada  donec  abladctur  infans,&  duca  cu,vt 
appareat  ante  cofpedu  Diii,&  maneat  ibi  iugi- 
ter.  Et  ait  ei  Elcana  vir  fu'j  Fac  qS  bonu  tibi  vi^, 
cc  manedonecablades  eujPrecorc];  vt  impleat 
Dfis  verbu  fuum.  Mafitergomulier,&la6lauit 
filiu  fuij,donec  amoueret  eu  a  latle.tEt  adduxit 


c  Trecorij'ie  tft  mpkat  Domi- 
nns .  Qiiod  voluifti,  vcl  fiuiin 
tjuod  promilit  pcr  Hcli ,  cum 
.ait  :  Det  tibi  Dcus  fctitioncm , 
cir  cxtcra .  V 

f  Manfit  ergo  t/itiUer ,  &  la  1a- 
uit  filium  futm ,  donec  amoncret 
tuift  a  latie  .  JLt  addn.xit .  Nori 
vulf  Anna  pucrumduccrc  ad 
ciomum  Dei  antcquam  abl.i- 
clctur:  quiaEcclclia  nullum 
ad  fjcerdocium  ^mchit  dum 
iactis  inianti;c  particcps  ci\, 
iion  folidi  cibi ,  &  intclligcn- 
t/xfpiricaliscapax . 
^  CHRYSOSTOMVS. 
Cofpicjcbat  infanccm  illum , 
non  tantum ,  vc  infaiucm  ,  ' 
vcmmcciam  ,  vt  rcm  Deo 
confccratam  ,  eoquc  niatri 
gcminus amoris  Ihmulus  in« 
iituseft,altcranatura ,  altera 
^  gratia. 


1 


LYRA. 

In  Hcbrxo  habe.ur 


Da- 


Duple*  abU- 


NICOLAVS  DE 

1  Deus  Ifrael  dcc  tibi  pcticionem . 
bittibipctitionem. 

2  Vtinam  inucni.it  ancilla,&c.  Ft  vclis  orarepro  mc  DominU. 

3  Vukusq;  illius  non  funt  am.in.  O^iapaffioncs irs,& taili- 
tix  qu£  jfiutai  facie  in  dinerfus  coLrcs,rei  (jferitt  ab  ca  cx  confol.itio' 
ne  cxtcriori  vcrborHm  Hcli,  &  ex  interiori  cofolatione  grati^  diuinx. 

4  Reucrfiq;  funt,&  ve.in  do.fuam.  ifa  cfl  caicttt  Ctuttas,qii£ 
fupra  nominata  efi  I{amathaim.  1{amatbaim  cni/n  quod  ffii^nificat  ex- 
celfa.plurale  efihuius  nominis  B^amatha,quodfignificat  e.xcdfum,  fi- 
cutin  Latino  eadtm  Citiitas  alii/uando  nomine piii)  ali ,  ftcut  Ciuitas 
Ebroicenfts.alifjiiando  y>oca:ur  Ebroias,aii(jH.mdo  Ebroix. 

5  Cognouic  .lut  Elcana  Anna  vxo.la.nw,  f.poUquam  reuerftts 
fuit  in  dwniiinfHam,qina  ludoii  euntes  in  lertifaltm  cu  vxorib.fuis  ad 
diemfoUfrietn^velcattfafacrtficij,feii  orationis,  vfq;  adrcdiiufuii  in 
domosjuas  contitebant  ab  vxoribnsftiis.Et  ad  hoc  melins  fcriiandu  n 
pofleafHit  conjlitutie,  5,  qii  de  eadem  ciuitate  ibant  lerufuicm propter 
iliBam  catifam,  plures  viri,  &plures muliiics,  viri tbant  iu  vna  co- 
initiua,&  mulicres  in  alia.Tucri  aiii  dc  qulbus  non  erat  fiffncio  potc- 
tant  irc  in  ifla  comiCtua,  velin  alia.  Et  ideo  cii  Saluator  nosicr  lefiis 
Chriflus  duodecim  annarU  afced^fft  in  lerufals  ad  dicfcflii,&  tbi  rc- 
c-dettb.parctib.remafiffct^no  cognouci iit parcntci ciiis,  e.iistimantes 
iilum  effe  in  comitatu, vt  habettir  Ltic.  i .  quia  cx^fiimabat  eum  effc  in 
comitattt  mulieriim .  Maria  aiitem  mater  eius  in  comitatu  virorum. 

6  Voc.auitq.no.  ciusSa.  coq,  poflul.cumaDomi.  Samiisl 
enim  intcrprctatur  quafipoflulatus  a  Dco.Sequitiir. 

7  Non  vadam  do.ibla.  Duplex  efi  ablaClatio,vna  cfi  abfiraClio 
a  laEle  mamntilLi, ^- ifiafit circa principinm  tertij  anni,  vcl  circitcr. 
^liacfi  abla£iatio,qn  abjirahitur putr  a  la6lc pueriii£,  quandoinci- 

pit 


pit  vti  alvjs  cibis  communibus,  &  laBicinijs  non  niitritur  ampliur^Et. 
bocfit  circa  decimum  annum,vcl  circiter,0-  dc  hac  aUa&ioncloq  u  r- 
tiir  hic  fcriptura ,  quia  ante  dccim'im  anniim  ,  relcirciter  pueri  nort 
funt  apti  adfaciendnm  aliquod  officium  in  templo  Domini,  fed  extiine 
poffunt  aliquapariia  officiafacere,ut  accendcre  lampadcs,  uel  huiiif^ 
modi,&  ficpaulatimaffueficriadmaiora. 

8  Et  ma.ibi  iugi.  In  Hcb.habctnr,  vfquc  ad  f^culutn,  i.nfqiie 
ad  qui)iquagcfimum  annum ,  quia  ukra  non  debcbant  LeHit£  feru  ire^ 
in  tempb,tithabett!rT^im.p.unde,&  i-fra  '].c.d:c:tur,n,  Samuelfa-.' 
Ihts  iiidcx  popnUftbutper  fingulos  annos  circtiiens  Beihel,&  Galgalp 
(&  Mafphat, &  iiidicabat  Ifraelem  iti  fupradi£ils  locis . 

9  Precorq;  vc  im.Siic.  Qualc  awemfucrit iiiHducrbt*m  nnn  e»* 
primit  hicfcriptura .  Etpropter  hoc  dicunt  aliqtii  Hebrxi,.Q,ante  na" 
tiiiitatem  Samuelis  auditafuit  uox  de  cal>s,ipfiiturus  erat  qiiid.im  i» 
ilus  nomine  Samnel;  propter  quod  mulieres  plures  parientcs  mafctilot 
illo  tempore  ttocabant  eos  namine  Samuelts  quoiifj  nepcr  opera  nppa-' 
rebat,(p  de  illis  non  intclligcbatur  uox  ditiina.  Et  fccundii  hoc  fic  mtet 
ligitiir  ncrbU  Elcantsprxditiu:  Prccorq ;,  &C.  i.  prccor  Dominu,  ut 
per  bona  indolcm  ifiius  pueri  appareat,cp  illefit  Samuel,iie  quo  audi- 
ta  efl  uo.x-a  Dco  emiffu.  Sed  iUuJ  uideturfiSttium:  tum  quia  dcfcri* 
ftura  non habctiir,tum quia./fnna non  tiocatiit filiit  fiium  Samueletit 
fropter  aliquam  tiocem  de  calo  aiidita,fed  quia  poiinlauerat  eii  a  Do' 
mino,utpredifiu  efi.  Et  ideo  alitcr  dicitur^quod  itcrbii  Df.i  hic  accipi- 
tttr  uerbli  ipfius  Helifacerdotis,  qfecudu  ueritate  Hcbraicam  di.xerat 
.4nn£  deprccati;  Dabic cibi  Diis pccicionetu5,a;y/*/'.f//t% cfi.& 
hoc  dixit  infiinSiu  Spiritufi'an6ti.^Anna  ueropi  t  b.it  a  Dnofiliu  q  ni- 
iieret,  &  minifiraret  in  tcmplo  Dni,  utpatctex  pmdiFts:  cir  bocprc 
cabatur  Elcana  a  Dominoimpleri.  quia  licetptter  Sarr.uelcffet  nattiSf 
non  tamen  auhuc  crat  in  ^atu  quo  foffet  in  tabcrnai  nlo  nmillrart . 

\n 


MOR  A  L  I  T  ]•-  R. 

5  Concepit  .An.  &pe.  Pcrquodfignificatur',q7C>cntilitas 
conucrfa  fruilificauit  in  bonis  opcribus.fcd  qu^-  dicipoflimc 
cius  fili  ,  quia  proccdut  a  libcro  .irbicrio,  Ikut  nrolcs ab  vic- 
ro  moncncc  Spiricufando,  Moral.  Autcm  Elcaiia  lignat 
bonum  prxlatun»  ia:cularcm,  vclrcligiofum .  Pcrduas  au- 
tcm  vxorcs  intclliguntur  vita  .icliun ,  &:  conccmphuuin,  qui- 
busdtbct  dcbicum  rcddcrc  vtnquc  vacfidotcn;f)orccom- 
pctcnti.  Grcgor.  Sicprifuladionc  pr^cipi;us,Iie  pr.rcx- 
tcriscontcmplationc  fufpcnfus .  Praluli  vcro  dcbcnrinfc- 
riorcs  prarlati  in  hocquantum  pofliint  conform.iri.  Adiua 
vcroqu.ckTtilis  clt  pcrPhcncnnam  :  conrcmpl.itiuavcro 
j^cr  Annam  fignificatur.  Deditq;  Thr.fi.&fi.&c.  Pcr  quosin- 
iclliguntur  opcra  mifcncordia:,  q.bus  corrcfpodcnt  mcrita, 
iStpluia  prcmia.  .jnna:  tie.dv.ur.a,  1.  Dci  contcmplationc,qua: 
I^ct  pukhniudinc.  6c  luauitnic  anncxa.  In  adiua  namq;  vita 

cx 


cxhumanisncgocijs  adinilccntur  niulti  piilucLts.jiuiucla- 
cicm  obfturantcs,  ui  cuius  figura  Gcncf  ::9.d.  dicicur,  c],  Lin 
lippii crat octdis .  Rachclauccm  vcnufto  afpcdu.  .A/figcbat. 
Pcr  quod  incciligicur  difccpc.atio  vicc  conccmpLuiu.f ,  Sc  a- 
diua;.Nii  charicas  Dci  crahit  bonuin  pralarum  ad  adus  \izx 
conccmplatiu^^ncceflitas  vero  proximi  rccr.iia:c  iplum  aca- 
tcmplationc,vt inccndac opcnbus  adiuc.  Tojya. f  conccpla- 
tiua  dc  dilationcglori^  in  qua  conrcmpi.iriA)  conilimnucur. 
Etnon  ca,  Perquoddcligiiiuur  mirabilisabftincntiacontem 
placiuorum.Dicitur  cnim  in  collarionibus  Patrum  dc  pluri- 
bus.q,  aliqii  tranfibanccrcs,  vcl  qu.icuordics,  non  folO  abfq; 
cibo  corpoiali,  fcd  ccia  abiq;  mcmona  ciusr.  Pcr  hoc  .luccm 
cj)  Anna:  datur  filius  cuius  capuCTJOuacula  non  dcbcc  cangc- 
rc,  lignificacuraduspixdicandi  pioccdcns  cx  conccmpla- 
tioncinccriorijCuius  caput,id  cft,intcntioncm  nouacula  va- 
i\x  glona;  tangcre  no  dcbcc  pcr  appctituni  laudis  humana: . 


521 


I.R 


ep-um. 


Cap.  II. 


$11 


gratia.Ac  mca  qnidcm  fententia ,  ctiam  reuerebatur  puerG 
ruum.Exifiimabattemplum  per  illum  fanilificatu  ui,quan 
do  dom.us  ipfius  iam  erat  faila  tcniplum,vt  qu^  prophetam 
aclacerdotem  intrafe  cotineret. 
a  1«  vitulis.in  pro  cum. vt  ibi;  in  argcnto  &  auro. 


•  t  di. 
iiiib. 


B 

■tt!m. 
i;.a. 

il 

rl 
M 


r. 

.    iC- 

min- 
1. 


b  £f  rni/«  Trtodiisfa.&  amphora 
vini  Qu;e  continct  trcs  mo- 
dios .  No  intelligitur  cun£tafl 
niulobtulilTe  Deo ,  fcd  qua^da 
Deo,qu.Edam  facerdoti ,  vtli-- 
bentcr  fufciperet  pucrum  in 
minifterio. 

Hiero.in  HehrxoiModio  fa- 
rinie,  fcd  vitio  fcripcorum  de- 


a  T  In  facrificio,fcilicet,pix  confefnonis. 

a  eum{ecum,poftquamablad:aucrat,  invitulis 

[j  a  Exercitiobona;  operationis.        b  Gratiaeruditionis,  rcittcet,6c  fidc  fanfta: 

irinitatis  inftrULlnni.vt  poflct  diccre:reddemus  vitulos  laliioruiii  noUroruw, 
Sc  dignc  oftcrrct  fawianientum  corpoiis  &  fanguinis  doinini. 

tiibus,  &  vno  modio  farinic &  amphora  vini , 

& adduxit  eum  ad  domu domini m  Silo .  Puer 

autem  erat  adhuc  infantulusj&immolauerunt 

prauatum  eft.Si cnim  cum  tri     viculum ,  & obtulerunt  puerum  *  Heli .  Et  ait 


6litatcimbuatur,  ab  ipfis  vnguiculis  Spiritni  cofccretur.  Ar, 
proptcr  natura* imbecillicacc  BaptifnKi ligiiari  metuis?  Qua 
abiedi  animi,puiilliBq;  fidci  mater  es .  Atqui  Anna  Samue- 
lcm,prius eciam  quam  pro^rcacus  clTct,Dco  promiiit,.atq; 
in lucem  editum  ftatim  facrolandum.  fccit,  ac  cum  vcfte  fa 

cerdotali  educauit,nihil  huma 

ni  vcrita,fdDeofiducia  inixa. 

^.  Chryfoftomus.  Adduxic 

pucrum,acrcliquic.  Nccpuer 


D 


bus  vitulis  trcs  modios  fann^ 
obtulit  contra  legcm  fccit ,  in 
quadf  :  Vitulum  dc  armcnto 


Scilicet, vt  bene  fufcipias 

Anna.Oblecro  mi  dominc ,  viuit  anima  tua  * . 
Ego  fum  mulier  illa,  qu^  fteti  t  coram  te  hic 
orans  dominum  pro  puero  ifto .  Oraui ,  &  de- 
dicmihidominuspecitionem  meam  quampo 
c  ftulaui  cum .  Idcirco  &  ego  commodaui  cum 

SciUcet  quandiu  vixerit. 

domino  cundlis  diebus,  quibus  fuerit  accom- 

cphierat.Vndeintelligitur,c>  ^  modacus  dommo .  Etadorauerunt  ibi  domi-  3 
Elcananoobculictresmodios  r  •    a  o     • 

farin2,cum  tnbus  vituhs ,  fed     num:Et  orauit  Anna,&  aic. 

nouem  decimas. 

c  ^ildcircoj&  e^o  commodaui  eum^&c.  Nazianzenus.Tnfans  ti-  leuat  aotus  famulus  Dei,vincit  plcbs  Dci 

bicft?  Neoccarioncm  arripiacimprobitas,abinfanciafan-  ric,vincit  Amalccinimicus  Dei. 

clitn  tc 


vnum,  arietem  vnum  ,  agnos 
anniculos  immaculatos  j.m  fa 
crificijs  corumfimilxoleoco 
fpcrfx  trcs  dccimas  |>  fingulos 
vitulos,duasdecimas  pcrarie- 
te,  vnam  decimam  pcr  agnu . 
H^c  vero  decima,pars  dccima 


amamma  diuulfus ,  molefte 
tulit,  fedad  dominum  refpe- 
xit,qui  macrc creauerat .  Nec 
ipfa  matcr  doluica  puerofciii- 
6V1 ,  propccrca  quod  nacurale 
affcdum  uicic  interue4iies  gra 
tia:&:  vcerquc  fe  alceri  conui- 
ucreexirtimabac. 
d  Ef  ado.  Non  innenicur  orare 
in  hoccatJco,nifiper  duo  ver- 
ba  tatum.Vnum  cff  vbi  dicit : 
Lxtataf/m  infalu.tuo.  Altcrum 
i  bi :  Q^ia  non  cii  Dcus  pn&tcr  te. 
Scdiulfusorat  finc  inccrmif- 
lione ,  q[.a  no  definic  bcne  age- 
rCjVnde :  Elcnatio  nianuu  mcarH 
facri.vefper.  Lcuac  manus,  qui 
leuac  adus.  xMofc  lcuance  ma- 
nus  vincit  Il"rael,diniittctcvc- 
ro  vincit  Amalcc,quia  dum  e- 
liautem  dimife- 


■ipii. 


*  domtne. 
Orig.  ho.  dc 
Hclc.1  R.ibba- 
nus  inhunclu 
cum. 
Infra  i.  a. 
Ibidein . 
i.Thef.f-.C. 

Pral.  104. 


Exod.i7,c. 
i-i 


CAP. 


NICOLAVS  D,E  LYRA. 
1  In  vi.tri.  Tofiea  dicitur:  Ec  immolauerunc  viculum,&:  obcu 
leruntpucrum  Hcli.  Ex  qno  vtdccur^  ^  vnum  vitulum  obtulerHt 
infacrijicium  domiho  &  alios  duos  obttdcrunt  Hcli  faccrdoii ,  quia 
puerum  dimittebant  in  cura  ipfius^vnde fubditur. 
2.  Ec  aic  Anna.Obfccro.  Ecfiibintclligitur,cp  ifle pucrfit  difcipu- 
lus  C"  mi/iiHer  eim.CtHterapatentin  litera. 
3  Ec  ado.  Hic  confequenterponiturgratiarum  afiiopro  heneficio  re 

cepto. 


cepto,&  hucfit  in  cantico  ^/tn£;In  quoprimbgratiarum  a£iio  rcddi 
tur.^fecundo .Anna contra fupobiam  &  ingratitudinem  inuehitury 
i/)i.-NoIicemultiplicareIoqui  fublimia.  tertio  Dei  magnifica- 
iiofiibditur  ibf.  Domini  enim  funt  cardines.  Circa  primum  dici- 
tur;  Et  adoraucrunt  ibi  dominiim,quia gratiarum  a£iio  eii.,qu§ 
damfpecics orationis^ft habetur.t.ad Ti/>toth. t.vbi diciturfic;  Ob- 
fccro  igitur  primo  omnium  ficri  obfccraciones,  poffulacio- 
ncs,graciai.um  atboncs^&c.  "     y 


M 


C  A  P  V  T       II. 

Xultauitcor.  ■^  Procopius.CanticumhocAn- 
na:  dignum  eft  admiracione.  N6  enim  pro  be 
ncficijsacccpcisauchorem  modo  bonorum 

cclcbrac,fedcuamprophccia  hymnoadmi- 

fcec,pccrcagracia:  quoq;filio 
collaca:  parciccps  facla  cft.  Na 
cum  prophecam  in  vcero  ge- 
ftarec,poff  partu  &  ipfa  ^phe-  3 
tauit.Sicct  Elizabeth  loannis 
tilij,&:  Maria  Chrifti  Scruaco- 
ris  grariam  participauit. 
^  Rupcrtus.Q^£canit,hxc 
^prophctiffacfi ,  ?i  cadc  qua 
facunda  fatta  cft ,  gratia ,  qua 
&proprionominefignificac,  j^ 
Anna    quippc  intcrprctatur 
gratia  .  Non  tamfuapropria  ^ 
pr^fcncia ,  quam  cotius  fancts 
Ecclefia: 


Ecclcfig  fucura  bona  communia  prophccac  ac  prcdicac. 

^  Euchymiusq.d.Cor  mcum,quod  obfteril/tansdolorcs 
laxacum,&:  molle  cttcctum  fucrar ,  nunc  confirmacum  eft, 
confolidatumq;,&:corroboracuadomino.Exaltataquoque 
eft  gloria mea propccr  Dcum  mcum:nam  poft  filij  parcum 

gloriam  adcpca  fum . 
4«  Hieronv.  Cornu,filium  vo 
cac:quiaqiifine  filioeracabf- 
que  cornu  videbacur  fibi  cHe. 
Raban.  Augu.  Dicac  hoc  ec- 
clefia  gracia  plena,prole  tcGii- 
da:quod  dc  fb  ance  propheca- 


P.         II. 

a  f  Gaudete  In  domino  femper,&c. 

Xultauic  cor  meum  in 

>  f  ^iilja  non  in  laude  homnjm.non  in  va 
nitatc.  b  f  Q^ja. 

do^Tiino ,  &  exaltatii  eft 

a  f  Exaltabuntut  cornua  iuiii,qaia  de  api- 
cibuscrucis  ChrilU  confeiiitur  hzc  cornua 
'in  tis,in  h's  vetilanms  ic  deiti'iiimus  demo 
nes  animjE  nollrx  inddianies.    b  TNo  iii  fc. 

cornu  meum  indomi- 


no :  Dilacacu  eft  os  meu 
fuper  inimicos  meos ,  quia  la:tata  fum  t  in 


cumcognofcic 
b  Cornu.  rcgnum  ccclcfia:,qa 
aducrf<i  mijdi  &:  dcfidcriaoar- 
nis  cranfcediCjficu:  cornu  car- 
ncm  excedic 

c  Diliitatu  csl.Os  ccclcfia;  prx- 

dicacores,quorum  doJtrina  di 

^  lacaca 


Com.Jn  On- 
ticmnj. 


I.ib.  de  tradit. 
Hcbr. 


R.ibb.in.  m 
hiic  locum. 


i.Tim.t.b. 


■f  vel  a  me 
liberam. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C    A    P      II. 

1  Tn  Xultauit.  Gaudium  propric  loquc  do  eft  dclectatio  ap 
XZi  pctitus  intclleaiui  ab  incra  in  bono  adcpto,ucl  in  pr^ 
fcuci.S;'d  qii  rcfultat  in  fignis  cxtcrionbus,tuc  df  exultatio, 
&:df  quaficxtrafalcacio.Totalitcrautc  gaudcbat  Annade 
bcncficio  libi  collato  a  Dco,fccundum  illud  Pfal.  Cor  meum 
&  caro  mca  cxultaiicruntin  Dcum  viuum. 
X  Et  exaUatu  eii  cor.  Cornu  in  facra  fcriptura  accipitur  pro 
motu  cordis  ccndcntis  in  aliquid  arduum.Ec  fi  careac  rcgu- 

la  ra- 


laracionis&ilcgisdiuinxdicicurcorna  fupcrbix .  Siaucem 
dictis  re^lis  nicfurccur ,  dicicurcornu  magnanimicacis  vcl 
magnificcncia.quod  eft  quando  animus  ex  bencficio  a  Deo 
collaco  in  pr^fcnci  pcr  fpcm  ccnditad  maius  btncficium  cx 
Dei  libcralitacc  confcqucndum.Sic  au,c  moucbacur  Anna  in 
augmcncum  gracix confcquendum  a Dco  in  vica  pr.cfcnci, 
&:  complcmcncuni  glorie  in  fucuro. 
5  Di/«trtf«w('f?.  AdDcumapcrce&:  magnifice  laudandum 
dccoI!acomihifilio,&:quia  Phcneniia&:libcricius  dehoc 
corqucbancur,idco  fubditur. 

4  Supertnirnicns.  Odicbacenimeorum  maliciam,fcddilige- 
bac  nacuram  fccundum  charitatis  formam. 

*i  I  7v{o» 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

^  1  Et  arauit^nna,  &ait.ExuUa^&c.VcrAnna,quq^va.- 
tia  intcrprccacur  ccc/cfia  fignificaiur.-nam  &:  ccmpus  cccle- 
li^  rcmpus  "rari?  nominatur,dicit  Grcgo.Ev«ifd.pro  multi 
plicacionc  nhorumin  dommocredcntiura. 

2  Et 


2  Et ex rdtafum  cfl  cornu  meum  in  domino-.id  cft,Chriftus,qu!  dc 
fcnfor  cft  ccclcf  i^^propter  quod  de  ipfo  dicicur  Luc.  i.g.Ere 
xit  cornu  falntis  nobis.&c. 

3  Dilatatum  cfl.  ]n  prcdicacoribus  &:  do£toribus  &:  facris  elo 
quijs  lud^os  &:  hijrcf.cos  confundcncibus. 

Tom.i.  L  I  I» 


3^3 


Glof.ordi.&NicoIaideLyra.      324 


4 

A 


Auglib.17. 

ileciui.c.4. 
Luc«  ).(L 


(alutarituo.  N6  elKuiduSjVceftcIominus, 

^  Immutabilis  licut  tu. 


quiaipfceflfcicnciarumdominusinquo  func  omncs  thc- 

laun  fipicnri.v. 
•S<  Hicronymus .  \\\  Hcbr^ohabccur:  Exeant  vetrra.  Etcft 

fenfus;Exc.anthuiniliadcorcveftro,  dcquoanccajjrandin 

&:  fupcrbu  cxibant.Qu^ibus  vcrbis  Phencnnam,  &:  nliosci' 

incrcpat,qu>Eob  fcccunditacc 
libi  conccilvuii ,  concra  Ann.im 
clct.ubacur. 

f  4e  Dent  fckt)t'iar''m  Donitnut 
«•/?  >  &<:•  R-  Dauid  Kimhi,  Dcus 
vocacur  lcicciaru,numcro  mul- 
citudinis,vicum  fapiencilTim{i 
cflc  inccljigamus,  vt  qui  vcl  par 


t.cor.  f.f. 

f  valde  fubli- 
mui.Iiipcib^ 

B 

t  Ipfi  dircAa 
liinc  opcra.'A- 
!ii  Rcei  MniC 
numerji2  sCt 
oper3,  fub  au« 
«Ij  hooiiDC  qa 
ipie  fjcit  qiie 
admodfi  vult 
9i  non  homo. 
Ali)  ipfi  foli 
numcrara  «Gt 
upcrj,(]uij  Ib 
lus  ipfc  potcft 
<)uic<)uid  vult 
A'ii,:pfc  prx- 
parat  opcra , 
»ol  conatu?. 
Lxx.  Deus^- 
(uratur  id  m 
uciiones  Ciw, 


latatacftfupcrinimicos,quiacxccirit  fcicntiam  fcnbarum 

fic  Phanfxorum. 

Dilatatuui tji.  Raban.Auc;,QuiafcrmoDci,non  cltalli- 
gatus  in  prcfluris,non  in  pracconibus  alligatus. 

Raban.  Aiigu.Chrifi(>,quem  puerum  amplciiitur  fcncx 
Simeon  &:  cognofcit  magnum 

i}lCCnS  lH''>lcd.miiti:f.ru,mt^U   ^     ..  ?  TIprcenim&lft.ro.ru,pcc..orum. 

Z)o>«u//r,  ftcHndum  verbinn  innrH  in  j^ 

pace  QHtavidrntntoculimeiyfjl»-  •         n     i  «  nr 

Mrff«ir«.Silcg.itusfucroinf.ilu  c  neque  cnim  dtaliuscxtra  te,  &non  clttor  ■ 
tari  Dci ,  tunc  dilacabitur  os  ^^  tisdcut  Dcus  nr.  Nolite  multiplicareloqui  2. 

niCUm.pv-r  mcditatlOncm,lcill-  ^  5  Altioia  c.ipicuauiu  mtcllcftu.  tr.inlc?.Hlciitia  . 

cct,verbiDcivcnituradclcua-  ..     1     •  b  t  vj...io..u.,i  vci  nupiioquia         ^ , --,- 

tioncm  cordis.vnde:  Oy  «o/irwOT  c  j  lubhmiajgloriante.s  ?  Reccdant  veccra  dc  J  ticulanaomniaincuetur. 
patetadtoSynCorinthvi^cornoflrum  a  ^spiriius omnia (crutaiur .  ^  Euchim.Nccapparcnciata- 

(^»/<iii//«wr//.Exlatitudine  cor-  f  ore  vcftrorquiaDeusfcientiarumdominus  4  tumacqueapcrtacoirnofcit,fcd 
dis  nnniflr.itur  fapicntia  ori.       g  »  T  w  ci>,mifntio  iiidaorum,  vfi  diiupUM  phiir.rophorum ,      ipfa  cciam  occulca .  Vndc  ccmc 

4«   Ewh\mms.Dilat«tumenos         «   o    .-      'i- ^- '^■p-iy-''"^'^^''^'''"'^'-"'-»'^'^^  ntatem  &:  iaaanci.-im  vcOram, 

J«»,,&maioricuml.bcrtate,  h  cft,&tipfipr^paraturcogitationes  .  Arcus  5  ^  ,„e.<im  humiliwtcm  pcrfpi- 
atquc  impcrtcrntc  admodum  j  foitiufuperatUSeil,&  infirmi  accinCli  funt  ^  cicns,iurlcinccrnosiudicabir. 
locutafum.Pcr  inimicos  aute  TRcpicti.  Tvdpajic^  Sibi  ipfiquoque  difpenfationcs 

eius,intclligendifuntPhcncn-  k  robore.  saturatiprius,propanibus  feloca-  7  prxparat ,  Veljparat  confilia 
n3,atqucillius  cognati  :quico  fua, 

g  7/?y;/7r.«;>a>-a/jr«)'.  Quiaaufertfcacogitationibus,qucfunt 
linc  inccllcaUjVel  ipli  prxparancur  cogic.  i.  manifcltancur. 
vndc;  Dorninus  noui.  cn^ndtiones  hominurn. 
h  Dcus  fcientiarum.  Rab. Aug.  Ipfe  vos  fcit,  &  vbi  rtcmo  fcit. 
vndc:  Q^iputatfe  alKjuid  efft  cttm  nthil/itjeipfum  feducit .  H.cc 
dnr  aducrfarijs  ciuitacis  Dei ad  Babyloncm  pcrtinencib.  de 
fua  virtuce  confidcncibus.Ex  quibus  func  lud.ei,  qui  ignora 
tcs  Dci  iuftitiam,i.quaindathomini  Deus ;  quifolus  &:  lu- 
ftus  &:  iutiiticans,^  fuam  volcntcs  conflituerc ,  veluc  ex  fe 
Ijbi  paraca  non  a  diio  impcrc:cam,iuftitic  Dci  non  funtfub 
iedi.Scd  Dcus  fcicntiarum  & arbiccr  confcicnci.irum,vidc*t 
cogiwcioncs  hoininum,qiii  vani^  luncVana:,  quia  propri.i: 
hom'inum  iunc,5<:  ab  illo  iion  func  a  quo  homines  (unt . 
h  ^rcus  fouiniu.  -jj  Hicro.Arcus  Acgypciorum ,  i.  fbrcicudo 
&:  pocencia  fupcraca  eli:&  inftrmi,rifraclite,confortati  suc. 
Aliccr. Arcus,i.fortitudo  &c  fuperbia  Phcncnna:,  qua in  filiis 
gloriabacur.fuperaca  cft:&:  Anna,qua:  ob  fterilitatcm  infir- 
maerat,accindacft  rubore  liliorum. 
4«  Euthyr.i.Per  arcum,vircs,lcu  arma  intclligit;quamplu- 
rimis  cnim  conuomiunt  hxc  verba. 

Rab.Aug.  Ideft,intencio  corum,qui  libi  poccnces  cfle  vi- 
dcncur.vt  finc  Dci  auxilio  diuina  poffint  implcrc  mandata. 
i  Ei  infirmi.  Rab.  Aug.Qiii  in  Dci  pictate confidunt,  dicuc: 
Mifercre  mri  Dens  ^uoni.un  infirmus  fim.lnfirnms  crac  Gencilis 
popuIus,qu.andoaccf^amcnto  Dci  alicnus,  nuncautem  pr^ 
ciucius  roborc ,  cum  indutus  fcuto  fidci  &  galca  falucis  ,  & 
gladio  fpiricus  pocerit  ignea  tela  diaboli  extinguerc. 
K  Saturaiipriuspropanilf.Keplcti  priusIudci.Lmyltcnjsclo 

quiorum 


vfqucdeAnnxflcrilitateexulcaucranc,&  multis  cam  op- 
probriis  affcccrznt.Lxtata  fum  infjltitari  tuo.,  quod  fcilicct ,  in 
mefadum  cfl.Salutcm  cnim  pnxflitit  mihi  ha;c  prolcs  ,cu 
antea  prximmcnfoacq;  immodcracodolorcpericlitarcr. 
a  T^oneHfan.  Orig.Rab.pra.'tcr  ccdomine,quia  ncmo  fic 
nifiate,&:liiint,qui  diirdij  muki,&:dni  multi,nullustame 
corum  natur.-ilitcr  cfl  id quod  Dcus  clt.quia  ipfc  eft  falus,  q. 
aic;£5o/«w,7«i/""'.  Exocl.j.d.vmbracnim  ad  comp.iracio- 
ncmcorporisnoncfl,vcIfumus.nd  compiracionem  ignis. 
b  yt  cft  do.  Raba.  Augu.Non  dicic  nifi  dominus:  fed  nullus 
eftficut  </o»ji«MJ.,fanclus  &c  fandificans,iiirtus  &:  iunificans. 
c  ')i  Oyon  cft  fortis,&c.  R.Dauid.Kimhi.Idcirco  Dcum  force 
appcllac,q,  VI  fua  pocucnt  iplius  naturam  immutare. 

^  R.Lcui.In  fccundis  caufis  nihil  cft,quod  icarcsfingcre 
ac  formare  valcat,ficut  Dcus. 

^e  Euchvmius.Dominusfand:usefl&:purus,quianu]lam  a- 
licui  occafioncm  mali  pr^ftac:fcd  omniacum  rationc admi 
niftrat.Iulhii  df ,ncque  eni  m  fuftinuit  me  amplius  in  mife- 
ria  verfari,&  male  audire . 

d  7<{oUtc.  Rcdaiguir  ludeos &  fapicntcs  fcculi, extollentes 
fe  contra  fcicntiam  Dei.Salomon:  .Altiora  te  ne  quc/icris.Si.  ali 
hv.Deus  in  cceloy&  tu  fnper  terram.Ctnt pauci fermoncs  tui . 

^c  Euchymius.Sermocfl  ad  1  hcncnnam ,  &:  illius  cogna- 
tcs;&  ad  omncs  aIios,qui  in  lalicicacc  r.liquaconfiicuci  glo 
riantur.Nolire  loqui,inquit,fubhmia,propccr  cxccllcnciam 
atquepra:ftantiam  vcflram. 

c  Fetera,&c.  Qux  ad  vctrrcm  hominem,i.carna]em coucr 
fationem  pertincnt.fcicntia  lnquiritc,qua-  no  c(t  nifi  aDeo: 

quia 


D 


ri'.c!- 

Kcbr 


1 


Ra 

hOc 


i 


NICOEAVS    DE    LYRA. 

l  7{on  eiifannus,&c.Quia  ipfc  cft  fandus  per  cflcntiam:alij 

autcmpcrparticipationcm,&hocmodo  cxponatur  quod 

fubditur.  Et  non  ejtfortis,&c. 

t  7{plite  multiplicarey&c.  Hic  confequentcr  Anna  inuehitur 

contra  ingratam  fupcrbiam  ,  quia  Phcnenna  dc  prole  libi  a 

Deo  data  fupcrbierat:dc  quo  tii  dcret  eflc  humilior  &  Dco 

gracior,&  hoc  eft  quod  dicicar:  T^olite  multiplicarc,  &c.  i.lu- 

pcrba  &  aliorum  contempciua,quaIia  eranc  verb^hcnen- 

nx  concra  Annam:vt  paccc  cx  pr^didis  ca.i. 

3  B^cedant  vetera,&c.  i.mala  vcrpa  lam  quafi  ex  longa  con- 

fuccudinc  inuctcrata, 

4  Q.-'ia 


4  j^/^Dm/c/ennVww.eJ^c.  q.d.nihillateteum:  fcdomnia 
certitudinalitcrretinctadiudicandum  etiam  fccreta  cor- 
dium,idco  lubditur:  Et  ipfi pr.tparantur  cogitationes. 

5  ^««i/omaw.ArcumfbrcuiinvocacIinguam  Phencnnc, 

6  pucrorum  cius  ex  qua  proccdcbant  verba  pungiciua  qua 
ii  l.-igicc^.  ., 

6  Et  tnfirmi.&c.  Loquitur  pro  fe  &  fibi  fimilib.natura  enim 
in  eum  erat  infirma  &  impotcns  ad  pra:dicandum,fcd  robo 
rata  ci\  ad  hoc  cx  dono  Dci . 

7  Saturatipriusy&c.  Loquitur  metaphorice,quia  prius  fatia- 
ti  fi  pofiea incurrunt famcm  &  dcfedum cibi ,  plus crucian 
tur ,  fic  fuit  dc  Phcnenna,qu^  fuit  prius  liberis  plcna,&  po- 
ftca  morcui  lunc. 

•j<  I  Et 


MORALITER. 

t  Infalutari tuo,id  cfI,Chrifto in  ipfis  principaliccr  opcrantc 

loan.  I  (i.z.Sine  me  ni.pn.fa.idco  fubditur. 

I  T^on  eft  funaus,  id  cfi,  Chriftus.  qui  dicitur  fandufl^mdo- 

nim,Daniclis9. 

i  7^olitemultipHcariloqui,&c.  idcft,  fupcrbacontra  Chri- 

fium&Ecclcfiam. 

5  I{eccda»!;vit(r.u  idcf^,ccrcmoni<E  vctcristcfiamcnti . 

4  Quia  Deus  fciemiarrrn  dominus .  Idco  dcdit  caslimplicibus 

m  nouo  tc({oin\cmo,Mo.tih.ii.d..Ahf4,ondillihxcafjptcuiibus 

«(piudeaiibus^cf  rcneU(li  eaparuulii. 

6  %4rct(i 


5  ^rcusfortium,  id  cfl,fcicntia  Scribarum  &  Phariftj^orum. 

6  Et  irifirmi,  id  cfi,  apofioli  limpliccs  &  illiccraci. 

7  jtccinClifunt  roborc .  In  fpiricullhncti  dacione  pcr  qucm  fa- 
b.\  funt  intdligcntcs  fcripturas,&  cloqucntcs  in  omni  idio- 
inacc:&  ica  confiantcs,qu6d  gaudcbant  in  tnhuLuionc . 
Aclu. 5 .  g.  ibant  .Apofioli  gaudenta  a  confpedu  conciltj.,  quoniat» 
digni  habiti  funtpronomirtr  lefucontumeliam  pati. 

8  Sati>ratiprius,propahibus,ctc.\d  cfi,facerdotcs  &  fcrib.T lu- 
daiorum,  qui  priuscrant  rcplcci  nocicialcgis&prophcta- 
nim  .•  ica  cuacuaci  func  bonis  fpiricualibus ,  licuc  illi ,  qui  pro 
viclu  quocidi.mo  fcmctipfos  locant,  indigcnt  boms  tcm- 
poralibus , 


Et 


5^y 


I.  Regum. 


Cap.  II. 


Si6 


ie.c. 


quiorum  pro  panibus  fc  locaucrunt,  i.  fcp.irauerunc  a  Deo : 
vcl  a  proprijs  fcdibus  euuKc  unc:ne  rccipcrcnt  euangelium 
agcns  dc  panc  qui  de  crelo  delcendic.Rcplcci  ijdcm ,  qui  k\: 
potcntes,i.Ifraclita:  quibus crcdita fuac eloquia  Dei,fed  an- 
cillx  fihj  minorati  funt,  qui  fe  fubcraxerut.nec  m  fakiarore 
crcdidcrunt,&:  in  ipfis  panibus, 
i.diuiniscloquijstantum  terre-  Gemiies 


cct,illi  qui  efurienccs  tranficrunt tcrram.Aforf»?  enim  eflis^in  I> 
quic  falubricer,f.  «ir  vita  veftra  ahfcondita  eH  cum  Clniih  in  Deo.  i.Cor.iy. e. 
Idem  ergo  viuificati,vel  viui,ficut  Clmtinsmoriuuseiip  ropter 
peccatano(}ra,&furrexitpropteriuflif7cationemno^ram,S)Cq,a.sit:  \ 

7^n  derelinquas  animam  meam  in  inferno .  Eundcm  deduxit  ad  Pfai.  i j-, 

infcros  Dcus,&:  rcduxit:hac  ei' 

a  Caufa  eft  cur  ita  faftum  Ct.  paUpCrtatC  dlCati  fumUS. 


eem. 


na  fcnferunt.C^cnres  autem  qui  a  uerunt ,  &  famelici  faturati  funt .  DdneC  fte-  i     e  ^  Dominm  mortificat ,  &c.  R.  .^^^^^ 
busnoncftdacaicx,poftquam  b  rilis pepcrit  I  plurimos,  &qua:muItosha-*  IfaacAlfeci.Triahominum^e  hafanach.*** 
pcrncuumcellamecum  ad  illa  <^  i    l      ul"      '    d  il  ir»  C   ^  nerafiftuncurin  iudicio,pcrfc- ci. 

cloquiavcnerunc,  mukumcfu   d  Debat  miosuinrmataelt.  JJommusmortitl-4  cteiufii,omnino  impij  ,5£mc- P'«--g.itorii 

c,quia  e  cat  &  viuificat,deducitad  infcros  &reducit.  5  diamforccmceneccs.  Primiad  '°'^"*'' 

a  Hoc  eft  fuperbos.     Deus  fupcibis  refi;Ut,huniil;bu5  riULem  datgratiam.  6    ViC.IITl  futUri    fcCUli  fcriblltUr  & 

Dominuspaupcrefacit&ditat,  humiliat  SC^  oblignanrur.  Sccundipcrindc 
-    ■■         ■  -  8  cri;MTi.idGchennam,iuxtaDA 


Mn. 


pcr 

clo< 

ricndo  tcrram  tranucru 

in  cis  non  terrena ,  fcd  celcfiia 

fapucrunt.Tn  Gncco  itx.Tlmipa 

nibis  mincrat!fttn'::&  efurientes  tra 

fierunt  terram. 

a  Et famelid,  i.  G  cntilcs  prius  c- 

gcntes,  pane  vcrbi  Dei  lam  gu 


a  Humiles.  b  Cito:vt  c.iioeiusnon  videietcortupiionem  . 


r  t  1  »         X  c  i^^'=l"'-'""Y''"  P'" ,""'"'  '""P"  ^^"'  "^'^'  TT-  t  niclis  verba ,  MuUi  e k  dormienti. 

lubleuat.  T5ulcitatdepuluereegenum,&de[  bus.&cM^^diicn 


a  ^  .Supra  ciiiutcs. 


ij  quorCi  paria  func 
t  mcrita  &:demerita,defcendunc 


fiancquoniamfuauisefi.Tan-h  Itercorc  eleuat  pauperCm  ,  Vt  lcdeat  CUmf  inGchennanvbiq;expeaates, 


B 


40.  J. 


c 


diu  pafli  funt  fcicncia  Dci. 
In  Vichxxo  fibejth:  quodfignificac  feptcm  tz  plurimos . 
b  ^  Donec  iierilis  peperk,&c.  Euthvm.  Hic  {cnno  ctiam  pri- 
uacum  ac peculiarcm  rcfpicic cofum.Pcr  fienlcm  cnim  fcip 
fam  incclligic,qu2;  Dei  opefepcem  filios,hoceft,mulcos  pe 
peric.Soknt.n.Hcbrei  fcptcnario  numero  vti,quot!es  multi 
tudincm  voluntcxprimcrc .  Quod  fi  hiftoriam  dicas  vnius 
tmfilij  mcminifle,riidcri  pot ,  quod  Samuclem  dignum  ,p 
multis  intcUi»at.Fhcncnna  aiit  infirmaca  cfi ,  co  q,  a  priori 
decidic  fuperDia,&  Anna  a  viro  dcinccps  magis  amac.q  efi. 
c  Sterilis pepe.  In  fcpcenario  vniucrficasecclcfia;dcfignacur. 
vndc&:  loannes  fcribitfeptem  ecclefijs  ad  vnius  plcnitudi 
nem  fc  fcribercoftendens.vnde:  ^apientia  xdiHcanit  ftbi  domii, 
&  fuffnirit  columnas  /t;>ffw.  Scenliscratin  gentibus  ecclefia 
antea  ifte  f(jtus  quem  cernimus  orirctur.Ccrnimus  ct  tcrre 
nam  Icrufalem  prius  fa-cundam,nunc  infirmatam:quia  qui 
cunq;  incafilii  hbcri  crant  vircuciscius.nunc  vcro  ibiqmli 
tcra  eft,fpiricus  non  cftramiini  vircuceinfirmacaeft. 
d  Tliirimos.  Raba.  vlurimos  in  Hcbr<co  Sc  in  Lxx.habemr  fe- 
ptem.  ludiEi  dicuncq?  naco  Samuele,mortuus  cft  pnmogc- 
nitus  ftlius  Phencnnar:&:  fingulis  Ann^  nafcentibus  filiis,fin 
guli  Phencnnxfunt  mortui.Scd  Phenenna  habuit  fcpcc:  An 
na  vcro  quinqj.Sed  Hebr^i  duosfilios  Samuelis,annumciat 
Annsefilijs  . 

Raban.  Stcrilcm,vcl  co(dcmmortificxt.^&  viuidcat ,  quod 
rcpctit  adiungcns,!/ei/«ce«i  ad  inferos,&  re.vnde:  i  i  mortui  eUis 
cii  Chrij{o,^jurfHmfunt(juerite.Sa\ubnter  mortificant',  quibiis 
dicit\it:iii4f  furfam  funtfapite,non  qusfuper  terram,\t  funt,fcili- 

cct. 


t  clamant,&:afcendunc,qucmad 
modum  fcriptum  c^:Dominus deducit  ad inferos,/^-  reducit.        r 

^sR.Aliusanonymus:Domusmortificatimpios,  viuificac  inOtena. 
autcm  iufios:dcducitad  inferos ,  ad  certum  aliquod  ac  de- 
finitum  tempus:poftea  vero  rcducit ,  &  afcendcre  ex  co  lo- 
co  facit. 

4«  Alij  Heb.Sunt,qui  dcfccndunt  in  putcum  corniptionis,  ..  ^-  .p  . 
&:promenfurafcelcrum,;bipIcdutur.Sunteciam  quipofi  ^lxi.^.^  ' 
quam  pro  mcritis  penas  luerint,cxcindijtur,&:  pcreunt.  Silt 
qui  ad  fincm  vfq;  anni  intcgri  puniuntur ,  poiica  aliquanco 
fuperius  afcendunc,&:  habicanc  incer  iufios  Ac  dc  his  quidc 
Zit  ^nn^^i^Domirus deducit cos adinferos &  reducit. 

^  Euchym.Dns omnia poccfi.Reduxic.n.ex  inferis  non  ca 
tum  Lazari,auc filij  vidue, &:  filic-E  Archifynagog^ animas : 
fcd  omnes ec  alias,quando  illuc  poft  pafllone dcicendic . 

4«  Theodorct.Fccitq;,vc  poftrefurreiboncm  fuamcorpo» 
ra  refurgercnc,&:  Hierolbly  m^  confpicere  cur,vc  cognofce- 
rcnc  fanitos  liberacos  efife  ab  aaimarum  carcere. 
f  TaHperem,a-c.  Icfum,qui  propter  nos  pauper  factus cft ,  &C 
ditat  eundein  gloria  rcfurredbonis. 

*  R.Lcui.Idco  non  fupcrbicndum  eft,fi  florcmus  opibus; 
nccfipremamur  inop;a,dcfpcrandum,quiaDeuscft,g,om 
nia  tempcmt  &:  regit,&:  cum  vifum  fucrit,ea  commucac. 

*:Theod.Futurapdicic.Dcprimicur.n.Saulelacus,extolli^ 
autem  Dauid  ab  ouibus  ad  hoium  curam  a  Deo  vocatus . 
g  Depulnere.  Decorrupcione  (Zhn(i[im.\ndc:T^ccdabisfan-  Piil.  if. 
iinm  tuum  vide.corrup. 

h  Deilercorc.  Raban.  ludaico  populo  in  quo  cum  fc  dixiflct  Ibidera. 
^Apofto-  F 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

1  Ef  famelici.  quia  Anna  prius  famclica  &  defiderans  de  pro 
lchai?cnda,habuit  prolem  ad  fufficientiam,ideo  fubditur. 
1  Donec.ln  WchrxoYihDonec flerilis pcperit feptetn.Scdhocvi 
eSc  p  illud.quod  poftca  dr  codem  cap.o,  Annaconccpit  ec 
pcpiccresfihos  &:duasfilias,&:i6dfic.-iliqui  Hebr^i^q?  duo 
filij  Samueliscopucanf  hicinterlibcros  Annc:q.adeipfae- 
xiuerutmediateSamuclc:&ficdrpcpenflc  fepte.AIij  vcro 
Hcbr^i  diit,(jjqfi  Annaparicbat  vnu  pueru,Phencuna  fcpc 
licbat  duos  de  fuis:&:i6  nato  quarto  ipfius  Anne  puero^oclo 
liberi  Phcncnn^fuerutmortui,&:ficn6rcmafcrut  fibi  nifi 
duo  pueri,q.afm.ipfos,dccehabuit:vtdi£liicft  s.i.c.Igit'qii 
vidit,qj  Anna  g.ntu  pceperat,&:  apropiquabatpartui  tunuic 
de  mortc duorii libcror(i,g.  fibi  rcmaferuc:  pp  a^  humiliauic 
fc  cora  Anna:&:  inftantcr  pctij t ,  vt  orarct  pro  vita  pucroru 
fibi  remancntiu,fi,  &  faclficft.Etio  illi  duo  pucri  liceteflenc 
ipfius  Phcncn^itn  dcc^tcro  vocati  sut  pucri  Anne.eo  q,  ci' 
of  onib.crat  vita  cis  pcclfa.  Ifte  expofitiocs  no  hiir  de  textu : 
fed  ponunf^ab  Hebrcis  ad  vcrificadfi  hoc  ditlu,  pepcrit  fepte. 
Et  i6  mdius  vf  diccndum:q,  translacio  noftra  fit  melior,'irv 
quzdv.Teperit  pLrimos.  Ad  cuius  intcllcdu  fcicndii,c|,  didio 

Hcbrai- 


HcbraiCci,q  pt.inc  iiic,f  fibeath  ,a;q.uocaeft  ad  dcfignandii 
fepte:&;hancfignificationcmfcquunturhic  Hebr^i  moder 
nijVt  pditiu  cft,&:  ad  defignandu  fatietate,&  hac  figfiationQ 
fecutusefttranslatornf^&forficanillotpcHebr^i  iUa  feq- 
bant^fcttm  hoc  igif"  Anna  peperit  f itietace,i.  habuerat  pue- 
rosad  fufftGiencia,quafufScicnciaexpreflic  cranslatornf  di 
cendo:  Tlurimof,  q,  pucnientiusfuitdicere/J  fi  dixifletfade 
tarc,vcl  faris.Scdm.n.qcT  dicic  Hiero.inEpift.  ad  Pamachiil 
dc opcimognciccrprccadi:  Melior interptatio no fcmp eft 
trasfcredo  vcrbu  cx  vcrbo,fcd  aliqii  meli'e  trasfcrrc  fcnsii 
ex  scfu;vt  cad.vcritas  diucrfi.s^prietatib.idiomacu  applicctf 

3  Et<iu<£mult.hahehat.qui:\  licuc  Anna  mulciplicabacuri^- 
le,ica  Phcncnna  diminucbatur ,  fecundum  quod  djcunc  cx- 
politorcs  Hcbr^i  &:  cacholici. 

4  DownHf  wor/i^^caf.pucrosPhenenn^. 
j  EtviHificat.pucrosAnnx. 

6  Deducit  ad  infcros..  In  Hcbr^o  hr:.Adfoffam.  i.fcpulchrum, 

7  Et  reducit.  quia  aliqii  contingit,q,  aliqui  de  quorum  fcpul 
pultura  iam  traitacurad  vitam  refcruecur;  iicutdc  Ezechia 
habctur  ^.Rcgiim  2o.pro  humiliationc  fua coram  domino. 

5  Dnspaupe.  quia dc diuicijs &: hononbus frequenccr diijcic 

•Jjaliquos' 


M  O  R  A  L  1  T  E  R. 

1  Et/awWic;,i.apoftoliprius  iUiceraci  pcr  Spiritumfandum 
fcicncis  Dei  !unt  rcplctf. 

2  DoTjec^fW.circ.i.gcntilitasquxfteriliscratinbonis  opcri 
bus  ad  prardicacion  rm  apoftolorum  valdc  frudificauit. 

3  Et  ijux  mu  'tos  hdrbatfiUos  infirmata  esi.  id  cft,  luda;a,  qu^  p 
infidtliratcm  cftinfirmata. 

4  Do.mcrti.  lud^ani/Jimittcndocam  cadercin  infidclitate. 

5  Et  viuificat.  Gcntilitacem  pcr  fidci  fufccpcioncm. 

6  Dcdncit  ad.&c. Iud(jos  cbftinaco.'. ,  diir.icccdo cos  dcdiici. 

7  Et  rcducit.  Gcntilc:  ab  idoiokcria ,  pct  quam  digni  eranc 
jatwtni  p^n^  jcuocando. 

8  Dmi" 


8  Dommus pau.f.^.Voi.wiu  ludaicfi  (jbninaLii IpQaiibus  bonis 

t  Et ditat.  Eis  Gcncilem  ad  fe conucrfum. 

t  hiumiliat.  Iud.cos  in  captiuicace  difpei ibs. 

t  Ef/«i/c«a/.  ConucrfosGcncilesIud^isdominantes.  AH- 

tcr  potcft  cxponi  de  cadem  pcrfonaab  illo  loco .  Dns  morti' 

fieat.  pcrcarnisafHi«3:ioncm.  Et viuificat.  pcr ipiritus  confd- 

lationcm.  Derf«(K^«/w/em.  pcrconfidcrationcmpcenx.  E« 

m/«c/r.pcremendationem  vic.r.  Dominus puuperemfacit:in  tc 

poralibus.  Et  ditat.  in  fpintualbus.  HKmiliat.  in  ptieienti .  Et 

fuhkuat.  in  fucuro. 

t  Sufcitans  depuluere  cgenum.  in  futura  rcfurrciCtionc. 

t  ytfedeatcumprin.  inthronogloria:^. 

Tho.3.  L    »        X  Dominl 


I 


V-1 


Glo^ordi.&NlcolaideLyra.      328 


^  Apoftolus  ecclcfiam  pcrfccumm,<7«*  rn\h\^\na^\tjuer*ni  lu- 
A  craproptrrCh>i^iim*Jli'n*ki/}fno>a.-[ 
PMI.j  b,    a  Trimipihiu,  Kihxqwbwdicitur-.Seclebitisfi^perffdes  itM' 
t  di tniBcn  jifgnies  duodetim  tribits  Ifait. 

^  Tcmil.Annamatcr  Snmuchs,fpiritu  Dcogloriam  rcd- 
dcns,  qui  inqu'C  cxcitat  paupc- 
rcmdctcrra.fit  mcndicum,  vti 
fcdcie cum  fnci.ic  cum  dynaftis  ^ 
pnpuli.vtiqucin  rcgnofiio,&:  ^ 
thionis^lonx,vtiq;rce.alibus. 
^e  Idcm .  Puto  iam  alibi  f:icis  c 
commcnd.iflc  nos  diuiciaruin 
t4».aifl.c.  gloriam  d.imnarial)conortro, 
J  •?»•*  P"»  jpfos  d vnartas  dccrahcntc  dc  fo 
<«P»"«n  •.     lio^g^  paupcrcs  allcuatc  dc  ilcr- 
quilinio 


t.i 

Mjrt.if.e. 
J  S.4.  ada. 
SUic  14. 


Qip.at. 


a  T  Vt  det  ei»  hxreditateni.id  eft.redcm  gtoriz. 

b  f  Qiiia  dominaiitur  .1  mari  vl.^ue  ad  mare. 

principibus  &  folium  ^ori?  tencat  Domini  i 

»  f  Id  eft,quaiuoi  i>lagi  m  mdi. 

enimfuntcardincstcrrac&pofuit  fupcrcos  t 

a  T  Id  e'\  opcra  eleanium.  b  T  l"  via  iu  btii^^iriget. 

orbcm  tPeiesfandorumfuorumlcruabit,  2. 


enim  dominus  poflidcre nos  incipit , adiicrrriusnoftcr ip-  D 
fius  fir,5<:  vincitur  a  nobis  non  vinb.noflns :  quia  no  in  vir- 
tutcpropria  poccns  cli  vir.  Domi.  Aducrfanj  hid^'i,fjp  quos 
incclis,i  Apoftolisdrisconauic,qi'i  cos  ccrruic  gchcnnam 
i«inado,minas  fignis  finnan  hi;  vndc  mnlti  conucrfi  funt. 

Vcl  formidjbunc  in  iudicio, 
qucm  h  •:  aducrfantcs  coriccm- 
pfc:  unc.fupcr  quos  conabic ,  di- 
ccns:  IfiH  1'^nem  ^rentum.C^rni 
n^omnibus  coLin<i.udomiinis 


qu  'Cidie  in  Citl is,id cft,fcripcu-  tacute 
ns&  d  idoribus  conac. 
f  I«a7't.  K.ib  Qjjiaiufiarccri- 
bucio  fucura  eft  indie  iudicij. 


a  f  Idfcini,  vbi  er  it  fletus  8c  ftridor  dem  i  iu«. 

b  T  Aa  anogantu  cenabunt. 

&impijintenebrisconticefccnt:quia  tnon  [  f^'<i  •"c^'*'^  tonac  dc  nubibus 

^  ""r  >  '  ._..„.:  i,  ^X,„,u,  fidci.5.     4  fuis ,  quas  Spiricaran.;lo  imple- 

b  .  ^  ..... 


a  f  Scd  D.-i, 


^<  Thc^or.  PofTunt  fancdi-  d  jn  fortitudine  fuatoborabiturvu  Dominu  t  uitpoftquamc^losafccndit. 


fcipulllupduodCCimfuliiSglo-   e        ,  TIu.l*i.     Pec.aiores      Daraaau.       b  ludxo».     Pcccatores.     Dar^natos. 

riosc  fcdcrc,iuda:os  iudicantcs:     formidabunt  aducrlarii  cius,&  liiper  ipfos  in 

&ca:teri  fidclcsfuturi  fplcnde      » ApoftoUs.     scriptutis  unftis.  bpctcavero.  ludicu. 

r^   K/ tn  rrnntf  cCrc       QUod  fo-  c  Noo  folura  meditenaiica»,rcgionc5,red  &  exirenus. 

rC,  Ot  inrcqUlC  Clll-  ,    quuu  lu  Eiiicmahominis. 

coelis  tonabit.  Dominus  iudicabit  fines  ter 

a  EcclcIUffl. 


loa.f. 

t  Tttrtitudi 
ncm. 


P.''al.ii». 


LiS.de  tn- 
ait.Heb. 


lium  indicat 

b  Sclium^lo.  in  aixiualitatc  pa-  ^ 

tns  fcdcrido ,  &  quia /)at<T  oOTttf  p 

tudiiium  dedit  filio ,  &  quia  regni  e-  " 

insnoneritfinis.  , 

C  rdrt//nf»  rerr-f.  Qnatuor,  fcili- 

cct^plagar  mundi ,  in  quibus  dilatauit  orbcm  ecclefi? ,  qua: 

afohforiu  vfiuead  occalum  liHdat  nomen  domini. 

Myflicc. "  P.-cdicacorcs  ,  f  ipcr  quos  orbis,id  cft,  ccclcfia, 

fidc  corum  ftabjlitatur,dc  quibus  dicitur:  fub  quo  curuuntur, 

auiportant  otbein. 

•■y:  Hieronym.  In  Hcbrajo  habctur:  domini  funt  afUBi  terra. 
Hocnomincpaupercs  fpiritu&  humilcscordeintelligunt, 
fupcr quos  dominus  orbcm  pofuifTc  dicunc:quia  eorum  mc 
ricis  ccrram  ftarc  aucumanc. 

d  -Jt  7\(o«  in  fonitudine lua^&c.   R.Leui.  Sxpe  fic,uc  princeps 
potcntiffimusahinfirmiorifupcrctur,  quianoncft  forticu- 
do  hominum,vt  parccur  vii1oria:fed  quoniam  iufti  Deo  cu 
ra:  func,ideo  vincunt. 
c  DtJOT»n»w/)r»/;rffl/»«wf.quia  infirmufaciccaduerfariu  cius. 

'  Potefiexambiguo  Gra^co  intelligi,&:aducrfanum  fuu.  Cu 

cnim 


t  vel,n 
in  fori 
nc:fiui 
forti»  < 

t  vei  r 

ne  coi 
tur  ru  I 

E 


Cainem  icgen.li.  b  Chxiilo. 

Pcpuk;  Chiibano. 


r«,&dabit:imperium  regifuc&fublimabit  ^ 


*t  Thcodorec.  &:  Procopius. 
Vacicinatur  dcafccnfioncChri 
fti :  de  miffionc  &  aduencu  Spi 
ritusfandi;  &  foelici  fuccelfu 
pra:dicationis  Apoftolic^:de  fc 
cundoaduentu  Chrifti .  Ip'ec- 
nim  cum  iuftus  fit,  iadicabit  fi- 
ncs  tcrrx.  Prxterea  ctiam  de 
maionbus  ipfius  fccundum  car 
nem,qui3Dauide  vfqucadca- 
ptiuicatcmdurauerunc.  Dabitenim  robur,  inquit,  regibus 
noftris.Docet  ctiam  non  fidendum  diuitiis,non  fapicntia:, 
non  potentix ,  fed  ci  foli ,  qui  pocclt  &  vitam  fuppeditarc , 
&  mutarc  rcs  bene  gcftas  in  male  gcftas,  &  res  aduerfas  in 
fccundas. 

g  Fines.  Extrema hominiscquia non  iudicabuntur ,  qua:  iti 
rnelius  vel  decerius  medio  tcmporecommutantur,  fed  ex- 
trema  in  quibus  fuerit  inucntus. 
h  E'  dah:t^  id  cft.  Chrifto. 

i  Imperium,  id  cft,eccIcfiam.vnde:D3bo  tibi  gentes  hxredi- 
tatem  tuam.VcI  imperium,id  eft,potcftatcm  iudicandi:q.a 
omnciudiciumdedic  filio. 
K  /^f^<».  Raban.Chnftiano  populo  cu  datvircutem  regen-  ^ 
di  carncm,vt  m  eo  vincat  mundum ,  qui  proptcr  eum  tudit 

^a  Chrijli  F 


fanguincm  fuum. 


NICOLAVSDELYRA. 

aliquos  proptcr  eorum  fupeibiam :  &  aliquos  p.aupcrcs Sc 

abicctos  clcuac  ad  diuicias  Sc  honores,propccr  eoruni  humi 

litacem,pcr  hoc innuic  Anna,.], lic fa.aum  eft  a  domino de 

ipfa^:  Phenenna. 

I  Drnj/wi.  HicconfequentcrponiturDei  magnificatio :  & 

primo  quantum  ad  poccntiam,&:  hoccft  in  aiiu  crcationis, 

cuni dicitur:  Domtn'.  Sccundo  quantum  ad  fapicntiam,in a- 

£lu  gubcrnarionis,cum  dicitur. 

X  Tedes.  dirigendocos  in  via  morum.  Tertio  ,quantumad 

cius  iuftitiam  in  aitu  debitaj  punitionis,cum  dicitur . 

3  Ej  mpii.  f in  tcnebris  culpa;,&  poftca  in  tcncbris  geheng. 

4  ii^ia  non.  quia  per  potetiam  fccularcm  nullus  potcritma- 
num  Dei  cuddcrc. 

5  Dowj/JMJ.  iniudicioextremo. 

6  E/ dabit.  i.ipfi  Chnfto,cui  pater  dcditiudicium  , vthabctf 
Ioan.5.d.Etquia ludicabit  in  foima humanitatis,in  qua  fuit 
coram  Pilato  iudicatus,idco  fequitur. 

7  Etfublimabit.  i.vnch  fui.Chnftus  enim  in  huraanitatc  fuit 
vnitus  plcnitudinc  gratic.Licctautem  Chriftus  .ipparcat  in 
iudicioinformahumanitatis,camcn  noneritinfirmif.iti  fu- 
bietius,ficut  tuit  coram  Pilato.Sed  apparcbit  in  tbrma  glo- 
riofa  omni  crcaturx,etia  fuprcmisangelis  praiata.ldco  be- 
nc  dicitur:  E'  luLhnahit  cor.  i.potedancm.ChrtJUjHi.  Tunc.n. 
totcftas  Chnfti  fublimabitui  ,quando oninia ci  pci  tccte  fu 
bijcicntur,  c\S  no cft  adhucimplcium.fccudum  quod  dicit 
Paulus  Apoftolus  Hcbr.z.b.  T^unc  autem  necdum  vidctms  om- 

nia 


nia  effefnbieCla  ei.  Ad  cuius  inrellcdum  con  fidcrandum ,  q» 
in  Ch  ifto  cft  duplcx  natura,fcilicet,diuina  &L  humana.Secu  -.^  ^ 
dumdjuinamomniaplcncfuntci  fubietta,  ncc  potcftasc-  ci" 
ius  dcprimi  poccft,auc  fublimari,cum  fit  infinita  •  Sccundu  nia 
vcronacuramhumjnamfublimata  ei^  potcftas  Chrift!,&:  i*^ 
adhucfublimabicur,licec  cnim  ab  inftanci  illius  fanCt^  vnio- 
nis  nacur.-c  diuina»  &  humancX  in  flippofico  vcrbi  omnia  ple- 
nc  fubieda  fuerinc  humanitati  Chrifti  authoritatiue,non  ta 
men  cxccutiuc  Primum  pacec,quia  quanco  aliqua  func  dei* 
taci  propinquiora,canto  alia  funt  ei  magis  fubietla :  ficuc  pa 
tcc  de  elcmcncari  rcgione.qu^  coca  fubieda  eft  lacioni  aftro 
rum,vc  omnis  vircus eius  inde  gubcrnecur,uc dicicur. i .Mc 
teororu.Corpora  vero  c^lcftia  fubiedla  funt  angelis  fiue  in' 
tclligcnt!js  mouecibus  ea:  &:  iccrum  angcji  inferioris  &:  mc 
dux* Terarchia:,fubic6ti  func  angclis  Icrarchia:  fuperioris.Na 
tura  autem  humana  m  Chrifto  ab  inftanti  vnionis  pra^dict^ 
f  ropinquior  fuit  dcitati  omnibus  angelis:quia  vnitacft  ei  in 
cffc hypuftatico. Angcli  cnim  quantumcunq ;  fuprcmi  non 
func  ci  iic  vnici,quia  nufquam  angelos  apprchedic ,  vc  dF  .id 
Hcbr.i.fcdcantuin  pcropcracioncm,fpcrapertam  vifione 
&■  fi  uitionem  perfectam:&  idco  ab  inftanti  vnionis  pdidct: 
oia  funt  fubicda  Chrifto  hoi  authoritatiuc.  Sccundum  fimi 
litcr  pacctiquia  ante  rcfurrcdtioncm  natura  humana  inChri 
Itofuic  poflibilis  &:  fubieda  pocnalicacibus  adcoplcndu  mv- 
fterium  nf^  redcmpcionis  ,&  fic  no  fucrunc  ci  oia  fiibiccta 
cxccutiuc.Scd  qfi  rcfurrcxitad  vitam  immortalcm,  natura 
illa  fuit  plenc  gloriofa  in  aia  &:  corpore ,  &:  per  conlcqucns 
potcftaseiustuncfuitfubhmata,  proptcr  quod  tuncdixic 

4«  Apoftolis 


MORALITER. 
f  Dtiminl  enimfunt,&c.  id  cft,pr5lati,&:  principcs  dominan- 
turtantum  in  tcrra&  non  in  co:lo,ficut  bcati. 
t  E<  7^0/«//.  i.curam  orbis  fpiritualcm  &:  tcmporalem. 

3  Tedis  nccorruantin  foucam mortalis culpae ,  &:  indcin 
foucamgchenna:. 

l  Et  impii,  fcilicct,culp^  &  poftca  ^chcnnalis  mifcne . 

4  iiuia.  fcilicctjcorporal)  &:  ccmpbrali. 

t  ^"^0- 


t  I\pborabitur.  Eo,q,  eft  dcfcdiua . 

f  Dominim.  id  cft,d^moncs  &C  pcccatores  obftinati . 

t  Eifnoer  iffos.  \n  illa  fcntctia  tcrr ibili.  Ite  malediiJi, &c.hia.t 

th^i  z  s  .qu^  dabitur  in  caio  acreo. 

5  Dominus.  id  cft,homincs  de  omnibus  finibus  tcrr^. 

6  Er  dabit mperium.  i.Chrifto  hom ini:  quia  tunc  omnia per- 
fcdc  fubijcicntur  ei.Ideo  fubditur. 

7  Etfublimabii.  fcilicct,idcft,ipfiu$potcfcatein. 

'  *^  l   Eterat 


329 


I.R 


effum. 


Cap.  II. 


330 


bs  ■■'" 
clcun. 

A 


a  rh'-iiif»i. Chriftfani populi chnfmate vncli,totiini tfi cor 
pus cLim  capitc  fuo  vnus  eft  Chriftus.HiEC  Anna  prophcta- 
Liit  mater  Samuehs,in  quo  turciigurata  elt  muratio  vcteris 
facerdotij,&nuncimplet;(  ,qiiando  infirmatacfifecunda, 
vtnouum  haberct  ftenlis  in  Chnftofacerdotium. ' 
b  ffe/j.  Interpretaf  cxtraneus, 

a  DeO  enim  alienUS  ef!'   qui  fub-  *  'T  Comu  Chrifl:i,capitis,  fcilicet,&  membrorum  regnum  fublirae  monftra 

dy-.   '1 T  .-  bitur.auod  niinc  ab  inlidclibus  dclpicitur. 

itosuon  corriQiit.  Ophni  inta  „  ^  •     '  /^l    n.- r  •  c.   u- ...^l  ^r»  ^L 

m.a  conuerfionis,  n.ent^  au-  ^  CornuChriftirui.Etabiit  Elcana  1  Ramatha 

temficvorarur,quidiffcitcon-     in  domum  fuam  .  Puer  auteni  crac  mini- 

b  fterinconrpccluDomini,ante  faciem  He- 

a  f  Ablque  iugo,ablque  domiiio. 

«^  li  facerdotis  .  Poiro  fiiii  Heli  ,  filii  Belial 


iierti  in  melius.Phinees oris  ob 
diuatio,  vel  ori  parccns .  Duos 
Phinces  facerdotcs  lcgimus.  Al 
tenim  iuftum  Eleazari  filium 
alterum  iniufium  filium  Hdi.Saccrdot  ?s ,  qui  cufiodiut  os 


tur.Qui  aiitem  os  habentobturatnm, vd  impcritia ,  vel  pec  D 

catorurn  confcienda,in  filioHchfiguranrur- 

c  Tono.  Theodorctus.Heii  fuite.KgcnercIchamar.Sed  pro 

pterfiiiorum  nequitiam.totum  gcaii,s  fuitpriuatum  hono- 

repontificaii.Docct.n.liifioria,quani:aadmifcnntflagitia. 

•^  Augu.  Dicofilios  Heli  eius  Lib.i.conr. 

a;tatis  fuifle,quapofrent(Sidc-  aduerficg. 

berentprofacrilcgo  aufu,  quo  "P-'^. 

fedominoin  facrificiisprxfcre  ^ 
'  banc,dignacoer6tionecohibc- 

ri.  Quod  negledum  Deus  bel- 

lo  vmdicauic. 
4-:  Eugerius .  Filii  Heli  diuina  Com.mkQc 
^  fiicnficia    tcmcrances    pccca- 
bantcoramdomino:&:  deridcbant  per  eos  muld  facrificia 


locum. 


fuum,ne  exeat  indc  aliquod  prauum,  in  filio  Eleazan  figna       domtni. Vndc  Hcli  facerdos  pro  corum  iniquitatc  danatus  n 

tur.  ^cff, 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
^  apof^olus  M.AZ.6.d.Data tji  >nihi.,c^ c.Et adhuc fublimabit'i  fu 
turo  iudicio  qfi  fnia  cius  qua  proferet  in  na  humana,  vc  pdi 
(^umcf^|)fcilcimp!cb!t'inoilnistam  in  clcclis  (|in  dana- 

«*iS"  tis,&  J?m  h  d.hic:  E;  f«b.  Sciendu  aut,  q,  lonathan  filius  Ozi 

hel  in  translacione  Chaldaica  alcer  exponic  canticii  Anna: 

pdicium,cuHis  fenfum  accipiam  proutpoccro  ,  addendo  ec 

-  aiiqua  ad  maiorem  inteilcctu.Dicic  igif,  cj>  Anna  pcr  fpiricii 

.  :■  prnphccicum  cognouitftatu.m  Iudj:oru  futuni  tpc  filiifui 

Samuclis  &  tpibus  fcqucnribus;<Si  Qm  hoc  prophcna  fua  ^ 

tuiitp  modii  orationis  &:  diuin^  laudis,  ficuti&  gfalmi  func 

cjda  prophen^  prolacep  modu  laudis  d!Uinc.Dicit  igif,  q, 

Anna  primo  fpu  pmphctico  cognouit  filiu  fuii  Samucle  tu- 

turu  ,pphcca  magru  in  Ifiatl^&Tfaituru  figna  &:  mirabilia,fi 

cut  pat  cc,  ]  .y.c.q,  ipfo  ottcr  encc  facrificiifen  pro  filiis  Ifracl , 

dfis  intonuit  fragoi  c  magno,&  cxt  erruic  Phiiif^hgos,  &  dc- 

bellauit.tt]",i2.c.S:inuKlerogantcDcu,dj'isdcdicvoccs&: 

pluuias  p  fc  linl  cu: fum  1 . ai^:vt  p  hoc ppfs  llrael  petcdo  vt- 

ge  cognofccrcc  fe  pecc£flc,vt  hf  ihide.  Cognouit  ec ,  q»  tgc 

filiifui  Ifraclir^dc  fcruituce  IhilifihinorucfTcntlibcradifal 

te  in  parce,i:>.  fm  hoc  dixit:  Emltauitcor  meum  in  dno:  pp  prx 

dida.Secufido  cognouit  111  fpiritu  prophetico ,  c\,  filius,fihi 

Samuel,f  Heman  cum  quatuordecim  filijs  fuis  futuri  erant 

cantoresdiuinarii  laudu  in  tcmplodiii,vthf.i.Parali.iS.  &C 

V^\\.d.  Et  exaltacunuji  tcrnifuti'  .,i.^ov\imca.\n  Dco  mco. 

Tcrno  vidit  Annap  fpum  ^pbcn^,q,  r-hiiifihei  pp  capdo- 

Bcm  arca;  &  dedudtioncm  in  terram  fuam  percuticndi  erat 

a  dno.intantum,q.  compellcrentur  ca  remittcre  fuper  plau 

l^rum  ncuum  cum  emcda  propcccati  fui  recognicione,po- 

nedo  in  capfclla  luxta  arca  mures  aureos  fc  Anos  aureos :  vc 

hf  y.6.&: pp  h  d.  Dilatatum  ejt  nsmeutn,zd  narrandum  vindi- 

^tam  div  Jt^pcr  inimtcos  n.eos,  i.Philiflh^os,  qui  crant  inimici 

pcpiiii  Ifrael,  i^K/d  Itiaiaf  m  infalutan  tpo,  in  hoc  q,  cogcs  ho 

flcstcmittcrcarcam  modopr^difto.Quarto  viditAnna,q, 

Seccachcnb  d;£lurus  foret  blafphcmias  p  dnm:&:  Oj  nitcre 

tiir  dcfliucreciuitatcm  lerufakm  &:  tcmp]um,fedabangc 

loeliii pcrcutcrctur eius  cxercitus  vfq;  sd  iS^.milia viroru, 

&:  fic  ppclleref  fugcrc  i  terra  fua  vcrccundc,vt  hf  4.Rc.  19. 

Et  pp  lioc  dixit  Anna:  Tion  eflfanClus ,  rteH  dns ,  qui  ipfe  cft 

fanduffan6torum,vt  hf  Danicl.9.  iqcq;  enim  eji  aliusextra  te. 

f.verus  Dcus.quiaaiiqui  diir  dij  erronce:fic  lupiter  &:  Satur 

nus&:confimiics,velparticipaduc,vtiudiccs&:  viri  fandi. 

Etnon  ejifortisjicut  Deus  nolicr.,  quitin  momento&:  p  vnicu 

angelii  cc)ntcret ipfius  Senoachcnb cxercitu .  Quinto  vidic 

futurii  dlccj-  Nsbuchodonofor  rex  Babyionis  deftrucret  ci 

iiitatc  &:  tcplu,&:  populii  Ifrael  captiuarct,vt  hf  4.Rcg.  6.  &: 

dc  hoc  mulcu  glonarccur,pp  q,  dixic:  T^oiitemuUipluare  loqid 

/Kt/iwi<j,gloriances  deciuicacis  dcfirudionc,&:  populi  Ifrael 

ca^pciuacionc.  E^cedant  vctera  de  ore  vcjiio,  i.  verba  fupcrba , q 

diir  vcccra,quia inicium  ois  pcccad  cfl  fuperbia ,  vc hr.EccI. 

lo.b.  Q^ia  Deus fdentiarum dnscii,  quafi  dicat,ipfe fcit  tpa  fu- 

turadctcrminata,inquib.adducctlupcr  vos  vindidampp 

|3eccaca,vfi  &:  pofieaNabuchodonofor  in  furia  vcrfuseft,vc 

nf.D.inicl.4.EcBalchafareiusabncpos,fm  lofephum  occi 

fus  cfi.Scdm  vcro  alios  Hcbr^os  Balchafar  fuic  cius  ncpos, 

cui  concordat  didu  lcie. ly.z.Ego  dedi  omncs  terras  iiias  in  ma 

nu  l^abHci}odonop,r  regis,&  jeruient  ei  omnesgcntes ,  &  filio  filiit- 

ius, nec piures  ibi  cxprimuntur:  &:  Babyion  deftructa  fuit p 

Cyrum  &:  Danum,vt hf.Dan.^.Et  ipfi prcparantur  cogita- 

tionc.s:quiaio7wo>/(/ef  ea,<fHXparent,De>isautemintue[ur  cor. 

vt  hf  ,|.  i6.b.Sext6  vidit,qu6d  Grxci  affliduri  cfsct  filios  If 

rad  tpc  Andochi  illufiris,qui  cocgit  filios  Ifrael  tranfirc  ad 

Oentilcm  ntum,&:  in  tcplo  diii  pofuit  abominandum  ido- 

lum,vthf  i.Mach.i.Et  q,pcr  Mathachia&:  filiosciusGix 

«1  torciu  dcbcUadi,&:  mudanda  tcmplu  dfii,vt  hf  j.Mach.  j. 

Ec 


Ecpp  lioc  dicic  Anna.  ^rcus  fortiumfuperatus  ejj,i.vircus  Cnj 
corum  cft  debcllaca.  Ef  injjrmi  accinfii  funt  robore ,  i.  Macha- 
b^i,qui  rcfpedu  Grxcorum  vidcbancur  nullitis  momcnci , 
&:cnpluricscos  fupcraucrunc  &  dc  cerra  Ifrael  eiccerunc, 
ut  pacct  in  procefTu  Iibri  Machab.Scptimo  vidit  i  fpu  tribu 
lacionem  futuram  Iud.Eis  tpe  Aman  Agagica:,&:  filios  Ifracl 
liberandos  ab  ilia  per  Mardocheu  &:  Efther,vc  hf  in  proccf 
fu  libri  Efther.Ec  quancum  ad  hoc  dixic  Anna.  r\(;pLeti ,  alias 
ftturari  prius^  i.Aman  &  fiiij  eius  plcni  diuicijs  &  dclidjs  cpa- 
libus.Pro  panibus  fc  locaucrunc^quia  pro  feruanda  &:  fuftcn- 
tada vica  f^ua  iibcter  fuppofuilFcnt fe  fcruituti Efthcr ic  Mar 
doch^i^vii  Efihcr  7  df ,  q,  Aman  rogauic  Efther  regina  pro 
aiafua,&:famclicifaturati  func.  i.  ludxi  q.tuccr.u  p.^uperes 
&  abieLti,p  Efthcr  &:  Mardochgu  fueruntclcu.in  p  totuni 
imperiu  Aiiucri, Doiec  jieriUs  peperitplurimos.  i.Icrulaic  fiue 
lud^a^q  Sm  Hebreos  modo  df  ffcrilis ,  eo  cj,  ludxi  g.  funce- 
ius  fiiii  inde  funt  c"icdi,&  p  orbc  difpcrfi:  pariet  tfi  plurimos 
vt  dnt,quia in  aducncti  Mc.HS^  que  cxpcdac , diic  leruiaie  Sc 
lud^a  dfc rcplcri  filijs Ifracl  ibide  dc  diuerlis  mundi  parci- 
bus  con^rcgandiSji^  dficcj,  cunc  oes  aji^  naciones  fubijcicii 
tureis  .  lit  q  muitos  hebac  fiIios,inflrmatacft.i.Romafiuc 
Romanu  impenu,c|,vaftauit  Iud^a&:d;fperfitIud5os,tuc 
dcbiiitabittir,&:  ad  nihilii  deduccf.Sed  illud  q,  hic  df  ,dc  par 
tu  ftcrilis,f  m  ventacc  incclligit  de  ecclefia  q  pnmo  vidcba 
tur  ftcriiis  pp  paucitatc  fidciium:fcd  pcperit pLurimos  in  cqii- 
iierfione  mulcicudinis  genciu  ad  fide.Et  ficexponic  Apofto 
lusadGaiatas4.c.Z,*tamyZen7ij,c^c.Ecq  mulcoshcbacfilios, 
infirmaca  cft.i.fynagoga,vc  paccc  p  orbe  vniucrsCi.-Dwi  morti 
ficat.  Hic  pnr  ofrendicur  f  m  diitii  lonatha  filij  Oziel,  vnde 
pdida  concinganc.f  cx  vircuce  diuina,q  pot  morcificarc  vi- 
uences,&:  viuificire  morcuos.i.poceces  huius  feculi  deducc- 
re ad  nihilu,&:  abiedos  &:  impoceccs,  q  quafi  morcui  ^  de- 
fccndeccs  ad  infcros  ppucant,rcducere  ad  ^fpcru  &:  potete 
ftatu.Eteodc  mo  cxpoi)it'q,fiibdit''.  Dns  paupcrefacit  er  ditat 
humiLiatf&fubLeuat:  quiafm  ipfum  populum  ludaicuiTi  quc 
dcpauperauic  &  humiiiauic  pcr  Romanos,dicabit  &:  fubleua 
bit  per  rcacm  Mcff\a,&c  fic  cleuabit  cii  dc  ftercore  vilifica- 
donis  ad  lcdcm  glori^  &  cxaltationis  tpaiis.  Dni.n.funt  cardl 
ttes  temt.  In  Hcbrco  hf :  Fortes  tcrre.  £t  pofuicfuper  eos  orbc, 
quia  tcrra  tcnet  infim.u  locu,ficut  in  domo  tundamcntti.Pe 
dcs  fiincloru  fuorii  fcruabit,nc  ruSc  in  culpa,&:  inde  in  gchc 
na.  Ec  impij  in  tcncbris  pticcfcct,f.in  tcnebris  gchcng.  il^na 
noninfortitudinefMarcborauiivir,qui:\nonpotpropna.vinatC 
fubfificrc,nifidiuinavirtutcfuftcntct''.  Dn<n  formidahunt ad- 
uerjariidas.  i.oes  Getilcs,quos  vocatoes  cxcra  fcdam  ludai- 
ca  exiftcntcs:&:i6  vocaccosaducrfarios  Dci,&:  in  aduenca 
Mcffix  deccrrcri  &fubiugari:i6  fi.ibdif.  Dfis  iudicabit  finester 
YA,  rcddcns  pcnam  pro  peccacis  ppctracis.  Etdabic  irnperium 
re^ifuo,  i.Mcfiia:  fucuro  fecundum  ipfos.  Etfifhli-nabncornit., 
j.poccflaccm  Chriftifui,i.Mcflie,quod  idcm  fignificat.Mef 
fias.n.Hebraicc,Chriftus  Gr^ce,&:  vndus  Latine  ide  fignifii 
cant.Rcgcs.n.per  inundioncm  snfticucbantur,  d:  Iuda:i  ex- 
pedanc  MclTia  fucuiu  rcge,&:  dnnu  tn.iliccr  fupcr  cocii  mu- 
dum.Ex  pdidispatet,q,cxpedancpclidam  Mcffi.-im  circa 
ccflationcm  Romani  impeni,&:if!ii  vcncaccm  ille,quitiic 
vcnict  in  maxima  ptate  tpali  cnt  Andchriftus,fc5m  qS  di- 
ciz  Apoftolus  2.ad  ThcfTaloniccnfcs  a.a.ubi  fignu  preccdcs 
aduccii  Antichrifti^dixitefrccciTatione  Romani  imperii,di- 
ccns:  Qm  ni/i  veneritdijfenfioprmntni,  i.dilcclfioafubicchonc 
Romani  impcnj,fecundumquod  cxponunc  dod:ores,e^  re* 
ueLatus  fucrit  Ijomo pcccati Jiliuspcrditionts ,  i.  Ancichriftus.&:c. 
I  Tuerautcm.  Ex hoc  paccc ,  c^>  P.ipra  didiim  cft,  f.q,  Eicana 
paccrSamuehsfuicdccnbuLcii.  d'Ccr  filiUicais  non  pul- 
fctminiftrarcintcmpiodomini, 

3  Porro.Hic  confcqucccr  dclcnbif  maiitia  fiiioru  Hcli  &:  Sa 
Tom.2.  L    5       ^muelis. 


331 


GIorordi.&NicoIaideLyra.      332 


A 


tudo,3Ui  ia 
ferJotC  c6 
populoerat 
^  ^uicuni). 


cft,cveospeccanrcsminiis  fcuera  animadiierfioncplcdc- 
bnt.Eqiiidem  cocrcuir.fcd  lcuitacc  patris ,  no  fcucntatc  po 
tificis.Qua  fnia  difcant  facerdotes ,  quomodo  filiorum  ctia 
proptcnfcclera  puniantur  quiq;,&:  quamuis  fandli  fint,  cul- 
patamcn  fubditoriim  cifdcm,linoncocrccant,imputatur. 
a  -je  FiUBelialt 


domino.  Et  in  Pfalmo;  Fimt  Moyfes  &  .^aron  in  facerdotes  eius,  D; 
Cr  Samnciiiiter  eos  tfui  inuocant  nomen  eius  .  Quis  non  aduertac 
exhacdiftindionc,diuifasc(rcperfonas  dignitatum  caufa, 
vt  Mofcs  S)i.  Aaron  facci dotium  adcpti  nofcancur ,  Samuel 
vcro  intcrprophctasDcodignusextitiirehabcaturJSi  faccr 

dos  fuit  Samucl, 


ttrfcienicfdominH. 

Chaldxus.  Ti- 
morcdominic- 
rantdcfticuti. 

^c  R.  Dauid. 
Kimhi.ViaDci 
ncfcicbant ,  hoc 
cft,iusdiuinum, 
&:vcras  minifte 
rii  facri  lcges. 

4«  R.  Lcui.Cu 


finc  dubio  &: 
Hclcana  pr  eius. 
Sedhicfaccrdos 
n6erat,q,aafcc- 
dcbatde  ciuita- 
cc  fua  adorarc,&: 
facrificare  ,  vbi 


fcelerafiliorum 


a  ncfcicntesdominum,t  neqiie  officium  faccrdotum  ad  populum :  fed 
quicunqucimmolafrctvidimam.vcniebatpuerracerdotiSjdumco- 
quercntur  carnes,  &  habcbat  fufcinulam  tridentem  in  manu  fua  ,  & 
mittebat  cam  in  lcbctem.vcl  in  caldariam  aut in  ollam ,  fiue  in  caca- 
bum ,  &  omncquod  leuabat  fulcinula  ,  rollebat  facerdos  fibi .  Sic 

facicbantvniucrfo  IfraelivenientiuminSilo.Etiamantequamadole  3   eracHcli,&:duo  „ 

fihiciusfaccrdo  "^ 
ccsdomini,&:of 
fcrrcmuncrafua 
pcr  facerdotcs 
cempore  com- 
pcccnci  fecun- 
dum  quod  con- 
fticueracMofes. 
Ad  hzc,  duas  V- 


y:ii.e.i9 
lut  rcro, 

6 


t.roi.19- 
}.«ui.7,&l. 


rcntadipcm,vcnicbatpucrfacerdotis,&diccbatimmolanti.Da  mi  ♦ 
hi  carnem  t  vt  coquani  raccrdotijnon  enim  accipiam  a  tc  carncm co 
rabant  priusfua     (5tam,fedcrudam.DiccbatqueiIliimmolans:Incendatur  primu  iux- 
aftarcXnMnl"^     ta  morem  hodie  adeps ,  &  toUetibi  quantumcunque  dcliderat  ani- 
jji  Rupcrt.  Tria     ma  tua. Qui refpondcns aiebat eij Nequaquam.  Nunc enim  dabis,  a- 
lioquintollam  vi-t  Eratcrgopeccatumpuerorumgrande  nimisco- 

1  •  •      ii  1      1"!      *       r         •/"!       I ?-_?r l^ ..^ 


Mtiq.c.if. 


Rsbbannt, 


fentac ,  propter  b  ram  dominojquiatdetrahcbathoTesfacrificiodomini.Samuelautc  l  xorcs  habuit  v-  t»d 

q  nominat     COS  »  f  Suj>rrhiimfi.i!i.  f  Noneoquoindu<!bitarponiif«:iUu.iexmquatttorcoloribu»  dirtinguebinu.hyacui-  nOtCmpore,qa     p 

nlios  B^hal.Pri-  tho,i;occo,b)flo,&auxo.  f  Qupdmihoribusgradibuscoiiceflainci.u.  iHicitUm    Cft  fa- 

mum  in  eo  eft  c  miniftrabat  antc  facicm  domini  puer  accindus  ephod  lineo;  &  tuni  »  ccrdotibus .  Scd 
quod  ait :  omne     ^am paruam  facicbat ei  matcr  fua,quam  afferebat  t  ftatutis  diebus ,      "" 

(fuod  leuahat  fnfci  ^  ^  , 

nuUytoUibant.No 

cnim  quidlibctjicd  ccrtis  quafda  portioncs  dcbebac  faccr- 

dos  tollcrc  libi.Sccundum  pcccatum  cft  in  eo ,  quod  adipe 

accipicbantpriufquam  hofria  incenderctur.  Tcrtium,  dor- 

micbant  cum  mulicribus,&'c. 

Rcfcrc  Iofcphus,q,  Hcli  faccrdoti  eranc  duo  filij  Ophni, 
Sc  Phinccscircahoicsiniurio(i,&circadiuinicaccm  impij , 
nulhq;  iniquicaci  p.:rccbant:&:  alia  quidem  munera  ab  obla 
tur;S  pp  lionorcm  fibimec  fequcftmbanc,aha  rapina:  modo 
tollcbanr.mulicnbus  rehgionis  caufa  conucniencibus  con- 
tumclias  infcrcbanc,aliis  violcncias  facicntcs,aliis  perfuade 
tcsdonis,nihik]uecorum  vitaacvrannidcpeflimaditieic- 
bat.  Vnde  &  Hcli  pro  eorum  iniquitate  damnarus  cft ,  quia 
minus  kucra  animaducrlione pledcbar,&:  fi  quidcm coer 
cuit,66corr!puic;cumlenitate  tamcn  &:  manlliecudinepa- 
tns,  non  fcuencate  &:  auchoricacc  poncificis.Diicant  ergo  fa 
cerdotcs,quia  propter  fcdera  pcpuh  punicntur,&:  fubdito- 
rum  culpa  illis  imputabitur. 

b  iH  Samueltimtm minifirabat^&c.  Auguf^.Sunt quidam  inter 
nos.quierrorcmpaciuntur,  putanccs  Samuclem  faccrdote 
tuitfc:i.cx  Aaron  habcrcorjginem,ex  cuius  progcnie  con- 
ftituitdominus  nafci,non  fieri  faccrdotes.  Scd  no  efi  narus 
faccrdoSjfathis  aucem  nec  lcgicur ,  ncc  probacur :  igicur  in 
abfoluco  eft  Samuele  minime  fliiffe  facerdotem.  Scriptum 
,n.eft  dc  co :  Innotuit  omnipopnlo  qm  Samuelfidelis  efi  prophettt 

Domino. 


jj  nccmatcrilUim  tm  a 
votoconfecraf- 
fctdo.minoom- 
nibus  dicbus  vica:  flia?,fi  natusedec  faccrdos:oporcebac.  n.il 
lum  fcruireakari.Noncrac  igicurdegcncrc  Aaron  ,  aucfa- 
ccrdostfcd  Lcuic^c  quia  lex  Leuicis  adhucnon  crac  pofi- 
t3,vnoquoqi  eorum  pro  voluntatc  fua  agentc,idcirco  euvo 
uit  Anna,ne  cii  c^cris  oberrarcc .  Sed  pdictorcs  inquiunt , 
Si  facerdos  non  fuir,quomodo  fcriptum  eft  cum  facrificiu 
obcuhtfc?Ille  drofFcrre,cuius  oblacioncs  facerdos  imponic 
fuper  alcarc.Sic  &  Saul,&.  Dauid,&Salomon  obculic  hoc  gc 
ncrCji.pcr  1  acerdocem.  Rurfus  inquiunc :  Hinc  vf  facerdos  iJRi 
Samucl,q,vcfticuseracEphod.  Quafi  non  hodicDiacom 
Dalmacicis  induancurficucEpifcopi .  Ephod  cciam  Dauid 
lcgimus  fuilfcindutum .  Ephod  quidcm  vnum  nomen  eft, 
fcd  non  vnam  rem  fcmper  fignificac.Aliqii.n.  vcftis ,  aliqn 
quaf i  armariolum  q,  porcnbanc  faccrdotcs  ad  intcrrogandu 
diim  fignificatur  Ephod.Saccrdotcs  portabant,non  vcftic- 
banturEphod.Regcs  vero&  Leuita  Simuel  inducbantur. 

•J«  Procop. Aquila  cxpon ir  twivAvnce  ilxt^tToi/, indumcntum 
infignc.SymmachuSjCphod  linc  um,&:  vcltc  cxteriore ,  liuc 
pallium  paruu.Theodotion,cphod,bar  &:  *7tit><AvTfiv fniKicf. 

•jc  Thcodoretus.Helividcnsineoflorenccm  diuinagra- 
ciam,natum  admirabiliter,tabernaculo  dcfcruicnrem,  tan- 
quam  fandum,&:  Nazar^um,co  honore  illum  impertiit. 
c  Tunicam.  Tunica  qna  faciebat  Anna.i.gratia,&  pucro  cra- 
dcbat,inccptiua  doi5trina  e ,  qua  fidcles  prima  rudi  meta  ac-  F 

piunt. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

inuc]is,qua:  fuit  occafio  tcrminandi  rcgime  iudicum,  &:  in 
choandi  rcgime  rcgum.Primo  igitur  dcfcribitur  malitia  fi- 
liorum  Hcli.Sccundo  filiorum  Samuchs,c.8.Primain  duas, 
quia  primo  dcfcnbitur  filiorum  Hcli  tranfgrcfTio .  Secundo 
trangrcffionis puniiio,ibi;  yenit  aneem  vir  Dci.  Circa priniu 
delcnbcndo  filiorum  Hcli  malitiam  fcripcura  fimul  expri- 
micSamuclis  iufticiam,vt  oppofita  iuxca  fe  pofita  magis  clu 
cctcaiic.Primo  crgo  cxprimicur  malicia  filiorum  Hcli ,  cum 
dicicur:  7>orrb  jilu  HcliJUii  Belia /,  id  eft,abfquc  lUgo  lcgis di- 
uin^.Idcofobdicur. 

1   Xifictes  doniinum  neq;.dc  mandato  filiorum  Hcli,qui  c- 
ranc  faccrdotcs  fubpacre  fuo. 

X  Et itabtht fufanutam iriiienrem  in  manu fiuiyScc.  i.mdvumcn 
ti:m  ad cxtirthcndiim  carncs h.ibcns  trcs  dcntt  s . 

3  Etiam  anleqi.am.  f.fijij  Hcli,quia  ad  corum  cfiKium  ptinc 
bat  crcmarc  adipcs  facrificioru  aipcraltnrc  holcLaufturu . 

4  Da  miln  larnem  vt  coquamfaccrdoii.  In  Hcbrao  habecur;Dj 

mibi 


MORALITER. 
6  hrat  er^^o peccati>r,,  puerorum.  Sic  cfl  hodic,qua  propter  ma- 
la  vuamclcricotum,curatoru  &:_Dlatorum,multilaici  ta  dc 

prin- 


mihi  CMrnem  ad  affandumfacerdoti,  propterhoc  enim  volebat 
acciperc  carnem  crudam,vt  coqucretur  &  pararctur  ad  co 
rum  voluntatcmcontr»Dci  lcgem. 

5  I«feW4f«*-/»-j>»«w/«.vra.  llludenimdcfacrificiis  dcbeba- 
tur  domino,&:  idco  primum  dcbcbat  fibi  offcrri. 

6  EratergopeccatttmpuerQrum.DicanzuvsMcm  pucri  mori- 
bus  non  a:tate:quia  iam  crant  homincs  proucili . 

7  Q^iadetral)ebaHtbomincs.  Propterquodpeccatum]eorum 
aat concra  Deum:&: redundabat  in  totuin  populum.Con- 
fcqucnter  iuxra  iftorum  malitiam  dcfcribitiu:  innocentia 
Samuclis  cum  dicicur. 

8  Samuel.  no  i  otTo  laccrdotali,fcd  i  minifterio  fibi  ppcteti. 

9  Tueracciii£fns.\,c(ipvompzus^paran\s. 

10  Ephod.  Noii cft tale vcftimcncum  iicuccphod  fummi  fa 
ccrdocis;quod  alio  nomiuc  dicicur  fuperhumerale ,  de  quo 
habcturExod.iS  fcdcracquadam  vcftislinca.qua  vceban 
cur Lcuicc in  fuis otScijsminiftrando. 

I  r  Ei  tunicam.  Ir.  Hcbr^-o  habetur:  Et palliHm parutim.  CaJtc- 
rapatcncvfqueibi. 

*  I  E« 


principibus  quam  de  vulgaribusrecrahuncur  abonisoperi- 
bus,&  ad  mala  diJabuncur.Grcg.in  paftora.Cu  paftor  pab- 
rupca  gradicur,pns  cft,yt  grcx  ad  priccipiciura  fcquatur . 


335 


I.  Regum. 


Cap.  II. 


334 


Ot.i- 

A 


uBia» 


moto, 


cipiunr.vndc:  lac  vohispotum  ded'i,non  efam .  Superhumera- 
le  vcro  lincu  cafticatc  &:  contmenciam  cu  bonis  opcnh.  fi- 
gnac.Qui.n.dnominifTraredcfideiaCjncccflceiljVCCivftei^ 
contincncer  viuac,&  bonis  opcribus  fe  exerccac. 
a  4« Rrddattibi dominns^&c.ChxyioLlmuo  non dixcrac,Rcd- 
dactibi:fed, Oct  nhi  Domi.y cm 
poftca  quatn  illa  Dcu  fecerat 
debicorem,aic.-  l{rdda.t  tibi ,  bo- 
nam  dc  fucuris  ipem  prxbcns. 
ctcnimfi  dcditcum  nihilde- 
berct,multo  magis  rcdditurus 
cR  pof^uam  accepic . 
^  Idcm.  Tacum  hac  ncgocio- 
ne  lucrum  fccic  Anna ,  quancQ 


ed  &  venialius.Tn  Deum  vero  peccare,jd  eft,a  culcu  eius  re 
cedce^impiccatis  peccacum  erf,quod  ditficilius  ponicur,'& 
cardius remictitur.Et cum  qtiis  in  viru  pcccat ,  placato  viro 
iacit  llbi  Dcum  placabilcm.  Scd  cum  quis  in  Deum  peccat, 
quisorabicproco:i.pcr  quem  fibi  Dcum  faciec  propitium? 

Non  qj  nulla  fpsradafic  venia 
eis ,  qui  in  diuino  pcccant  otH- 


D 


afcendens  cmTnriro  fuojVt  immolarct  hoftia , 
tfolennem,&: votum rLium:&: benedixit  Heli 
3  Elcan?  &  vxori  cius ,  di-xitque ei ;  Reddat  tibi 
dominus lemcn  de mulic re  hac ,  pro  ;  foenore 
quod  commodalti  domino.Et  abieruncin  lo- 
cumllium.Viritauitergociominas  Annam,&: 
concepit,& pepeiit  tres  filios  &:  duas  filias.Et  x  .^, 


cio :  fi^d  maivir  cff  pania^Sc  car- 
diorveniahis  qui  in  reb.  Deo 
facracis  of?endiinc,qua  fi  verbo 
vel  fado  hcfcrmc  proximum, 
quiaquanc6maiorgloria,can- 
c6  grauior  otfonfa. 

^  Chryfoflo.  Si  pcccaueric 
vir  i  virum,&c.  Plena  funcgra  Lib.^.adu.  vi- 

icatis,  reuerenci^ ,  ac  poderis 


facerc  par  eff  cam,qu^  cu  Deo 

habucriccommercium.Reddi  >         -    ;,           r           i          j   .        ■    "         , 

dicenimcialccru  filium:  imo  magnificatUS  cltpucr  bamuel  apud  dominu  .      h.ccvcrba,&qucadttacumvi 

non  vnum,ncque  duos,  neque  u^^j ■  ^uj-ei-j,  grm-  [Qacx  valde  £t  audiuic omnia  2-  ^^  mdioris  reuocare  poffenc 

trcsncqucquacuorcacum,  fed  ^    .  ,          ,-:■•/'■       •       f  tr      i-     b              j  eos,  quipenicusamencesnon 

[rmropk,rcs,vciamv^(!ra  quxfaciebant  hlU  (uivniuerfoHraell ,  &quo-  ^  eflenc.Qiuppefcelerisgrauica- 

forcemexccdcrec.Taliseftne-  b  mododormiebantcum  mulicribus,qu£E  ob-      cemindicanc,&:  quam  lit  me- 

gotiano,  qux  cum  peo  gerif :     (g^uabant  ad  oftium  tabcrnaculi.  ^  Et  dixit  eis: 
ibrccm  mulcis  parcibus  condu  r    ••  i     •    r  J- 

plicacamreddic.  Aemulemur  c  Quarc  tacitiS  rcs  huiulcemodl,  quas  ego  au- 
luius  mulieris  fidcm  acque  co-     ^jjq  ^^5  pcffimas  ab  omni  populo  ?  Nolite  filij 

mei  N6  efl  cnim  bonafamaquam  cgo  audio 


tupc.vitsemo- 
aaA. 


eranciam,&c 

)  A:  t)ormkbant  cuft  mulierih.&c. 


tuendum  &:cauendum  admo 
^  nenc ,  &L  qux*  illu.d  pgna  fubfe- 
quebaturoftenduiit,  grauifli- 
ma,  fcilicet  &  intolcrabilis.Ve 
nnn  quia  non  omnia,  qu.E fue 
rant  agenda ,  vc  ca  refecaren- 


ilLcie- 


RDauidKimhi.Mulicresill^  d  Vt tranfgrcdi  faciatispOpulum  domini.  Si pec  ^  curvicia,molitusefl,ipfecum 

excubcbanc  pro  forjbus ,  eo  -^^  vlrinvirum,  t placariei  potcll  Deus.  l  '^^^  A^^Lib  i  denenit  c 

cnefascfrccmulienbusingrc      ^.  •    •    tn  •    _l       •  *  Ambroi.LiD.i.aep^nit.c. 


ail.i  ta 

(1. 


Peb 


C 


di  acrium  rabernaculi 

^  Hicro.  lib.Trad.Hcbr.Dor 
niifrc  cos  dicunc  Hcbr^i  cum 
rnulicribus,eoquodpoft  men 
ftrui  cps,aucparcus,  non  imple 
co  ficrificio ,  fuadebant  eas  ad 
viros  fuos  redire,eifqueconii- 
fceri  Ec  dormire  ideo  d  icutur, 
quiaeasdormirccum  bonafa 
ma  viris  fuis  contra  pr^ceptum  lcgis  faeiebanc. 
c  -jc  Q^arcfacitisrci  huiiifmodi,&c.  Theodorct.Horuni  iniqui 
tas  non  egebat  lenibus  mcdicamentis,fed  accrrimis.Opor- 
tcbac  ergo,cum  pofi  primam  &  fecundam  admonitioricm 
perfeuerafrcnt  in  nequicia,eos  a  ccmpli  ambicu  expcllerc. 

•Jc  Chrvfo.Homi.  17.  in  Macc  Cum  vita  Heli  efrcc  irrepre- 
henlibilis,camenquiafilioscalcanccs  Dei  legem  noncum 
fcuericacc corripuic,cum illis etiam  iure punicus eft,  & gra- 
uefubiuitfupplicium. 

•}{  Idem.Lib  j.aduer.vicupc.vicajMonaft.Naqj&minas 
ille  adderc  debuerac,&  a  fuo  eos  con  fpedu  amouere,ecia!n 
&  vcrbenbus  ?friccrc,mulcoque  illis  grauius  Sc  durius  mfta 
rc.Sed  cum  inccmpertiuc  illis  parccrcc ,  &  fuam  Sc illorum 
laluccmperdidic. 

■i<  Idem.  Audice hec  pacres,vcftrofq;  filios  in  difcipli  na  &: 
corrcpcionedominierudice,cum  lummadiligencia.  Eft.n. 
iuucntus  feraj)lurimifquc  indigec  infticutoribus,  magitiris, 
P5dagogis,aflcclis,&c. 

■J«  Hiero.  Heli  corripuit  filios,&  punitus  efi,  quia  non  cor 

ripere  debuic ,  fed  abiiccrc.Quid  facicc,qui  gaudct  ad  vicia, 

qui  cmcndare  non  audcc. 

d  Sifcccauerit.  Non  co  modo  pcccacur  in  viruin,quo  pecca 

tur  in  Dcum:quia  pcccare  in  virum ,  i.  p  proximum  lcuius 

cfi&: 


e  Siautempeccauerit  inDeum  vir,t  quis  ora-  g  g.  Qiixdam  intenogationcs 

bicproeo?Etnonaudicruntvoccmpatrisfui,  9  i"  facrisliteris,qux  negacio- 
^       .*   ,  ,   .  I  ^  ri  ,  nem  intcrre  videncur ,  non 

f  quiadommusvoluitoccjdere  eos  .  Puer  au-  f°funcncgaciucincclliscnd«,vc 

tem  Samuel""  proficicbat  atqus  crefcebac,  &  ''  ha;c. 

placebattam  De;. .  quam  homin.bus.  V^- ^^^^g^^^-;^ 

nit  aucem  vir  Dei  ad  Heli,  &  aitad  eum  :''^cacapeccaciscumulac,pcusil- 

,  lispoLlremoiceradreiipifceii- 

tiam  recludic,parcim  vc fjorum  fcclerum denc  pocnas:  par- 
tim.vchuiufmodiexcmplispij  admonici,  fibi  diligencms 

caueanc. 

4«  Auguf^.  Dominusdclinqucnccs  dcfcric.rcfiflcntes  indu 
rat,&:conccmnentes  condcmnat. 
.5«  Idcm.Non  cafus  ruentium.nec malignitatem  iniquoru, 
neccupfdicatcspcccantium,prxdeflinatioDei,aucexcita- 
uit,aut  fuafic^auc  impulicfed  plinc  deftinauit  vnicuique  re- 
tribuercpro  vt^elfic,fiuc  bonum,fiue  malum. 

•jc  Idem.  Nciascf^Dcoafcriberccaufastaliumruinarum: 

qui  &:  li  ex  xtcrna  fciencia  pr(jcognitum  habet,quid  vniufcu 

lufquc  meritis  retnbuturus  fit ,  ncmini  tamen  per  hoc  quod 

falli  non  poteft,aut  necefTitatem^aut  voluntatem  intuhcdc 

linqucndi:Si  ergo  a  iuflitia  &:  piecace  quis  deficic,fuo  in  pra:- 

ceps  fertur  arbicrio,fua  concupifcencia  crahitur ,  fua  perfua- 

fionc  dccipicur,fua  culpa  moricur. 

f  ^  7'«pra«<cm  iawHc/,c5^c.  Chi7fofto.Quamquama:cascl- 

fec  immacura,  vircus  camen  aderac  macura :  nam  afcendcnri 

bus  in  ccmplu  omnibus ,  mulcx  piecacis  magifkr  failus  elt. 

Siquidcm  dum  difcunc  modum  naciuicacis  illius ,  magnum 

folacium  accipiunc  fpei  erga  Deum.Nec  quif  quam  vifo  puc- 

ro  cacicus  dcfccndcbac,fed  omnes  glorificabac  illum,  aquo 

priECcr  fpcm  dacus  erac. 


*  eccIedsB  iiel 
tcftimonii. 
tiiidicabit  iUfi 
De*  vcliudex 
diftio  Hebrf  a 
&  Deum  &  iu- 
diccra  (igni  fi- 
cat.  Chal.  in- 
terprcs  nonne 
addiicent  cora 
iiidice,  &  .iu- 
diet  vcrb.i  illo 
rum,&diuidet 
interillos.i  di 
rimct  iitein  q 
inter  illos  eli. 
t  anibulobat. 


Li.de  prjtdeft: 
&  grat.cap.  p. 
Adarti  fibi  fal 
fo  impoi.arci. 
le. 
£ 

Arti.lj. 


HomJl.de  An- 
na  ,  &  Samiic- 
lu  eduCrft. 


s 


a  Vatris 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

1  LtmagnifitatHs. Ex  quo  pacct fu^  bonitatis auginentum . 

2  He/iaHffw. Hicicueititurfcripturaad  fcribendum  mali- 
tiam  fiiioru  Hcli,quia  patri  argucnti  non  acquieucrun  t ,  fcd 
obfiinati  in  malitia  rcmpnferunt  JBthoc  eft  quod  dicitur. 

3  Et  audluit. retrahctcs eu a facrificijsdiii  propter pra-difta. 

4  Et CfMomodo. Ktx erant muliercs,qux venicbant , vc  purifi- 
carcncur  poft  partum,ut  pra:cipitur  Leuic.  i  a.&:  filij  Heli  fo- 
licicabanc  eas,&  aliqu.is  dccipicbanc. 

5  E' dixtt.  Rcprchcnd iceos  nimis  moHiccr, proptcr  q,  dicic 
Hieron.fupcriotuniifiumrHcli  proiniquicace  filiorum  luo 
ru  damnacus  efi,corripuicquidc  cos,fcd  lcnicacc  paci  is,  non 
a'.ichor:caccpunc;ficis,&:quiaeosccncbacurcorripcie;ideo 
non  folu  proiniquicatc  filiorii ,  fcd  cc  pro  fua  fuic  punicus . 

6  yitrarifgrcdi.  quia  ficuc  didu  cfi„p  malicia  eoru  ppts  recra 
hcbat'  a  facrificijs  debicis,&;  adcbica  rcucrcncia  crga  Dcum. 

7  -V ;  rrccnmrr  pc^  nr.icioncs  ik  facri^icia. , 

o  iKi«.'t/fc.  q.d.;tniKui'l!bi  |ytalia,non  quintale  pecc.iru.m 
lit  ilmpl.cicci  irrcnuliiLik-,Icd  quia  dc  ditlitili  cft  vi.ni!tiibi- 

icEc 


lc.Et  pcr  talc  modum  dicit faluator  xMatt.  /  i.Qj^i  aiitcm dixe- 
r\t  verbum  contra  Spiritumfaniium^non  remittetur  a  n  boc  jecido , 

ncqueinfuturo.  ,  n-       ■ 

9  E(  non  aiidicrunt.  E  x  quo  patet  corum  obltinatio. 

10  Q^fiadiis.  Contranu  aut  vr  dici  Ezech.3  j .c. T^olo  mortem 
peccarori<,&<.Diccudum,q,  Dcus  non  vult  mortem  pecca- 
toris  pcr  fc,lcd  pcr  fc  vulcuiiliti  am  fuam,ticut  &:  bonitatem 
ad  ciua  fcquit  punitio  peccatoris,c]  aliqfifitpcrmortemcor 
poralcm,&:aliqiiandocun-ihocpcrmodumsehenn?. 

T 1  run  .wtcn.  Hicconucrcitur  fcnpcura  ad  dcicribcndum 
Samuclis  iurt.ciam,aixta filiorum  Heli  mahtiam racione  lu 
pradida,cumdicicur. 

12  7'ro/i( /«■oaf.itcace,fcilicet,&vircuce. 

13  Er;^^/^ce/;.i'.iitucdfdef^^.naoScba(hano:Neccfrcerac,vc 

qiicm Dcus caiita piudcrac gracia,ab onu-ubus  amarccur. 
14 1,'enit  aut.  Hic  ?iir  dcfcnbicur  cranii^rcillonis  filioru  Hcli 
punicio-EcprimodcfcnbiChuiuspuniiiomsdenuci.acio.Se- 

cCido  exccucio  c.  4-  Pnmai  duas^cja  primo  dcnunciac  p  nun 

tium cxtrancu,Sc(!6 per  difcipulum iubiciUim  j.cap.Ciita 

Tom.i.  L    4 


4;priinum 


331 


Glofordi  &NtcolaicleL 


yra. 


336 


A 


C&.lii  huiie 

lecufn. 

fcalcicntit 

contra. 

foblitionet 

mtM. 

B 
t  Cietnctu 
«M  flc  pii- 
mitii*. 


|jb.<le  para 


c 


a  Tatris  !u',&c.h^roT\S<-''y^ci.  c. 
Quiscnim  almstliic  in  Acsry- 
pciacn  fcTuicucc  ,qui  pof}  libc 
racioiKm  clcdtis  Ik  in  fjccrdo 
tem  ?quicunquc  cnimcx  cius 
gcncrc  e(^  cum  vidcc  faccrdo- 
tium  Chrilbanoium  pollcrc 
pcr  mundum,libi  anccm  elfc 
fubcradum.dolorc&imarorc  ^ 

tabcfcit. 

^  Cucheriu^  X^is  nunc  fide- 
lioculo  hxcincucns  non  vi- 
dcatcflc  complc:a:qu.indo  qui 
dcm  nullu  cabcrnaculuin,  nul- 
luin  ccmpUim  ,nullum.ilcare, 
nullum  facrificjum,&:idco  ncc 
vUus  facerdos  remanfic  lud^is? 
Eccc  dics.qui  pr<jnunciaci  fanc 
iam  vcnerunc  ludaeus  cum  vi- 
dct  facrificium  Chriliinnomm 
toto  orbe  pollcrc ,  fibi  aurc  ho- 
norem  illum  masiinnn  ciFc;  fub 
tradujdeficiut  oculi  cius,&dc 
fluitanima  eius  cabc  m^*roris.    ^ 

•it  Procopius.  Hxc  pr.ididio 
vidcrurfamiliam  Hcli  fummo 
pontificatu  dciiccrc  :  l.iccnccr 
vcrototius  ludaici  iaccrdocij  ti 
neminnuit.  ^. 

b  ^  Sed  (jiiicutitjue  honorifjcaitC' 
m.d^c.  Ambrofius.Hononfica 
tcs  mc ,  inquit ,  honori  ficabo: 
honorcm  bonorum  opcratio- 
nis  fua:  cffc  dcclarans.  Lc  conce  c 

placo- 


HxcdicicdominusiNunquiJ  non  nperte'  rc 
uclatusliuTidomuipatristui,cumcflctin  Ae- 
gy pco  in  dijmo  iHiaraonis?  ht clcgi eu ex  om 
nibus  rribubus  lii-acl  mihi  in  laccrdorcm ,  uc 
-tafccndcrct  ad  ilrsre  mcum.^adolerct  mihi 
inceulum,6iportarctcoran'Cephod,&dedi 
domuipatris  tui  omniat  de  lacrificiis  filio- 
rum  Ifrad.Quarelcalce  abiociltis  vidtimam 
meam  &i"  muncra  mea,quv  prceccpi,vr  offer 
rcntunn  t  templo ,  &:  magis  honoralH  fllios 

a  ^  Non  comrnti  pute  corcclli  vobis. 

tuos  qua  me,vc  tco"medcretis  primirias  om- 
nis  facrificii  Ifrael  populi  mei  ?  Proptcrea  ait 
diis  Dcus  IfraebLoquens  locutus  fum,  vc  do- 
mus  tua  &  domus  patris  cui  miniltraret  in  c6 

a  f  Nonquod  vinbta  ztcrn.i,f«i  vcntai. 

rpcd:u  meo  vfqj  in  icmpiternum.Nuncaute, 
dicit  dominus:  Abfit hoc  a  mc.  Sed  quicunq; 

a  T  Sicut  S.irauel. 

honorificaueritmctgiorificabocum.Quiau 
tcm  conremnunt  me,t  erunt  ignobiies.tcce 

a  ^  Noui  certainenti  in  quonon  c.t  faccidos  reiu:iilum  Aaion. 

b  f  Dignitarcin  l^  vobui  riceriiotij. 

diesvcniut,&prxcidam  brachium  tuum,  & 

f  Aoio.i.  a  1"  iJceiilns  m^gnus. 

brachiumdomuspatristui,  vtnon  fitfcnex 

T  Chriituiium  populum. 

indomotua.  Etvidebis  taemuium  tuum  in 


rct 

laui 
igm 


1  pl;irorcsnici,nondixic,Honore  D 
priuibo :  \ld  honorc  priu.ibun- 
tur .  Non  iluc  opcracioni  dcpu- 
ranseoium  iniuriam,  fcdcjuid 
fucurum  eill-c  oftcndcns. 

V-  Rupcrciis.  Quacunquc  cx 
domo,quacu;K];  cK  gcncc  (inc , 

2  Ijuc  ludxus,  iiuc  Gi'a.cus  tic,7«i 
7  me  ho-ior:!icai:cri(,;ilonficab>  eim, 

glonofjrcgno,  sjloriofo  fucer- 
d;)Cio,(Sy:c.  H.CC  mihi  conciicio, 
A  bxc  mihi  icru.uida  vicifiicudo 
cfi.  Accipico,vc  ius,i!<:  dicico,  ^a 
c  prt)iniiIionis  fidcmirricamic- 
ccnm.tacilius  ca;!um&:  ccrra, 
quam  hoc  vcrbum  tranfirc  po- 
tcnt . 

C  •■<  Vrxcidum  hrachiim ,  &c. 

(;  Hieronynms,&:  Rupcrcus.Bra- 

cl-jHim  aicam  voc.K,  ^  dignica- 

tcm  facerdocii .  Sciicm  auccm 

faccrdocem  ma^num  dicicVbi 

y  nunc  f.icrificia  iiliorum  Aaron, 

g  caurorum,hircorum,  agnorum 

&£.  ariecum  ?  Prxcillim  cft  bra- 

9  chium  Helijbrachium  facrificii 

ioveccris,&:c. 

11  d  ./fm«/«.Rabbanus  Acmulus 
domus  Hcli  fuic,  Sadoch  laccr- 

12  doSjCjabicifco  Abiathar  a  Salo- 
monc  faccrdotiii  fufccpic  .  Vfi 
proitcit  Sdor,ion  .Ahiatharnt efict 
facerdos  dn:,vt  inipleretur  verbu  dhi 

1 3  quod  locutHs  efl  fnper  domum  Heli. 

^  7i  Vt 


ui:  r.i 


LiS.. 

r.i  !: 

l.:;..J 


\v}yk 

cun. 

i: 


tc. 


I' 


lOi 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

primum  dicicur:  f^eiitautem.  Huius  viri  nomen  noru:xpri- 
micunideo  circa  hoc  varic  dicicur.  Ab  ancicjuo  dixerunc  ali 
qui,cj,  Phinecs,filius  Eleazari  faccrd ocis  qui  adhuc  viuebat. 
bcd  hoc  vidccur  impotVibilc^quia  Phmecs  ance  marceMofi 
iam  erac  ad  minus  ^o.annorum,  vel  circiccr :  qu'a  cunc  fa- 
ftus  fuic  Pliinecs  priaceps  cxcrcicus  concra  Madianicas ,  vc 
habccur  Num.  3 1 . lcem  a  morce  Moli  vfque  ad  morccm Hc 
li  anccquam  pauco  ccmporc  vir  ifte  Dci  vcnin  ad  Hdi ,  flu- 
xcrunc  anni  crcccnci  ^7.C<i}addeclaracurfic:quia  ducacus 
lofucincepic  immeduct;  a  morceMoti.Tempusauccm  ip- 
fius  lofucquo  pr.cfuic.non  cxprimicur  in  fc-ipcut-arfcd  coa 
tinecur  (ubcemporcO.honielqui  ei  fucccnicj&hoctepus 
fuic4i.annorri,vchabetur  ludic.  j.p.>ltipfum  AoJ  prefuic 
go.annis,Iudic.  j.Pofiea  D-Ibora  ^o.IudiC.^.PoftcaGcdeo 
40.1udic  g.Pofiea  Abimcicchcnbusannis,ludiC.9.  PoftcCi 
Thola.i3.Iudic.io.PoftTola,Iair  23.Iudic.10.P0fi  lairfilii 
JfracHucruncfinc  ludicc  18  annisquibus  fcru:crunc  Phili- 
lth^is,ii:filiis  Ammon,vchabccur  ludic.io.Pofta  Icphcco- 
fuicfcxannis.Iidic.  ii.PoHeum  Abefanannisfepcemludi. 
la.porteum  Ahialon  loludcum  i  z.polteum  Abdon  8.1u 
dic.jz.pofteumSamfon  2.o.Iudic.i6.poftcu  Hcli^o.  vchf 
i.Reg.^.qui  fimul iuniti  faciunc annos  357.  Aliiucrodixe- 
runc,(j)  iHc  vir  fuic  Hclias  prophcca,Scd  hoc  ec  vf  impoflfibi 
le,quia  ance  morcem  Hdi,iam  Hclias  fuitlec  io.anno.5i:  pl' 
cum  hic  dicacur  vir  iecundum  coslccm  a  morcc  Hcli  vfc|uc 
adtcmpusquo  Hcbas  (uic  rapcus.vchf  ^.Rcg.z.c.  fiuxcriic 
anni  2o8.Quod  dcclaiMCur  Iic:quia  Sainucl  pr.ctujc  pufi  Mc 
li,cuius  ccm^us  non  ex primicur^tSi:  ideo concinccur  fub  r]}c 
Saulis,&:iftudccmpustuic4o.ar.noi-.vc  h.ibccur  Ad.13.pofi: 
Saul  regnauic  Dauid  40.  annis  z.Rcg.^.g.  polt  D.uiid  S.ilo- 
rnon^o.^.Rcg.ii.poficum  Roboam  ly.^.Rcg.i^.  poftcii 
Abia cnbus annis,3.Rcg.  1  $.poft  cum  Ala 4 1.  j.Rcg. i  j.poft 
eum  lofaphac  25.3.Rcg.»3.poftcum  loram  annis  diiobus 
viqjad  morccin  Ochuzijc  rcgis  lir.icl,uc  hf  4  Rcg.i.qui  an 
ni  iimul  lundi  {aciunc aunos.  loS.Huic  auccm  0..hozic  Ho 
lias  dcnuiiciauic  m,)rccm  fuam  vicinam  ancc^  i .!pcrccu'-,vc 
habecur.4.Reg.i.Pr()pcerquod,:iliidicunr,ci,iftc  virD.idc 

auohicagicu.jfuicangclusin  Ipccie  v^iri.HcbrcKi  auccm  mo 
.-. Mi  dicunccj,  tuic  LLana  paccr  Samuclis  a  Dco  milius  ad 
ipfum  Hchaigucndum,&:p9namdcbicamlibiac  filiisfuis 
nunciandum,ldco  fubdicur. 

I  Hac dicii du/inniis.t^iin 'ud tjon apcrtc reuelatus fum .  De ifta 
rcuclacionc  aui  hf  Exodi  ^.vbi  df,r},  Aaron  a  quo  dcfccndic 
JlicHcIi,vcd!Ctiicftfupra,i.capiculo  pcr  domini  rcuclacio- 
ncm  lUK  obmani  tram  fuo  MoIj,&:  cunc  rcuclacum  tinc  Iibi 

c^  tutu- 


q,  fucurus  crac  .'iimmus  faccrdos,  vt  hic  dicicur,  liccc  Exod. 

4.noncxprimacur. 

2  Etportantephodcora-n  wc, idcft,fupcr  humerale,cuicon- 

iundunieracnicionalc  iudicii,vchabccur  Exod.28. 

5   Et  d-;di  don.u-  patris  tui  omnia  de  fjcrifjciis  fiHorum  ifrael^i.OtO. 

nia.nd  ipfospcrcincncia:quiaaliquadc  lacrificiis  crcmaban 

tur ad  honorcm  diuinum,&: aliqua eranc  ipforii  oticrcnciu 

in  facrificiispacificorum,vctrcqacnccrfupra  dictum  cft. 

4  il^iare.  i.C(Jncempcibilcm  reddidiftis,quia  filii  Hcli  prius 
accipicbanc  parcem  fuam,qua  pars  diuina  ofTcrrccur,&i  cre» 
marccur.Ec  quia  al  iquando  accipiebanc  pro  fe  illa,  qux  dc» 
bebanc  Dco  otIcrri:idc6  fubdicur. 

5  Etmagis.  Ecquia  Hcli  ccncbacur  filiosfuos  corripercde 
concem'pcudiuinj,idcodicicur  hic  m.igis  honorafie  filios 
fuos,quam  Dcum. 

6  Z-oyMcij.  Dcdomopatris  fui  beneinuenicurhocfcriptu, 
Quia  ipfi  Aaron  de  quo  iftc  Hcli  defcendic ,  a  Dco  fuit  datu 
laccrdocium,vchibccurExod.i8.Scd  de  ifto  Hcli,  <5,con- 
cefium  fueric  a  Dco  fibi  facerdocium  U  domui  eius,  non  in 
iicnicur  nifi  in  ifto  loco.Ec  idco  dicunc  hic  Hcbrxi,q,  illi  qui 
dcfcenderunc  dc  Aaron  pcr  Eleazar,quibus  ex  ordinadonc 
diuina  dcbeb.acur  f.iccrdocium  ancc  cempus  Hcli,  fuerucnc 
gligcnces  in  rcprchenfionc  &  doilrina  populi  Ifracl:  qui  de 
clinabac  ad  idololacriam  &  ad  alia  cnormia  peccaca:i6  iufto 
Dci  iudicio  cranslacum  fuic  fummum  faccrdocium  dc  filiis 
Elcazar  ad  filios  Ichamar  in  ifto  Heli .  Dcus  cnim  fuo  ;udj- 
cio  iufto  mucat  cempora  <Sj  ^caccs^cransfcrc  regna  acquc  c6- 
fticuic,vcdicicui-Dan..i.E!: codcm niodo  diccndum  cftdc 
fummo  l"jccrdocio,&:  aliisdignicacibus. 

7  ..4hlit.  Ex  hoc  parcc.o,,  promifiiones  diuinar  &  collacioncs 
alicuius  boni  lnb  jndi  fucuris  cp  ibus  inccUigucur  fub  condi- 
tionc,f.li  illi  quibus  fiunc  calcs  promiliioncs  vci  collacioncs 
benc;  te  habucnnc  in  vccndo.ldco  fubdiCur. 

8  Sed quicunquc.  Bcnc  vceiido fumino f.iccrdocio  vclalia di- 
gnicacc. 

p  Glorificabo.  Confcruando  cum  in  ftacu  fuc  dignicacis . 

10  ij^i  a'4icin.  Abucendo  collaca  libi  poccftacc. 

1 1  Erunt  ignob  lcs.  Qixia dci icivmcur  a  itacu  fux  dignicacis. 
li  Ecce dies.  i.poccfiaccm  fummi  faccrdocii,q,  implecii  fuit 
tcmpore  Salomonis,qui  abicdo  Abiach.ar  dc  iummo  facer- 

docio,qui  dcfccndcrac  de  Heli,infticuic  S.adoch  fummu  fa- 
ccrdocc,quidcfccndcracdeElcazar,vchabccur3.Rcg.2.Et 

tunc  rcdiic  lummum  facerdociuin  ad  pcimam  Iineam. 
j  3  Ei  ui.  i.ipfum  Sadoch  &  policros  cius.Tri  Heli  in  pfon-i 
lua  no  vidichoc,g,a  morcuus  fuic  ancc  p  annos  So.Qd  pacct 
^a  poil  Hcii  Samuel  &c  Saul  pfuerut  ^o.annis ,  &:  Dauid  rci 

40.  vc 


337 


:ieri3  Je 


[eb!. 


I.R 


es-um. 


Cap.  II. 


338 


'let 
n- 

10 

.'.i. 
•j- 


)«   qfio 


a  FtdeF>ciant.  Rabb.Augu.vt  fcmpfrfcil  cecfit  de  domo 
Heli  in  ciomodomini,qui  in  d;i;nicacefaccidocii  viJes  aliu 
fubf}itucum,&:  fc  dcltuutu,dchaac  inimo  Sc  tabcfcat.  Hxc 
ailc  niucacio  l.iccrdorii  in  Chnfto  p]ene  complcta  clt  quc  a 
Sauuiclc  figuraca.polt  Samuckm  cnun  faccrdoccs  fuerunc 
degcncrc  Aaro, 
Sadochj&Abia 
thar,&alii  vfquc 
adtcmpusChn- 

fti. 

b  -IJ  Sufchabo  m- 
hi  faccrdot.  f.dc 
lcm ,  &c.  Thco- 
dorcc.  Hxc  foli 
dominio  noltro 
Icfu  Chnftocon 
u."niunt,quiquo 
adhumanicatem 
accincc,  nomina- 
tus  fuit  nofter 
poncifcx.;/.jZ;eff- 
tesyinquie  ,Tonti- 
ficem  magnum ,  qui 
penetrauit  celos  le- 
fum. 

c  Et  animartij . 
R.ibb.  Augu.  No 
habet  Dcus  ani- 
mam ,  fed  trcpi- 

ce  dicitur  animam  habcre^ficut  m.^nus  &:  pedes ,  & cctcra 
corporis  membra  .  Dc  Samuelcauccm  d^eipotclf  quiain 
omnibus  Dco  paruit .  Chrifiuj  autem  in  oranibus  Deo  pa- 
triplacuic.  Vudc:  o^js  placiiafuntei  faciofcmper.  Cui  pacer 
a?dificauicdomum,qu^domusnos  fumus,li  fiduciam  &: 
gr.itiam  &  gloriam  fpei  vfque  ad  fincm  rctineamus.DeSa- 
muele  aucem  dici  non  pocelt,cj,  «edificiica  Ikcj  domus  fide- 

lis. 


l.Rcg.y.ai 


t  omnl!i  miil 


lis,qu.'ccoramChriftodoihini,i.Sam:{:^]c  inced.?t  cun.llis  !> 
dicbus,cum  legamus  in  fcqucnnbL)s,quia  f\\ii  cius  poff  aua- 
ritiam  dcchnaucrunt.Niil  forcc  domum  cuis  plcbem  lud.ii 
cam  acci  pamus:qiuv  cundis  diehu';  f  uvrd  ocii  eius  domino 
feru:uiC.Vr.dc:£f  rcjiUitMdomHs  ifrMlpoil  domint^m. 

d   Fiitunim  efl  . 

temp!o,  in  vmuerfisprofpcrislfraelj&non  crir  fencx  in  domotua  ^  Rabba. Non pro 
omnibusditbus.  Vcruntamennon  aufcram  pcnitiis  viramcxteab  t  hhocdrckuTrd 

a  f  Hocimi^^leuun  c.l  oii,indf>Saii!  iii.lit  mtcrhc;  Occidctcsdt  Itiipefiiis.  J       1  A     ^  "^ 

a  alcarimeo,tfedvtdcficiantoculitui,Sccabclcatanimatua,&'pars  ^  71^."^,^!;;^,^''";   .  ,   , 

aTVdufidditatc,vcl.,l..d.,Ti.,.  ^  Clc   CU-US  piCrC    tm.do  domu, 

I  -  1  J     •     i  „^   ^   •     T  T  ±  VK1UC  hodiC  Ve-   tunmonent 

magna  domus  tnx moriecur cum ad virilem  ittitem  vcnent.Hoc au  •+  j.,,^,.,^  a<:conuer-  wucnei. 

a  1  Mutandi  f'cerdoti|,mtrs  cn:m  hlioium  fignifitat  niortcm  m  n  'lominis  fcil  rucidotii. 

tem  eric  tibi  iiiznum , quod  ventuium elt de  duobus  filiis  mis,Ophni     ^" dI^L r> ^u  ^^  , 

Tinbciio  '  ti;iccci.is^:ix:>.i'A  Ioan.<.f, 

ti    o    r>f   •  T       1-  ■'     '  1         r^r  /■  •      1  -I  •  r  J  5   "'^  quem  e<'o  dabo 

^^  &Pninees}Indievnomoneturambo.  LtiulcitaDomiiiilacerdotcm  £  caro  meaeil  pro 

a  T  ViA-ic:QiTe  pl.ici.afiintcifaciofempct.  ,.     .  r^     ■ 

rii  ••         a^*^  o  C     •        a       ic      ^       1  rnundtviea,  Quia 

c  hdeiem,qui  luxtacormeum&animammeam  tacietj&jEdihcabo  '  dixcrat  fcdcdif-  • 

a  f  Ect!ff:ajii,veiHi-iuf:!lcrafupcrram.         b  T  Doir.us.  T  Conuerlnbiiur.  T  Drniortcad  vitam.  /•       p;!,  .,„  pl^r,,,,;    E 

citdomumfidclem,&ambulabit  coramClirifto  meo  cundisdie-     Aaron  de  viai- 
^  bus.  Futurumeftautem,  vtauicunqueremanfericindomo  tua,  ve-  8  mis  vcteris cefta-  tveiJomuin 

a  T  Or's  confclUoucm.  b  f  SscriiiGum  falutare  abieais  cr.rnalibus,         mcnci  ,  CJUa:  fue-    lecuram. 

niatvt  t  orernr  pro  eo  Sc  ofFerat  nummum  argenteum,  &  tortam     runc  focrificialu 

a  T  M  eft,-p&m  plel  ein  Clu.  to  lai.er.lote  p.iUenten»  vnde.  Vos  autem  gentii  clec1iim,rcgale  facerdotium,&c. 

panis,  dicatque;    Dimittemeobiecroadvna!m  partem  facerdota- 
c  lemjVtcomcdambucccllampanis. 


dcorum:dicitcf- 
fc   poftulandam  f  iQ<reme  ^r» 
bucccllam  panis  vni  patri  facer 
adcomcdcdum,  «lowh. 
quod  cft  facrifi- 
cium  Chrif?ianorum,5(!pabulum  animarum. 

•3«  Rupert.Quicunq;  dc  populo  ludaico  remanfcrit,  id  eft,  Com.li.i.c, 
ad  vitam  prxordinacus  fuerit,veniet  ad  Hcclcli^  faccrdociii  »»♦ 
vc  oretur  pro  eo,&:  pcr  ciufdem  Ecclcli^  fiicramenca  rccoti 
cilictur  Deo.Pctit  vt  in  vnitate  corporis  EcclcficC,  comcdac 
bucccllam  panis  viui.qui  dc  c^lo  defcendit,  buccellam  cor- 
poris  Chf i  filii  Dei,i  quo  folo  vita  eft,  fme  quo  nemo  viuic.  P 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

40.vcdii^umeftfupraeod.ca.Scdiniqui  defcenderunc  dc' 
Hdihoc  vidcrunc,in  quibus  ipfc  Hcli  quodammodo  rcma 
fev3r,licuchomomorcuusin  filioviucnce.  fecundum  iUud 
^cc\.jo.a.Mortiim  esi  pacer  ein^ti^  quaftnon  eil  morluus^fimilem 
eitm retqur.  fibiposi  fe. 

I  Et  non.  Quia  filu  fui  incerfcdi  fuerunc  in  virili  jecace,vc  ha 
bctur  infra  C.4.H0C  etiam  potcft  referri  ad  facerdoces  quos 
Saul  fccit  interfici,vt  habetur  infra  zi.  qui  defcenderanc  fal 
tempro  maiori  parte  de  Hcli. 

X  A^ej-Mfltamc/z.Qj^iapoftinfticucione  Sadoch  in  fummofa- 
ccrdotioremanlcruntaliquidedomoH^li  in  officiofacer 
dotum  minorum .  Iftud  cii  crat  quodamodo  in  confufionc 
&  anxiecacem  ipforum,co  q,  vidcbantfc  dciedos  a  fummo 
iacerdacio,5(:aliosloco  eoru  poficos.Et  hoc  eft  q,  dicicur. 

3  Sed 


3  Scd  vt,&c.  fcilicec in  filiis  cuis:licet  non  in  perfona  cujj. 

4  Hocautem.  ideft,morsfiliorumtuorum.  ' 

j  I»  die.  Fucura  de  propinquo  erit  fi"num,quod  alia  certi- 
cudinalicer  euenicnc  poftca.f  interfeaio  facerdocu  pcr  Saur 
lcm,(S<:  cranslacio  facerdocii  ad  Sadoch  pcr  Salomoncm. 

6  Etfnfsiiabomihiy&c.  id  eft,ipfum  Sadoch. 

7  Et  animam,&c.  id  eft,Salomonem. 

8  Fnturum.  Quia  inferiorcs facerdotes habebanc  recurrere 
ad  fummum  facerdotcm,vt  pro  eis  oraret,&  faccret  ei  obla 
tioncm.In  Hebrxo  habetur:^<rni(if  ad  inclinadum profe  in  obo- 
to  argenteo^erc.  Quod  lic  cxponunt  Hcbrazi,  cjj  facerdotes  rc 
manentes  de  ftirpc  Heli.fucuri  eranc  humiliare  fe  cora  fum 
mo  facerdoce,&  orare  vc  pofTcnc  fcruirc  in  cemplo  pro  prc 
cio  oboli  argcncci  &i.  tonx  panis  in  dic.Et licera  fequens  vi- 
dccur  cancordarc,cum  dicicur. 

9  Dicatq;.  OboUisauceft  vicefimaparsficli,vchr,Exo.jo. 

CAP. 


A    D    D    I    T    I    O. 

In  j.Reg.ca.a.vbidicicur  in  poftilla.Ad  cuius  incellcdum 
fcicndum,cj,  didtio  Hebraica  qux  ponicur  hic,fciliccc,Sibca 
cft  a:quiuoca,&c. 

Illa  diclio  Hebraica,  f  Sibca  non  eft  proprie  aiquiuoca  ,p- 
uchicponitur.-folu.n.fignificatfcptcminpropriafignifici- 
cioncjicec  facuricaccm  lignificcc  f  m  ecymologiam.fcd  traf- 

lacio 


lacio  noftra  quas  dicit plurimos^cx  alia  rationc  obtinet  verita 
tem.Nam  in  Hcbraico  aliquando  fcptem  accipitur  pro  plu- 
ribus:vt  intelligatur  numcrus  determinatus  pro  indctcrmi- 
nato.  vc  ibi:  .Apprehendent feptem  mul.  virum  vnum ,  Efa  4.a.  &C 
fic  in  aliis  locis.quod  idem  eft  ac  fi  diceret:plurcs  muliercs 
apptehendcnt  virum  vnum,prout  ibidem  exponitur.  Et  fic 
translacornofterinhocloconon  folum  feiamn:»  cx  fcnfu, 
fcd  ctiam  vcrbum  cx  verbo  tranftulic . 


Glof.ordi.&NicoIaideLyra.      340 


C  A  P  V  T 


iir. 

b  ^  Vriticfm.  Hiero.Prc» 


pi'^-'!  yncrnw.eiiiSam.&c, 
&^  tjofus  dicitur qui.T  pcrr.irus crat:  omnc en  im 
quod  rarum  c(t,  prctiofum  clt ,  ^  prophctia 
non  plcnc  nunitcftab.icur. 
*  Rupcrt.Ra 


M)l 


tre^ranJi. 


t  iovnif- 
bat. 

Robbjnas 
tnKuQC  W 
(unv 


I.C<Ut..>J> 


rus  &:  pcnc  nul 
Uiscrat,Q!ii  fcr  ^ 
mpncm  Domi 
ni    vcicntibus  l 
Sjudire  loqucrc 
tur.  ■ 

Rab.  Vndc  in 
dicbus  illis  non 
crat  vifio  mani 
fcfta.  Prc^pccr  c 
pcccata  cnim 
populi  &:  prxla 
torum  non  ap- 
parcbat  domi- 
nus  pcr  vilio- 
nes  vcl  j)er  an- 
gclicas  rcfpon- 
iioncs,ficut  pa- 
tribus  apparuit. 
4e  Hicro,  Hcli 
iaccbacin  loco 
fjo,  &oculie- 
iuscaligaucrat, 
ncc  potcrat  vi 


C  A  P  V 

Vcr  autem  Samue 


Sub  lucc  cnim  d'ci  cxtincucbatur,luccbatauccm  vfq;  i  ma  D 
nc,Vcl  hoc  r!gnificat,ci,  Hvl  in  c^ciraccpcrniancrcr^doncc 
fundituscum  prolcfuacxtingucrccur,i.morcrctur.My(hcc 
autcm  ca:cicas  Hcli,  lignificvnt  c;rcit.iccm  lud.torum  ,qui 
pr^'fcnccm  Saiuatorcm  non agnorunt,ncc  tulgoicm  mira- 

culorum  cius , 

T     III. 

miniibbat  Domino  cor.im 


Hcli ,  &  fcrmo  Domini  erat  t  pretiofus   In  dic- 
bus  illisnon  crat  viiio  manifcfta  .  Fa6tum  eft 


laiTij 

a  f  Frx  iiiinta  xute 


CTPretic 
nifcfta  . 
Heli  ti.icebatinlocoluo. 


nccdodrinam, 
doncc  faccrdo- 
tiuincu  populo 
&:ccmplocucr- 
tcrccur . 
d  Vorro   San.ucl 
nccd.fcicb.domin. 
^  Hicronym. 
Ncfcire  d.)mi- 
nudicicur.quia 
pcr    prophcciiC 
minifkriii  ncc-  iuccn 
diun   ei  rcucla-  exting 
fucr.u  fcrmo  '"'  ^ 


tiofra  i\ 

li.Jcl 

H.u. 

1  Anni 


nis 


c 


ergoindie  quad 

a  f 

t&:  oculi  eius  caligaucrant  nec  poterat  videre 
t  lucernaDeiantcquamextinguereturSamuei 
autemdormiebatintemplo  Domini,  vbi  erat  4 

a  T  Trina  vocitiont  pocctt  imeUigi.iiuia  erat  faturus  piCi  li.:t.i,diix  &  facenlos. 

arcaDei.  Et  vociuit  Dominus  Samucl :  Qui  refpondcns  ait :  Ecce  ^  ,„^.^^,..^,^ 

e^o.  Et  cucurritad  Heli  &dixit:  Ecce  cgo,  vocafti  «^nim  me.Qui  ^  Domini.  '^^ 

Smt ;  Non  vocaui ,  Rcuertere  &  dormi .  ht  abiit  &  ciormiuic.  Ht  adie     ^_  *  ^^'i!!  vlJl-  ^n?i 
cit  Dominus  rurfam  vocare  Samuelcm.  Confurgcnlcjue  Samuel  abiit     rctpuemm.  ^'JJ 

ad  Heli ,  & dixit ;  fcccc  cgo,quia  vocafti  me,  c^i  refpondit;  Non  vo-       ^  Rupcrcus.ln 

a  <i  Qj^a  j>!  t  piophet!j:piy'.^crium  non  ciat  ci  reuclaius  lcimo  diuinus.  SamUClCm  mO- 

d  cauitefilimi;  Rcuerterc  &dorrai.Porr6Samuel  necdu  fciebatdomi-  ^  ^^'^^^^]^  ^_^_!^:Z 
numjnecrcuclatusfuer.-iteiri^rmodomini.  Etadiecir  dominus&  vo- 
cauit  adhuc  Samuclem  tertio^  Qui  confurgens  abiit  ad  Heli  &  ait;  Ecce 
dcre*.Hicenim  ^  ego.quia vocafti  me.lnccllcxit ^rgo  Heli ,  quiadominus  vocarer  pue- 
cff 'fi?poftcaTn  rum,&  aic  ad  Samuclem;  Vadc&:  dormi  ht  11  dcinceps  vocauerit  tc  di 
fcrcndu,  Et  an-     ccs;  Loqucre  domine,  quia  audit  fcruus  tuus.  Abiit  cge  Samuel,&  dor 

tcqua   lucerna  .       - 

'      *  cfl.S:cquefa6tumcft,vtisquiviftonem  indicarctmiluliec, 

celare  non  aud.,*rcc  ,  caccre  non  poifcc. 
■ii  Theodorctus.C^oniamDcuseracm.ala  Hcli  pncdidu- 
rus  per  Samuelem,iic  viderccur  Samucl  finxiil.-  reuclacionc 
Deus  rem  difpcnfac ,  vc  cum  Heli  quidem  credcrccquod  p 
fic  Dcus  g  vocac  Samuele,iIIe  auc  poflca  rcnuciarerci  dicla 


cxtingucrctur,Samueldormicbat,&:c. 

.jtRupert.  Domicbatintemploantequam  luccrna  ex- 
tinguerctur,id  cft,ancequam  lux  diurna  ficret ,  quando  ea- 
dcmexcingucnd.ieracbiccnim  aDominoper  Moyfeniuf 
fum  crac,vc  luccrna  luccrec  vfque  manc. 
c  iMccr.  Rab.  queardcbacincabcrnaculoance  lucem  diei. 

Sub 


minus  vocatio- 
nis  fue  gvaciam, 
vc  pnus  concra 
qucm  micceba- 
tur,vocacuin  cf- 
fea  Domino  il- 
lum  fcircc  ,  qua 
ipfc  qui  vocncus 


lunc 


N  I  C 


O  L  A  V  S 
C    A    P. 


D  E    L  Y 

lU. 


R  A. 


P^^^er  4M.H'c  confequenccr  dcfcribitur  dcnunti.atio  pa;n? 
lutura: fatita  ipfi  Hcli  pcr  Samuclcm  fibi  fubicclum.  Cir 
ca  quam  fic  proccdicur:quia  primo  defcribitur  reuclatio  fa 
daSamucli.Sccuad6di«.e  reuclacionis  dcnuriacio  ipliHe 
li,ib;:  Et  Samtettimebat.  Tcrciohuius  manifcihiciococilfrac 
li,ibr.  Creuit  autem  Samuel.  Circapgmum  Samuel,adomino 
vocacur.Secudo  punicio  Hcli  fucura  ei  rcuclacur,ibi:  Et  dixit 
<iowi««<. Circaprimum  ponicur  condicio  tcmporis,curn  df. 
z  £f/tT.  quiapropccrm.iiiciamfiliorum  Hcli  &:  ncgligcn- 
tiam  patris  in  corrigendo  cclfiuerant  rcfponfioncs  &  rcue- 
lationes  domini.vnde  in  Hebr^o  habecur  hic:Et /cr>«o  doml- 
ni  erai  p^-ohibttns  vcl  ohturatus,  &c  rcdic  in  eandcm  fcnccntiam 
cum  translatione  noftra:quia  omnc  rantm  prctiofum. 
3  EtocHll.  Hoccxponitur  vno  modo,quia  non  potcrat  vide 
rc  dc  noctc,fcd  al  i(|ua  pocerac  viderc  de  die,  quando  lucer- 
na  tabernaculi  erac  cxcin6la,quia  excingucbacur  quado  dics 
incJpicbatclarcfcere.Alio  modo,  q,non  poccrat  viderelu- 
cerram a: d-ntem  co q, olTcndtbac vifun^  eius nimis debi- 
litatum.Scd  i(\x  expoiicioncs  non  vidcncurconucnicnccs, 
quia  nuilus  cit  ifta  c^cuticns  qui  non  magis  vidcat  lucerna 
ardcnccmquam  extinctam.&proccdunccx  fuppoiitione 
falli,vt  dicunt  .iliqui,r.q,  ha:c  (ic  vcra  liccra:  Ncc  porcrac  vi- 
dcrc  luccrnam  Dci  anccquam  cxcingucrccur.In  Hcbra:o.n. 
fic  habecur:  Et  uon potcrat  vidrrc.  Ec  hic  finitur  vcrfus.  q,  aute 
fcqujcur  ctl  pnncipium  vcrfus  fcqucncis :  luccma  domini  non- 
dmn  cxii>/^i:(bauir.,>:jr  Saniueldormicbat ,  crc.   Ad  cuius  incf  llc 
dum  fcicndum  mj,  inremplodoinini  plures  kiccrn^  :i:dc- 
bauc  ca  dc  noJc  qua dc  dic:  ica  cj,  aliqua:  excingucbancur  m 

m.tnc. 


mane.Efl  igicur  fenfus:^.  adhac  non  cr.it  tempus  exc  nguea 

di  iUaslucernas quando  Samuel  iacens in  lcdulo  fuo  fuitvo 

cacus  a  domino,quia  fuic  vocacus  ancequam  circc  die8,&:fic 

cxcindio  lucern?  non  rcfcrcur.id  pr^ccdcncia.f  .ad  caligatia 

ncm  oculorum  ipfuis  Hel!:fcd  adfequencia,vidclicec  ad  dc 

nocacioncm  ccmporis  in  qu)  reuelano  fada  cfl  Samueli.Ec 

hoc  idem  dicic  magiftcr  in  hiftonis ,  &  idcm  babccur  Iibra 

de  Hcbraicis  qucflionibus  .  propter  quodtranslatio  noitra 

videcur  hic  corrupta  per  impcritiam  aliquorum  correJlaru 

qui  duos  ve;  fus  coniunxerunt  in  vnum,  ficut  &:  in  pluribus 

locis  aliis  factus  cftjEc  ideo  hic  confequcnter  pofuerunc  lu- 

ccrnaminaccufatiuoprolucernain  nominaciuo :  PropccE 

quod  videcurc],»ftafuiCvericastransIacionisnortra:  a  priti- 

cipio:  Oculi  liu^cali^aiierart  ^ nonpoterat uidcre.  &: hic  termi- 

natur  vcrfus.Et  i"cquitur:Ef  lncerna  Dei  iinte<jui>n  extiHgiieretitr 

Sam  ieldormiebat,&c. 

4  iH  tcmp.  i.in  cxcdra  iuxta  tabcrn.aculum,vbi  erant  Leuit« 
qui  cuflodicbant  tabcrnaculum  domini,in  quo  eracarca:in 
tra  tabGrnaculum  cnim  nullus  i.accbac. 

5  Ef  cHcur.  Crcdcns  q,  ab  co  vocaretur:&:  fic  fccic  tribus  vi- 
cibus.Cuius  ratio  fubdicur. 

6  Vorro.  i.modum  loqucndiipfiusdominicumprophccis, 

Sicuc enirn  ars  &:  nacura proccdunc dc  imperfeclb ad  perfe 
daim;icaeciamrcuclaciones  diuina:  fecundum  procclfuin 
tcmporis:quiapropheC(j  poftcriores  ad  ccmpus  Chrifii  ap- 
propinquance.shabucruncclariorcsrcucIationesdeChril^o 

qu.mi  pnorcs:&:  ica  frequcncer  fuic  in  codcm  prophccn:q.  a 
principio non hibuic icaclaram  cognicicJncm  licuc poftca. 
Lc  hoc  p.uec  in  propofico ,  quia  Samuel  a  principio  voceni 
domini  <aud;cns  crcdidic  elfc  voccm  hominis ,  poftea  vcro, 
cognouic  m.igisdiftinctc.Scquicurpoitca. 

^«  lEl 


MORALITER. 

1   Tuer autcm Sanmel rriniiirahat.  S«>quicur. 
t  7iccp(t:r^tHideye.Lucerna.  In  hocauccm  Heli  tencc  fia;ur.i 
inuidi,qui  non  pot  viderc  bonum  proximi ,  quo  luccccora 
Deo  ii.  honiinjbus  pcr  bonam  fauum.lcd  quando  diabolo 

pigcursiite 


procurance  cxcinguicur  per  infamiam,cunc  acuce  vidcc. 
t  Ef  uo,  &:  n. );i  Hcli  iaccrdocem,quia  vericas  humilibus ,  &C 
non  alcis  pcr  riipcrbiam  reuelacur.  Macch.  n.  Conjitebor  tibt 
paicr  domme  ctL  &  terxxujuia  abfcondiiii  bef  afafientibus  \iirpru- 

icti  '/ib.uSi&  reiidajii  caparuutis^ 

^Loqucre 


341 


I.  Regum. 


Cap.  III. 


34^ 


:rok 


av 


filioru  Hcli  priu.ibarur  facer- 

docio  domus  donunirvnde  ati 

rcs  audicntium  tinnienc  llupo 

rcvchcmenti. 

c  H<xc.  Prouerbium  er-ic  npnd 


fto.;iJ 

rohjie 
mi- 


^  funta  Dco^noncflct  fufpeftus tanquam  qui  finxiflcc,  fed ei       cum  filiorum  fuorum  cognouilTct ca?dem,non  pufilio &: ab 
A  fidcs  haberecur,vc pote cui diuina  tai"la cflct  rcuelatio.  iccto animo id  rulic &  paccr,&  fencK  Cjm  aMCem  acccp!tF>.'C 

a  P.t  venh dom.&-Jierii,^c.  R.  Dauid.  Stctic  forma  quadam       arcani cipcam fuiul- ab hoflibaSjiiigcnci  animi  merorc  con 

afpcdabili,vcl  imaginefeillidcmonrtramc.  fcdus,vic^finem  acccpic. 

b  ri»"ie«f.Rab.Comniinacio  c  EfKo«,  llab.  t|,anihilexhis 

DcielifupcrHeli&fuperdo  a  miuit  in  Iocoruo.EtVenitdnS&  ftctit,  &  voca-  ^  qua:Iocucuscitd;)minus,irri 

mum  cius, quiaf  propeccaco         ■   r  r         J^      r  i     r  i    ^  cumfuicCadcnccnnTiintec- 

_.     — iri       r    f.  uiclicutvocaucrat  lecundo:  oamuel,  Samuel. 

Et  aic  Samucl :  Loquere.quia  audit  feruus  cuus. 

Et  dixit  dominus  ad  SarauelemjEcce  ego  facio 

t  verbum  in  Ifracl,  quod  quicunq;  audierit,  tin- 

Hebrsos.Eccft  fcnfus:Srab-  b  nientambseaureseius.  Indieilla  fulcitaboad- 
fcondcris  mihi  malij  quod  lo- 
cucuseftcibi  duminusdsme, 
vcniac  fuper  capuc  cuum. 
d  4*  Indicauic  ei  S,m'H'l ,  ^c. 
Ignacius  marcyr.  Non  decct 
contemncre  arcaccm  Epifco- 
pi  ad  iiiuencucem  afpiciences, 
fed  ad  cam  quaminDeohec 
B  prudcncia.  Quandoquidp  non 
qui  diu  vixerunc, ij  concmuo 
f,ip!entcs:nec  qui  fjncs,  prudc 
tia  pr^d  ti  funt:  fed  fpiritus  qui 
in  hominib.  cfl: .  Daniclcnun 
fapicns  duodecfm  annos  na- 
tusjfpiiic'  Dci affl[acuscfl:,&:c 


I> 


ram verba vacua ,  p^o  nihilo 
habcnda  &  omnium  dcfpc- 
ducalcanda.  vndelQb;Z.«x  Iol>»*'*' 
■vulcii.smcinon  cadebat  in  tcrra: 
quiain  canca  grauicacc  vulcii 
tcnere  confucucrac,  vc  noa 
concempcibil:  l.ccicia  refolue: 
rccur.  Scd  quocics  hilarcm  fe 
^  pra."fencibus  cxhibcbac,ccrc.i 


ueriumHeliomniaqu^locutus  fum  fuper  do- 
maeius.lncipiam,&complebo.  Prxdixi  enim 

ei,qu6diudicaturuseflemdomumeiusin  a^tcr-  7  caufa  vcihcacis  eorum  hoc  fa 

num  propcer  iniquitacem  eius,e6  quod  noucr.at     f   Jt  nan.  llab.  Hicron.  Pec 

tindigneagerefiliosluosj&non  t  corripuerit     ccrminos  ludxx  vmu-rfica- 


cos.Idcircoiurau,tdomuiHcli,  quod  uonex-  S  SrlS'l^;c7mqiu.t-a 
pieturmiquitSdomusciusv.aimis&tmu„c-^^;rflctSc;;:.rier;S 

ludx^  prouincij:  concra  Se- 
pcentrioncm  :  de  quo  lorda- 
niscrumpensa  loco  furticus 
10  e(t  nomen.Ior  quippe  fiuuiii 
vel  riuu  Hebr^i  vocanc.  Dan 
incerprecacur  iudicium  vel  iu 
dicans 


ribusvfqueiniEtcrnum  .  Dormiuit  aurem  Sa 

muel  vlque  mane,apcruitquc  ollia  domus  domi 

ni .  £t  Samuel  timebat  indicare  vifionem  Heli . 

Samiid cu  cirec  paruulus  puel     vocauit  crgo  Heli  Samuckm ,  &  dixit ;  Samuel 
lusnonagenariumH.-h  faccr-       ri-      •         •     /          1           •...   n  „/i    r         r   • 
dotemrJdarguit,quiDeopr?-     filimi.  Qui rc(pondens,ait;  Pia^ftofum •  Etintcr      

pofuilfcc  filios  fuos .  Simdicer  fogauic  eum ;  Quis  elt  fermo qui  didius  eft  ad  2;  Bcrfubee.  Tn tnbu  luda  vcl 
Hiercmias ,  Salomon  qujqiie  c  tC?Oro  te  ne  celaUCris  me  H?C  faciat  tibi  Deus,  1 1  ^''"^.'^"''^  eft  vicus  grandis  iu 
o^Ioius,&c.  ,  11      r-    Lr       j     •    ^         /■  viccIi-noabHcbromiliano, 

-^  Theod.  s,c Proco.  luueni-     ^  hojc  addat.Si ablconderis  a  me  lermonem  ex  1 2  vcrgens  ad  Auftrum :  in quo 
lem  xtaccm  Samuclis  anci-  d  omnibus  verbisquJEdicla{unttibi  .   Indtcauit 'i  ^^■^'"'"lotijmporicumefipr? 

^  '=  ''''"'"  """" ' '°"'"     f  q"«i  S-™"=1  ™,ucrfos  rerm6„es.&  non  ab-     ^itSrdSrJl^u; 

fconditabco.  Ecille  relpondit,  Dominus  eft;  HadDan.Necmirari  debccc].f- 

Quod bonum eft in  oculis fuis,faciat.Creuit  aut  \lf'''?. ' ^^ «-^'"'taces  Iud.cin crir 

,  i„    1       .  -  .,     '"buSimconisvelBcniaminre 

c  Samud&dommuseratcumeo,  &noncecidit  '7peri.ac.  Tnbusenimludafor- 

cx  omnibus  verbis  eius  in  tcrram .  Et  cognouit '  ^  os  &  belhcofa  fcpe  aduerfa-, 

„.....-.. fvnm--rfcllraeIaUaovfciueifcr&be=.5fidd,s'^i;X[S^^^^^^^ 

bus,vcnihilcumccIarec.D.in  »  Saniuel  prohetaelletdomini.  Et  addidicdomi-zoaliarumcnbuumf^.^rces  in  e- 
dccum laca  didialfcc  fmam ,  nus, vt  appareret  in  Silo,quonia  reuelatUS  t  fuc-  i"^ funiculo  compuc.ancur  .1- 
laudi  dii^nam  emiiic  vocem :  •       •         f  \- ■     r^\     ■  1  i"-        lioquin  in  mcdiocnbus  ludc 

D'..minusfaciac  quod  inocu-  r^t  domuiUS  Samucli  m  Sllo  luxtd  vcrbum  dni .  habitaHcSimconcm  fcriptu- 
lisfaisplacueric.  Quincciam      t  Et  cuenit  fcrmo  Samuclis  vniuerfo  Ifraeli .  ramani{eft.ic.  - 

#CAP. 


f  og  maleili 
ceretis  filif 
fui  Lxx  9> 

m  ileUceret 
Dco  filii  Cut. 
\  obktionib. 

E 


quancum  caniciecft  mclior  iu 
u.iiius virtuceornaca.  Porro 
H-ii  quoque  piccatcm  verba 
otlcndunt.  Nam  non  puduit 
cuni  rogarc  adolcfcentcm,  vt 
ci  dccl::raret  qu.t  ci  a  ^eo  fue 
racannunciata.Scd^eu  affrin 
xit  iurciurando  &  execrationi 


riim 


F 

tnnnifcfta- 
iierat  fe 
tfuit.veiat 
SumucM<>. 
quLbatui'. 


N  1  C  O  L  A  V  S    D  E    L  Y  R  A. 

z  Et  vocauit.  ljindfecundo,non  refcrcur  ad numenm  vocationum 

dominijifuiiam  vocaucrat  Sam  idcmtcrtib,vt  babeturin  iextu:  fcd 

refertur  ad  exprefiionem  nominis  Samuelts,qHitin  qitdlibtt  vocatio- 

nefuerat  duplicata.Ideo  [Mbditur. 

1  Samuel.  Po^';f.j  vocationi  Samuelisadomino,  hic  confequcnter 

d:fcrib:tur  fibi  faBa  nuelatio^cum  diciiur. 

5  Eg:c.  id  efltfaciam  depropinquo:quia  quod  modicum  diiiat,qua' 

jifiihildiUarevidetur.  ' 

4  Veibum.ideUifaiiumtVclremfignificandamverbo. 

5  C^od  quicunq;  audic.;</  esi,erlt  attonituspm  admiratione  & 
Jinpore.^  hoc  diciiurde  captione  arcx  dominifutura,prout  hf  capi 
tulrt fequenti-.-jUia talcfaClum nunquam acciderat  in  Ifrael .  Fuit.n. 
nr^nx  admirationis  materia,^  Deuspermifit  arcarn  capi  ab  infideli 
bus,iu£  tantx  reuerenti^  crat,ipfi  videretur  difcoopcrta  a  Leuitis  eC 
Dei  cu'.turibu!,morubantur,  vt  habetur  T^m.J^.^infra  cap.  6. 

6  Prxdixienimci,&c.  ideli,puniturus. 

7  I^omum. /. Hcli per interfeQionem  multorum  &  abieflionem  a- 
liorwi  de  jacerdotio. 

S  Idci rco.  id  csiyfirmitcr  ir  ahfq;  retraQatione  difpofui. 

9  .^^od-  qnantum  adpcena  ordinatafcu  difpofita,licetfucrit cxpia- 
ta  qi! antum  ad  culpam  ciT  pena xternam  in  illis  qui  vcrt  ppiitucrut. 

10  EtSamucl. Hic confequentcr dcfcnbitur diila  rcuclationis de- 
nunciat'n  fada  ipfi  firli  ad  cius  petitione,quia  Samuellimcbat  ei  de- 


nuntiareproplcr  eius  reucrentiam.  Etpatet  Utca  vfjuc  ibi : 
I T   H.EC  faciat.  Hic  erat  modus  adiurandi  upud  Hcbr£os.  Et  eHfen 
fus:  Faciat  tibi  Dcus  tanta  malafnutfecit  alicui  mnUum  punito  ab 
ipfo,&  adhuc  pliira. 
11  Si  ab(condcris,&c.  celando  aliqwd  de  vcritate. 

13  Indicauicicaq;,6(:c.//crttpriWa^/5«wc/?. 

14  E c  lUc  rc  fpon.  paticnter  acquiefcens  dominifentcntix. 

l  s  Domi.  n.x  quo  videiur  q,  licet  in  perfona  propria  &■  filijs puni- 
tHsfucrit  adpcnarn  tempora!cm,ipfe  tamen  inperfona  propria  euafit 
atcrnam,qa  in  acceptione  diutnx  iuflitia  vidctur  vcraciter  pcenituif- 
fc.Sed  iam  erat  itafcucx  &  debilis,^  deliiia^liorum  no  poierat  emi. 
dare:  potuifiet  tii  a principio  qn prirno  fciuit..Jd  uerbim  vero  Hierq. 
fupra  alle^at um,Hcii pro  iniquitate filioruni fuorim  damiatus  cff , 
poteii  dici  cp  imell;gendum  efl  de  damnatione,pan»  temporalis  tantu, 
quia&hocmodofrequenteracapiturdamruicio.      ... 

1 6  Creuic.  hic  confequenter  defcribitur  rcuelationis  diuulgatiOy  cU 
dicitiir:  Creuic.  £tate  &  virtute . 

1 7  Ec  dominus  crac^&c./jo-^i-jtww. 

1 8  Ec  non.  id  efi,inc.ijfum,'juia  totumfuit  adimplctum. 

1 9  £c  co"'.  i.ab  vno  termino  terrxproir/iffionii  vjq,  ad  altertimfe- 
cundum  ipfiu*  longitudi»c,quia  Dan  eji  in  termino  Uquilonari^  Ber» 
fabce  vero  in  .Aujirali. 

20  Ec  ad.  Qj^ia  'bi  iterum  apparuit  Samuelifed  quid  in  iterata  ap- 
paritionereuelauerit  ei,non exprimiturhic. ^ 


.M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

18  Frwo».  f.dcverbisSamuclis  pcrquc  fignificaturpdica- 
tor,qui  nodccloqui  dc  tcrrcnis  nifi  pro  quanto  ordinant'  ad 

A  D  iy~T~t~T~a  "" 

In  ca.  ?.vbi  dicitur  in  poftil.Vndc  in  Hcbrxo  habctur  fic- 
HLfermo  domini  tratprohihtus  vtl  vbluraiusti^c* 


fpu.alia,fcd  dcfpualibus  &9ternis.Loqui  iumq;  dc  tpalibus 
prout  ordinantur  ad  fpiritualia ,  cftloqui  dc  fpincualibus: 
nam  vbi  vnumpropccralccrum,vtrob:quecancu  n  vnum. 

in  Hebra:o  in  hoc  loco  ponitur  hsc  diCiiu  uchar  qu.B  ni- 
hil.aliud fon.at  nifi  prctiofum.vndc  translacio noltra  in hoe 
loco  propric  fc  habec,nec  indigct  alia  rcdui.Uoac. 


m 


Glof.ordi.&NicolaideLyra.     344 


^ 


C    A    P.      II II. 

Tfaflnm.  b  //rdr/.  VirvidcnsDeum,vclfor 
tiscuDeo.hi  funtcrcdentes.Philifthijm  cade 
ic%  poculo.f.  d.E-  

C  A  P  V  T    IIII. 


re  decrcuer.it .  Ader.int  i taq 
quibiis  prarccpcrat  patcr ,  vc 
ad  cius  facicm  non  vcnircnt 


-Btfaftttin 
eft  in  dicb. 
illis  coniic- 
nemnt  Phi 
lifthiim  in 
puena  ncc 
ex^U  qui 
dcm  vctera 
hihlt  hxc. 
Mat.ii.d. 


moncs,  cjui  pocii 
lo  fupcrbi^  inc- 
briati  &  ipfi  cccidf  iur,&:  homi 
ncs  pci  ucrtcrc  tcflinacConira 
quos  ifracl.i.fidcJcs  nc ccdnnr, 
(cd  fupcretcaflramentant^iux- 
ta  lapidcm  adiutorij.  i.  Icgcm 
Chnfli.vbi  lapis.i.  Chriflus  in- 
ucnitur.  dc  quo :  Lapidcm  qucm 
reprob.uxdi.  Seddum  fidclcsin 
icgc  domini  medirant',  vt  Dcu 
inueniant  adiutorc.  ThiHsihiirn 


T  f  a£lum  eft  in  dicbus 
illisconucncrunt  Phili- 
flhijminpugna.  Egrcf- 

a  f  Vii  vijens  ncuin  vcl  fortis  cii  Dco. 

ius  cll  naciuelfraelob- 
uia  Phililthijm  inprx- 
lium,  &caftamenratus 
cltiuxta  Japidem  adiu- 


j  caftramc- 
tati  funt. 

teffHi  eft 
I/Vacl  coii. 


B 


f.Antiq, 


re.i.  furorem  nouum  :  tuc  qui  a  c 

fidclcsimmundi  fpiritus  diui-  d  torij  PorroPhilifthiimtveneruntin  Aphec 

&  inftruxerunt  aciem  contra  Kracl,  Initoau-  3 
tcm  ccrtamine  ,  t  terga  vertit  Ifrael  PhiH- 
ftha:is ,  &  cxfa  funt  in  illo  cerramine  paiTim 
per  agros,  quafi  quatuor  milia  virorum.  Et 
reucrfiis  eft  populus  ad  caftra  Dixeruntque  4 
maiores  natu  dc  Ifrael  :  Quare  percuflit  nos 
c  i«.v/a/j/7jrfew.  Lapisadiutorij  dominus  hodic  coram  Philifthijm  ?  Adfera- 
qucmpoftcaSamuel  pofuit  in      j^^^j  ^j  ^^^  ^^  jjIq  ^^^^^^  foederis  donuni : 

&:veniat  in  medium  noftri :  vt  faluet  nos  dc 
manu  inimicorum  noftrorum  .  Mifit  ergo 
populusin  Siloj&tulerunt  inde  arcam  fcE-  j 
deris  dominiexercituum  ledcmis  fuper  Che- 
rubin .  Erantque  duo  filij  Heli  cum  arca  foe- 
ideris  domini  ,  Ophni  &  Phinecs  .  Cumque  6 
veniflet  arca  foederis  domini  in  caftra ,  vo- 
g  cifcratuscftomnis  Ifracl  clamore  grandi,  & 
..v..............^....  h  pcrfbnuitterra,  Ewiudicrunt  Philifthiim  vo- 

^  lofephus.  pcfumma  per-     cem  clamoris  ,    dixcruntque  ;    ou.-enam  eft 
ditione  tornndantcs  Hcbra;i ,      ,  ,  .  .  .   ^     ,,    .   77"  ,  ^^ 

hiifcruntadfcniorcsatquc  Po-     h^c  vox  clamoris  magni  m  caftris  Hebr.Toru? 
tificcs  vtarcam  Dei  .tdicnent,     Et  cognouerunt(j  arca  dfii  veniffet  in  caftra ; 

sr;Tc3";;lc™irc,tfe-  "^""«4;  Phiiifthiim  dic&s:  vcnit  dcus  in 

rc 


nis  legibusampliusinfi(k'rc  c6 
fpiciunt ,  idcoq ;  acriora  ac  no- 
ua  ccrtamina  conf^ruunt,vnde 
in  fuis  viribus  confidcntes  &  m 
humanafapienria  gloriates  ,ac 
per  hoc  gratiam  euangclij  con- 
temncntcs,quafi  quntuor  milia 
immundi  fpiritus  facilcprofter 
nunt 


fignum,quando  primum  auxi- 
liatuscflcidominus. 
d  .Apbcc.  Rab.  Hiero.  Locus 
cfiiuxta  vicum  Efron  ciuitatis 
Hracl:  vbi  dimicauit  Saul  in  for 
te  Afer, &:  intcrprctatur  furor 
nouus  vel  apprelicndens .  qui 
cnim  iram  domini  mcrucrunt, 
ab  hoftibus  comprchcnfi  funt. 
c  Et  tule.  Filij  Ifracl  tulerunt  ar 
camvbicaptaefl^.  Etfidclcscx 
Judxis  duo  tef^amcntaad'gcri- 
tcstranftulerunr. 


ue  cum  arca  U  nontificis  filij ,  D 

ficapta  arca  viucre  voluiflcnr, 
Phiuecs  enim  iam  faccrdotis, 

fungcbatur  oHKcio ,  patrc  hoc 
proptcr   fcnedutem  fibimct 

pcrmittcnte. 
^  Rupert.  Prxfumptiof^ul-  ••''•i. 

ta&:  vaiia,qua:  tunc  dccepit  ^-'J' 
improuidos  ,  &  iufhtix  Dei 
itrnaros,  ipfa  eadcm  deccpit 
illos,quando  clauii  obfidcn- 
te  cxcrciiu  Romano ,  tumul- 
tuabanrur  &:  vociferabantur 
confidcntcs  quod  ncquaqui 
tolcrarct  Dcus  fe  priuari  illo 
teniplo,iIlo  pulchro&raurco 
fanauario.  Dcccpricnim  func 
dum  pro  aureis   fimul.ichris 
fanduari] ,  duiinum  fibi  quafl 
dcbitumarrogant  adiutorifi. 
Vndc  &c  falfi  funt  metando 
cafira  iuxta  lapidem  ,  poftca 
dictum    adiutoh)  .  N.im  &  E 
tunc  prxfagio  Tuo  frufirati 
funt ,  &:  nunc  cius  lapidis  non 
h.ibuerc  adiutorium,  quetn  rc 
prob.iucrunt. 
^.  R.  Lcui.  Bellum   iniuflii 
Dci  indixerunt  Hcbr^i,  &:  gra 
uiterpeccaucrunt,  cj,  haben* 
tcs  Vrim  &:  Thumin ,  Dcum 
non  coniiiluerunt. 
f  Sedentis  fuper.  T.ibulacnim 
erat  fupcr  arcam  qua  protege- 
bantCherubinalis:vbi  appa- 
rcbat  dominus  per  angelum 
&loqucbatur.Chcrubin  pleni 
tudo  fcientix ,  qux  in  Chrifto 
&  in  duobus  teflamcntis  muc 
nitur. 

g  Clamorc.  Clamor  gradis  vox 
prxdicatorum  roborata  mira- 
culisexduobus  prolata  tefta- 
mentis. 

h  Et  per.  A  voce  pra:dicatio- 
nis,  fapientes  fcculi,  d^moncs 
quoqucingcmucruntjCreden  p 

tcsfefuperari. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

C  A  P  V  T      IIII, 

i  T  faftum.  Defcrip!»  Heli&filiorum  cius  peccato ,  hie 
confequenter  defcribitHrfequenspunitio.Etprimo  defcri- 
bitur  populi  dcpre^iopropter  Heli  &  filiorum  eius  pecca 
ta.fecundo  cius  releuatioper  Samuelis  merita  j.ca.Circaprimum  de- 
bellatopopulolfraelarca  Dcicapitur.Secundb  capta  circumducitur, 
c^.Tertio  adterram  \fradreducitur:c.6.Vrima  in  quatuor,quiapri 
mo  defcribitur populi  Ifrael debctlatio.Secundo  arcx.  apportatio ,  ibi: 
Dixeruntq;.rfrf;o  ipfins  Cj^/Jf/o.-ii.-Pugnaucruntcrgo,  QHarto 
capte  lamrntatio  ibi:  Currcs  autem.  Circaprimu  dicitur:  Im  die. 
Q\<*  a  domino  excitata  <?fi, vf  per  ipfam puniretur  Heli  ^  filif  eius , 
^  etiam  populws  qui  occafione  eorum  rctraxeratfe  a  debca  Dei  rcue 
rentia  i^facrifictjs,vl  di£iuM  tftjupra  ^.c. 

Etca. 


1  Etca.  J^omen  hnius  lapidis  hic  ponitur  per  anticipationem:  qui* 
foHeafuit/cbi  hoc  nomen  impofttum,vt  habetur  infra  j.cap. 

3  Inito, propeccatispnediClis. 

4  Dixc,  Hic  confequeoter  defcribitur  arc*  apportatio,  quia  ff  eius 
abfentiam  crcdebant  fcfuperatosfuifie ,  &  per  confequens  credebant 
per  tius potetiam  fuperare,quia  ficut  dicitur  i.Vhyficorum.  Illud  y 
perfui  abfentiam  efl  caufa  periclitationis,per  fui  pr^fentiam  efl  caufK 
falutis.,vt patet  de  abfentia  &  pmfentia  nautte  refpetlu  nauis. 

5  Tule.  Ex  hoc  videturt^propitiatorhm  quod erat  quaftfcdes  Dei, 
non  erat  operculum  arca  ,  fedq^xdam  tabula  deaurata,qux  erat  jic 
pofita  quaftportaretur  ab  ipfts  Cheruhin ,  &  operculum  arcx  effet 
fta/ifcabellum  illiusfedis,  ficut  pleniusfuit  expofitumfecudum  vntt 
opinionem^Exod.z^^.cap. 

6  Cumq;. ex gaudio& ccnfidcntia vidoridihahendxperprisfentia 

arcs.Sediiia  confidcntia  eratfalfa,quia  eratfinemerUis,&  ecoHtr» 

rto  Thilijlhi^m  limuerunt.dicentes:  Ve  no. 

QiiiS 


MORALITER. 

1  Etfa,  Pcr  pugnam  Philifihmonim  contra  filics  Ifrnel ,  q 
defcribiturh:c;illcgoricc  figniftcacum  tuiife  vf  bcUum  Per 
farum  fub  Cofdroc rcgc,  contra  catholicos  m  terra  ludx». 
<}.a  ficut  in  ilio  bcllo  filij  Ifrae)  fuerunt  debellati,&:  arcaDci 
tuitcapta,ficibclloCofdroccatboIicipartimoccififucrut, 
&:  pa  rtim  captiuati,&:  fancta  crux  fuit  capta  &  poriara  i  tcr- 
ram  K-rlarum,ficutarcatranfportatafuicincerraPhiIifthi- 

noium. 


norum  .  Dc qm  tranfportationc dr  in  finc capituli:  Transla, 
Er  i  lc  diC!  pocuic dc  Qnda  crucc,qux  cff  gloria  plcbis Chri 
ftianvC.Gal.^.c./W;7;/  autemabjitgloriari  nifiin  Cruce  dominina- 
iiri  \'fu  Ciniiit.  Pcr  hoc autem  q,  vxor  Phinecs audita morcc 
V  iri  llu  &:  captionc  arce,incuruauic  fe  &:  Dcpcrit,  fignificanf 
illi  qui  ex  auditurcpcntinxcotritionis  glorioforum  in  hoc 
mundoconcipiunttimorcm,&:incuruanturpcr  veram  hu 
miliationcm,rcpurantes  gloriam  mundi  nuUius  cflcmoipC 
ti,&:  fic  pariunc  frudlum  opcris  mcritonj. 


34^ 


I.R^ 


Cffum. 


Gap.  IIII.        34(^ 


,r  a  De  man'4.  Iiid^i  vnu  Dcu  colut,fed  eeccs  luo  more  loquut'. 

[i  b  ^  .ArcaDeicjptaefl.Diw^no  iJiU^  Heli  >no>t  ifnnt^^c. 
Theodor.&:  1'rocop.  Quodtjdutn  cftdiipliccin  produ- 
\ic  vcilitaccm.Nam  Hebrxos  dociiic ,  vclcgicimc  viucnces 
in  Dci  confiderenc  prouidentia.-lcj^cm  aucem  cranfgredien 
tes,nequcin  ip 


-laiji. 


n 


fa,  ncqueinarca 
confidcrec.Alie- 
nigenaj  auccum 
linuiifTcnc  ,poft 
vidoriam  autem 
defpexiflent  ea , 
&  veluc  manu- 
bias  fuis  dcdicaf- 
fcnc  idolis,expe- 
ricntia,Deididi- 
ccre  vircucem . 
Nam  primu  qui 


d  Cim^;.  Rab.  Hi^c  lofephus  ica  rcfert:Cum  Hcli  arcam  nu  D 
diflTec ab hoftibiis captam, dolort  r;p  '» lais rucns  dc fcdv' dc  I^fohn^. 
funttiis eft.dum nonagintao.r£o vixiirL'cannos,quorum  qua  ''-^Aauq. 
dragicaccnuicprincip.Ku.Eadied.fjndac(t  piuxPhinccS  *^''^' 
filij  cius,dri  pou  occas5  marici  viuef  no  colcrarcc.  Pcpcric  ac 

filium  fcpccmme- 
caftra.Efi  ingemuerunt,dicentcs;Vienobis .  Nonenim fuit^tanra     fiii!n,quemappel- 

a  cxultatio heri  &  nud»u(tcrtius .  V.x  nobis.  Quis  nos  /afuabJt de  ma  ^  id cff""nfdonum ! 

tiu  deoriit  rublimiumiftorumPHiruntdiiquipercuirerunt  Aegy-  2  quia;llocpc  hmoi 

Fortes.  ^        infortunium  acci- 

ptum  omni  plagd  in  deferto.  Confortamini  &  eftote  viri  phili-     difflc.Habuicauce 

fthiim,ncferui.uis  Hebraris,  iicutilliferuierunt  nobis ;  1  Confor     prmcipatum  pn-  |E{1«cvw;. 
...    .1  1  .,.  ,1    .  ^       ^  ,/-     .        mus  Hch  udjmo 


i 


tamini  &  bellate.  Pugnauerunt  ergo  phi'ijthiim,&  ca-fus  eft  Ifrael, 
&  fugit  vnufquifque  in  tabcrnaculum  fuum ,  & fadra  eft  plaga  ma- 
b  gnanimisi  &cecideruntdel(raeltriginta  miliapeditu,&arcaDei 
'dcmv^dcrucan-  c  captaeft.Duo  quoq,  fihi  Helimorruifunt,Uphni  &  phinees  Cur- 
ce  arcam  fuum     j.pj,jj  autem  vir  dc  Beniamin  ex  acie,  venitmSiloindieilIa,fciira 

CeCldlllc  DcUin,  ^  l„dic.m„lu:1a,. 

&  adoracionis  p  yefte &c'-nfperfus  puluerc caput.  Cumque ille  veniflfet,  Heli fede- 
Dcindc  cum  crt  batiuperfellam,contra  viam  fped:ans.  Eratenim  cor  eius  paues  5 
crcxiffent  poftri  pro  arca  domini .  Virautemillc  poftquam  inCTrefliiseft,  nuntiauit 
vrbi,&  vlulauit omnis  ciuitas  Et  judiuit  Heii  ionitum  clamoris,di 
xitq;  ;Qi.userthicfonitustumulrushuius?Atillefeft:inauit  &venit 
&nunt(auicHelij  Hehautcmeracnonaginta&od:oannorum,'  & 
oculi  eius  calig.iucrant,& vidcre  non  poterat-  Et  dixit  ad  Heli  -,  Ego 
fum  qui  veni  dc  pra;lio,&  ego  qui  dc  acie  fugi  hodic .  Cui  ille  ait; 
llne facnficSql  9"^^  *'*^""^ ^^ ^^*  mi?Rcfp( ,ndens autcm  illc  qui nunciabat;  '  Fu- 
eft.animaconfli-  git,tnqait,  Ifraelcoram  philifthitm;  &ruinamagnaficiaeftinpo- 
claca  leiuniisrille     ^^1^  -^  Infupcr &  duo  filii  tui  mortui  funt,(  )phni  &  phinees ,  &  ar- 


dic  cum  inucnc 
runccontricum, 
&:cxcrcmisparci 
bus  priuacum. 
4«Tercul.Nam 
&  fi  mauulc  Do- 
minusopera  lu- 


certe  Dcus ,  cui 

ncc  populus  in-  .  ^  .      ^ 

concinens  gul.E  d  ca  Dci  captaeft .  Cumqueillenominafletarcam  Dei  ,  ce'cidit  de 


a  Quicunque  leiroifmn  conuertitui  a  lide  &  veiitate,nec«l&,e.c  vt  cadai  3cmoiiatur  .  My.acc  autem  tranfeume  arca 
dom:iii  ad  Gentes,  peri.t  (aceidouum  Iu<!rc  >ru;n 


j   luiamar  filii  Aaro. 

Nam  prius  dc  do- 

moElcazarifaccr- 

doces  cranc,cx  quo 
4  honore  filius  a  pa- 

cre  percipicbat ,  &C 

ElcazarPhinees  fi 

lio  fuo   tradidit. 

Poiieum  Abiczer 

fiiius  honorcmac-  f  fpcculaiu. 

ccpit,  quemBozi  £ 

filiofuoderdiquit, 

cui  Ozi  filius  fuc- 

ce{ric,i\:pofthunc 

Hcli  ccnuic  faccr-  .^rt,praj.a. 

dotium:  cxdomo       **  ' 

Elcazari  denuore 

ccperunt. 

e  Cf^ci.  Ec  ruentc 

Hclidcfcllaponti- 

ficis  fcdcs  remanec 

vacua ,  &c  gloria  fa- 

ccrdotiJ  e  extinda.  ffupra  z.g. 

f  Mortuus.Moritar 

Hcli,moriuntur  & 


placuit,necfaccr  ^.  fdla  retrorfumiuxtaoftium ,  &fraaisceruicibLis  mortuuseit.  Se-  6  fiHj.quiadeficicpo 
A^.  «»^  ....-^.-j,»    t  »  •  .    1         .     /'     1  I       .  ciftcacus  cum  facer 

ncxenimeratvir&grandajuu^j&ipleiudicauit  lirael  quadraginta     dotioveteri. 

g  annis.Nurusautemeius  vxor  phinecspr£B-jnanserat,vicinad;par-     g  /'xor.Vxor  facec 
.  ;  o,      J-  ^-  rr  r\  ■     o  n^     r  docis  no  ance  inte- 

tui.&auditonuntioij,captaelktarcaDci,  &  mortuus  ellct  locer     ,.,j[  quamvirupe- 

cius  &  vir fuus,  incuruauit {e  & pepcrit.  iirucranr  enrm in  eam  dolo-  7  perit ,  nec  fynago- 

h  res t fubiti.ln  ipfo  autem  momento  mortis eius  dixerunt ei  qui  fta-     ^^ ^^  ^°^°  mtcnjc 
L  •  Ki      •  •    ri-  /!•    ^  r  antcquamprimiti- 

■  bant  circa  eam;  Ne  timcas,qma  hiiura  pepcniti .  Quar  non  reipon      ua  ecclcfia  quxex 


dos,nec  prof^e- 
tes.  Eliditurpro 
templi  foribus  fe 
nior  Heli,filij  ei' 
inacieruunt,  nu 
rusexpirati  par- 
tu.  Hancn.me- 
rucrataDeo  pla 
gamdomus  im- 


uit  r 


dei- 

'tU.I. 

.ie- 
:,f. 


lant 


pudcns facrificio  „  ditcis,  ncquetanimaduertit,&  vocauiiruerumlchabod  dicens:  8  'P^^crat  credidit. 

rum    carnalium       -r t^..-  In.  _f,._;^  j ;_irx.;ir 1   _.  .•    ^.  _n.  r\_;     n-      h  I^  i/)^.  Euidenti 


TransIataeftgforiadominiDcilfraeijquiacapta  cft  arca  Dei.  Et 
profoccrofuo&rprovifoiuQtait;  Translata  clt  gloriaDei  ablf- 
rael,e6  quod  capta  cftcr  arca  Dei . 


defraudatrix . 
■jcAugu.  Legis 
wanfgrcflTorcs  ne 
quaqua  arca  tuef 
fed  victo  potius  &  dclcto  cx  partc  populo,ab  alicnigcnis  ip- 
facapiif.  Idc.Hoc  fignii  morti&filiorum  Heli  fadii  efi  mu 
taiidi  facerdotij  dc domo eiusrquo figno  fignificatu  efi  mu- 
tandu  facerdociu  domus  Aaron.Mors  q,ppc  filiorun:^  huius, 
fifefiauic  morce  no  hoium,fcd  ipfi»  faccrdocjj  dc  filijs  Aaro. 
c  Eturca.  Arca  ab  alienigeniscapta  tcfiamcntum  ad  gentes 
traaliturum  lignificat. 

d  Cnm/iup 


liih- 


figno  figuratur,  ( 
extinitocarnalil.i- 
ccrdocio  ludaroru,  t*J"«. 
excinguitur  carna- 


lis  fynagoga  qwx  d  carnalfcer  adhxrcbac. 

i  7{e  timea  .  Credcnccs  fynagogam  confolancur,  fcd  dcfpe- 

rans  minimeadimaduertic,ncc  fobolem  nouadcputatglo- 

ri,c,fcd  ignominiac  Vndc  fcquitur. 

K  E^v.'.Oi^.^<^.gIoria,lcabhod,cccidicgloria.Traslacacft  g 

cnim gl-oiia capca  arca wadc:.Anfcreiw a vobn regnum Der. & 

^alfUurgeniifacientifru&useiHi.  ^ 

1  \n  4xoi 


NICOLAVS  D£  LYRA. 

1  Quis. i. de potentia  ipforum.j.d.tanta  eit potentia,<p  non  potcri- 
mua  rcliliere.Ei  ad  hoc  inducitur  exemplum,cum  dicitur, 

2  Hi.  Etideo  ficut  vharao  cum  maxima  multitudine  non  potuitre 
fiiierejic  nec  nos poterimua:& ftc per  verba  ijia  videbani  ohio  diffi- 
dere  de  viClona.Sic  cxpontt  coiter  ifta  litera .  Sed literafcqnens  nun 
yidetur  con4ordare,quia immediatefubditur-,  Confbr .  Tropter  qi 
hebrai  aliter  exponunt.,dicentes  cpin  exercitu  Thilijihinorum  aliqui 
erant  habcntes  reuerentiam  adarcam  domini,  quamuis  ejfcnt  Genti- 
les.Bcne  enim  inucnitur  in  vc^  no.tcH.(p  alitfui  Gcntiles  veniebant 
adorare  in  Hierufalem.&  de ijiis  dicitur:  Et  in.  vf<jue ibi  incluftuh : 
C^is  nos. ^lij  erant  nuUam  habcntes reuerentiam  ad arcam  .,necf 
€onje'juens  timorem:&  ijli  vt  excluderent timorem  ab  aliis^dicebant., 
Hi  fuiK.  i.cis pofJibiit.(j.d.ftcerunt  tunc  totiim pnffe fuuni.,&  ideo  no 
potut runtnunc nebis nocercideo confcquenter dictbant:  Conforta. 


3  i-ugna.  hic  i'6!eijuenterd(J<.r  Liifiir  arc£capt!o,tjuia  poptUiti  If- 
raeldebdtatusfuit:  c?  rejiduifugerunt  ad  tabcrnaculafua  dimitten- 
tes  arcam.cr  ftcfuit  capta.^i  patet  lilera. 

4  Cur.  Hic  confccjuenter  dcfcnbitur  arc^  capt£  lamentatio^  &pri' 
mociu^  captio nunttatHr,cum dicitur.Currcns.  Dicunt  Hebrtni,  ^ 
ijicfuit  Sat4l,tjui  capta  arca  vidcnstabulas  tejitmonii  in  mambus  Go 
liath  Gethxi  (juas  in  arca  acceperat,abjiultt  de  manibws  eius,  &fu- 

gicns  reportauit  eas  in  Silo,Helifedentefuperfellam  contra  viam,  J4 
jolicnu.erataudirerumoresdeexercitH.Citiuscaufafubditur. 

5  Eratcnim.  magisquampro  ftUis fui^.C^ttera patent ufcjuc ibi. 

6  Et  fra.  In  Hebrxo  habetuti  Et  f  rado  coUo  fuo,&c.  Setjuitur, 

7  Incurua.  ejuia  dolormagnus  &  repentinus  acceleratpartum. 

8  Ec  vo,  ^«od  in  terpretatur,inglorius.ideopr  o  caufa  huins  nomina 

tionisfuhditur,  Translaca,&:c. 

CAP. 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 


•  ^t  vocaMit.  i.  irgloriu ,  quia  vcrc  hunulis  quamuis  pariac 


fruftum  magni  mcrici,nullam  camcn  inde  gloriam  cribuic 
fibi,fcd  cocum  diuinx  vircuci  (ccundum  faluacoriscuniilifl. 
Luc.  1 7.C.  Cm  emnia  bencfe.4i.fmn  inuti.Ju.&  c 

^e  1  ThiUdbtjm 


A 

fl(r.mni.   in 
hunc  lo>:6< 


547 

a  7»i.Y7o/M»».Rab.<:^x5.J  Afdor,vnadequinqiievrbib.Pa 
leflinorum.dccrcta  qii:dcm  tnlnii  Iudjj,fcd  non  rcccnt;i:cj.a 
nunp;>tuitmd-8;ciiascxpcllerc.lnterprctatur.iuti2,nispfis 
velinc--ndiU.Bc:ica'4C  ti-  voc.icur  locus  vbi  crac  idolumDa 
gon.quiaaduentusarc^  in  Azotum  crac  inccdiu  diaboli  pa 
tris  onmiuni  inimicorum  vcl  ini 
quorum  .  D.igon  qui  jntcrprctatf 
pifcis  triltitie ,  fignifjcat  diabolu , 
quiinman  huius  fcculi  dcuorat 
pcc^itorcs  ,  qui  &  iii  lob  J.(  tiia- 
ibam  &•  Bccmoth  nuncup.uur  . 
^■^otnm.  l.ocusrft  m  quc  poluic 
Samucl  l.ip:dcm,ficut  m  icqutnti 
busdcmonliratur. 
b  Capiii.  Superbia  di.nboli,  qui  cft 
inicium  omnis  pcccati. 
C  S"per.  Rab.  FnKiri  pnjfinitum 
(ignificat.in  quo  cctfarcc  idolola- 
JUdc^io,  tria : Lime emm  finis crt  itincris. 
d  Trnncus.  Dorfum  tancuminuc 
nerunt  fradis  ommbus  mcmbris 
quod  idoloLitriiC  tligam  expri- 
mit.  Qui  cnim  fugit,  dorfum  d.ic 
fuganti.vnde;  (^o>iiam  pones  eos 

dorfutn. 

C  ,/f^ranatarflmanuf  dom.fuper. 
ji.con>mar.  *  Rupert.Grandcfpe£lacu!um 
in  i.:i  Ri-^.  crandc  mimculum.  Transl.nca  nb 

Jcphy 


«  •  

Glor.ordi.&NicoIaidcLyra.      348 


Dagon,cecidic  !n-iuam,coram  illaomnis  maiTi  d(^monum. 
•Jc  Thcodoretus. Vt  fcptuaginca funt  inccrprctaci,  pcrculTi 
funcin  fcdibus.Vcaucem  Aquila  ,  l.iborarunc  cxcdente  vl- 
cerc,quo'.i  d  cunc  f-h.igcd^nam.  Jofcphus.iuccm  docuic  cis 
fuillc  morbum  dyfcnccnc^.  Scd  nemoexiliimcccllc  intcr  fc 

diicrcpaccs  diuerfas  illas  cd  i- 


P.       V. 

Hilifthiim  autem  tule-  * 
runtarc?.Dei:&arpor-  2 
taucrunc  cam  a  lapidc 
adiutorii  in  Azotum .  3 
Tuleruntc],  Phiilillhiim 
arcam  Dci,&intuleruc  4 


B 


tiones.Nam  dyfcnccria:  fuo 
ccllic  morbus  fcdis,frcc]iicns 
cn;m  cxcrccio  infiammauic 
parciculamillam. 
•ii  1'rocopius.Frofluuio  vcn- 
tris  laborarunc  coquod  ar- 
cam  Domini  impie  ic  ncfa- 
ric  luxca  mendaccm  Dcum 
fuum  collocjuilfcnc. 

'^  -^  Achanafius.VcolimAzo- 
ti  incola:  aufi  arcam  accingc- 
re,quam  illis  vd  oculis  con- 
fpiccrcncfas  fuic,fcdium  cor 

^  mcncis  cxcruciaci  peribanc: 
ica  Arrianus  quidam  luucnis 
aufus  fcllam  ligncam(ccmpli 
Alcxandrini,  ex  qua  doccbac 


fral.*». 


rfal-T^ 


C 


•£t  cbullicrOc 
vill.T&.-.gM  i 
mcd:a  regio- 
pis  tiiiu'.  &.  M 
ti  Itini  inuics 
&fjaacll  ca 
fii^o  tnnrti» 
m^gnzinciui 
«•eneex.m- 
plsiia  quidem 
uetcrahxcha 
bcn.* 


cam  in  templQDagon, 
&ftatuerunteamiuxtaDagon.Cumq,  furrc- 

a  Port'ia.iin  tcibntcntum  Dei  j)«aeait  ad  gentcs  itamn  idola  corrurrunt. 

xiflent  diluculo  Azotij  altera  dicecce  Dago 
t  iacebat  pronus  in  terram  ante  arcam  domi- 

a  Mulci  tuciunt  Jcicnfoies  idolo.atiii.  _  

ni.  Et  tulerunt  Dagon,&  reftituerunt  cum  in  6  Achana(ius)conuciierc,frag 

locumfuum.Ruriumquemanediealteraco-      mccoligm  indc  m  v-cncrem 
-  .  -    T-v  •  r  jpliusrclilicnccmcefTinafua 

furgentes  inuencrut  D.tgon  lacenrem  luper  7  pcrforamt,  &rupca  aluofua 

faciem  fuam  in  terra  coram  arca  Dommi.     inceftinactfudic. 

jfrado.loriaDomini,capcaabAl  bCaputautcmDagon  &  dure  palmx  manuu  f  f  Snr;,?^^  nfft/.ir^^^^ 
JcFhy|is:'.rca,viaon,-.mdc  vido  i'  a^a  .„,.idcw.nua.doioLudcrtrui,ur .  '   fiifcp'U''tu.:poltenoi.ahui' 

vicx  diiigunc,ex  iplis  uilic  in 
policriora  cruci.ibuncur,qu9 
debcnr  .cliimarc  licuc  flcrco 
ra.Qui.n.cefiamctum  Dciaf- 
fumunc,i<<:  in  poficnora  rcfpi 
cieniesjvecen  fe  vanicateno 
exuunc:f]milcs  func  ei  qui  ar- 
cam  ccliamenci  luxca  idola 
fua  pofucrunc.  Ec  vecera  qui- 
dcm  illis  ec  nolencibus  cadiic 
quia  '  m  lU  carofanum.hvco.  au 
ccm  mancc  in  iecernum  fecu- 
lum.fcihccc  ccftamcncum re 


f 

tt: 


u 


Uk 

r 


cius  abfciflx  erant  fupcr  hmen^  Porio  Dagon 

d  truncusfoIusreman{cratmlocofuo.Propter 

hanc  caufim  non  calcant  iaccrdotes  O.igon , 

&  omnesquiingrediuntur  templum  eius  fu- 


ribus  vcrfa  v(ccex'gir :  priinum- 
qucin  Deum  ipfum  D.igon  ,  de- 
indc&:  fuper  hommcs  aggraua- 
tur  m.-inus  Domini,  Coirpnfnfce- 
irant,\rtaint.,rxrales  enrutn.Hoc  1'fal 
niifia  magnifice  dccancans,  Et 
txcitaths  ejf ,  inquic ,  tamjuam  dor- 
nneus  Pon:  tcis,  &  penuffir  inimuos 

fonypofhrmra.  Porro,vbiconci-  ^  numdiem.  Aggrauataeftautem  manus  do- g 


Ob  rcuercntiam  Dci  fui. 


per  limen  Dagon  in  Azoto ,  vfque  in  hodier- 
numdiem.  Aggrauataeftautem  manus  do- 
minifuper  Azotios,&demolitus  efl:  eos.  t  Ec  9 


dic  f  icc'  dotium  vetus  cum  terre 
t  matifcii  "^-  Hic!  ufilcm , &i  tcniplo ,  tunc 

&infil.  DommUSpUgnaminiiCCUmDiiS  Ciupn.amSodoraitxerant. 

cj.ncium ,  arca  Domini  qux  cft  f  pcrcuffit  I"  infccretiori  parte  natium  Azotum 


Chr.ftus      mnncns  m  Ecclefia      ^.  ^„^5  ^-^^  ^  ^^  cbullierunc  Vlll«  &  agri  m  10  g"'.'^?^^^'^""  ^bi  elt  vcrbum 
fua,5<:c(jc.Cecidiccoramiftaarca  *^  ^    b  '"Dciin. 


I  a:ccrnum. 


Daeon 


a  CtrcuiP' 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C    A    P     V. 

I  i^  ■Iilifthijm.Hicco»/f'7«c»<e»'</<'/c«i«^K»"  circimdHflio  atct 
X  "OmiKi  pcr  terram  7'hiUjihinoriirn:qu&  circur.dr.Liio  faCla  cji 
to  iyijrima  c'i>itaa  in  ij!<ap'i/itafui\a  dominojuitpercujjagrauiter: 
cr  lUeofccerunteam  duci  ad  alia  loca,ad  expericndumfi  proptcr pre 
fentiam  arcJi  fiierai  i(ta  plaga.quod  apparuit,co  tp  rbicunq;  ducebai 
fopulns  fimiliter percuti(batur :  &ficin  captione  arcttperVbili' 
/ihe£os  apparmt  Dei  iuliitia,ne popidm  ifrael prxfuwptuoih  &  ftne 
meritii  prtefumcret  deD'iprotelltonc  ex  arcg  prffentia  .Apparuit 
ttiam  eius  porentiaypercHtiens  Vhiiifihxosin  terra  propria,ne  capti» 
nem  arc£  fuM  adfcrberent  potentix ,  &  vt  Deum  Ifrael  (fnifolus  ejl 
yerut  DetHyCogeriturreuereri  iy  timere.hi  hoc  ij^itur  capitulofic  ,f- 
ce<Utur,cfuia  primb  defcribiturpercufjio  .A^^^ti.^cundb  totiuspopu- 
ft,/^;.  Vidcnccs  auccm.  Tertibfuper  hoc  tongregatio  confilij  ,ibi; 
Mifcrunc  itaque,&  cogregauerunt.  Circapamum dicitur:  Phi 
jifliim  figicatepnpnf)  I/>  ic/. 

3  Ht  afporcauerunc  eam,&c.  Hoc  nomen  exponatur fuht prius. 
j   In  Azotum.  T^omeu  cji  ciu'.Tj'is  vbi primo  fuit pofita. 

4  Et  inculerunc  cam,&:c.attribucntcs  fibi  viilorium  er  arcx  ca- 

ptionem 


ptionem.propter  quod  dominus  ojlcndit  contrarium.vnde fiibditur  „ 

5  Ecce  Dagon  iac.&c.  Quajifaciens  ei  reucrentiam. 

6  B^tU.j.facerdotes  aniecjuam pophlus  ptrcipcret,  proptertjuod  Jn 
minus  addidit  fccundum  ftgnum  manifefiunhpcr  detruncatione  idoUr' 

7  Inuenc.  Licet  enim  caput  effet  abfcifftm  a  corpore,  corpus  tamett 
ita iacebat  fuper  terram,acji facies  ejfet ad terrant  verfa,fi  efict  corp» 
ri  coniunBa.Capiit  etiamfuper  limen  frc  iacebat,(pfacies  erat  vcrfus 
terram.Dicunt  tamen  Hebrxi,cpifiudidolum  habebat  caput  fa6lut» 
adjimilitudinem  cuiu/Ham  pifcis.&-  ideo  vocabatur  Dagon  a  Dag,^ 
figaificatpifcem  bi  HebrAo. 

S  Aggrauaca.  Quia poflptam percujferat eorum  Deum, percujfit  et 
populnm.Rr  modus  perciifjioriisfubditur. 

9  Ec  per.  Vercufii  enim  fuerunt  dyfenteria  vehementi ,  ita  5»  inte- 
Jiina  mferioraper  (jnfifeccs  egrediebantur,putrcfcebant  uelfcatune- 
bant  ucrmihus,&  exterius prominebant. 

1 0  Ec  ebuUierunc  Totus  ifie  ucrfus  non  eft  iit  Hebrxo,nec  in  lihrit 
antiqui4,fed  per  modumglofix  primofuit  additus  hic  extra  textum,t9 
(pinfra 6.ca.expri'mirur ifta piaga murium fa&a  in  qtiinque  ciuira- 
tibus  prineipaiibus;cjuarum  .A^^^otus  erat  una,&-poftea  alirjui  impcn 
ti  hunc  uerfum  infcruerunt  textui,  ficu  t  &■  in  pluribus  alijs  locis  Ja- 
crafcripturx  reperitur. 

4«  I  Vidcn- 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 


X  Thilifihiim.  Per  hoc  ficuc  didum  cft  figurata  fuit  portatio 

fanda:  crucis  in  Pcrlidcm. 

4  Ef /'».«/{•) «rt/.Perquodfiguratafuitpofitio  fanila:  Crucis 

in  phano  quod  Cofdroc  fcccrat,&:  ibi  fc  tanquam  Dcu  ado 

ran  taciehar. 

\  Erce.  Pcr  hoc  fignificata  fuit  deicdlio  Cofdroc  dc  regiio. 

Pcrhocautcm  quod  fubditur. 

t  Caput  4«f«w,fignificata  fuit  cccifio  Cofdroc  ab  Eraclio  im 

peratore. 

jo  Erihul  Pcrmurcsbonaagrorun-'  corrodentcs,flc!.ninca 

U  UiviuatEraclij  bcUaiuics  tcrr^  Pcrforum  dcualliiccs.  Per 


plagam  vero  qua  paflTi  fucrijc  Azoti)  in  pofterioribus,fitjnift 
cacum  fujcopprobrium  fcruicucis  q,  incurrcrunc  Pcrf;^  fub 
Romanis. Aliter  poceft  d ici ,  q,  per  arcam  domini  fignacur 
facra  fcripcura,flcuc  &:  crux  finfta .  Nam  vccus  ccftamccum 
figuris  mulciplicibus  S^  prophccijs clam.ac  Chnftii  palfuru , 
&  nouum  ccthfi  fadtis  mirabilib.clamac  ;pfum  pairum.Traf 
lacio  vcroarc.Ta  rudx,rm  Philifflimorum  ccrra,fignac  craf- 
lacioncm  ficra:  lcripcnra;  quancum  ad  cius  fanum  inccllcdu 
a  ludtj^is ad  populum  cx  gcncibus  credenccm.Per  cafum au» 
cem  Dagon  de  lo  co  fuo,Iignificacur  in  gcncibus  eredcncib. 
idololacrix dcicciio. Per murcs aucem h<mcici  confurgcn- 
ccs,6i  perplaga  in  pofierionbusconuerfiad  fidc.id  vomitij 
poltea  reuertetes^lkuc  fyic  luliauus  apofhca  &c  cidcm  fiia* 


/ 


I.R 


e2"um. 


C/ap.  VI.        3yo 


milla  ciuicas  aii 
dcretarcam  exci 
pcre  ,  eam  foris 
reliquerunc  fiib 
dio .  Sic  cnmi  do 
cuic  hiftoriogra- 
ihiis  .  Fuit  arca 


Antiq. 


345> 

a  Circunducatur.  Vt  fi  quocunque  eat,  percufllo  comicctur , 
fciamuseflcplagam  a  Deo  quod  vohintate  Dci  confilio  eo 
rum  adum  crt,vc  phga  cois  efTet^quoniam  culpa  cois  crac, 

b  \'iierun^u€GcthficonJiL»m,&c.  C  Miferuni  arcum  dom.tn  ^ccaron,<S-c. 

4«  Thcod.Cum    • 

medio  rcgionis  illius,  &  nati  funt  mures,  &  fada  eft  confufio  mor- 

tis  magn^  inciuirate  .  Videntes  autem  viri  Azotijhuiufccmodi 

piagam,dixerunt:  Non  maneatarcaDeilfrael  apud  nos,quoniam 

dufaeftmanuseiusfupernos^&raperDagon  deum  noftrum.  Ec 

T  'd  eil  priiicipes  . 

mittentes  congrcgauerutomnes  fatrapas  Philifthinorum  ad  fc ,  & 

,  ^  ^  =  f  SJccrdotcs  &  diumt.         T  Torciilaria.vel  opprimentes. 

dixerut.  t  Quid  facicmus  de  arca  Dei  liiracl  ?  Refponderuntqj  Ge- 
a  thxi  CircunducaturarcaDei  Iliael.  Etcircuduxerunt  arcam  Dei 
Ifrael.  Illis  aute  circunducetibus  eam  ,  fiebac  manus  dfii  Dei  fuper     tranfiuic,qua'fi  pr^- 
lingulas  ciuitatcs  interfcdluuiis  magn^  nirais ,  & percutiebat  viros     ajns^'^' a(lt^nibus 
vniuicuiufq;  vrbis,a  paruo  vfquc  ad  maiorem ,  &  |-  coputrcfcebant     perfingulaT  cuu- 
b  prominetesextaleseorum  InierunrqjGeth^iconfiliu,  &fecerunc  3  ^^^^^' 
c  i]bifedespelHceas.Miferuntergoarcadn,  in  Accaron'.  Cumq'i  ve-  4  exinfirm.carcani,  Ai.ji.ficco, 
nifletarcadiiiDeiin  Accaron,  txclamaueruntAccaronitje,dicen     «'^m  incefiinum '«'""buj. 


E 


gam  non  immifiiam  diumftus.-fed  morbu  ex  pcftil-nte  qua-  D 
dam  afit6tionc  orcum  elTj. Aicam  igirurad  fe  trastcreiiccs 
cadcm  paciuncur.  ' 


*  lofeph.  PafTio-  jii,.^, 
ncsAzotorumAfca  ea.i. 
lonitis ,  &  Accaro- 
nitis  ,  fecum  de- 
uexic.  Nam  cum 
fifc  ipfi  ciidem  paf- 
(ionibus  turbaren- 
tur,camvicinisci- 
uicuibus  tradide- 
runc .  Ec  ifto  modo 
arca  quinque  ciui 
tatcs     Pahcfiinoiu 


t&anteain 
.     u   u      •     /-  cogniticra: 

4«   HebrcTl .  Cum  ci»  marifc^. 


:K 


ci  in  agroalie- 
nigcnarum  men 
fcs  fcptem.  Poft- 
quamautem  exi 
ftimarunt,  fons 
mancntc.irca,fe 
clfc  hbcracos  a 
plagis  ,  immifit 
Deusmuriu  mul 
tituclincm  in  vi- 
tcs  5  &  icgetes , 
qui   omncs   fru- 

did£  rQT"per^f^     tcs:Adduxerut adnosarca  Deilfrael,  vtintert^ciatnos&pomilum     '^?T ^a  ^!!''^'': 
,.-  /]  \  A-r  n      "  ^    r  t^i.  ict  t  ixciiunacrec 

-'--"-  ,     noltrum.  Miferuntitaq;  &  cogrcgaueruntoesfatrapas  philifthi-  T  fanguincm ,  atquc 

norunl.  Qui  dixerunt:  Dimitnte arca  Dei  Ifracl,  &  reuertatur  in  lo-     rcliquum    ventris 

fuccum,vcniebanc 
mures  terr^c  &  in-  J 
tefiinum  arrode- 
bant ,  cum  maxi- 
mo  pacientis  do- 
lore . 


-    \\vdi3i6.Z. 


aure  m  docuit 
quod  ipfe  quo- 
quc  Aegyptiis  di 
iicdlas  incuhtpla 


gas- 


^  Procop  Su- 
fpicui  funt  Ge- 
dixi  illam    pla- 


ram 


cum  fuu,  U  non  interficiat  nos  cii  populo  noftro  .  Fiebat enim  t pa- 
uormortisin  fingulisvrbibus,  &grauifsimavalde  manusdni.  Vi- 
ri  qaoquc  qui  mortui  non  fucrant ,  percuticbatur  in  fecretiori  par- 
tc  natium ,  &  afccndebat  vlulatus  vmuicuiufque  ciuitaris  in  c?lum. 


NlCOLAVS  DE  LYRA. 

I  Vidcn.  Toil percnffiouem .y£:(o!iJ>ic  confequenter dcfcrihitur f- 
cnffio  altertns  popul/.El  paiet  ittera  rf^ueibi. 
z  *Circunducatur.  ^d  yidendtm  fi propcer  eitts  penitentiam  con 
tigerat  diCiaplnga,q:iod  apparuit  per  efetluni-.Et  patet  litcra . 
3  Etalcs.  i.iniejiina  infirioraper  qux  egrediunturfiCCi. 
4  Ec 

C  A  P  V  T      VI. 

sT^  f^it ergo^&c.  4<  Procop.Cum  nullum  cx  oppidis  arcani 
X.  recipere  audcret,eiim  cxtra  oppida  fub  dio  reliqucruc, 
fic  rati  fe  pofi^c 

nulis  hbcrari  .  Q      Ji^ 

<5uamobrcm  do 
nrno  ipfos  cafti- 
gantc,etiam  fru- 
g«m  cerr^  pcnu- 
lia  mulclati  funt. 
Scptenanus  li— 
}  ^Djiicac  vniucr- 
litatem   tempo- 


4  Etfecerunt.  ytpoffentmeliHsfedere,&  vt  mures  importuni  no 
pOjkntiiHeilitiapromiHentiamordere. 

5  Mferuiic.  Hicconfequenierdefcribiturconfiliumde  remittendo 
arcam  Dei  adlocumfuum,ad  cjuodfiierum  coaEli  propter  experien- 
tta'n p!ag.e:aec arcatn  Dci  audebant  diffipare,nepeius  eis  eueniret. 
EtpatctUtera. 


h  in  gcntihu^  pcrmanfunim, 
*  Chrvlofiomus.  Quoniam  Fhihnhari  vatibus  fuis  taha 

diccncious  conliha  crcdidcrunt,  eorumqueimpleuerunt  Hom.^. 
_  pra2ccptu,Deus  Matt. 

i  •  V  !• 


m 


Vit  crgoarcadomini  inregioncPhiliftinorum 
fcptem  mefibus  Et  vocauerunt  Philifthiim  fa- 

cerdotes&diuinos,dicentes:Quidfaciemusdc 
arcadomini?tlndicatenobist  quomodo  re- 
mittamusea  in  locufuurfi.Qui  dixerunt;  Sire- 
mittitis  arca  Dei  ifi-ael,  nolite  dimittere  eam  va 
cua,fed  t  q>  dcbetis  reddite  ci  ^p  pcccato,  &  tuc 
curabimini,&  fcietis  quare  non  recedat  manus  eius  a  vobi s.  Qui  di- 
xerunt:Quid  eft  quod  pro  delicto  redderc  debeamus  ei  ?  Refpondc- 


Tum  ,  qua:   dif- 

currit  ftptcnario 

nutncroditrum, 

tVfignificat  Dci 

ttiiamcntum  vf- 

quc  ad  conium-  -^  xn-  t  -l  -  t->i    i-.n  -        .      ' 

ciationcm  fecu-  ^  runtq;tilh:luxtanumerutproumciaru  Phihfthmoru,quuiqueanos  g 

liin 


quoque  conde- 
fcenfionefohta, 
diuinorum  fen- 
tcntiamcompro 
b.iuit:  necmaic 
fiate  fua  putauic 
indignum,  incf- 
fc(SumopcriS(p- 
fanorumdiila^- 
ducerc . 

b  Q^inque  anoi 
aurco! ,  &c. 

Rab.Quinquc 

aniaurei,t5i:quin 

que  mures  quos 

tccerunt   Phih-- 

^mi?i 


t  fiipra  f  .c. 

B 


t  Prlncipum. 


NICOLAVS 
C    A    P 


DE  LYRA. 
VI. 


|Vitcrgo.  Hic  confequenter  agitur  de  arcie  rcdunio 
nc.Circaipprimo  de  modo  reditcendi  con/ilium  qnx- 
riiur.  fccundo  iuxtaformarfy  daticonfilif  redueitur, 
tbi:  Feccrunt  ergo.  tenio  a  Bcthfamiti'S  indifcre- 
ti fufciphur^ibi-.Votxo  ^icihiMrwx.e.quarto  ff  hoc 
foptdus  percutituryibi:  Pcrcufiitautcm.  CircaprimHm  dicitur. 
i  Et  vocauerunt  Phihlihi;m,&c.  idolorumfuorurn. 
3  Lc  diuinos.  quiper  pa£ta  cum  dxmonibus  inita  lacth  velexpref 
fc  dicunt  horMinibus  aliqua  incogniia.  Dpmones  enirn  eo  quod  in  eis  re 
manfcrunt  naturalia  intcgra  cx  intelleSus  ffpicacitatcet  cxperietia 

longi 


longi  temporis,midtafciunt  hominibm  incognita.,<ir  de  taltbu^  pnedi 
fli  diuini  abeisinJirHtmtur.^liquandoctiamdieniones  ad  dicendim 
diuinis  vei  etiam  alijs  aliqHa  vera  a  Deo  coguntur,ficutpatet  in  legen 
dts  multorumfanaorum^quodd^mones  coaCli  eorumjanaitatcm  coh 
titebantur.Eific  videtur fuijfe in propofito,quia conftlium  abeisda- 
tnm  cedebat  adgloriam  Dei  Ifrael  er  bonorem  ideofuhditur . 

4  Si  rcmit.arc.u:c.no.di.  cam.  /.  abfque  nmncribu^s  gloriam  & 
■virtutem  Dci  {frael/ignificantibns.ideojubditur. 

5  Sed  q uod  dcbc.  id  e/i.cmeadam propeccato. 

6  Ht  tunc curabimini,&:c.  aplagis  vobis hiflirfis . 

7  Et  (cictis.perexpericnciam.  quare  non  recedac.  vospercutili 
qiiamdiu  retlnetis  cam.qnx  autemjit  cmcndafubditur. 

8  Q^inqi^noSy^c.Terhoedefignabaturplagafaaa  in  popula 

^Thtli- 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 
I  Fuit  autem  arca.  In  hoc  capitulo  dcftnbitur  arca: redu61:io, 

pcr 


quam  lign^ficatur  i.nndxcrucis  rcporr.itio ,  quam  Erachus 
impcrator  occifo  Cofdroc&Pcrfi  s  la  dcditione  reccpcis  in 

•jcHicru- 


35^ 


Glof.ordi.&NicolaideLyra.        352 


f 


Gau, 


tfuSumeft 
incos.dinu 
Ccnaui 

a 

AfMloB. 


Gcth, 


M<iiKf>a>. 


fthxi  poft  plag.im  fuam,&  .icrulcnint  ad  arcam^figinificant, 
quiacarn.ilcs  quinquc  lcnUbus  corporis  dcdici  cum  adomi 
no  fiicriiit  corrcpti,fcclcra  fua  propria  cognofccntes ,  iufte 
fcpcrcuUos  c(Icconfitc!Uur,5.:liccccoadi  m  mcliiis  com^ 
niutanturiQuod  bcnc  lii^nificanc  quinqj  ciuitatcs  Philifthi 
norum,Azocus,Gaza,Art:alon, 


Geth.Accnron.illos  f.  cxprimc 
tcs.qui  cxterni  hominis adus  fe 
quuntur.Cnza  ciuitas  cft  HC090 
rum,I  qua  hahitaucrc  Capp.ido 
ccspnftinis  ciiltorihiis  inccrfc- 
ftis.Apud  vctcrcs erattcrminus 
Chanan<5*orum  iuxta  Act^vprr! , 
&cccidit  in  fortcm  ludx,  fcd 
cam  non  potuit  obtmcrc :  quia 
E.n.ichim,  id  c(f ,  gigantcs  Allo- 
phvlorum  tortiirimc  rcftitcrijt. 
Et  cft  vfquc  hodic  infignisciui- 
tasPalcftin.c.Diciturcamcn  Ga 
zaftituraintumulum  fmipitcr- 


a  Q^are  a^graiiatis  corda,&c.  ^  Procop.  Rcccntem  illarum 
rcrum  mcmori.iin  fuiirc,iVrmones  eorum  teftantur. 
b  Tlauilrum.  Crux Chrifti,arca  facra  fcripcura. 
c  Duas  v.iccai.  Ilido.Vaccicarcam  gcftanccs  fanclos  fignifi 
cat,qui  (cculo  rcnuntiant,quinullum  dclidi  traxcruc  lugu, 

Sicuc.n.  vacc9  vituloiuatlcctu 
I  a  rcdo icincrc  non  deuianc, fic 


D 


fanih'  pntres  tali  atlcdu  a  bono 
propofito  non  cxorbicanc. 
d  Et  fi  qindcm  pcr  viam  .  &CC. 
4«  Thcodor.  Cum  ha;cconfu- 
luiffcnc  imp!j,<j<:  lliorum  Dco- 
rum  fcnlificnc  imbccillic.itcm, 
vohicruncdifccrcpcrcxpciic- 
ciam  ,  plaga  nc  cflec  a  Deo  im- 
miira,an  cafu  accidiflet .  Nam 
murcs  &:  fcdcs  ex  auro  fabrica 
tas  dono  iniferunt  ad  Dcum  g. 
cos  c.nftigaucrat.ln  triuioaucc 
abfqucauriga  dimifiis  vaccis, 


aurcosfacictis,&quinq;muresaurcos,quia 

plagavnafuitomnibus  vobis  &  fatrapisvc- 

itris.Facictifqi  nmilitudines  anorum  veftro- 

ru.^i  fimilitudincsmuiiu  qui  dcmoliti  funt 

terni ,  &:dabitis  gloria  Dco  IfracMi  forte  rc-  » 

lcuctmanu  fua  a  vobis,  &  a  Dijs  vcliris,  &  a 

tcrravcftra.Qiiarcaggrauatiscorda  vcftra,  3 

ficutaggrauauit  Aegypt'&  Pharao  cor  fuu?  4 

Nonnc  t  poftqua !  percufllis  cft,  tuc  dimiiit  5 

cos  &  abieruntrNunc ergo  arripitc ,  &  facitc  ^ 

num,quiapnmumfunditusdc-  b  plauftrum  nouu  vnumt&duas  vaccas'f?tas,  l  cxpcaabancvcvidercnt  an  ad 
firudacfi,&:inaholocoalia(jdi  c  ^  afF«cati.        b  cmmsDcideccmnui.ummuitii,iex.  vJcuIoruni  mugicum  rcucrtan- 

ficata .  Afcalon  vrbs  nobilis  Pa-      quibus  no  clt  impofltli  iu^um  iumie  in  plau  p  t"^^" ad  .-iliam  viam  dcclincf, 
Jcflinedcf^inata cribui  Iudc,fcd      ,  Vr, m fccuiorcma,.cntcs.^        b  Pnrcmcs  uuos.  °  io  i'^''^a  via  qua:  ducic  ad  He- 

•   ■  —  "         ftro,&trccluditevituIosearumdomi.Tolleiit''-^^'=--vffi<^''hisquidemdu<>. 

tifqi  arcam  diii,&:  ponctis  in  plau(lro,&vafa 

aurca  qu.t  exoluiftis  ci  pro  deljidlo,  ponetis  i 

capfella  ad  latus  eiusr&dimitrite  ea  vt  vadat, 
ludxad  lcuam  ChanlnVomm"  d  &  afpicictis.Et  fi  quide  per  via  finiu  fuorum 
fcd  prifiinos habicacores  non  cx  afccnderit  contra  I5ethfames,ipfc  fecit  nobis 
X'cSn.nt,r„tXTAz"™n  h-  ^alum  gr.mde.S,aautem  min.m^.fcic- 
&  Thamnam  rcfpiciens  ad  Oric     mus  quia  nequaqua  manus  eius  tetigit  nos , 


9i 

tn 


iU 


h;ibitatorcs  cius  fupcrarc  no  po 
tuit  .  Gcthautcm  nuncvicus 
grandisvocatnr  Gcthan  ,inccr 
Antipatrcm  &  Thamnnm .  Eft 
&c  alia  viila  huius  nominis.  Acca 
ron  efl  in  tribu  J^.in  vd  in  tribu 


bus  fieret.altcrum,taquam  im 
bccillam  condcmnarcncaica. 
Sin  auccm  vacc^  alijs  vijs  rcli-' 
dliSjcSd  fprccis  fuis  viculis,  abcac 
ad  tcrram  Ifiaclicarum ,  vcre 
cognofccrcnc  illas  plagas  fuiire . 
aDeoimmiflTas. 
4«  Procop.  Dcus  autem  hario- 
lorum  fcnccncix obfccund.iuic 
vc  ipll  ccia  m  hollcs  vircuci  diui 

ream  nuncupacam .  Azotusin- 


tu 
-reii 

«d 


tcrprctacur  ignis  pacris  mci  vel 
inccndaim.Cazatorcicudo.Af- 
calo  i 2;n  I s  i  n  fa m is  v cl  i gn i s  i gno 
bilis.Ccch  corcular.  Accaro,  ltu- 
dicio  triftirix  vcl  ficnlitacis.Om 
niscnim  cocupifccntia  infamis 


a  &m(fVo5  rcniinciames  fcculo  . 

&toIlcntes  duas  vaccas  qu?  Ia6labat  vitulos, 
iunxerunt  ad  plauftrum>vitulofq;  earum  \  c6 
cluferuntdomi.Etpofucruntarca  Dci  fuper 
plauftrum,&  capfclia  qu?  habebat  mures  au 
reos  &  fimilitudincm  anorum .  Ibantautem 

Beth 


C 


&ignobilispcrdi.aboluminfla-  c"indire6i:um  vaccx  perviam  qua:  ducit 
mata,per cocranas  torcicudincs   *■  „   .  .  r  i-   i 

inftigaca,&pcrcorcular  ncqui-     fames,&  ituicre  vno  gradiebantur,per 

tixcxprelfa,  vinum  profundic 

amaricudinis  in  dodrina  praua  &  operacione  periicrfa.  & io       luccc  fol  iuf^itie 
tcndit  ad  mortcm,vbi  cfi  trif^itia  vcraScftcrilicas  perpecua.       f  Bcthfames.  Kab.Ciuitas  efl  facerdocalisi  tribu  Benrirnin.-q 

a  ii^are  «^vfque 


fentcntiam  fcrrcnt. 
4*  lofcph.  Bobus  autem  re£ta 
via,vcluc  quodam  duce  prxce 
dcnce,pergentibus,  Palelfino- 
rum  principcs  fcqucbacur,quo 
ftarcnc,aucadquos  vcnirccvo 
lcnccs  agnofccre. 
e  Q^iC  di4cit,ijrc.  Rab.  via ,  fci- 
licccrcgia  eunces  Bechfames, 
getCS  13  idefi,in  domumfolis,  c^lcftc 
fcilicct  Hicrufalem .  vbi  femp 


'■3 


NICOLAVS    DE    EYRA. 

ThiEfltnorumifuantum  ad  corum  corpora. 

I  Et  quinque  mu.<z'J  dejignandum plagam  infli£t/tm  terra  eorum, 

•pt  patetpcr  pr£d:ila. 

t  Et  dabicis  gloriam.  Ter  hoc  enim  cenfitebantur  fe  percuffos  a 

Deo  Ifracl  iS"  terram  eorum,f6  ^uod pr^fumpferant  capere  arca  Dei 

&fccum  diicere  ad  terramfuan,.^d  hoc  autem  inducitur  exemplum 

(um  dicitur . 

3  C^uarcaggra,  ar<:aTOrf»j«f»f/o. 

4  Sicuc  iiggrauauic  Acgvpcus,&:c.  detinenh  populum  Ifrael. 

5  Nonne  pof^quam  pcrculFus  elt.  decem  plagis. 

6  Tixncdimi  &i.C.vthabeturExod.izfq'iiii<r. 

7  Facitc  plauflrum.  adponendnm  arcam  dcfupcr  reuercnter. 

8  Ecduas 


8  Ec  duas.  habentet  iamfatHs  natos^vt  patetperfequentia. 
p  Quibus  non  efl.  Rtftc  non  habent  vfum  ducendi  currum . 

10  lungicc  in  plauftro.  ad  retrahendum  ipfum. 

1 1  Ec  rccludicc.  Omnia  iflafiebant  ad experiendnm  vlrtutem  Dei 
Ifrael  in  rcdu6lione  arcx.Faccx  enim  laCiantes  vitulos  n ituraluer  in 
clinantur  ad eos  nutriendum,&  ideofi ipfx  non  reuerterentiir  adfce- 
tus,^  portarent  arcam  direcTe  ad  terra  Ifrael ,  &  maxime  quia  erat 
inconfnetx  adportandum  iugitm  velplaiijirum  trahcndum,fignumf<K 
ret  m£nifcfium,ijnod  ducerentur  occuUa  Dci  virtutc:  &  ex  hoc  effent 

Thiflhxi  certificati  quodplaga  eorumfuiflet  a  Deo  infli[ia,fin  ante : 

altcri  caiifx  imputarcncur.  Et  ex  his  diflispatet  litera. 

I  z  Fcccrunc  crgo.  H;c  confequenter fecundim  formam  di£ii  con 

/ili^  arca  rcducitur,  Etpatet  litera  ex  diClis  vfque  ibi . 

13  Ec  i tinere  vno  gradiebantur.  vniforwiter. 

1  Ec  muaicn- 


MORALITER. 

Hicrufalcmrcport.iuit,qu^pcrBcthfamcsvbi  arca  fuitrc- 
port.nci  fignificatur,eoq-,Bcchfamcs  domiis  inccrpiccacur. 
Hicrufalcm  ancconucnicnter  df  domus  foiis  ,co  c^  d;uinit' 
fuit|elcdaad  Dci  culcum,&:  quia  ibidcm  myffcrium  Chrilti 
fuitcnmplctum.AIitcrautcmpcrrcport.ationcarccj  in  lu- 
daram  fignificari  potcfi  rcucrfio  fidei ad  ludeos  circa ftncm 
mundi-Pcrdu.isautcm  vaccasarcam  report.iintcs  in  Iudc.i, 
intclhgunrurduoprxdicatorcs  concia  Antichi-illipcrfidi.t 
fciliccr  HLlias&:  tnoch^quibus  cius  pcrfidiam  dctcgcnti- 
bus  lud^i  dicuntur  tunc  rcccptun  fidcm  .  Dc  vjccisautcm 
arcam  pbrtantibus  in  tcxtu  diciturj^  lactabanc  vitulos :  pcr 

quod 


quod  lignificatur,quod  pr.cdicacoics  vcrbi  diuini  dcncnudi 
torcsdoctrina:dulccdincconfoia:"i.  Dicicurcciamv],  viculi 
canim  fucruncdomi  rcclufi,quia  nouici|  in  fidc  vcl  rcligio- 
nc  non  dcbcnc hinc  indccuagari .  Dicicur  ccia  quod  v;icca; 
ibanc  mugicnccs,quia  pr.cdic.icorcs  pcr  vi.iin  iiuius  vica:  ^- 
ccdenccsdebencdcuoce  Dcuorarc.Pfalm.i  i8.g.  Car.tabiles 
rnihi  erant.^&c.  Vndc  dc  ifiis  vaccis  df  in  Hcb.  q,  cancabant. 
Iccmquod  inccdcbancrcclc  non  dcclinanccs  ad  dcxceram 
vc!  linilfram^pcr  quod  fignificacur  quod  pdicacorcs  ccnere 
dcbcnc  rcchcudincm  vica.' 6L  dodrin.c ,  ncc  -ibca  dcclin.ue 
PP  ^fpcra  vcl  .iducrfa.&:  fic  vcniunc  Bv.'thi.imes q  inccrprc- 
tacur  di.imus  folis.&:fic  in  fcnfu  anagogico  fignat  cclu  bcato 
rum.  Celum  cniin  df  quafi  cafa  HcTios,  id  elL  folis  iul^ici-^" 
^  ^  luejJ. 


355 


I.  Regum. 


Cap.  VI. 


3H 


^  vrquehodicmonftrat'd:?Eleurhcropolipergentibi.is  Nico 
A  pojim,in  lo.miJianaconcra  Or  eccm:  AlctraBechramcscft 

)n  cnbu  Nephthali,  in  qu-i  permai ■frrc cukorcs  antiqui . 

a  Etnon,  Kab.  idert.-ncecxcollcbanturp^-ofperis;  ncc  fran- 

gcbantur  aducrlis.Si  igitur  ad  ^cerni  foljs  habicationcm  tcn- 

dimus  ab  icincre 
j  Dei  pro  carnali- 
I       bus  flffcclibus  no 

dcclincnnis.Ptn 

fandum  aucc  qj 

vaccc  Dci  plau- 

flro  fuppolircp- 

gunt ,  ncc  tamen 

ab  icincre  grcfTus 
iunt.  flcciunt .  Sic  pra:- 

dicacores  Dci  !SC 


tes,repence  aicurrerunt  ad  eam ,  vehicnlum  fimul  c\:boucs  D 
holocauliu  m  orterenccs,  pariter  epn  laci  func  - 
4«  Theodorecus.  Hcbreircm  nouam,&:  alienam  corifpi- 
cati,ncn->pc  plau(trum  quod  a  nulloiiomine  regcbacur ,  lu- 
bcncer  accurrcrunt,  &C  admirati  funt  Dci  vicl orinra. 

d    jlT^uis  vnum 


g.Iibcc  fidclis  ui' 
tra  ccclcfiuai  cl- 
fe  domini,  vtpio 
ximis  compacian 
tur  pcr  chanta- 
cc,  Sc  d;- via  Dei 
non  cxorbiccnt47 


Hieronym.Quin 
queanos,  &rq.n- 
quemures,quin:- 
queciuitaccsde- 
derunr.  llcliquj: 
autcin  ciuitates 
prouinciarum  6c 
viUx  qux  craiir 
abfq;  muro,  nni- 
icstacum.  vndc, 
Ab  vrbc  mara- 
ta  vfquG  ad  villa 
qux  erac  abfque 
muro,8<:c. 
c  ^bvl.  Ciuitas 
cftinccrminolf- 


quipp 
_  per  polica  Bcth- 
'  famcs  pgcrc  cft, 
u  cu  lupcrna  lcicn- 
tia  ad  nitcrnarlu- 
cis   habiracuium 
propinquarc.  q^ 
vcrc  facim'  cuni 


mngientes ,  &  non  dcclinHbant ,  neque  ad  dcxteram ,  ncquc  ad  fini- 
ll:ram  ,  fed  &:i;irrapx  Phiiiilhijm  recjuebaturvic};  ad  terminos  Beth- 
famcs .  Porro Bcchfaniitoe metebant  triticum  ia valfe .  Et eleuances 
ocuIosfuGS  viderunt  arcam,  &gaui{i  funtcum  vidinent.htplauftra 
venicmagrum-IofueBethramita;,  &itetitibi.  Eratautem  ibilapis 

a  5^  L:.'uitar  v'*l  laccr^ojcs.  oua  ahjs  non  liccbat. 

magnus.Et  tconcidcrunt  ligna  plauftri.vaccasq;  impdfucrunt  fuper 

ca,holoc:auftam  domino .  Leuitx  autcm  depofuerunt  arcam  Dei,  & 

capidlam  quaz  erat  iuxta eam,in qua  erant  vala  aurea,  & pofuerut fu 

per lapidem  grandem .  Viri  autem  Bcthfimita:  obtulerunt  holocau- 

Ita,  & imm-  'lauerunt vidimas  in  die  jlia dommo .  Et quiiique fitra- 

pa:  Philillhinorum  viderunt ,  &  reuerG  funt  in  Accaron  ia  die  illa. 

Hifuntautem  aniaurei,  quos  reddiderunt  rhililthijm  pro  dcUclo  7  racl,qan,Bcchfa 

-  .  ,~    .  „     .         -.  n"i.^s  vocata,  nuc 

vocatAbcl  vcIjP 

ptcr  luctu  fug  vi- 

ris  B-chiamitib* 

ibifactum,  vel,p 

8  pcer  diftinclione 

9  ciuicaciS  a  Bcch- 
m;ica,  dequacx- 
clamaLiic  mulicr 

^■^  l'.ipicns  ad  loab; 

O^i  intenogxnttin- 
1 1  teno^ct  in  .Abela, 

f  Tercuffit ,  &c. 

Qji  cu  no  efrcnc 

Lciiic^  ,aufifunc. 


Quafft.  14.  ta 
i.Keg. 
t-uad.  Hib. 


Arclf  qiirppTfii-  ^  domino.  Azocusvnum,Gazavnum,A{calon  vnum,  Gethvnij,  Ac- 
caron  vnum .  Et  murcs  aureos  fecundum  numerum  *  vrbium  phili- 
fthjjmcjuinquCi  prouinciarum,abvibemurata,vil]ueadvillamqu? 

^  Icro.luftus  . 

:  crat  abfque  nmro,  &  vfcpe  ad  t  Abel  magnum ,  fuper quem  pofue- 

f  AGidue 

runtarcamdomini,qu±  eratviquetin  illa  die  inagLO  [ofueBeth- 
f  famicis .  Percuiht  autem  dommus  de  viris  Bethfamitibus ,  eo  qudd 

a     ^  Maiorcs  natu  oinimites  fcilicet  popiili. 

vidiflTcnt  t  arcam  domini ,  &  percuftit  de  populo  feptuaginta  viros, 
&quinqiiagincamilia  tplcbis.Luxitqucpopuliis,  eoquoddominus 
percuflrildltplebem  plaga  magna .  Etdixerunt  viri  Bethfamitx :  Quis 


pro  aficcliipigno 
rum  ncndcclina 

|it,  mus .  Sic  cuim 
incedcre  dcbenr, 
qui  facra;  lcgis  iu 
go  llippoiitj ,  pcr 
internam  fcicacia 

domini  arcam  portant:vt  prcpinquorum  neccllitatibus  con 
doIcntcs,a  rccbtudinenoridcclincnt:  quorum  gratia  mcn- 
tem  nc  iiram  tcncre  dcbot,nc  auc  fi  cticCtu  iion  tangicur  du- 
ra  lit,auc  plus  tada  fic  in  ifletu  remilfa . 
b  Btthf-ihts.  DomiKfolis.  H2ceficcclcfiaafoleiuftici.ril- 
luficata.Bcdjfamicas  in  vallcfrumcntametere,cft  do6lores 
ccclcfix  annon.^m  vcrbi  Dci  in  humilitace  tradare.  L^pis  iu 
agro  loluc  ,ChriftiisinEcclefia  iua.  Lingu.iplaufirijCrux 
.Oirilii.VacLa  fupfr  lapidem  inuTiolarCjCit  conu crfos a Ic- 
culo  in  Chnfii  ^miracionc  mortificarc. 
•je  c  Tono  6eibfa»nt(,&c.  lofephus  .  Efiautcquidam  vicus 

I  in  rribu  lud.i ,  noiTiine  Bcchfamis ,  in  quo  vcncrunt  boucs. 
Cumq;  in  campviin  magnum  dcueniffcnt,vlterius  acccdcrc 
ccilaucrunt.  St;(tucntcs  autcm  illic  vchiculu,gra£um  miracu 
lum  habicatonb.vici  illius  prxbucfunc  Acltnrisnamq;  tein- 
j)us,dum  omncs  in  agris  clli;ntpro  colligcndis  fructibus,  cii 
^fidilfcncarca,dclcctaciones  palIi,(J<:  opus  maimu  rciinqucn- 
V.  tcs. 


i.Rcgio.f. 


vidcre  arcu.  Hoc  Hieron. 
ne  patcretur,  in  Exodo  populus  longc  ftabat ,  folus  Moyfcs 
alccndit nd dominum."'-m«//;V &c.ln  Hebr.habecur :  Etpci-  Exod.i^.a, 
culJii  de populo.'jo.viYor.&  ^o.milia  viros.  yo.viros  iudiccs. 

Scptuaginta.Hcbr<Ei  dicunc,  nulli  liccbatdctcdam  vide- 
rc  arcam  111  fi  ponVifici .  pcrcuffi  ergo  funt  co  quod  indigni 
cflent.vclindigncacceirificnt ,  vclnon  cultodilTcnt  arcam. 
•ii  lofcph.  Indignatio  Dci  fcptuaginta  Bethfamicas ,  &  jo.  L.*.»nt.c.i. 
milia  plcbis  occidic,co  q 3'  non  fuitfenc digni  arcam  cocinge 
rc,q,a  nec  faccrdoccscrancapud  illos,qui  ad  arca  accclferac. 
^  Thcod.  Popiulusfuitc2ttigatus,vtquinolucricproarca' 
adire  periculu,iS:fcpcc  mcnfcs  eam  reliqucric  inccr  alienige 
nas  ,ik  pro  ca  bcllu  no  fufccpent.Cu  ergo  oficndiirct  Dcus, 
quod  corum  non  egcat  auxilio,  &  quantu  honorem  ac  cul- 
tum  acccperitabalicnigenis,  eos  oltcndic  m.igisimpios. 
^  Eiichcrius.  Dcopcimacibuspopuli  fcpcuagmca  funtper-  P 
culfi,  dcipfaauccmturbavulganhoium  ^o.millia.Obhoc  , 
autcm  a  Dco  pcrcuisi  lunt,qui a  non  folu .ippropi nquaueruc 

^'  ad  arcanx 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

I  Et  niiigientes.Quad  Dcum  modo  fuo  laudan  tcs. 

a  ■ied  &  fatrapj!  i^hiliUlmornm  fcqiic.  Ad  h.'.bcr.dum  cxpc- 

ricntiam  prxdidam  . 

3  Tori-o. Hicconfcqucnteragitur  de arc^E receptione.&  pri 
mo  dcfcnbicuripiarcccpcio.  fccundo  interponitur  cuiuf- 
dam  ditti  cxplicatio,  ibi :  Hifimt  autem .  Circa  pnmum  di- 
citur. 

4  £/tK(j»r«.Dicunt  Hcbrxi  quod  ifta  lecitia  fuir  incpta,  pro 
■  cedcnscxlcuitatccapitis,&:  non  cxdcbita  rcuercncia. 

5  £f conf /am</;;.fpofiquamarca  fucrat  dcpofita  pcr  Leui- 
tas,licct.ante  fcribatur. 

6  ^'Jfcj^f,.Inhocvidcntur  malccgifTc  ,quiafemclla  non 
olfcrcbatur  dominoin  holocaultum,quod  crat  facrificium 
pcrfcchfsimum,vihabcturLcuit.r.r.  Cctcra  patenc. 

7  Hijnntj  Cjuia  fupcrius  dixcrat ,  qd  quinq;  prouincix  Phi- 
lifihinoru  fccernatquinqucanos  aurcos,  6d qiunque  murcs 
hiccxplitat  quod  quinquc  ciuitatcs  pnncipales  lioc  feccrijt, 
tamciiali(j'vill<jminorcsadiaccntcs  adiuucrunt  in  cxpen- 
fis  .  idco  iubdiair  poitca  :  ^b  vrbc  murata  rfque  ad  •ptl- 
lam,  i!rc. 

8  ii'>/?«f.C^iiatcrraPhilifihinotum  cxccndcbatur  vfque 


propc  locum  illum  ,  dc  vocatur  hic  Abcl  magnus ,  qui  fupra 
vocacus  cft  lapis  magnus  ,  quod  patet  cx  lioc  quod  fub- 
ditur; 

9  .>  nper .  Ratio  autcm  mutarionis  huius  nominis  fuic  ,  quia 
populusibi  pcrcuHiisfuiC(3<:luxit,vtdicetur.&:idcovocatus 
cft  Abcl  quod  luctusinterpretatur  .  lcem  quia  nomiiiafunc 
propinqun  Abcncnim  in  FIcbr(^oIapidcmlignilicat,&:mu 
catan  inl,fit  Abcl,vtpatcr. 

10  Vercullit.  Hie  confcqucnter  dcfcribitur  populi  pcrcu  fsio: 
cuius  perculTionisdue  caufcpnusfLinctadc.l.incptaletitia, 
&C  holocauitum  indcbitc  oblatum.Tertin  tangitur  hic.f.cu- 
riofitas,  qua  moti  fucruntad  vidcdum  arcam  nuUam:  quod 
fub  pana  morcis  inhibcbacur .  vc  habccur  Numc.4,  Qu^arta 
ctiam  caufi  excircunitantialitcri^daturintelligi  fquodar- 
cam  domini  dimi  fcrunt  nimis  lub  diuo  iinc  luminanbus  &C 
cultu  dcbito.idco  fequitur .  ' 

11  Etptrcujfu.  CHK)d  iic  dcbct  intcllfgi  cciam  fccundum  He 
brajos  quodfolumlxx.virifuncpcrcuiiiqui  cranc  canc^  rc- 
putationis  quod  ;cquiparabantur  quinquaginta  milibus  dc 
plcbcis.co  modo  loqucutli  quo  dicitur  2.  lv.cg.  1 8.  dc  D.uiid; 
Tu'vnus  prodcccm  mimius  compiicans  :pnncipalca  caim 

f)opuli  pcrcu(ii  fucrunt,  co  quod  dcbcbauc  ordinarc  popu- 
um,&:  prxcaucrc  dc  pr^d  litis  olicnlis . 

Tom.i.  M  ^  Mifcruntq, 


3n 


GIorordi.&NicolaidcLyra.         3j6 


^  adarcam,fedetiam,vtaliatranslatiohabcc  ,defpeyerunt._ 

Aa  Miferuntq;.  Rab.  Significaturcranslatioteftamenti  dfii  a 

Iud<cis ad s;cntcs,  quia cuin  illi carn.ili  obferuanria.ntq, Pha- 

nfxorumfupcrliitionibuslcgrm  fa'darcnt,  Chrifti  &:difci- 

AA  T,  .  puloriuT»ciusdodrinamrccufauerunc.vndc:rot»o/)or:fi4t 

prtmum  loqut  verbnm  Dci  ,j^a 


Pfal 
Ibiietn 


iji. 


^ttia  indigtioi  voi  iiidicajiis.ee- 
ccconucrtimitr  ad^cntcs, 
b  CjW4//7/jn>r.R.ib.  Intcr- 
prctat"  villa  filuaru .  dc  qua 
dr  :  Donccinucttiam lociim i!o. 
tabcr.Deo  lacob.Ecccatidi.eam 
in  Epbra.  intie.  e.  in  campisftl- 
ti£  .  Locuscnimdiiicflta 


T     rrxfentia 

poterit  ftarc  in  confpedu  domini  Dei  fandli  hu- 

a  ius?  Etadquemalccndct  anobis?  Mifcruntquc 
b  nuntios  ad  habitatores  Cariatbi:irim  ,  dicentcs: 

Rcduxerunt  Pbilifthijm  arcam  domini ,  dcfccn- 

ditc  &c  rcducitccamudvos 


mo  Aminiid<ib,qui  jnccrprccatur  patcr  meus  fpontaneus,  &  D 
dicere  poccft  voluntaricfciliccctibi. 

Rab.  Cariathiarim,ciuitase(l  faltuu,vnade  vrbibus  Ga- 
baonicatuin  pcrtincnsad  tribu  luds,  nono  miliariocuncib. 
ab El ia Diofpolm .  dc hac  tuit  Viias prophcta que intcrfe- 

cit  loachim  in  Hierufale, 
ficutfcribic  Hieicmias  .       V- 
^.i  Theodorccus.  Filij  Ic- 


chonix ,  vc  iir.pij  di.  lcruien 
ccs  idoliSjXgrc  culcruncvi 
dcnccs  arca ,  &  mcriro  luc- 
runtfupplicium.C^od  ccia 
impiorum  populuscoccm- 


pfcric  arcii ,  ccliatur  qu^  fc 
bcrnacdfi  pcdorrs"ain(Tiani  populi.  Ciuitns.n.liluarn.i.cS       quunf  Diuinifsimns.n.Samuel cos cft  horcatus,  vc  cOucrcc. 
ucncus  "cncium,cni ocus aptus  ad  lufcipicnda arcd .  In  do-       rcnt ad dnm,&  autcrrcnc Dcos alicnosc medio fui,& lucos. 
^  mo 


NlCOLAVS    DE    LYRA. 
1  Miferuntif; .  Quia  illa  ciuitas  crat  fccurior  &:  nobilior,pro- 
ptcr  quod  arca  potcrat  mclius  ibi  cuftodiri . 

Moral.  Viccx  pt)rtantcs  arcam  tcflamcnti.  funt  prard ica- 
toresportanccs.vcfbumEuangelij  .  QuilaJtanclilios  ipiri- 

tu.jlcs. 


tu.ilcs,cos  confolando.  mugiunt dcuotc  orando, rc£tc  incc- 
duntfmdtcviucndo.  Non  dcclinant  addcxtcram,allctti 
mundana  profperitatc,  nec  ad  linittram  proflrati  aduerfita- 
tc .  Et  Iic  vcniunc ad  Bcthfames,  qux  domus  folis  intcrpre- 
tatur.idclt,ad  ctj-lum  q-t  cafa  Hclios,idcft,folis  nuncupacur. 


A   D   D 
Incap.^.  vbidicitur  m 


ejl,  vnitbrmicer , 


>    I   T    I  O. 

poftil.  Ei  itinere  vnograiiehantnr^id 

\n  libris 


Inhhnsanciquiscranslatio  noiira  iich.ibcc  :  ibantautcm 
vacc£  rtao  idnere :  quod  proprie  confonac  Hcbraicc  vcncaci 
in  hoc  loco,  &  magls  conucnic  propoiico . 


C  A  P.    VH. 

a"T  T  Eneriint  ctx"  viri .  ^  lo- 
^  V  f  "phus.  Bcthfamice  in- 
B  dignos  fc  ludicanccs ,  vc  apud 
cos  arca  coniiftcrct,  mittcntcs 
adomncs  Hcbieos ,  mdicauc- 
runc  arcam  a  Pahcfiinis  fuilfe 
reuocac.^m:Qui  rcportauerunc 
cam  inCariathianmproxima  [-, 
ciuicaccm Bcthfamltaru n!,vbi  q 
in  domum  cuiufdam  lcuitx 
Aminabab  noic,qui  vidcbatur 
cflc  iuttus,  $c  vira  rcligiofus,ar- 
cam  introduxcruiit,  vclut  in  lo 
cum  Dco  d!gnuni,in  quu  h;ibi 


C  A  P.     VII. 


piai.71. 


Enerunt  er^o  viri  Caria-  ^ 

•Gcntllis  EccleUn: . 

tbiarim,&  reduxcriat  ar 
cadomini,&:intulerut  ^ 

atQui  inteipreutur  pater  iiicus  rjiotaneus. 

}:|  eai  domum  Abinadab 
inGabaa.  Eleazaruaut  j 
filiu  ei'  sadlificauerut, 

a  foitouam  te(iainentuin  nianiii  inccciclia  inultiplicaii 
funt  iuui.qui  ab  ipfo  vt  dies  il!um:n.iti  (iint . 

vtcuftodiretarcamdomini  .   EtfadiLieft  e'x  4 
quadiemanfitarcadominiin  Cariathi«rim, 

tarctviriuifus.  Mmiiirabant  ^  multipficatifiint  dies:erat  quippeiam  annus  ' 
cnimarce  cius  tilij,6i:huiccu-  *  ^    Xr  ^ 

r^annis  viginti  prefucrunc. 

^  Thcod.  Prompco  auc  &  alacriaioarcam  cxcepic  Amina- 
dab,  &  idcirco  totam  eius  domu  diis  rcplcuit  bencditlioac. 
b  Gabaa .  llab.  Collis  anima:  humilium .  vnde :  sufcipiant 
montespacem  pnpttlo,&c.  i.  montcsmaiorcsanima;collcsmi- 
norcs.Scu etiam  Gabaainterpretatur  fublimitas,vbiElca- 
zar  faccrdos  conf^ituitur . 

c  £fed:(<jr.  Raban.Dei  adiucorium.Bcneaucemquihocno- 
minc  vocacur  adarcam  domini  cufiodiendam  cligicur,quia 

fan  ai 


fandti  viri  quicquid  hnbcnc  bo- 
ni .  Dco  attribuunc  non  fibi.  E 
Vndc:  iufficientia  nojlra  ex  Dea  j.; 
eji,  ijui  idoiieos  fecitnosminiliros 
noiiitc^tamenti . 

d  .Annusvice.  Rab.Erncquan 
dofcpcimoanno  rcgisSaulal- 
l<ua  ett  in  caftradcCariiithia- 
rim .  .Annus  vice.  Raba.  Non 
icaincclligcndum  ett  quodvi- 
ginci  anni  quibus  arcamantic 
in  C.iriath!arim,vfquead  octa- 
uum  regni  Dauid  annum  quo 
eci  congrcgaca  populitrcquca 
tia  addcixic  in  Hicrufaleiji,  tinc 
compucandi.  Inucnicurenim 
n  fcqucndbus  quod  ccmpore 


NICOLAVS  D£  LYRA. 
C  A  P.  VII. 
1  T  TEnerunt  «:?o.Dcfcripca  proftrarionc  populi  Ifracl  pro 
y  pcer  filiorum  Hcli  pccc.ica,  hiccofcqucnccr  dctcri- 
bicurrclcuatioipfiuspcrSamuclismerita.  Ht  primoponit^ 
contu*ijrtfo .id prtEdida  fecundo  rclcnatio  ilta,  hizEtjaiiurn 
cji  ex  fjua  die  mjr,/it  arca  domini .  In  fine  pncccdcncis  capituli 
diclum  fuic,  qualiccr  fignificacum  fuic  viris  de  Cari,'uhiarim 
quod  arcam  ad  lc  duccrcnc,  h:c  con  fequenter  oftcndic  qu.a- 
litcr  hoc  fcccrunt,cum  dicitur  : ;  enerunt  ergo  vin  Ca.  <sr  redn. 
arcam  domini.  ad  ciuicatem  fuam . 

1  Et  intuleriint  cam  in  do.&c.  Hoc  non  fuic  fadum  t^atim,fcd 
per  magnum  cempus  pofT,quia  peraliauod  tcmpus  Iktic  m 
Can3ihiarim.&:  inde cransiata  tuic ,  in  Maiphath,  ?<.  inde  iii 
Galgala  ,  vtdicicurlibrodeHcbraicisquxltionibus  .  &c  po- 
fica  tliiC  cranslacain  Nobe  vbi crac  cemporc  Saul,fccuiidum 
quod  liabetur  in  tra  1 1  .ca.&  indc  transiaca  cft  pollea  m  Ga- 
b.ia  in  domum  Amin.adab,  vc  hic  diatur.Ec  dc  loco  illo  Da- 
uid  trantUiliC  c.im  m  domum  Obcdcdom,  &:  indcin  ciuica- 
tcm  Dauid,  vc  habccur  2.Rcg.6. 

3   Elcjcarum  aiitc/ti,&c.Janciipcaiicriint ,  vt  cunodiret  arcam  do- 
nini.  Hcbra;i  autcm  dicunc :  Vr^parauLrunt^icn  difpfuenmt,^ 

in  idcm 


I j   -  ,  . 

Saulis  dc  hac  ciuitateablacacfl 
•  in caftracontta  Philiflhxos. &: quia conftat  quod  Dauid  du 
xic  eam  in  Hicrufalcm  de  domo  Arainadan ,  reftac  intcUi- 
gi  quod  in  dicbus  Saulis  dc  catiris  rclata  ctt  in  prxfatam  ci- 
uitatem.  vndc,  poficarcgnanreDau.ddcduaaetiinHic- 
rufalcm .  Ett  crgo  fcnfus ,  quia  ex  quo  maniic  arca  i"  Ca- 
riachiarim ,  erac  aiinus  viceiimus ,  cum  in  ccmporc  Sau- 
lis  cranslaca  eti  in  caftra .  Vel  vicefimus  annus  erac  cum  om- 
nis  domus  Ifracl  polt  dominum  qmeuitrec  abicdis  idolis  &:  F 

^  fcruicns 

midcmredic:quiatalispra:paratio  eti  quxdafanttificatio. 
4  Etfa^lumefiexqHadie.  Hicconfcqucncerdcclaracur  rclc- 
uacio  populi  fubSamuele,  quietada  cftpropcer  conucrlio 
nem  populi  ad  Dcum  per  folicitudinem  Samuelis.  Circa 
quodprimodcfcribicurdidiconuerfio  .fccundoPhilitihi- 
norum  dcbellacio,ibi;  Et  andertitxciuo  populi  pax  ,&  bona 
ordinacio,ibi:  FaCta  eO  itaq;.  Circa  primum,quia  licera cli  in- 
tricata &  indiget fupplemcnco ,  ficuc  &:  in  plunbus  alijs  lo- 
cisfacra:fcripcurx.  Scicndumquod  Hcirmorcuo,Samucl 
fiatim  inccpic  difcurrere  &:  docere  populu m,  vc  illum  rcdu-  . 
ccrccad  Dcum  pcrdebicamconuertioncm  ad  culcum  diui- 
num,  qua;  quidcm  concrlio  inccpit  a  ccmporc  quo  popukis 
iam viderac malum,  quod  eucncrar  propccr  pcccata iilioni 
Hcli,  &: audiucrac  plagam  1'hilifihingru  propccr  aic.im do- 
mini,  &: dulauic cemporc Samuclis , vfquc ad  rcgnum  rcgis 
Sauli.^fciliccc  viginci  annis  vel  circicer ,  &:  hoc  notacur  cum 
dicicur:  EtfaClum.  id  eli ,  cranslaca  fuic  ibi  dc  Bechfauics ,  VC 
pr.vdictum  cfi . 

5  Mnliipltcatifimt.in  quibus  Samucl  horcabacur populum ad 
bonum. 

6  Eratquippeiam.  Pofiquam  inccperac  Samuel  doccrc  po- 

pulum. 

Etre' 


Ai  O  K  A  L  T  i    E  iC, 


I  yencrim.,&c.  Sicutdiducflfupra  pcrarcamfignificatur 
crux  ianda .  Pcr  viros  igitur  Cari«hianm  arcam  ad  ic  rcdu- 

ccnccs. 


ccntcs,  polTunt  intcll  'gi  pauperes  religiofi  cryccm  pe  nitcn-r 
tia:iib;aifijmcnccs, ' 


357 


A 


I.  Rcgum. 


Cap.  VII. 


358 


an. 


ferLiiens  illi ,  q^  eam  feciflc  toco  tepore  Samiielis  Tofephus 
ccftaturiy  f.innis.  &:primo  cempore  rcgni  Saul  ,  quod 
codcm  lof^^pho  tcflancc  to.annis  cenuic  Cum.n.  reccfsilTec 
a  S.^iile  fpiricusdomini,S<:  agicareccu  fpiricus  nequaad  pcr 
fequcdfi  Dau!d,fecuta  eft  eumaliqua  pars  militi^  &  plcbis . 
a     ^Haroth.  Fa£lura  cxplora 


B 


cionu.  Qui  uerus  Ifraelica  eft  , 
aufcrca  lc  omncm  faduram 
mnlignorum  fpiiicuum  &  ia- 
dtanciam  acq;  {iiperbia,&:fcr- 
uic  domino  fc>l!,quia  nullafo- 
ciecas  lucis  ad  ccncbras . 
b  A/.i/)?/>(Z'i^.  Ciuicascftin  cri- 
bii  lada  iuxta  Cariathiarim  . 
Rab.  Mafpbath.  Spcculacio  , 
uel  conccmpl.-;cio,ueI  incencio 
vellocus  iudicij.  Bcncauccm 
couenit  iftclocus  cam  fantto 
viro  qui  in  iuft!cia&  vericace 
iudic3uic,&  fumma  prudcncia 
gubernauic  populum.EccIefia 
in  vnicace  fldei  fub  nouofaccr 
dociocollcdla,  aquas  lachry- 
marum  hauries  facisfaciendo 
in  cofpeitu  domino  etfundic , 
prophcca  populii  i  Mafph.ich, 
ludicac ,  qui  do5tor  eos  maxi- 
medoccc,  quos  in  incencione 
cocemplacionis  &  ad  amorcm 
pacri^  ccelcrtis  intencos  elle 
pcrfpexeric. 

c  HauferuTque  aquam.  &c.  Vc 
ficucaquaetfufa  non  redic,fic 
ncc  ipli  rcdirenc  ad  idolola- 
triam. 
^  Hieronvm.Hebrsei  tradunc 


4i  R.I.rui.Aquncfrufaflgnumfuitmurati  propofiti ,  uellc  D 
fc  p  >9  hac  nuindos  elTc,  &c  nihil  fuperfuturum  idololatrix . 
•Jc  Chalda<"us  ItacfHidcruntcord.ifu.icoramdomino  ,  ac 
li  aquam  fundercnt-nihil  eos  ftmulaflc ,  fed  prorfus  omncs 
fuas  cup;ditatcs  patefeciffe . 

4:  lofcphus.Hauricntesaqua  J;"p;^""^' 
T    immolaucrunt  Dco,&  tota  lingemuir, 
4.  dicieiunantes,inorationibus  (velluxit) 
conucrfati  funt . 


•f  Tcrtull.  Iciunium  etiam 
iratum  Deum  homini  rccon 
ciliat.  Deliqucrat Ifrad,  in 
aquatione.Tpud  Mafph.ith  co 
grcgatus  a  Samucle.icalratim 
dclidum  iciunio  diluit,  vt  pe 
ricu!umpra.iij  iimul  fugerit. 
Cum  Samucioilcrcbat  holo 
caufhim,  in  nullo  magis  pro- 


Eodl 


vicefimus,&t  requieuir  omnis  Homus  Ifrael 
pofl:  dominu.  Ait  aurem  Samuei  ad  vniuerfam 
domum  Ifrael,  dicens.  t  Si  m  toco  corde  vcftro  i 
reuertiminiaddominum,  aufertedeosalienos  t 

a     T  Ai  <"ndentes  veilup  licics. 

a  demedioveftrijBaalim  &  Aflaroth  ,  &  pra^pa- 

ratecorda  vellradomino,  &>:ieruiteciroli  ,  & 

eruet  vnsdemanu  Pbililtbiim..  Abftuleruntcr- 

gofilij  Ifrae!  Baalim,&  Aftarotb  ,  &  feruicrunt 

dominofoli.DixitautemSamucl  Congregate  3  curatii  audimus  Dci  clemen 

b  vniuerfum  Iftael  in  Mafphatb ,  vc  ore  pro  vo-  ciam  quam  nbifincntia  popu 
...  ~  r  ■     .*   r  1      s  li.AlIophv^ipr.Tliu  admoue- 

bisdominum  .  •Etconuencruntm  Malphath.      ba:.Dominus  inconuic  uocc 

c  Haureruntc];aquam&  effuderuntin  cofpeclu  4  magnafupereos,confufisur, 
dommi,&kiu«.-,.erucind,cill.,,arc,,d,Kerunt  S'3cn,'nnS*"im: 
ibi  Peccauimus  doirino.IudicauitqueSamuel  5  pafh,armacosincrmcs.Hevi 

fihosirracluiMalpbatb.   tt  audierunr  phili-  ^  rcsieiunanciiimpco^c^lum 
,,,  .  ,    -       '       .    rr       r\  -ir     i  •      \  x  pro ciufmodi  milicac. 

fthijmquoacogrcgatieflcnc  fih)  Ifrael  in  Ma-      ^    Theod.Cum  Dcus  iuf- 

fpharh,&  afccnderunc  iatrap?  phihrthinorum  t  tcricin  vnoloco  Dcumcole- 
adllrad.Q.odcum.ud,rventfi!,jUracl,timue  -J^^^^pT^SnST- 
runtafacie  phihfthmorum.DixeruntqjadSa-  daicacum,&:Dcumcolebaci 
niuclem .  Ne  cefles  pro  nobis  clamare  ad  do- 
minum  Deum  noftrum  ,  vt  faluct  nos  de  ma- 


L.adu.pfyc, 
cap.7. 


QitTft.iy.  i» 
li.i.Reg. 


diuerfis  locis.Cgcerum,  hinc 
quoque  difcimus,quodcum 
fcircc  Dcus  populi  propenfio 


quod  coram domino in eandc  d  nu  phlhflhuioruin.  Tuht  aute  bamuel  agnum  f  ncm  .ad  impiecatcm,diuinu 


aquam  maled.da  cogeffa  finc, 

&ticucinlcge  mulierzelocy- 

pa,hauflaaqua  probacur,ica  &: 

n!cidoloIatr.Ehac  aquaproba 

tifunc.  Quicunquc  enim  ido- 

lolacra  hanc  guflaficc  ,  labia 

cius  ica  fibi  adhcBrercnc,  vcab 

inuiccm  fcparari  non  polTcnt, 

hocquc  indicio  dcprchcnfus 

incerriciebacur .  Q^od  &c  fequencia  demonflranc  ,  cum 

df. Iudicaui(  Samuelplios  Ifrael  m  Majphath.  ludicare  in  hoc  lo 

co,eft  idolacras  morci  cradere.  Mofcs  hoc  eciani  modo  ido 

iolacras  qui  uiculum  fecerant,probauic. 

*  R.Lc- 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

1  £frei7«/V«if.fcilicctio.annis  quibuspra^fuit  Samuel,&:  fub 
dicurmodusquoSamuclrcduxit  populumadDeua  prin- 
cipio,cum  dicicur . 

3  Si  m  toto  corde.^t  pacec  liccra  vfquc  ibi . 

5  Congregate^\h\.  renouauic  f^dus  populi  cum  Dco,  ideo  fub 
dicur . 

4  Hjw/crM^jri/j.Ra.Sa.dicJt^quodhocfeceruncinfignum  hu 
miliacionis.q.diccrcncSicucaquacffufaad  nihilum  valec  ul 
tra.fic  in  cowfpcdu cuo  nihil fumus  vcl  uidcmus .  lonachan 
filius  Ozicl  maximxrepucacionis  apud  Hcbra^os,  hoc  cxpo 
nicdcconucriionccordiumad  Deum,&:  fic  per  iflasaqu.is 
incclliguncur  lacryma;  concricionis  exeunces  a  cordc,&:  per 
oculosetfuf^. 

j  I udicaiiii ();.Quu  non  folu  rcconciliauicpopulum  diio fed 
ec  vnu  qucmquc  de  populo  ad  proximu  fuij  iniurias  &:  forc 
factaad  cquicacc  iufhcia:  reducendo.  Alicerauc  cxponic''^ m 
aliquosab  illo  loco.Eracquippcannus  viccfimus.f.quoarca 
dni  miifGrac  in  Cariachiarim,  jca  qd  per  hoc  nocacur ,  o,  coc 

annis 


ladlecemvnum  ,  &obtuiit  illum  holocauilum 
1  integru  domin«  > .  Et  clamauit  s amucl  ad  do- 

a     T  Auiesdomini  in  prfces  iu1:orum. 

minum  pro  Ifrael,  &exaudiDitcum  dominus . 
Faclum  eft  autecum  samuel  ofterret  holocau- 
ftum,  philifthi jm  iniere praslium  contra  Iftael . 


culrum  loco  circufcriptic.Pijs 
"cnim  &:  qui  fciuc  fcopulcgis, 
quilibcc  locuseft  cofecracus  j.Reg.iS. 
ad  Dci  culcum .  Nam  Elias  in 
Carmclo  excruxic  alcare,&: 
obculicfacnficium. 
4«  R.Lcui.  NonipfeSamuel^ 
faciiticauic,  fedalicnamanu.  „ 

^.  Auguff .  Ipfc  diccur  offcr  ^'0"^:"' 

recuius  oblaciones  funr,quas  uipcr  alcare  ponic  facerdos .     quxft.j^. 

d  ^.'{';?(w/j:7e«few.Agnus  oblacuspropopulo  Dei  uitloria 

pr.Efiac,&  per  pafsionem  Ghrifti  d^monibus  fupcracis,pax 

dataeflfidelibus. 

#  Rab. 

annis  manfit  ibi  antcquam  inde  alibi  transferretur.Ec  quod 
fcquitur.Hanferiintifne  aquam  &  fj^Mt/erttn^dicuncaliqui  quod 
in  illaaquacrancmjlcdidacongefta,  ficucinfacriticio  ze- 
lotypia:,  icaquod labia bibcntium  fi  fuiffcnc  idoloIacra?,ica 
iungcbantur,quod  non  poterant  abinuiccm  fcparari,  &:  per 
hoc cor.uinccbantur,ficut  tcmpore  Mofi  pcr  potum  aqua:, 
vbi  puluis  vituli  aurei  fucriccommif^us ,  prouc  diilum  fuic 
Exod.ji.ideofequicur.IwrficdH/f^Me  Samtiel.(.  idololacras  in- 
terficicndoquiconuinccbanturmodoprajdido  ,  primata- 
mcn  expoficio  videcur  mihi  magis  rationabilis,  ledtor  camc 
cligac  quam  volucric. 

6  Et  aiidternnt.Hicconkquenter  dcfcribicur  Philifthinoru 
dcbclIaiio.Ad  cuius  incellcdum  fcicdum,quod  liiiliflhijm 
pofl  dcbcllacionc  populi  Ifracl  pp  pcccaca  filiorum  Hcli  ce 
nuerunc  ipfum  fub  cribuco,&:  ne  haberenc  conlilium  &:  op- 
porcunicaccm  rcbcllandi,incerdixeranc  cis  congregariones 
populi fierirpropccr quod  aud;co,quod congrcgaci  cflenc  in 
Mafphach,vcnerunc  cocca  eos  in  pra;Iium.  fcd  Samucleora 
tc  &:  holociiuflum  pro  populo  otftrencc,  fuerunc  cxlicus  de  ^ 
bellaci,fccundum  quod  dicitur  infra . 

■ii  Tntonuit 


MORALITER. 

t  .^it autem  Samwl adyniiieifam domum.Per  quc  fignificatur 
bonus  prxlatus  fccularis  vcircligiofus,  quipopulum  hortatf 
rcccdcrcafcruicuce  d;abcli,&:inha:rcrcfcruicuci  Dei. 
t  .Aufcrte.Vtv  quos  delignacur  vitia.quibus  diabolo  dcfcr- 
uicur.Vcnrer  cnim  Dcuscft  gulofi,&:  pecunia  cupidi ,  &:  fic 
dcalijs  v;c.js. 

4  H  lufermtf,  ajuam  &  efude.  Ad  flgn  ficandum  abieiiione 
Feccatoruimcrecidiuo.Etquoniad^-moncs  lic  rcccdcrcs 

afc 


afcnituncuradlu.uii  rcduccic lcruitutcm,  luco tubduur . 
f  Et  afcenderunt  fa.qni  incerprccancur,facisrapicccs,  propcer 
quod  flgnificac  demones  qui  raperc  fi:udcchomines  per  pec 
caca,idco  dicicur  quod  .-ifcenderunc  ad  Ilrael.i.  ad  fidcles  vc 
fux  fubiiccrcnc  fcruicuci . 

■f  Tiilit  autem  Samud agnum.i. t^ncWum  ,  pcr  quem flgnifica- 
cur  Chriflus,dc quo  dicicur  loan.  i.e. licce  ag^ius  Dei,\yc.  Qui 
dicicurtcncllustcneritudincpictacis  qucm  bonus  prclatus 
otfcrrc  dcbctin  ficramcto  Euchanfii.c  pro  fuoru  fubditorii 
falute,i5idd:monumrepuliioue,idcofubditur. 

Toni.z.  M    i  t  ^«^0- 


3yc)         GIorordi&NicolaidcLyra.        360 


A 

]ibT.(.  antiq. 


f  eontrtiitt. 

libr.i.de  ini- 

rab    larri 

fcript.c.g. 


ftoiic 


t  cius 


B 


t  &  tcnninS 
Itium .  Iibcra- 
uii  I(ia«l. 


Rab.Iiinocentem  viram  ignerhantatisacccnr.im. 
a  l>tonut.  *  lofeph.PaliHhinisDcusccrramouif  •jCamq; 
tremcre  fccit,ita  vc  fciilaidiiicrlisapcrtionih.forbcrct"'.  Dc 
indc  tonicruis  (onnepitaniib.&.  isinciscoiufotionib.loiii^c 
mic antibus,vclut inccncJens  vukus corum ,  nimis cos  anc- 
cit ,  &:  cx  eoruin  manibus  ar- 

ma  diripjcns,nudos  in  tugam  a  Intonuir  aure  dominus  fra^ore  magno  in  die 

riuouft.  Tn^nit..  PhiJiflhi-      il'^  ^^'Pf  r  HiililUi"m,&  cxterru.t  eos ,  &  cdl 

norum ,  aginina  quali  ar<n.E      funt:!  filijs  Ifracl  •  hgrcfijq;  filii  Ilrael  dc  Ma- 

m.iris,  pcT plcna  tcrrac  Ffrad      fpl-i^ifh  pcriecuti  funt  Phililihcos,&:  per-  ulle 
fe cfTiKi».runt ,  qua-Dominus        i  i  ,,  /   i  '     tj  >U 

Samuclcorante,in-cnti  ctr-   b  runt  cos  vlquead  locum  qui  crut  iubtcf  Bctli- 

li fragorc  pertcrrcbat , qu.icc- 
nus  pcrhoc,  &:  Ifraclitarnon 
propria  virtutc  viciHe  mtclli- 
si;crcnt  ,  &  honcsDci  prote- 
dionem  &c  auxjhum  crgahuc 
clic  populum  fcircnt . 
^e  loicph.  S.imucl  cos  cum 
mulcicudinc  pcrfccutus  ctf,& 
plurimos  interfccic ,  &:  l.ipide 
Hxic  vclut  ccrminum  viVlori^ 
&:hoftiumfu^a;,cumquc  l.ipi 
dem  fbrtitu(Jincm  appclla- 
uit ,  qui  Hcbr^i  figiium  clTcc 
diuini  folacij  cocra  hoJks  ad- 
hibiti  .Inimicipollillampla- 
gam  ncquaqudiTi  iupcr  cose- 
gicliifunc, fcdcimorc  &:me- 
inoria  rcru  qux  fupcr  cos  ;<c- 
ceflcranc ,  quicfccbant.  Fidu- 
ciaqu^  fucmtPal^fihinisad- 
uerfus  Hebreos,pofthancvi- 
6koria  fada  elt  Hcbrxoruin. 
Rab.  Cum  pxrr  pra;dicatorcs 
cuagclij  dominus  intonat,  fpi 
ricaleshortcsiiifuga  conucr- 
tunturcoram  Ifrael.i.  populo 
Dei,  &c  perfcquuntur  cos  viq; 
in  domum  agnition.s,  vfque 
quo.f  omnis  crror  cvpurge- 
tur,  &:  Dcus  verccognofcat'. 
b  Be< /!jc/^rf>,Rab.doinus  agnicwnfs,vcl  domus  agni . 
C  Etpofuit  eumJ^lKt  cdwo.ititer  Mafphaih  nouam  &  veterem,& 
vocauit  nomen  rms  .Abi.nc7^r,'>-el  .Aboiifi^eiier.'.fapii  adiuto>ii. Hf^C 
ei\  mcdiecas  f.iIuacoris,per  q!  cranfcundu  ef^  a  Mafphach  ve 
ten  ad noua.i.ab  inccntione  qiia  cxpcdatur  in  carn.iu  regno 
beaucudo  falfa,ad  intentionem  quapcr  nouum  tcflamcncu 

ex- 


expcdatur  in  rcgno  cqloru  bearitudo  vera,  qm quoniam  ni 
hil  eft  incliii^shucufqi  adiuuut  Dcus.Mafph.ith  inccncio. SJ- 
dcntiu.Lip  s  intcrhcc,Qv  ifiusinccr  inccc!oncm  vcccristc 
f]amcri,.S:  ruai^cl;f  pfcdicationc  pofirus ,  ipfc  l.ipis  propccr 
firmitacc  -diUccrij.cjuia  fuos  cjntra  d^moncs  adiuuat  diuu  * 


cantcs 

d  ilncufny  «f<v/7.  Qi_iiaquiho$ 

t^nminos  tranfccdunt ,  vthjc- 

rcdci,  auxiliuin  Dci  non  ine- 

rcncui'. 

c   Erat<i;.  Chriflus  cft  noftra 

pax,qui  fccic  vcr.iq:  vnu,  pcc 

qucm  facli  func  prope  qm  c- 

rancliMigc. 

f  Gal^jL.  Ciuiras  eff  vbi  lo- 

fue  popuium  fccundocircum 

cidic,  &:  pafcha  cclcbrauic ,  &: 

dcticicntc  manna  Ifracl  vfus 


aluco 
lordanis,  vbicabcrnaculu  ce- 
ftimonij  mulco  ccmporc  fuic 
Hxc  cccidicin  forccmludx, 
&:  vfq;  hodie  oftedicurlocus 
in  fccijdoab  Icricho  miliario 
hominibus  illiusregionis  ve- 
ncrandus  .  Sed  iuxca  Bjchcl 
quidamaliam  Galgalam  fufjpi 


1  (^h  fit,nuni 

c  char.Tulit  autcm  Samucl  lapide  vnum,&  po- 
iuitcuminter  Marphath,&:  inter  bcn^&voca 
uit  nomcnMoci illius, Lapis adiucorij.Dixitq;. 

d  Hucurqueauxiliatuseltnobisdns.  Ethumi-  t  cftpanibustriticcis,vbi&:la 
,.     .  ,-  ^  r,,    1  n-.  r  .,•         pidc-s  func  translaci  de  alucc 

liati  iuntPhililtiim,necappolueruntvcveni-      ^ 

rcnt  vlirain  cerminos  Ifracl .  Facl.iclt  itnque 

manus  domini  lupt^r  PhilillLTos  cundlis  die- 

busSamucIis.Etreddira^iuncvrbesquas  tulc 

rant  philillhijm  ab  ll"rae',irraelijab  Accaron 

vrqucGeth,&  tcrmin^^iluos.  Liberauitq;  if^ 

c  raeldemanu  philillh]noru,eraiq}  paxincer  3  cantur. 

a  <(  Ainaimn vei loquencra  Galgala  intcrprct:itur  vo- 

Ifi'ael&  Amorrh^uludicibatquoq,  Samuel  4  lutacio  vclreuelatio.  Bcncer- 

go  prophcta  in  Bcthcl ,  &:  in 
Galgala,  &C  Mafpharh  ludica- 
uitlfracl  ,&:  rcucrccnsin  Ila- 
macha,  in  domum  fuam  ludi- 
cauic  ibi  Ifrael,  &;a'dificauic 
^  ^     ,,     ,.  ,       .  -  ,.  ibi  alcarc  domino,  cxcmplum 

locis  Reuerteb.turq,i„Kama'ch„  ibicni,,.  6  ^^^^^^^^^ 

eratdomuseius,&ibiiudicabatIiraele.  Aedi  7  fcrccevclmaliuolamentc,fcd 

ficauit  etiam  ibi  alcare domino .  fecundum  quod  fcnpcurarc- 

uelaucric,  &:  inccncioncbona 
^  amore  fraccrno ,  &:  fic  effe 
reuercendiim  in  Ramatha  in  domum  noflram.id  efi,  ad  in 
terna  pct,toris,vt  vacemus  contcmpl.icioni,&:  inalcari  fidci 
gracas  hofiiasopciis  &;  vcntatis  otJteramus . 
g  ^fJtHranit  eiiam  ib^,^''' -Lcx  prxccpit,  no  cdiflcari  altare 
nif:  vbi  doininus  elcgiirct,fcd  ne  immolarent  dijs ,  cof^ru- 
xic  altarc.m  quo  non  rcprchcnditur. 

,  4  CAP. 


Epk.: 


lofiie 

Ibida 


lerne 


Ifraelemcudiisdiebusviticluie  t:tibatp  fin 

.'.     ^   D  uu.s  Dei.     b  t  i<-euebiio. 

f  gulosannoscircumiens  Bechel,&:Galgala,& 

a     f  Inccntio. 

MaTphath ,  &  iudicabat  Ifracle  in  fupradidis 


F 


NICOLAVS  D£  LYRA. 

I  Tntonuit  autem  dominus,&c.lu  quod  cx  fulgurc  mulri  fue- 

nmt  moftui,&:  alii  extcrriti  fugientcs  pro  magna  parce  oc- 

cifi,&:paceclicera. 

1  f<iffjff?.Hicconfequcncerdcfcribicurpopuli  Ifraelcran 

quillitascS:  bona  ordinatio  fub  regimincSamuciis.Etpatec 

litcra  vfquc  ibi. 

I  Erat<i;  pax.Qiuz  fcruicbat  Ifrael  fub  tributo. 

4  Judicabatqui.qii  ^amuel ,  &c.<.  vfquc  ad  iniiitucioncm  &: 
confirmacionem  Saulis,ex  tunc  enim  Saul  habuitofhaum 
iudicandi. 

5  £.'  i/>.n.Pcr  loca  ad  iudicandum  opportuna  proprio  labo 
rc&  expenfa,vt  habccur  infra  12. 

6  i\iuertabaiurei;.vbi  communiusiudicabacpcpulum  . 

7  .AediHcauit etiam.^ed  in  hoc  uidccur fccilfe  contra  legem 
quia  non  dcbebac  elTc  alcare  aliquod  ad  inmiolandum,  nifi 
in  loco  vbi  crac  arca  ficuc  didum  fuit ,  lof  ii.  qui^'  non  le- 
giturfuificinRamatha.Dicendum  quod  ex  difpenfacio- 

nc 


nedomini  poteratalibi  immolari ,  &C  per  confcquens  al- 
t.ireconftrui,  &hocmodo  Samuel  ibi  altare  cortfiruxit. 
Poteftctiam  dicifecundum  illudquod  didum  fuitDeute- 
ronomiuin  ri.&icff  iiitis  vcriIimile,quoda  tempore  quo 
arca  fuit  capca  pcr  Philif  ihxos,vfque  ad  cempus  quo  fuit  po 
fica  in  cemplo  conftructo  per  Salomonem  arca  noi\  habuic 
ftabiiem  manfionem  ,  quia  rcmpore  incerincdio  dc  loco 
ad  locum  frequcncer  fuic cranfporcaca,vc  pacec  ex  prxdidis, 
&:  aliquando  ad  exercicum  dcporcaca  ,  vc  habecur  infra  14. 
&:  ideo  facrific  a  vociua,  ad  qu.c  otfcrenda  homines  non  cc- 
ncbancur  ,  fed  fl  fiebanccx  dcuotionc  po^cranc  alibi  oflfcrri 
fccundum  voluncaccm  &:  deuocioncm  ofrcrentis  •  Sicuc 
&:  alia  facrificia  poccranc  ficri  hoc  modo  ,  ccmpore  quo 
arca&:  cabcrnaculumfucrunc  indcfcrco,coquod  arca  ;id- 
hucnonhabcbac  ftabilein  manlionem,  ficuc  didumfiiic 
Dcutcronom.  12.  Tcmporc  uero  quo  fuic  in  Silo  non  fuic 
hociicitum,proucdid:uin  fuic  Icjfuc  22.  quia  cabernaculuin 
&:  arca  longo  ccmporc  fucruncibi:&:habuerunc  ibi  ttabilem 
maniioaem,liccc  non  ad  lcmper. 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

i  Xntonuit  .Nain  per  diuinum  auxilium  d^moncs  cerriti  fu 
giuiita  ccntationibus  fidclium  popuioru,propccrquod  fub 
ditut. 

t  Hncuftjue  au.  Ec  quia  dc  talib.  bcncfici js  diuinis  dcbct  mc- 

mona 


moria  remanere  in  fidclium  cordibus,  ideo  dicicur  quod  Sa 
mucl  pofuitlap'dcin,&:locum  vocauit.Lapidcm  adiucorij, 
ad  mcmoriam  bcncficijdiuini. 

4  Iiidicabat  ^tto^i.Qu^ia  boiius  pr.clatus  non  folum  debcr  pro 
fuliditis  exorarc ,  fcd  dcfedus  corum  pcr  coiredionem  dc- 
bicam  cm«ndare. 


3^1 


I.  Rcgum. 


Aa 


c  A  p.   viir. 

F.yi&Hmen,&c.pofuitfjl!os.  Rab.  Qiiiafecundulofcphu 
alcerui-n in  Bcchlehcm,alcerum  jn  Bcrfabce  pofuic . 
b  ^bia.  Rab.  Paccrdn$,vclpacerfuic.  Bcnccrgoquim  in- 
choacaiUilicianonpermanfcrunc,  &;  paccrnicaccmdomini 
ncglexerunc,  fuic  Dcus,vcl  pa 
tcr  fuic ,  nominari  func ,  vc  ii- 
gnificcBCur   paccrnicace  Dci 


Cap.  VIII. 


S6i 


C  A 


ucnsfine  foporepcrmanfic.  D 

•Ji  Thcod.  3«:Procop.  Rcgis  pccicio  lcgi  diuinrErcpugiuc,  Qiiirft.17. 
Dcus  cnim  Sc  domini  6«:  regis loco crac:  prophcca  auccm  ad-  '*'»-'-R*8' 
minif^cr, Sc  vcluc!  prcfeilus, au:  cIax  ,  ..V  imperacor. 
•5«  ClemensRom.  Vbi  Ifiaelica:  cyrannos  fibimagisqua:-  Lib.i.Rcfo- 

fiucre  quam  regcs,cunc  cciam 


indigni . 
C  Et  non  amhulatterunt .  Qu\l 
pro  muncreopprijricbanciu- 
ftitiam  ,  ad  cpulas  preciofaquc 
conuiuui  declinances . 
,  4c  lofeph.  rfti  fadli  funcexe- 
plum  ,  quod  aliquando  boni 
&L  n~.oderaci  cx  malis  (vc  Ezc- 
chias  cx  Achaz ,  &:  lofias  cx 
Manallc)  &  praui  producc- 
rcncurcxmalis.  Nim  a  pa- 
tris  fiudijs  reccdcntcs,  mune- 
ribus ,  rurpibufque  lutris  iufti  - 
tiamcompnmcb.inc  ,&  iudi- 
cianonvera  ,  led  fecundum 
pr^mia  profercbanc,  &;  ad  epu 
las  pretiofiquc  conuiuiadccli 
nanccs,  primum  qua:  cranc  ini 
mica  Dco  gercbanc,fecund6, 
qux  pacri  aduerfa . 
jf  Thcodor.&Procop.  Qua- 


P.     VIH. 
ACt\im  efl  dutem  ciim  fe- 

a  T  iij,a  .T.aic  fc  ciiris  grauatus 
fole:i  1  ,•:  c.Ieb;ate  non  potrTai . 

miiflrccSa.iiucl.poiuit  fi- 
lios  fuos  iudices  fLi^  If- 
rael  Fuirq;  nome  filjj  ei* 

a  f  liuipiens  vel  fuit  Dcus  . 
9 


^mt. 


inlocoqui  eis  or.acionis  cau- 
fa  fiicrac  defiinacus,  cemplum 
pro  ambicionc  rcgiaconrlru- 
xcre :  ^  lic  pcr  ordincm  regi- 
busimpijs  fibi  inuiccm  fuc- 
cedcncibus  ad  maiorcs  impic 
caccspopulus  dcclinauic. 
e  7S(o«  te  abiec  rnm  ^fed  me. 
^  Ignacius .  Dcccc  vos  cpi- 
fcjpo  obcdirc  ,  &c  in  nullo  ci 
concr.adiccre ,  rcrribile  e!t  c- 
nim  cali  concradicere .  N6  em 
hucqui  ccrnicur  fcducicquis, 
fcd  inuifibile  dccipcrc  nici- 
tur,  qui  non  poccli  falli  a  quo- 

perunrq; mu.,cra,& pucrterunti.dicm . Con-  4  SLm"cdS  013^^ 


Epifto.  ad 
M  ignef. 


primogenin  locl : &  no- 
men  fecudi  Abi<i,  iudicu 
in  Berfabee.  Ec  non  ambulauerunt  filij  illius  in 
vijseiusjfed  dcclinaueruncpollauarina  ,acce- 


ve- 


gregati  ergo  vniuerfi  maiorcs  natu  Ifrae 
neruntad  Samuelemm  Ramatha.Dixeiuntc^; 

a    T  Ae.aie  defeclus  .  rcbus  pratefle  non  potcA  . 

ei^EccetuTcnuilti,  &filijcui  non ambulant in 
^        vijstuis  tC6itimenobisrcgcm,vciudicetnos, 
,  reSamudnonluicpoenaspro  d  ficut&vniueria:  hiitnanones.  Dirplicuitque  5 
J  prcrfcclerafiIiorum,ficucHe       r  i  i  x  . '.     w/^ 

-     "      ■  lermomoculissamaciis,  eo  quod  dixifknt: 

Danobisregem.vtiudicecnos.  EtorauitSa-  6 
uel  ad  do 


li?  Ifii  in  homincsiniuriofi, 
illi  in  Dcum  impij  fticiimc. 
Ncque  enim  illi  viobucrunc 
matrimonia  ,  ncc  Iibid:nibus 
iniuria  aficccruncdiuinum  ca- 
bernaculum:  neq;  vcntri  fuo 
dabanc  prim  cias  hofiiarum, 
cucrfo  ordine  facrificiorum . 
Eos  aucem  folum  accufac,(j, 
corruinperencur  muncribus. 

Ncquciiocfciebacpropheca  .  Habicabat  enim  Ramathaim, 
illi  vero  Berfabce . 
ti«  d  Difplicuitq,fcfmo.&c.  -^  lofcph .  Vcrba populi concufi!e- 
runc  Samuci,propcer  infcrcam  ai  iufticiam,  6c  odm  circa  rc- 
*  ges.Nimiacrgocogic3Cioneafflidus,ncqjcibi  memoriah.i 
buicnecjuc  fomni;led  facta  noCte,  rermn  cogicuioncscuol- 

uens, 


diccocumclia .  Samuclicnim 
dixit  Deus ,  Tyj»/»  te  fpreuerunt, 
fedme.Et  Mofes  m^t :  T^on  ad- 
uerfis  tios  ejt  murmnratiohxc  ,fed 
adnerfus  dominum  Dcim. 
^  Cyprian.  Cu  Samucl  faccr- 
dos  a  lud^oru,populo  ob  fenc 
tluce  coaccncrct,  exclamauic 
icacusdiis,5idixic:  ^ontefpre- 
ueruntjed  mc.  Ec  VC  hoc  vlcifce 
rccur,excitauic  eis  Saulregc, 
qui  eos  iniiunj:  grauibus  atfii- 
gcrcc,*?^  pcr  omncs  contume- 
iias,  i<^  pa-nas  fupbum  populij 


Exo(I.8. 
E 


elt  ad  Ro- 
gatunuin . 


mueiadaommum.  Dixitaucemdominusad 
Samuelcm:  Audi  voce populi  in  omnibus  qua; 

*"  loquunttibi.Nonenimte  abiecerunt,lcame:  «  calc<;rcc&:prcnicrct,vtconcc 

nc  regncm  luper  eos .    luxta  onmia  opera  iua,      Pf"^  faccrdos  dc  fupbo  popu- 

^  lo  vltionc  diuina  vindicare- 

tur. 
^«  Rupertus.  Ifraclir^  imporcuno  ccmporc  dixcrunc.  Da  no- 
bis  reii,em  qui  tudtcec  nos .  cum  habcrcnc  ludiccm  iulle  ludican 
ccmfpiricus  Dci  &c  fermoni  domini  vcricaccln  cocciapo- 
pulus ddiquir,quia  regnantcm  fuper  fc  fermoncm  domini, 
imo  ipfum  dominum  Deum  fuum  proieciC,Iicuc  poftmodii 
ipfc Samucl acriinucctionc dicic:  VoSproieciftis  Dom.tSjc. 

^Hocerit 


t  fpreucrunr. 


Com.Ii.u 
cap.iS.      m 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

C  A  P.    VIIL  , 

1  TJ  4ctum  f/?.Dcfcripta  fuperius  malitia  filiorum  Heli,hic 
X  confcguencccdcfcribicur  mahcia  filiorum  Samuclis, 
quuvtraqjfuicoccafio,  vcccrminarccur  rcgimcnpcr  ludi- 
ces,&  regcs  infticuprcncur.Igicurcirca  hocprimodclcribic'' 
;filiorii  Samuclis  tranfgreflio,fccundo  populi  pcticio,ibi:f  u'/- 
'Xregatiergo.tcxtio  domini  diliinicio,ibi:£f  orauit  Samuel.Cira 
primum  dicicur. 

FaQumrji .  quia  ianonpoteratitacommodc  perlocaad 
iudicandum  difcurrcrc. 

1  Tnfuitttliosfiios.Ctcdcrt^cos  forc  fu2  iufiiti^  imitatorcs. 
Scd  hoc  non  f uit  ita.vndc  iiibdicur. 

I  .Aceepirutttq;.  Et  fic  duplicitcr  peccaucrunt.  f.  accipicndo 
niunera  pro  ludicio,  quod  non  cfi  licitum ,  licct  pro  labore 
ufio&:  bono  ludiccs  pcflint  accipcrc  ffipcndia  ad  victuin 
icccntcm  &  honcftum.Secundo,  quia  proptcr  munera  de- 
;linaucrunt  aiufiicia  rcddcndo  ludicaun  pcrucrfum. 

Coiigtcgati 

M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

[  Fa(!7«mfy?,Pcrfilios  Samuclisproptcr  munera  iudicium 
)crucrccnccs ,  olkndif^quod  aliquadodc  bonis  &c  fanCtis  vi 
is  nafcuncur  pctucrii,Iicuc ccontrario dc perucrfis  lufii.De 
Vch;.zcnim&:  iManaifc  qui  fucrunt  pcfljmi,naci  fucrunc 
izcchias,&:  jolm  qui  fucrunc  opcimi. 
\  Ftlijtur,&c.Conittii<c.  Exqiiopacccquod^pccr  mnlitiain 
cgcntiumcommoucturaliquandopopiilusad  pctcndu  vcl 
"acicdij  .iliqu.d  qu6d  ci  cedu  in  malum.  c^iacnim  ifta  pe- 

titio 


4  Congregati  ergo.  Hic  confcqucnter dcfcribitur  populi  peti- 
tio  de  rcgc  habcndo.cuius  vna  caufa  fuic  malitia  lilioruin  Sa 
mucliSjVt hic cxpiimitur,cum  dicicur;  Filvj tui,crc.  Alia fuic: 
quiaaudicratNa.isrcgcm  filiorum  Amraon  ,d.lponenccm 
cxcrcitum  ad  vcnicndum  concra  cos.6i  idco  volcbanc  habc 
re  rcgcm  capicancum  fui  cxcrcicus  concra cum.LV  h^c  caufa 
hictacctur,k-diiifracxprimitur  i2.cap. 
j  Dijplicnii'.f,  /crwo.Proptcr  tria .  Vnum  fuic ,  quiadifplicuic 
malitianiioruin  fuoru.qu^E  vfq-,  tunclatucratipfum.  Aiiud 
fuit  propccr  honoicm  duiinum,qui  vidcb.icur  conccinni  fcu 
diminuijCo  quod  rctiiiuc-rat  fibi  in  pjpulo  Ifcxd  iiomea  re- 
gium.TcrtiOjquiapopulusinhocvokbataifi.^iilari  Gentili 
bus  diCcnS;(rt/«ji/^«c  nohis  rcgcmjitut  e!'  vniuerf£  babct  naciones^ 
vt  immcdiatc  pra"ponitur. 

6  £ro»v;«.f.Hiccoi)ilqucnterponicurdominidiffinicio.  Sa- 
mucl  cnimiiiud  ncgotium  rcduxicad  dominum .  qui  rc- 
fpondic:  7  ^- <i/yt(tt?///if'^«/2.dcicgcinfiitucndo. 
b  Nw  cnim.  Qu^ia  cu  folum  eras  mcus  vicarius  .  '6i  quod  ifta 
pccicio  coruin  cx  malo  procclicric,  oitedicur  cum  fubdicuc: 
kuxta  omnta  opcrafua,cr  c.ici\v\iz\x)i: 

•Jc  Sicut 


ticio  populi  fucric  culpabilis ,  paccc  cx  hoc  quod  habcc''  infra 
I  i.c.inuocabo  ito:fiinit,^  dabii  voces,plHnias,  iyfcietis  &  vidcbi" 
tisquiagrandemalumfeccritisin  confpe£iu  domini ,  petentes  fiiper 
vos  regem.Ez  fimiliccr  aliquiido  pro  m.ilo  rcgcntiii ,  populus 
mouccur  ad  rebcllioncm  isc  fcditioncm ,  cx  quibus  fequun- 
tur  maiora  mala  qu.irn fucrit  rcgcntium  rapina. 
7  ^udi  vocem  popuii.li\  hoc  patct,quod  aliquandodominus 
exauditaliquid  quod  n6cc(J»t.id  boiium  pctcncis ,  eo  quod 
malcpct:t:6!:taliscxauditiom.igiscttpLtuitio,Ol"cc  ij.cli* 
hotibirc^minfuraremeo. 

Tom.it  M    j 


Sai' 


3  ($3         GIorordi&NicolaidcLyra.        ^-6^ 


A 

Li.«.  Antiq, 
«p.4. 


f     fx.ift.Piirin  &  domiwtioiwm. 


f  ^ulnqua- 
gcnarios  • 

I  toUct  ia 
J5 


f  Je  renuBib, 
tellris,  &vi- 
flcij  veftrisca 

pict  ic<mif. 


ft9  ncbit 


a     HoceritiHs  re 
gis,&c. 

^  lolcphus.Ap 
pariiit  Samiicli 
diuiniws ,  cum- 
quc  conlolaca 
cft,diccns;  Au- 
divoccm  ,  ^c. 
pr.vdiccs  canicn 
cis,  qualcs  crunc 

rcgcs  ,  &;  qux 

fub  cis  mala  paf- 
iliri  func ,  pro- 
tcftans,  qualcm 
mucationcm  ha 
bcrc  fcliinanc 
Samucl  conuo- 
catis  Iud.i;is ,  nar 
rauit  qu^  clfcnt 
futuracis  perre- 
Gcs  ,  &  quibus 
Forcnt  affiiclio- 
nibus  atccrcndi. 
f  ilios  vcftros  au 
fcret,  &  carcera . 
Scruiccis  omni- 
bus  cum  veflris 
regi,  fcruieffc- 
fti  ,  horum  que 
fcrmonum  mc- 
moriam  cunc  ha 
bcbicis  ,  quan- 
do  ha:c  paili  tuc 
ricis  :  &c  pceni- 
tcntia  du£ti  10- 
gabitis  Deuni, 
vt  veftri  mifc- 
reatur  ,  &:    do- 

nct  a  rcgali  onccc  velocifltmam  libcrtacc,  qui  veftras  no  fu* 

fcipiec 


ict  prcccs. 
clamitabiiis  in 
1    dieillayyc. 
-'4  Hicronv.  Sa- 


qux  feccrut  a  die  quacduxi  cos de  Aegypto  vfcj;  ad  diem  hanc  Sicut  i  ^^^P 
dereliqucrucmc&rcruicrucdiisalicnis  :ficetiamfaciunttrDi.  Nunc  ^  ^-,^1, 

aTIde.H^iimorJumdiUUs.  _  ..'4    HiCronV.    ia- 

crgoaudivocemeorum.  Vcrutameconteltarecos,&pra:aiceis,ius  5  nnielidcocisdu 

.  ,  ,-..rv  —  ^. j — :..,.; —  ra  rcgis  exponit 

impcria  ,  vc  ad 
dominum  rei!,c 
clcmecitlimum 
conucicancur  . 
Scd  illi   abfquc 
volucace  Dei  rc- 
qcs  cxciccrunt. 
fergo  Saul   non 
cx  volutace  Dei, 
fcdcxpopulier- 
rorc  rex   fliL-tus 
cft.    Aic  enim 
dominus  rA/crc- 
ge  dcferto  ,  petie- 
riiutftbi  rcgem^fi- 
cut  &gcntes  rtli- 
qUiH^  &  fecerunt 


.1: 


S.(, 


rc"isquircgnacurus  eft  fupercos.   Dixititaq;  Samuel  omniaverba 

a  domini  ad  populu,qui pctierat  a  fe  regem,&  ait:Hoc eric  ius  regis  qui 

imperaturus  ell  vobis.Filios  veftros  tollec ,  &  ponet in  curribus  fuis : 

Facietq;  fibi  equitcs  &:pra:curforcs  quudrigarum  fuarum.  Etconfti- 

a  ^   luditcs. 

tuet  fibi  tribiinos  &c  t  centuriones,&  aratores agrorum  fuorum  ,& 
meflbres(cgetum,6:fabcosarmorum & curruu  fuoru. Filiasquoq; 

T  Coijuiiiirius. 

vcftrastf3cietfibivnguentarias,&rfocarias,  &panificas  Agrosquo 
quevcftrosfcvineas&oliuetaopcima  tollec&dabitfcruisfuis.  hed 

a    f  Q» j  redcume  anno  vincac  i>rofcrunt. 

&ifegetes  vcftras  &  vinearum  reditus  addccimabit,  vtdeteunuchis 
&: fa mulisfuis.  Scruosetiavcftros&:ancilias&  iuuenesoptimos,  & 
afinosaufercr,&:ponetinopercfuo.Gcegesquoq;veftrosaddccima      ^,^^^  ^.  yr..,„«i, 
b  bitjvosq;  eritis  ci  ferui.Ec  clamabitis  i  die  illa  a  facie  regis  veftri ,  que  4  contra  vokntatcm 
elceiftis vobis,&  non  exaudiet  vos  dominus  m  die  illa.  Noluit  autem  ^  '"ff  ^' .,    vt„„ 

°  a     T  SciUcet  auJicnjus  te.  "^     1  ff       rl 

populusaudire  voccm  Samuclis,fed  dixerunt :  Nequaqua.  Rex  cnim  6  llf^\^^^;^^^^^^ 
critfupernos,&erimusnos,  qaoqueficutomnesgentes,  &iudica-     s^  juflns-  impe- 
bic  nos  rex  nofter ,  &c  e gredietur  ante  nos ,  &  pugnabit  bella  noftra 
pronobis.Etaudiiiit  Samuel  omniaverba  populi,  &  locutus  eft  ea 
in  auribus  domini .    Dixit  autem  dominus  ad  Samuelem :   Audi  vo- 
cemeorum,6c  conftitueluper  eosregem  .  Et  ait  Samuei  ad viros 

a    f    Donec  mdiiei  Dciis  <jn  diaciamus. 

Ifrael.Vadat  vnufquilqueinciuitatemfuam. 


t      !, 

vc.:, 


impe- 
rator  exponic  , 
cuius  m  J.)cucc- 
rcnomio  pcrfe» 
dio  docctur,  fed 
potius  rctlorim 
piobus  ,  a  quo 
auftericacc  fubic 
'  dosflcopprcHu- 


rus  incimac ,  vt 
pcr  ha:c  populum  a  percinaci  illius  pccitione  reuocct . 


Qii{  fnnt  dc 
iure  rcgis , 


NICOLAVS     DE    LYRA. 

I   Sicut  denHmcYhin.  Oftcndcccs  iziXo ,  q;  non  habcrent  me 

pro  rege  ilio,  2  Sic  Zcfacientycrc.  Abijcicndo  te  ne  fis  vica- 

riusmcus.  }  ycrnntnconteli.  Circa qa  fcicndum ,  qialiqua 

funt  dc  lurc  regis  in  ncGefricatc poiici,pjp  bonii  coe  rcgni,&: 

flCGiaqua^inienuscxpnmant''^  Simudc  sucde  iuic  rcgis: 

quia  ui  tali  cafu  oia  fuut  rcgis  vel  principis,  &:  cxponcda  vel 

cxpcndeda  pro  bono  co; .  Sicut  &C  in  corpore  nacurali  vidc- 

inus,q(J  man'velecalia  parscorporisnacurali  inftint^uex- 

poiiiC'j{)c6feruacionevica:ipfliis  corporis.  Siaucaccipiatur 

alio  mo  lus  rcgis  excra  ncccfficace,iic  pluracxprinuinc  a  Sa- 

jnuclc,q  non  pcincnc  ad  ius  ipfius rcgis :  vcpoce oia illa  qua: 

reddunc  popuiu  iubdicu  fcruilc,  &  qu^  non  rcfpiciunc  bonCi 

CoCjfcd  magis  hois  in  regno  polici  voluncacc  &c  calia  pdixic 

CJS  Samuel,  ad  rctrahendu  eos  ne  pcterent  rege ,  cj.a  eis  non 

cxpcdicbat,&:  g.a  regimen  ^p  magnitudinc  ptatis  regi  con- 

cclsade  iaciliconucrtit^in  r\'rannidc.vii&i:  Deut.r7.vbi  agit' 

dccolionc  regisdf:  ISlon  muUtplicabit  jibi  equos,necreducetpO' 

fulnrn  meuni  m  ^cgypturn.{.(\vi3X\  ferufi  ncc  hebit  argeti  &  au- 

ri  immcnfa  pondcra. &  ibidcm  fubditur ;  J^c  elcuetur  cor  cius 

infupcrbiamjiiperftatrcsjiios .  &  fccundum  iftum  duplicem 

intcilcttucxponcndafunc  q  fequunt  dc  regiminc  viq;  ibi. 

4  yosiji (r/^/i.fciIiccciiconucrcacicgnum  in cyrannide , q3 

dc  tacili  fiCjfalccm  in  paite  |)p  magnam  regis  poccfiaccm. 

j  Et  clamabiits .  propccr  opprcliioncm  quam  vobis  induccc. 

lcquicur,  6  Ticiiuatjuam:  lciiiccc dimittet  nos Dcus  cxaudi- 

rclircgcm  hemus.Cajccrapatcnc  vlqucibi.  7  p- ddat  vnuf- 

^uifqne.  Hoc  autcm  dixic  Samucl ,  vc  lupcr  clcaioncm  rcgis 

mquircrccdomini  voiuncaccm.  aquadcpcndcc  rcgisinUi- 

tucio.  fctundum  quod  liabccur  Deuc.iy.vbide  inlticucionc 

rey,is  di;LH'ntu'tjiitucsrcgeme/ucm  dominits  Dcustims  tLf^critde 

numciopairum  luonm  .   Ad  maiorcmpr(j*didoruin  tuiclen- 

tiamqujericur.vtrumhlij  Ifracl  pcccaucruncpc:cndo  iupcr 

fe  rcgcm  .  £c  arguicur  quod  non.  qiu;i  ncccrc  illud  quod  cfi 

bonum  limplicitcr ,  <Sc  de  didamine  racionis  rcchv  non  c(t 

pcccatum  :  gubcrnacio  auccin  populi  pcr  rcgcni  cli  opcuna 

Vi dicicihilofopiius  5.  Policico.Ck  pcr confcqucns cli dc di- 

ttaminc roms recic,qux  magis  rclpicit  bonum  c6c  qua  par 

cicul.irc 


ticulare.ergo ,  &:c.Itc  illud  quod  coccdicurlcgc  diuina  licitii 
efi,quia  nullum  pcccatii  CGccdit,fcd  Dcut.  i  y.c.  coccdit  lejc 
diuinafilijs  Ifraclconftitucione  regis,vbi  di.Cumingreffusfne^ 
ris  terra quam dns  deus tuus  d^ibit  tibi,&c. Ez  fcquicur. Ewra Lonni 
tucs  quem  dhs  Deus  tiius  e/cger/f ,ergo  &c.Concra  infra  ii.c.df, 
Scictis  Cr  vidtbitis qiiia  grandc fcccritis  vobistnahm  in  c»)ifpcCI>t 
domini,petentes  fiipcr  uos  rcgcm. Ad  hoc  dicedum  quod  cum  rc 
gnuni  fic  opcima  policia,>ca:ccra;  gcnccs  a  filiis  Ilracl  petcdo 
vel  coniiicucndo  fupcr  feregcm  non  peccauerunc,fed  ma- 
gis  bonu  egeruc.FiIij  aiic  Ifracl  hoc  facicndo  peccaucrut,vc 
paccc  per  vcrba  Samuelis  ad  hoc  allegaca,  que  hiicur  i  nf.  12. 
c.Sc  pcr  confequens  miraculum  a  Dco  dacum  ad  verificacio 
ne  vcrbi  Samuclis,  vc  ibide  hecur.Cuiusro  efi,quia  Deus  po 
pulum  Ifraclclcgicribifpecialcm&  peculiarc  prx  carccris 
populis f  m  q?r  df  Dcuc.y.b.rc eUgit  dhs  Deus tuus,  vtfts  ci po- 
puluspecuharis^SiC  io  voluic  efrc  rex  immediacus  illius  populi, 
propccr  quod  &c  Icge  dcdic  ei  in  monce  Sin.ii  per  feipfum.i. 
per  angclum  in  perfona  illius  loquencem  &:  non  per  homi- 
nem  mediacorcm,propcer  quod  voluichomincsgubernaco 
res  iUius  populi  ab  ipfo  immcdiacc  infiicui,  canquam  cius  vi 
carii  tllcnc&:  non  reges  vel  diii,vc  pacec  iii  Movfc  &  lofuc, 
&  deiudicib.fcquecibus,dequibus  dicicur  in  lib.Iud.Sufcica 
uiceis  dns  calcm  vcl  calc  iudicein ,  pp  guod  fili)  Ilracltcce- 
runc  p  ordinatione  domini ,  pctcndo  fiip  icregc  homincin 
morcale ,  cum  diis  hoc  llbi  rccinuillcc,5dad  bonum  populi , 
quia  .scpcrgubcrnauiceos,&:  opcimc,&:,pccxicq^diutucriiiic 

boiii  iubd;ti,&:  st'pcr  iicfcciirct  li  populus illc  in  bona  Uibic 
dionc  fub  diio  lieciircc .  Ex  divllis  paccc  primii  argm,  qui.i  li 
gubernacip  rcgis  opcima  eft,  feqUiC^qi  mclior  eft  gulK-rnacio 
hfc  rcgea)  Dcum  immed.acc,  qu;1c6  Dcus  efi  mclior  hoic: 
&:  io  ^ iliii  oidinacionc  pcccre  116  cli  bonu,fcd  maki.  At^I  ^^" 
dicendum,c{,  illud  q,  habccur  Deuce.  17.  deconlione  rcgis, 
quancM  ipcdtat  ad  populij  non  iliit  c  o  rceirio  ,ppriedi>:ta,ltd 
ni.igispiniliij,  iicutrcpudiu  vxori.siuitpmiUumadduricia 
coidis  corii,p:ouc  didii  iuit  Dcut.z^.licuccn  in  repudiofi.iic 
pr.cccpcum,ciuud  darenc  libclliim  rcpudij  li  rcpudiarcncilic 
in  propolico  ii  pt-i  cin.icicer  regc  hf e  vcllcnc,pccpcum  fiiit  Q» 
dc  populo  Ifracl  habercnc  Sc  non  de  alio,  vc  ibidem  diCKur. 


M  O  R  A  L  I  T  E  R.  hicdciurercgis,inagispL"inguC4>cxercitiutyranidis.  ^'3 

3  Trxdic .eis,  cjrc .  Hic  accipicur lus largc &:  impropnc  didu,  cniin  percinclc diir ad  rcgc^hoc cii  .id  oftcd'endii;q3  ^pcct 

quod  rcpuutur  ius  ^p  malum  abufum.  nam  illa  qua;  dicunf'  malicia  hoium  rcgnum  dc  facili  conucrcicur  in  cyranmdcm, 

hjc 


S^J 


Add 


ICIO. 


u 


A    D    D    I    T    I    O. 


In  cap.S.vbi  dicitur in  poftil.Vtrum  filij  Ifracl  peccaucrunc 
pctcndo  fuperferegem. 
Riifiopoftillatorisadhanc  qonem  non  vf  adplenufuffi 
ccrc.Na  infiitutio  rcgis  in  aliqua  gctc  vcl  pppulo  fimp^r  co 
fidcrata,n6  tollit  imediata  gubcrnatione  diuina  ab  co,  Stac 
cnim  fimul ,  qd"  Dcus  fit  rex  immcdiatus  alicuiiis  getis  ipsa 
inprincipalibus  immcdi.ite  rcgcdo  feugubcrnado,&  tficii 
hocheant  fupra  (c  rcge,feu  prmeipe  hoiem  mortalc  qc!  ma- 
jiifcftcpatctinpopulohdeiiu.Pi)pulus.n.fidcIiuJiinmcdiatc 
aDco  gubcrnari dicedus  eft^,  qd  patct  p  roncsa pofiillatore. 
allcg.itas  ,p  Hli js  Ifracl .  Na  li  in  ,-intiqua  Icge  populu  illu  fibi 
DeusclegitinfpalemfcupeculiaremjfmiUudDcut.y.inpo 
ftil.aikgatum,non  tii  minus,fcdI6gemagis  populus  fideliii 
in  noua  lcgc  cfi  a  Dco  cleclus  fpal  s,&  pctuliaris.  iuxta  illud 
I.Pct.t.b.^ox  aut  eUisgenus  cledu  regale facerdotiuiri,gens  fan£ta, 
fopulus  acquifitionis,&c.  Sifr  &;  fi  antig,s  dcdit  lcgc  p  angelum 
inpfona  Dci  loquente,&;  non  p  hoiem  mcdiatore,  pcr  am- 

})Iius  verd  &  ^fcc1:ius  C;itholicis lcge dcditp  feipfum.i.p  fi- 
ium  Dci  a!tcrnii,&;  pcr  fpiim  fanclum  in  fbtma  vifibili  mif- 
fum .  vn  fipopuius  iUc  ronibus  pdictis  debuit  p  Dcu  imme- 
diate  gubernan ,  p  cafdc  roncs  lcu  fortiores  populus  fideliii 
iinmediate  a  Dco  dcbec  gubcrnari .  q^  et  paccc  ex  ^>mifiao- 
ne  C[\iuM.2X.X..\\t.d.E%ovobifcHmfumomnibusdi.'&c.  CJ,  cxpo- 
nicur  vno  modo,  p  affincnti.^  Chri  fu^  ccclcfiiC,continuc  ip 
fam  dirigendo  p  occultos  infiindus  fpus  fantti,  vt  idc  poftil 
lator  in  eodc  loco  dicit:Ex'quibus  pfir  hr,qj  ficut  ccclcfia  li- 
cet  a  Dco  immcdiatc  intenori  gubcrnacione  rcgat''  >  non  tn 
cxhoc  inftitucndofuprafcrcgchoiem  in  tpalibus  pcccat, 

5  vc  pacct  ex  vfi  ecclcfia?  confuetudinc ,  qua:  maxima;  autori- 
t.itis  cfi.  Sic  pari  modo  d^  ronc  dicendum  vf,qj  antiquiliccc 
Dcum  habuiflient  rcge  &  immcdiatu  g  ubcrnatorc,tii  petcn 
do fimpir  fupra fe regcnon peccairenc  .  Ncc  valet diccrcc^ 
gubernatio  diuina ,  rcf pcdu  ccclcfix  immcdiata  cfi  quantu 
ad  fpiialia.Nam  et  in  fpualibus  fummus  potifcx  conftituitur 
in  ccclcfia  abfq;  pd6,imo  fequendv>  vcftigia  Chf  i  dicccis  Pc 
tvo-.Vafce  oues meas.loa..i.i.d  Si  autdicatur,  q,fummuspon- 
tifex  tanqui  Dci  vicanus  ccclefia gubernac ,  quod  vcru  efJ. 
idcm  et  pofiecdici  dcrcgiminc  rcgali .  vn  Apoftolus  dc  rc- 
ge  fimplicitcr  loqucns ad  Rom.3  ^.  b.  Vnn (tnecaufagLuiihm 
fortat.,minifler enim  Dei  e/i(.Pr.xcerea  fi  pcTiifi filijs  Ifracl  impofi- 
tum,inhocq,pccicruntfibircgcm  cx  roncpcrpollillatoie 
afiignatacaufarccfcqucrcC^c},  (cmpcr  incodcpcccacopcrie 
iicrarcnc durancc rcgio rcgiminc .  Nam  ficexillcndo  fcmp 
fcciircnc  p  Dci  ordinationc,qui  fibi  foli  coru  rcgime  immc- 
diacu  rccir.uerat:noles  qd  (ug  cos  bomo  mortalis  regnaret, 
"Vt  ait  pofiillator .  Ex  quo  vlccnus  (cq.^,  qd  oratio  Samuclis 
ff  populo,vc  Dcus  cis  parccret  hoc  pdm,c{Ict  vana,  &:  p  rc- 
guladiuin^lcgis,durantecorric6tumaciai  code  pct6:  Ra- 
liohuius  cfl.Nafmlcgcdiuinanodacvcnia  nificorretto. 
VC patet Ezcch. iS.Cu aucrteritfe impius,&c.  Scd coftat,  v t  hf 
intra  I  z.c.qS  Samucl  populo  fibi  fupplicanti  vc  fi  eo  orarcc, 
ic  fuii  pdm  dc  pcccndo  rcgc  apercc  c6ficcci,rcfpondic:  T^e  ti 
ineatis.,^c,&L  m{xs.:.Abfttame  nc  orem  Deu  pro  vobis,&c.E\  g.b' 
iatis  patct,qd  huiufmodi  pJ:m  p  popili  c^fcflTionc  Sc  oratio 
nc  prophetx  fuit  fublacii:n6  obftantc  qCf  adhuc  pcrfcucra- 

,  bant  in  code  pcccaco,recinendo  fibi  regc  illicitc,f  m  ppinio 
nc  poflillatons.Pr^tcrca  diccrc,q5  coccfiio  dc  cofiitucione 
rcgisfilijslfrael  fhcla  Dcut.17.  nonfiiitpropnaconccflTlo, 
fcd  magis  pcrmi{Iio,ficut  repudium  uxoris,  &c.  no  vidctur 
rationabiliter didum.  Nam  qd  m.itri  nioniu  fic  infcparabile 
$  homincm ,  cfi  de  iurc  naturali  f  m  poftillacorc,  prout  ipfc 
JiiciC^probarcMacch.  ip.liccchocnon  rcpucecHc  vcru,  j^uc 
ibidcm  domino  conccdcncc  ampliusdcclarabicur .  Colbc 
autc  qd  pcrmifsio  feda  de  rcpudio ,  non  collic  Icgcm  nacu- 
r?  qiia'n:dclcbilis  cfi,  fcd  in  propolico  cft  pcr  oppoficii.  Nii 
^onftitutiorcgisinaliquagentccficonformisiurinaturali, 
rcprcfcntat.n.gubcrnatione  mundi  ab  vno  Dco.  prout  ctia. 
philofophus  i  politicis,&:  alibi  dctcrminat.  vndc  pmitccntc 
ifgc  dinina  rcgis  c6fiitiitionc,vt  in  c.Dcut..illcgaco:t.-iIis  co 
fliiucio.f  rcgisrcmanctomninolicita  tan^  iun  naturali  co 
iormis,&:aiurc  diiiinon6^.hibita.Ex  q.b' vidct^qil  quxftio 
no  rcmanct  fufticjctcr  foluca.  Vndc  ad  candc  vf  alitcr  diccu 
dii.f.q^  populus  iftc  no  pcccauit  pctcndo  rcge  fimplicitcr, 
cum  hoc  iam  fibi  cifet  a  Deo  conccffiim,&:  iuri  naturali  c6- 
forinc:  Scd  pcccauitpctcndo  rcgcm  ccrto  modo,contra  di 
ninamordinationcm.Adcuius  dcclarartoncm  fciendij,q3^ 

f*€6ftitutiorcgisiuxtapotcftatcfibic6ccfsa  potcfic  duplcx. 
"*  Primo  mo ,  qd  rcx  habcbac  plcnam  potcftatc  in  populo  fibi 
fubdito,n6foluinhisqu.caddcfcnlloniI|?tinet  fiibdicoiu, 
fcuadcoru  difpoficiiumgubcrnationcm:  fcd  ctjam  in  his 
qu^pcrtincntadomncsaclus  iudicialcs,  incancuquod  rcx 

licconfti- 


tcfta 


fic  eonftitufus  dr  cfie  abfolutus  Icgibn<:»pro\it:  !eG;iftc  dc  im-;  D 
pcracorcdicere folcic  Sifr  vc &: de rcgibus qui fupenorc,ii6:  i_ 
cognofciic  aircric'',&:  calis  rcx  df  cfife  fiip  oia  iurap.)iiciu  1,  (cr, 
uaHdoeaad  libicu,vel  reuocado:prouc,inplurib.  mundipar-, 
cibus  non  folum  paganorum,f?d  cc  Cnrholicorucfiedigno*' 
fcic'. Et  qa  bonas  fcu  magnas  fortunas  fcrre  no  poflec  nifi  vir 
Cuofus,vchf  in  10  Ethic.pfcdaautvirtusraroinucnit',  idcir. 
co  pp  tnntii  ptatcm  rcgibus  c6cef{am ,  feu  .ib  eis  vfurpacim 
frcq  ucccr  in  tvi  nnnide  labucur ,  qtt  cft  pefiimum  rcgiminij.-. 
Vii&:dctalibus  potintclligiilludOfcx  ??.c.  Dabo  eisregem 
in  fnrore  meo/sc.  In  pa-na.n.populoru  datur cis  rcgcs  qui  tfi; 
abfoluta  vcant  pcacc.Scdo  modo p6tc6ftitui  rcx  cu  ptace li-. 
m icaca,  lic.i.quod  in  his  fake  qua:  ad  iufticia  percinet  prxfer- 
tim  comutatiu.iin  fit  iiib  lcgib.  la  ordinatis  &  Icgitimis  con 
Hiccudinibys ,  quas  in  fe &:  alijs  obferuari  faciac  forciccr  exer 
qucndo:&  inferiorii  iudicum  dcfcdum  legicime  fupplendo,- 
ncc  cii  pcastcmeranealiquidagendo.Siiraufercdo^fcoin 
niailla  qu.Tcup:ditati,lcuc6cupifcentiar,vclfupcrbi<e,occa- 
fionc  prarfiant, ex  quoru  nppctitu frcqucnter  dcclinaturad 
tyrannidem.Etq.afoi  D.Tho.in  i.2.q:ioy.art.  i.incorpore  . 
articuli  ordinatio  principatus  quam  lcx  diuinaantiquis  iniii . 
tuic  fuic  opcima :  idcirco ifto  modo  coccfiTum  fuic  filijs  Ifracl 
infticucre  fupra  fe  rcge,n6  auc  primd  modo ,  Quod  paccc  cx  . 
hoc:na  in  codcm  ca.&  concexcu  Dcuc.  1 7.  cu  agcrcc^dc  con . 
fticucione  regis,  diis  dirigens  verba  populo  ait .  Cum  dixeris: '. 
Confiituart:  fuper  me  reg(m.,jimt  hnt  omnesper  circumnum  nationeu    -5 
quod  incclligitui  de  primo  modo  regnandi pdido .  Cxtcrq 
cnim  nationcs  vt  in  pluribus  regcs  hiit cum  prima  poccfta- . 
te,qu§  fcpe  in  tyrannidcm  vcrtitur. Vfi faluator ;i\tu\(;gesgen  n 
tium  aomi/ianti4r  eorurn,&c.Luc.2  2,c.Qucm  modiiconftitucn 
di  rcgem  diis  ci  non  conccfiit.icd  potius  feciidum  modum.. 
Nam  ibidcmdcdic  cis  rcgulas  tam in  modo  cligcndi  rege,!; 
quam  in  modo  viucndi  ipiius  in  fc,  quam  etad  Dcum ,  &  ad , 
fubditos  tales ,  quod  oino  cotradicit  modis  c6munibus  alia- 
rum  nationum.feu  getttium .  In  modo  enim  eligcndi  adca- 
ucndas  violccias&:  fraudcs,qu.'E  in  fimilibuscledionibus  fo- 
Icnc  contingere,inftituic  vcfpedarecur  iudiciumdiuinum,. 
vndeaic:£«»»  conflitues  quem  dominus  Deus tuus  elegerit .  Simili- 
ter  ad  vicandum  imicacioncm  confuecudinii  aliarum  natio- 
num,aTt:  l^on  poteris  alteriusgentis  hominem  rcgemfacere .  Con-. 
fcqucntcr  prohibuit  regi  multiplicarccquos,  currii$,&:vxo 
res,&:immenfaargcnti&:auripondcra,quyoccafionepras?' 
ftant  tyraiinidis,vt  didum  cft.  Similitcr  inftituit  vt  rcx  fcm-: 
per  legcret  &:  cogitarct  de  lcge  Dei ,  vt  c6tinuo  eiieCin  lL>ci 
ti morc  &  obcdicntia,cum  dicit :  Dcfcribet  fibi  Deuteronomtum 
legis  huita ,  &c.  lcgttque  illud  o^ibns  dieb.  vitafua ,  vt  difctit  timere 
Deum,&c.  Smiilitcr  inftituit  vc  116  fupcrbc,feu  tyrannice  con 
tcmncrct  fubditos ,  fcu  opprimcrct , cum  dicic :  7\(e  eteuetur 
coreius  in  fupirbiafuper  fratres fuos ,  &c.qux  omnia  concradi-.! 
cuncmodo  primorcgnandi,quicftc6municergcncium  feii; 
nacionum^vcdidum  cft.  Scd  conftat  q3  filij  Ifrael ,  rcgis  in-:    t. 
fticutionem  primo  modo  cis  non  conccflo,  fcd  potivis  impU 
citc,Icu  intcrprcf^tiuecum  prohibitopctierut,  vtpstct  per.. 
ucrba  principaliafuicpctitionisin  hoccap.ubi  ficdicic:7'o'/* 
nobis regem  >i  tudicet  nos  fichtgentgs.^Noa cnim  folum  pcttbac 
cfic  fub  rcgc  modo  cis  a  diio  concefid,qui  cft  fecundus  mo-^i 
duSjfcd  vtrcxiudicarctcosmodoquo  rcgescomuniccriu- -p^ 
dicabacgcnrcs.f.:iblolutc,&:abfq,  limitationc  p,cac?s&:  rcfrc  , 
nationc  appctituSjf ;  out  moris  c6is  eracinccr  genccs,pra'fcr  .• 
tim  co  t|}C.&  idco  fcqcur.:  DifpUcuitfermoin  oculitSamutlis,ea: 
tf:<od  dixijJ'cut:Danobisrc^em  rtiudicetnos.  No  cnimdifplicuif- 
fctfi res,cm fimplicitcr pctiuiflcntmodo  eis  adnoc6ccfId:. 
fcd  pp  itfam  additioncm  :  r^t  iudicet  nosftcutgcntes^  quod  in- 
tclligitur  modo  primo  prgdiclo,vii  &  k(\uian:Dixitdns,&-c. '  . 
7\(on  te  abieceruui  fcd  me.  pctcndo.n.regem  cum  ptate  Sc  iurif-    - 
dictionc  abfo]uta:ficutmtergentcs,implicitcpctebantipsCi 
p  modu  infiitucndi  rcgcm  fibi  coccfiiim,  vt  didu  cft.  Vii  &: 
ftatim  Dcus madauit,vc pppulo jptcftarec, feu dcclararctur 
ius  rcgis  tali  modo  rcgnaturi,  diccns :  Film  vefiros  tollet:£lias 
vcflrasfaciet fibi  vngiientarias,&c,  Vndc &  finalitcr  ius jbuius. 
rc^is  concludit :  Pos(j;  eriiis cifcrui.  quod  propric cft  tyranor 
riunqui  fuis  llihditis  vt  fcruis  principantur:quod  totum  oc- 
cafioncplcnilTimcEpotcftatis  rcgi  conccfiiim  admodnco-. 
muncm  gcntium  contra  daiinam  ordinationcm  c6tinger6 
confucuit.  Inquaquidcm  pctirione  pcrniciofaperdnacitcr 
pcrfcucrantcs  Samucl  lura  rcgni  tyrannici  cis  explicanci  rc-. 
ipondcrunc .    l>{equaquam.  rex  enim  eritfuptr  nos ,  ir  erimusnos 
quoqueftcut  omnesgentes,&  iudicabit  nos  rcx  noUcr ,  &c.  In  quo. 
euidcntius  cxplicaucrunt  pctitionc  corum  cirecontra  diui-i; 
nam  ordinationcm  &: conccfsione,vt  d;diim  cft .  .Et  fic  pa*. 
tet  manifcftc.quomodoin  hpc  pcccaucruc:  dcquo  pcccaep. 
vcrifiirpcnicucrunt  pctcccs  a  Samuclc  vroiarcCj|icis  Dcru' 
ucinfra  iz.cap.TibiSamucIoffcrcnsfcproci^otacuriiprocc- 
Tom.2.  M    «i— ,  ftacus 


3^7        Addido. 

ftatuscft.-  T^itHr  tlmete  Dcum  &  feriiiteei,&c.q\iod  dicitpecoft 
A  tum  comilTum  in  pcccdo  rcge  mo  pdi^o  dimicccif  uobis,du 
tn  no  dcrogct-  duunis  lcgibiis/cu  ordin.uionib.  Si  aut  dicat", 
<j  fi  ucre  populus  pcenituiflct,Saulc  amouillcnt  a  rcgno.  Ad 
hoc  dicendUjCj,  iavn  non  potcranc  faccrc.Prim6,q.acratjam 
Saul  tpc  pnia:  populi  ad  inftaiitia  coru  a  Dco  p  Samuclc un- 
aus:uc  ].  lo.cap.  undc  &:cius  amotio ,  fcu  rcuocatio  ukJcrec' 
Quodamodo 5  honorcm diuinu,  &  ideo cii  S.imucl  dixillcc 
5aul,infra  i  ^.i.Sciditdnsrfinum  lyVuf/tfff.circ.fubiungitibidc: 
Torrd  triumph.itorin  Ifiadpoefiiutdinr  non  fleHctur,  &€.  (\.d.H.  fi 
ruiames  a  Deoabfcifus,nr,ncnibtimamoucris  arcgno: 
ncdns  videat^quali  ptvnicudinc  fle'-^i.  Scdo,q.a  Saul  polt  vi- 
ftona  m  labcs  Galaad  habitam  crat  val!.-itus  in  regno.  Tcr- 
n6,<ja  eius  rcgnu  publicc  crat  in  Galjala  rcnoMatij,  vt  infra 
ii.ca.Nccobliat,(j,  cupopuluscoficerct  pdm  fuuSamncl, 
diyiCX\x\M:.Addidimus.H.pvccaiis  uojiris  nt.tlum ,  vtpeuremus  re^f. 
I  i.cap.vbi  non  fuic  fada  mccio  dc  modo  rcgnandi,  vcjnccr 
gcnces  6c  hmoi.Na  hoc  eft  breuicatis  caufa  omilfum,cii  iam 
in loco propiio  fxpc  rcpccicu  f iiilfcc^vc di(!iu cd  .  De regno 
auc  Dauid  non  c(i  mencio  in  hoc  f.icicnd.-i .  fuic.n.ipfius  rc- 
gnum  pro  fc,&:  fuis  fucceirorib.  a  Deo  pcr  Samucle  iultum, 
&aDcoiud!CCConflicucu,abfq;  .iliqu.i populi pccitionc,feu 
inftantiainftitucu,vcpatccinfra  i<^.ca.  Potctdiciadqoncm 
prindp.ilcm  f  m  quofda,  qucd  filij  Ifrael  pcecauerut  pcten- 
do  rcgc,non  folu  pdido  modo,fcd  ct  iniuraindo  Samuelcm 
B  iuftum,&a  Dcoiudiccconflicutuin  Licet.n.iilij  fuiquosco 
ftitucrat  iudices  peccaffcnt.vc  patec  in  principio  huius  ca.nS 
th ex  hoc i  fcriptura  lcgit  impnfita  culpa  Samuelis^ficut  He 
liimponitVx  pclo filioru  s  i.c.Racio  ditfcrcnc!^  eft:na  pcc- 
caca  tilioru  Hcli  cranc  publrca ,  fcu  nocoria,ca  flbi  q.  populo 
pcccacavcrofilioru  Samuelis,no  icaerancpublica,fcu  ma- 
nifcfla.  pcccabanc.n.  i  accipicndo  muncra  &:  pucrccndo  iu- 
diciu,c}, plurics  fic occulte  6l  coloratc.&:  fic  pfumcdu  cft, q, 
Samuele ignorante  hoc  fcciffcnc ,  pfcrrim,qa  no  fuic ancca 
monitus  nec  rcdargucus  ficuc  Heli .  Vndc  vt  Samuel  oftcn- 
derct  innocenciafua,}^.  I  i.c.rcquiflui  c  populum.Primo  prx 
fcntando  filios  fuos  populo,  vt  redderenc  ronem  de  fcipfis, 
dxendo:  Ez.ofenui,&  filv,  mei ■vnhifcufHnt.c\.6.vt puniacis  eos  fc 
cundCi  deliiba  eorum.Secundo  rcquiriccos  de  feipfo ,  diccs: 
I.cce prxfio furrfyhquimni  de  mecora  dotnino  &  coram  ChrifioeiHSy 
•ptrubouem  cttiitfqna  cnlerim.,&c.  vfq;  ibi :  Teflis  efldominits,ffuia 
non  inneneritis  quiffptjm  in  manu  mea.Sc  fic  pacec  q?  ipfe  volebac 
fc  purgari  ab  infamia  fua:  difponis .  Concordaccu  hoc  glof- 
fa,qu^ fupcr  illud  vcrbum:  T^otc abicccrut^fed me.  incerlinea- 
liccr  dicit:  Qin  vos  fpLrnit,me  fpcmit .  In  qus>  pacec,  quod  cum 
Samufcl  colbtutus  a  Deo  fine  caufa  fpcrncbat'',  Dcus  ipfc  vi- 
debaturfpcrni.in  quo manifefte pcccabat,  ec fipccicio  rcgis 
poft  obitu/n  Samuelis  cfiet  licit.i  co  modoquopctitafuic. 
Dc  quo  peccaco  videncur  pccnicuiflc,  cun^  cum  pofl-ea  tam 
invita,quam  in  mortemukuhonorifice  tra6"l:auerint,vtpa- 
Q  cet  ex  decurfu  hiltorii.Et  fciendum  q,  hic  fecundus  modus 
rcfpondendi  ad  qu^fiioncm  non  repugnatprirad.ex  vtroq; 
cnim  fimul  pollcc  formari  fufScicns  riiiio ,  vc  paccc  incucci. 

REPLI  C  A.Burg.faltufacicnsvfq;adprimumRegij, 

m  quo  vfq;  ad  8.ca.  non  mouec  nifidifiicultatcs  vocales,dc 

V  quib.non  iudico,  cum  res  fit  nota.  In  hoc  S.cap.vbi  poftilla- 

torquaerit,  difputat&rconcludii ,  q,  filij  Ifrael  pcccauerunc 

petendo  fuper  fe  tegc  Burg.longa digrtfllonc,  fed  no  mul- 

ca  rone  nicitur  dcrcrminationcm  poffil.infirmare.Ec  vc cla- 

rius  apparcancBurg  incpci.r,d<grcfflonecius  rcdiga  in  cer- 

ta dicta ,  qux p ordmem  cradabo  fecundu  merica corunde. 

,  jj.       Primu  igicur  cids  didu  clf, q, flat  fiir.ul  gentc  rcgcaliqwe 

ftoXquadru  hrc  mortalcm:Dcum  tri  cius  gcntis  forc  inimediac\l  rcgcm 

plex  increpa-  &  giibernacore  principalc:&:  4?  illud  diitu  putac  Burg.foluc 

rc argm  quod  pollill.icor  pro  coclufionc  facit:q,  viddicct  lu 

dei  peccaucrutrcge  percdo.put.i:  ec  p  idem  rcplicare  p  folu 

tioncm  dacam  ad  argmrudx*oruni  in  prium.  Ec  forcaffn  be 

nc puearcc,fi  dictum  illud  cflcc  iii  propofico  verri:nuc  auccin 

faliitas  illius  dicli  patct  ex  If  .i,iuntta  gloflieincerlincari.dicic 

cnim licera:7\(^p/f  abieccrunt^fedmcnc regnemfuper  eos,iinta om 

nia  opcrafua ,  qit.tfecerunt  a  die  qua cduxi cos  dc .Aeiypto  vfque  ad 

diem  hancjicut  dcrelituierunt  tnc^T  feri-ieruut  dt)s  altcnis,fic  cti.tm 

faciunt  tibi.  Hxc  in  hrpra  glrt.  incerlinearis  dicic ,  qui  vosfpcr- 

nit,mefpcrnit.ic  ]  ca.io.  refumicur  pdtm  hoc,  ibi  peccndo  rc- 

gc.quibus  fiippolKis  non  (Imc  qd  Dcus  fic  rex  &  ?.uhcrn.icor, 

licrege  potkilaco ,  vt  dicic  If.T  cn  gl.nifi  gnali  intlucncia  qua 

Iuda:i  abijccrc  non  pocuerunc.Scd  illa  no  cfl  ad  propofitum 

Burgcn.ncc cxempla  qu.-c  ponit  valct  in  hoc  cafu,  quia  &  ec 

clefia,&  populus  Chriflianus  hct  regcs  i  fpirituahbus,  vt  Pa 

pam:&:  in  tcmpnralibus,vc  Impcracorem:  & eos  vcncratur, 

eifq;  fubicctuscft :  cfi  Dci  regniim  principa!c  &  immcdincu 

non  abijcic :  fcdpocius  rcsnum  hoium  vi.^  Dci  concranum 

vfquc 


Rcpl 


ica. 


368 


Bnrjfenfi»  di- 


tio 


l 


Tfque ad  morccm conc^-mnic,  vc pacct in  primiciua  ccclcfia,  l^ 
in  tempore  Apoflolorum  &:Martvrum.  -     «     • 

Scci:ndum  diibim  Burg.cft,  quia  pcccatum  Iud<rorri  rc 
p  pctcntiri,cont"effione  popu!i,&:  Samuelis  ofone  fuit  abo- 
itu,mancncccrircgimincregis,i6  petitio  rcgalisrcgiininii 
non  fuit  pclifi .  Nam  mancnce  pcccaco  peccacu  non  ccfecut? 
abolitu .  Sed  hoc  di.ll:um  fundacur  (iiper  falfo  fundamcnro. 
Na  pccere  regem  abfokice  non  cfl  ptf  m  in  propofico  com-- 
miffum, fed  peccre  p  D?i ordimcione  efr in  propofico  pec- 
cacu  :  quia  ficpctcrceft  Dei  ordinacioncconccncrc,&:  Dcu 
abijccrc  ne  rcgner.Nucante  Dcus  nohiitaliquc  huic  popu- 
lo  praificijVt  iudicc  regc  auc  faccrdotc  nifi  fua  ordinationc, 
vt  patet  p  tocu  decursu  vcce.tcfl^.;}b  cxitu  Acgypti  vfq;  huc.  ■  ■ 
PopulusaucDcu&:haceiusordinationc  abiecit  petcsregc 
dariaSamucle,videlicet|}cledioiicvclhumanainftitutio- 
nc,  vt  ficut  &:  ccter.c  nationes  rege  habcrcnt.vfi  df  in  litera. 
Convregati  vniuerfi  feniores  natu  dixerunt  ad  .?amuelem  :  Coniiitue 
Hobisrrg?  vt  iiidicet  nos  ficut cxteras Hationes '.  nondixeriit:  pctc 
nobis  a  Deo  rege,&:c.  quo  modo  fi  dixiffcnt  no  pcccatTc'nt: 
ncc  Doiordinationi  pucniffenc  .Cu  ai4cdcp<fJ6flcc6miflb 
p(rnicuiflenc,&  erroic  pfacti  correxiffenc,  &:  Samucl  pro  eis 
oraffet,p^tmcflabolitLi,vt  pacecf.i  i.ca.  in  If.t  luncta  gloffa;      , 
intcrlineari.nccrcxtucfuiccofticucu:ficutpcritus.  peteba^ 
cnim  coflitui  ordinationehum.ri3,vc  ollenfum  efl:  &:  hoc 
fuic  pim:f.'d  pccicio  vt  fic  no  habuicetfeu^ij  ,  q.a  infticuebalf 
clcctionc  &:  vnil^ionc  Dei .  No  erac  igicur  p£tin  fub  regc fic  B 
conflicuco  pcrmanere.Burg.igicur  crrauic  in  fundameco,  pu 
lans  pjpulum  pcrmanfilfcfub  reginiinc  rcgio  vc  pecico  ,  q» 
falfuni  cfl,vc  paceccx  divilis.Quibus  bene  pcnfacis,obied>io- 
ncs  Burg.p  poftil.nuUius  func  effijacix.  Scd  Burg.idc  praifu    - 
mens  aliccrabfoIucrequjEf!io!iemmocam,dicic  concrariit. 
Eftigic^ccrciijciusdiotijcalc^qa  pcccrc  rege  fuic  populo  « 
Dcococelfum.Deut.  ly.r.iopeccndono  peccauit.Sed  illud 
diflii  rcfpicicdo  bri  Ifam  allegaca  vf  fupponerc falsu  ,  q.a  in' 
illa  lfan6ponic'aliqdvcrbum  pcinens  adcoceffloncdere-" 
ge  pcrendo.Efl.n.hic  cenor If .u  alleg.acx :  Cum  injrefius  fueris 
terramqiiamdns  Detis  daiums  cfi  tibi ,  & pofiederis  eam  ,  habitaue- 
rifquein  ea,&  dixeris ;  connituam  ffpra  teregem  ^ficuthabent  oti 
per  circumitumnatioues  :  eum  confiitues  quem  dominus  Dettt  tuut 
etegerit  de  numerofratrumtuorum.Rcce\fn.,cmus  fenfum  fupra. 
Dcuc.17.dixi  hfc  fcnfum  prxnof^icum.PrjEnofiicauiccniin 
Deus  ludicos  ficdi(fluros:non  prarccpit  nec  coccflit,  fedoi"- 
dinauit  prxgn.inte  ncg.U!ua,f  quod  tic  dicendo  no coftitur 
renc  rcgem,iiifi  clcdione  pra:ccdcncc .  Hiiic  autem  ordina- 
tioni  pctcndoa  Samucle  rcge  exprcflc  concradixerut.  tum 
quia  pcticrunc  ab  humana  pocefiacc .  cum  qiiia  ficuc cajcera: 
naciones  ,  quead  diuinam  ordinacioncm  non  rcfpexerunc. 
Igicurpeccauerunc  ,quod  efl  concra  cercium  Burg.  diilum. 
Q^iartumdiclum,  cflq,regisconftitucioconcigitdupIicir 
tcr. Vno  modo  f m  poccftatem  regcdi illimit.atam.  Alio  mo 
dolimitaram.  Primomodoc^ftituiC^rcxabfolutus  legibus,  F 
potcns  regcre  prolibico  voluntacis.  cxcphftcac  dc  Impcra- 
core&aIijsregibus,caCacholicis,q;  infidelibus.  Scdo  modo 
conftituitur  rex  obligacus  ad  feruandii  legcs  ^cincntes  ad  {e 
&  fubditos.Scd  ifla  difiindio  nocfl  artificialis,  quatiis  multi 
principacurvitiosc  fecnndumprimum  mcmbrum  ,non  tii 
ad  flc  principandii  inftituucur:imd  in  propotico  cafu  ludari 
cx  viciatioregiminefilioruinSamuelis  acccperfic  occalio-  •) 
ncm  peccndi  rcge.Df  namq ;  in  hocca.  quodfilij  Samuclis, 
declinaueruntpofi  auaritiam,&  accepernnt  munera,&  pcrucrtebat 
iudicia  .Congregati funt  ergn  omnes  maioresnatu  Ifrael ,  ventrut  ad 
Samuclem  in  I{amatha.^dix-cruHtq;  ehF.cce  tu  fenuijii  &fili]  tui  non 
ambu.in  viis luir.cotiflituc  uobif  re^em .  vndcluculcncer  apparcc 
Op  petcbanc  regem,  rt  euadcrcnt  prirnum  modum  rcgendi. 
quis  igitiirdcfipiens  dicerec  eos  pecijffj  t\'r.innide  qiiaeua- 
derecupicbaiK?  Efin.primusmodus  regedi  tyraniciis,quc 
ludei  petendo  rcgcpetere  non  potueruc ,  quem.admoduiii 
vnlc Burg.Nam  implicarc  videcur  ,  q3  quis  cocra  voluncacc 
aliquid  infiicuac  vel  cligac:cu  omnis  cahs  libcra  infticucio,  &: 
cleclio  fic  voluncaria  .  Si  igicur  fierec  cotra  voluncacem,elfcc 
inuolunca'  ia:perconfequcnsimplic.icio  .  Iftius  confirmacio 
potcli  vidcri  in  himine  n.acurx,qucmadmodu  Arift. j.folic. 
ocni  principnrumdiftinxicin  ccpcracum,&  viciacu.  Tempe  Pf»?^: 
rncumdixit:in  qtioprinc:pansdoaiinacur.adc6cbonfi,con-    "P  " 
ferensf:nv(i!uncacemfubdicorum.  Viciacum  aiicem  dixif       t 
deficercin  aicero,ueI  utroque  .Ccrcu  eff  igicurviciacum  n» 
pecielcgivcl  confticui  a  fubdicis ,  quiaomnis  caliscftpra:- 
ccr,immo  concra  voluncacem  fubdicorum  .  Secundus  igicur 
pnncipactis  &:  modus  regnandi  a  fubdicis  pcci  n6  poccfl:  fcd 
fo'iimprim!i<-,quifiucrcicurin  incepcracii&:cyrannidc,  po- 
cius  flibdici  diccndi  func  caleni  principitu  paci  quiim  pctcrc. 
Ncccx}p'a  B:iig,de  Impcratore,&:aliissut  vcra.  Non.n.ca- 
les  fubditi  pfticuuc,  kd  ccperato  mudo  c6ftitui  f^pc  inccpc- 

raci&^ 


zh 


I.R 


cffum. 


raci  & viriofi  fiunt.  Nccrcrum  cftdc  regum  &:  Imperatoru 
icdicio.quod  funr  clciii  &  in  ffituti  ad  iudicandii  m  fcciidum 
arbicrium  voluntatis,fed  funt  inftiruci  ad  ludicadum  non  de 
lcgibus,fed  fecundum  lcgcs,&  fi  aliquado  modum  Iu.t  infti 
ti.Kioniscxccduntcadcnresiii  tyranidcm  Otigarchiam  vcl 
Pemocratiam  inhiscafibus  fubditi  potius  p.ntiunturquam 
agunt,quiatalescafus  non  proucniuntcx  iubditoruminfti- 
tucionCjfed  iiifticutoru  vfurpationc.  Immo  &:  ciculus  Impc- 
racoris  modo  regendi  viciaco  contradicicNa ticulus  cius  eft 
N.Dci  gratia  Romanorum  rcx  &  lcmper  Auguftur,hoc  cft 
rcipublica:,non  priuata:  accommod.uus .  Itais:  aliorum  rc- 
gum  proteflacioncs  funt  fub  Dci  gratu,  qu.e  viciacum  princi 
patum  non  admittit.  Exquibuspatctquodfolutio  Bur.  qua 
concluditfuis  ineptcdiilis,  vidclicctquod  ludici  pctcntcs 
regcmvc  rcgcrct  intcmperato  «Si  vitiato  rcgimine,q5apud 


G; 


ip, 


IX. 


370 


eum  dicitur  illimitacum,  peccaucrunt,  nihil  valct,  quod  pa-  D 
tetcxpr.-cdirtis  .Etcertcquantumcunquc  barbari  fcicnccr 
fibijplisnoccrcnon  pofTunt^noccrcntauccm  fibijpfis  fi  fc- 
cundum  Burg.rcgem  contra  comin.une  conferens  petercc 
&  pcciuiflentjNon  enim  talem  rcgcm  quancumcunque  bar 
barus  elegit,  patitur  quidcm  bcnc,vride  dixicArifI.de huiuf 
modi  viciofeprincipancibus.Suftincncquidem  homincsta- 
lcmprincip^itumnihil  conctiilati  proptcr  ipforum  barba- 
ram  &:  fcruilcm  natur?.m,&:  confuetndinisauxilium:Et  pro 
pterea  q uc  dich  func  Bur.fortafTc  pocnitcntia  duotus,  in  finq 
fa.E  inucihs  digrcflionis  ponit  huius  quxflionis  folutioncm 
mcJiorcmiqu.x-  quaficonciditcumpof^illatorc,quod  vidcli 
cct  Iud.ei  pcccauerunt  pcccndo  rcgcm  non  fimplicitcr ,  fed 
propter  abicdionem  Snmuelisfincfuiculpavfqucad  abie- 
dioncm  Dei,iuxta  glof  i>»; uosfptrnit^&c. 


Rmut 

if  l4-g. 
ir  S.d. 


B 


lu  nwr- 
p  her, 

DI 


H. 


C  A  P.     IX. 

2  XT  Ocabulo  Satil.  Rab.  Saul 
V  qoffbnfoDco  faaVfl 
rcx  fiipcr  Ifiael,  ludcos  fignifi- 
cat.Sicut.n  ipfcdurus  &:fupcr- 
bus,  &:  rigidus  fadus  cfi,  vt  coj 
fcruili  onere  magis  prcmcrct 

5  libcraret.  Sicpopulus  ludaro 
rii,quauis  vndlus  in  facerdotib. 

6  regibus,  tamcn  ancilla;  filius 
crat  qua:  in  fcruitutem  gcncra 
bat,nec  pcrfcctam  libcrt.-?te  pcr 
Tndionem  confcqui  potcrat, 
pr^cipuc  quia  rcgem  vcrum  &L 
mafuetum  rcciperc  noluit ,  pcr 
jqucm  potuit  liberari.Saulcrgo 
pctitio  inccrprctatur,q.fuitde 
ftirpc  Bcniamin,  quia  filius  Cis 
filii  Abicl,filij  Scror,fiIij  Bccho 
rath,filij  Sarcth,filij  Aphia.Be- 
iamin,filius  dextcre.Cis  durus, 
vcl  vomitus  viri,vcl  vomcs  vir 
Abicl,patcr  mcut  Dcus.  Seror, 
paruulus  vel  turbuletus.Becho 
rath,primogcnit'tuus.  Sareth, 
dcfcc(io.Aphia,Iil)cralitasdiii, 
Ifracl  crgo  films  Dci  primogc 

ni- 


a     Libcialitaidomini. 


C  A  P.     IX. 

a    T  FiUu»  ieicfera. 

Ttcrat  vir  dc  Beiamin 

t  T  D'.!ms,Tel  vomitut  viri  ,vel  vomet 
vir.        b  ^  Paicr  meu»  Deus, 

noTeCisfilius^  Abiel) 

a    f  P.-iruiiIiif  vel  tuibulentu». 
b  t  Priniogenitus  tuus. 

filijSeror,  filijBecho 

a  t  Dcfcendeni  vel  delceniio. 

rarh,  filij  Sareth,  filij 

b     1    i.iuoiniusfuit  erat  autcra  ftrailia  pertinen» 
au  tr:bum  Bcniamin. 

Aphia  filij  viri  le^tnini  forris  robore.  Et  crat 

a     T  Pctitlo. 

a  ci  fili'  vocabulo  Saul,e!ed;us  &tbon*,&  no 

Ij  '  a     f  rccnnJura  huittJ  vit?  m  H  tiara  . 

erat  vir  de  filijs  Ifi-acl  t  melior  illo.  t  Ab  hu- 
mero&fiirrumemincbat  iuper  oem  po- 
pulu.Pcrierant  autem  afing  Cis  patris  Saul, 
&  dixit  Cis  ad  Saul  fil  ium  fuumjTolIe^tecu 
vnu  dc  pueris,&:  confurges  vadc  &  qu^re  a- 
finas .  Qui  cum  tranfififcnt  per  montcm  E- 
phraim,&perterra  Sahfa,  &noninucnif- 

f  C;uitas  Mcichifedech. 

fcntjtranfierunt  ctiamper  terram  Salim,& 


nitus,&  patcr  cius  Dcus ,  filius 
fuit  dcxtr;E ,  quia  per  auxihum 
Dei  hoilibus  prarunluic  ,  fed 
quia  ingratus&:  durus  a  libera- 
litacc  domini  dcfccndic,!n  blaf- 
phcmiam  crupit  ,&  dc  magno 
paruulus,&:  dc  placito  turbulcn 
tus  fafetuscfl. 

Rabanus  .  Qu^ia  Saul  afinas 
patris  fuiquxrens,  vcnic  adpro 
phctam  a  quo  vnitusef^ ,  figni- 
ficat  quod  Iuda:i  ftultitiam  car- 
nalis  fenfus  fequentcs ,  pcr  er- 
rorcsdeuiosluxum  miindipcr 
quirunt ,  afinus  cnim  brucum 
&:  luxuriofum  animal  cft.  Ec 
ad  prophecam   vcnicnccs  ,  \d- 


Xabkatme. 


eff,  Mofcn,  audiuntafinas  cffe  p 
inucntas,  id  eft,  bona  ccrr^c  fibi  fChal.  iit«r.. 
cfltedcbita,  a quo  ctiam  vndho-  pfcspukhrior 
nis  oleum&:  rcgni  gubeniacu-  t  '"^"  '••'^- 
lum  promitc^cur,  in  quibus  ad 
tcmpui  fratrcs  fuos  de  manu  *quaf«. 
,0  hottium  cripcrcnc. 

b     T^onerat.     -a  Thcodorcc. 
Ec     Procopius  .     Quomodo  02«^-  '#• 
bonum   nominauit    Saulem  i 
Non  dcdit  ci  ,  ccfij^monium 

vircutis 


NICOLAVS  D£  LYRA. 

C  A  P.    IX. 

i  T^  Teratyirde  Beniamin.  Rcgiminc  iudicum  tcrminato , 
JLi  confequcntcr agitur  de  rcgno.Ec  primo  de  rcgno  la- 
bili  SauIis.Secundo  de  fiabili  fcilicec  ipfius  I^auidcap.dcci- 
mofepcimo.Prima  in  trcs  diuidicur,quia  primo  defccibicur 
ipfius  Saulisrcgis  inflicutio,fecundoinf}icuciccanfgrcfnoc. 
dccimoquarcc  ceccio  cranfgrcflbris  rcprobatio  capice  dcci- 
moquinco,ibi.Fa(;7«»»e/?<jh.r»j  verbum domini.  Primaadhucin 
tres,qma  circa  infticucioncm  Saulis  in  ccgem  primo  dcfcri- 
bicuc ipfius clcdio.fecundo^elcdlion is  confirmacio cap.  vn- 
dccimo:ccrcio  populi  incrcpacio  capicc  duodccimo .  Prima 
jn  duas,quia  primo  dcfcribicur  Saulis  clcdio  fccreca,fccun- 
do  publica,circa  mcdiuin  dccimi  capiculi,  ibi.  Etuocauic  :>a- 
nud populuni. Primaadhuc  in  duas,quia  primo  ponicur  Sau- 
lis  clectio,fecundo  clcdi  vndio,cap.dccimo,ibi. /'c»if»'<j/;f  an 
«c»wa//;i*.Circapriinum  fic  proccdicur,quia  prrmo  habilicas 
Saulis  ad  rcgcndum  defcribicur,fcGundo  a  Samucle  cogno 
fcitur,ibi.prnfrrt/)f  «M/fw,  tcrtio  honorificca  Sannicle fufci- 
J>km,]hi..A[imtns itaijHe  Samucl .  Circa  primum  dclcribitur 
apticudo  Saulis  ad  rcgcndum  rationc  pacns  fui,cum  dicicur. 
Erat  uir  de  Be»iamin  n«mine  Cis.  Hoc  diCiCUr ,  quia  crac  Ul  COCO 
populo  ifracl  fumufus . 

a  Filiis 


X  FJiit  Sarcth.Hoc  noncttdcKxtu.  ^ 

j  Fortis  roborc. Hoc  dicitur  ad  dcnotandum  fortudincm  Sj^ 
lis:quia  forccs  homines  folcnt  fortes  gcncrarc.Confcqucn- 
tcr  oflcnditur  aptitudo  Saulis  rationc  morum,cum  dicicur. 

4  Eterat  eifiliHS  vocabulo  Saul.Qixia.  crat  famofus. 
j  Eletlns.linc  macula  notabili  uitiorlim. 

6  £f ^«r.racione  morum  &:uircucum. 

7  Et  noH  erat  uir  de  filiis  Ipael .  Ex  quo  nocacur  quod  non  fo- 
lum  crac  bonus,fcd  cciam  cxccUencis  bonicatis.Confcqucn 
tcrdefcribicur  ciu>  apcitudo  cx  parcc  corporis  ,  cun^  di^ 
cicur. 

5  .><i^wwero,inquonocacurforcicudo  corpDris,qu.T  niul- 
cum  cftnecelfaria  in  rcgibus,&:  pulchricudo  pcrfona:,quod 
mulcum  efl  deccns  in  cis,fccudumjllud.  Specics  Priami  di 
gnacft  impcrio. 

9  Terierant  autem  aftHie.Hic confcquenccr  defcribicur  CO-,' 
gnicio  Saulis  a  Samuclc,qu9  fada  cft  dupliciccr .  Primo  pcr 
humanara  inquificioncm,  fecundo  per  diuinam  rcuchuio- 
ncm,ibi  Dominusautem  reuelaucrat .  Primum  autem  contigic 
eo  quod  Saul  quxrcns  afinas  patris  fui,&  non  inucnicns  uc 
nit  ad  Samuelcm,utdcalinisaadirctueritaccm,  Sc  hoc  cfi 
quod  dicitur.Verierant  rt«ffw,ideft,timebantar  penfle,  non 
eninifimp]iciterpcricranc,quiapoftcainuenc.i:. 
I  o  f^adc  <T  fju^-trcEx  qiio  paccc  humilicas  Saulis ,  qui  ncga- 
cmm  humilc  6i,  laboriof  um  non  rccufauic. 

Cum- 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

4    Eteratei.  Pcr  Saulcm  dcquo  dicicurhicquodfMr«ir 

cUEius,<:jr  bonu t,  &  non  crat  vir  de  filiis  Ifracl rnelior  ilU,  ,  fign i - 
ficatur  quilibct  homoaprus  pr.xiationi  fiue  tegno.  Nam 
qui  praecft  aliis  in  potcft.uc,  dcbctcciam  inonbas  prccilc 


&:  cxcrcicacus  in  humilicacc,quod  in  Saulc  fignificacur ,  pcr 
hoc  quod  iuic  afinas  qua:rcrc.  Vndc  dc  Hclia  dxicur  quar- 
CoRcgum  z.h.Vater  mi  curriis Ifrdd  &  auriga  c/«j.Curi'US.n. 
qui  ducicur  hic  ponitur  primo,&:  aurigaqui  ducic  fccundo, 
ad  oftcndcndum  quod  illc  bcnc  ducic  regcndo ,  qui  pnmo 

tuic  ductilis  in  obcdicndo. 

Dtminus 


371 


Glofordi.  &Nic.deLyVa. 


^  vjmicisanimir/cdform.nm  &imagnitudincm.N3rat.n.  pul 

A  fhro  &:  prdbnti  corporc  fuiirc 
L'l>.  <.  An(i>].  -     -   •-  .      .,      . 


contra  vcro,humanicacis  prophctaj  frir5l'lp?r€?pic.  Quod  (i  n 
mons  fiiil{l't,prophcr.is  ;iliquid  accipcrc,noa  dictum  cifcc  p 


lib.de  Pnrfc. 


(Jedcrcc,  vocaba 

furquc  Saul. 

•5«    Tcrtul.Snul 

bonus  prarcccc- 

ris,liuorc  poftca 

aucrtitur  Quid 

t  veltimwt  trgo  mirum,vt 

•nunc.  piobatus.nliquis 

t  glorioliis   jccio  poltcaCX- 

vcl  houorabi-      •  i,r 

Rabb.Sccudum 
ti.q.i.c.iudi-  prxfcntis,  vita: 


Mich(^Mm,prophccccius  propccr  mcrceJ:;in  prophct.ibanc. 
Sic.Icrcboa  micccns  vxorc  ad  Ahia  Silonicc,  vidccur  diccrcj 
vcmuncra  defcrac.Vcru,prophccamacccpi.npj ,  exfcripcura 

no  potcrt  colh- 


g' 


igicur 


Mk 


j.R 


Wxc 

t.iiro,vcpoccho 
mincs  praui  dc 
prophctis ,  func 
fulpicaci  .  Q^i 
ycl  non  acccpc- 
runc ,  vcl  a  iuths 
accepcrunc ,  qd 
fimpliciccr  vicu  tveni 
pcrari  non  po-  ""f^ 
ccft.NamApo-  J "" 


ces. 


t  Tafis. 


Efai.44.3. 


lofcph.Eratdc  tribu  Bcni.imin  vir  nobilis,  moribufq;  l.iu 
dabilis,nomincCis  Huius  filuis  crat  luucnciilus,  form.iquc 
pulclicrrimus,&  corporc  valdc  proccrus,<.j.ppc  %  multos  mc 
tc  &:  prudccia  p- 

'  ■  flde.l.Bfniamin. 

noncrant>red&:perterramIcniini,&minimcrcperemnt .    Cumau- 

a     5  rri.>i:u;  Samurlis . 

tcmvcniffcntinterram  Siiph,  dixic  Sau!  ad  pucrum  fuum  qui  erac 

1"  A  mrn.cainauiiit . 

cum  co .  Vcni  &  reuertamur,  ne  fortc  dimilerit  p.irer  meus  afinas,  & 
tll)licitus  fit  pro  nobis .  Qui  ait  ci. Ecce\ir  Dei  cll  m  ciuitati:  liac ,  vir 
t  nobiliSjomnc  quod  loquitur ,  t  fine  ambiguitate  venic .  Nunc  ergo 
eamusilluc,  fiforteindicccnobis  t  devia  nollra  propter  quam  ve- 

a     T  PuiauitSauIouddnoiiindicareisfliJsnifipie.to:  ^^ 

nimus.DixitqucSauIadpuerumfuum.'  Hcccibimus.Qnjdfercmus  4  itoh p otiiaum  buL^ 

a  I  siccuiisveip-r».  fcciiicnt  ,qucm 

advirumDci?  PanisdcfccitinificaVcijsnoftris,  &tfportulam  non  5  ^dn-.odu Paulus  p^.^. 

habcmus vt dcmus homini Dei ,  ncc quicquam  aliud .   Rurfum  puer      "iTmtoiTp-.^^crlt  ^™'' 

rcfpondicSauli,&;ait.Ecceinuentaertin  manu  mea  quarra  pars  t  ita-  ^  mihimi/ifiis. 

a  teriargenti,demushomini  i)ei,vtindicetnobisviamnoftram.  Olim  7 

^  in  Ifrael  fic  loquebatur  vnufquilque  vadcns  confulere  Ueum  .  Venite 

^  &camusadvidentem.Quien!mprophctadkitur  hodie  ,  vocabatur 

a  stateri.  St^-  d  oHmvidcns  ,  &dixicSaulad  pucrumfuum.  t  Optimus  fcrmotuus. 
tcrficluscft  qui  ■       ■    S  ^        ■  •  V.  •  .r->  r 

babcc  lo.  obo-      Vcni  eamus.Etieruntm  ciuitatcm,m  qua  eracvirDci.Cumquealccn 

los,idci?,dcna-  e  dcrcntchuum  ciuitatis ,  inuenerunt  pucllas  cgredicbtcs  ad  hauricn- 
dam  aquam,&dixerunc  eis.   Num  hiccft  videns?  Qu^  rcfpondences  g 
dixeruntillis.  Hiceft.ecccantctCjfeftinanunc.  Hodie  enimvcnit 
in  ciuitatem,  quia  (acrificium  eft  hodie  populi  in  excelfo .  Ingredicn- p  fcd^TuMcualis^' 
tes  vrbem  t  ftacim  inucnietis  eum ,  antequam  afcendat  excelfum  ad      conceplatioms* 
vefcendum .  Neque  cnim  comefturus  eft  populus,doncc  ille  veniat,      c  ciii^uy&c.cgre- 
quia ipfc bcnedicect" hoftia:, & dcinceps comedcntqui t  vocaci func .  ^° da!"aqi4am"ch^ *ch 
Nunc  ergo  afcendite,quiathodic  rcperietis  cu.Et  alcederijc  in  ciujta-     uus  aicefus  mo 
tc.Cumquc  illi  ambularcntin  mcdio  vrbis,apparuit  Samucl  egrediens  -  -  "^'^  fl«^xuolus. 
obuiam  cis ,  vc  afcenderer  in  cxcelfum .  Dominus  autcm  reuclaucrac 


jufticiam. 
Idcm .  Hoc  ma- 
gisad  Chriftum 
pcrcinec,  dcquo 
dicicur.Eccfff 
pteustUdns  (fiiem 
elc»i ,  Ec  alibi , 
Q^isffm'lii  Dedin 
fiUis  Dei  ? 


nos  deccm 
b  D(^yniisbomin/ , 
Hic.  Quauis  darc  dc 
crcucrint,nolc- 
giinus  quod  Sa- 
:  t  fi<.  muel  acccpcrit, 

fi  tameacccpif- 

ir,ir,criB~f^%^onrcput^- 

cio..  ,     '  recMr  m  diuin.a- 

t  hachow.  cionisprxmium 

fcd  in  prophccx 

^  •  ftipcndium. 

4«  lofcphus.Er- 
Mntcs,coquod 


c     Olim  in  Ifra.  t  ficli 
VcaicBcda,n5 
hiUoti-igruphi  , 
fed  Efdra:  vcrba 
func . 

d  yidens .  Dici- 
cur  prophcca  , 
quia  pci  fp;ncii 
pnofcic  fiicura. 
•j«  Thcod.Non 
cd  nomen  ocu- 


ii.d. 
E 


(I 


auriculam  Samuelis  antc  vnam  dicm  quam  vcnirctSaul,  diccns, 


aoaccipcrccpvo 
C  phcta  mercedcm . 

4e  Proc.NoneftquodSamuclcmcorrumpedum  munerib, 
fuiffe  exiltimemus.Sufpicatus  cf}  autem  Saulcanqua  prophc 
tedipancipialiquid  otTcrendiicfle.C^ccrum,  nihilattulit: 

f  '  rnnrra 


concra 


f  Benedicet  ho- 
iin?<«,drc.R.Dau. 
Kimhi  .  Mo- 
ris  erac  incer 
Hebr^oSjVt  paccr  fam-lins  micurus  magnum  &:  folcnnc  coui 
uium  pr.x"ircc  verba,&  acccpto  in  manus  pane.prccarccur  rc 
gem  mundi,vr  illud  vellcc  cllc  falucarc,&:  poltcaaccepco  pa 
Guio  idcm  dicercc, 

#Ec 


ptes. 

fi.rt 
fflciic  I 


NICOLAVSDELYRA. 

j  cum  autcm  uenilJet,&cMc  foic  acauus  Samuelis,uc  habetur 

in  pnncipio  huius  libri. 

3,  //'irneW.i.Hocdicitur  propterdignit.iccmprophcciaj,  qS 

paccc  ex  hoc  quod  fcquicur.Owje  (juod  loqmtur,  abfine  amblgui 

Uteuinit. 

3  ^unc  er?o,idefI,de  afinis,propccr  quas  ticbat  uia  illa. 

4  Qnd ^erewMJ.Credeb.ic enin^  Saul (j.  non  indicaret  eis  gra- 
tis,vclfortccrubcfccbacapparcreinconfpcct:ueiusabfq,  ali 

quo  xenio.Vndc  fubditur . 

c  Et fportidtm.ln  Hcbr^o  habccur .  Et xenlum  non  hahemus,Et 
jn  idem  redic  cranslacio  noftra,quia  fporcula  cft  uafculiim  in 
quoponiCurfi-uciusucIaliquodhuiLifm(.xliadcxcniendum, 
&  lic  accipicur  hic  concinens  pro  conccnco. 
6  Ecce initlta  efl  in  manu  mea  (jHart<7.Pi\cr  cnim  Saulis  proptcr 
uerbum  magiflri  fui pofuic  manu ad  buriam,&: inucnir  qu.ir 
tam parcemltaccris aigcnci ,idcft,quarrani  parrcm  lici!,qui.i 
ftaccr  &  fitlus  idcm  funr  ,Siclusauccm  zb.oboloshabec,  vt 
habccur  Exod.to.v\:  licquarra  pars  ftaccris  valcbac  quinciue 
oboios,  vcl  fccundufh  .ilios fcx  obolos  ,  quia  fcaindnm  cos 
ficlusfanctu.irij  habcb.u  vigmci  obolos  cacnm,  ficlus auccm 
cdmmunis  24. 

y  Qlim  in  If-  aclf/c  In^uebattir  uniip/uif(}ue.J\}ud  non  fuit  d idu m 
apuero  Saulis,  fcd  ab  coqui  fcripric  librum  iftun» ,  vr  dicunc 
Hcbrxi .  Bcda  auccm  dicic  quod  fuic appoficum  ab  Eidra , 

quandn 


quando  legcm  a  Chaldxis  combuftam  rcparauic.  C.TCcr  a  pa 
tcnt  ufquc  ibi. 

8  Qjttirefpondcntes iix.iUis.l1tc eji.yecce emte te,feWina  nunc  .  Ho- 
die.lWx  pucUa:  plura  verba  dixerunt  Sauli  ,ut  p.itcc  ex  fcquen 
tibus,quia ficuc dicic  R.ib.S;i.uolebanc  cum  aliquanculum dc 
tincie  uerbis,admiranccs  pulchricudinem  ipfius. 
5  Sacrificium  cH.  Aliqui  dicunc ,  quod  erant  tantum  prandifi 
paratum  proaduentu  Saulis  ,  quem  prxfciuerac  Samucl :  uc 
p.iccbic  in  fcquencibus.  Alij  aucem  dicun  c ,  quod  non  folum 
fuicprandium,fcd  eciam  hofiia  pacific.i,dequa  una  pars  do- 
niJnootlcreb.uur  ,  rcliqux  comcdcb.nncur  ab  otferencibus. 
Licicumauccmcraccuncccmporisoffcrre  domino  facnn-' 
cium alibi quc ubi crac  arca  S/i. cabcrnaculum ,  uc didum  eft 
fupra.y. 

10  iJ^/>//'/f if.Moduscnimerac Hcbr^onimantcprandiO, 
&:  m.iximc dc  facriiicio  oblaco laudarc  Dcum  . 
u  ..4pp.irHit  Samuel.^^uu  dc  aducncu  Saulis  rcuelacioncm  h.i- 
bu?rar,quancumad  dicm  &:  hornm  dccerminacam,  uc  paccc 
cx  ibqucncibus. 

iz  i.omi/iiis.-!uie>n  .  Hicconfcqucceroftendirurqijo  S.imucl 
cognouic S.iul  pcrdiuiuam  icuclacionc  ,  non  folum  quanty 
ad  ptTfona,fcd  ccc]uacumaddignic;ucrcgiam,  adquain  do 
ninais  ipllim  clci.^crar,&:  pnTCcpcrac  Samucli,  uc  ungcrecip 
f r.m  in  rcge  fuper  populu  Ifr.it !,&:  hbc  eft  quod  dicicur .  Do- 
mtn.is  a///tvA-,]oquitur  icnpcura  morchumano ,  quado  aliquis 
rcuchu  fccrcra  amico  fuo.  Ca:ccra pacent ex  dictis  ufque ibi. 

I  Q^iia 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

II  Damitius  autemrcmUuerat  auriculam  Samuelis  ante  rnam  die 


tjuam  va/iret^i au!. Apz\iudincm iplius  Saufis ad  rcgnadum,& 
cius  aduencum,idco  fubditur. 

Sedit 


373 


IRegum. 


C 


? 


IX. 


.'*x>-"' 


374 


3  Et vnges  eufnju.  Saul  un£lus  ChrTffum  figni^icar,  g.&:  ipfe 
(hriftus appellacus eft,unde,  Q^arc no cmuiilh miccere nn 
num  in  Chnftum  domini. 

b  .i-  f^enii  enim  clamor  eorim,&c.l^X>m\d.  Cum  ia  Samuel 
confenut{Iec,&:  popuiii  no  potiecconcinere  in  otiitio,<Sc  hlij 
eius  fe  curpiccr 


na  fua  ad  alciora  prouocances,uc  fciccra  fpfrimali  refe£tus,in  D 
culminc  uircucum  confiibCjnecrclabacur  ad  uida. 
c    Tridinium.  Cenaculum  a  cdbus  ledulis  difcumben- 
rium . 

f  De  induflrA.dc  prouidcncia;dacur  incclligi^quod  iam  come 

dcric  ,  licec  non 


B 


&:  Opgiciofc  gc 
rerec,omn!apcf- 
fum  iuerunc  ,  Sc 
cepcrunc  redirc 
ad  idololacnam . 
Icaque^pcrmific 
cos  ucnire  in  po- 
cellaccm  hoihfi . 
Naas ,  eciam  rex 
Ammonicarum, 
parabac  ui  eos  cx 
pedicione.  Icaq; 
dcfcrci  a  Dco 
&  redacti  in  an- 
gufhas  ,  ccepe- 
runc  clamare  ad 
Deum . 
C  Omnia  qii£. 
Rabban.  Tra- 
ducHcbnci  fuif- 
fein  cordc  Saul, 


Hac  ipfa  hora  qux  nunc  eft,cras  mittam  uirum  ad  te  de  tcrra  Beni.i- 

a    f  Chtiiiiislaluatpopulum  riiuin  de  potcitaie  demomim. 

min^  &vngescumduccm  fuperpopulummeumlfraclj&laluabit 
populum  meum Ifrael  de  manu  Pliilifthinorum,  quia  rcrpcxi  popu 


Yln  aduenium  Chriiti. 


b  lum  meura.  Venic  enim  clcimor  eorum  ad  me.Cumq;  afpexiflTet  Sa- 
mucl  Sau]cm,dominus  dixit ei.  Ecce  uir quem  dixeram  ribi .  Iltc  do-  ^ 
minabiturpopulo  meo.  AcceiTitautem  Saul  ad  Samuelem  in  medio 
porrar,&aic.l!idicaoromihi,ubieftdomusvidcncis?Etrerp6dicSa 
mucl  Sauli  dicens .   Egofumvidens.Afcendeantemein  excelfum, 

c  vtcomedatis  mecumhodie,  &:dimittatemanc,  &omniaqu:cfunt  4 


plen(\quiarcucla 
cednoqducnirec 
Saul ,  conuiuium 
dihicumcft. 
■5«  Procop.  Hanc 
parccm  Suiliap- 
pofmc ,  quando- 
,  quidcmrcijnacu- 
nis-,&inaiorape- 
ricula ,  quam  ip- 
fc  popuhis  fubi- 
turuscrac,&:pro- 
pcerca,  ccllimo- 
nium   hanc  par- 


in  corde  tuojindicabo tibi.Et  de afinis  quas  perdidifti nudiuftertius  J  ccm ^ppellac 
nelolicicus  fis,quiainuent.t  funt.  Et  cuius  erunt  t  optima  qu^que 
Ifraei?Nonne nbi &omni domui patristui ?  Rcfpondens auce Saul 


lij.i.Reg. 


7  mucl   armum  , 

ait .   Nunqutd  non  filius  lemini  e^o  fum  de  minima  cribu  Ifrael,  &  ^  ^""^'^  Saulem  ,  in 
....4.  rr        ■  riiin-       •        9  re^ni  indicium  . 

cognatiomeat  nou'mma  mteromnesfamiliasdetnbu  Beniamm  ?  (q^^^ 


_      ,  ,  -- .  ...m  ficuc.hxc, 

quia  rexeflTccfu-  d  Q^arecrgo  l6cutus  es  mihi  lermonem  irtum  ?  AflumensicaqueSa  n  cum  finc  brcuio- 

"™  ""^'^-      muelSaulem&puerumeiu.s,introduxiceosintriclinium,&  dedit'*  raalus  meimbns 

.   ,  \  r  .      .  ^ix  animalis   ,    por- 

eislocum  in  capitecoru-n  qui  lucrant  inuicati.   hrant  enim  quau  14  canc  cocam  mo- 

triginta  Uiri.  Dixicquc  Samutl  coco  :  Da  partcm  quam  dedi  ti-      ^'^'^  compaai  , 

bi,  &pra;cepi  vt  reponcres  feurium  apudte.   Lcuauitautem  co-      mTccrfuffulciuhc] 

cus  t  armum ,  &  pofuic  antc  baul  .  Dixitquc  Samuel  :  Ecce  16  ica   eciam  ,  re- 

quod  remanfit  ,  ponc  antctc  &:  comede,quiatdeinduftrialcr-i7  ^'""\!^'^^|"' '  ^" 

*  *  '  i  '  ciam  (1  ad  unum 

uirum  concraha- 

xic,refcc^ion(3  cribuic,fignac  prophecas  populu  Heb.  doifiri-      mr,funinct  totum  corpus  reipublicx  ,  &  non  linic  cidcre. 

na 


tininor. 


turus  cum 
fec  per  uifum  fe 
in  ucrcicc  arbo- 
ris  palmajcollo- 
cari,  quodcfHi- 
gnumrcgnacuri. 
d  .A\]uinev$  ita . 
RaSba.  C^od 
Samucl  Saulcni 
in  cxce!fumdu.r 


•j  in  idud  tetn- 
pus  Lxx.iii  te 
itimoniuni. 

F 


NICOLA  VS  D£  LYRA. 

1  Quia  rp.pr.fciliccc,oculo  mifcricordic  . 

2  rtn<t  cnim  cLi. dc  afflictioneeius  fa6la  pcr  Philifthxos.  Ex 
quo  parcCjquod  Iiccc  in  populo  Ifracl  clil-nc  mulci  mali  ,ca- 
mcn  cum  hoc cranc  mulci  boni, quorum  preccs  eranc  cora 
DcoexaudicE . 

3  liledorni.po.hy  H  'hrxohabcznr.,l[ie retinebit  popH'uin  fncum, 
quiaad  rcgcs  pcrcinccrccincrcpopulum,ne  in  bcUis  pr;Eci- 
picanccr  fc  ingeranc,v?<:  eciam  ccmporepacis,nc  iniullc  con 
tra  proximos  aganc, fcquicur. 

4  ^(Oiw/a  Aliquicxponuncdeafinisquasqu^rcbaCjfcdli- 
tcra  fcqucnsnunconfonar,vbi  dicicur.  , 

5  i^tde  w.Exquo  vidccurquod  aliaincorde  Siulisvcrfeba 
tur.Dicicur  enim  in  lib.de  Heb.quxiiquod  in  fomno  vidc- 
rac  fc  ellc  m  capicc  arboris  palme ,  qujc  vilio  fignu  regale  c- 
rac,&:  de  hoc  cogicabac,icleo  fiibdicur. 

6  Et  cii '.".s rr,'.ftim.i.di^mtas  rcgia  qu^potcfl  accipcrc  opci- 
mapopuli  fibi  fubdiCi,maximcm  ncccllicacc,vcp.icecexfu- 
pradiais.S.c. 

7  \oine  tibi.QuiiCi diccrct fic,quia  iam  rcuclatum  crat fibi 
a  domino  ipfum  rcgcm  fucurum  . 

8  Et  omni  do.  quia  filius  fuus  Isbofeth  fucccfiic  fibi  in  regno 
fCprem  .innisSc  Abner  pnnccps  milici.c ,  &  alu  pocenccs  de 
domo  S.iulis  his  ccmponb  potici  lunc  bonis  regni,&:  polteri 
corum  habuiUent,fi  Saul  in  bonicacc  fua  ficcillcc. 

«)  7^Hnr,«;!i^c.de.i.dccribuBcniamin  ,  qu.c  ciic erac  mini- 
ma  uucr  alias  tribus  Ilracl ,  quia  pro  pcccaco  vxoris  Lcuicas 
fucracquafiadnihilu  rcdad.i,proucdidumfu!C  lud.ii. 
Ju  Et  cognatio,&c.\[\;i  dicic  Saulcx  huir.ilmicc  &c  quada  hu 
mana  cui  jalicacc,  quia  paccr  Saul  intcr  illos  dc  cribu  Benia- 
inincracfamofus. 

1 1  U^are  crgo  lo.es.mi.T^x  quo  patctvcrum  quod  prardiiflum 
cft  fci!!Cct,quod  cogitaucratic  ad  dignicaccm  rcgiam  fubli- 
manduir»,quia vcrbum  Samuelis quod crac  obfcuium , fta- 
tiin  inccllcxic  de dignicace  rcgni ,  quamuisaliccr pulfcc  in- 
lcUigi.Nec  oporcct  Saulem  dc mcndacio  cx  humilitatc  di- 

do 


6^ocxcufari,quiamul:a  pciora  fccit. 

12  [Aj]u7ncns  iiaq;  Hiccoiifcqucntcr  oficndirurqualitcr  Saul 

a  Samuelc fuit honoiificc iiifccpcus tanquam  rex dc  proxi- 

nio  futurus,  cum  dicitur  . 

15  Introdiixit  eos  m  tricli.  Triclinium  propric  loqucndo  ,  cfl 

camcra  in  qua  funt  tres  ordincs  Ic<i:lorum,hic  autcm  accipi- 

tur  pro  loco  in  quo  funt  trcs  ordincs  fcdencium  ad  comcdc 

dum.f  maiorum,mediocrium,c\:  minimorum,quia  anciqui 

tushomuies  fcdendoin  Icdis  ,  comcdcbanc.  Vndc&ia 

facrafcripcuracomcdencesfrcqucccr  dicuncur  recumberc 

vclaccumbcrc. 

14  £<(/frf<re/r/o./«c4.i.inprincipalioriloco  criumordinum 
pra;didorum. 

1 5  Da  paytetii  i/ffaw.quia  fcrculurn  nobilius. vcl  graciofius  fe- 
ccrac  poni  ad  parccm  ,  vt  cpram  Saule  vcncuro  poncrccur , 
quia  volcbac  eum  prarccccris  honorare  canquam  rcgcm  dc 
proximo  tuturum , &c iama Deo  cledum ,  vc paccc  cx  prs- 
dictis  ,  j 

\6  Ecce  qundrcmanftt.  ExquodiGuncaliqui,quodanccad-' 
uencum  Saulis  Samucl  cum  alijsiam  eraDin  nicnfa ,  fcdip- 
foappropinquancc  furrcx;c  dc  mcnfa  obuians  eiex  rcue-: 
rcncia .  Scd  hoc  non  confona;C  liccra-  pra:ccdcnci ,  vbi  dici-. 
tur.  .Apparitn Samuvl tgrediens obuiam  cis  vt afccndctct in  exieir 
fum.  Exquovidccurquodadhuc  non  alcendcracin  fupe- 
rioriparr-,  moncis  ad  focrificium  fcuconuiuium  cclcbran- 
dum .  Iccin  ibi  ftacim  fubdicur .   Dominus  autem  reucUuerat., 
<yc.  vbidicicur  quoddominus  dicm  iSchoramccrcam  ad- 
uencus  S.iulis Samueli rcucl.nicrat,&  idco non  clt  verifimi 
le  quod  ance  intrarctad  mcnlam,  cum  ipfumvellcc  ho-' 
norarcinilloconuiuioquodparatum  crac  propcer  aduen- 
tum  ipfius ,  vt  diii^Ium  eii,  propccr  quod  Ra.  Sa.  aliccr  ex- 
poni^c  quam  illud  quod  dicicur .  Ec.ceq'<nd ,  rctcrcur  ad  nu- . 
nicium  virorum,  quivocaci  fucranta  Saniudead  coiuu- ■ 
uium  ,  ica quod  pro  quolibeccrac ferculum dccerminacum 
fccundum  quod  debcbanc  federc,  ^  iftud  tcrcuium  erac  vl- 
tra  illum  nuincrum,proptcr  Saul  quem  S.unuel  fcicbat  ven 
turum,idco  fubditur, 
17  De  indujir.jer.i.wkra  numerum  populi a  mcinuitati . 


I   Kt 


M  O  R  A  L  I   I  E  R .    ' 

14  Dedit  cls  Incum  in  capite  eorum  qui  fucraht  innitati.  TLt  hoc  ra- 
vionc  fui^  virtutis  &:  dignitatis rcg  ^ dc  proximoimnunctis: 

vtciquc 


vtriqucnamqucdcbccurhonor,diciCuic:ii!U4.bcl:i.  qdUo- 
nor  clt  vircucispr^mium.Dcbccur  ctiam  regtx  dignicaci,co 
quod  debet  cffc  cuftos  virtutis  iic  promotor . 

Dic 


37^ 


Glofordin.&NjcoIaicIcLyra. 


S  uatum  efttibi,  quandopopulum  vocaui.  Etco- 

^  mcditSaulcum  Samucleindie  illa.&defccn- 

dcruntdc  cxcclfoin  oppidum  ,    &  locutus  cft  i 

tn.p«.cft5.  cumSaulct  infolario.    Cumque  manc  furrc- 

«»ttii4.        xiflcnt,  &iamdicslucerccrct,  vocauitSamuel 

Saul  in  folario  dicc^.Surgc  &:  dimitia  tc.  £t  iur- 


rexit  Saul,  EgrelTiq;  sut  ambo ,  ip- 


a     Cumqiie  dcf. 

fcvidelicet  6l  Samucl.  Cuq;  dclcea  je  cxcclfo,  vc 
dcrcntincxtrcmapurte  ciuitatis,  in  aliquo  ,  fe- 
Samucld,xit.dSa«l.  Dic  puero  -^c 'Sno 
vt  anteccdat  nos  &  tralcat .  Tu  au-  &  vn-;crcc  cu . 
terubfiftepaulilpcr,  vtindicetibi  verbum  Dei. 


NiCOLAVS    PE    LYRA. 

j  Et  locutut .  id  cft ,  '^n  fccrcto  loco/k  qiio  autcm  fjbi  locu- 
tus  fucrjc,  non  cxprimitur,  icfX  V{c\>\;^i  dicuni:  ,  quod 

fuic 


M  0  R  A  U  T  E  R. 

%  Dicpueroyt  aateccd.  SccYcn  pamquc  diuina  antcfcmpus 

.  ab 


fuicdetimorc  Dji&rlcgc  fcru.anda.  Cxcera  pacencufquc 

ibi . 

|,  Dicpurravt  iiiitcQedatnos^tranJcat ,  vcnon  pofsicaudirc 

vcrbamea. 


abcodiiporicumnon  funcaliispublicand.i,  propcer  quod 
Sanuicl  r^crctum de rcgno libi  commiflum u Dco, rcucla- 
rc noluic  Sauli  in pixfeiitia  fui  pucrj . 


Ljjbk4,C3p..lc. 


C  A  P.    X. 

Tyraautem.  J.cnticula  vas  fidilc  quadrangulum,in  laccre 
habcns  foramcn  pcr quod  fragilitaii  regni  dclignatur, 
L,jct.itius.  Pri- 


t  vcl  vai  olca 


ma  quidcm  lu- 
deinodiiioregu 
fuljiccli  fucrint  , 
•R  fed  populoaclc- 
gi  cuiilts  ludiccs 
p:xfidcbant,non 
in  annumconni 
luci  ficut  Rom.i- 
ni  confuics ,  fi.d 
perpecua  iunfdi- 
dione  fubnixi  . 
iScIfahBomt  Tum  fublata  lu- 
dicum  noniiue, 
poicrtas  rcgalis 
mdudac(l .  Y'-*- 
rumfub  ludicib. 
prauis  rcligiuni- 
13US  fufccptis,  fa.'' 
c  fubadi ,  ab 
;iofhbus,  frpc- 
que  func  libcra' 


bcllis,ob  dcliita  vcxati,poftremo  capri,abdu£tiquc  Babylo- 
ncm,pa'nas  impiccacis  fijx,graui  fcruicio  pepcnderunc,  do- 
nec  Cyrus cos  rcfiitucifvC . 

■i".  Theodorctus.  Qu"  cum  cum  vnxifTcr,  cfi  dcofculatus?  Q."  i 

Gracia  C} libi  iti-  ^^' ''' 
eraccuimpci.cijc.     * 
Namdiiscumin 
futflaircc  in  Apo 
ftoloSjdixic.  .Accj 
^    pue  fpiriifim  jan-  J?"  ' 
Clum .  Etcnini  cx 


C  A  P.     X. 

Vlit autem  Samuel flcnriculam oIei,& effudit  fu 
per  caputeiuSj&ideorcul.ituscli:  eum,&ait.Hc 
ce  vnxit  te  dominus  fupcr  h^reditatem  fu.imin 
principcm,& libcrabis  populum fuum  de  mani  4  picnicudnie 


t  vd 


loci. 


c 


K 


In  pace. 


ti.  Sub  rcgibus  au 


tem. 


fiuicimoru 
bel- 


bus  inimicorum  eius,qui  in  circumitu  eius  funt. 
Ethoctibifignum,  quiavnxitte  dominus  in  j 
principe.Cum  abicris  hodie  a  me,Tuenies  duos 
virosinxrafepulchrum  RachelinfinibusBcniamin  iniMeridie ,  di- 
cen tqj  tibi. Inuentac  lunt  afina:  ad  quas  ieras  pcrquircndas,&  inter- 
milhs  pater  ruus  afinis  t  fclicicus  ell  pro  vobis,  &:  dicit.Quid  facia  de 
fihomeo?Cumqi  abierisinde,&vltratranfieris,&  vencnsadqucr-  6 

a    f  Cauli  utatioais.  b     T  Vl)i  lacob  cic.xit  lapiJcm. 

cuiuThabor,  inuenientteibi  trcs  viri.afce'ndentes  adDeum  in  Be-  7 
thel,vnus portans  tres  hxdos,alius  tres  tortas  panis,  &  alius  portans 
lagenam  vini.Cumq;  tefalutauerint',dabunt  tibi  duos  pancsj& ac- 

a    I^CoiUs  Dei  locut  eil.vbi  prophetje  habitabaRt.  g 

cipies  de  manu  eorum .  Pofl hxc  venies  in  collem Dei ,  vbi  ell  ftatio  9 


euis 


nos  oes ,  acccpi-  «. 
mus  ,SiCjj>phcca  i 
dcofculac'  clt  re-  "^' 
gcm  cui  impofi-  ^ 
ix  cranc  manus.  i 
Qa^amobrem  ci  T 
mulca,  dcdic  !>  r 
gna  ?  Viditcum 
dubicantcm  ,  &: 
fuam  ,  conficcn- 
ccm  ,  paupcrca- 
tcm ,  propcerea 
confirmac ,  pro- 
mifsioncm  ,  re- 
gni   ,  pra:didio- 


nib.de 


Oittifia. 


NICOLAVS    DE 
C  A  P.    X. 


LYRA. 


a  *Tr< Wii  aute.Hic  confcqucnccr  ..gi  cur  de  vndionc  Saulis 
X  inrcgem.Ecponicprimovndioiffa,  fccundo  cercift 
cacu  pcr  figna,ibi,C«v/  ahufis.C.nc.\  primum  dicitur. 
I  Tultt  autem  Xa,i.  unfculum  fachim  dc  auro  vcl  argcnto  ad 
rcponendumolcum  viKtionis,vndeinungcb.incur  reges&: 
poncificcs,&:  dicitur  a  Jinicndo. 
i  Et  deefcu.in  fignum  amiciti^^ &:  conf^dcracionis  . 
^  Et  aii.Quia  iu  hoc  non  fum  niii  minuter  cius. 
4  Et  liberjb:'.¥..t  pacec  liccra  ufque  ibt . 
r  Q^uviixit te dominut  .Tota  d^^htcra  inclufiuc  non cflin 
Heb.neceft  de  textu,fcd  ab  aliquo  antiquo  dodore  fuitap 
polita  pcr  modum  glolIa-*,&  poff ea  iiifcrta  ccxcui  pcr  igno- 
ranciam  fcriptoruni,ficuc  cf!  in  pkiribus aliis  locis . 
6  C umijMe  abieris. Hic  confcqu^ntcrponitur  ccrcificaciopr.c 
diclorum  perfigna,&  primo  huiiirmodi  fignaprxdicuncur, 
fecundo  de  factorcpcnuntur^ibi^/f-JVttr,  Ciica  primum  dici- 
ni:.Cututjui: aburi-Scd  hoc dic^ii  vidcair  implicaicrcpu<>,nan 
tiain,quiaRachelfcpulca  cfi  luxca  Bcthlehcm  ,  vchr<bctur 
Gcn.jj.qu.ecit  in  forrc  ludx  ,  hic  Jiuccm  dicir.u-  m  limbus 
Bcniamin  propcerquod  Ra.Sa.lic  cyponK.luuciinf  duns ,ai ,.s 
iuxm  [cpidchxum  B^aclHl.,\6ci^.,(\\.n  nunc  funciuxca  fcruli  hrum 
Rjchcl,fcd  quando  inuenicscos,eruncin  finibus  licnismin 

Aliccr 


F" 

v:  ■ 
c 

bcn 


omnibus, 
#   Et 


Alitcr  potcfl  dici,quod  forces  Beniamin  ^  luda:  crant  coiu. 
tta:,&;  idco  crancijdem  fincs  vcriufquevbi  iungcbancur. 

7  Inuenient  te  ibi  frw.Caufa  orationis  &  facrificii,g.a  cunc  ccm 
poriserac  licicum  immolare  domino  in  cxcelfis ,  vc  prigdi- 
aum  cft  y.cap. 

8  Ton  hxc  iirc.Dicic  Ra.Sa.quod  hic coUis  cft  Cariathinritn 
co  quod  ibierac  arcadomini.Scd  hocnon  vidccur  vcrum, 
quia  lam  cranslaca  fucrac  indc  in  Maiphacpcr  Samuclcm,vc 
diiSum  eff  fupra.  Ecidco  alii  dicunc,quod  crac  locus  vbi  ma 
hebanc  prophec*e,-5<:  idco  uidctur  verum  per  ca  qus  fcquun 
tur  pofica . 

y  A'^irt7,Sraciop'-ouchicaccipitur,  ef^  fortalicium  vbi  po- 
nuntur  bellatorcsad  cencnduin  rcrram,  ncpofsic  rcbcllarc. 
Ec  hoc  ir.odo  fcccrancPhililihxi  in  ccrra  Ifracl.Scd  hoc  vi- 
dctur  cffe  contra  illud  quod  didum  cfi  iiipra  y.c.quod  Phili 
flhijm  non  appofuerunt  vlcra  vc  vcn  11  cnt  in  ccrminos ll'acl 
cempore  Snmuclis .  Ad  quod  poccll  dici,  quod  non  venc- 
runc  de  vrbibus  fuis,fcd  illi  qui  politi  crant  in  foitalitiis  ad* 
huc  fJabanc  ibi,&:  hoc  confonacci  quod  dicicur  infia  i4.ca. 
Et pcrcifjit  lonathas  flattonem  VhtHlltnorum  (fux  eratinGabaat 
quic  cff  ciuitas  in  tcrra  Ifracl.Vel  foi  firan  ,  quia  nrtca  fiicrjic 
ibi  t.)lis  Ifacio  I-hilifihinorum,cV  ncmcn  rcm.infcr.'.t  loco,li' 
ct  t  pro  tunc  non  cllcnc  ibi  Philifiha"!,  primum  camcn  vidc 
tur  vtnus  ^  m.igis  confonac  cexcui  vc  allcgatum  cft. 

Obu':-' 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

r*i.Vf,i^c.vn^cnUo  cu  m  n-o  ciTi,nim  cx  hoc  cofiac  ci  ad 

qucm 


q  uc  fpcftac  de  .nptirudine  alicuiiis  nd  regcdu  in  teporalibi>s 
vclfpirjtualjibus&dcuolijcace  Dcicu-caipsu,lbtimcfi  io 

■j-  pcinci- 


377 


J.   Regum. 


Cap.   X. 


378 


a  T.t  pwphetahis  am  ei'.  ludei  tradunr  cum  prophccaflc  de  fu 
turo  feculo,dc  Gog  &.  Magog,  dc  premijs  uiliorum  Sc  pcc- 
n!S  malofum .  , 

b  Mntabais  in  rhfw  alntm.  4c"Procopius.  Quiaagreff iscrat. 


a:  Euchcrius  Sicalia 
cordisarfcctionem  ii- 
gnificat  ,  quam  con- 
uertcndo  tccic  Dcus, 
vt  iniaginum  lignif!- 
cannum  cV  pra-figu- 
rant:um  capax  fierct 


confccratione  facerdotii  feptem  diebus  offerebant'' vidimc. 
e  Et  vcnerunt.  Signihcat  qc?  Iuda;]s  omn la  qua-  Muil-s  ot  pro 
phcr-c  pr:cdixcranc,euencrunt.lpr]  uero  libros  legis  &c  ^phe 
tarum  tencn!:es,diu'njre  vnr;cu;ii  fuuira  myfteria de Chrl- 
flo  &c  ccclclia in  eis  fcripta pronuut.are  nofcuntur , 

f  4«  Vrophctaiih  in  me 


&c.;ntum  terram  colcrc  riOuerat,  dclecto  ni  rcgem  regium 
aninuim  jndidic. 

Philiftinorum  Etcumingreflus  fuerisibivrbem,obufumha  J^ 
bebisgngcm  prophctarum  defccndentium  decxcello,  & 
anteeos  t  pialtcrium  &  tympanum  &  tibiam  &citharam, 
iplofque  prophctantes .   Et  r infiliet in te (piiitus  domini ,  &  j 
j^  prophctabiscumeis,  &mutabcrisinvirumaHum  Quando4 
ad  prophcck-amdiui-  b  crgoeuencrintfigna  ha?comniatibi,facqu?cunqueinuene- J 

.^^Tcminnn  S  lulem  ^  "^-  "^^"'■'^  ^^^  '  ^^^^  dominus  tecum  eft .    £t  deicendes  ante  7 
tam  Dei  fpiricus  po-      me  in  Galgala  (ego  quippc  dcfcendam  ad  tejvc  olferas  obla-  ^ 

flea  VCrcit  inal:Um  Vi  *     ^  SubruJitur.inconfeciaDonemrcgnitui.Scptcraiiaquediesnonad 

■  I     A     '      D         \  e.x^;t£landum,fodad  iinmolaiidumltaiuti  lunt . 

XqLl^ni&mak^^^^^^^^^^     tioncm  &  immolcsvidimas  pacificas.  t  Septcmdicbusex- 

ritus  pclteacuercitin      ped:dbis  donec  vcniam  ad  te ,  &  ollcndam  tibiquidfacias. 

aliumv!rum,apoita-      itaquc cum  aucrtiflTet humerum fuum  vt  abireta  Samuele,  a 
tam,  lciliccc .  /.'•  ■t-.  i-io  ■     r         \ 

cQ^arMergo.  C^afi      mimutauit  ciDeus  cor  aliud ,  &  venerunt  omnia  iigna  ii^c 

his  iignis  nofle  pote-      jn  die  illa :  veneruntque  ad  prccdidum  collem ,  &  ccce  Cu- 

ncus  prophetarum  obuius  ei .    t  Et  t  infiluit  fuper  eum 
^  fpiritusdommi,  &  prophetauit  in  medio  eorum  :  Viden- 


ris  cjj  Dcus  te  rcgc  to 
revoluit.  Idcoinoib. 
rcgalitcr  agc:quiado- 
minustecumclt. 


d'neornrn .  Thcodor. 
Non  habuitSaul  ppe 
tuum  donum  jPphe- 
tix ,  rid  de.clarandum 
auccm  fpiricuale  do- 
num  fpphecauic  illo 
tpe.  IcaetScpcuagin- 
taffniores  quos  ele- 
git  Molcs,  liacim  qui 
dcmcleiti,  dignisuc 
habiti  fpphetica  ope- 
ratione.  Pofleaaute 
minimc  j|iphetabat, 
icd  a  dono  diuino 
rcdditi  fipiences,  co- 
ponebant  popuhco- 
trouerfias . 
^  Euchcrius.  Tantu 
diftat  inter  ^phctia 
prophecarujlicut  Ifa- 
ias,Iercmias,  &:  cete- 
ri  huiufmodi  fucriic, 
atq;  itiam  tranfitona 


D 

Kabbanui^. 


CiMBft.J4. 


t  requicle»t 
&  infra . 


E 

£xod.24. 


t  infrirj.b. 


t  rcquieiiit 
t  mfra  ii.b. 


d  Septem «//e/^rti.fubauditur in  cofecratione  rcgni  tui.ficut  in       qux  in  Saul apparuit,quantuni  dift.it inter loqucla hnmana, 
confe-  _^ #&a[i- 

N  I  C  O  L  A  VS     DELYRA. 

I  Obiiium^o-i..)i\  hoc  vf  vcru  qd pdictu clt.f  quod  collis  diii 
vocatur  locuSjCo  ^  mancbantibi  ^iphetx,  &L  vocant-hic^ 
phct.e  hoics  dcuoci  6i.  religioli  ,  quos  cogrcgaucrat  Samucl 
adlaudandij  Dcu,&:cum  hochebantfpum,ppheti^  filteni 
aliqui eoru.  1  Ei  .;/('.quia aliqux  melodix  excitac  ad  dcuo 


tioiic,vtpatec  pcxpenecia,&etad  ^phetia  .  vn  df  ^.Reg.j. 

^ HclifxMS cii quxrcrecab eo ,p jbcaa,  dixii : .Adductie mihi 

It^ldii.  iU.  lubdiCUr.  CnnK);  caneret  PfatteSj  facia  eflfuper  eum  m.i- 

nusdi,::rc.   j   £u'7//.ideft,fpu'dcuotionis,vel  fpusprophe 

tia:,vtdntHcb.  4  £;/)n,/)/jp.  Dcum  laudado,  veldeoccukis 

prophctando.  vnin  lib.de  Hcbraicis  qonibus  dr,  recit.indo 

opinioncm  Hcb.c]?  prophctauit  de  bellis  fucuris  Gog  &:  Ma 

gogjic  dc  piijmijs  luiforu  6c  poenis  maloru  .  5  Et  mut,  pro- 

ptcrdiwtu.n  propnctizandi  moduintibi  aiiasinfolituin  . 

i  6  Q^andoei.  Scias  quod  illa  lunt  vcra  qu>ccgo  pnedixi  tibi 

dcrcgno,io  luDdit''.  7  Fxc  quxcanqiie.idci\,  dilponc  te  quan 

tij  potucns ad  dcccncer  6c  potenter  regnandu .  8   Et  djcen. 

j  HicdetHeapuclus  vtdiitaliqui,vt  hf  inlib.dcHeb.qu.Eft. 

'  ita  cjj  Iv  jtpteiH  diibii,  non  notat  tempus  quo  Samucl a  Saule 

dcbcret  expectari :  fed  tcpus  in  quo  pro  Saulc  de  nouo  mun 

j  ttoinrcgcdcbcrcntoblacionesit  facnficia  fien  hcutincon 

'  fecratiouelummi  pontificis  riebanc  fcptem  dicDus,vt  habc^ 

Exo.io.Et  Lcu.g.lcd  in  Biblijs  Hcbraicis,quas  vidi  no  lit  ta 

litcr  punctus:icd  [yfcptem  (i;f/>«i,coniijgitur  cum  Ifa  fequcn- 

ti :  lic  Septei/i  diebus expe£labis ,  crc   Libcr  ctiam  de  qonibus 

Hebraicis  fuperlibros  Rcgis  negat'ab  aliquib  eHe  Hierony 

nii,quorum  rones  hic  pp  prolixitatc  omitto .  Andreaset  di- 

ctumiltorum  impugnuL^quia  non  hf  in aliquo loco fcriptu- 

ra;,qa  pro  vndiouc  rcgu  debeat  talis  folennitas  fien  fepccm 

dieruui,nec  legitur  tactij  pro  quocuno;  regc  quantucunquc 

fincto  ucl  magiio.pp  qd  iltud  dictum  vf  hctitiu .  Etad  tioc 

iiiducit  qd  hf  j  .dc  innouatione  regni  in  Galgala  ,  ubi  df .  Ez 

fccenunt  toi  tcgcin  Saul  coiu  dominOy{irc.  Ex  quo  vf,  (J>  li  debuif- 

lct  de  vn(Ltionc  Saulis  ficri  talis  Colennitas,  fuiffcc  tunc  fatta, 

&i-  non  fuiiiet  cxpcctatum  in  f uturum :  in  quo  poterant  per 

ad 


adueriiiriosimpediri,&:  maxime  quia  Samuel  erac  pr.cfcns, 
per  quem  talia  dcbebant  fieri.Vn  hic  ubi  translatio  nfa  htJt: 
Ego .jiiippe d  peid.im  ad  te  ut  ojferas  i'Maiioncm,& c.  in,Hcbra:a 
habetur,  .Ad  offerendim  oblationcm,  &c.  f.pcr  me :  tii  pro  falu- 
te  tua,  &c  tic  etiam  exponitur  translatio  noftra  a  doclonbus 
noftris:  Vt  otfcras  &:  immoles,n6  pcr  te,fed  per  mcficut  &c 
populus  otfcrcbat  pcr  faccrdotcs.l-^roptcr  cu  iite  Andreas  ali 
terexponif.  Ad  cuius  intclleitii  pponit  vna  .f  q?  in  magnis 
negocijs proptcr  qux  in  primis  ciebebat  Deus  placan  iacrifi 
cijs,Deus  nolebatq,  Saul  ahquid  facerctabfq;  pr.EfentiaSa- 
muclis,qui  pro co  otfcrrcc  &c  iplum  dirigeret,  &c iicexponit 
literam  iltam.  Bi  fcendesante  mein  Gj/jJ(j/<7.  idell,ticontingac 
tibicafusinquodebeacplac.ui  Deus  per  facrificia,  defcen- 
desancc  me  in  Galgala,  vbi  eft  locus  oracionis  ficfacrificij  &C 
fubuitclligitur&:figai(icabismihidcfccnfumtuuin,  ibi:£ij»- 
(fuippe  dcf.ad  te,  vt  ojfcras  oblat.  &  immoles  vitHmaspacifi.  id  cft, 
per  me.  Septem  diebus.  fubintdligitur  poflqua  recepero  nua- 
tium  .  Oonecveniamad  te.Tidoiicccndnm  pro  te  facrificium 
&:  ad  tedirigendum.  Sed  harc  opinio  non  vidctur  bene  con 
cordarc textui  ,  quia  ex  modo loquendi  &L  tempore  videtur 
q,  Samuelloquerecur  S  luli  non  generaliter,  nec  indetermi 
natcproquocunquecafuardu.)  indeterminatofutero,  fed 
pro  c:ifu:determinato  &:imminenci,fcilicet,vtpoftpublica- 
tionemelei3:ionisipiiusin  rcgem  defcenderet  m  Galgala, 
vt  ibi  Samuel  pro  eo  ollerret  facrificium  &c doceret  cum  de 
modo  gubcrnandi  rcgnum  luum:  quia  hoc  maximc  indigc- 
batinprincipioregni  liii  ,  &:q,Samueltempusdciccndcn- 
di  in  Galgala  fibi  dcterminaui t  ,  licet  non  lit  hic  cxpreirum, 
quianonomniahicexprimuntur  :dicens  quod  eumexpc- 
daret  lisptem  diebus,  hocdixit  Samuel ,  quia  nefciebat  vtrii 
dominus  circa  illud  tcmpus  occuparec  eum  in  alio  negocio, 
ita  quod  non  poiict  vcmre  ad  Saul  ita  cito  .  In  quo  autem 
peccaucrit  Saul  tranfgrcdiendo  verba  ilta  Samuclis,  dicetur 
infia  14.cap.vb1  habcc  locum  . 

9  lta(jue.  Hic  confcqucnter  defcribitur  euentus  fignorij  pr^ 
dictoruproutdixerac  Samuel,^patet  Ifaex  pdictis  vfq;  ibi. 

I  i^£ 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

t  principevcl  ponttficcm  promoucndus.  Dicunturautcei 
tna  Uicura.Priniu  citdeduobusviris  falicntibus  m.ngnas  fo 
ucasadcxerciciu  (u^tortitudinis&:agilitatis,  adiignilican- 
du  qct  princcps  talcs  dccquijrerc  &:  libi  fociaretanq^apcos 
adpraiiu,propccrquodintra  i4.dicitur,quodqucmcunque 
.Saul  vidct)atad  pra:liu  api;um,Iit>i  fociabat  Secudij  fignii  eft 
detribus  viris  caufaoblationis  afccdentibus  ad  dominij.qd 
pcrtinctad  pra:lationis  ofiiciu,&:  p  hoc  fignificatii  tuitSau- 
li.,q3  dcbcb.ttlcge  accipcrc  a  f.iccrdotibus,&:  in  ea  meditari. 
vchabct  Dcut.iy.TtrtiiiiignCi  eft  dc  grege  prophetarum 
cui  S.nil  obuiauit,&:  cum  cis  prophetauit  p  quos  lignific.itur 
V  tiiciigioti.Ktiem  vcritate  hiltoriztalcscrantiiti  qui  dicii 
turhic  propheurc.i.Dcii  laudarc  non  fulu  vocibus  hum.a- 

nis. 


nis ,  fcd  ctia  muficis  inftrumentis  ,  &:  talcs  dct  promotus  m 
principcm  cligcre,&:  cum  eis  Dtii  iaudare  dc  fua  promotio 
ne  :&:vteorum  orationibus  pollii:  bene  fuum  populum  gu-' 
berriare,ideo  lubditur. 

7  Et  mntab.&c. pcr  quod  oftenditur,  quod  promotus  in  prin 
cipcmdebetaliterviucrequampnus,fcilicet,virtuolius.  vn 
dc  Philofophusy.Eth.virtutcs  tranfcendcntes  communem 
modum  humanum  vocac  hcroicas  vcl  diuinas . 

6  Quando crgo eucnerint,  eirc. i.fcies  tc  clfc  regem  ex  ordina- 
tionediuina  :  ideo  viuas  ficut  rcx  virtuofe. 

7  i^farfo.  adtedirigenduminhis  qu.cfpedtantadlegisoffi 
cium:  nifiponas  obiccmper  tuuin  dctcctum.  Ex  hoc  hf  ar- 
wumcntum,cj,  qii  aliquis promouctur  f  m  Dcuin ,  dat  ei gra 
uam  excquandi  debite  oliicium,niii  ponac  impcdimentum. 

■\  Defer^ 


379 


Glofordia&NicolaideLyfa.      380 


^ 


tefri  t>.d. 


B 

Supr»  t.  a. 


Ioan.19.  c« 
•(  leruJt  . 

ffupraS  d. 
fcinftiii.c, 

f  mtlu  veflra 


iJoaB. «.  c, 


c 

Matt.ifiC, 


ricuali  vndionc  dclibucus.  Ab  luimcro  Saul  fupcrcmincbac:  r> 
quia  capuc  noliruni  fupra  nos  clt  Chriflus .  ».C  \ 

b  ^  Cecul'-:  for^f-tpfrtrtbitmBcniamin^^iirc.  Procnp.Prauis' Hu 
di  js  cani  ad Jicli  crmz,  vc  eciam  prophccis  Dei  fidcm  no  ad- 
hibercnc.Nc  igicurfuHragiuinhumani  fludij&fnuorisclle 

fufpii.a;encur,forci  lu- 

tes  autem  omncs  qui  noucrat  eu  heri  &  nudiuftertius,  qnod 
cfiTct  cu  prophetis  &  propherarer,dixeriJt  adinuice  :  Quxna  ' 
res  flccidic  filio  Ct.<.?  t  Num  &  S.nil  inter  prophet.isPRcrpon- 
ditquetaliu.«;adalteriJ,dices:Etc]uispatereoru  ?  Proptcrca  J  ^,„^,,.^,^-„,, .,.,,„„„. 
verfum  ert  m  prouerbiu:  Nu  &  Saul  inter  ^pheras?  Ceflauit  ^  cacc  &  mencis  lou^e 
aute  prophetare,  & venic ad  exceilum .  Dixit^,  patruus  Saul      '•'^^'•ii^-nt.orem  effe. 
ad  cum  &  ad  pueruni  eius  5  qjjo  abillis  ?  Q^ii  rclpondcrunt; 
Qiixrcreafmas.  Qijascumnon  rcperifiemus  ,venin^us  ad 
Samuele  .  Et  dixit  ei  patruus  luus ;  lodica  mihi  quid  dixcrit 
tibiSamucI.Etait  ad  Saul  ad  patruumfuu;  Indicauitnobis, 

a     ^  Nc  vukfcturgloriari,,d  nciimiiiiiin  ^.e.wraiet  fibi. 

Guodjnucntajeflentafma:.  Defermoncautregninonindi-  5 

cauitei,queIocutusfuerateiSamuel.Etc6uocauicSamuel  ^  <i^'F'^'^  prmcipacum. 

T         .  mj    /   1      1  jri-      rr      I      u  Scd  cancam  fui  ccmpc 

populumaddnm  m  Malpnatii,  &:aitad  faiosilracl.  Ha?c      ranciam dcmoftramc, 

dicit  dfis Deus Ilrael ;  i-gocduxi ifrael dc  Acgypto,  &crui      ■'  -" — '-  —  ■" 

vos  de  manu  AegyptiorLi,&  dc  manu  oTum  rgum  qui  affli 

gcbant  vos,  vos autem  hodicproicciftis  diim  Deum  veftrii, 

qu'  lolus  r  faluauitvosdevniuerfismalis&tribulationibus 

veftris ,  &dixiftis;  t  Ncquaquam,  led  rcgem  conftitue 

fuper  nos .   Nunc  crgo  ftate  coramdno  per  tribus  veftras  & 

per    familias.  Etapplicuit  bamuelomnestribus  lirael  t"  & 

Uucpccicu',qiu«iapo-       ^      .,      r       r  i  r.  •       i  1        •         L  u 

pu:o   cli  poiHilaais,  b  cecidit  iors  lupertribumBeniamin.  ht  apphcuit  triDum  be 

Barrabas  iiucliigiur.      niamin & coguationes eius,t & cecidit fors fup cognatione 
Cis  durus  velvomcs,  °  *      <? 

Abicl,    [f  mi  USDCUS.  j       r    r  J- 

Dauid  Kimhi.  Voluic  Dcuselcganccm  perfonam  confticue. 
re  inrcgcm.quxprj:  fcfcrrcc  maicfiaccmquandam,  noobj 
aliam  racioncm,  quam  quo  a  fubdicis  magis  cimerecur . 

^  Thcod.  Qu^oniam  ad  bella  gcrcnda  ,  non  ad  pieca-  Q; 
tem ,  pccicranc  icgem ,  idco  Dcus  clcgic  omnium  maximij  '^ 
quomam  non  anina*  vircuceai ,  fcd  corporis  mirabancur 
magnicudinem .  ^ 

CAP. 


&  afmxin  quafedrbnr  Balaa  Acccpiccnim  hocad  ccmpus 

jliud  iumcnium,  vc  D^  us  quod  liacuerac  dcmonfirarcc,non 

vc  habicu  pcrpccuo  bclf  .a  ioqucrecur.Non  enim  fl  quis  dixe 

ric  ahquid  quod.id  lapicncia  pcrtincc,  concinuo  fapicns  cxj 

flimandus  cft:iic  ncc  quifquam  li  ahquando  prophccauic,  ia 

incer  prophccas  numc 

rabinir,eumiJ(:dri>i  m 

Euagclio  dicac,quol- 

dam  cum  g.-iudiovcr 

bum  cxcipcrc ,  fcd  cf- 

le  ccmporaks.  ^phitus 

ybi  vulifpirat,  iCjrJpiritH 

fropheti  e  tiHliarHin  anl- 

mar  <m  potcfi  tttai.uUrc 

(ontjSus , 

a  Eiqtis.  Quafiiquis 

maior  illo  iiid  gnica- 

tc&  fapicntia?!^orer- 

go  ciqua  paccr  &.'  ma- 

gilicr  inccr  prophccas 

vcrfari.fi/  r/«/i  pater  co- 

r«w.i.prophccaru,fub' 

audiCur  niuDcus  ? 

Mvfiice.  Scniorcs 
Ifraci  rcprobaco  Sa- 
muclc  rcgem  libi  pe- 
ticrunc  .  &:  Scnba: 
cuPharifi*is,  repulfo 
Chrilio  vcro  faccrdo 
te  clamauciuc:.\o/;<»- 
bemus  rr^cm  ntji  Cafj- 
rcr/t .  vndc  Samucl  m- 
tcrprecjcur  ,  iiunien 
eiusDc',  Saulpcciius 
liuc  pccicu),quia  a  po 


Iud(^*i  ciiim  duri  &c  vomcntcs  Deum  pacrem  conficendo.fi- 
liuni  ncgancilcd  qui  ncgac  filium,  ncgac  &  pacrcm  qui  mific. 
cum.Saul  atinas  pacris  qu;Erens:iii  regno  aifumpcus  efi.  Sal- 
uaCv.r  a  pacre  miiius  ad  oucs  quaj  pencranc  domus  Ifraeh  fu 
pcr  cunctum  pupukni  in  rcgcm  confticucus  cfi .  Toc  enim 
funcaiin^,quocoucs  Saulaccepitarmii  ,  tii.  Chrifiu^  princi- 
patum.Saul  a  Samuclc  cit  viidus ,  &  vnigcnicus  a  pacrc  fpi- 

ricuali 


dicium  pcrmilic  pro- 
phcca,vcquod  Dco  vi 
liim  cifcc ,  dcclararcc. 
Saul  vcro  iaforccde- 
k'ctus,c6iidcrans  hac 
poccfiacem,  fua  digni 

cxccHcnciorem  eire, 
occulte  laccrc  icnca- 
bat.Scd  a  Deo  Samuc 
li  olicnfus,  toti  popu- 
lo  pra:fedus  cfi . 

.jc  Ecce  ^bfconditusefl  ril\|| 
domi.  lc^feph.  Scmct-  "<" 
ipfi.imabfcoidic  ,no- 
lcns  vidcri  fponccfu-  £ 


vc  dum  mulci  ncc  in 
parua  foelicicace  gau- 
dium  valeanc  rccine- 
re  ,  fcd  omnibus  cf- 
fe  confpicui  dciidc- 
rcnc  ,  iHc  tancarum 
gcncium  fucurus  do- 
minus ,  non  fi^lum  no 
olicndic,  ibd  &:  a  con- 
fpedii  corum  quibus  [■ 
erac  regnaturu .  ,  cri- 
puic.  t 

^    .^iltior  fuit   vni-  " 
ucrfo  popido  ,  &c.    IL 


t 


NICOLAVS    DE    LYKA. 
I  QuttnanitCc.  Hoc  dicebac  admirando: quia Saul  crat ma- 
gnus  &:  robufius  &:  difpofirus  ad  bellandum  ,  ^  non  ad  lau- 
dandum  Deum  cum  rdigiofis,  vel  ptophctandum  cum 
prophccis. 

j  htqnispater  ei«i.q.d.  Cis  pacer  eius  non  efi  prophcca ,  nec 
ad  hoc  difpolicus.  q.d.nec  ifie  dcberet  cife ,  pcr  talcm  mo- 
duinloqucbacur  Amosy.d.T^^o'/  fuTn  prrpheta.,  tiecfHiuspro- 
phciAjfeii p4<ior armcnt.iriu\.,  ^c.  In  Hcbra^o habct'.  Q^ispater 
eoru^.&C  lic  rcfcrcur  ad  fenfuin  oppolicum ,  vc  dicic  Ra.Sa.  lic 
C'xponendo,//«rp./f(rtoc«.f.prophccarum.q  d.  pruphecia no 
habecur  pcr  fucccffionem  pacernam ,  fcd  Deu  s  eam  dac  fua 
gracia  v.uicunque  vtOucric ,  &:  idco  non  clt  mirandum  fi  ilie 
habccdonumprophccie,  daco  quodpatcrciuspropheuno 
fuerit,velaliusde  gcncre  fuo. 

3  Vropterea  yei,eii m prvi<,idctt,vu\g^ave verbum vel excmpla 
rc.  4  isiumiS' Sauliriterpropheta^^Qiiia.qmndQnhcuicxin' 
fp:iacodab.itur  donum  prophct  x  vci  aiiquid  huiufmodi: 
dicebacurhocucrbum.-i\'«»»«:r  )<j.'«/,<2rc.quaIidica.,non  cft 
mirum  n  dctur  ilti  ficuc  datum  fuit  SauU.  Ca;tera  paccnt  uf- 
quc  ibi . 

«  Df/i?j-.c«rk'./»rf/,eJrf.uteuitarctiadantiam  ,&  humilitatcm 
lcru.vct,&:  etiam  fidelitatem  fecrcci.  Samucl  enim  unxcrac 
eu  fccrece ;  propccr  quod  puerum  Saul  tccic  pr^iie  nc  audi- 
rct  uerbacius,ut  fup.dKKimeii,ecideo  uoluic  ccnercfecre 
tum,&;  dcbuic  quofquc  Samucl  ncgocium  publicaiec, 
6  Ei  «inuocauit,  Hic  conlcqucnccr  poH>tur  elcdio  Saulis  pu 
blica  .  licct  cnim  Samuclde  mandaco  domini  euiu  luunxif-. 

ict. 


M  O  11  A  L  I  T  E  R. 

J  Defcrtaone  autem  rcgm  nm  indicani!  ci,'iucm  locutus  fnerat  ci  Sa 

muel,  Yc  pnfiinam  humUiute  tcncrcc,  &:  fccretu  fibi  com- 

milfui-o 


fet,  &  flatim  hocpublicarepoflet :  tamcn  ad  compcfcendii 
murmur  &:  indignationem  aliorum  qui  erant  de  nobiliori- 
bus  cribubus ,  qu^Iiuic  a  domino,uc  pcr  lignum  cuidcns  om* 
nibus  eledio  Saulis  apparercc^,  &:  propccr  hoc  uocauitpopu-^ 
lum,&  patet  litera  ufque  ibi.  ^ 

7  Et  cecidit.In  Hcbr^o  habctur.hamachri,  feu  ipfius  machn 
&dicuntaliquiquodefl  noinen  propriu  umushominis,  a 
quo  dcnominata  fuic  illa  cognacio ,  fcd  quia  in  lib.  Paralipo: 
feualibinon  inuenicurtale  nomeii  vnius  hominis  in  tribu 
Bcniamin  vndecognacionominccur:idco  dicuncalij  6<:pro 
babilter,  quod  non  cfinomen  proprium,f-d  commune ,  Si 
fignificatingcnerali  homincm  qucmcuiiqueredeiacicn- 
temadlignum  fagittam,telum,vcllapidcm.  Ad  cuius  intcl 
lcdum  fciendum :  quod  macharah  in  Hcbra:ofignificacfi« 
gnum  ad  quod  fe  excrcicanc  fagiccarij,  vel  fundibularij,  vel 
nuiufmodi.  vnde  infra  zo.c.vbi  dicicur,qu6d  lonachasdixic:' 
Et  laciam  tfua/i  exerccns  me  ad  (ign tt.Jn  Hcbraro  habecur. j(/  w/«- 
tharath,  ^codcm  modohabccur  Thrcn.^.b.  Tofuit  mc(j»aft 
fi^num  adfagittatn.ln  Hcbraro  habctur.  Vofuit  me  quafi  m.iiha' 
rath.  Ecindcdcriuacurhocnomcn  macharivcl  marheri,fi- 
gnificanshomincm  redead  fignum  lacicnccm.  la  Gabaon 
auccm  undc  fuic  Saul,  fucrunc  calcs,uc  habccur  Iud1c.20.ubi 
dicicur dc  habitatoribus  Gabaa.  ficfundis  lapides ad ccrtum ior 
cicntcs.,  vt  capillum  qnoijne pofjcnt  percutcre ,  &c,  Dcbc  llacis  ail- 
tcm  fiiijs  Bcniamin ,  ut  habctur  ludic.  r  i .  aliqui  ucl  lalrem 
aliquisdciiliscuafcruntucl  cuafit.  &abillaarte  inquacrat 
exccllcnccs,dcnomin.jtaeiiunacognacio ,  licuc  trcquencer 
CQncingit  in  humanis,  &  de  illis  dclccndit  Saul. 

I  Quttfit- 


miirum  ufquc  ad  tcmpus  dcbitum  confcruaret . 

6  Conaocaiiit  Sami:<lpopuliim,&c.  ad  olicndendum  Dei  ordi-- 

natioucm  per  fortium  cmilfionem.  idco  fcquitur . 


<8[ 


1.   Regum.      Cap.   XI. 


us. 


0 

Metri:&  t  peruenlc  vfq;  ad  Saiil  filiu  Cis.  Qu^-  ^ 
fieranter«^oeu,&non  eft  inucntus.  Et  conlu- 
lueruntpoilh^cciominum,  vtrum  nam  ven- 
turuscfllt*illuc.  Refponditq;  dominus  .    Eccc  2 
tabfcondituseftidomi.Cucurrerunt  itaque,  &c 
tuleruntcuminde.  Stctitque  m  mediopopuli, 
&:  altior  fuii"  vniuerio  populo  ab  humero  &  fur- 1 
fum.Etait Samuel ad omnem  populum .  Ccrte 
videtis  quem  elegit  dominus ,  quoniam  non  fit 
fmiilis  illiinomni  populo.  Et  clamauitomnis 

N  1  C  O  L  A  y  S    p  E~irY-  liTA. 

1  ^««/Jc>«if.abrcondic.n,ic  cx  humilicate  ,  &  vt  Gftcnderec 
fe  dignicaccni  rcgiam  non  ;imbire,vndc  liibdicur: 

i  Ettc.no  in  domo llia  in  Gaba6,q.a  no potuifibc itn cico in- 
dehcri,icd  m  domo  in  quahofpicacus  erac .  Vii  in  Hcb.  he- 
tur,.iZ>/i  onditus  efi  in:er  vafa^lic  vocanc  vCifa  arnia,vcl  qua:cuq; 
aliaq  fccum  dcculcrac  ilU  qui  erac  cogrcgaci  in  Mafphac,  &C 
illa  rcpoiucrac  pro  cuftod.a  in  domib.in  quib.erac  hofpicaci. 
3  Loctiiui  e>].f.qualicer  populus  lc  debcbac  habere  ad  regem 
_. _&_ 

M  O  R  A  L  I  T  E  11. 

8  t  EtperS.  fors  rcgni,nec  fuic hoc a  cafu ,  fed  cx  ordinatione 
diuina,vc  publicarccur  eledtio  prius  in  iecrcto  fada . 

2  Ecce  ab.hoc  fadum  c(t  cx  infiindu dniino,fld  oflcdendum 
quod  nullus  ingercrc  fe  dcbccnd  huiuimodi  dignicaces. 

t  Ei  altiorfuit  vriiueifj.pcr  quod  fignificacur  iupcicminencia 
■ vjr- 

C  A  P.    Xf. 
'^fTcfcendir^&c.  •;•■:  lofirphus. Pofl  nlcnfem,  ho- 
i  ^f^  noris  Saulis  iniiium ,  belli  caufa  concigic  contra. 
Naas.  Hicenim  mulcamala  ludxis  habicanti- 
bus  trans  lordanem  uitulir,vrbefquceocum  fcr 


382 


5 


populus,  &ait.  Viuatrex.  Locutus  eftaucem  Sa-  ^ 


fQn'd  rex  a  pc.pulo  e.vigcr 
i)opii)'is  regi  i 


rir  u.voerct. 


t  muel ad populum  legem  rcgni,&  fcripfitinli- 
bro,  Scrcpoluit  coramdomino  .  EtdimifitSa- 
muel  omncm  populu,  fingulos  in  domij  fua  Sed 

4  &Saulabijcindomii(uam  in  Gabaa,&abijtcu 
eo  pars  cxercitus,  quorum  tetigcrat  Deus  corda. 

5  Fili)  verotBclialdixerunt.  Numfaluarcnospo- 
terit  iftc  ?  £t  defpexcrunr  cum  ,  &  non  attulcrunt 

8  ci  muncra-lllc vero  diffimulabat  fc  nudire . 


t  Impii. 


&  rcx  ad  popuium. 

4  £f  ahi]t  cum  eo ^^rj-.confenticnces  cle6l:ioni  a  Dco  fhdx. 

j  Filii  vero Belial.i.sbfquc iugo lcgis  diuina;  iSc  dil"cipl;nx. 

6  Dixerunt.quafi dicac,non.idcoiubd!Cur. 

7  Et  dcfpex.co  qd^  no  crac  de  iil .s  cnbub.nobilionb.  vc  pore 
dccribu  Iuda,cui  promilium  erac rcgnum.Gcn.49.de  cribu 
Ephraim,^;  lacob  in  biididione  ppofucrac Manair^^Gc.^S. 

8  £f  ^/o^j.Xcnia,ficuccuccracconiuccu  fieri  increacionib.re 
gum  &:  pnncipum,&:adhuc_in  pluribus  locis  obfcruatur^. 


vircucis,qurE  dcbec  cfie  in  promocoi 
f  £r/i:r;.f.legem  rcgni , non  fecundum  vfurpationem fupra 
pofitam^fed  fecundum  ordinacioncm  Dci  poficam  Deu.17. 
5;  Filii  vtro^per  hoc  oficndicur  ,  qcl  in  omni  congregacione 
commnnicer  suc  aliqui  mali  qui  dc*  bono  murmuranc  ,&  (i 
poflcnt  libenter  impcdircnt . 


uicuti  fubcgit. 
Quicunque  au 
tcm  ,  ad  cu  vcl 
fidcd.itavenif- 
fcnc,  aut  quos 
bcllo  ccpillcc , 
dcxcros  oculos 
rcucllcbar,vt  ii 
niffra  partcm 
vulcus  fui  fcutis 
cclantcs,ad  bel 
landu  nimis  fo 
rcntinutiles.Ec 
h(^c  cuni  fccif- 
lct  habitatibus 
traslordancm, 
fiipra  Galladi- 
nosabiit  ,&c. 
4«  Thcod.  & 
Procop.Ifraeli- 
tas  bclloinuti- 


RaDb.l.iDcs1i^ulus.Gal.^;!dacciuus  ccitimuii:).lNaas.i.lcipcS 
.f.diabolus  afcendicpfcnfum  ceflimonij  icriprurij  crudicu  • 
b  Efrr/Jjou^/if.BellumNaas,  bcllumh^recicoru  pecclcfiam 
fignificac.Naas  interpretat  fcrpcns,Ammon  copnmcns  vel 
coanguflaSjVelpopulus  meroris.Iabes  exiccaca,Galaad  acei- 

uustefiimonij . 
X I.  Naas  crgo ,  li- 

gnificatfcrpen- 
tem  antiquum, 
qui  efi:  princcps 
Ammonitarum 
.i.heicticorum. 
Hic"cfi:  eniro  po 


C  A  P. 

T  Afccndit  Naas  Ammonites,  &  pugnare  c^pit 
aducrfum  labcs Galaad.Dixeruntq;  omnes  viri 
labcs  ad  Naas .  Habcto  nos  fgderatos ,  &  f eruie  - 
mu9  ttbi.  Et reipondit ad  eos Naas  Ammonites. 
In  hoc  fcriam  vobifcum  fgdus,  vt  erua  omnium  4  piil"s  ma-rons , 

a     Tlntcllcilus  fidei.     f  Propter  vfum  bcl!i,ne  viderent  holtem  llnillro  oculo  fub  cly  4^'^  "■  '^'^  '  uaOCC 

peo  abli:oi;fo  . 

veftrum  oculos  dextros ,  ponamque  vos  oppro- 

fponit 


i"    Exiccata. 


briuminvniuerfolfracl.  EtdixeruntadeumfcnioresIabes.Conccde  <^  cumpopuloec 

a    I^Doiflotes.f  cccIefiK,qui  fcutum  fidci  debent  contra  hoftes  opponcre  . 

nobis  feptem  dics,  vt  mittamus  nuntios  ad  vniuerfos  tcrminos  If. 
rael.  Et  finonfucrit  quidcfendatnos,egredicmuradte.  Venerunt 
crgo  nuntij  in  Gabaa  SauIis,&locuti  funt  vcrba  hxc  audicntc  populo . 


Etlcuauitomnispopulusvocemfuam,&flcuit.  Et  ccce  Saul  venicbat  9  ftrumrdinquic 
^    ^  oculuin,vtfcm 

lcs  rcddcre  voluit.Sinifler.n.  oculus clypeo  tcgit^^^dextro  au       licet  praua  tantum  fentiat.Sed  mcs  fidelium  cxiccaca a  lor- 

ccni  hollcs afpicimus:quo  fi  quis  pnuccur ,  facilc  vincic. Sic       dc  viciorum,accruum  telfimonij^id  cfl icientias  fancl^  fcri- 

aducifancEctptatcsnobis  dcxtros  oculos  eripere  con.uur.       pcura:congcric,quibus  vinliccrrefifiacholti. 

'^^^^''-  -  '^^  ^"^ 

NICOLAVS  DR  LYRA.    CAR  X  i." 

ET  .ifccndit  Hicconfjqucter  dcfcnbit''  pdiclx  ,clc6lionis 
onfirniatio,q  fada  efl  perhoc,qd  Saul  triumphauitde 
ijlijs  Ammon,  &:  lic  ccs  in  eum  confcnferunt  &:  regnu  cius 
inuouaucruiK.Primo  igicur  circahocponicurhofiiij  incur- 
lio.Sc^o  ipiorum  dcbc-lIacio,ibi.^c»m««f  a^o  nnntvi.  Tcrcio 
rcgiscontirmatio.ibi.Ef  a/f  pcpnlits .  Circaprimumdicicur. 
I  ^jccndit.Q^od  aiicin  aliquib.Biblijs  pra^ponitur.  Et  fa£lu 
tsl  ejt-.ajt  p(Ai  r/icnfcm,nvn  cft  in  Hcbra:o  neque  in  Biblijs  cor- 
redis,quia  non  cfi  in  tcxtu . 

1  7s;<?a5,ccmporc.n:IcphtG  rex  Ammon  vcnitcontra  filios 
liVacl,rcpctcns  totam  tcrram  filiorum  Ifracl  vlcra  lorda- 
ncmcanquamad  fuum  rcgnum  pcrcincncium,vt  habctur 
ludic. 1 1 .fcd  tunc  f uit  dcbcilatus,vt  ibidem  habccur:iS«:  idco 
fortihcato  illo  rcgno  iftc  rcx  forfitan  cx  cadem  caufa  venit 
contra  filios  Ifracl. 

3  H<itcfono.f/af.fubtributocompetenti,quia  videbantfcim 
potcntcs  ad  rcfiliendum,vt  magis  patct  cx  fcquencibus. 
..     4    Ernnm 


4  £n/a//f  o//?>;//<»j(:i^<r.  volebatenimeos  inucilcs  rcddcrc  ad 
bellum,  quia  finifler  oculus  clypeategitur ,  &C  idco  carens 
oculo  dextro  non  poteii  bcne  videre  adueriarium . 

5  Tonamque  vos ^''c.hoc  volebatfacere ad  ilii  iailantiam,  8c 
ad  incuticndum  tcrrorcm  alijs,vt  iic  fc  ilibiiccrenc  cuis  fec 
uicuti. 

6  Concede  & c.ConcciTi:  autcm  rcx  fupcrbus  fpatium  pentu 
crcdcnsquod  nulkisauderet  vcniread  lcuandumcum  de 
obfidionc,&:  fic obfcfii  niagis  fe cradcrcnc  voluncaci  fue . 

7  Ei  fi.&c.e^rcdie.ad tc.ad  Cukipicndam  quodtibi  placecde 
nobis . 

g  i^'enermt ergo.  Hic confequentcr dcfcnbicur filiorum  Am 

mon  dcbellatio  per  Saul  ad  preccs  virorii  Libcs,&:  patec  litc 

ravfqueibi. 

9  £f  ecce  Saul.^No  cfl  intelligcdu  q-^  Saul  iam  elcduspublicc 

in  rcgc  agerec  oilm  bubulci^fed  vcnicbat  dc agro  vbi  fuerac 

c.afpaciandi  vcl  fe  cxcrcitadiin  arcefigittaria  vclhuiuimo 

di,&:  inde  reucrtcbat  horaqua  iblcc  boues  ad  domii  rcduci 


M  O  II  A  L  1  T  L  R.  tur,diabolusin£ciliigKUi-.Nam  mipccie  lcrpcncis  dccepic 

I  ^fcendit T^aas ^mmnitcs.l^cT Naas qui fcrpcs  inccrprcta-      gcnus humanum,  p.p quodferpcns anciquus nominacn- . 

tar,  •  t  Ipfc 


E 


gaudium  fpiri- 
tuifanttuquidi- 
toedus  , 


cleiiiE,  vteruac 

oculos  dextros, 

7  vifum.fcilicet, 

b'  hux&C   ortho- 

doxiefidei.Sini 


Et 


383 


GIororc3in.&Nicolaic]eLyra.      384 


Uqc  vidori.  c\rii  f-cit valdc  Snul,&  apud  omncs  Hcbrxos  D 
cum  Inudahiilcm  dcniclh-auic.Nam  qui  prunicuscum  fpic- 
ucranc,couucrli  func  vccum  honorarcnr,&:dig;iiu  pnncipa  . 

tuiudicarcc.Pu- 


Matt,t*.h. 
t  lupr»  jcfc. 


«  wiI4c*- 


B 


Mubifunt  vocnt  , 
p.:t4ci  vcro  ehtli , 
Rcx  quoquc  no- 
ftcr  Chnfhisqui 
cft  iaccrdos,  H. 
prophctn,contra 
holtcs  acie  diri- 
gcns.dcvtroquc, 
poj.ulo  ,  mil.ccs 
chgic  fidc  trinica 
tis ,  &  ptcdionc 
infignes .  Hoftcs 
fugat  &  pcrcu- 
tit  gladio  fpiri- 
tus.amaneUicc- 
lccntis  fidci,vf- 
quc  dupi  lumcn 
fcietic&:  ardorc 
charitatis  pcr  to- 
tu  orbcm  cccle- 
fiadifflmdcit. 
b  Difper/i  futtt  . 
QJuia  congrcca- 
cio  prauoru  cTi.i- 
ritacis&fideivni 
tatc  non  iiingi- 
tur,  ab  inuiccm 
diircnricnefcpc. 


puli  pro  rcb.gc- 
Ihs  mas^na  dclc- 
cbtionc  giudc- 
bac,&:ycosqui 
Saulc  fprcucraiic 
cxclamabar,qu§ 
folcc  vulgus  fcc- 
hcicacc  dccccuni 
cuomere  contra 
illos  qui  huiuf- 
modi  rcrum  cf- 
fe  vidccuraucho 
rcs,  &:c, 


Plal.»i-k, 


j4b.<r.Anti. 

c 


X  jnBrj;rf.R;ib.vrbe.f.Adonibczcc,  vfqihodieduc  viMc.di 
cunr',B  *zec  in  fiptirno  l.ipidc  a  Ncapoh  dcfccdcncib.Cico- 
pohm.Bczcciniciprccatu;  cgcftas,  &:  ( lcdoru paucicaicm 

fignificat,  vnde  •    1  1  j    1  t- 

fec]iicnsboiies  deagro,&ait :  t  Qtiid  habtt  popuiusquod  plorat?Et 

narraueiunteiverba  viroru  labcs.  Etinrilinitrpirimscjomini  in  Saul 

cum  audillet  vcrbahxc,&  iratusefl  furorcius  nimis.Htaflumcnst y- 

trunc]iboue  concidirin  fiufta.mifitq;  inomnestcrminos  Ifrael  pcr 

manusnuntiorudices:  cLiiicuci;  non  exicric&fecutusfuerit  saui&: 

i>amucl ,  ficfict  bobuseius  Inuafitergo  timor  domini  populum ,  U 

a  d^reififunt  quafivirvnus,circcefuic  cosin  Bezcc.  Fueruntq;  filioru 

Ifrael  treceta  milia,  viroru  aute  iuda  triginta  nnlia.  lit  dixcrut  nutiis 

T  Iutu'.uio. 

quivcncrat.Sic  dicetisvirisquifuntinlabcsGalaad.  Cras  critvobis  7  dFcnite&eamitt 

^  infiitia;.  _  jV;  Cal^alt:,  &C. 

falus  cu  incalucrit  fol. Vcncrut  ergo  nutij,&:  annuntiaucrunt  viris  la-       -k    lofephus. 
bes,quiletatifunt,S:dixerunc'.Manccxibimusadvos, &facierisno  8  CumSamucldi- 
,  ;  't      *    ^    ,      '.        ,  ■    r-   r  r,  -    n  n'     i-  /1-  xjllct  fccundam 

bisomncqdplacucritvobis.Ettadueltcumveniflccdies  craltmus  9  ordinationcm  , 

eortiruit  Saul  populu  in  trcs  parte.^,&  ingrcfliis  cfl:  mcdia  callra  in  vi  10  in  confirmatio- 

a    Jn  pr;r,oi'  o  cLirelccnii*  tiOci. 

giliamatutina,&  percuffittAmmovfq;  dijincalcfcetetdics.  Rcliqui 

j^  autedifpcrfifuncitavtnorelinqucrerurineisduopariter.  Etaicpo- 

c  pulus  ad  Samucle.Quis  efl: ifl:e  qui  dixit- Saul  no  regn.ibit  fuper  nos? 

Date  viros,&  interficicnius eos.Et  aic  Saul .  No  occidcturquifquam 

in  die  hac,quia hodie  fecit  diis  ialuccm  in  ifrael.Dixit  autem  Samucl  ^i  San,5to, &^'fccun- 

racur,v'ndc.;n;wi  d  adpopulu.Venite&eamusin  GalgaIa,&innoucmusibiregnum.Et  f  dodcnunciauic  ,• 

citui  aomine  peri-      peri.ex-.t omms populus  in  Galgala ,  Sc  feccrunt ibi  rege  Saul coram  H  ^^f^ "n^odo^^ef- 

domino  in Galgala ,  Ik  immolaucrunc  ibi  viclimas  pacificas  coram      puWicaHcbriEo 

domino  Ec  lajtatus  ei^  ibi  Saul  &  cundi  viri  Ifrael  nimis . 


tP 


nercgni  Saul  o- 
portcreficn,ocs  ±. 
congregaci  func  ci 
in  G.ilgala  .  Ec 
rurfus  Vidccc  po- 
pulo ,  prophcta 
vnxic   Saul  olco 


butftdijpcr^enmr, 

C    Q»is  cfi  ilicqui 

d.Saul  non  rc. 

4c      lofcphus  . 

Hxc 


rumadrcgumiu 
raconuerfacft. 
CAP. 


NICOLAVS    DE    LYRa. 
I  Et/ny7.ci~f.i.mocus  forticudinis&rconftantix  adlibcran- 
dum  populum  cbfcllum. 

1.  sic jiet bc.l^cv  hoc intclliguntur  alia  animalia.vt dicit  Ra. 
&ric  cratcoinminatio  magnx>  penar,quiadiuitia?  illotcpo- 
rc  pro  maiori  parcc in  animalibusconliflc  bancNoluic  aucc 
comminari  p^nam  ir.orcis  vcl  mucihitionis  in  principio  re- 
gni  fui,nc  a  nimio  rigorc  inciporc  viderccur. 
j  Jnuftjit crgo titrwr  dom.pop. idclr,a  domino immiffus . 
4  Et  fg>-e^/«/7f,e2rc.i.gcncraIicer  &  pcrfcttc.iicuc  quando  v- 
nus  homo  cxic  nihiircmanct  deillo  in  loco  vndc  c"Xit .  Vcl 
ahter,quafihomovnus,i.vnocorde&:  vnavoluncatcad  li- 
bcrandum  obfcllbs. 

f  Et  reccnfnit  eos  in  Bc7;rr.nomcc{\  ciuitacis  in  qua  rcx  rcgna 
uit  AdonibczcchjVt  hnbctur  lud.i. 

6  yirorum  autem  /«</<?.Scgrcgatim  numcrabantur,  eoquod 
jfta  tribus  crat  nobihori^  bcllicofior . 

7  Crji  emToi»/j/«j.i.infucuro,dcproximotamen  . 

8  Maneexibirriiisadfos.  Irrifoiic  U.qucbantur,eoquodfcic- 
bant  auxilium  eius.ntfuturum  incraftino. 

f  Etfa.e(1,crc.df,cra.j.ab  illa  dic  in  qua  viri  labcs  dixcrac  vcr 
bum  pr.cccdcns.Af  j».c  cxtlj.musj&c.mm  auccm  a  dicquadi- 
xcrac  SmhCras irit  rnhlsfalts  icrf .quia quando numerauic po 
pulum,  adhuc  diftabac  a  loco  oblidionis,  &:  poftea  nuncij  la 
besrcdicrunt  ad  fuos,&:  propccrhoclicucdidum  cft  ,illud 
quod  dixic  SM\\.Cras  erit  vo.J.i.ly  ctiiS ,  non  accipitur  pro  dic 
craftmo,fcd  pro  futura  dic,dc  proximo  tamcii . 
10  Covf/.iirc.Vcrcpcnccirrucnces  fupcrcxercitu  filiorum 
Ammon  cxdiucrfis  parcib.miigis  tcncrct,ahatcrrcrct  cos. 

11   Et 

T. 


j I  Et  aitpopuliis .  Hic  confcqucntcr  dcfcribitur  Saulis  cofir- 
matioin  rcgcm,quia  populus  vidcb.u,SauIcpotentcrtiium 
phafic,  io  volcbaccos  inccrficcrc  qui  eum  dcfpcxcvucin  fiia 
clcdionc,piout  didum  fuitin  fi.ca  pnrce.  fcd  Saul  hoc  ficri 
impediuit, vc aclcmcncia  rcgnarc  incipcrcc  olienfas  ^prias 
rcmiircndo.vndc  dicic  Scncca  lib.dcclcmencia,  Nulluex 
ommb.magisdccec  priwcipem  quamclcmcncia.  M.^.gni.n. 
animiproprium  cftplacidum  eire  cranquiiluinquc,otfcnfas 
&:  iiiiurias  rcmicccre.  Muliebrc  autcin  cft  litigarc,&:  morc 
irx  iiucgererc.AlIcgauitauccm  rncionem  diccns. 
1 2,  i>uia  /)o<//f.quafi  dicat,procedcdum  eft  ad  gratiaru  a£Uo 
ncm  &:  non  ad  occifioncm . 
ij  Duif  ^«rew.VidensSamucIquodpopuIus  cocorditcrco  < 
fcnticbat clcdlioni  failta: dc  Saul,idco cunc  voluit  eam  inno 
uare  fcuconfirmarc  folcnnitcr,&:in  loco  folcnni,i6  lubdi^. 
14  Etfece.qma  iam  translatum  crat  ibi  tabcrnaculum  domi 
ni  &: arca. 

Moraliter  exponcndo,Naas  qui  fcrpcns  interprctat',  dia- 
bolum  lignific.ac,qui  filiis  Ifracl.i.fidclibus  inimicatur.  Q^ic 
rit fuccm  oculos  dcxtros  cruerc  &; finiflros  dimitccrc,  vc  i.i 
picntia  qua'  defurfum  cft  &:  ad  ialuce  anima:  ordinatur,pci"/i 
cus  aufcratur,&:  fapientia  mundana,</«*  tcrrcna  cji  animalis  ct 
iliaboiica.lnc. ^.d.vcmmeat.,wt  fic  homincs  tcrrenis  vitijs  ini- 
pliccntur.Concra  ipilim  auc  venic  rcx  Ilracl.irex  glorix  Ic- 
fus  Chriftus  cu  trib.ordinibus.f  ApL>ftolis,Martyrib.&  Coii 
fcftcjrib.cuius  vidoria  incipit  a  vigilia  matutina,&:  incalorc 
Sulis  confummat^quiaaprincipio  pdicationis  Huagclij  cc 
pit  potcftas  di^monis  diminui,&:  aducnicnce  iiidicc  in  potc- 
Itate  claritatis  ili£  in  cxtrcmo  iudicio  totalitcr  aufccctcr. 

/f  C  A  P. 


M  O  R  A  L  1  T  E 
t  Ipfc  vero  qu^rit  erucre  oculos  dcxtros  uiroru  labcs,  qux 
calor  intcrprctat,n5  virischnriratc  fcrucnribus  m.iliginis  m 
fldi.u^.PcrocuIQaucc  fignificaturintccio.  Mntt.6.c.  SiociUus 
tuus fuerii  fmplex.].imcntiotui,iccundum  Aug.  p  ocu!uiL',ii: 
dextrfi  inicntioad  bona  fpiritualm,  pcr  ftiiiftu'i :uirc.id  cc:u 
poralia  dcfignacur.  Pcr  hoc  igit^qif  Naas  oculos  dcxcros  vi- 
roru  labcs  qucrcbat  cruerc,(lgniric.u  tp  diabolus  inrccioncs 
virorii  in  chancatc  fcruieniiu  qu^ric  a  bonis  ('pintuahbus  co- 
taliter  aucrtcrc.pcr  hoc  aucc.qif  vin  labcs  cju^ii,-ruc  .luxilifi 
rcgis,  ftgnificacurq,.-!  diub(.lo  imiugnati  dido  mo  dcbctad 
auxil.u  rcgisrcgulcfu  Chfipdc-iotasorationcs  rccurrcrc. 
jo  Conlut„u  Saul.pip.e  c.Na rcx  n.)flcT  angclos  p  trcs  hicrar 
thw.S  dimfic ,  ^  Qmnt  §  fwnt  m  ad.utorui^ii  ncbis  ccrtra  dc- 


monis  cxcrcitu  Hcb.  I  .d. ')mncs  admi^iiUratorij  ij/irittis  sut  1  m- 
nijlcriiiui  miffi  ,Pp!er  eos qiti capiuht  hArtditatefulutii-.Et  lic dcbcl 
latur  Naas  cCi  ilio  cxcrcitu,idcft  ,  diabolui  cii  angclis  mali- 
'2,u:s, .\poc. ll.b.  Michacl &  aiigeli  eiu-  prxliabarit ci dracone,{ir 
dyacop'ig)iabai  &  a>igeli cius.^<S!'  riopra:U(iluerut,iiccjucinucntuseii 
eoiinnlocusin  cxlo.  Eaccipitur  hicc^luproecclclia  niilicate. 
f  ycnite &  ta.in  G,a'.iT  tnn.-b'.\L\.  noua  iiaque  vidoriadcdia 
bolo  habita ,  iniiouandueftCiin  rcgnum  pcr  nouaoblaiio- 
ncl.iudum  diu;narum.Nccmirandu,  quod  pcr  Saulcni  pi-^ 
tcporc  quo  fuic  bonus^fignificctur  Icius  Chriflus,ficut  inlri 
diccturdcDauid&Sulomonc  Sicqtcnim  diduin  fuit  la 
principio  huius  opcns,lcopropcer  diucrfns  propriccatcs.ili- 
(juando  li^nai  di.ibdum>aliquando  Chriftumi 


3% 


A  C  A  P  V  T 
X  I  I. 

Ixh  aH- 
tem  Sa 
tmietad 
uniuei- 
fum,&e. 
i8.      4«    Theodo. 
Ciim  cHcc  Iii- 
dcx,  excedcbac 
apcace,  vVcam 
tradcbac  Rcgi. 
Erac  ergo  con- 
fcntaneiim  ,  vc 
11  q  gclierac  nar- 
"'  rarct ,  &:  quod 
in  rcpuWica  ge 
reda  cumlaude 
cflec  vcrfacusp 
fcncicnrcm  ha- 
bercc  populnm, 
legitimam  illu, 
docens  potcfta- 
tcm. 
\     ^    Augufti. 
C .  Saul  autem  rex 
ii-  non  ad  pcrma- 
nedum  eletlus 
cft  a  Domino, 
fcd  fccudu  cor 
populi    durum 
&  malum  datus 
*\  ad  eorum  cor- 
rcptioncm,non 
advtilitatem,fe 
cundum    illani 
♦•   fcncctiam :  Qui 
rcgnarefiicitho 
nuncm    hypo- 
critam  proptcr 
perucr- 


LRegum         Cap.  XJI. 


SS6 


CAP.     XII. 

Ixit  aurem  Samuel  nd  vniuerrum  irracl :  Ecce  * 
audiui  vocem  veftram  iuxtaomnia,qu2E  locuri 
elHs  ad  me,&  conftitui  lupcr  vos  regem,&  niac 
rexgraditurantcvos.hgoautemfcnui,&inca- 
nui.I^orro  fiiij  mei  vobilcum/unc  Itaquecon-  * 
ucrfatus  coram  vobis  ab  adoldccntia  mea viq; 
ad  hanc  dicm  ccce  prarftoftim  t  loquimini  de  5 

T  Saulc. 


penicrficatc  po  D 
puli. 

SOSTOMVS.  ^"'^- 

C^ipniaSamucl 
profe  magnam 
propcliiit    lau- 
dcni  ,  attamen 
nullus  illumar- 
izuit ,  quia  non 
diccbat  ,  vtfe- 
jpfum  laudarcc,  +y<^!  «ftidca- 
fcdquoniamrc;;;^';'    "''°"-' 
mecotamdominoj&coramChriftocius,vtrumbouemcuiufquam  "^   S^"  coflitucurus 
tulcrim,autafinum,fi!quempiamcalumniatusfum,  fiopprcfrl  ah-  r  fiSuapoS^  tcufufpiam 
quem  ,  fi  de  manu  cuiufquam  muuus  accepi ,  t  &  contemnam  illud  J   vokhs  illum c-  ^"j^^p*;"  ^"" 
hodicreftituamque  vobis.Etdixerunc  .  Non  t  es  ca!umniatusnos,  *   rudire,vthumi  ^"  occupafti 

.     ^  ,-ril-  1  <!•  J  1-       •  •        ■  .-^      ■  *     Iislltacmanfuc  nos,i.bonano 

nequeopprcirilti,nec]uetuliltide  manuahcuiusquippiam  .Dixitque  '°  tus.  Ncqjcnim  itr^- 
ad  eos.Teftis  eft  dominus  aduerfum  vos,  &  teftis  Chriftus  cius  in  die  A'  .'^"'^  '"""'  "^""c 

a  f  Opere.  bMjli,  iuCC      COnUCnC- 

hacquianoninueneritisinmanu  meaquippiam.Etdixerunt.  Te-  »3  rat,vclarguerat 

ftis.Etait  Samuel  ad  populu.Diis,qui  fecic  Moyfcn,&  Aaro ,  &  edu>  ,4  habefcf 'opmt 

xit patres  noftros  dc  tcrra  ^gypri,adeft .  Nunc  ergo  ftate,  vt  iudicio  '^  lcd  vc  illum  fa-  P 

contendam  aducrfum  vos  corain  domino ,  de  omnibus  t  miieric^r-      ccrec  mcliorem 
,..    j        .    .  r  ,    r  o  .,  ,,   •      ,  hccdicebat,ctc. 

diisdominiquastecit  voDilcum,  &cumpatribusvcltris,  t  quomo-  i^  Q^i  ad  vcilita- 1  Gcn.4tf.a. 

do  ingreffus  eft  lacob  in  vEgyptum,  &  clamauerunt  patres  veftri  ad  17  ^^"^  audictium 

dominum,&miftc  dominJs  Moyfcn  ,  &Aaron  ,  &eduxit  patres      Irfonimcndcc 

veftros  dc>€gypto,  &  collocauic  eos  in  locohoc  .  Quioblitifunc  '8  fcipfum,  non fo 

domini  Dei  fui ,  &  rradiditeos  in  manus  t  Siiarx  mairiftri  mili-  li  ^""^  "onmere- 
T  T   r     -L «   •  .^1  •i-ni  -,    •  *^.  I  cur  reprehcndi, 

tix  HaIor,t&:inmanu  FniUlthinorLim  ,  &  in  manu  regis  Moab,  'i  fcd,& coronari,  tiudUa. 
&:  pugnauerunt  aduerlum  eos.  Poftea  autcm  clamaucrunt  addo-  "  &  propccr  filcu 
minum,  &dixerunt  :   peccauimus  ,  quiadercliquimus  dominum,      Nam.&^Da^md* '•'^«s-^'- 
&  feruiuimusBaalim,  &c  Aftaroth  .  Nunc  ergo  crue  nosdemanu      &Ariios,&:Mi  ^Tch.^* 

inimicorum  noftrorum  ,  &  fcruiemus  tibi .  t  lit  mifit  dominus  y  '^^'^^^^    fejpios  riuprasd. 

commendcyic.    &io.c. 

^  aMcffis^ 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C  A  P.    XI.L 

DTxitautcm.  Hic confeejuenter  defcribitur  iticrepatiopopuUa 
Saniuele.uiderat  eniM  populus  rcgcm  eU^ttm  profpereegiffe, 
^-  tdeepoterat  credere  in  petendo  fuper  fe  regem  non peccaffe .  cuius 
sontrarium  Samucl ofiendit  in  hoc  c. i .  declarando  fuam  innocentia, 
\  ^  fecundo  populi  culpam,ibi.  EcaitSamuel.  Trimum  atit  oiiendit 
Samuelper  hoc,t]u6d  pctitioni  populi  condefcenderat  de  inflitutione 
regisfin  tjua  erat,quodammodo  abie6iio  Samuelis^  ut  diQumfuitfup. 
Z.ca.&  hoc  notatur  cum  dicitur .  Eccc  audiui  voccm  veftram, 
i&C.  Secundo  in  hoc,  quoddiu  inter  filios  Ifrael  fine  calumnia  uixe- 
'■  rat,&  hoc  notalur  cum dicilur :  Ego autcm  fcnui,  &fubtlitur. 

2  forvo  fWij^&cC.  Quafi  diceret ,  remancbmt pro  me obfides  adfa- 
tisfactendum,fi  alicui  teneor,&  fatisfacere  non  pofjum . 

3  Loquimin i,f.:c.  co.  idefi,Saule  rege,qui  de  nouo erat  inunClus, 
prcpterquod  Samuelcoram  eo  uolebat  iudicaii . 

4  Vtrum  bouem  cuiufquam.  ponendo  in  opere  meo . 

5  Aut  afmum.  fnper  eum  de  loco  ad  locum  i/icedendo . 

6  Si  qucmpiam  calumniatus.  iniufle  ad  iudicium  irahendo . 

7  Si  opprcflii  ali.  damnnm  quodcunquc  fcu  iniuriam  infercndo, 

%  Si  dc  ma.  etiam pro  if.flo iudicio  reddendo .  Exquo  patct ,  quoi 
froprijsfumptibus,&  laboribus  officium  iudicis  exequebatur ,  prout 
iliUumfuit  fiipraj. 
9  Et contcmnam,&:c.  nolens  mihi  retinere. 

lo  Et 


I  o  Et  dixerunc  &'ftc  teriificati  fitnt  eius  innocentiam . 

I I  Dixitquc  ad.  cjuipmfens  cfi  ubljue , 

iz  Et  tcltis  Chnftiis,/c^';Vc/ Saul,i/ui pmfentialiter aderat. 
I  j  Et  dixcnint.rtplicando,  quod  Jupra  dixerant ad  maiore  affir- 
matione,fccundum  illam  tranflationem.  In  Heb.  habetur .  Ec dixic 
tciMs^qiiod  exponunt  Hcb.dicentes,  quodpoylquam  populus  tcilifi- 
caiusfuerat  Samuelis  innoccntiam,  ipfe  Sumuelquxfiutt  cmn  hoc  te 
iiirnonium  diuinum^quodefi  maius,&  firmius ,  dicendo.  Teltis  eft 
dominus. ideii  rogo,utfit  tejiis ,  &  tunc  uenit  uox  d  Deo  tnif}'a,& 
dixit,teliis,tcfiificando  Samuclts  innocentiam . 
14  Etait.  Hic  confequenfer  Samuel  declarat  populiculpam ,  & 
primo  uerbo,fectindomiracufo^  ibi .  Scd&:  nuncifa.  Circaprimu 
Samueideclarat primo  Det  rnifericordiam  erga  popidu,cum  dicitur, 

1  5  Doininusqui>/a7imii^/!;e(ji  nttntios fuos ad cducendum pa- 
pnliim  Iffati  dc  .Aegypto.feqttttur . 

1 6  C^iomodo  in.  t^bi  eum  dominus  faluaiiit  d  periculo  famis. 

1 7  Et  cla.  cttm  ajfUgerctur  ab  .Aegyptijs,  ut  habcttir  Exod.  i . 

1 8  Et  co\.  fctltcei  in  terra  optirna  LtCic, &  mclle  manantc.  Confe- 
qnenier  ojiendtt  ex  oppo/ito  populi  ingracitudinem  ,  cum  dicitur. 

1 9  Qi^i  obliti  (iint.pcr  idololatriam ,  &  aliit  mala. 

20  Et  tradidit cos.  vt  per  fiagella rcduceret eos  ad bonum. 
1 1  In  manu.  id cji,regis  ..ifor,  ut  habctur  lud.  4. 

22  Etinmanu.  «f/.;^i««r /«</.! o.  eJ"  11. 

2  j  Et  mi.  id  eJi,Gedeony  ui  habetur  \ud.  6. 

\     Ec 


MORALITER. 

1  Dixit  autem.  In  hoc  autcm  capitulo  Santlus  Samuel  fuam 

dcclarat  innoccntiam,  diccns. 

}  Lonutmini.  Non  dicit  coram  bominibus ,  ficuc hypocricar, 

■iui  quxrunt  iuftificari  coram  mundo . 

\  ytrumboues.  Pcr  calumniam  infcrendo . 

8  Side 


8  Sidema.cu.mu.ac.&c.proiuWxi3.e\crcendn.  Perhocin- 
formari  dcbcnt  principcs,&:  pialati,  vt  rcgant  popukim  li- 
bi  fubditum  flnccalumn!a,&:auaritia  .5ecund6arguitpo- 
pulumde  peticionercgi$,oftedcns,  quod  dom.nu.  rcxeo- 
rum  fuci at  immcdiatusper  iudicci  caqusm per miniftros, 
&vicanoscos  faluans,dicens. 

Tom.2.  N 


387        Glof.orcli.&NicolaicIcLyra.         388 


'l  a.  Je  minh 
f  .c.rcti.  ca.  9 


^  n  M(ii''st)!.  RAB. 
A  Collcctio,  f.Gcnti- 
lispopuliad  fidcm. 
b  Aotff,  idcftconi 
irua,&.'  pluiuas,  N6 
cH  lonfuftudo  lu- 
d.rariii  ccmpoiex- 
Itati';  r  lucrc . 
4«  Augurtin.  Sa- 
mudc  uiuocancc 
Dominum,Domi- 
nuspcrpluuias ,  &c 
horribilcs  voces 
jncoiniic  ,  quibus 
3lcbs,c]uaaudicrac 
cDominum  repu 
illc  nc  rcfnarcc  li- 
Di  ,  incclligcrcc , 
quos  fragorcs  per 
Samuclis  iceruDo 
minus  dcprccacio- 
ncm  compcfcuic, 
ponquam  populi 
dc  hac  re  panicu- 
dinc  incus  afpcxic. 
•1«  R.  Salomt)n 
Dcus  cxcicauicifta 
tonicrua,vcconfu- 
B  ^arcc  pcruicaciam 
populi.Namlitan- 
tx  cranc  vircs  Sa- 
niuclis  ,  vc  policc 
ccclum  commouc- 
rc,  iV  conitrua  dc- 
uocarc  ,  quomodo 
non  pctuic  hoHcm 
profligarc ,  6c  prx-- 
cilercipublicx? 

^CAP 


a    T  <>ii  8c  Gcdeon.timcr  viri.  b  Tldeft  Sraron 

foriifliiiri».  Pr«iipuu»,vel  in  :udiao. 

c    Ayeriens.vel  JiKTiuj.vcl  apctiio. 

Icrobaal,&Badan,&Icphte,&  [ 


i  tAiiitrua ,  & 
in&a. 

c 


a     Nominainj  ftu  portulatus  1  Deo.  J 

Samucl ,  Sc  eruit  vos  de  manu  ^ 
inimicorum  vellrorum  per  cir- 
cumitum,  tJ^iiabitalhs  conti-  ^ 
dcnter.  Videntcsautem,qu6d  7 
Naas   rcx  lilioriuiu  Ammoa 
veniliecaduerrum  vos ,  dixtltis  ^ 
mihi :  Ncquaquam,led  rcx  im-  » 
perabitnobis  .  cum  dominus 
Deus  vetter  rcguaret  in  vobis. 
Nunc  crgo  pr;rIto  eit  rex  ve-  '° 
llerquemclegirtis,  &pctiftis. 
Ecce  dedit  vobis  dominus  re- 
eem.    Sitimueritisdominum 
&;  feruieritis  ei  ,  &  audieritis 
vocem  eius ,  &  non  cxafpcra^ 
«eritis  os  domini,  eritis ,  &  vos 
d^rex,  cjui  impcrac  vobis  fe- 
quentcs  dominum  Deum  ve- 
flrum .  Si  autem  non  audieritis 
vocemDomini,  led  exafpcra- 
ucritis  lcrmones  eius,  eritma-  " 
nusdominirupervos,  &(uper 
parres  veibos.  Sed,&  nunc  ita-  " 
te,&;  vidcte  rem  ilhm  gradem, 
quam  facturuscft  dominusin 
"  confpeduveftro.Nunquid  non  mefTis  tritici  eft  '^ 
t>  hodiePlnuocabodominum,  &:dabitrvoces,& 


ly 


f)luuias,&  rcictis,&  videbitis,  quia  grande  ma  ^ 
um  feceritis  t  vobis  in  conipeclu  domini ,  |,„ 

a  In  adiicntu  Chti.ii. 

petentcs  fupcr  vos  regem  :  Etcla"mauit  Sa- 

a  lcvicct  Ciiiillus.        b  BlimlicntPin  p^ardicaiioncm. 

muel  addominum  ,  &:deditdominus  voces 

a  Vcrta  Eua:gelij,vcl  lcga. 

'^  &pliuiiasindieilla.  Ettimuitomnispopulus       ■> 
nimisdominum,&:  Samuclem.   Etdixicvni-       1 
ucrfuspopuius  ad  Samuelem .  Ora  profcruis       l 
tuisud  dominum  Pcum  tuum  ,  vt  non  mo- 
riamur  .  Addidimus  enimvniucrfispeccatis 
noilris  malum,  vt  petercmus  nobis  regem. 
Dixitautem  Samueladpopulum  :  Nohteti- 
mcre;Vos  feciftis  vniucrfum  malum  hoc.  Ve- 

a  lojfciiuamuiidoinimiiii  ;a:ujuini  (!uccm  ve.irum. 

'6  runxamcn  ndlite  recederc  a  tergo  domini , 
led  icruite  domino  in  omni  corde  veftro  ,  &: 

a  Mund:  dcndetia. 

,7  nolite  declinare  poftvana' ,  qu^enon  prodc- 
runtvobis,  nequeeruentvos,quiavana(unt. 

18  Et  non  derelinquct  dominus  populum  fuum  E 

19  propter  nomcn  (iiummagnum,  quiat  iura-  ^j^jj 

20  uitdominusfaccrcvos  fibipopulum  ,  Ab(it  H' " 

a  Qininuis  ine,2c  domiflum  oiicnderiti*. 

autemame  hocpeccatumin  domino,vtceT-^ ' 

f  Clu  fturo  Dei  verbum. 

fem  orare  pro  vobis ,  &:  docebo  vos  viam  bo- 

f  ficut  fllij. 

II  nam,&redam  Igitartimetcdominum,&fer 

li  ^No.T  cx  ntceffitatc. 

23  uiteeiin  vcritate,  extotocoidevcftro.  Vidi- ^ 
ftisenimmignifica,  quxin  vobisgeiferit  do- 
minus ,  quod  fi  perieueraucritis  in  malitia ,  & 
vos,&:  rex  veftcr  pariter  peribitis . 


N  I  C  O  L  A  V  S    D  E    L  Y  R  A. 


1  Ec Badan.  & ideH, Samfon,qui defcendit de iribu  Dan,vt habc- 

tnr  lud.i'^- 

2  Eth^cian. de (JI40 ludi.  ^. 
5  EtlephtC.dequoIudi.il. 

4  Et  Samuel.  to(]uitur  defeipfo  tanqnam  de  allo . 

5  Ec  eruic,&c.  fjuotiefcunque  inuocaftis  fideUter  eius  aHxilium. 

6  Ec  habicaftis  confidcn.  quamdiu  fuijiis  ei  bonifubie£li,fuity& 
ii:Jirex  veiier  immediatus. 

7  Vidcnces  auccm.  Ifta  fuit  vna  caufa  petendi  regem ,  vt  diUum 
fniifuprai.  cap. 

8  Dixi(hsmihi.<///r«''<'f'"'  ''O^'^  petcre  aliumregem- 
^  Nequaquam.yt/7;cf/,OTra«i/;«e  rcge  homnc. 

10  Nunc cr. licet enim Sadfuerit a Deo eleSus , vt diUum cfl  fu' 
pra  f  .9  cir  I  o.tamen  ijia  eleiiio  impnnitur  hicpopulo,  eo  quod  adpe- 
titionem  populi  faila  fuit.  Cxtcra  patent  vfjue  ibi . 

1 1  Eric  manus.  idei\,tta  erit  fuper  vos  de  futuro,/icut  fuit  fuper 
patres  rejiros  de  prxterito . 

j  1  Scd .  Hic  confeijucnter  Samuel  arguit  malitiam  populi  miraculo, 
quia  ad  ipfam  declarandam  fa£lafuni  fnbito  toniirua,<^  plimia  con- 

trtt 


trafolitum  curfurn  natnrx.  in  tcrra  illa,  &  hoc  cJ},quoddicitur. 

15  Nunquid.  q.d.''/iotfenon  confucuerunt talia  fien^  &ft  aliqua»" 
do  fiant,nou  tameii,ita  rtpente^  velfubito,ftcut  failum  eji  adpreces  S4 
wudisl^cT  abf^ite  dnpo/itione  aerisprxcedente,  idcofubditur. 

1 4  Et  cimuic.  Fidens  infoUtum  miracuium,  &  timens  moripr*  hor- 
rore  tempcfiatis. 

I y  t^oX.tvm.eos aJfecHrauit,quand»  confcjftonem eorum de petitione 
ngi\\^  altjs  malis  aiidiuit. 

1 6  Nolite  veccd. femper  eum fcqitentes per  dcbitum  cultum . 

17  Ec  no.  id  ejl ,  pofi  idola  ea  cokndo ,  qnia  ,in  illis  nidla  cjl  cfficaci* 
vosfaluandifficut  mcdicina  dicitur  vana ,  quii  nullam  habet  cfficaciam 
infanando. 

18  Ec non.  quandiu  ftbifuerit fubie£ins  per  debitum cultum» 

19  Qv^yiiiitzait.ficuthabecur  Gen.  ii.  Pcr  mc  ,  &LC. 

20  Abiic  au.  i^amuis enimpopulus eum  abiccijfet,  vtpatet  exfi-frt 
didu  i.cap.ramen peccatum  rcputabatftbift  non  oraretpro  cis.  et  hoc 
eji  inteligcndim  quuntum  ad  bonagratix ,  &-gloria  conjcquendafule» 
fiibditur,  Ec  do.vos. 

21  Timcccdominum.  timorefiliali. 

2 a  Ec  feruicc  ci,&:c.  abfjue diminutione . 
}i  li.\toto cotdc.  abfque diminutione. 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

t  Miftt  dominus.  Pcr  hoc  fignacur ,  q  uod  pra:laci ,  &  pdica- 
torcs  dcbcnc  oftenderc  populis  Dci  bencficia,  vc  cognofcac 

cius 


eius  bonicacem,&peroppofitum  fuam  ingracicudinem,  nam 
oppolica  iuxta  fe  polica  magis  clucefcunt,  vt  lic  pur  vcram  p? 
nitcnciam  ad  Dcumredcanc ,  &:ipfi  fidcliccr  fcruicndo  vc- 


rum  dominum  rccognofcant. 


MORA- 


SS9 


I.R 


egum 

c  A  p.  xrir. 

Iliusunius  anni.  ^  R.  DAVlD.Diciturfilius 
vniusanni,  qucdvnumannum  lamrcgnaf- 
fcr,antequam  ccnfirmarcrur  in  Galgala . 
^Chaldxus.  Paraph,  £ratfimplex,&:iu- 
nocens  ,  tanquam 

3 


Cao.  XIII. 


,p. 


390 


I  pucr  vniusanni, 
Jjfi  ^PROCOP.  Symmachus 
Bciii  cxponit,  Sicittpiier  annicultts.  Quo 
111  Sa  vcrbo  fimplicitas  animi  iplius 
'"j^"^  oftenditur  ,  quam  in  regno  ha- 
buit ,  qua  tamcn  non  longo  tem- 
porc  vfus  efi.  Quo  circa  additur, 
Et  duob.annls  rcgn.  &c£C.  ncmpe 
cum  illa  monim  fimplicitate.  Po 
ftea  ad  prauitatem  declinans,  di- 
uinagratia  dcfiitutuseft. 

^  HIERONYMVS.Nondc 
Isbofeth  filioSauldidum  c  hoc 
Sic  cnim   erat  Saul  innocens. 


ri: 


i  5"  Id  cfl  humilis  tanquam  paruulus,& 
laftens  . 

Ilius  t  vnius  anni  crac 
Saulcum  rcgnarece- 
pilTec:  duobusautem 

a  "fluite  fcilicet,^  manfuece  ,  poftea  e- 
nim  magis  tyrannus  tmt,quam  rex  . 

annis  regnauic  fup  lC~ 

rael  Et  elegit  fibiSauI 

Ec  eranc  cum  Saul  duo 

a  f  Vfque  hodie  vicus  gtnndis  oilenditur  in  finibus  Hclia!,  dilUns  ab  ea  ofto  mi 
luj-ibus  iuxta  villa  Rhama,&  anti(]uu  retinet  nomc.  Imerprcrataut  humilitas  . 

miliain  Machmas,&:in  monte  Bethel ,  mil- 


triamiliade  Ifracl 


quando  rcgnarc  ccepit ,  ficutfi-  b  lc  auccm  cum  lonacha  in  Gabaa  Beniamin . 

Porro  cxtcrumpopulura  remifit  vnumquem 
quc  in  tabernacuia  fua.  Et  percuffit  lonathas  3 
tftationem  Philifthinorum,  t  qux  eracin 
Gabaa.Qiiod  cu  audiflent  Philiilhiim,  Saul 
cccinit  buccina  in  omni  cerra  diccns:  Audiat  * 
Hcbrjei .  Ec  vniucrlus  Ifracl  audiuichuiufce- 
modifama.  PcrcufTicSaultftacionem  Phili- 
fthinorum,  &  terexitfe Ifrael  aduerfus Phili- 
fthiim .  Clamauit  ergo  popuius  poft  Saul  in 
Galgala  .  Ec  Phiiifthiimcongregatifuntad  ^ 
pr^liandu  cotra  ifrael  triginta  milia  curuu  , 

5^Alias.d.c. 

c  &fexmiIiaequitCi,6creIiquumvuIgus,  ficut  ^ 


lius ell  vnius  anni,&  in  eadcm  in 
nocentia,  duobusannisregnafle 
dicitur. 

R  A  B.  per  anticipationem 

dicit  dc  Isbofeth  filio  Saul ,  dc 

quo     in    fequentibus     dicitur 

5  x/.  annorum  erat  Isbofeth  cumrc'- 

fnare  caepiffet  fuper  Ifrael^  cr  dno- 
us  annis  regnauit  .  Si  autem  a 
mortc  Heli  omne  tcirpuscon 
chiditur,  quoSamuel,  &  Saul 
regnauerunt,  inucniuntur  xl.an- 
ni  vfque  ad  mortem  Saul.Qu^an 
do  ergo  Saul  regnare  cocpit ,  fi- 
lium  habebat  vnius  anni  ,  qui 
poft  mortcm  patris  regnauit  in 
ifrael  duobus  annis ,  &  a  latro- 
lubus  occifus  regnum   dimific 

Dauid. 


Dauid.Continuatur.cempus  Samuelis  cum  tcmporc,  &re- 
gno  Saulis.hiftorici  enim  non  potcracconnumerarenume- 
ro  iudicum,quoniam  prophcta  crpt,&  non  toto  tcmporc  vi 
tx  fua;  populum  iudicauerat,  vcalij . 
b    Caba.  Vrbs  efi  Phinccs  filij  Eleazari,vbi  ipfe  Elcazar  fe- 

pultusefi,  &  interpretat^col 

lis  patruclis.  Benecria  milia 

Ifraelitarij  clcda  funt  ad  pu- 

gnandum  cotra  Philifih^os. 

hr.n.  foliapti  funtad  pugna- 

dij  cotra  hofi^cs  ecclcfie,  qui 

habencperfcdp  fidc  trinita- 

tis,  \n  qua  exiftat  fupcriorcs 

hoftib.  fuis .  Philifihiim  h^re 

tici ,  qui  pnri  confcnfu  aduer 

fus  eccIefiS  pfpirantcseade 

populari  conant  ,quibusalij 

abiuratafide  fociant'.aIijdu 

fidcmpalaconfitcri  metuijc 

quali  1  caucrnis  latitat.  Vari^ 

fed^vno  impiccacis  vinculo 

colligatx  ad  dccipicndil  dif- 

currfic .  Equitcs  potetia  tumi 

di,qui  hf ticos  iuu.-inc  .  Fidgus 

fiCKt  areaa  ,  multitudo  h^tica 

perfuafione  aggrcgata .  Viri 

cum  Saul  remanetes  Catho 

lici  Chi^o  firmircr  adh<^retes. 

C  I{eliquum  vulgusfrcut  are.  etc. 

4«  lOSEPHVS.  Cum  Paht- 

ftini  cognouiffent  cafira  fua 

ab  Hcbr(jis  obfefla,indigna- 

ti,  &:  coteptu  Hcbra^oru  ma- 

gnam  iniuria  iudicantes,  lu- 

d^is  prxlium  intulcrunt ,  du 

Gcntcs  pedcftnum  quidem 

trcccnta  milia ,  curruum  ve- 

ro  triginta  millia ,  &  equitix 

fexaginta  millia. 

^  2.^bfcon' 


D 


Rabbanus . 


{•  prjfeftum, 
aut  diiaem. 
tqui. 

E 

libr.j.Antfq. 

cap.6. 

f  prffeauin  , 

aucduccin,ft- 

uc  prgffdein  . 

tabominibilu 

fuit.vel  fgtuic 

Ifraclintcr 

Philiilh?os    , 

vel  cora  Phili 

fth?is. 

F  " 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C  A  P.    XIII. 

Ilius.  Poftqua  defcripta  eft  Saulis  cle£tio,hic  pnr 
dcfcribitureius  rcprobatio.  &  hoc  ex  triplici  ca. 
Primafuirdiffidetia,&vfurpatio.Sctatemera- 
ria  iuratio,c.i4.Tertiacupiditas,&elatio.ca.i5. 
Circa  primu,primo  defcribif^didideti?  ro  .  fcdo  ditfidentis, 
vfurpatio.ibi:  ^it  ergo  Saul.  tertio  incurfio  hoftiu ,  ibi.  Vorro 
Thiliflhi^m.  quarto  impotenciaad  refiftendu  ibi ,  Vorrofaber. 
Ca  vcro  diftidcntia:  duplcx  fiiit  .  Prima  fuit  cx  percuffione 
ftacionis  Philifthinoru ,  p^  qua  Saul ,  &  filij  Ifrael  formida- 
bat  Philifthinoru  aduentu  .>Scda  fiiit  dilapfus  populi  a  Saul^ 
pp  metu.qui  ponitur  ibi.  Q»od  cu  audifient.  Circa  primu,q.a  r 
hoc  ca.agituf  de  Saulis  pr2Buaricatione,pmittit'eius  bonitas 
vtnullus  de fua iufiitia  pfumac ,  &L  vtoppofitaiuxu fe  pofi- 
tamagis  clucefcant.cii  df,  tilius  vnius  annicrat,  &c/e.  i  ita  in- 
nocens,&  purus  apeccato,ficut  puer  vni'anni.  Ciiius  rone 
airignantHcbrxi,&probabiIiter,diccntcs,  c},qnho  ^mo- 
uctiir  ad  aliquod  ofiiciu  magnia  a  Dco ,  ficut  Saul  fuit  ele£t' 
in  rcg^  ab  ipfo,vt  patet  cx  pcedentibus  fimul  fibi  dat  a  Deo 
gracia  iuftificans,&:  ipfiim  difponens  ad  fuii  officiu  cxcrce- 
du,nifiipfeponatobice.  SaulaiJtin  fuaelctlionenopofuic 
cbiccgf^diuinaj,quiafm,q,df  fup.^.c.  eratele[lus,  &  bonus^ 
&noneratvirdefilijs  Ifraelmelior  illo .  A\\C[ui  aijtexponuntde 
Isbofcth  filio  Saul ,  diccntcs  quod  habcbat  vnu  annu  tm  qii 
Saul  inccpic  regnare,&:  fecundum  hoc  ly  Saul,  cft  datiui  ca 
fus.cum  dicitur.  Filius  vnius  anni  erat  Saul,  i.ipfi  SauI.Scd  hoc 
patcc  falfum  p  illud,qd  habcf'  z.Rcg.  2.d.Q.»adraginta  annorU 

erat 


erat  IsbofethjU  regnare  cfpiftec .  Fuit  aut  inftitutus  immediatc 
poft  morte  patris,vt  ibidedf.  pater  autrcgnauit  lo.annisca 
tum.  pp  quod  tcnentes  hoc  didu  dicunt,quod  inceptio  re- 
gni  Saul  hic  accipitur  immediatc  pofl  morte  Heli,  quod  ce 
pus  fuicquadragincaannoTij,vc  habecur  Ad.ij.Sedhoc  n5 
valec,quia  in  nuUo  alio  loco  facriE  fcripcur^c  repericucquod 
facrafcripcuradeccrminando  pnncipium  regnialicuiusre 
gis,dettrminethocperxtaccmfilijfui  .  Ecideo,  quiaifla 
expoficiode  fcriptura  non  habetautoritatecadefacilitatc 
contenitur  qua  probatur,6<:  prima  magis  tcnenda  ef^,vc  vf. 
z  Duo.aUt  an.re.&c.  f.  in  bonitace,&  innocecia  fua  licec  plu- 
ribus  annis  regnauericexiffens  in  malicia  .  Vel  alicer  poceft 
dici ,  quia  poft  duos  annos  a principio  regni  fui  Dauid  fuic  a 
Deoeledus  in  rege  inunftus  pcr  Samueie,  vc  hf  infr.i5.ca. 
&  ex  tunc  Saul  non  regnauit  deiure ,  fed  tantu  vfurpatiue, 
pp  quod  anni  fcquentes  a  regno  fuo  hic  refecantur.  Confe- 
quenter  ponicur percufiio  ftacionis  Philifthinoru  ,  cii  dicit'. 

3  Etpercufjit .  quod  erac  fignum  manifeftum  rcbcliionis  fi- 
liorum  Ifrael  ad  Philiftharos , idco  fubdicur. 

4  .AudiantHc.  Hoc  fecic  Saul  proclamari ,  vc  filij  Ifracl  prx- 
caucrencfibiabinfuIcuPhilifthinorum  iii  hoc ta^o  conce- 
pcorii,& non confiderenc de  ipfis  in  aliquo .  vnde  fubdicur. 
j  EtVhil.&c.mi.cur.  Non  eft  vcrifimile,qu6dcoceirenccur 
rus^,  fed  accipicur  hic  numcrus  hominum  in  curribus  exifte 
tium,quia  cunc  cemporis  in  curribus  pugnabanc  pro  magna 
parce,vc  habccur  m  plunbus  locis  ficra:  fcripcur.c. 

6  Etreliqutm.  Hypcrbolica  locucio  eft,  ad  defignandum 
magnampopuli  multitudinem . 

1   fliiOi 


MORALITER. 

1  t  Hrrf«o&.a».  A£l.i3.Dicitur,q,rcgnauitxI.annis.  Scdhic 
ponitur  tantum  tcmpus  quo  permanfit  in  humilitate ,  &  bo 
nitate .  Ex  quo  patet ,  quod  rex  malus  tempore  maliti^e  fux 
non  cft f  m  vcric^itc rcx dicendus , fcd  taiitum  a:quiuocc,fi- 
cut  oculiis  lapidcus,auc  depi£tus,  &  idcm  diccndum  de  pre- 
lato  malo  ,&  mulco  plus,quia  rcgic  in  fpiritualibus,  q  ccpo- 

ralibus 


ralibus  pra:feruntur,corruptio.n.  optimi  peffima  iudicatur. 
3  Etperculfitlo.lia.  Per  lonathan  .quidonumcolumbxin- 
terpretatur,dominus  IcfusChriftus  fignificatur,iuperquc 
fpirituflTancius  apparuit  in  fpccie  columb?,cii  baptizaretur. 
Ipfe  vero  ftationem  Philifthinorum  percuilit,  quado  defce- 
dcnsad  infcrnum  ,  inde  patres  pctenterliberauit.  Phili- 
fthiim  aucem  interpretantur  cadentcs,  idco  fignant  d^ino- 
ncs,qui  de  ca-Io  pcr  fuam  fuperbiam  ccciderunt. 
Tom.2.  N    i 


35)1         Glof.ord.&Nicolai  deLyra.         392 


fcoarftatus. 
tmunitionib. 


I  ftninJum 
temput.quod 
dixcraiSa- 
inuel» 


B 


f  veniebasad 
tempus  dicru 
Hcb.pro  tcm- 
poie  ((inftiiu 
to.nempefc- 
fcioio  diC. 


lib.t.adu. 
Mirc.c.i;. 
Epiltol.  ad 
Magneil 

•|-Gcn.3i.d. 
aJ>ar.i6.c. 

c 


^  a  ^ibfcondcrunt  fe  in  fhe.  Rab. 
A  abfconfis,  f.  quibufda  Ifracli- 
tis,quj  Saulc,  Sc  populu  ,  %  cu 
cocrac  rcliqucr.uit ,  qda  pars 
illorum ,  qui  Hcbr^i  vocatur 
tiniore  pcrcerriti  dcfeccruc  a 
Saul,&:  a  viri<;,  14  cum  co  crac, 
&dcfccdcrucincnflra  Phili- 
(ihiini.vcin  fcqucntibus.S.d 
&  Hcbrei,quiuicrunccuPhi 
lifthiim  licri ,  &:  nudiuflcfLi' 
afcedcracq;  cum  eis  i caflris, 
rcwcrfi  func,  vc  ccnc  cu  Ifracl 
qui  cranc  cu  Saul,  &  lonatha. 
omncs  quoquelfraelir?,  t].  fe 
abfcodcrat  i  motcEphraim , 
audictcs,qu6d  fugillcnc  Phi- 
lifthiim ,  fociauerunc  fc  cum 
fuis  in  pr^'lio  . 

b  ^fji-rteniihi  holocauflu^&c. 
4e  PROCOP.  Samucl  Sauli 
pr^epcrac,vcfcpccm  dicb.ip 
fum  cxpcdarcc ,  dcidc  Ihcris 
ricc  |)adis,ocdincs  inftrucrcc 
Acillccu  vidercc  Palc^ftino- 
ru  copias  collcdas  cllc  no  cx 
pedauic  prophcca,qucmad-- 
modum  pr5ccperr.c  .  Quare 
reicdioci  nunciacur. 

•14  R.  Lcui.  Saul  iftis  facrifi- 
ciis  clicerc  voluit  Spiricu  pro- 
phcciq ,  vc  ipfe  fibi  clicc  pro- 

fjhcca ,  &  fine  Samuclc  inccl- 
igercc  voluncaccm  Dci . 
J5-TERTVL.  AclcgifSaul, 
fcd  nvmdum  dcfpettor  pro- 
pherc  S.unuclis . 
^«Ignacius.  Saul  dignitatis 
honore  priuacus  eft ,  qui  non 
expedailcc  Samuclem  princi 
pem  faccrdocum  .  Oporcec 
jgif,  &c  vos rcucicri  fupiores. 
CLEMENS. 


arena ,  qux  eft  in  littore  maris  plurima  .  Et 

a    fHuaiilius.vrlairnftaiio. 

afccndetes  caftrametati  funt  in  Machmasad 

a  f  Donius  i<lolo'aiiix,vcl  douius  uiuf.rrj. 

OrientemBethauen.  Qupd  cumvidinVntviri 
IfracircinartSto  pofitos  (taffliclus  cnimerat 

a  populus  )  abicondcrunt  fe  in  fpeliincis,  &ia 
t  abditis  ,  in  pctrisquoQue,&:  in  aiuris,&:iii 
cifternis .  Hcbr^i  auttm  rranfierut  Iordane,in 
terra  Gad ,  &:  Galaad .  Cumq;  adhuc  ciTct  Saul 
in  Galgala ,  vniuerfus  populus  pcrterritus  elh 
qui  fequebatur  cumEt  expcdauit  feptcm  die- 
bus^iuxta  placitum  Samucli.s,  &:  non  vemt  Sa- 
mucl  in  Galgala .  Dilapfulq;  eft  populus  ab  eo. 

b  Aitergo  Saul,  affcrtemihi  holocauI];um,&pa- 
cifica.EtobtulitholocauftLi.  Cumq;  coplcflet 
cffercnsholocauftum ,  ecce  Samuclveniebat. 
Et  egreflTus  eft  Saul  obuia  ei ,  vt  faluraret  eum . 
Locutufquecftadeum  Samucl :  Quidfecifti? 
RcfponditSaul:  Quia  vidi ,  quod  dilabcretur 
populusamc,  &tu  non  t  venerasiuxtaplaci- 
tos  dies  >  porro  Phililfchijm  congregati  fuc- 
rantin  Machmas  ,  dixi  :  Nunc  deiccndent 
Philifthijm  ad  me  in  Galgala,  &faciemdo- 
mini  non  t  placaui :  t  neceflitate  compulfus» 
obtuli  holocauftum  domino  .  Dixitque  Sa- 

Samucl  ex  przccptu  domini  iufferat ,  vt  expeftaiet  fe.donec  venirct  ad  vngetldmn 
iUuin  iiegem,&  offerendas  viftiinas  icptem  diebus,  ficut  in  confecrationc  iaceido- 
ti^.i^uod  ijuia  ncn  cu;todiuit  rcclc  .irguinu. 

c  muel  ad  Saul:  t  Stulte  egifti,  nec  cuftodi- 

fti  t  mandata  dominiDcituijqu.^Eprjeccpit 

d  libi :  Quod  ft  non  fecifles ,  ia  nunc  prajparalkt 


4<CLE.MF.NS.  Rom.qacm 
admodfi  noa  crac  licitii  alicni 
gcn.i,&:  cri,  qui  no;i  ciicrc  Lcui 
ca,aliquid  t^irtlTrCjVel  nd  v.\tr,'.o 
acccdcrc  line  Saccrdote,  ica 
voslincEpo  nihilfacito  .  Vc 
cnim  S.iuHri  finc  Snir.ucleob 
tu]i:lcc,aiidiuir, ono^uam  fiulim 
frcilti :  1;c  laic"  ojs  finc  facerdo 
tc  nficicsaliqnid,  frufira  tacic. 
c  sndte  e^ijiiy  nec.  R  AB.  Vide- 
tur quibufdrm  Saul inculpabi 
I  liter  f.icnficallc,  q.a  Samucl  ex 
pcdatus  iuvca  pb.citum  no  vc- 
nic .  Qiii  autem  diligcccr  inqui 
rit,inucn  it  cum  iurc  culpatum 
&:  inobcdicntia;  rcum  .  Apud 
H'-bra:os ,  ica diftinguitur ,  & 
drfcciidcs  antc mc  in  GdgaU :  Ego 
efuippe  difccndam  ad  tc .  Dcinde 
inlcrcur:  ad  cjfercndas  oblationes 
&  immoLwdas  vilfimas  pacijicas 
fcptcm  dichus,ext>e£labis  doncc  ve- 
niam  ad  tc,&o^cdam  tibi.,qi4ixfa- 
cias.  Non  ergo  Samucl  fc  cxpc 
dari  fcpccm  dicbus  preccpic, 
lcd  ad  offeredas  oblacioncs,  &: 
imnioiandas  vidimas  pacifi- 
caSjfc  fcptcm  dicbus  cxpcdari 
volu  c ,  quod  ille  non  fccic ,  &: 
idco  n>crito  culpacur,  &:  ftulci- 
ti^arguitur. 
^  lofephus .  Saniucl  non  rc- 
de  Saulcm  fecillc  dixic  ,  co 
quod  orationcs ,  &:  ficnficia^q 
Dci  voluntate  erant  facienda 
pro  populo,  otfcrrc  pctulanter 
ipfc  pra:ceireric . 
d  Q^odftnonfe.  Auguft.Non 
fic  accipicndu  eft  q  uafi  domi- 
nus  Saule  in  a:ccrnii  p.irauciic 
regnacurij ,  &  hic  nolucric  fef- 
^  uare 


n 


6>fk 


tro 
vdi 
■»4 


Ed 

COE 

r 


N  I  C  O  L  A  V  S    D  E    L  Y  R  A. 

1  Qupd  cum.  Hicponiciirfeci  nda  ro  diffidenlia^f.proptcr  reccfsu 
popult  a  Saule,ejuia  aU<jiii  prx  timore  Thilisihinotii  abfconderunt  fe 
i>i  locis  occultis..Altj  autcm  tranfurunt  ljrdane,qui  efl  in  partc  Orii 
toL  terrx promijJionis.Terra aut  Vhiliiihinoru ,  vnde  vcniehat fupcr 
filios  Ifraelycrat  in  parte  oppofttayf.  Occidi.ntali ,  quia  efl  fuper  mare 
nediterraneum,quoden tcrminus  tmxp>omiffionis  a  parte  Occide- 
tis,&  io  Hcbrxi fugientes  tranftbant  lordane.  tu  vt  fugerent  adpar- 
tem  oppofitam ,  tum  quia  timebant ,  qiiod  Thilipihijm  non  tranfirent 
Jord<tnem,eos  infequendo,  Ex  his  pate:  litera  vfque  ihi . 
X  Ec  expcdauic,&:c.  bene  dicitur  iuxta,quia  non  totaliter,  et  com 
pleteexpe£iauit,vt  videbitur  poflea . 

3  Aic  crgo,&:c.  Hic  confeqHcnter  dcfcribitur  diffidentis  vfurpatio. 
diffidebaX  enim  de  popu'ofuo,qifem  videbat  in  timore  pofttim,  &  de 
aduentu  Samuelis  ad  offerendum  facrificium,&  ideoftulte  vfurpauit 
fibi  illud  officium,dicens . 

4  Atferce  mihi  holo.propter  quod  a  Samuele  veniente  reprehen- 
ditur,  cum  dicitur . 

5  Quid fecifhf'  quafi diceret,  rem  tibi illicitam  .propter hocpoflea 
fubditur. 

6  Sculcc  cgi.  Mandatu  dni  hic  dicitur  verbum  Samuclis  loquentis 
Sauii  ex  parte  dn:,vi  habctur  fupra  x.c.  Ex  verbis  autc  Samuelis  in 
boc  loco,q  abfque  dubio  reputandafunt  vera ,  oportet  dicere ,  (p  Saul 
hicgrauiter  peccauit.,  fcd  quo  pcccauerit.,diuerfimode  dii  itur .  Sid  cu- 
ius  intellenTi  recurrendu  c(i  ad  intelleRH  verbi  Samtielis  habiiufupr. 
x.ca.qiiod  tale  cfl.  Ec  dcfccdcs  antc  me  in  Galgala ,  &:c.  rfque 
ih:.  Ec  oiida  tibi,q  facias.  inclujtue,^  ibidcfuit  cxpofitum  tripUci- 
ter,&  fecundii prima  expofitione  Saul peccanit  in  hoCy  qundnon  ex- 
fcUduit  Samiielcm  ad  offerendiifacrifjciiifeptedicb.  cominuis.p  fiia 
vnUionein  regc,quia  Saulc  prxoccupantc  offcrre  Samuclfiiit  turba- 
tus,&  reccfftt,  &  ftc  ilUfolcn  itas  vi^.  dieru  dimiffa  fuit.  SccHdii  vero 
expofitioncfecunda,qux  eji  .Andrex^Saulpeccauit  in  hoc,q,  no  expc- 

6iaui 


Eiauit  Samuele  vij.dich.prout  fierat  fihi  di6iu.,fed  tantu  fex.quia  de- 
bcbat  expe&are  Samncle  vtj.dicb.poUqua  Samiiel  reccpiffet  eius  nun- 
tiii,ita  cp  iUa  dies  in  qua  Samuel  recepiffet  nuntiii  Saulis^  non  erat  de 
numero  vii.dierii expcClationis ,  Saulauteilla  dieintra  illU  feptcria- 
riii  inclufity&ficjex  dieb.tantim  expcClauit,  Secundum  vcro  tertia 
expofitiove,q  videturmihi  probabilior.Saul  peccauit  in  trib.  Trimo, 
quianonexpefiauit Samuele  vii.dieb.cdplete,  vt erat fibi iniunCium, 
quodpatetex  textu.vbi  dicitur.  Cumq;  copleflec  offerens  holo- 
cmiiu,fSaul,  EcceSamuclvenicbat,  itatpvenitdievn.&de 
tali  hora,quodpoterat  ojferrifacrificiii,  qa  vfque  ad  hora  iugisfacrifi 
cii  velpertinipoterant  aiiafacrificiaoJferri.Secundo  peccauit,  qa  offi 
ciUfibi  illicitiiff.ojferendi  pcr  feipfum  vfurpauit,qi  cjigraue  pcccatu. 
qipatet  ex  hoc,cf,  rex  0:zjas  volens  offcrre  incenfurr.,  quodnonperli- 
nebat  ad  regis  officitm,pcrcuiIus  fuitlepra  a  dno,vt  habetur  t.Tara. 
26.d.&faCiusjfuitterr£motus  inftgnu  irx  diuime,  iit  habetur Zach. 
l^.Tertiopeccauitln  hoc,quodpcccatiifuit  non  recognouit  humiliter 
cu  argtteretur  (i  Samuele  dicentefibi.  Quid  fecifii?  fedfe  voluit  ex- 
cufare  ex  neceffitate  imminentis  bclli ,  qux  excufatio  nuUa  cratpetri- 
tus,quia  talit  obUtiofacrificiinon  cH  Dei  pUcatio,fed  magis  offcnfio. 
7  Qu^od  fi.  Hoc  vidctnr  falftm,  quia  prxordinatio  diuina  cerca  efl. 
&  infaUibilis .  Tr^eordinatU  aiit  erat  a  Dco ,  regnii  concedendii  trihui 
ludx ,  vt  habetur  Cencjis  xlix.b.  Non  aufcrct"  fccptru  dc  luda. 
Dicendu,ip  ordinatio  diuina  de  aliqtio  futuro  aliquando  accipd  prout 
esl  in  diuina  ffcientia^&  fic  immutabilis  efl :  .Alio  rno  accipitnrfccH^ 
diimdiJpofttionecarufecundarii,i.fecundii  merita,  &  demeri:a  homt 
ni*,tx  quibus dilponuntyVt per  hocpuniatur ,  vel  rtmuncrctiirfecudu 
ordinatione  diuina.,&  talis  ordinatio  mutabilis  efl  ficut  merita,et  de 
merita  homini4,&  frequentcr  contin^ir,q,  ordinatio  diuina  dc  aliquo 
fiittirOfiflo  fecundo  modo  exprimitur in  facra  fcriptura,ficut  lo.^.b- 
dicitiir.  Adhuc xl.  dics,&;  Niniuc fubucrtctur .  quin  dcmerita 
iUius  ciuitatis  exigcbant  eius  fubuerjioncm  a  Dco  futuram  ,  fcd 
quia  egerunt  paenitentionu  ,  hxc  ordinatio  fuittnutata.,  qiiiaci- 

uitas 


Orpw 

dlL|t 
pil 


MORALITER. 
6  Dixitque  Samuel  ad  SautJiuUe,  f.  vfurpado  tibi  officium  lc- 

galis 


galis  faccrdotij ,  tV  incomparabilitcr  plus  pcccant illi,qui  fi- 

Di  officium  faccrdotis  cuangclici  vfurpant . 

I  Et 


"^Q 


'3 


I  Regum 


dominusregnumtuumfupcrlfraelinfempiternii,  (ed  ncquaquam  ^ 
legnumtuum  vltraconfurget.  Quajfiuitfibidominus  virumiuxta  2 


^  uare  pcccanti/cfebatenim  peccacnruiu.Scd  pparaucrat|re- 
A  gnu  cius.in  quo  eliec  figura  icg  11  a:ccrn!,  vnue  addidc.  Et 
j  ««/.'f  r-^-vM •'«« no  iiabitiio:.  Scclic eigo,&:  ft;ibic ,  c|c!  in  i)Io  fi-- 
I     gnificacu  clfjfcd  non haicltab!r,quia  non  fucrat  legnsrurus 

in  xccrnu,ncc  ,f  gcnies  eius,  vc  kice  per  polteros  aiccr  aiccri 

fuccccdcnccs  vi- 

dcrccur  implcri 

qnod  diclumefi 

inajccrnuin . 

a     Sed  uejjHtKjna . 

Reprobncio  S?.u 

lis  abLtno  rcgni 

ludxorum .  Da- 

11  id  ei  llipcrftcs 

Chnitus    popu- 

lo  ludccorij  fuc- 

ceilurus . 

b     il^fx/ruit  fibi . 

Kon  qunfi    vbi 

iicncfcicns,  fcd 

per     liomincni 

more  hominum 

loquicur,quia,  .3«: 

fic  loqucdo  nos 

quxnc.  Nonfo- 

lum  cnim  Dco 

paci  ,   fcd    ipfl 

quoquc  vnigcni 

co,qui  vcnic  qucc 

rcrc,quodperic- 

rac ,  iic  iam  non 

cranuis  ,  vc  in 

ipfo  cflcmuscle 

fti  ancc   mundi 

confiicucioncm. 

Quxrec  crgo  fi- 

bi  ,  dixic  ,  fuuni 

habcbic.vndcin 

Lacina  ligua  hoc 

verbum  accipic  prxpoficioncm,&:  .".cquinc,dicicur,quod fa- 

tis  apcrtum  cli.Smc prxpofirionc  ccum  qua;rcre  nuclligi- 

turacquiierc.ex  quo  lucra  vocancur  quxfius . 

c    FnuM inxta  cor.  Dauid  fignificac,vel  ipltim  mediacorem 

tiouiccftamcnci,  quifigurabarur  in  chanfniace  in  quo  vn- 

Uis  dt  Dau!d,&:  progcnics  eius . 

U    'P orrofaberfer.iyc.  -Jc  THEOD.Cu  cos  viciiTenc alienigc 

nxvniucr- 


Cap.  XIII. 


35>4 


naj,vniucrfum ferrii  acceperuc,&^hibueruc  ncpofTiderec  D 
aiiud.Quaobre  apud  cos  ficbant  agri  colcdi  inflrumcca.Dc- 
te at  Svmmach'iccrprccac'eii  aracru .  Siclu  vocauic fiaccre. 
4<  EVCHER.  Sicuc  cucPhiliflhiim  cauerac  nefacerccHe  L.i.Com. 
brxi  gladm,auc  lancea,&:  ne  habercc  fabros  fcrrarios ,  qui  ar 

maad  repugna- 


cof  luuni ,  &  prscepit ei  dominus,vt  eflet duxfuper  populum  iuum, 

eo cjuod  non  ieruaueiis ,  qux prjecepic dominus .  Surrexit aurem  Sa-  '^ 

muelj  &  afcendit  de  Galgabs  in  Gabaa  Beniamin .  Et  reliqui  populi 

afcendei unt  polt  SauI,obuiam  popuio ,  qui  expugnabant  eos,venie-  ^ 

tes  de  Galgala  in  Gabaa in  colle  Beniamin  .  tt  reccnfuit  Saul  populii 

qui  inuentifuerantcumeo,quafifexcento.s  viros.  EtSauI,&Ionathas 

filius  eius ,  populusq;  qui  inuentus  fuerat  cum  eis ,  erat  in  Gabaa  Be- 

niamm.PorroPhiiilthijm  tconfederantin  Machmas.  Etegreffifunt  ^ 

tadprjEliandumde  caftris  Phililthinorumtrescunei  .  Vnuscuneus  l 

pcfgebat  contra  viam  Ephraim  ad  tcrram  Saul .  Porro alius  mgtedie-  +  P"""  ^'^'*^^  ^^^' 
i     ^  •         r>    L  -r      •  r     j        _L  •    T  ftianos      fiudcc 

batur  pcr  viam  Bcthoron  .  icrtiusautem  verteratleaditert  tcrmi-  t  p)oh'bcre 

niimminentisvaHi  Seboim  contra  defertum.  Porro  fabcrferrarius 

a    fVc  fac.lius  poffent  fuperare  . 

non  inueniebaturinomni  terra  lii-ael  •  Caueratenim  Phili(l:hijm,nc 

^  A  f.uo  fe  dele:  deieirt  . 

fortefacerentHebrajigIadium,autIanceam  Defcendebatergoom 


du-nfaccrcnt,ica 
Chnlda:i  dcfku- 
(fta  Hierufalcm , 
&:vrifiaca  omnia 
ccrra,  facagcbanc 
vcnullus  ineare 
mancrcc  arcifcx 
quivcl  iedarajvr 
bis  inaMiia  copo 
nerc  ,  vcl  policc 
rcfircirc  diruca. 
RABBANVS. 
Diabolus  quo- 
quepcr  paganos 
pcrhanecicns,  &: 


a    Voir.crcm  tontioi;e.iia  l..vrciii:oii.m  bonorum  acnit  fcnfum. 


nislfraeladPhililibiim  ,  vt  exacueiet  vnufquifque  vomeremfuum, 

&  ]igonem,&  fccurim,&: farculum  tRetulas  itaque erant  acies  vome- 

rum,&  ligonu ,  &  trid^ntu ,  &  fecurium  ufq,  adltimulii  corriCTcndu. 

Cumq;  venifletdiesprtEtii,non  eil  inuetusen(is,&Iaceain  manuto- 

tius  popuIi,q, erat cii Saule ,  & Ionatha,excepto  Saul ,  & lonaiha  iilio  ^'^  fcruncpnncipib. 

eius.ttgrefla  eftauteftatio  Phiiifthiim,  vt  traicederetin  Machmas. 


jQ  finc  dctlores  in 
ccclcfia ,  qui  fpi- 

n  rirualia  arma  fa- 
cianc  ,  !SC  nobis 

jj  ad  pugnandum 
cribuanc  .  Paga- 
ni  cnim  prohi- 
buerunt,ne  Chri 
fiiani  iibcralibus 
imbucrcnair  ar- 
cibus  H.rrccici 
quoque   pcrfua- 


-Et  reliqnt 
populi  afcen- 
dcrunc  poit 
SjuI  obuia  po 
pulo,  t.]iii/e\- 
pugn.ib3:  co? 
venicntes  tle 
Galgalj  i  Gi 
baa  i  coUc  B : 
niami  ,ilb  ik* 
vetera  qui.Ji 
exeplaria  ha- 
benc  .  : 
t  termmi ,  q, 
refpicit  con- 
tr;ivallem,/el 
regionis  vcr- 
getis  ia  vallc . 
ii 


'J 


14 


vcCacholici  Ec 
clcli.r  defcnfo- 
rcs  in  cxiliimi  pellcrcncur,  vcdcfolacam  plcbe  flicilius  fcdu- 
cerec .  Nucquoqucanriquushoflis  abinfianciacrudicionis 
priclacos  aucrcic,vc &c  ipfos,  &  fubdicos  facilius deciperc pof 
fic.  Duplici  rcacu  Diabolus  confiringicur,  fupcrbiaqua  ccci- 
dic,&: inuidiaqua  alios  dcijcerc conccndic  i^hilif^hiim auce 
inccrprccancurduplcx  ruina.Hcbncicranfeunces  .  Noenim 
habemus  h:c  mancncem ciuicatem  ,  fcd  futura  inquirimus. 
■  '   •  #CAP. 


t  vcl  «grelli 
funcprincipe» 
cxercitut  . 


loan.Ij.C. 

F 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

uitasnofuirfubuerfa.iftomodrhicSauli.  i>_,  >«///.  i.  finofc- 
ciffcs  p  mandatir  diii ,  &  ftetifTe»  in  bonitacc  in  qua  eras  qfi 
rcgn,irec9piffi,cfrcsdifpofirus ,  vccofirmaret'cibircgnii,&: 
fihj  .cuis .  Ifl^acficonfirmaciocffincclligcnda  fubpdicionc, 
f.liSaulj&poficri ciusfiaiccin  bonicaccquod  efi  mucabile. 
C^nliccrauc  mutabilicas  laliuffec  euimucabilicacediuina: 
pfcix,  diligcncius  pcrcradarc  pcinec  ad  primum  fcnteciaru. 
I  Scd  ne.  i.vlcra  cc,  q.a  filius  cius  Isbofcch  no  rcgnauic  fupcr 
totuIfrael,nccecfupcrillu  pacifice,  &cuhocparuocpe,  vt 
habccur2.li.Rcg.  2  j^«4://'.Y/ry/t.'.  f  ipfum  Dauid.  j  Eipm- 
cepit.  Liccc  hoccccadliucfucuru ,  rii loquicur  per  modu  pra: 
ccricipp  ccrcicudine  diuinx  jpuidcncia;  prouccftin  mcncc 
diu!na,q.a  cfi  ccrcade  fucuro,ac  fi  ia  ccc  i  acfu  pnci,vcl  flnffec 
dcpccrico.  4  J^wrrcx/:.  QuoibacpopuPIfiacl  pPhiliffhiEos 
jncrmis,&:  paruo  numcro,vrpatcccx  fcquccib.  vccx pncia 
Sanniclis  pfolarcc.Vcl,iuic  i  coUe  diii  vbi  cracpgrcgano  ^- 
phctaru,ci  crac  ^pe  Gabaa^vc  ibi  vacarcr  oroni,^  ppfo  Dei. 

5  yenientes.  Hoc  rctcrc^ad  ppfm  fequcce  Saul.  C«jccra  pacec. 

6  Vorro.  Hic prir dcfcribicur  hoflium  incurfus  cum  dicicur. 

7  Et ('ireffi.  Scicbanc.n.cff e  filios  Ifracl  fine  arniis, &: paucos 
lopcr  cria  loca  intr.aucrunc  cerra  coru  ad  pdandu ,  quia  non 
timeb.ac dc  rcfifictia corfi .  8  f^nus.  In  Hcbr.  hf.  Contra  via 


Epijraie  adtcrra  Sard:  Etidcotvani]Mo  noftra  vf  hiccorru- 
pra,viciofcripcorupg  flmilirudine  didionu.  9  Vorroalius. 
Hic  pfir  impocentia  filioru  Ifrael  ad  refiflcndu.erar.n.  incr- 
mcs,&:  16  non  audcbanc  egrcdi  p  pra;dacores ,  fed  cenebant 
fe  incra  forraliciu  Gabaa.Roauc  quarc  cranc  fincarmis,  iun- 
gicur  cum  df.  10  Faherferrarius  nn  Qui  polfcc  facercarma. 
II  Caucrat,&c.  Quia  Philifthiimdfianccs  Hcbr^isrranflu- 
leranc  fcibros  de  cerra  Ifrael  in  rcrra  fua,nc  fabricarenc  eis  ar 
ma,  permitccbanc  cii  ,  quod  filij  Ifrael  habcrcnc  inflrumeca 
ad  colcdu  ccrra.  15  fubdicur.  1 1  Dcfcendcbat  ergo  ols  Ifrael,&c. 
Sed  hoc  crac  cpe  pacis,  fcd  pofiq;  lonathas  pcrcullcrac  flatio 
nc  PhiIifihinorri,non  audcbanc  illuc  dcfccndere .  16  fubdiC. 
l\etuf£  itaq;  erat  acies ,  &c.  \  3  i^fq;  ad  liim.  i.  vfq uc  ad  aculeu 
quo  fiimulanC  boues.  Hoccfididu,q,  in  quolibecinffrume 
co  fcrrco  prasparando  quancucunq ;  paruo  acies  crac  rccufa, 
ex  ca  praid) da, quia non audebanc  filij  Ifracl dcfccndere ad 
tabros  cxificccs  i  cerra  Philifihiim.  1 4  Cuq;  veniffct  dies^etc.ld 
efi,illud  ccpus  in  quo  pr^liandu  efi  p  pr^gdacorcs  predi6los. 
I  ^  7^(0  eQ  inue.&c.  cx  caufa  pr^diffta .  1 6  Excepto  'iaul ,  &c. 
Dicunc  Hcbr^i,quod  miraculofc  daci  funceis  glachj.Sed  n5 
efi  verifimilc,qu6d  fcnpcura  rm  fignum  cacuiffecNcc  opor 
tctad  hocinduceremiraculum,quiaregcs  ,  &fili)  regum 
mulca  habcnc,  &:  maxiinc  dc  armis ,  q  vulgarcs  non  habenc. 


MORALITER. 

oiHiny  Ef^rf/TJ.Pcrhocaucfignificaturjqjdigmoncs,  quivtdi.. 

jiJ^'  clu eff ,pcr  Philiiihcos  intelliguntur , de tribus  nos  tcncanr. 
'  Prin.ucff  concupifccnciaoculoru,  &:  dgmoncsdc  hocccu- 
taiiccsfignificanturpcrprimumcuncum,cumdicituc 
8  f^iiHi  uineiti  Quc  rci  tilis  incerprccat' .  Concupifccncia  ve- 
rci  oculorfi  bon«i  ccporalia  coaccruarc  fempcr  nicicur.Sccii- 
diim  auccm cft  fupcrbia  v ic^ , &  d^moncs  dc  hoc  ccncantcs 
pcr  fccundum  cuncum  fignificantur,cum  dicitur. 
t  Torroy/scpcrvi.  quc^domuscxcclfa  intcrprctacuc , iopcr 
ijjfkm  lupcrbia  vit^  intelligicur ,  ^  fcmpcratccndcrc  con.if'. 

Tcrtmm 


Tcrciu  aucc  cfi  concupifcenciacarnis,&  d^monesdehoc 
tcncanccs  percercium  cuncum  fignificancur  ,cumdicicur. 
t  Tenii4s,&c.Sebo.  g.  inccrpretacur  capra.pp  quod  figniflca-' 
cur  concupifccnciacarnis ,  per  quam  homincs  airimilantur 
aialib.brutis.vndev.Echi.  vitavolupcuofa  df  vitapecudum. 
9  Torrofa.  D^moncsenim  ftudcnc  ad  hoc,  quod  fabricaco- 
rcsarmoru  fpiritualiu  coUatur  de  terra  fidclium.  Huiufmo- 
di  vcro  fabri  func  dodorcs ,  &;  prcdicacorcs ,  qui  concra  di^- 
monum  infulrus  fidclcsarmancliiisfanilliscxhorcacionib. 
propcer  quod  lUi ,  qui  eos  impcdiunc  in  tam  bono  atlu,rai- 
niftri  fuqt  d^monum  hoc  caf  u . 

Tom.a.  N    3 


35)5"         Glof.ord.&NicoIaideLyra.        3^6 


A 
ti.i.ABti.e.4, 


i  rt\  aci€  ant 
prrfcftum ,  (i 
jiediicct  cxer 
citutf&infr. 


fqiM^ 


6 


f  Septusginw 
•liqiiid  nobis 
aiii  virtiitum 
falute^  nos. 


c 

f  pr^fcfti.vel 
acici,  idcHor- 
ilinancef  id- 
Ium,&  fla-ii£-. 
te<  populum. 
Chsl.intcrpr. 
cultodi.c  ,  id 
eft.qiif  incir 
Ciiuti  calira 
cuilodiebaiic . 


c  A  p.  xiiir. 

ET  dccidle.  a  Jowj^Aj/. -jclofcph.  Palxfiinitribusagmini 
bus  cxcrcitum  diuidctcs,(S<:  per  totidc  itinera  difcurrc- 
tcs,Kfbrjforum  prouincia  dcuartabant,vidctibus  Regc,  6C 
filiocius  Ionatha,Ck:tcrramdcrcndcrenoa  valctib.Dumq; 
rcfidercnt  fupcr 
collc  cxccllum 
tcrraquc  popu- 
lari  rcipiccrent, 
eis  in  maxima 
angulhaconffi- 
tut^is,  lonathas 
cum  armigcro 
fuo  conrtituic, 
vt  l.itctcr  ad  ho 
ftium  tabernacu 
la  propcrarent  , 
turbamaue  Cis , 
&  qucnaam  mo 
dumcomrnctio 
nis  infcrrct,  &:c. 
lonatbas.  Co- 
lumbxdonum. 
Hi  funt,  qui  do- 
no  fpiritus  fan- 
ftircplcntur,  p 
quos  dominus 
hxrcticorum  c6 
ucntus  dilTipat, 
atque  in  fugam 
vertit.  Armigcr 
eius  fpintualiu 
difcipuli  ,  qui 
non  pcr  plana  , 
fcd  ardua  iccr 
arripiunt ,  quia 
laccrdoces  ho- 
flibus  contrnire 
nequeunt,  fino 
pcrardamviam 
grad.entes,  in- 
tcrvtrunquetc- 
ftamcncuni  ,  &C 
inter  profpera  , 
&L  aduerfaquafi 
duos  fcopuios 
dextra  l^uaquc 
incedunt,  &ad 
alta  contcmpla- 
tionis  toto  ani- 

mi  nifu  confccndunc.Ionathas,n6  nifi  prouocatus  ad  hol^cs       xaprxcipites  collabcbancur . 

.  ,  tranfir,. 


tranfit,  quia  catholici  aduer  fus  hxrcticos  non  contcntionc  D 
coinmoucnr,nifi  prius  ;id  ccrramenprouoccntur.Ionachas 
ergo  in  agro  culcuix ,  hofics  i.r.)Ilernit ,  &c  dodores  in  mc- 
dicationc  fciipcur^-hcrcticos  vincunt. 

b     yeniyCtttdiifeamusadiiationetitc.^^THEODOKETy^.  Q_ 

Cur    lonathan 


C  A  P.     XIIII. 

Tacciditinqiiadamdie,  vtdicerctlonathas  filiusSaul  ad  i 
adolercentcm  armigcrum  fuum  .  Veni ,  &  tranfcamus  ad 
1  ftationem  Philifthinorura, qu^c  cft  trans locum  illum .  Pa-  t 
tri  aurcm  fuo  hoc  ipfum  non  indicauit .  Porro  Saul  mora- 
baturinextrcmapartcGabaafub  malogranato,  qu^cratint  agro 
Gabaa,&:er3t populus cum  eo quafi  (excetoium  virorum .  Et  Achias 
filius  Achitob ,  fi:atris  Ichabod ,  filij  Phinees,  qui  ortus  fiierat  ex  Hcli 
facerdote  domini  in  Silo,  portabvitEphod.  Sed&populusignorabat  3 
tquoilTetlonathas.  Erantautem  intcr  a/ccnfus  per  quos  nitebatur  4 
lonathas  tranfire  ad  ftationcm  Philifthinorum,t  emincntes  petrc-E  ex 
vtraque  parte,&  quafi  in  modum  dentium  fi:opuh,  hincinde  pr*cru- 

fFlorcs.  f  Angultans  euin. 

ptijnomenvniBofes.&nomcnaltcri  Senc.  Vnust  fizopulus promi- 
ncnsad  AquilonemexaduerfoMachmas,  &alteradMeridiemcon- 
tra  Gabaa.Dixit  autem  lonathas  ad  adolcfcentem  armigerum  fuuni, 
Veni  tranfeamusad  ftationem  Philifthinorum  incircunciforumho- 
nim,fi  forte  faciat dominus '  pro  nobis,  quia  non  clt in  domino  t  dif- 
ficilc  faluare,vcl  in  multis,vel  in  paucis  Dixitqueei  armiger  fuus :  Fac 
omnia,qua! placent  aniino  tuo.Pergc  quo  cupis,  &  ero  tecum  vbicii 
que volueris. Ht  ait  lonathas.Ecce  nos  tranfimus  ad  viros  iftos.  Cum- 
qucapparuerimuseisfitaliterlocutifuerintadnos:  Manetedonec 
veniamus  ad  vos,ftemus  in  loco  noftro ,  nec  afcendamus  ad  eos .  Si 
aucem  dixerint:  Afcendite  ad  nos,afcendamus ,  quia  tradidit  eos  do-  ^ 
minusinmanibusnoftris  Ethocerirnobisfignum  .  Apparuitigitur 
vterqueftationiPhilifthinorum.Dixeruntqj  Philifthijm:  En  Hcbrsei 
egrediuntur de  cauernis  in  quibus  abfconditi  fuerant .  Et locuti  lunt 
viri  i  de  ftatione  ad  Ionatham,&  ad  ad  armigerum  fuum  •  Dixeruntq; 
Alcenditeadnosj&oftendemusvobisrem.  Etaitlonathasadarmi-  6 
gerumiuum:Alcendamusjfequere  me  .  Tradiditcnimeosdommus  7 


tM 


«Ed 

tn 

.td' 


volcns    irnicrc 
in  hofies ,  dcdit 
quxdam    figna 
armigero  ?  Non 
dcdit  fymboli- 
cc  ,  fcd  vt  fide- 
hs ,  volcns  nof- 
fcDci  volunta- 
tcm ,  vt  fi  ab  ip- 
fis  cffcnt  voca- 
ti ,  in  eos  irrue- 
rcnt ,   tanquam 
Dco  apcrte  o- 
pGrtL.   icrcnte  . 
Q^od  auccm  in  E 
Deoconfidens,  t<U 
in  prxuifum  fe  ^ 
dcdcric  pericu- 
lum  ,  cefiancur 
hxcvcrba.  Jipn 
efi  difficde  Dorni- 
no ,  &  cxt.  Vlxc 
enim  vcrba  siic 
animx  ,  q'.Kc  iii 
Dco   confidic  .• 
Cum  autcm  fic  | 
confidifiec,  non  H. 
fuic  fpe  fruftra-- 
tus .   Nam  fiidir 
cafira  hofiium . 
Illi  enim  igno- 
rances  fc  ,  incct " 
fe  incenmcbant 
vc  ,  qui    elfcnt 
collctti    cx  di- 
uerfis    ciuicaci- 
bus  ,  &:  incerfc 
inuiccm  habue- 
runc  pro  hofii- 
bus .  T. 

4<    lOSEPH. 
Alij  percpci  mo  p 
riebancur  ,  alij. 
fugicnccs  pcr  ia- 

^  .Adiurauit- 


C 


NICOLAVS    DE    LYRA. 
C  A  P.    XIIII. 

T  accidit^&c.  Hicconfcquentcrdcfcribiturtraf- 
grcfTu)  S.iulis  cx  tcmcrario  iuramcto,  Etprimo 
ponitur  lurandi  occafio.$ecud6  ipfa  iuratio,ibi: 
^diuratiii  autan  J^^w/.Occafioautcm  iurandifliic 
auiditas  infcqucndi  hof^es  coram  Ionatha,&:eius  armigero 
fugientes.  Sdidcocircahocprimo  ponituripfius  lonathx 
confl.ms  audacia.Sccundo  mirabihs  pugna,ibr :  Et  ait  lona- 
thas.  Tcrtio  pugn.x  notitia,  ibi :  Et  rcfpcxnunt .  Ipfius  auccm 
lonathxaudacia  patec  cx  hoc,  quod  foluscumarmigcro 
fuovoluicireadccncandumfi  pollcc  ftacioncm  Philifthino 
r«m  debcllarc.Ecpacccliceravfqueibi . 
1  Tairi  auten)  hoc  ipfum,<:^c.  Nc  pcr  ipfum  impcdirecur,  Cx- 
tera  pacenc  vfque  ibi. 

5  Toriabat.  Idcft,vcftem  facGrdotalcm ,  cui  coniunftum  cft 

rationale 


ron.^le  iudfcijjVthrExo.ay.  vtin  eaconfuleretdiimcoram 
arca  diii,qux  erar  ibi  cum  exercicu  ,  vc  habctur  intia  eod.c. 
4  Erat  aut  infer^orc.  Erac.n.  ibi  quafi  quxdam  rupcura  mon- 
tis,&:  vallis  m  mcdio,habcs  cx  vcraq;  parce  fcopulos  i  modu 
deciu,&:  per  illu  locii  quxrcb.ac  lonachas  craiifire .  Dicic  aiic 
Iofcplius,quod  lonachas  rogauic  diim  deuoce  ,  vc  polfcc  Phi 
lifthaeos  dcbcllare,&:  diis  pceffic,  das  ci  fignu,  f  q^  fi  Phili- 
flhxi  vidcnccs  cfi  diccrenc.  .Afcendite  adnos,  q,dfisnIona- 
than,&:armigcrufuudebeIlareteos.Etflcpaccclic.vfq;  ibi. 
j  .Afcendite  adnos.  Iriiforicloqucb.incur,quia  vidcbaclona 
than,&  armigcrfi  cius,cuntcs  hinc ,  &:  indcadquxrcnduin 
tranlicum  ,  &:Philifthxiloqucbancureis  ,  ac  ii  quxrcrcnc 
rcm  pcrditam. 

6  Et  ait  \onathas,iirc.  Hic  confcqucncer  defcribinir  ipfuis  \o 
nath^  mirabilis  pugna,q fada  cft  vu tucc diuina .  Ec  fcquiY. 

7  Tradidit  enim  cos.  Ec  hoc  oftendicur  pcr  cftcdum,cum  fub 
dicur. 

^  Itaque 


MORALITER. 
1  E*  accidit. Pcr  lonarhan,  qui  columbx  donum  inccrpreca 
tur,diis  lcfusChriftus  figniricacur.  nam  ad  modu  columbe 
carct  am.irirudinis  fcllc .  Per hoc f uccm,qi  lonachas  afccn- 
dic  per  fcopulos  ad  deftruendam  Philifthinorii  ftacionc,fi- 
gniticatus  fuic  alccnfus  Chrifti  in  ci  uce  pcr  clauos,  &:  fic  de 
itruxit  ftutione  d^monu,  fiagcs  infernum ,  &  inde  libcrans 

collcgium 


coljcgium  fanftorum  p.atrum .  Pcr  armigerum  aurem  cius 
intclligitur  bcatus  Francifcus ,  qui  arma  Chrifti  non  folufH 
in  mcnte  per  fidcm,  fed  ctiam  in  corpore  per  expreffam  fl- 
militudincm  portauit,&:  per  cruccm  pocnitcnti^  poft  Chri- 
ftum  inccdcns,frcquenter  d^moncs  fugauit,  non  folum  dc 
corporibus  obfeffis ,  fed  etiam  de  ciuita,tibus ,  &:  locis ,  vt  lu 
eius  lcgcnda  plcnius  concinetur. 


3,97 


I.Regum 


Cap. 


XIIII. 


398 


itl.7' 


A  lc  11  v;nccrc,ocnoitiDU";  rorciccrpu. ..,  ,„^  .  ..,^,,. 

K:'^a"„'i-,^f'"'"''^°^-'''~^''"^p™p-'"'*''"«""'  -*^"-;i^":^-S;i;:;i,o&^ 

dum  lipc  fcrli-       t Tr_--i      *  r       j^.  ^         t  .  ci  iicccfficaccni 

ccs  concirmac 
cxcolli  ,  fiue 
ignor.incia  f-icic 
te,  palmarillius 
decus  pclTim.i 
latnentatione  f^ 
datum  eft .  Vo- 
lens  cnini  fun- 
dicus  incerime- 
re  PaLcfiinos , 
maledixit  He- 
br.cis,  vtfiquis 
a  cxdc  fc  rcti- 
nens  inimico- 
rum,aliquid  an- 
te  nocle  come- 
dercc,  malcdi- 
ftus  effcc . 
^fPROCOP. 
Si  Saul  inlipicrj- 
tcr  ,  &  tcme- 
rc  anathcmati- 
zauit ,  cur  Dcus 
illud  anachcma 
racum  habuit? 
Primum  ,  cum 
rcdarguiCj&co- 
uincic,quoddc- 
uocione  mipru- 
dencer  fecent . 
Dcindc ,  docuit 
nequc  huiufmo 
di  anachcmata 
contencnda  cf- 


D 

H)  T4.i(tpo. 
Antio. 


W;nt 

lia- 


fe. 

ftt3o6 

a^  i' . 

paiofi 

jr;c6 

»t 

olpit 

rtfor 

Sfijiui 

ifcn 

Va-tr 

J/uit 


B 

boat. 


3  ;i. 


u;. 


pll. 


In  manuslfrael.  Afccnditautem  lonathasreptansmanibus,  &peai- 
bus,&armigereiuspoft  eum  .Itaquecum  vidifTent  faciem  lonaths,  ^ 
alij  cadeban t  ante  lonathan ,  alios  armiger  eius  intcrficiebat feouens 

eum.Etfaa:aeftp]agaprima,quapercu(ritIoiiathas,&armigereius 
quafi  viginti  viroru   i  media parteiiugeris,quapar  boum  in  dic ararc 
conlucuit.Ettfaduertmiraculuin  caftris per agros .  Sed,&oTspopu-  ' 

lusiftationiseoru,ciieratadpdandaobftupuit,&coturbataeftterra.  * 
tEtacciditquafimiraculuaDco.  Etrcrpexerunt  fpeculatores  Saul,q 
erant  in  Gabaa  Beniamin,& ccc^;  multitudo  t  proftrata,  &  huc  ill ucq-  * 
diftugies.  Et  ait  Saul  populo.qerai  cu  eo,t  Requirite,  &  videte  qs  abie 
rit  ex  nobis .  Cumq;  f  requifiirent ,  repertii  elt  non  adefi^e  Ionathan,& 
armigeru eius. £t ait  Saul  ad  Achiam. Applica  arca Oei .  Erat enim  ibi  s 
arca  Dei  m  die  illa  cu  filijs  Ifrael.Cumque  loqueretur  *SauI  ad  facerdo 

tem,tumultusmagnustexorruseftincaftrisPhiIifthinorum,crefce.      -  - 

batquepaulatim,&clariusrefonabat.EtaitSauladfacerdotem,Con^   f'd''^rmuko 
trahemanutuam.tConclamauitergoSaul,  &omnispopu|us,quie-  '  pUirahoccx.u- 
ratcumcoj&venerut  vfque  ad  locum  cerraminis  Eteccc  verfus  fuerat 
gladius  vniufcuiulquead  proximum  iuum,&c.Tdesmagna  nimis,  Scd  s 
&  Hebrsi,qui  fucrant cum  Philifthijm  i  heri,&  nudiuftertius,afcen- 
deriintquecumeisin  caftris,reuerfifunt,  vteflentcum  Ifrael,quierat 
cum  Saul,&  Ionatha,rmnesquoque  Ifraelit.-e,  qui  fe  abfconderantin 
monte  Ephraim,  audientes,  quod  fugifl^cnt  Phififthiiro  t  fociauerunt 

fecumfuisinprdio.EtcrantcumSauIquafidecemilliavirorum.Et 

faluauit  dominus  Deus  Ifrael  in  die  illa.  t  Pugna  aut peruenit  vfquc ad 
Bcthauen,&viriIfraeltfociatiiuntfibi  indicilla  .  Adiurauitautcm  9 


famigrauiffimj 
ipfos  tradidic. 
Ncc  quod  veri 
fimilc  cmt,  cx 
tanto  numero 
vniimfaltemiu 
ramentri  tranf- 
2;redi  coi^itauic, 
nc-quc  ,  quod 
miliccs,(S>:miIi- 
tes  pugnAnccs, 
&  mukum  a  di- 
fciplma  aiicni  , 
vcncrcm  vince 
rcnefciunc.  Et 
idco  cicumdia- 
bolo  adicum  a- 
pcruic  ,  vc  non 
t.Tntumduo,&: 


tfuitpauor.  ' 


t  pnnccp?«x- 

er(;itir$,  arva- 

ft.itorexpjiic 

runtctiaipii. 

t  vel  nmnera- 

tc. 

tvel  numeranf 

ient. 


fmultiplicaba 
tur. 

tpaulatim.at 
clarius  refoaa 
bat. 


fe  .  Piumvcro 

hic  fcopum  pr^fixum  habet,ad  Pci  enim  glonam  dirigitur.       &  potus  an cc  vcfpram  efTcc particcps . 

f^i  at 


ramcnco  pcnu- 

ria  cexcrec . 

^  THEODO.  Qiisft-ir 

Saul  eminus  co 

fpicacus  ,  cuni 

per  veftcm  fa- 

cerdocalcm  di- 

diciilet  vidloria 

impctum  fccic 

in  alicnigcnas . 

Sfultcautcm,&: 

infipicntcr  fub- 

iccitanachcma- 

ti  eum,qui  cibi, 


tbcllatores  au 
tein  uiSxec&c, 

F 


^  Porro 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

t  Jtaifue  cum.  Dicit  Iofcphus,<},  quxdam  ncbula  fubito  fur- 
rexit  ,pp  quod  Philifthijm  non  cognofccbant  Ionatha,ncc 
fcipfos ad  inuice,  ^  fic  mutuo  fc  trucidabanc ,  &  ct  cx  cade 
caufa  Philiflhxi  rcucrtentcs  de  prxda  pugnabant  cum  fuis , 
qui  rcmanfcranc  in  caftris  ,  &  cconuerfo .  ideo  fubditur  po- 
Itca.Sed &:  omnis  populus  ftationis corum,qui  icrant  ad  p- 
dandumobflupuit,&:  conturbata  funtcaftra.  Alij  verodnc, 
&:  mclius  vt  vr,quod  hoc  contigic,  eo  quod  Deus  percuffit 
Philiftha:os  «.-f^ir/*,  quatpIliturvifio,fcucognitioilhus  ,qd 
cfletalicui  expt dics, fcu ncccflariu  vidcri abco, ficut pculfi 
fiierunt  milices  qua:rcntcs  Hclif<cum  cflperc,quos ccontra- 
rioduxitquaficaptos  vfqucad  mcdium  Samarix,  vthabe- 
tur^.Rcg.^.&hocvidcturperillud  quodfubditur . 
a  Et  fa^umeiimirac.  Inpcuffionccoru,qcrantinftationc 
j  Teragros,&c.  Quantu ad  rcdcutcs dc pda,q.'fimiliccr  pcr- 
cuffi  fucrunc.Si.n.hoc  cotigiffct  pcr  ncbula,vt  dicit  lofcph', 
noncflctmiracuIu,q.afrcqucccrconfurgicnaturaIiter,&:re- 
pcntc,Pra:tcrca,ita  obnubilaflct  vifuni  Ionath?,&  armigcri 
uii,ficutI'hiIifihinoru,cuiuspriiitcxtusinnuit,quiadiltin- 
fte3duerfarioscognofccbant,&:interftcicbant.Iccq.afpccu 
latores  Saul  a  loge  uideruc  bcllu  illud,  ^puc  fcquit  imcdiacc. 
4  Eirefpexerimt.  Hicconfequcnccrdclcnbicurprxdidxpu 
gny  nociti=a,pcr  hoc,qu6d  fpeculacorcs  Saul  vidcrunc  bcUu, 
&c  annunciaucrunc  Sauli,  camcn  anccauam  irct  iUuc  ,  voluic 
quzrcrc  confilmm  domini^quia  habcoat  populum  paucum 
&incrmcm.&:hoccfi,  quod  fubdirur. 
^  ^pplicaarcamdomini.  idcfi  ,applica  tc  adconfulcndum 
dominunijfi  dcbcamu .  irc  ad  illud  bellum.  Sequicur. 

6  Contrabemanum.  Hxtcndcratcnim  ficcrdosmanujinora 
tionc.Et  quia  non  habebat  cito  rcfpoiifum ,  ic  Saul  crat  fol- 
licitus  jp  filio  fuo  abfcntc ,  i6  dixic  faccrdoti ,  vt  quiefccrct  a 
pctitionc,quia  volcbac  liatim  ftliofuo  fuccurrcrc,i6  fubdit'. 

7  ConiLntiaKl  ergoSaul   lit  patct  litcra  vfqueibi . 

0  icii.c'  «tirrf/.^tti.  ALquicnimHcbru;!  ciaiorc dudi con- 


lunxcrant  fc  aduerfariis,  fcdvidcntcs  debcllationcm  eo- 
rum,&: conucrlionem  ad  fijgam,ad  fuos  reucrfi  funt  Simi- 
licer,qui  pra;  timorc  feabfcondcranc,  ad prarlium cum (^xii 
cgrcflifuntj&patctlitera. 

9  .Adiuraun  aucem,  &c.  Vidcns autem  Saul  fuos aduerfirios 
fu-cre,omnino  voluit cospcrfcqui ,  &  ideo  nc  populus  im- 
pcdirctur  a  pcrfccutione  aducrfariorum,pr.Tccpic  vt  nulhis- 
dc  populo  fuoahquid  gufiarct,dx>nec  inimicos  pcrcuflifsec 
&  hoc  pr.Tccpic  fub  pa-na  morcis,  &:  obfcruatjoncm  pr«cce- 
pciiuramcncofirmauit. 

Igicur  ad  maiorem  fcquencium  euidcnciam,  per  modum 
inquificioni.s  (choIafiic-E  qu.cricur.Vcrum  S.r,|  hoc  lurando 
pcccauericr  Lt  vidctur,qu6d  non,  quia  motus  fuit  .id  luran- 
dum  bonozc  o.fcihccc,  vt  infiddcs ,  &:  nommis  Dci  pcrfe- 
cutorcs  occidcrcncur,  quod  non  folum  crat Iicitum ,  (Id c- 
tiam  l3onum,&  mcntonum ,  ergo&:c  Itcm  fi  Saul  iurando 
peccallct ,  lonathas  comcdendocontra  pr;cccpcum  patris 
non  pcccafiet,quod  vidccur  falfum,quia  propccr  eiuscome 
Itioncm  Dcuscelfauicdarcrcfponfum,  vcintradicccur  co 
cap.  Deprchcndis  cciam  fuic  lonachas  pcr  iudicium  diuinui 
ergo,&:  c^-t.  Ad  oppolitum  cft  fcntcntia  doaorum  hunc  lo- 
cum  cxponcntium . 

Ad  hoc  d,cendum,quod  Saul  in  diiflo  iurameto  pcccauic    Saul mrando 
duplicitcr.primo,quia  malciurauit.(ccundo,quia  pciusim-  dnpliciter^ec 
plcre  voluic.  Primfi  dcclaratur  fic,quialiccc luramcncum  fit  """•' 
bonum  ui  ncccfiitacc ,  &:  cfl  dcbicis  circunfiantiis ,  ^\  tamcn 
h.cdcficiant  malum  cft,  licautcm  fuit  inpropoiito,quia 
Dcus  vidtoriam  furticietem  dcderat,  &:  miraculofe,vt  patcc 
ex  prcdiais,&  ideo  non  erat  ncceflicasin(l.qucndi  hoftes  vl 
tcri  us  abfq;  diuino  c6filio,q.3  Saul  no  cxpcdaucrat,vt  patcc 
pcr  pr^dida.  Ite  Saul  pr.Ec.piedo,quod  populus nihil comc 
dcrcc  cafum  ncccflitatis  nonexccpit  vcrbo,  ncc  mtcllcau 
quod  patetcx  hoe,quod  lonachan.filifi  (uu,qui  in  ncccflTica- 
tc  pofitus  modicu  mcllis  comcdcrar,  voluic  oino  occidcre. 
Cafus  vero  ncccflitatis  ab  oi  pr^-cciJto ,  &:  lcgc  cxccpc'c  &: 
io  pcccauit  Saul  n6  cxcipiedo,  qtt  dcbiiit  cxcr^ic.icc,ej.a  iura- 
Tom.2.  N    4        mcntum 


^cjp         GIof.ord.&NicoIaideLyra.        400 


_.   a  Ef  non  manducauitfCirc.  *  Scptuaginta.Et  non  guftauit  vni 
"^  uerfiis populus pancm,& onuiis tcira prxuidcbat . 
L.jJwpfycb».  -jt  T £RT VL. Kon guHaujttotus populus cius ,  &  tota tcr- 
ra  prandcbat . 


parir.de  qua  myfticc  putatur  lonathan  r;ufla(rc,5i  fortc  de-  j^ 
prchefus,vix  prccibuspopuli  libcratusclh  vndcpatcteum, 
qui  mundi  voluptatc  fuperatur,f4ntl:oium  futfragijs,  &c  fi-a- 
tcrnis  orationibus  indigcrc. 


Ko.i4.a4po. 


H 


Rabbanitt  ■ 
1  conforratuj 
eft,&hilarior 
Apparuic  wU 
'««  eiiii ,  i{iii 
dcficien^  cor- 
de  hiiinilior , 
Sc  triftis  appa 
rebat'. 


^fCHRYSO,  Vidiftiqiiant^ 
vorago  ?  Menfa  cx  tcporanca, 
vt  &;  acccdendi  tacilic.^s  ,  6£. 
nutrimenti  fuauitas ,  U  laten- 
di  fpes ,  in  lur.-inKntorum  pr^ 
uaneationcm  ipfos  alliccret. 
N«im  tamcSjM  l.ibor  ,  &:  tcm- 
pus ,  (cnmiscnini  inquit.tcr- 
ra  prandebat )  tunc  ad  pr.rua- 
rjcationem  impcjkbant .  Vc- 
runtamcn  iUi  cupiditatenx< 
continucrunt ,  ncc  mtra  fe  di- 
xcrunt ,  Quid  nobi?  luramen- 
tum  Saulis  cijrxelt?  Quis  no- 
(Irum  hoc  iurauit  ?  Nihilhu- 
iufmodicogitauerunt,  iedcu 
miilta  tr^nlibant  reuerentia , 
4f  difciplinam  feruabant . 

b  "Porro  lonathas  ,  Columb^ 
donu  •  Hic  cos  fmniticat,  qui 
accepta  fpiritus  (an<^i  gratia 
mundi  parant  fperncrc  ille- 
ecbras,  Non  enim  potelt  con- 
tra  allophylos  fpiritales,  ideft, 
dxmoncs  virilitcr  pui^narc, 
qui  mudi  dulecdinem  nefcit 
declinarc. 


Euchcrius,  C  lllnminati  fnnt.  RAB-  Noil 
ad  videndum,quiaantevide' 
batjfedaddifccrncdum ,  qui^ 
vctitu  tecigerat  vnde  contun- 
debatur  .  Qiiofa£tomonetur 
omnis,  qui  Deo  vult  militare, 
C  omnes  volupfatiimil!ccebras 
Prouerli,  ),a.  contemnere ,  'Aicldidiilant  U- 
bia  mcreiricis  ,  id  cft  volu- 
ptas  carnalis   dclcJtationcm 

parit, 


»  f  Saul  indixit  ieiuniDm  .  ne  C  co- 
meacicnt,  inoia  ficict  vliioai  inumi' 
coruin. 

Saul  popuIum,dicens:Malcdi6lus  vinquico-  ] 
•   mcdcrit panem  vfque  ad  vefperum ,  donec  vl- 
a  cifcarde  inimicismeis.Etnomanducauitvni- 
ucrliis  populus  panem .  Omnecj;  tcrrx  vulgus 
venit  infaltum,  inquocrat  melluperfaciem  ^ 
agri  InEjrcflTus  elt  itaque  populus  faltum,  &  ap 
paruitiflucnsmel,nuliufqucapplicuitmanum 
ad  os  fuum .  Timcbat enim  nopulus  iuramcn- 
b  tum.PorroIonathasnon  audierat,cumadiu-  ^ 
raretpaterciuspopulum,cxtenditquefummi-' 
tatemvirq^,quam  habcbatin  manu,  &intin- 
xit  in  fauum  mcUis,  &  conuertit  manum  fuam 

a    fNimiocalore,8cpixlio,8cicianiopriu(ieucibeiati, 

c  ad  os  fuum.tEt  illumina ti  funt  oculi  cius .  Rc- 
fpodensqi  vnus  dc  populo  ait:  lureiurado  con 
itrinxit  pater  tuiis  populum,  dices;  Maledi(5lus 
vjrjquicomcderit  panem  hodie.Defecerataii- 
tcm  populus-Dixirq;  lonathas-Turbauit  pater  j 
meus  terram.  Vidiltis  ipli,quia  illuminati  (unt 
Gculimei,  eoquod  gultauerim  paululumde 
melle  illo ,  quanto  magis  fi  comediflet  popul' 
de  praeda  inimicorum  fuorum ,  quam  repcrit? 
I^one  maior  fada  fuifletplaga  in  Philifl:hiim? 
Pcrcuflerunt  crgo  in  die  illa  Philillhjeos  a 
Machmis  vfque  in  Aiabn.  Defatigatus  ci\  au 
tem  populus  nimis  ,  65  ycrfus  ad  prcedamjta» 


Ho. 
Ant 


*  CHRYSOST.O.  Dia- 

bolus  a  lon^e  moliebatur ,  &: 
naturam  iptam  cotra  fcipfam 
diuiderc .  Ncc  cnim  Saulc  mi 
tum  pcriurium  patrare  volc- 
b.at ,  verum ,  dc  cxdem  filij 
componebat ,  ideoque,&  lo- 
nathan  ad  prx-uaricationcna 
impulit .  NJam  m.ilis  infatu- 
ratushumanis  ,  necvnquam 
nottris  expletus  mifcrijs ,  ni* 
hil  gloriofum  fe  taccre  pu« 
tabat ,  fi  cxdem  moliretur 
iimplicem  ,  fed  nili  filij  mor- 
te  r^is  dextram  polluerct , 
fecifie  fe  nihil  magnum  ar- 
birrabatur  .  Interfedus  enim 
duplicem  patri  dolorem  ef- 
fecilletjfilium  enim,  &:  filiuin 
qui  nihil  peccaucrat ,  immoU 
turus  erat. 


i^    TERTVLL.  lego  i_^ 
Nath.in  prophctam  agnofcen  i/u  * 
tem  Dauidi  delictum  fuum      ' 
in  Vriam  ,  &:  Achaz  reum 
idololatri;c ,  &  fanguinis ,  ve- 
niam  mcruiflTe  ,  pcenitentisc 
nomine,  lonathanfilium  Sau 
lis  ,  refignati  iciunij  culpam 
deprecatione  delelTe  . 


E 


^  AMBROSlVS.CuSaul 
abftinentiam  fuis  omnibus  in 
dixiftct,  &  lonathascms  filius 
prajccpti  ncfcius  ,  inter  mc- 
dias  acjcs  hoftium  vidor  in- 
cedens  fauum  mellis  guftaf- 
Ict  j  tantaindignjtiorepentc 
'^commota 


^- 


NICOLAVS    DELYRA. 

tnentu  fuij  vergcbat  in  peiorem  exitii,  quia  fi  populus  ieiu- 
nio ,  & laboretatigatus  aliquid cibi  acccpiilet ,  maior  pla^a 
in  hoftib.  fa(^a  tliitlet,vt dicit^inf.  eo.c.  Ite,quia  fuit occafio 
pcccandi  toti  populo,  qui pp  iurrh  fuii  no  fuit  aufus  funicre 
cibij  aliquc  vfque  ad  vefpera,  pn  qd  veniete  vefpera,  popu- 
lus  lairus,&  famelicus  ex  fcfiinatione  comedcndi,  peccauic 
comcdens  cum  fanguine,  vt  in  Iitera  df,  Et  fic  patet,q,  Saul 
primopcccauittemerarieiurando .  Secudopcccauitimpic 
adimplendoquantumfuitexfe,  quia  lonathan  innoccnte 
volqit  occidere  .  Vnde,&:  fupcr  hoc  iurm  temerarium  repli 
Cauitjdiccns.  H.tcfaciat  mihi  Deus^&  hac  addat,  quia  morte  mo- 
rieris  lonatha,  Ad  primu  in  oppofitu  dicendu,  q,  bonitas  mo 
tiuinoniuftificattadumalumfequens.  Si.  n.aliquismotus 
pietate  furetur,vt  det  eleemofyna  paupcri,  non  excufatur, 
Ad  ^m  dicendij,q.  lonathas  comcdendo  mel  non  peccauic 
TiJ  quia pccptij  patris  non  audiuit,vt  df  •n  textu.  Tum  quia 
pofitus  m  necciritate  comedit .  Ex  labore  enim  pnrli  j,&:  ic-» 
iunio,&:  calore  foIis,!ta  erat  fatigat',  q,  oculi  eius,&r.  ali j  fen- 
(us  crat  nimis  deprctri.propter  quod  dicitur  in  textu ,  quod 
guftato  modico  mellis  illuminati  fuerunt  eius  oculi,  qa  cor 
deconfortato,&refumptis  viribus,  facieseius  fuitexhilara 
ta,  &:  viuacitas  fenfuum  rediit .  C^od  aute  inducitur  dc  re- 
fponfo  Dci  propter  ipfum  denegato,  &:  de  eius  deprehefio- 
ne  iudicio  diuino,dicendum,  quod  diuina  refponfa  fiunc  ex 
cius  mcra  gratia ,  &:  poteftca  ilibtraherc  pro  fua  voluntate, 
&  fic  fubtrahicabfquc  peccato  lonatha:.  De  dcprchenfionc 
vero  eius  dicendum,qu6d  hocfuic  fadlum  diuiiia  oidinacio 
ne,ad  dcclarationcm  fuxinnoccncis.  Sciebanccnim  im.ilci 
ipfumcomediflc,  qui  tamen  ignorabanteius  necelTitatem, 
^Jtiuramentipatris  fui  ignorantiam ,  &idcopotuifi[cntcon-. 


tra  innocentem  fcandalizari,  rcpucando  ipfum  tranfgrcITo- 
rem ,  &  ideo  pubUce  deprehenfus  fuit ,  vt  coram  omnibus 
fe  e?«cufando  eius  innocentia  dcclarareturjiii  per  confeques 
per  populum  ficut  innocens  liberaretur,rcputado  eius  mbr 
te  netariam,vt  patet  in  texcu  .  His  didis  ad  expofitioncm  li- 
tevx  rcuertamur ,  qux  fatis  patet  ex  di(Sis ,  paucis  cxceptis, 
quxcxponcnmt.  ^diurauitautem  Saul.  Rellduum  huiusca- 
pitull  fic  diuiditur,quia  primo  ponitur  iurantis  prarcipitacio, 
fecundo  ignorantis  tranfgrefl[io,ibi.  Torro  lonathas.  tertio  fa 
(ki  inquifitiOjibi.  Et  dixit  Saul.  Circa  primum  dicitur:  Udiura. 
uii  autem  Saulpopulum  dicens^  prxcipitantcr ,  &:  temeraric ,  vc 
dii^umefl. 


vn- 


i    MalediSius  ■»ir,&c.  id  cf^,  morci  adiudicatus . 

z    Q»i comederitpanem,  &c.  id  ett ,  qucmcunquc  cibum 
de  nec  lonathas  panem  comedit,feci  mel. 

3  Venitlnfaltum,  Apescnimmellificabantinarboribusin 
tanta  copia,quod  mel  inde  manabat  ad  terram ,  &  proptcr 
talcm  copiam  terra  promiflionis  dicitur  mananslacle  ,  ic 
mellc  ia  pluribuslocis. 

4  Torro  lonathas  non  audierat,  &c.  Hic  confequcnter  defcri 
bicur  ignorantis  tranfgreffio .  Etpatet  litera  exfupraditbs 
vlqueibi, 

5  Turbauit patcr  meus  terram.  id  efl,  homincs  terraj  fu^,  aui 
propter  iuramencum  fuumerantfatigaticx  ieiunio,  &:labo 
re,ncc  poterant  inimicos  perfequi.  vndedicicur hic.  Defati- 
ga,  C«ccra  patcnc  vfquc  ibi , 

Ha[f«- 


401 


comotaclTjVt&dc- 
,  fcrrctur  vici;aria,&:di 
iiinitas  Jarderetur.Dc 
tiique  nec  bello  finis 
jmponitur,  necregi 
xcfponllim  prophcti 
cudatur-Vniusergo 
culpa,  cunclis  conter 
tur  ignauia:  &vnius 
delidlo  omnilpus  gc- 
jieratur  infirmitas. 
Deficic  virtus  m  cxer 


I.RcgLim       Cap.XIIII.         401 

Iitoues&  boucs,  &:vituIos  &ma61:auerunc  interra,  coirle- »   onium   rabcmaculi 
ditquepopuluscumranguine.  Nundauerunt  autem  Sauli di-  ^   vjcbmasluasnondu 

a  T  Q^a  occifis  pecudibus  notiJum  [jcim  e^purgati';  i  (hnguinc  carn  bus  coxcrutu  &  coinedenini. 

centes,  quod  populuspeccafletdommo ,  cdmedenscum  fan- 
guine  Qiii  ait :  Pra^uaricati  e/lis .  Voluite  ad  meiam  nuncfa- 
xumgrande;  EtdixitSauljDiipergimini  in  vulgus,  &dicite 
eis,  vt.adducatad  me  vnufquifque  bouemfuum  &arietem, 
&occiditefuperiftud  ,  &vefcimmi ,  &:non  peccabitisdomi-  4  fid-:scft,finequan5 
no  comedentes  cum  fmgume .  Adduxic  itaque  omnispopu^ 


xcrunc; 

C  Et  occidcrimt,  Oc- 
cifio  annnalium  efl: 
bapcifma ,  in  qiio  ve- 
tus  liomp  riioricur. 
Ingcns  faxum  fuper 
quod  ficbac  occifio 


cicu,  vbi  dcficic in ob  ^  ^us  vnufcjuifque  bouem  m  manu  fua vfque  ad  nodtem ,  &  oc 


Vt  pro  pcccato  populi  interii^^niret 

^  cideruntibi.  ^dificauitautem  Saulaltaredomino 


,a 


leruatione  ieiuniiini 
a  Topulus  peccaffet  do' 
tnino  com.PeccaiTe  do 
jnino  &:  comediile 
cum  fanguiacdicun- 
tur,  quia  matlatis  vi- 
dlimis  nonobtulcruc 
ad  fanttuarium  facer 
docibus  iuxcalegem 
adipem  &  fanguine , 
ciim  .f.  fandtuanu  fc 
cum  habcrec.Qjjado 
cnim  locus  sactuarij 
procul  erat  iubcba- 
lur  in  terram  fanguis 
fundi.-  earu.f.vi£tima 
rum  quas  pr^parabac 
ad  cfum  fuum,  Cum 
vero  fanduariu  pra:- 
fcns  erac  fuper  akare 
domini  fundcbacur, 
vndein  Deut.  Sangui* 
vem  bfjiiarum  marum 
furdcs  in  altati^carnibus 
■■■te  ipfe  vefceri; ,  Hoc 
populus  modonofc 
ciCjideo  dicicur  domi 
nopeccaffe,  &cum 
fenguinc  comcdifiJe, 

h  Occidite fuper  iilud ^&c,  Vc  fluac fanguis ad ccrram .  Vel 
OOmediccumfanguinc  ,quiaancefacnficium  vefpeccinum 
Oomcderunc,  quod  poft  ftragcm  vfus  erac  ficri  ancecibum. 
Vd  in  hoc  peccaiicrunc  ( vt  placec  quibufdam )  quodad 

oftium 


i<> 


Tuncque  ^ 
primumcgpit  a:dificarealtare  domino.  £c  dixit  Saul  j  Irrua-  7 
mus  fuperPhiliilh^eosnodle,  &va{kmuseosvfquedumillu- 
cefcatmane,  iiec  relinquamusexeisVirum.  Dixitqj  populus 
Qmnequodbonum  videcurinoculis  tuisfac.htaitfacerdos 
Acccdamus  huc  ad  Deum  t  Et  confuluic  Saul  dominu .  Num 
perfcquar  Phililihijm  ?  Si  trades  eos  in  manus  Ifrael  ?  Et  non 
refponditei  in  dicilla.Dixiiq  le  Sauh  Applicatehuc  vniuerfos « 
angulosl  popuIi,&fcitotc&videte  per quem  acciderit pcc-  » 
catum  hoc  hodie.  1  Viuitdominus  Saluator Ifrael,  quia  fi  per 
lonathan  filium  meum  fadum  eft,  ablq;  retradlatione  morie- 
tur,  Adqundnulluscontradixiteideomnipopulo.  Etaitad 
vniucrlum  Ifrael.  Separammi  vos  in  partem  vnam  ,  &  ego 
cum  lonatha  filio  meo  cro  in  parte  altera .  Refponditque po- 
pulus  ad  Saul;  Quod  bo^um  videtur  in  oculis  lUis  fac.  Et  dixit 
Saul  ad  dominum  Dcum  Ifrael  i  t  Domine  Deus  ifi-ael  d  a  iu- 
dicium,  quid  cft  quod  non  refponderis  feruo  tuo  hodie  ?  Si  in 
mc ;  aut  in  lonatha  filio  meo  h^c  iniquitas  eft ,  da  oftenfio- 
nem.AutfihaeceiUniquitasinpopulotuo,  t  da  fanctitatem.  j»  le,  rion  dicicur  a^difi- 

caffc  domino  ,  quia 
inobedienccr  a:difi- 


nioricur  vec'  homo. 
Mactacio  in  cerra  ha: 
rccicorum  bapcifma. 
Cuius  fanguincmco 
mrdunc ,  quado  abC- 
quep'.irificaci6c  pec- 
cacorum  fibi  Iccosag 
greganc.Hec  anima- 
liadc  Phililhccisca- 
pca,  fignificac,  auc  de 
li.Ercticis  reduclos, 
aucde  Gecilicatccoa 
ueiios,  illos imperici 
rebapcizanc,  iftos  ali- 
tcr  quani  ccclefia  cra 
dicbapcizanc.  Quos 
Chriftus  vcluc  Saul 
in  fide  fua  quafl  (u- 
per  fa.Kum  grande  oc 
cidcndos  boues  &  o- 
ues,id  cftjin  differcn 
cias  hominuin  bapci- 
zariprxcepic. 
d  Tuncque  primuTfi 
cfpit  xdificare  aliare  do 
mnOj&c,  Quiaubc- 
diencer  &  rccte .  Su- 
perius  vero  cum  in- 
crcpacus  cfl  a  Samue 


t  maiores. 


fiSjui. 


tj.q.7.C.'f«- 
cerdos. 


I  cauic, 


e  ^pplicate  huc  rmucrfos  angHlospopuU.  Angulos  popqli  prin 
cipcs  vocac,quibushincinde  populi  tanquam  angulis  pa- 
rieces  adhoercbaat.  ' 

^GuHans 


F 

t  da  perfeftfo 
nem   vel   fac 
quod  leaiiia 
elt .  Lxx.  di 
manirclutio-  ' 
nem. 


■t 


NICOLAVSDELYRA. 

1  Ma&auerunt .  &  fic  peccauic  fecicndo  contra  mandacum 
lcgis .  Hajc  camcn  licera  dmcrfimodcexponicur:  vnomo- 
dofic:  Mg£iauerunt,ideRy  in  quolibecloco vbieratcom- 
modius  cis  indiffcrcncer,  cum  camen  prius  debercnc  addu- 
ccrc  ancc  fanduarium  quod  cracibi  pr^ens,  vcfupradi- 

a  Comedittjuepnpulut  cumfavgitme.  id  cft ,  anccquam  fanguis 
afpcrgerecur  ad  honorem  dminum .  Alio  modo :  MaClaue- 
runt^  in  terra,  non  fupcr  lapidcm.vel  locum  caliccr  cleuacum, 
quodpoffecbcnclanguis  cxprimidc  carnibus&:  efflucrc: 
&  fic  comederunc  cum  fangume ,  id  eft  ,carncs  non  fuffi- 
cicncer  dcpuraras  afanguincTercio  modo  cxporicuf-j-^uia 
ancequam  comederenr  de  pr^da  hoftmm  dcbebancDco 
prius  facere  ficrificium,  quod  cunc  non  fuic  factum,  &  om- 
nia  ifta  proccffcrunc  cx  hoc :  quod  populus  erac  nimis  fame 
licus,&:fcftinabaccomederc.  Propcerquod  iuramencum 
Saulis  fuic  populo  peccandi  occafio ,  vc  fupra  dictum  eft. 

3  yoluue  ad  me  iam  nuncfaxumgrande.  vc  ibi  incerficerencur 
animalia  fccundum  morcm  pacernum ,  &:  fanguis  benc  ex- 
primcrccur . 

4  Et  noa  pecsabitis  dmino  comedentes  eum  fanguine,  ficuc  ance 
feciftis. 

J  ^Aedi- 


y  ,.4edifcauit  autem  Saul  altare  domino .  Ad  agcndum  gracias 
dc  vidloria  conccffa. 

6  Tuncque  prirniim  ctxpit  adifcare  altare  domino .  Licec  cnim 
prius  obculmcc  facrificium,  vc  diAum  cft,  cipicc  pr^ceden- 
ci,hoccamen  fccicfuperalcarcprius  ^dificacum  abalio.Vel 

3uia illud  facrificium  Deo  non  placuic,  vc  didum  fuicibi- 
cm.  Dicunc  camenaliqui,qu6d  ifiudalcarcquodhicdici- 
tur  a;dificacum  a  Saule  non  luic  aliud  quam  lipis  magnus » 
de  quo  di6lum  efl: ,  vbi  maclabancur  animalia ,  &  cxprimcr 
bacur  fanguis,  &:  i  bidcm  ad  pcs  eorum  crcmabancur. 

7  Et  dixit  Saul .  Hic  confcquencer  ponicur  fadi  inquificio 
cuius  inquificionis  prxmiccicur  racio ,  qux  fuic  eo  quod  do- 
minus  non  rcfpondic  Suili,  &:  pacccliccra  vfquc  ibi. 

8  ^ppHcate  huc  vnlucrf^ysji^c.  id  cff ,  cocum  populum  ab  cx- 
tremicacibus  cafiiori  ra. 

9  Et  uidete  per  ijuem  acciderit  peecattm  boc  hodie .  Acftima- 
bac  cnimSiuIquodDeus  non  negarec  refponfumabfquc 
peccaco  alicu  us  de  populo,quod  camen  non  oporccc  vc  pCie 
diclumeft. 

10  Fii  i-  dominns,  Modus  eft  iurandi,acfi  dicacur,per  DcUm 
qui  fempcr  viuic .  Cxcera  p.uenr  vfque  ibi. 

11  .>  i  in  rrie ,  aut  in  lonatha  filio  meo  hxc  Intquitas  efl .  Vfq'-ie  ihi 
inclufiue. 

li  D<ifan£iitA(erK.  non  eft ia  Hebra:o,  nec  de cextu. 

I    Etcapm 


403        Glof.ordi&NicoIaideLyra.        404 


^  a     Gc/Jau^cKnjfijCJrf.-jilcfcph.IcnathnsxJixitpatrifuo.Pa- 

A  rer,nihil  aliud  fdo,nili quod  ignorans  nulcdiduini  a  tc pro- 

l  ih  i.vK\<\-    J3tu,  pcrfcqiicns  ininiicos  fiiuu giirtaui  incllis.  Q^ic  Saul  oc- 

t •r  ?'  vidcrc lc rcpetc uirauit,quatcpus i5<: jiiencas U  wvsaxx  linnil 

amori  hocmod^)  pponcretiuluuaudu.CViincquaqua  mot- 


fcicns  a  Chrifto  indiftum  rcfoluir  iciuninm,  quid  mcrctur?  D 

•}c  Chryioft.  S.uil  dixic,  Hxc  whifuciat  Deut.  &(.  Eccc  tcr-  ^' ''  > 
tium  iuramcntum,  ficc  limplicitcr  tcrtium  ,fed  cum  mulca  ^Jf 
tcmporis  anguftia .  Feitinabat  enim  di:ibolus  ipUim  in  hanc  ^jjitjf 


amori  noe  mock)  pponc 
tisintcrminntioncp- 
tciritu'?  \  fid.mimam 
inijcnuc  nimis  nia- 
griaain\:vfrque  com- 
poncns:Ncc  cgo  fup- 
pliro ,  inquit ,  pacer ,  . 
parccndum,  mors  mi 
bi  fuauis  cH  qiias  pro 
tua  geritur  pietatc,  ic 

ria,  nuxim.i  mihi  c6- 
R)latio  eli ,  Hcbraros 
depalarfiinisreliquif- 
fc  viclorcs .  In  h:s  ita- 
quc  ois  popiilus  do- 
luitj&nimisigemuit 
J^  iurauicq;  non  mori  fc 
pmitrcrc  lonacha,  VI- 

clorix  huius  authore. 
lit  ipfl  quidctn  arri- 
pucntnt  cumamalc- 
difto  patris  ,  oratio- 
pcs  pro  eo  facienccs, 
vt  ei  peccatum  quo- 
cue  dimiacrcc  Dcus. 
$ei».  >f.  "  ^  Ambrof  Saulcx 
*'"'/»  tc  ipfadiuinitaris  cffen- 

^W.r.a^e      ^^^^^    COgn(;uit  pCC- 

catumadmiiTum  cffu 
fionc  fang,uinis  expia 
dum .  Vidctc  quanta 
apud  cum  fueric  rcli- 
gionis  obfcruincia , 
qui  offeqfum  Deum 
optauit  cciain  p.irri- 
cidio  mitigarc.  Et 
C  quata  fit  refjluticul- 


impiam  a^icic  ca-dcin , 6c unpclicre, 


Et  dcprchcnfus  cft  lon.itlias  &  S.iul ,  populus  autem  exiuir. 

Et  nit  Saul ;  Mitticc  (brtem  intcr  me  &  inter  )onathan^!ium 

mcum.Eccaptuseftlonathas.Dixitaurem.SauladIonathanj  ' 
» Indicamihiquidreceris?  Etindicauiccilonathas,  &:aitiGu-  j 

ftansguft.iuiin  lummitatevirgx,c|ua; er.it  in  nianu  mca  pau 
b  lulum  meihs ,  &:ecccegot  morior  ?  btait  Siiiil ;  tHiecfaciat  4 

mihi  Dcus ,  &:  ha:c  addat ,  quia  mortc  moricris  lonatha .  Di- 
<^  xitquc  populus  ad  Satil .  Ergone  lonadias  morietur  qui  fecic 

falutem  hanc  magnamin  Ilrael  ?  Hoc  nefis  cft .  Viuitdomi- 

nus,{iceciderit  capillusdecapitceius  interram  ,  quiacum 

Dcooperatuscfthodie.  LibcrauitcrgopopuIusIonathan,vc 

nomorcretur.Reccffitq;  Saul,  necpcriecutuseft  Pl^ihfthijm. 

Porro Philifthijm  abierut  in  loca  fua .  Et  Saul  confirmatorc-  r 

gno  fuo  t  upcr  lfrael,pugnabat  per  circumitum  aduerfum  ocs 

inimicoscitis;  contra  Moab ,  &  filios  Ammon,  &  Edon,  & 

regcs  Soba ,  &c  Philiftacos ,  &quocunque  fe  vcrteract  fupera-  e 

bat, Con^regatoq;  excrcitu  pcrcuftit  Amalec,  &:  cruitlfrael  ^ 

demanuvaftatoruintius  FueruntautemfilijSaul,|onathas,  «   rum  quod  pcr  con- 

&  leflui,&  Melchifua.  Nomina  duarum  filiarum  eius,  nome 

primogenitSE Merob, &: nomcn  minoris  Michol.  £t  uomen 

vxoris  Saul,  Achmoam  filia  Achimaas.  t  ttnornenprincipis 

militia^cius  Abncr,filius  Ner,patruclisSaul  PorroCisfuerac 

paterSaul&Ncrpatcr  Abncr,  filius  Abicl.  Eratautembellu 

potens  adiicrfum  Philifthxos  omnibus  diebus  Saul.   Nam 

quemcunque  viderat  Saul  virum  fortcm&  i"  aptumadpra:- 

iium ,  fociabat  eum  fibi. 


Rcfpondic  populus ; 
Hac  nolni  faciai  Dciis, 
&c.  Eccc&:  popukis 
iurauiCiScrcgicontra 
riLim  lurautc.  Nunc 
mihi  rcuiiiv.fcimini 
iuniculu  a  puc-ris  cra- 
duin,  (S:  diiVupcuiu^ 
&:  tr.;hcnccs  fupinoi 
proijciojicc.  H:c nc-  th 
(.cfrccftiuramcntum  '* 
lcind)  ,nam  iiosoin- 
ncs  verc  iura(ic  cft 
impoffibile  .  Si  rcx 
voluilii.£  rcfiftcrc,  co- 
tus  rcliicillct  popu- 
iu.i,i\:tyranniscrudc-  B 
lilhma  fada  fuiflct,  Sc 
bcllumciuilc,&iugu 
lationes,&:  cruorcs,3c 
infinita  cadiuera  cx 
vno  parata  iuramcta 
Caucte  ergo  penicus 
aiuramentis,&:c.  "  j^ 
b  Hac  faciot.  lurar  p^ 
mentum    Hcbra-o~  b. 


9 

10 


pa  leiLni),  quaenon 

rifi  fanguiniseffufionc  punitur .  Et  fi  ignorans  lonathasin- 
diwlum  a  patrc  iciiinium,quia  refoUieric  morti  addicicur,qui 

fciens 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

1    Ec  captus.  ali  «5  dcprchenfus  Ionathas,/rer/o>-/f  »j  qu*  ceci- 

ditfuper  eum  ex  c«ufa  fupradiCta. 

j     Ec  indicauit.  caufas  fu£  cotne^ionii  fnp-adi&ns, 

J     Et  ait  guftans.  fcilicet,  modicum  in  tranfttu. 

4  Et  ecce  ego.  abfque  catifa  racionabili:  &  Ideo  liberault  eum  fo 
fulusy  vtpatet  in  litera. 

5  Et  Saul  confirmato  rcgno.  Hic  vltimo  ponitur  hifloria  pro' 
fecutio.&- patet  litera  vfque  ihi. 

€  Et  quocunque.  In  Hebrao  habetur :  Et  quocunque  fe  ver- 
tcbat  impie  agcbat ,  vel,  impiiis  fiebat  y&litera  immediatsfe- 
^uttts  (oncordat^  cum  dicitur. 

Congre-» 


ftus  Dcus,vt  pbliuifcaturbonorum. 


tranum  intcJligiturq. 
d.  malum  quod  t.hi 
dcbctur,mihi  impu-  « 
tccur ,  ii  te  non  inter-  1. 
fcccro. 

C  Qnifecit.  Mulcutn 
prcfunc  cranilidabo- 
ua.  Nifi  cnim  lona- 
than  pr^tcrica  bona 
iuuiilcnt,  immincn-  t  •«' 
tia  mala  non  cuahf  f 
fcc .  Non  enim  iniu* 

^CAh' 


7  CongrcgacoqtTe.  de  tfuaperctiffionc  agitur  cap.feq.in  qua  fl» 
ribus  modis  inamii  offenfam  domini^vt  vidcbitur. 

8  ¥i\crunx..Hic  non  nominatt4r  Isb'fethynon  propter  defeBum  xts 
tis  quia  iam  habebat  lo.  annos  CT  vltrd ,  cum  in  merte  Saulisfuerit 
annorum  40.  w  habetur  z.l\eg.x.c.fcdpropter  defeUum  magnanimi 
tatis :  quia  fuit  pufillanimis  &  ineptus  ad  pr^lium ,  proptcrquodi» 
bello  vbi  mortuusf.iit  Saul ,  nonfuit  cum  altjsfratribusfuis. 

9  Pacruelis,  id  efi,  cognatusgermanus ,  quia  Satd  &  .AbnerfuC' 
runt  nati  de  duobus  fratribus.  vt  habetur  i.  Taralip.S.c. 

1 0  Filius  Ahic],  fcilicet,  Cis,  vt  habeturfupra  ^.cap.Erat  autem 
bellumpotens ,  quia  Thilifthiei  erant potentes ,  &  Saulpartemfnarn 
contra  eos  fortifi^abat  quanttm  poterat.ideofubditur.  Nam  qucm- 
cunquc  vjderac  Saul  virum  forccm,&:c. 

CAP. 


A  D  D  I  T  I  O. 

J«  cap,  14.  vbi  dicitur  in  poililla.  Ec  quocunquc  fe  vertcrat  fiu 
pcrabat.  InHebrao  habetur:  Qupcunquefc  vcrtcbat  iniquc 
agebat,  vel  impius  ficbat. 

Imo  diSia  Hebraica  in  hoc  locopofita  tequiuoca  efi.  Fno  modofi^ 
gnific^t  idem  quod  vmcebat  velfuperabat .  .Alio  modo  coiorifignift- 
cat  idem  quod  implh  agebat .  Fnde  tranfljtio  nofira  habcc  vericatcm 
iuxta  prirnam  fignificafionem,  qu£  cancordat  (um  Utcra  prucdenti, 

rki 


ybi  dicit :  8i  pugnabat  pcr  circumitum  aduerfus  omnes  ini' 
iTiicos  cius  contra  Moab ,  &:  filios  Ammon  &:  Edon ,  &:  le- 
gcs  Soba,©/-  Philifchaios  ctiam  conjiat  qubd  in  hisprdtjs  non  im- 
foniturfibi  peccatum  in  litera  Jedfoliim  viCioria .  Sinnliter  concor- 
dat  cum  licerafequmi,  cum  dicttur  :  Et  eruit  Ifracl  dc  manu  va- 
fcacorum  cius ,  quodfolumfonat  triumphum  deinin.icis,&  nonpcc 
catum .  Secunda  verb  /ignificatio  qus  ejt  communior  concordat  cum 
proccffu  vitee.  ipftus  Saul,po^quam  regnauit .  vnde  viroque modo /i» 
tera  Hebraita  dc  ipfo  Saule  virificatiir,  <$•(, 


40J 


lA 


clcu 


LRcgum 


Cap.  X  V. 


406 


CAP.    XV. 

aT7  Tdlxtt^&c.Bonem 

Xlldeouibccdomi  a 
nu^  dcmoliri  iumcta 
AmaleCjVcnec  in  iii- 
mentis  eius  niemo- 
ria  fiac.  Dominus  c- 
nim  dixerat  fe  dclecu- 
rum  mcmoriam  Ama 
lec  dc  fub  cx\o  .  Ec 
quia  eius  mcmoria 
penicus  dclecanofuic 
Saul  pcc  inobcdicn- 
,,'b»  tiam  pcccauic.  De 
iijj.  Amalccvero  in  Dcu- 
««•'-  ceron.  dicicur  :  quia 
"  ™  cxcrcmos  populi  Dci 
jJ.^  qui  Lifliircfidebancce 
iLu  cidic.  Lairosvcrdex- 
ponunc  Hcbra;i  im- 
L  mundos ,  fecundum 

legcm  excra  cafcra  ma  b 
fp.  nences.  Q£orum(Ii- 
cuccradunc)  circunci- 
fioncm  ampucarunc, 
&ad  fubfannacioneili  c 
Dei  in  ccElum  proie- 
cerunc. 

'b  Dixitque  Saul  Ct.  Ci 
Tixus  ipfe  efc  Iccro  co- 
gnacus  Mofl,  dcquo 
Ctanc  Cinari ,  qui  ha- 
bitabnnc  cum  Ama- 
lec .  Confanguinei  c- 
nimeranc,  5i:incerra 
cius  ha.*rcdicaccmha- 

^  bebanc  .  Mifcncor- 
^diam    fecic    Cmeus 

C  cum  hl!|s  Ifracl ,  quia 
fcuic  Mofcn  in  cer- 
n  Madian ,  (^dconlilium 


C  A   P.     XV. 

Tdixit  Samuel  ad  SauhMe  mific  domi  ' 
nus  vt  vngerem  te  in  rege  fuper  popu 
lum  eiuslfrael.  Nuncergoaudivoce  j 

*  domini:  H^cc dicit  dommus  exerci-     nonibus  cloacarum ,  * ^^bum. 
tuum  :  t  Recenfui  quxcunque  fccit  4  &  muris  cxcrinfecus 
Amalec  Ifracli,  t  quomodoreftititei      e  diuerfo  aedificacis:  trecorHitus 
cum  afccnderet  de  Aegypto. 


ticudinem  populi.        D 

c     ■^  TercuffitqueSaul  Lib.  6-  Anti- 

^makc  ,    ^c.     lofe-  iu'tcap.8. 

phus .    Amalechica- 

rum   vrbes   obfcdic, 

&alias  quidcm  moli», 

tionibus ,  alias  futfof- 


alias  auceni  fame  &  iumeoniqug 
fici :  alias  vero  modis  t  infidiarum 
aliis  obfldens,  forci-  '1^«P°'""- 
ter  capicns,  ad  ncccm 
cunitorum  infancum 
&  mulicrum  fimul 
acceffir;  nihil  crudcle, 
necdirum,  ncc  vlcra  t.Congref^i- 

,  '  r     "it  itaq;  Saul 

humanam  nacuram fe  popuia.  L\x. 

faccrc  crcdcns  .  Pri-  &  nuntiauit 

mum ,  quod  in  hofccs  Saul  populo. 

hoc  agebac  :  deinde  p 

quod  prorccpco  diui- 

no,  cui  non  obcdire 

forec  grande  pericu- 

lum ,  minifcrabac :  ce- 

pic  eciam  rcgem  ho- 

fcium  Agag  capciuii . 

Cuius   corporis  pul- 

chricudine    magnicu- 

dincmq-,  mir.-acus ,  de- 

creuic  elfe  faluadum  •• 

non  hoc  facicns  diui- 

na  voluntjce,  fcd  pro- 

prifi  iudicium  fequts. 

•Jc    Procop.    quod  Com.tnhuno 
Deus  poenamAmak  locum. 
chicaru  huculquc  di- 
fculic,  iplius  cigaho-  , 

'    r  .     ^r     „     t  contempti- 

mines  amoris  efc  &  biie&  diflblu 
benignicacis  ,quican-  tum. 
dedic  ei  quali  ter  gubernaret  mul-       tum  tcporis penitcntix  ipforum dcdit,  &:expc6tauic  donec  F 

ticudincm  '  •  ,^menfura 


mvn, 
Nuncergovade&percuteAmalec,  &demolirevniuerfae- 
ius,n6  parcas  ei,&  no  cocupifcas  ex  rebus  ipfius  aliquid.lcd 
intcrficca  viro  viquead  mulierem.&  paruulum  atqucladten 
tem,  bouem&ouem  ,  camelum  &;afinum.  t  Prcecepit  ita- 
qus  Saul  populo,  &  recenfuitecjs  t  quafi  agnos,  ducenta  mi- 
liapeditum,  &:decem  miliavirorumluda.Cumqueveniflet 
Saul  vfqi  nd  ciuicatem  Amalec,  tetendit  mfidias  in  t  Torren 
te  .  Dixitque  Saul  Cinxo :  Abite  ,  recedite  atquc difcedite  ab 
Amaiec,nc  forte  t  inuoluam  te  cum  eo .  Tu  enim  fecifti  mi- 
fcricordiam  cum  omtiibus  filijsliraelcum  afcendcrent  de 
Aegypto.  Etrecefiit  Cinxus  de  medio  Amalec .  PerculTitque 

a   ^  Gens 'orwta,)populiis  iambens.     b  5^  Do!eii3,partuiicns,  ilolidusaut  a  princijio. 

c    TMu  uiiobu  .uaccntinenSjdireclusansjUb.aacerbitas  aul  continentia. 

Saul  Amalcc  ab  Hciiila,  donec  venias  ad  Sut,  qux  ell  e  re- 


:  folcnn 


T  Domus  vel  teilumfea  feftim 

gione  Aegypti:&  apprchendit  Agag  regem  Amalec  viuum.  6 

a     l^  Ad  gioiiain  triuniphi  fui  demonftrandam. 

Omne  autcm  vulgus  interfecit  in  ore  gladij  .  Et  pepercit  | 
Saul  &  populus  Agag,  &  optimis  gregibus  ouium  &  ar- 
mentorum,t&ve(libus,  &;arietibus,  &  vniuerfis  t  qu^e 
pulchra  erant,  nec  volueruntdifperdereea.  Quicquid  ve- 
rotvile  fuitj&  «cprobum  hoc  demohti  funt.  Fadiuni  ell  j 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
CAP.    XV. 

1T7  T  dixit  Samucl.  Hk  coufeqitemer ponittrr  tertia  tranfgrcffio 
X-»  SanUstquteproccffit  ex  cupiditate  ii^fuperbia,eo  qitbd  ex  uiSlo 
riu  Daaifa  de  idmalcc  concnpiuit prtxdam^t^ir  arcum  triumphalem  ere 
xitadfniuclantiam.  Igitur  circahoc defcribitur mandati diuini fibi 
falii  denuntiatio.  fecundo  ipfius  tranjgrejjio,  ibi :  Ec  apprehendic, 
Circiprimum  dicititr. 

2  Me  mificdfis  vc  vngcrem  te  in  regcm  fuperpopulum 
eius  lkzc\.Qu_a/i dicat  Samnel,ex  hoc dts  eiicfoticitus obcdire  Deo. 

3  Nunc crgo  audi  voce  domini .  Q^iaji  dicat^prius  tranfgref- 
fns es  offeredo  m perfona propria quod  tibi  non  licebat,  ut  di£ium  fuit 
cap.decimotertio ,  &  ternerarie  iurando,  ut  diClumfuit  cap.  dec.mo- 
quarto ,  fcd  nunc  aduerte  ut  obedias  in  nullo  tranfgrediendo, 

4  Recenfui  quxcunque  fecic  Amalec  litnc^i.Qu^ia primb  fi- 
Itos  Ifraclimpugnauit  in  dcfcrio,ut  habetur  Exo.  i  J.&  idco  demcruit 
delen  ab  hommbus  ujq;  ad  animalia  ,  &  a  maiori  ufque  ad  minimH. 

Dicit 


Dicitautemhic  I[a.  Sa,  qtibd  dominus preecepit  hic  anirnaUainterfi- 
ci,  eb  qubdinter  .Amalcchitas  crant  muUi fortiUgi  fe  transformantes 
infmilitudinem  beiliarum.Scd  bocfitiitium  uidetur,ideo  primum  efi 
magts  tenendum^maximb  cum  JimiUs  interfeiho  alibi  fa£iaf}t,ut  pa~ 
tet  ludic.  20.  de  ciuitate  Gabaa  in  detesiatioJien*  criminis  perpetrati 
in  uxore  Leuita.  Ctetera patent  ufque  ibi. 

5  Dixicque  Saul  Cina:o.  id  en,iUis  qui  defccnderant  de  letro,^ 
uenerant cim  fili^s Ifrael  ut diCiufuit Exo.ii.cr  7^u.  lo.^ ludi.i, 

6  Lcapprchcdic.H/c  confeqnenter ponuur  tna>idati  tranfgrejfio,. 
cum  dicittir :  Ec  ap.  &  in  hoc  tranfgrcjfus  fuit  mandatum  dot//ini,in 
quo  fuerat  fibi  pr.iwptum  qubd  totum  populnm  exterminaret,&  ideo 
hoc  potiffime  intclligcbatur  de  capitc popuU  .  Sed  Saul  cupiditate  du- 
ctus  (pcrabat  habcrc  de  eo  rnagnam  redemptioncm,  uelper  eutn  occul- 
ti  thefauri  reuelationem  :  &•  eadem  ctipiditate  referuauit  meliora  de 
prxda  :  ut  patet  in  Utera. 

7  raclum  cfc.  Superius  dcfcripta  eflipfms  SauUstranfgreffio,hic 
confcqticnter  difcribitur  ciusdiffinitiuarcprobatio.  i>u<e  primb  Sa-- 
mucU  reuelatur  .    Secundb  SauU    denuntiatur  ibi  :    Dixicque 

^*  Sam 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

I  Et  dixit  Samuel .  Pcr  Samuelcmqui  poflulacus  adomino 
incerprccacur,conucn!cncer  Icius  Chrilius  fignificacur,  quc 
adomino  poltulauerunc  inflanccr  pacriarchxiV  prophecs. 
Efai.  1 6.a.  Emitte  agnum  domine  dominatorem  terrx  de pctra  deferti 
ad  montem  fdiix  siun  .  lic  confimilis  pofiulacio  in  mulcis  locis 

fionicur  in  vcccri  rcftamcnco.  Pcr  Saulcm  vcro  rcgnare  vo- 
cnccm  poccfi  inccUigi  quicunque  qu^ric  vcl  accepcac  pocc- 
ftaccm  ccmporalcm  6c  Ipincualcm ,  iU  talis  debcc  primo  de 
rcgiminc  lui  cogicare,  quod  confiftic  in  hoc,  quod  fcnfuali- 
tasrcdiuiturfub  racionis  potcftatc .  propccr  quod  flbi dici- 
turaCh;itlo  qui  pcr  Samuclem  flgnificacur.A^ijJf  &  percute 
^malcc ,  qui  bruta  gens  interprccacur.  propccr  quod  pcr 
Amaicc  fciifualicas ,  per  quam  homo  conucnic  cum  brucis 

dcii- 


defignacur ,  &  fic  debcc  domari  quod  obediac  racioni .  Sed 
in  hac  vidoria  duplex  poccft  cffc  dcfcdtus.Vnus  eft  fi  nimis 
parcacur  carni  fub  prxcextu  fcruitucis  Dei,fcilicec,vc  fic  for- 
tiorad  fcruicndumci,&:  hoc  fignificacur  perhocquod  Saul 
pcpcrcic  melionb'  animalibus^iiibprasccxcu  oblacionis  Deo 
ficndx  cx  cis,  cum  dicicur. 

t  Etpcpcrcit.  &:  idem  fignificacur  per  hoc  q,  dimific  viuum 
regcm  Agag  pinguiffimum.  Alius  auccm  dcfe^ns  ef^,qn  ex 
viciorum  carnalium  vi6tonainfurgicfuperbia,quiEaliquado 
cft  magis  Dci  otfenfiua.Bern.  fupcr  Miffus  cft.Expedic  ma- 
gis  virginemnoneffe  quam  de  virginicaccinfolefcere.Ec 
hoc  lignificacur  per  hoc,  q,  Saul  ercxic  fibi  fornicem  crium- 
ph.ilem  ad  fu2  victoria:  ofrencationcm.Ec  quoniam  per  hu- 
milicacem  fuerat  eleftus  in  regem ,  f  icut  dicitur  in  textu. 

Tipnne 


407        Glof.ordi&NicolaidcLyra.        408 


4> 

A 


incnfurapcccatonimadimplcretur.  Ciim  interim  ipfiloco 
pcn!tcntix,peccata  pixcatis  cumularcnt.  Cumc|;  tot  mim- 
cula in  confpcctu haocrcnt^in  JfMclc  cdita.cos ad  p^nitecia 
prouocare  dcbucrunt.  Qtiod  vero  ciim  m.niorcs  pcccannt, 
poftcri  puniutur,  primum  quidc  ab  illis  mcfura  clt  implcta. 

autcm  verbumdomini  adSamuel,  diccns: 


•jtAuguft.Hcm  Samnclcuidi  cratdominus,7'f///r«»jf5,  D 
consiicrerim  rcgm  Sml ,  ipli  Suuli  ait  de  Dco.-  Li^oniaM  non  cii  Lih. 
Jicuc  bomo  vt  panireat  CU7H  :  fatis  olkndcnscum  Dcusdicic,  ^^ 


1  laclocum. 
touac. 


t  Loenm .' 


B 

.Sanl  offere- 
bit  holocau- 
ftum  dominn 
de  initiisprx 
Harumquzat 
tiilersntexA^ 
maleci&cum 
venidet  Sa- 
mMcl  ad  SjuI, 
Ne  vetcra  qui 
dem  excmpla 
f  i.)  hxc  hab6t, 


Humilitatis 


puniutur,  primu 
l)c-indc  m.tiorcs  ipforum  cciain 
pccn.is  non  fubccrfugerunc.  C^- 
ccrum  ,pcccacoribusqui  in  hac 
fcculo  puniuntur,  nihil  bcatius , 
&  optabilius  pollctaccidcre. 
a  Vanitct  nic.  Grcg.  hac  incrc- 
pationc  fupcrbia  rcitis  abi  jcitur. 
quod  ad  corrcdioiicm  fuam  co 
ucrtcre  potcflquifqucpr^lacus. 
Cam  S.uil  fe  paruulucn  in  ocults 
fuis  xffimarctjCaputin  tribubus 
Ifraelfaauscfi  QjCumtcpar- 
uulum  confpiccrcs,cgotc  pr;E 
c^teris  magnumfeci.  Quiavcro 
magnum  confpicis,a  mc  papuu- 
lus  xf^imaris.  Quod  coiura  Da- 
uid  cum  regni  fui  potcntiam  co 
ramarcadomini  fakando dcfpi 
ccrct,  dixit ;  Ludam  &  vilior  fiam 
flus  tfuafanuifum:  et  em  humilh  in 
oculis  meis.i.Kcs,.6.d.Si  cr2;o  fan 
€ti  ct  cu  fortia  agunt ,  de  fcmct- 
ipfis  viha  fcntiuc,q.d  dicturi  sut, 
qui  finc  opcribus  virtutis  intu- 
mcfcunt?  C^iajlibct  autcm  opc- 
ra  nulla  funt,niti  humiltuccon 
diantur.  Mirandaadio.ciim  cla 
tioncnoclcuat,  fcdgrau  t.  Qm 
cnimfmchumilicatevirtuccsco 
grcgat,  in  vcntum  pulucrcpor- 
tat.Vndcdum  aliquid  fcrrc  ccr- 


T^nitctmc,  &:c.non  humano  more  accipicndum  iffc 
^c  Eucher.  Ncquc iicut  homincm,  ita  Dcum  cuiufquam 

faCti  fui  pccnitct ,  cuius  cft  dc 


(^. 


a  l*cenitet me, qiiod conilituerim  baul rcgem. 
qui.i  dercliquit  mc  ,  &  vcrba  mea  opero 
noniniplcuit.  ContriftatufqucellSamuel&  ' 
clamauitaddominumtotanoclc.  Cumque  > 
t  de  node  furrexirtct  Samucl ,  vt  iret  ad  Saul 
mane,nuntiatiieft  Samueli,e6qu6d  veniftet  3 

a     f  Arciim  vbi  dclciibcrci  t:  un\;ihiim  glorii  (uz. 

Saul  in  Carmelum,&  erexillet  (ibi "  fornicem  4 
triumphale,  &reuerfustranfiiletdefcedi(rct- 
(^ucin  Galgala.  VcnitergoSamuel  ad  Saul, 
&  Saul  oftcrebat  holocaultuni  domino  dc  ini 
tijspr3Edarumqu?attulerntex  Amalec.  £tcij 
vcniftet  Samuel  ad  Saul ,  dixit  ei  Saul :  Bene- 
di<5tus  tu  adomino:  impleui  veibum  domi-  j 
ni.  Oixitq;  Samucl :  £t  qusecft  hiEC  voxgre-  * 
gumquxrefonat  inauribus  meis&  armen- 
torum  quam  ego  audio  ?   £t  ait  Saul.  De 
Amclec  adduxerunt  ea.  Pepercit  enim  po- 
pulus  melioribus  ouibus  &  armentis  vt  im- 
molarentur  domino  Deo  tuo,  rcliquavero 
occidinms .  Ait  autem  Samuel  ad  Saul  j  Sine  7 


Qu:j 


Qnsftj^. 


nitur.dcterius  cxccrccatur.Non  b  mc,  &indicabo  tibi  qua:  iocutus  fit  ad  mc  « 

dominus  nodte  Dixicc^ueei ;  Loqucre;  £tait 
SamueljNonne  cum  paruulus  cffcs  inocu-  9 
lis  tuis  ,  caput  in  tribubus  Ifrael  fadtus  es? 
Vnxirque  tedominus  inregcmfuperlfracl, 
&  miiiite  dominus  in  viam,&aici  Vadc&  10 
interfice  peccatorcs  Amalcc  j  &  pugnabis 


cigo  afpiciamusquibus  iam  fu- 
pcriores ,  fcd  quibus  adhuc  fu- 
mus  mfcriorcs :  vt  ad  maior.i  & 
fcmper  cx  humihciice  afiedam*. 

•}<  Procop.  Hnmano  morc  di- 
cit ,  Vanitet mc.  Loquit-enim  cu 
hominibus,  ijfquc  impcrit-s  &C 
rudibus ,  regni  tranflationem 
inDauidcmngnificnns  Fceni- 
tcntiaergo  Dci,cft  difpcnfacio- 
nis  ipfius  mutatio. 

■5«  Theod.Prxuidit  Dcus  fiitura  Sadis  fcclera  &  iniquita- 
tes-  inlidias  quoqj  in  cos  qui  dc  eo  bcnc  crant  mcriti:  faccr- 
dotu  cardes  :  lurifiurandi  trafgrcfllnncs.  profedione  ad  ve- 
triloqua .  Sufficit  aijt  vcl  fola  tran^rcffio  prxccpci  Samuclis 
ad  infcrcndu  ci  vltimu  fupphciu.Oportcbat.n.lculcii  incclli- 
gcre,quodvnaguttadiuina:clcmentix,vincitoemhominii 
bonitatc.Scd  mtcchx  cum  Deus  iuflTilfet  punirc,mifcrtus  cft: 
&  cum  Dcus  mortc  damnaflct ,  i^ic ,  vt  cxiftimauit ,  vitam 
tribuic.  Nonfuitcrgoparuumcius  pcccatum,fcd  maximii. 

4«  Aug. 


oibusomniiio  rcbus  tam  lixa 
fcntcnti.1,4^  certa  prxfcientia. 
b  Smc  i}ir.,&  indT.ib')  tibi.,^c. 
Procopi.Qnamquam  prophc 
ta  fit,  tamcn  rcgc  allucucurus 
liberc  loqucdi  copiam  pccic. 
•j^Thodor.  Rcuocac  ci  in  nic 
moru,qua:  di£ba  fucranc  antc 
rcgnum.Nuquid  tu  paruus  cs 
in  oculis  cuis,  vt  fls  dux  cx  Bc 
niamin  minimatribu  r  Anno 
hxc  diccbas?Deindc  dicit  cu- 
iufmodi  madata  ei  dcdcrit,'&: 
qiio  ca  fit  tr.tngrcfrus  .  Tantii 
cucondcnauicca  qua  prxtcr 
lcgcm  vfus  cft  mifericordia , 

3uacu  auaricia  &  plura  habca 
1  infaciabilicaSj&amorpccu 
nic ,  cui  feruies  trafgrcfliiscft 
madatij.  Scd  Saul  vfus  cft  vcr 
bis  Adami.Dixit.n../i-<(/.«ivo-  £ 
cepopuli.Et  ille  dixerat-  Mulicr 
qua  dedijii  mihijpfj  dedit  mibi^ct  m, 
comedi.  Rupert.  Duopcccata  "p 
fupcrbia;  Saulis  nobis  indicio 
func .  Ptimu  quod  ho  non  de 
tribu  Lcui,  rcgio  fafhi  n:hil  fi 
bi  116  licerearbitratus,  obtulcr 
rit  hoIocauftu.Hoc  niinis  gra 
dc  fuitrcgis  fupcrciiiu,  dignc 
fuperno  ludicio  feriedu,vc  po 
ftca  in  Ozia.  Sccudu,q,  lullus 
in  vcrbo  dni  irc,  &  pcrcuccrc 
Anialcch,non  fecit.In  hac  fu- 
pcrbiapfumptiquoq;  fupcri* 
iacerdotij  aufum   rccincbac. 
Icaq;  perfeucras  in  malis,  pec 
cacuin  no  mucauic,  fcdauxic, 
quando  opcimisquibufq;  pc- 
pcrcic.  Pra^ccrca,  qd  ncquifli- 
mu  eft,  redargucus  in  fcrmo- 


ih 


F 


nc  diii,refcllcrc  aufus  argucn 
tcm  fc  dc  peccato ,  cum  fupcrba  dcfenfionc ,  dicic ;  Imo  au- 
diut  vocem  dn/,  arc.  Hoccccnim  ncquiffimu  cfc,cum  poft  vo- 
luncatcm  pcccati  quod  primum  cft,  &:  poft  cftbdum  opcris 
quod  fecundum,  atque  poft  vfum  pcruerfum  quod  tertium 
cff,  additur  &:  dcfcniio  peccati,quod  quartu  cft ;  6c  hic  nul- 
lus  venia:  locus  eft.  Nam  Dcus  dicit ;  Super  tribus  fcclenbus  Da 
mafci ,  c?"  fiper  cjuatuor  noii  conucrtam  eum. 
c  7{onr)e  cum.  Grcg. Paruulus  eft  in  oculis  fuis ,  quia  du  co-  lib 
fidcrat,impare  alienis  meritis  penfat.Na  grade  fc  confpicit,  m1 

^quiluper  * 


Am 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

^c  Samuel ,  Circa  primum  dicitur :  Faftum  cft  vcr.do.&c.Pceni- 
tct  mc  •  Vanitentia  cum  mutabititatem  importei ,  non potcji  efic in 
Deoi^  dicitur  tamen  panitere  eb  quod  ad  modnm  panitentisfc  habct , 
quando  dejiruet  quodfeceraty  &  Jic  eji  m  propoftti).,quia  Saulcm  abijr- 
cere  decrcuerat  qucm  prius  fublimauerat.  Ifiatamen  mutabilitas  fo' 
lum  efi  in  creaturis.  cjma  Dcus  uolmtare  irnmutabilifaat  mutabtlia, 
\     Contriftatufquc eft  Samuel  ypropterpeccatum  Saidis. 

2  Et  clamauit.  ad  ipfm placandnm  fi  poJ]er,ejuia  adhuc  forfttan 
if^norabat  vtrum  effet  Dei  dtffinitio,vclfolum  committatio.Sed poilea 
benefciuit  vt  ex  feijucntibus  patcbit. 

3  Nuntiatum.  mont^mvalde  altum. 

4  Et  erexiirct  libi  fornicem,  id eji,  arcum  tritmphakm  depal- 
tnis  &  oliuis  fafium ,  in  Jignum  viCiorne  habiu  adjiii  iii£lantiam , 
tjuia  tllam  viijoriamfoli  Peo  debcbat  attribuerc.  vndc  &  poiieaffb- 
ditur  .idfui  iaCiantiam , 

j  Implcui.  quodtunc  eratfalfum,&  ex  iflis  aggrai4abatur  Saulis 
feccaium, 

Dixitquc 


6  DixitqucSamuel.  Hic confee/uenter  domini  fententia  Sauli 
denuntiatur,  0-  primb  ponitur  iiia  denuntiaiio.fecundb  SauUs  oblti- 
natio,  ibi :  Et  ait  Saul,  Dcniintiatio  autcm  diuinx ftnttnti£  per  Sa- 
muelcni poniiur  modclih  &  ordinate,  c^uia primb ponitur fithplcx rc' 
prehenfio  ,  cnmdicuur  :  Dixitque  Samucl,  (jtiafidicat,  nonfccijii 
verbum  domini,(]uia  prxcepcrat  omnia  occidi.Sccundb  fnbditur  Saii 
lis  fuperba  rejponfio ,  in  buc  cjubd  peccatum  fuum  humilitcr  non  co' 
gnonit ,  fedmagisinepte  feexcffauit :  ponens  fuper  popttlum  cjuod 
principaUter  fucrat faClum  peripjiim ,  vt  patet  ex  prndtCiis ,  &pa' 
tetlitera.  Tertib  Samnelprocefjil  addcnuniiationemdiuin^fcntentix 
contra  eum,  dicens. 

7  Sinc  me.  id  cfT ,  andt  mc  lorjuentem. 

8  EtindiCAho  vb\,&:c.dominifenrentiam. 

9  Nonnc cum  p.iruulus  clfcs  in  oculfs  tuis.  (fuaft  dkat,  feitt 
pcr hunnlitatem  mnndli  adregnum  cxaltari,!ta pcr  fiip(rbiam& 
contemprum  verbi  diuinimcrutjiideijci.  Quod  autem  contempjerit 
Dei  mandatum  oUcudit  dicens  . 

10  Mifittcdominus  in  viam,&aic :  Vadc&interficcpcc- 
catorcs  Amalcc.  Etpatet  Ittera. 

Ecaic 


Lug 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

T^ttnne  (umfaruuks,  ica  pcr  fuperbiam  fuJt  cicdns,  ficuc  dicitiir  infri. 


409 


I.Reo^um 


Cap.  X  V. 


410 


qui  fuperaliena  merita  fe  excendic.  Siul  auce  in  bono  qnod 
c^perac  no  pcrmanficquia  fafcu  puteftacis  incumuit.Dauid 
vcro  lcmper  de  fe  humilia fentiens ,  &  eidc  Sauli  fe  copara- 
tionc  poftponens,poftqua  feriendi  locum  reperit,pcpcrcit: 
&  f^uieci  aduerf  rio  fe  humilitcr  proftrauit  dices :  Qu^emper- 
fcqueris  rex  ifrael , 


contra  cos  vfque  ad  internetioncm  eomm .  Quare  crgo  non  audifti 
vocem  domini ,  fed  vcrrus  ad  pra^dam  es ,  &  fecifti  malum  in  oculis 

a    Sr.pcrhf  refyonoitiinnium  malo  udiecit,(]uia  culpam  d.-feiviere  fl:ud'.iit,ac  pei  h;ic  accumulauit. 

domini?  EtaitijauladSamuelem.Imoaudiui  vocemdomini,&am  f 

bulaui  in  viaperquam  me  mifit  dominus,  &  adduxi  Acra(T  re^em  \  ''/'f^'-"  ^'^''"H""'' 

Amalec  ,  &  Amalec intcrreci.  Tulic  autem  populus  de  pra^dii  oues  &  4  ramf*m. 

boues,primitiaseorum,qua^cajfarunr,  vtimmoletdominoDcotuo  ;  "^^  Bernardus. 

in  Galgalis .  Et  ait  Samuel  j  Nunquid  vuit  dominus  holocaufta  &  vi- /  docct vos"naturc 

dlimas ,  &  non  potius ,  vc  obediatur  voci  domini  ?  Mclior  eft  cnim  7  non  parcere,  ra- 

obedientia  quara  vidim^ ,  &  aufcultare  magis ,  c]uam  ofFerreadi-  s  ^^^^"  "^"  ^^^"^'^^ 
pem  arietum ,  quoniam  quafi  peccaium  ariolandi  eil  t  repugna- 
re,  &  t  quafi  fcelus  idololatrias  nolle  acquicfcere.   Pro  eo  ergo , 
quod  abiecifti  lermonem  domini ,  abiecit  tc ,  ne  fis  rex  •     Di- 


queiiuxris^  Car.em 

niort:iU,  &  pulicem 

yiiium  .  lam  ta- 

nien  in  regem  vn 

£lus  fucr.it,  iam 

didicerat  ,  quod 

Saule   rcprobato 

feruabatur  ad  re- 

gni  gubernacula. 

Difcantcri^ov-.ua 

modo  hum:fari 

proximis  dcbct, 
I  quiadhuc  inquo 
I  loco    habcantur 

-oud  Dcum  ne- 

:iunt  fi  clcdiTe 

illis    humiliant, 

quibusfeiaman- 
'  tepolkos  fciunc, 

hoc aucem  proprium  eft  eletlorum,  de  fe  fcntire  ifra quam 

funt.  vnde  ;  Si  non  humilltrr feniiebam,  fed exal.  &c.  Et  alibi.  ii 

quis paruuui  eii  ueniat  ad rne ,  &c.  Quienim  humilcm  fc  non 

fcntitiapicntiam  Dei  non  apprehendit.7^<z>-««/«.f.  Paruulum 

Ic  Saul  prius  vidic,  fed  clatus  potentia  lam  fe  paruulum  non 

vidcbat,ceterorum  coparatione  fe  prsfcrcns,  quia  plus  po- 

terac,magnum  fc  pr^  omnibus  asrtimabac.  Scd  cum  apud  fc 

pauinlus,  apud  I>cum  magnus,  cum  apud  fe  magnus ,  apud 

Deum  paruulus  fuit.  Vnde :  Ducem  te  conjiiiui  noU  exco.fed  ejio 
,.a]i  ■vniis  txtllis. 

Mtlior  eji,  &c.  Quia  per  victimns  alicna  caro,per  obedien- 

.im  Ycro  voluncas  propria  madlacur .  Tanto  ergo  quifque 

>cum  cirius  placac,  quanco  rcprciraarbitrij  fui  fuperbia  gla 

o prarccpti fe immolat .  Ariolandi  ve;o  peccatum inobe- 

jciiria  dicitur,  vrquanta  litvirtus  obcdicntia^cxaducrfo 

xmonftretur .  Si  enim  quafi  peccatum  anolandi  eft  rcpu- 

_^iiare,  &c  quafi  fcclus  idololatna:  no.lc  acquicfccre ,  fola  efl: 

obcdicntia,qu2:fidci  mcritum  poflidec,  quafinequifque 

nfidciis  conuincitur.vndc  Salomon  .•  Fir  obediens  lotjnitur  vi~ 

ortas.  Dumenimalicnxvocihumilitcrfubdimur,  nosip- 

iosincordcfupcramus.  Scicndum  autcm,  qucdnunquam 

per  obcdicntiam  nialum  ficri,  aliquando  aucem  bonij  quod 

lagicur  debet  intcrmicci.  Non  cnim  mala  erat  arbor  in  para- 

difo  quam  Dcus  contingere  vctuit,vt  per  obedientix  meri- 

cum  homo  bene  conditus  crcfceret,  dignum  fuit,vt  hunc  ec 

abono  prohibcrct .  Notandum  ctiam  quod  ibi  dic^tur :  Ex 

iomni  lignoparadili  edite,  &c.  Qui  cnim  ab  vno  bono  fubditos 

ivecat ,  ncceilc  cft ,  vt  multa  concedat,  ne  mens  ab  oibus  re- 

pulfa  quafi  ieiuna  mtereat.  Scicndum  ctiam,  q, obedientia 

aliquando  ii  dc  fuo  aliquid  habcr,  nulla  eft.  Aliquado  autcm 

minima 


minima.-fictiamfuumaliquid  non  habcc.Cum  cnimlo-  D 
cus  fuperior  impcratur ,  ob^dienii.i; libi  virtutcm  cur.cu^c, 
qui  adhucproprio  dcfidcrio  anhchf .  Cum  vcroopprobria 
vcl  cotumeliiEimpcrancrnifi  cx  (cmctipib  hocaius  appecac, 
obcdienda-  fibi  mencij  niinuit :  quia  ad  hoc  i-iuicns  dof  :cn- 

d;t .  Hinc  Mufcs  Exoi. 4. 


d. 


pnncipatum  po- 
piilihiMTiilitcrre 
cufit.Paulusau- 
temaudadcrdi- 
cit :  Ego  non  folum 


Aft.iT.C. 

£ 


Serm. 
canc. 


19.  m 


pcrare  feniorum 
confilio,vcl  cxe- 
plo,  nonobcdire 


ttaquim  Tc- 
raphaim ,  (itt 
eft ,  imagines 


nobis  .  An  vcro  '"  quibusfu 
i£;noratis  ,  quia  ""'^  jCp**' 

o  >    ^  baot  diuin 

tMnlgrcJi. 


& 


melior  efi  ohedicntia  ijuam  viCiinne  ? 

^  Idcm.Qui  fipientes  in  oculis  fuis decrcuerunt  apud  fe  jp 
necconfilioacquicfccrenecpriCccpto,videantqLudrcfppn  Serm.jj. 
dcant  non  mihi,  fcd  dicenti  ■•  Q^nr.ixm  quafipcccatum  ariolan^ 
dt,ifi  repHgnare  :  c?-  cjuaftfcclus  idoLolatrioi,  nolle  acfjuiefcere.  2vx- 
mifcrat  autcm,  quia  melior  efi  obcdientia  quam  vi^ima,cr  aufcul 
ta')e.,rnagis ijiidm  ojferre adipem  arietum,  id  cfi,abfiincntiam  con 
tumacium .  • 

'"fi  Idern.  Elatiocontemnentis ,  atnueimpenitentis  ob-  Traftat.dc 
ftinatio,  \n  minimis  quoquc  mandati^s,  culpam  facitnon  Pr^*^^?"  " 
minimam:&: conuertit  in crimcn  grauis  rebellionis  n^uum  *  ^' 
fatis  leucm  fimplicis  tranfgrcflionis .  f^uafi peccatum anolan- 
di ,  inquit  Samuel ,  ifl  repugnare ,  &  quafi  fcelusidololatrix ,  nol- 
le  acquiefcere .  Non  ait ,  non  acquicfcere ,  fed  nolle  acquiefce- 
re:  vtnon  iuffionisfimplex  ipfa  tranfgrcffio,  fcdvolunta- 
tis  fuperba  contemptio ,  fceIus'idoIolatria.'_reputetur .  Non 
obcdire  interdum  crroris  efl  vel  infirmitatis :  noUeobedi- 
re ,  odioft  pertinacias . 

b     Troeoergo.,qu6d  abiecifii  ,&c.  TertuIIianus  .  Ethocmi-  lib.depra"- 
rum  (  opinor  )  vt  probarus  aliquis  retro  pofica  cxcidat.Saul  ^e^jcos''""''* 
bonus  pra:  caitcr is,  liuorc  poftca  eucrtitur .  Dauid  vir  bonus 
fccundum  cor  domini,  poftea  cxdis  Sc  flupri  rcus  eft.  Salo- 
mon  omni  fiipientia  &  gratia  donatus  a  domino  ,  ad  idolo- 
latriam  a  mulienbus  inducitur, 

^  Eufcbius  EmiflTenus .  Nonfufficitfummis  labijsdice-  „     .. 
re ,  peccaui,  paccc,  remicce  .  Nam  Sc  Saul  hoc  dicebat,  fcd  Monlch. 
non  obtinuit  veniam  illam  quam  Dauid  vna  pgnitcntiic  vo 
cepromeruit.Ethocquare?  Quiiaconfeffionemillam  nuda 
magis  verba,quam  veri  gemitus  exprimcbant:quianonc6- 
penfat  magnitudine  crirai  nis  lenta  humiliacio  fupjg^licantis. 

a  T^on 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

I  Et  ait  Siul,  &:c.  Hic  confequenterdcfcribitur  Ipfius  Saulis  ohfli 
laiio,  & fccundo pcenitentix  fimuiatiOfibi :  Dixitquc,  Sauiis  obiii- 
atio  apparet,  quia  cum  prxdicia  excufationcfua  addiditpeccatifui 
icfenfitincm  dicens. 

i    Imo audiui  vocem ,  &c.  Feruntatnen  in  fia defenftone con- 
radtcu  fibi.,  ficut  frequenter  contingit  malis  IjominibuSjdi, 
}     Etadduxi  Agag ,  &cc.de quo  fuerat fibi prxccptum,  vtinterfi- 
■eret  eum.fed  cupiditate  duUus  rcferuauit  eum  viuum ,  vc  di^um  ejl 
upra . 

i    Tulit  autem  populus,  &c.  qJ.non  ego :  cum  tamen  effetprin 
:ipaiisinhocfa£io. 

5     Vt  immolet  domino.  tj.  d.  non  debes  Ijoc  reprehendere :  quia 

cedit 


cedit  ad  honorem  diuintm^qtiod  excludit  Samueldicens, 

6  'Nimqwd  vuk,&Cc,qaafidicatnon,vndcfHbditur. 

7  Melior  eft  enim,&:c.  in  quo facrificatur  Deo  volutas propria. 

8  Quam  vidtims,  &c.  in  qnibus  offertur  caro  aliena  ,  quanto  de 
re  mcLiori  Deofit  obiatio,  tanto  magisfibipiacet. 

9  Quoniam  quafi  peccatum ,  &cc.  proprium  peccatum  defen- 
dendo:  propter  quod  abieClio  Saui  a  regno  definitiuejibi  denuntiatur, 
cum  dicitur. 

10  Pro eo crgo,qu6d abieciftij&c.Dixitque  Saul.  Hic confe- 
quenter ponitur  pcenitentixfimuLatio .  Timuit  enim  Saul,  ne  Samuel 
ad  clelitoncm  aiterius  regis procedcrct :  &  fic  ipfe  regnum  perdcret : 
ideo  fiClhfe  humiiiauit.  Vrimo  igitur  difcribitur  ifla  H£ia  humiiiatio, 
fecundb  ipfius  Samueiis  aiiquaiis  coadeJce»JiQ,ibi :  Rcucrlus  ergo. 
Circaprimum  dicitur, 

4«  I  Dixitque 


MORAHTER. 

r  10  Pr«Mojoy«orf<iiiecjfl;,^f.Ecpcrhocfignificatur,<^ 

nullus 


nullus  poteftcfre  bonus  rex  in  rcgimine  fui  &:  aliorum",nifi 
abijciat  a  fe  fuperbia:  vitium. 

t  I  Dixitqj 


4U         Glof.  ord.  &  Nicolai  de  Ly  ra .         412 


^  a  J{pn  reiter.  AIki  cditio  :  7\^on  reuertar  ( /«^«/f  Samuel )  tecum, 

**''***'*  •       (fuia  ffreutfli  utrbuni  dni  y& fpreiiit  te  diis,  ne/is  rexfuper  Ifrael.Et 

^  eonuertit  Samuelfaciemfuam,ut  abireiy&  tenuit  SaulpinnuUm  di- 

ploidis  eius,&dirupit  eam.  Et  dixit  ad eum  Samuel:  Dirupit  dns  re- 

gnu  Ifraeide  manu  tua  hoiiie,  a;  dub.tproximo  tuo  bonoftper  te,  & 

diuidetur  Ifrad  in 


I duo  diiiifus  cfc,  doncc  illa  gcs  rota  a  Cliald^is  fubucrfa  efc  D 
Scd  hoc  quid  ad  Saulc :  cuni  ipfi  Dauid  fucnt  porius  comi- 
nandum,cuitilius  Salomon.Pofcrcmo  vcro  mtcrfcgcs  H2- 
brea  diuila  non  cft,fcd  in  codc  crrore difpcrfa  per  tcrras- Di 
uilio  vcro  qua  Deus  fub  pfona  Saulis  illius  regni  &:  populi 

figura  gerctis. 


tonok 


B 

Kuth.ztf.C 


lUbbaaiu. 


iuo,  &  nocoiiH  r- 
tetur  nejue  pae  Uc 
hit  cum  :  q^iano* 
tll  /hut  hotno  ut 
faniteat  eim :  hic 
minatur  &:  non 

rrmanct. 
lUeaiitem.  Si- 
cut  in  pafsionc 
domini  potifcx 
vcfcimecum  fci- 
dit  ,  ica  ^  Saul 
vcfccm  prophe- 
tx.  Pervtramq; 
cnim  potcii^atc 
regalcm,  fcilicet 
&:fnccrdotalcm, 
fcifsio  fada  mo- 
fcrat  rcgnum  lu 
darorii  &  facer- 


cidemrcgno& 
populo  minac' 
cli,cteriia&:im 
mucabilis  figui 
ficata  cfl  :  pcr  fv 
hocquodadiu-  '« 
dumeft.-^no»  "*' 
conucrtctur,  neq; 


9cen 


ittbit 


£ 


•  ^.  y  c. 


reos. 

•fdelicwiffi— 

■f.erc     ▼«nit 
am.^ritudo 

t  Rabhanus 
coinmcnt.  hi 
huQclocutn 

c 


xit<^ue  Saul  ad  Samue1em:pcccaui,c|uiaprxuaricatusruni  fermonem 
domini,  &vcrba  tun,  timens  populum,  &obediens  voci  corum :  Sed 
nunc  ^  portaqua^ltipeccatum  meum,& reucrterc  mccum,  vt  adorem 

'  dominum  ht  ait  Samuel  ad  baul :  Non  reucrtar  tecum  ,  quia  proicci- 
Ihrermoncmdomini,  &proiccit  tedominus,  nc  fis  fuper  Ifracl .  Et 

,  conuerfuscllSamuel,  vtabiret.  Illeautemapprchcnditiummitatera  ^ 
tpallij eius, qux&: fciflaelt .  Etaitad  eum  Samucl :  tSciditdominus  7 

a  Ciiii^o,t)ui  de  Iudj.'is  cli  fccundum  carncin  fKUt  Sc  Saul.  ^ 

fcgnum  Ifraclatc  hodic,  &  tradidit  illud  proximo  tuo  mehori  te. 

a  Domiim»  cui  omnii  vic1i)i  ia  a  lcribicur.  b  Quja  inunuubilis  c/l,  &  (ccundum  iu.titiam  &  vcritatcm  omiiia  iudicat. 

Porro  t triumphatoV  in  iftael  non  tparcet &  p^nitudinc non  fleWtur.  p 
Ncquccnim.  homoefl:vtagatpoenitentiam.  Atillcait:Peccaui:Sed  10  lcgitur.^/.o^/pf-  id 
nunc  honora  mc  coram  fenioribus  populi  mei  &  coram  Ifrael ,  &  re-  "  "«^''^^".'«i}""" 
uertcre  mccum ,  vt  adorem  dfim  Dcum  tuum.  Reuerlus  ergo  Samucl, 
fecutus  cft  Saulem :  &  adorauit  Saul  dfim.  Dixitcjuc  Samucl,  Adducite 

ad  me  Agag  rege  Amalec.  t  Et oblatus  eft  ci  Agag,  t pinguillimus.  £t 

dixit  Agag ;  t  Siccine  fcparat  amara  mors  ?  Et  aic  Samiicl ;  Sicut  fccit  i?  pcemtcrc  dici- 
abfquclibcris  mulieres  gladius  tuus ,  fic  abiquc  libcris  erit  inter  mu-  h  fj^.^iiJ.^^-^J^QjJJ 


dotium  ftare  no 
polTc,quiaveru 
regc&.'.  faccrdo- 
tc.  i.Chriftuno- 
lucrat  rccipere. 

t  Aug.  Iftc  cui  dixit  .•  Spnnit  te  dominns  ne/is  rex  fupcr  Tfrael , 
&  dirupit  dominus  re;^nim  Jfrarl dc  manu  tu.i  hodte.  40.  ann.»s  re- 
gnauit,quantu,fcilicef,regnauit&  Dauid  :  &:  audmit  hocpri 
mo  tpc  rcgni  fui.IntcUig! mus crgo  ideo  didu m,quia  nulius 
dclhrpe  cius  fucrat  rcgnaturus  ,&:  rcfpicimus  ad  ihrpc  Da- 
uid>dcquo fccudum  carnem natus cft  Chnllus.PopuIi  quo- 
Quclfacl  figuraefi Saul , qui  rcgnfi  fueracamiirurus ,Chri- 
fto  per  nouu  tef^amcntu,l"pintualitcr  rcgnaturo,dc  quo  df: 
Dabit  illud p,  oximr,  tiw  bono/fper  te  id  cft,  meliori,vel  idco fu- 
per  (e,quia  vnus  honm.vudc: Donccponainimicosy&c.m  quib' 
eft  &.  Ifracl  Cui  fuo  p  iccutori  rcgnii  abftulit  Ci:iriflus:  qua- 
uis  bi.  ibieflet  Hracl,  in  quo  n6eratdolus,quafi  frumetG  illa 
ru  pale.arum.Indcenim  Apoftoli,inde  martyres,quoiu  pri- 
mus  Sccpbanus.IndceccleiiiE  magnificantcs  Dcu.vfi  fcqui- 
tur.- Etdiuidetur  ifrael in duo,\n Ifracl.f  inimicG  Chfo &  m  If- 
racl  adh^rence  Chriflo.In  Ifraelad  ancilla,&;  in  Ifrael  pcrti- 
nentead  libcra.HiBC  duo  fimul  primii  erant  ••  donec  iicrilis 
Genef.  ii.b»  pergratiafoecridataclamaret:  Eiice  an.etfi.cius.  Propterpcc 
l Jleg.  t  iJ^   cacuni  quidcm  Salomonis  regnance  filio  eius  Roboa,Ifrael 

induo 


quo- 
niamnd  efl  /icut 
homo  vt panitcat 
eum :  hic  mina- 
tur,  &:  no  pma- 
net.Vbi  enim 


tio  rcru  figna- 
I»  tur  diuinaprx- 
fcientia  immu 
tabiliccr  pcrma 
nccc.  Vbier^o 


t< 
t"- 


TiaLicfjL. 


Aa.7g' 


cuquc  cnim  ad 
Chriftum  tranfierunt,vcl  tranfibunt  inde,  non  eranc  fccun- 
dum  Dci  pr.i;lcienciam ,  non  fccundum  liuniani  gencris  v- 
nam  candcmquc  naturain. 

c  Scidit.  Quamuispoftca  rcgnaucrit  quadragintaannis, fcd 
tunc pronKnuic,vr a finpefua  fcindcrccur.&: tradcretur  mc 
liori,id  eff,Dauid,&:  .iSamucl,id  cfl,Iud,Eis  .aufcrtur  regnij, 
&:  traditur  Chrifto .  Corrigic  regem  de  inobcdicntia ,  quia 
niandacum domini  non implcuit, &:  prxdicit  amiflioncm 
rcgni.  Mcrito  autcni  rcgnum  pcrdit,  qui  tenere  nefcit.  ille 
autcm  bcne  rcgit,qui  fupcrion  obcdit,&  infenoribus  autho 
ricaccm  fuam  anceponic. 

d  ■^Scdnunchonoramecoram,etc.  Bcrnardus.  Indignuscoe- 
lcfl:ibcnedictioncconuincicur,qui  dubio  qu^ricatfeclu,du- 
plici  pctit  intentione,aliud  libi  rcfugium  parans,  fi  forte  ea 
non  obtincrccotingat.Vbi  pcrftitit  in  fentcntia  Samuel  fan 
dus,Saul,inquic,  Honorame  velcorampnpiito.Ad  quid  tibih^C 
honoratio,miferrHcccine  crat  tota  iUa  fupplu  atio:Pecc<j«^ 
ora  domintmpro  me  ^  Merito  fanc  non  pcpcrcit ,  qui  intueba-' 
tur  cor.falfa  non  poterat  fupplicatione  moued 

a  E» 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

1  Dixitque  Saul .  Sed  quodinapcenhentia  /icia  fuerit  ,patetper 
hoc  quodjubditur. 

2  Timenspopulum.  cumnon  cfetinobedientiapopuU ,fedma- 
gis  ecoiiuerfo ,  cr  ideo  culpam  /uam  obumbrauit  falsb.  rnde  fubdi- 

tur. 

3  Scd  nunc.  coram  populo  di/ftmulando. 

4  Et  rcucrtcre.  honor^ins  me  tuaprxfentia. 

j  Non  rcuertat .  yidetur ,  quod  Samuel  falfum  dlxerit :  quia 
po^ed  cuTH  ipfo  nu^rfnsfuit .  Dicendnm,  quod intelleClus  Samuclis 
fiiitptn illa  hoia ,  &  non pro  fequenti ,  ficut  loan. 7.  faluatordicit : 
Ego  non  afcendam  ad  diem  fcftum  iftum  .  cr  po/lea  dicitur , 
&ipfeal'cenditi'i  otculto  .  Felquiaprotunc  Samuelintendcbatnon 
reuerti,  fedpoil  mutauit  propn/itum  ex  caufis  qux  dicentur. 

6  llle  autem.  ad  retinendwn  eum. 

7  Qnaj  &  fcifTa.  in  /ignum  fciffionis  regni  a  Saule,fecundum  quod 
fibditura  Sam:ielc. 

8  Scidit  dominus.  Dicut  autem  hic  aliqui  Hebriei,qubd  Samuel 
tnnc  dedit/ignum  ipft  Sauti,qubd ille  erat  regnaturuspro  eo,  qui  ab- 
fcinderet  oram  chlamydis  fux,quodfccit  Dauid,  vt  habcttir  infra  2, 4. 
froptcr  quod  Saul  tunc  videns  oram  chlamydis  fun  in  manu  Daiiid 

dixit: 


MORALITER. 

t  1  Dixitq;  Saiil ,  &c.  Pcr  hoc  autem  o,  Samul  Agag  occi- 
dit ,  fignificacur  q»  Chriftus  pcr  Samuelem  figuracusexcin- 
guic  abquando  inccntiuum  carnis  inalitjuibus  amicis  fuis. 

Cicuc 


^xit :  Nunc  fcio  quod  certiflime  regnaturus  fis ,  vt  ibidem 
habetur. 

9  Porro  triumphator .  Sciebat  enim  fententiam  domini  diffini- 
tiuamfuper  Saul&  fiUoseius  de  tranjlatione  regni,qu*  immutabili' 
ter  venit  in  effcEtum. 

1 0  At ille  ait :  hoc  dixit  Saul  magis  timorepcen£ ,  quam  amore iw- 
ilititt. 

1 1  Scd  nunc.  &  fi  non  ratione perfonx :  hoc  tamen  facias  propttr 
honorem  dignitatis  regix . 

1 2  Reuerfus.  Hicponitur  condefcenfio  Samuelis  volens  deferre  ho 
norcm  Sauli  quandiu  d  Deo  in  regno  tolerabatur  ,&  ut  Hnter/iccret 
.Agag,qui  adhuc  uiuusferuabatur,  idcbf^bdittir. 

I J  Sicutfecit.  Secundum Hcbrxos hoc non dtcitur de ^gag,in  ftr 
Jonapropria,fedde  rege  .Amalec,  qui  filios  Ifrttel  inuafit  hofliliterm 
defcrto,&  plures  ex  eis  inter  fecit,ut  habetur  Exod.  i  y.T^tim.  1 4.& 
Deiiter.i^. 

14  Sic  abfque  liberis  intcr  mulicrcs,&c.  per  hoc  no  efi  intelli- 
gcndu,  cp  mater  .Agag  adhuc  uiueret,  quia  anih  morttiafnerat  morte 
naturali  ucl interfcila  cim  aliis  depopido  .Amalec.  Sedpcr  hoc  in- 
tctligiturqubdomncs  filiieiuse/fent  interfefii ,  quia  .yfgtg , e'^''^  '" 
pnnCio  occifionis,  &fi  cum  ipfo  alios  habuerat ,  iam  interfecti  fut- 
rant  cum  atiis. 

*  I  Ec 


ficutlegitur  dc  Bcato  Francifco,&  in  collationibus  patrum 
dc  Scrcno  abbate,  quod  in  fomnis  viditangclum  Dci  eunu 
chizantcm  iplum,«S^  cx  tunc  non  fenficmotum  carnis  mor- 
duucum,prima  cuilacione  cius. 

f  i  ytnmtH' 


4^3 


I.  Regum 


Cap.  XVI. 


414 


a  Etin  frufla.  Cum  Icgutquidam  in  fcripcuris,  quod  fan£ti 
nulh  hcftium  parcant,d)cunc  eos  cruddcs,ncc  inrelhgut  in 
his  vcrbis  obumbrata  mvfteria;  vt  pugnantcs,i/aducrfus  vi- 
tia  nullu  penitus  rchnquamus.  Si  cnini  pcpcrccrimus  repu- 
tabitur  nobis  in  culpa ,  ficut  Sauh ,  qui  regem  Am.alcc  vuiu 
referuauit.Sandi  vero  ficut  Sr.- 
muel,  nullum  pcccacum  dimit 
tantimpunitum. 

4i  lofeph.  Agag  addudlo,  di- 
centeq;,  qua euet amam  mo  s, 
ait  Samuel.-Sicut  tu  mukas  He 
breorum  matres  pro  fih]s  inge 
mifcere  fecifti ,  iic  ingemifcec 
intua  mortegcnitrixtua.Iur- 
ficq;  repete  eii  inGagaliS  mori. 

•K  Theodoretus.  Cur  Agag 
regem  occidit  propheta  ?  Sicuc 
Phinecs  Zambri. Nam  quod fit Deo  iubente,eft  pium. 
b  -j;  f^eruntamen  lngebat  Samuel  SaHlem,  &c.  Hieron.  Bcati^qui 
lugent.  Ludushic  non  mortuorum  poniturcommuni  legc 
naturc,  ic*d  pcccacis  &  viciis  mortuorfi .  Sic  fleuic  &:  Samuel 
Saulem ;  U  PauUis  Apofiolusflere  aclugereie  dicic  cos,qui 
poft  fornicarione,  &  mirrHindicia,  non  cgerunc  poeniccnt].!. 

•Y-  Bernard.  Lugebac  Samucl  Saul,  mifcrans,non  dclibe- 
rans.Fundebat  lacrymas  Dauid  filio  patricid^:  &:  li  noh  pro 
futuras,pi.is  tamcn. 

^'ildem.  Samuelem  recolo,  qui  non  femcl,  fed  oibus  dic- 

bus 


^  lieresmatertua.tEtinfruftaconciditcumSa-  ^ 
muel  coram  dominoin  Galgalis.  Abiitautcm 
Samuel  in  Ramatha.  Saul  v^ro  afcedit  1  domu 

a     %  Sub  i.udiim-  m  h.ibi.u  rcgnantis. 

fua  in  Gabaa.  *  Et  non  vidic  Samuel  vltra  Saul » 
b  v^L^^^  ad  diem  mortisfu?-  Veruntamen  lugebat  5 
SamuelSaulem  ,  quoniam  diim  pcenicebat, 
cjuod  condituifletregcm  Saul  (iiper  Ifrael. 


busvitx fux lugebat fuper Saul , cu m fc; rec eum longius ab  D 
ocuIis'diuinitatiseIongacum.Noncciribaccamencompaf- 
fiojqua;  condolentis  aniinum  UTcp(crar,fundens  lacrvmas 
&:  fi  non  profucuras ,  pjas  canicn. 

^iChrvfoft.  MultucxhauficcpishcatusSanuielproSaule  «     -i     , 

I  ri.  r-  ,         Honnl.  c.oe . 

dcprccans:  iiottcfquc  mu''as  ^ocnh. 

tranfcgitinfomncs  pro  delin-  t^qVs.i:? 

quentislalucc.  Dcusautctcm-  <^"'"  Balaaa 

pusnpud!nns,(noncnim  Lum  ""^  ^* 

propheta:  oratione  peccatoris 

conucnitpcrniccntia)  d:cit  ad 

prophccam:  ypiuerfno  cuploras  ?' 

Vfqucquo,oficndic  tcmpus  ac 

pcrfcueriinciam  deprccacis.  Hc 

rcpulic  '£)eu.vccmpiis  dcpreca-  c 

tionis  prophccx.  Santio  vero 

Dauid  perNiichaa  depCGcaci 

crrorecorrcpco,  &:  illico  ad  minas  vcram  proliccnci  conuec 

lionem ,  vniucrfamcontulicpoenitcnci  {lilurem. 

•:«  Idcm.Fraccr  no  rcdimic,  rcdimcc  homo:Ecia  fi  Mofcs  Homil.i.m 

fucnccc (i  Samucl,  ec  fi  Hieremias,  cn  corum  pro  i mpceai-  *^«-pi»i4S- 

tcntibus^Dcfi  non  placarcc  oracio.Lc  li  Samucl  ruifum  cxo- 

rans  pro  ahquo  mdigno  dcprccccur,concinu6  ad  iplunVcIa- 

mabic  Deus,  yy.y.iecfno ci< liiges  SauR  F.ria fi pro forore quifpia 

incompccencer  oraucric ,  audicc  qcf  Mofes :  :^i  contpuljfet  pa- 

ter,  &c.  Ex  quibus  profccto  rcdoicc,  q,  fi  ncgligcnccs  fucri- 

mus  ac  defides,ncc  pcr  alioru  cjJc poirumus  mcrica faluari. 


Numcr.ii. 

F 


NlCOLAVS  DE  LYRA. 

I  Ec  in  frufia  non  xelo  vindnl^ ,  fed  injtiti^  diuinx . 
3  Ec  non  vidlC  Utnd  exponuur  d-.tpliciter  :  Fno  tnodo  referqndo 
ad mortern  Samuelis,de  qua  habctnr  infra  i  ^.c.vbi  dicitur,tju6d  con 
■^tcgatus  ejl  ad  cum  vninerfus  Ifrael ,  &  verifimilc  eii ,  qmd  '>'aulibi 
ventrtc  &  Sanuel iam  propinquus  morti  eum  viderir.yrd contra  hoc 
videtur quoddicitur  infra  ig.cap.qubd  Saul  propfietauit  cum  c£tcris 
coram  Samuele..4d quod re/potdent  ifli,  qubd  non  vidit  eum  in  rtgio 
habitH,vndcjubuitHr  ibidem:Et  ccc/nit  nudus  tota  die  illa  &  no 
de,  Fel quia  erat  tnutatus  in  virum  alternrn ,  propter  fpiritum  pro- 
phciujicutfnpra  lo.b.diciiurde  ipfo  .  Prophetabiscum  eis ,  & 

muca- 

M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

f  3  rerMwfawj.Pcchocdcfignatur^quod  quilibct,quieii 

CAPVT  XV  L 
Ixic  Dominus.  a  -ii  ^it 
Samuel:  Qjomodo  va- 
dam,&c.  Thcodore- 
cus.Cur  prophcta  iuf- 
lus,  timuit  vngcrc  D.niidJQu^o 
niam  non  folum  crat  prophc- 
ta,fcdctiam  homo.  Sicnim 
prophctarum  dominus  nofter 
Icfus,falutarem  fufcipiens  paf- 
fioncm,timerc  humanaoftcn- 
dit  naturam.quis  efl  adco  liber 
apafiionibus,  vt  rcprchcndat 
prophctam,qui  timucrit  ? 

•5«  Procop.  Confiicucum  quo 
que  ccac ,  vc  lacrificij  prartcxtu 
abirct,n6  mendaciter.Mentiri 

cnim 
N  I  C  O  L  A  V  S 
C  A  P. 


xponitur  rcfciciicio  ad  mor 
tcm  i-anlis,  quiatunc  viuhenmSamuelfufcitacus,&denuntiauitei 
mortem  fuam  futuraniin  craftinum  ^  qujidies iam inccperat quando 
Samucl  hocdixii:  quia  dicsapudHebr£os  incipita  vcfpera  prxce- 
dentis  diei. 

5  Vcruntamcn.  non  ad  hoc ,  qubd  fcntcntia  domini  contra  eum 
mutarctur  quamfciebat  dcfinitiuam^vt  prxdidum  eji:fcd  compatiens 
ammx  eius  ne  ditmnarc  ur  ancrnalitcr ,  &  timensne  populus  Jfrael 
propter peccata  Saulis  afjiigerciur. 

membrum  Chrifii ,  rcputare  dcbetcafum  magnx  perfona; 
valdc  lamentabilem. 


V  T     XVI. 

Ixitqj  t  dns  ad  Samuele:  i 
Vlquequo  tu  luges  Sa-  ^ 
ul,  cuegOjpiecerimeu 
ne  regnet  lupcr  Ifrael. 
Imple  cornu  tuu  oleo,  | 
&;  veni  vt  mittam  te  ad 
Ilai  Bethleemite.  Proui- 


enim  no  docct  dominus ,  ver^ 

obtulit  facnficium.  Didum  ig' 

tur  cfl  ci ,  vt  facium  cclaret ,  &;  t De  poen.  >\i 

aliud  quam  rcs ciat,diccret.       ^  '^•''P-  i^''*''' " 

):  Thcodorer.    ^ 

prophc 

?  Qiioniam  non  dfac  Dcus , 


Xerac. 


c        1  A-         '•^''''""bcauQ^^ii.     . 
lamcIcctumncfcictHC  prophe 


ta 


iTTxIxitq;  dominus.  Supcrius  aClum  eil  deregno  UbUifub  Sait- 
l_y  ■  e,  bic  confequenter  agitur  de  regno  ^abdi  fub  Dattid .  Circa 
quuu  aduertendum:  qnod  Dauidfuit  inunflus  in  rcgem,non  ad  hoc  ut 
slaum  pojfideret  rcgnum,  fed  quando  accederet  bcncplacituni  diuinu. 
Dcus  auiem  tolcrauit  Saul,  in  polkjfione  rcgni  vjq;  ad  morlcmfuam, 
ytexpcrfccutione  Dauidmalitia  Saulis  atnplius  declararetur,cr  Da 
uidinnocentia  atq; patiemia probaretiir.Tritnb  igitur  d.fcribiiur  ip- 
fius  Dauid inua&io.fccundb  Saulis xmulatio.c.lj.  tertib  Danidpcr- 
fecutio.c.i^.quartb  ipfius Saulismors,&  Danidexalcatio.c.iS.Cir- 
.  capri- 


fcd  homo .  Jgnorantia  aucem 
diuinam  rcuclauit  fcnccnci.im. 
Sicnim  ad  Dauidcm  rccta  ef- 
fec  profcdus ,  vcnillcc  in  fufpi- 
.  „      .    ,.  ,  ^.  cionem ,  quod  hoc  tecilTcc  ex 

a  di.n.inhlijsei  mihirege.EcaicSamuel:Quo  3    aliqua fubornacione .  Naciim 

vada  ?  Audiec enim  Saul  & interficiec  me.  Et      ^^^^^^}  ficf-ita  dcaionc,  ape- 

•    j-     i7"     1"  j  -  n      •  ruciuc  iracrcs  fuam  inuidinm, 

aicdns:  Vituludearrnetomllesmmanutua,  ^   quidnonfccifibnt  fiuon  fada 

S^  dices:  Ad  immoladu  diio  veni.  Et  vocabis  5  ctlcthoc  modo  ? 

D  E     L  Y  R  A.  caprimum  Samuela  Dcomittitnr.fccundb  Dauid  interfraircsinun- 

XVI.        '  giciir,  ibi:  Cumque  ingrcili  cffcnt.  terttb  Saul canquam  reprobU'^ 

tnsa  maligno  fpiritu afjiigituribi:  Spiritusautcm  domini,&:c. 
Cirfa primum  dicitur  Samueli  d  Donnno. 

2  1  mplc.  Tcr  cornu  quod  efl  vasfolidum,defignvtHr  ffabilitas  rc- 
gni  Dauidyficiitper  lenticulam,qHX  cit  vasfragilc,dc;ignatafuitfra' 
gilitasregni Saulfuprd  io.  c.ip,     ^ 

3  Ec  aiC .  Hoc  dixit  non  difjidendo  de proteHioni;  diuina :  fed  quig- 
rit  wodnn!  qualiter  drbcat  ire  pruptcr  qnad  dominus  rcfpondit. 

4  VicuJuin.  hoc  erat  yeriim,licct  cur;i  hoc effet  alia  caufa- 

5  Rzvocobis  Ihi.  t>tipfe&  filijeius  fanilijicamitur. 

4«  I  Et 


■a 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

1  Dixitq;  dominus.  Sicut  c.prece.pcr  Samuclem  fignifica- 
tus  cft  Chrifius ,  ita  pet  ipfum  fignificatur  Chritii  vicarius', 
ad  qucm  pcrtinct  vngcrein  principcm  vcl  pr.-«latum  ,  pro- 
ptcrconncxioncm  cnimprincipalisagcncis  advicaciumin 
cxpoficionefacra:  fcripcura;,&:  maxime  mTfiica,fit  frcqucn 
ter  tranlitus  dc  vno  ad  alium.diciturigiturfibi. 
t  f'  f(,uequQ ,  &c,  q.  d.  vicarius  approbare  dcbct  magifiri  fui 
le;itentiam .  Et  quia  mortuo  vcIdcicCto  pnncipe  vcl  prxla- 

to. 


co,:iiius  clt  initicucndus,  lUcoluv^duuv. 
f  yeni  vt  mi/faw,e<rc.PerIfai,qui  intcrprccat  falus  mca,Chri 
lius  fignificaciir:dc  quo  Efa.  j^.a.in  pcrfonapatnsdicit':  /«- 
xta  cslfalus  mea,vt  vc.&c.Cum  crgo  dicitf,  yeni  vt  m.te  ad  Ifi. 
intclligitur  efle  vcrbum ,  vel  inipiracio  Ipiricuflaniliad  iliu, 
qui  principem  vcl  prtlacum  inif icu:.-rc  dcc  vcl  vngcre.Nam 
talis  promocuS  dc  filijs  Ifai ,  id  clt ,  Chrilh  pcr  veram  fidcm 
dcbct  cHc,pcr  hoc  auccm,qu6d  dc  filijs  Ifai  minor  inuuifius 
fuit  dc  pca;ccpco  domini  iicuc  dicicur  mfra.      • 


4K         Glof.ord.&NicoIaideLyra.         416 


^  a  Tlr  rcfphht.  Reprobatis  m.i:or)biisfllijsIfaiminimusad 
RaWwam.       rcgnum  clig;itur  ,  qui:i  Iprcto ludaico  faccrdotio  Sc  rcgno  , 
A  prioris  populi,  Chr;(ius  capuc  mjnoris  populi  rcx,  &:  faccr- 
dosfadusclt. 

b  f  f /o.v/9  enim  ridct  ca  (}«t,i; c.  Tcrtul.Tu  vc  homo,cx£rinfc-. 
cusvnumqucm 


I.ibs  depne- 
Knpt.c.3, 


-}  dicam. 

t  moii  funt. 
)  t,eu.  »0.  b. 


tCenow 


B 


t  c|u»  nin», 
incorde. 


Hocnil-i.iA 


quc  noni :  |xiras 

3uodvick'S.  Vi- 
cs  autcm  quo» 
ufqiiepculos  ha 
bcs.  Scd  oculi 
domini  .-iki.Ho- 
mo  in  fscicm , 
DcHS  in  pr^cor- 
dia  contcmpla- 
tur .  Ec  idco  c,o- 
gnofcit ,  tjui  funt 
eins^ 

C  Tarutihs.  Dc 
officiopccorum 
fa£his  cft  Dauid 
rex  hominum : 
Chrif^us  autcm 
xb  ouili  liid.ii- 
car  plcbis  ad  rc- 
gnum  gcnrium 
tranflatiis  e(^ . 

•}<  Chiyfoft- 
Venic  Samucl 
f.d  Idic,  vtvnu 
cx  filijs  ciuscon 
fiitucrct  rcgcm, 
no  multitudine 
vall.itus  milc'!, 
ncc  ambirione 
fupcrba  aduc- 
n!cns,fcdcornu 
in!quQcr.ic  fan- 
dum  olcum  ha- 
bcns  in  manu. 
Coplcbncur  nu- 
merusfijiorum, 
&:  qui  quxrcba- 


bcre,&:  cius  pr^- 
cepcis  obcdire. 
Sic  eccnim  rc- 
gnum  ei  mulco 
tcpore  fore  man 
furum,  domum- 
<^uc    claram   ac 


f 


coronac.Nunquid  magnicudinem coiporlsqucrinuisrrngc  £ 
nuicaccm  annnardclidcramus.  Nolo  pulchricuduicm  cor- 
poris,  honcfraccm  mcncisrcquiro,&c. 

4«Jofcphus.SamuelfumcnsolcumvnxitDauidcm,  ciq; 
fignificauit,  quoniodo  rcgnarc  cu  Dcus  eligcrcc,  monuitq;  ^ 

iultum  clic  dc- 

■    f  ChnAut  vnAut  eil  oleo  Ixttiix  prz  conrortibus  fljtt. 

Ifaiadvitflim.im.  Etcgoodcndam  tibic|Liidfacias,  &:vngc'i  cjLiei-n- 
cunqi  I  monftraucro  tibi.Fecitcrgo  Samuel  licuclocutus  cft  ei  domi- 
nus.Venitcj;in  B:-tlilecm,t&adnnratiluntrcnioresciuiratisoccur- 
rcntcs  ei.Dixcrutcji.i Pacificus  ne cft  ingreirus  tuus?  Et  ait.  Pacificus 

a   Id  e'Hauate  ve.les.  b  Vt  iHiiinlciii. 

Adimmolandu  dominovcni.  t  Sanclificaminij  &venite  mccum,  vt  3    tamofitlima  ha- 

a  U  c  i  muml!:e  Inp  fos  fccit.  bltUrum  ,    Vafta-ji 

immoIe.S.'in£l:ificaui;:cr>?olfai&filioseius,  &vocauiteosadracrifi-  4   turumq,  pariter 

^         '  •  V    /T  j-      1-  L   o      •     ixi  j       -.,-..<    Pamtinos.    Ec 

cium  Cumcj;  ingreili  client,vidic  Eliab,&  ait:  t  Num  coram  domino  ^   ^-  ^^^^  quidcm 

a  cftChnltuscius?  Etdixitdominus  adSamuile:  Nerelpiciasvultum  7   nionuidcc ,  ab- 

cius,  neq;  altitudinem  ftatura»  eius,  quoniam  abieci  cum,  t  nec  mxta  9    fccllic,  diuinitas  ^^ 

mtuitumtiommisegoiudico.  Homoenim  videieaquiEparent,do-       

minus  aurc  intuctur""  cor.  Et  vocauit  liai  Abinadab,  &  adduxit  cum 

coram  Samuel.  Quidixit:  Nechuncelcgitdommus.  Adduxitautem 

Ifai  SaTiima :  de  quo ait :  Etia hunc  no  clcgit  vl( .miuus  Adduxit itaq; 

a    Hatce  tgc:!*  fjbbacizans  reprobate. 

IfaifcptemfiliosfuoscoraSamuele  EtaitSamucladifai  :Nonele- 
gitdoiDinus  cx iftis .  Dixitcj,  Samuel  ad  liai :  Nunquid  iam  completi 
^  fijnt  filij  ?  Qui  refpondit :  Adhuc  rcliquus  cl^  paruulus  &  pafcit  oues. 
tEtaicSamueladlfai:  Mitte&adduceu.  Nec  enimdifcumbemus,  ^j  tur,c6quodtac  J 
priijfquam  illc  huc  vcniat.  Mifit  crgo&adduxiteum.  Etatautcm  '^  ™edc.  ^^""* 

a  Qu:»e:t  itcqui  venit  clfEdei  tintlis  ve.tilusdobofta.  l>    Speciofus  tbrma  pi.t  ti  ho.  .        .^■.;,    e/iutmi 

t  ruufiis  & piiicher afpc^au,  decoraq',  facie.  Et ait dominus : Surge &  --       -  ^"  " 

i    Vnxit  tcii'-.o,l3t.j>ra:con  5ct. 

vnge  eum  •  Ipfc  eft  cnim.  Tulit  crgo  Sam«el  cornu  olei,&:  vnxit  eum 

RcprobatoSauIe.       / 

inmediofracrumeius.  Ettdireclus  eftfpiritus  dominia  dieilla  in 

a  C'Iiiii'.u;n,qu;  manu  foriis,quia  diabolum  8c  mundum  vicit,  Jc  deii^ciabilis  viide:  Vcni^M  dcii- 
deratus  cunctis  ^.cntibus. 

Dauid  &:  deinceps .  Surgcnfv^ue  Samuel  abijt  in  Ramatha.  Spiritus 


II  grauic 


'"*  Saul  rehdo,mi- 
Ec  ille 
quidem  prophe- 
tare  capit,  fan-  ^ 
fto  fupcr  fe  Spi- 
ricu  vcniciue. 

4«  Hicionym. 
Ideo  dircctus  m 
j^auidwm  Spiri- 
tus  doniini  dicJi- 


'  ^  domini ,  (^rc 

•Jc  Ilidorus.Sic 

diutus  elt  ctiani 

fopor     domini,  , 
'*  quioccupaiiicmi 

JiccsSaulis,cum  . 

Dauidhafiram& 
^^  lcyphum  abftu- 

lic  a  capicc  dor-  ^ 


acapicc 
bacur.Erubuicpiccr,h.ibeo  inquiens,vnum  parimiri  &con-  micncis,  non  quodipfe  dominus  dormiicc',  fcdquiacius 
tcmpr!b;!e,quipnrcicouc.<;;ruauccmrcgcrcquiris.  Opaccr,  nucu  infufus  cfict,  ne  quifquam  prarfenciam  Dauid  fcnci- 
paruulu  &:  paltorcm  Dauid  dicis?  Homo dcipxit,  fed  Dcus       rcc,  dicicur  crgo  ipincus  Dci  maius,  id  eft ,  mmiftcr  Deiad 

coronac.  ,^facicndum 


^ 


f>J  I  C  O  L  A  V  S    D  E    L  Y  R  A. 

I  Ec  admiraci.  Tu  quia  non  confueucrat  tlluc  venircuu  quia  venie 
bat  multurnfolitarius,  qula  kgatiofua  de  negotio  regni  eratfecreta. 
3,  Dixcruncquc:Paci  ficus.  Timeba^it  cnim  nefugcret  dfacie  Sau 
lis  offenfi  contra  eHm,cb  quod  arguens  tpfum  dcnuitiauerat  ei  tranf' 
laiioaem  regni. 

3  Adimmolandum.  ^dduoenimvcnerat,fcilicet^adinungen- 
4iim  regem,^  lUud  lacuit,  quia  cratfccretum.  Et  ad  offcrendum ,  & 
illud  exprcfjit ,  quia  in  publico  erat  agcndum  yfccundum  quod  fucrat 
fibi  diSnm  a  domino,vt  habcturexprxdiQis. 

4  Santlificauic.  ^(ju.t  expiationis,  uelper  cotincntia  ah  vxoribits. 
j  Cumq;  ingredi.  Hic  confcquenter ponitnr  Dauidiniin£Iio^pr£- 
vitt:itur  tanlen  fratrum  fuorum  repuljto,cnm  dicitur.  Cum^uc  in- 
^TcCCu  iocit  71  fecretum  ad  inungcndum  regcm. 

6  Vidic  Hdi.ab.  q^n  erat  primogenitus  Ifai  &  magn£  fiatur£ ,  vt 
hnhetur  ex  fcqncntibus,  ^ 

y  Et  zit.incordcfuo. 

8  Nuni  cor3m,&:c.  q.d.fic^quia  ex  mttgnititdine flaturx  iudicauU 
enm  c/fe  aptum  dignvaii  rcgic.  Sed  hoc  exclndit  dominus  di. 

9  Ne  rcfpicias.  nolcns  eum  regnare.  Cuius  rationem  affignant  Hc- 
brxiyfuia  crat fiiperhiis  cordr,  c^  irac'>ndi<f,  quod  p.ttct  ex  hoc  qiiod 
fcquen.c.dicitur:  Iracus  tuic  concra  Dauid:  &  cum  valdh  durh  in- 

crepanit 


crcpauitfine  caufj,  cum  tniam  vidiflet eu  v»gi in rcgeper  Samiicl?. 

I  o  Dominus.  Hoc  enim  cH  proprium  ipfius  fcirejccrcta  coidiim. 

I I  Ec  vccauic./fc  efi  in  flebrtco. 

l  2  Adduxic  I .Taral.'p.i,ponu>it'4r  tantum.y.filij  Ifai,  compntan' 
do  Dau:d,rjui  noi/dum  adhuc  vintrat.Et  idco  dicilurbic  &  cap.fcq. 
ybi  exprimiintur  oClo  cius  filfj ,  quod  lonathan  filius  Samma ,  qucm 
adoptauerat  ei  in  filiun/,et  nutriucrat  intcrfiliosfuos,  con/putaiur  in' 
terfiUos  cius,  &  fuii  addu£lus  coram  Samuele,antcquam  veniretDa 
uid,  qui  erat  ipfo  iunior. 

15  M  iccc  &-  qi:ia  mandatum  domini  voluit  implcre  diligenter ,  & 
tjuia  dcbi  bat  inungere  regem  clco  facrtc  vaCiionis,  quod dcbet fieri c» 
reuerentia&faliha  ieiuna. 

14  Eracauccm  rufus. /«Hei>-4;o/j4W,rubcu.s,vc/rubicudus. 
1  5  Ec  aic  domi.  Sur.  quia  tale  negotittm  dcbcbat  ficri  Jlai.do  cum 
dcu  itiove  ic^  reuerentia. 

1 6  £c dirc6tus  eft  fpiricus  do.  id efi,  firitus  fortitudms  &  con- 
Uantix  ad  libcrandim/ populum.  vndc  &f'-:.  cJicitiir,(ptnertnisinit 
conflantcr&  voluitaacadpiignandwn  coiraVhilflhxum,  Hieron.. 
dicit ,  rp  ab  illa  dicfiit  in  co/firitus  prophctix,  &  ex  tunc  capil  pfal- 
tnos  cane>e.  Et  hoc  confonat  ditlo  iUorum  qui  dicunt  ipfum  fcciffe  il- 
lumpfal.  Dominusilluminacio,&:c. ////«aM^ioflf. 

1 7  Spiricus  auccm  dom i.  Hic  cbfcqueier  oflcditur  Saulis  affiiBio 

^per 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

t  15  Eftf/irfow/W.  fignificacur  quodiHcde  Ctiriflifiliis;, 
qui  cft  humilior  ( ca:tcris  paribus )  cft  ad  dignitaccm  cccle- 
l;afticam  vcl  fecularcm  apcior . 

16  £t£fiicrt.crc. />/</().  Pcrquodoftcndicur,qu6d  promoco 
cx  Qrdinatior,c  diuinadacurgrjci.iad  cxequcndum  otficiu 
<i.ium,niIipon.acobiccmfpiriculT3ndbgracia:. 

17  ^prritusa-.-.tcmdomi.  Pcr  quod lignificacur,q,qii  fpiricus 
lanctus  rccc^ic  ab  ahquo  propccr  pcccaci  mQicUis  commif- 

iiopem, 


lioncm,fpiricusinnlignus.ngicat  eum  de  culpain  culpam. 
Grcg.fcccacum  qu  /d  non  pcr  p^niccntia  diluitur,mox  fuo 
pondcrc ad  aliud  ti  ahic.Pcr  hoc autcm,  qutid  pfallencc  I>a- 
u:d  S.iul  allcuiabacui-,fignificacur,qu6d  pcr  oracioncs  fanito 
rum  a  d.tmonibus agiciti  aliquando  curancur;  quod  dc cor- 
porali  curacioncora^cionibus  fandtoruin  ficqucncerlcgicur 
ciic  taitum.Spuitiialiter autcm  pr.xdicatorcs  hoc faci'.»n in 
illis,  qui  ad  corum  pncdic.ationcm  fpiricum  ycrc  pcenic?iid' 
cym  propoiico  co.nliccndi  cpncipiun?. 


\ 


47 


I.  Regum. 


Cap.  XVI. 


418 


w'- 


facicBdiim  in  Sniilc,quodeum  patidecernerctindcx  oTnm. 
Grcgor.  Diabolus  licet  affliclionem  iuftorum  fcmpeL" 
appetat,  tamcn  fi  a  Dco  potcftatem  no  accipit,  ad  tcntatio- 
nis  articulum  non  conualefcit. vndc  omnis  voluntas  cius  in- 
iufta  .  Exfecnimtentareappctitjfedeosquitentandiiunt, 
ic  prouttcniandi  func,  Deus 


li., 


etiuj 


poloi 
( 


iufte  tcntari  permittit .  Idco 
idcm  fpiritus,  &:  Domini  ap- 
pcllatur ,  &:  ma!us  :  Domini, 
per  licentiam  iuihi-  poterta- 
tis,maUis  perdctidsnum  in- 
iuna:  voUintatis .  Formidari 
crgo  non  dcbet,qui  nihil  nifl 
pcrmilliis  valct:  quamuis  cm 
inalignitas  a  Domino  non 
fit,  poteftas  nifi  ^  Deo  non 
cft. 

^  Thcod.  Cumdiuinusre- 
ceffilict  Spiritus  locum  forci- 
tiis  dl  maJignus.Hinc  aucem 
doccmur  clamarc  cij  Daui- 
dc.  Spiiitum  fanStnn  tv.tinine  2 
ahfiras  a  me.  Sic  CU m  A pofio- 
licagratia  ludam  rchquiflet. 
in  cum  ingrcffus  eftdiabol". 
'^  Euchcr.  Arbitror  mali- 
^num  fpiritum  a  quo  vexa- 
batur  Saul,  ideo  didum,  Do- 
mini,  quod  occulto  iudicio 
Domini  Saulcm  vcxabat. 
Vtitur  enim  Dcus  miniftris 
Ctiam  fpintibus  malis,  ad  via 
diiiam  maloru,  velad  bono- 
ru  probationem  ,  alio  modo 
,-d  1II.1  rem,  alio  ad  ifiam.Di- 
vtuscltergo  fpiritus  Deima 
lus ,  hoc  eft,  minifter  Dei  ad 
facicndum  inS.uil,  quodcii 
iudcx  omnipotcntifrimus  pa 
ti  iudicabat,  quoniafpiritus 
illevolucatc  quamalus  erat,  b 
non  crat  Dci ,  creatura  vcro 
quac6ditLiserat,Dei  crat:  po 
tcftasaiiccm  qua,  no  fua,fed 

Doniini  omnium   xquiutc  ^" 

acceperat,  Dci  er.u. 

^.'.  Tertul.  Indomefticos  Dei  nihil  Satan.^licetexpro- 
priapotcliatcAutenimex  caufa  probationisconccditurci 
lus  tentationis  prouocaco,vel  prouocanti,aut  ex  caufa  rcpro 
badonis  traditur  ci  peccator  quali  carnifici  inpcenam,  vc 
Saul ,  Et  abfctjjit  inquit,  fpirnu;  DominiaSaule,  &  concuticbat 
eumfpiritus  ncqnani  a.  Doinino,&  fiiffocabat  cum , 
a  Scientem  Tfal.&c.  Erat  Dauidcanticis  muficzeriiditus. 
Diucrforum  fonorum  rationabilis  moderatusque  conccn- 
tusEcclcfix  vnitatemfignificat,  qua:  varijs  modis  quoti- 
dicrcfonat.  Dauidincithara  fua  malignumfpiritumcom- 
pcfcuit,nonqu6d  tanta  viseirctin  cithara,fcd  in  figuracru- 
cis  Chrifti,qua;  de  ligno  &:  cordarum  cxtcnfione  gcrebatur, 
qux  lam  tunc  dijmones  cffugabat .  Tropologice  aute  hoc 
tadOjCompatiendumproximoinftruimur  .Plcrunq  ;cnim 
fuperbus  diucs ,  exhortationis  blandimento  pLacandus  efi. 
Ciuia  plerunquc  dura  vulncra  per  lcuia  fomcnta  molle- 
fcunt,&  furorinfanorumadfalutem,  medico  blandicnte 
rcducitur.  ApprchcnfiDauidcithara,  Sauli  fcdabacinfa- 
niam .  Pcr  S.:ulcm  pocenccs,pcr  Dauid  vita  fandoru  figna- 
lur.Cum  ergoSaul  ab  immundo  fpirftu  arripitur,  Dauid  ca 
ncntc  cuis  vcfania  cempcracur.  Qnia  cum  fcnius  potencum 

per 


autem  Domini  recefTit  a  Saul ,  &  t  cxacjitabat 
eum  Ipiritus  nequama  Domino.  Dixeruntque 

a  I^Opincs  fuliiedi  regis  feiuijVel  pueii.foli  cu.^iilaiij  votsiitiu  .i;;iici . 

fcruibauladcum:  Ecce  (pidtu.sDni  malus  exa-  * 
gitatte:  lubent*  Dominus  noller,  &i'cruitui, 
cjuicoramterunt,  qu^erenc  homincm  (cientcm 
pfiillerecithara,  vt  quando  arripuerit  teipiritus 
Domini  maluSjpfallat  manu  Iba   S: leuius feras.  i 
EtairSauladieruos  fuos:  Prouidcce  ergo  mihi 
aliquembcnepiallentem,  &  adducite  eum  ad 
me.  Etrefpondensvnusdetpuerisait;  Ecce  vi-  3 
difiliumliaiBethlehemitem  (ciente  piallcre,  & 
fortiflTimum  roborb  ,  &  virum  bellicofum  ,  &  4 
prudentem  in  verbis,&  virum  pulchrum ,  d^  do- 
minuseftcumeo.     Mifit  ersoSaul  nuntios  ad 
Ifaijdicens,  Mitte  ad  me  Dauid  filium  tuum,qui 
eft in  pafcuis .  Tulitergolfai  t  afmum  plcnum 
panibus,  &  lagenamvini,  &hocdum  de  capris 
vnum,  &  mifitpermanum  DauidfihjfuiSauii, 
EtvenitDauidad  Saul,  &ftetitcoram  eo.  Atil- 
lcdilexiteumnitnis,  &  fadus  cftciusarmiger. 
Mi(itque  Saul  ad  liai  dicens  ,  Stet  ^Oauid  in 
confpedtumeo.  Inuenit  enim  gratiam  inocu- 
lismeis.Igiturquandocunquefpiritus  Domini  ^ 
arripiebat  Saul,toIIebat  Dauidcicharam,&:per-  7 
cuciebatmanufua,  &refocillabatur  Saul,t&Ie-  8 
uius  habebat .  Keccdcbat  enim  ab  eo  (piritus 
malus .  A 


5 


perclarioncm  in  furorem  vcTtitiir,  dignii  cfl-,vtad  filutem  D 
mcucisqitalidulcedinc  cichare  locutionis  nofiia;tranquil- 
lirarcrcuocctur. 

.j:  lofeph.  Saulqucedrjmpafriones^&d^moniarepcntcco- Tj  ,  «    • 
prchcndcruntjfurfbcationcsci&angufiiasinferentcs.icavc  cai».io.   "^'  ' 

medici  nuHum  ei  filutisre- 
mcdium  inucnirct.  Ddcdla- 
bnrur  autem  in  D.uiidc,  & 
m.ixime  ininuafionedicmo 
niorum,  qui  cum  ad  cum  ac- 
ccdercr ,  folus  crat  mcdicus, 
hymnosdicendi^^&pfallcn-  *  qucfumir . 
do  in  cithara ,  &;  Saul  a  men- 
tis  oppreisionc  rcuocaudo . 

•Y-  Piocopius.  CultusDei 
qui  per  in(irument.i  mulica  .f-  benefft 
cxcrcetur,  noquidcma  Deo  tibi. 
craditus/cd  a  D.iuide  rcligio  Com.  fn 
fc  excogitatus  cfl.    Diuino  '"'"'=  ^"'^- 
cnim  Virdorc   inflammatus ,  ,  ^.    . 
ea  qua;  homincsadlibidine 
SsL  lafciuia  accendimt,  ad  pie 
tatcm  traduxit.  Cantumarti 
culato:  vocis  hymnisdiuinis 
tcmpcrans,vc  hiclos  fcnfum, 
intcliccfvcro  vna  cademq; 
cperadiuinii  ardorcm  cxfu- 
fcicarcc.    Dauid  ic.iq;diuini  ^ 
Spuicus  vmi  acq;cthcaciam  ;u,„,,el  ,,(Tn:-, 
acccpcrac,quoopcr.ancefpi-  fcrentem  p^ 
ricus  malignusquicfjcbac.     "«• 
-::  Bniil.  Dauid  facrorii  can-  E- 
ticoru  poeca,  citharaex  infa-  H"""'-  ^4- 
niaSauIcm  rcgem  liberauir.  adoleicccc  , 
Dr  &:  Pychagoras  in  cbrios  delibri^g^;, 
cl:m  incidcns,  iufsille  tibici-  "'•  legcnd. 
ncmconuiuio  luxuriofopriE 
fidentem  mutare  harmonia, 
ac  dqrion  ipiis  cancre .  atque 
hoc  modo  mttlodix  illosad 
fobnctacc  reduxilie ,  qui  eic- 
dis  de  capite  coronis   fme 
omnes  crubuerc. 
4«  Achanalius.    Dauidcum 
in  folitudine  paflorali  age- 
ret,  nec  elicccumquibuslo- 
querecur,  citharam  compinxit.  ex  cuius  conccncuduoin 
primis  confcqucbancur,qu6d  &: indc  f  )litudincm  lUam  mi 
tigarrc:  nec  ad  dillolucas  cacioncs  delabcrctur.Scd  pfilmos 
caneret,quo&  modulacionis  fru^^um  percipcrct,(Sc  piecate 
adiuuaret.  Pfilkbatquoqucmultipharia  miracula  Dci.Ce- 
terum ,  cum  torqucrctur  Saul  ab  immundo  fpiritu,  non  de- 
fiiitquiindicarct  ci  D:ui:disiolcrtiaai .  AccerIitus,cjuotie.s 
inuadcbat  rcgcmipiritus  immundus,  Dauidcicharam  pul-  i„pfji,  j., 
fabat,hymnos  doniino  cfititans,  flitfbcanccm  dxinone  pro- 
pulfibat.O  magna  pfalmoru  virtutcm  ,  Spiis  immudus  f  if- 
focansalium,ipfc  inuilibiliter  futfbcacur,6<:  rcfpirabat  Saul.  Soetiui. 
^  ChryfolTo.  Pulchcr  pfilmi  conctnt:useftacurifsimQ  te- 
lum  aducrfus  d.einones ,  ncc  enim cerui  itatcla  fugiunt,  vc  p 
pfalmos  Dauid  di^mones.Sumplit  Dauid  cythardm,  &c  pul- 
fauit,6<:a  Saulcreccisit  malus  i"piritus,&:  reccdcns  d^mb  ce 
cidit,vt  ccruus  fagitta  pculius,(S^  i  iccore  fauciacus .  Pulchra 
elt  D.auidcithara,cit.n.animij  cofolacio.  PulchraeItlyr.Tpa 
ftoris  :  mcntis  enim  nfe  neruos  confirm.it  ad  virtucem,&c. 
b  J\efocULibatHrS.iul.  Antccnim  vexabaturad(^-monio  vfq; 
ad  futfocationem.  RefcrcBoccius  pliilofophum  quendani 
ta(itu  citharx  dcmonium  ab  obfeiro  corporc  pepubflc . 

S  CAP. 


t  bcns 

Hodiil.de 

fcrmoac. 


NOLAVS   D£    LYRA. 

•5«  perfpltm  malU  qai  a  Deo  permiffus fuit eti  affiigere.ideo fuhditur. 
i  Lccc  fpiritus do.mal. Dicitur autem dxmon  fpiritus dni,e}uia 
natura  ipjius  bona  cfl,  &  a  Deoper  creationem  ,fcd  malusfaclusfuit 
ferjupirbiamfuavi.  C^tera  pateifpfquc  ibi . 
2.  Pfall.lt manu.  Quxliterautemhocjit,diceturin(imcap, 
S  Etrcfpondensvnus.  DictutHebrm,  cpillefuu  Docg,qttierat 
fiocipaUs  interfamulos  Saul ,  &  dixii  hocex  odio  ,  quia  lam  Dauid 
cdiebat , & fic qiixrebat ,ytf}aret inprxfe/itia Saulis  cumadxmone 
«fiilgereiur,&  ftc  a  SaiiL\  vsldjemone  ipfurn  agitame  occidcrtcur ,  & 
idioiplum  commendauit,  non  ad  bonun  ipfius  DauidfinaUtcr,fecun- 
dum  inteiaiintmfua^n.ynde  &  in  eius  comrncndaiione  aliquid  .tddi- 
d>t,qiibd  non  videiur  Vcrum^iiktns , 

4  i^t  vi.LtiiiLO.  quia  adhuc  erM  itmenit .  Fnde  &  Saul  dixit  eipo- 

fiea, 

I 


flea.vt  habctur  ca.fe.T^on  vales  reftflere  Philif}<go  ilti  .S<:c.qa  puer 
CS.  Sic  enimfaciunt  hoies  mafitioft,comendando  illos  qims  odiunt,  vt 
in  aliquo  cafifru fpccie  boni  eos  confundant,fed  Deus fh-quenter  ecrU 
infidias contmtiiad bonum illorum quib<s inftdiuntur,  quia non cft 
fcientia  contra  dnm. ,  Sicut Dcusmaliciamfratrtm  lofiph  ipfum 
vendendo,ne  eii  dominaretur,conuert.  t  ad  cotrarium,quiaper  hufuit 
exalratiis  in  ,Ae^ypto,&frairesfui  coa&ifucrunt  adorare  ipfnm . 

5  Tulit.&C.aii.  pl.i .  o>ieratumpanibHS,velfccundum  alius,faccum 
faciwii  dc  corio  afinipknum  panibns,  Cxterapatentvfjucibi . 

6  f^i.qua. &CC.  quii no  affli^ebat  eu eotiniii,fid  f  intcrtulb tfis. 

7  tollcbnt  Dmidci.idcflfaccipiebat,  &  percHiiebatma?iuf:ia, 
quia  cont.tCii!  di^Jtc^ntm  fittalis  meludia . 

8  Et rcfocili.ibarur  Saul.&c.  Ciiius caufa  fiMtur.  Rcccdcbac 
eilimabco  Ibi.ma.  ^d  m.noremhmus  euidcritiamquMitu^-hic, 

Tom.2.  O  y*'«'" 


Qiicclli 


419  NicoIaidcLyra. 

A  i-truta  dsmones  virtute  metodixpofint  expclli  a  corporib.  obfejjts .  Et 
vid£tur(f,ficy<iHiadicitui;\{.cccdcbJit  abco  fpiritus  malns.  Item 
Tobix  6.dixit  angelus  I{apharl  de  iecnre  pifcis^qdfifuper  carboms  po 
fi.nur/umHs  eiusextricat  oegenus  d/emdniorufiue  a  viro,  fiiie  a  mulie 
rc.Odor  aui  huiusjur>,inpn  cflmaioris  virtutis  quam  metodia ,  tnaxi- 
nth  (Mmfenfus  attditusfit  tnagis  dfciplinabilis,ergo  &c.ltein  mufica 
Cuidoais  dicitur,(ju6dfu.u  quidccm  dxmones  <^ui  melodia  fusiinerc  non 
falent.Item  lofpbHS  librode  Judaico  belta  d:cit,^uod  in  exercitn  Titi 
(mtt  cbfideret  Urufatem,tfat  quida  quiptr  lapide  annuli  dxmones  ex- 
fettebat  J  corporibus  obfc(fis,Salomon  qt  diciturfecijje  exonifmos  ad 
dsmones  expdlcndos.  ifia  autfunt  <juxdaJafcnfibil/a  propter  quod  no 
yidetur  in  cn  effimaior  vfriHs  qua  1  nielo<Ua.ergo  &c.Cotra,Iijh  4«.</. 
Non  c\\  poccHas  fupcr  tcrram  c\ux ci con^parctur,  dicitur  de 
iiabolo.fx  quopatet  qubd  rnainr  cfi  virtus  dtept.onis  &fuperior  quim 
cuiufcunque  rei  corpor^is  vctfinfibilis.Minor  autem  pottflas  non  ha- 
bet  eficaciamfuper  niaiorem,  ,fcdeconu  erfo  ,  Melodia  autem  efi  qu^- 
dattt  resfcnfibilis  immutans  audtimi  corporatem,eicgp,&c. 
Watoiiicorfl      KJ-  ^"^^  "K,^  '  0  ,  dicendtm,fi dsmoneifecundii  opinionem Tta 
opinio  de  d£-  fonicorum  baberent  corpora  naturatitcr  fibi  vnita ,  prout  dicit  ^pute- 
9»f^i^^        ^ustqHoddsmoms funt alnti^iCorpore  aerea,menter6naiia.  tpeatcr- 
tia,a'i3pjf!iua,fic  nulliieffit  incanuenicns dicey; epexmetodia ,  &  ex 
at:quib.rebusfcnfibitibnspoffentimmutari,&  ab  affii^iom  htminim 
repeUi.  Tonebant  aut  Tlutonici  naturam  dxmonu  effc  mediam  inter' 
intetligentias,quJt  funt  fubflati£pur£fp:tdcs ,  &  hoies  hhtes  corpora 
ex  quatuor  elctnentis  confiituta .  Sed  qHiafuraJcriptura  &fidei  cf 
tlmica  afferittdxmones  effc  de  uatura  augetica,  &  qubd  natui  alia  re- 
manferunt  in  cis  integra,quauis  fint  pcrmalitia  d:praHati,oportet  c'0' 
fequtnter  dicer:  q>  nutla  res  fenftbitis ,  aut  virtus  corpm-atis  pot  iti  eis 
(diquid  agere  direclh,  vci  indirc5Ic:,cum  fint  olno  fpuates  fnbflanti.^,  [f 
quod  pnffint  ad  atiquid  copstU^nec  perconpquens  ab  obfiffis  corporib. 
MclodCa  affli-  e.xpetli.virtute  aiit  diuifta,qu£fttperinr  efi,potcfi  hoifieri  immsdiatlt 
^ionftn   dx-  -fict  immediantlb.fan^is  angetis,qui Jrequenftr  in  tatib.  fu»t  executo- 
monurn  alle-  ^,^  votunta(is diumx.  f^idetur  t£  ronabititer  conccdcadum,q^per  me- 
uint  «Ppuci^  ^^^.^^  j  ^^^^  flliqua  atiafcnfibitiapnt  affiiBi a  d.vmonib,  affli&ionem 
B  tenius  fcrre,vno  modo,quia  a^us  aStuoriifHfit in paticnte pradifpofi- 
lo,vtdicitur  i.de  aia.l)xmones  aittnon pntmatcria  corporalefecun- 
dumfua  volimtate  tranfmutare,fcd  hocfaciunt  tnediantib,a£i:nis  cor^ 
foralibuuf^  quod  in  fuis  aBibusJyoles  affligrndo.,  atiqn  cctiftdsrantdi 
fpofitionc  matcriiC  corporalis ,  riide  &  dnr  alioui  timatici,  vt  hab''tur 
f4att.^.&  ij.qui fecnndu  variam  difponem  lunie  affiiguBtur  a  dpifo 
Ttibtis  ex  diuina  th  pe;-r,uffione,quia  tuna  hct  dhiuni  fuper  humida ,  & 
fecundu  }joc  csrcbrntn  hominis,quod  mtcr  omnsspartes  corporis  efl  md 
gishimidum,  magis  efl  aptim  ad  f'fcipicndum  a&ionem  d^ntonis 
vno  tempore  quirti  aliofecundum  varium  motum  lim£.  Eteodcm  mo- 
do  ad  contrarium ptrmstodiam  f  feu par  aliquam  rem  fenfihdempo- 
tesl  caufari  dijpofit  0  incorporehumano  p.rquamminnsfubijcitur 
adfoni  d£tnonutn ,  &  fic  affhBio  ab  eis  caufafa  diminuuur  &  alle- 
ftiatur ,  <4tio  tttodopotcfi  hoc  contingcrs ,  qitia  adafflidionem  nqiii^ 
ritur  perceptio ,  DcleSlatio  enim  efl  coniuHdio  conucnicntis  cum  con- 
tteuieme  cumpercepifone  eiufdem,  ita  quod  vbi  nutla  eilperceptio,nut 
U  efl  dete£latio ,  &  eodem  modo  efl  de  triflitia ,  feu  affti£lione  qitx  efl 
deprffenti  mato,feu  coniun&io  cum  perceptione  ciufdem,&ideo  itlud 
quad diminutt  perceptionem  lmufmodi,dii}iinuit  &  atteuiat  affliBio-» 
nem.  Metodiaveroattrahitadfementisattcntionem,  &fcrconfc' 
quens ab  alio retrabit ,  &  fic  potefl  alteuiarc  afllBionem a dxmone 
caufatam  in  homine  inqitantum  attrahit  adfe  attentionem ,  &  retra- 
})it  ab  affii£iionisperceptioKe,feddxmonem  affligcntem  non  potefl  ex- 
petlere,  vt  prediiiur/i  ejt ,  ^dprimum  igitur  dicendum,quodper  we- 
lodiam  virtnte  naturali ,  Sautteuius  poteratferre ,  vt  diBum  efl  ,fed 
per  eam  vtfic,  dAmon  non  reccdcbat,  fed  magis  virtftte  diuina  imme- 
diati,  vet  mcdiantibus  angelis  fanBis  ex  merito  Dauid,qui  laudes  di- 
uinas  in  cithara  cancbat profatute  Saufis ,    Sicut  &  per  oratioiies 
fanBorumfrequcnter  leguntur  d^mones  exputft  a  corporibus  obfeffis^ 
Metodia  etiam  ad  hoc  aliquo  modofacicbut,  non  agettdo  in  dxmonem, 
fed  inquantum  deuotionem  Dauid  excitab.tt ,  ficut  &  4t.l\eg.  j  .ca.  di- 
(iiur,qubd  Heiifausfecit  adduci  pfattsm,  vt  mens  eius  in  Dcum  eteua-^ 
Q^  rctur .  Eodem  modo  inpropofito  ex  mctodia  mensDauid  magis  eleua' 
batur  in  Dcum ,  &fic  eius  taudes  ad  expulfionem  dxmonis  erant  ma- 
jir  ejficafcs  apud  Dtitm .  .Ad  fecundum  dtcendum ,  qubd  tiber  Tohix 
non eft dc canone,& idco Itcet recipiatur in ecctefia  ad tegcndnm pro 
ddification:  ,  tatnen  non  cfl  efficax  adprobationem.alicuius  dubij ,  vt 
d.cii  Hierjn  prologogakato .   Verumtamen  potefl dici ,  qubdfutms 
itlius  iscoris  non  expi-lit  d£monem,fed  meritnni  orationis  Tobi£,fjuod 
perfu/nt  odorcm  defignabatur.  &  hoc patet pcr  illud  quod  ibidcni  di- 
citur,  qu~id  angsiui  Rjphact  .tpprchendit  dpwonsm  &  rctigamt  eum 
in fuperioribus  .Aegypii .   Ex  quopatct  qnbd  non  ex  virtutejumi  n:- 
coristfcd  virtute  fanCli  angeii  volfintatcm  diuinam  cxequcntisfnit  it- 
le  d£mon  expiUfus ,  &  itafuiffet  in  quacunque  alia  pcrfona  vbi  talis 
oratio  &  diw.na ordinaiio  affuij]'n,cr  ho',  modo  inteiUgcnda  fiint  vcr 
ba  .Angeti  I{.iphact .  .Ad  tertium dicenduiri,  qnbd  de  diBu  itli.HS  Gui- 
donu  nuneflmultum  cur.indum ,  cumuiillinsjit  autoritatis.  Toti-Ji 
ftiam  dici ,  qucd  ad  melodtjm  rcpetluniur proptsr  fancritatem  )nrl»- 
iimfAiientis  , ft diBuih eit de Dauid , yctpropter ttiatitian ipfitts^ 


Addi 


itio.      420 


ytpotefifiatadboc,  qubdperhocreuerentia  Dco  dcbitadsmonibut  Z 
tribuatur ,  cuiusfunt  cupidi ,  &Jic  recednnt  nonficut  coaBi,fcd  vo- 
luntarih,  vt  tala  homines  in  errorc  teneant,&  injiiafcrn  tutc,  quod 
laaximc  dcfiderant .  fit eodeta  modo  dicendu/n  efldeitto  einiinexer 
citu  Tiii  d^mones  expellebat,  qubd  hoc  arte  magica  faciebat per p.i- 
£la  cum  dxmonibtts  iiiita,  tacita  vct  expreffa ,  quibus  ftngnnt  fc  ex- 
petti,  ut  homines  in  erroretetfeant,  &  infuafciuttutc ,  vt  diBum  cfi, 
Deexorcifmisvero  i  SatomoneconfcBis ,  diccndum  qubd  fifeciteos 
fempore  quo  h.tbcbat  fpiritnm  I^ei,  ittis  rcpcttcbantur  dJimones  uiriu- 
tediuiHa,jtcut  fupra  diifitm  efldc  orationihusftnBorum  ,fiucrb  coii 
fecit  eos  poflquam  fuit  idototatra,repeltcbantur  cisdtemonei  arte  ma- 
gica .  prout  dxmonesfinguiHfc  expeiii  raodopr^diSo ;  ut  bomines  te* 
peant  tn  tcrrore .  ' 

A    D    D    I    T    I    O. 

Jn  cap.  i<J,vbi  dicicur  in  Poftil.vcru  demones  vircutc  rac- 
Jodix  pofsinc  cxpelli  a  corporibus  obfeisis . 

Noii  folgiT)  conccdcndum  vr,q,  pcr  aliqua  fcnfibiliapof- 
fintafHichadcnionib.lcuius  fcrrc,fcdec  q?  perfenHbilia  ali 
quaad(^moni6.atflidti  pofsintcotaliter  liberari  qdpatetpec 
cidem  roncm  ab  ipfo  poftil.allcgara .  Na  cu  dcmoncs  non 
pnc  maccriam corporale i^m  fuam  voluntatc  trafmutare.fic 
iicc  paflionarc,nili  mcdiantib.adiuiscorporalib.  quc  difpo 
nuntmam  ad  fufcipicndum  adione  afHitliuam  m  corpori. 
busabeispbfcfsis,proutpoflilla,dicic,  &cftronabilitcrdi- 
dij.Eadc  rone  per  aliqua  rcm  fcnfibilem  pot  caufari  difpofi 
tio  in  corporc  humano,p  qua  non  lit  aptum  ad  fufcipiendii 
a6l:-ioncd.tmonis,verbi  gra^Nallcutmania^quarcft  ira  pcr-  i 
inanens  jfnn  Damafcenqm>quc-Ef  mPhilofophu.  ^.Ecbic.dr 
amaricudo,  qu;Ecft  maxime  difpoficiuaad  alienacionc  mcn 
tis  f  m  fn jam  mcdicoru,.3C|?  confequesad  fufcipiendfi  aftli- 
d^ionem  da:moniacam  ,  qua:  quidc  d.Emoniaca  pafsio  iicuc 
pof  aliCBari  pfcn{ibiliamedicaminafic&pcnicuscurari,;cii 
lic  morbus  fspc  cur  abilis,8^  fic  pcr  pns  curata,cefiat  talis  di  1 
fpolicioincorporehumanQ  ad  fufcipicndii  atflidioncdar- 
monijjcorrcfpodcnce  cali  difpoficioni,&:  fic  rcccdcc  pcnicus 
af flidtio  dsnionis  a£tiua  reccdencc  pafsiua  difponc  Iibi  cor- 
refpodcte  in  hoie  obfcllb  .  Cu  auc  mclodia  habeaccirca  paf- 
fiones aix ,  pfercim  circa  criftitias  &  delectacioncs  manite«; 
fiam  efiicacia,vc  patecpcr  expericnciam  cocm.Auguft.  ec  ia 
lo.confef.dicic,  4>  ocs  aflcilus  fpiritus  nfi  hiit  proprios  mo-, 
dosmcantu,quoruoccnlcaf^uniiiaritace  cxcitatur,  &:  confc 
i^DucriS  ei\^st  mclodia qux  vircute  naturali  pafsioncs  aia:  mu 
^a  c,po fsic  mutari  di  fponc  nix  fcq  coniucli,  f  a  ie  ^  corporis, 
talircr  q5  difpofitio  pafsiua  aJ  rccipicndu  afliictionc  d^mo 
num  tollac''.&.  fic  cellabic  pcnitus  talis  atflidio.  Hoc  idc  pof-  1 
fct  dici  dc  lecorc  pifcis,de  quo  angclus  ad  Thobaam.f  g,  fu- 
nuis  talis  iccoris  cs:  proprietatc  nali  poifecexcncarc,fc-u  coc 
rigere  difpoficionc  ccrebri  ex  mocu  lun;^  caufaca,  que  difpo 
litio  ccrcbrii  humanu  reddit  aptii  ad  lufcipiendum  actioncs 
dxmoniSjSc  lic  cclfabicadio  dcmoniaca  corrcfpodcs  talidi 
fpofitioni,!S^C.Pr?tcrca  fi  mclodia  het  c(Hcaciam  ad  caufan- 
dum  talcm  difponein  aiahois,vt  rccipiat,fcu  recuperct  do- 
num  prophcti?  amifliim,  fcu  fublatu,vc patcc  ^.Rcg.j.cap. 
qd  quide  donum  ^phecicu  eft  fupcinaturalca  tortiori  pol- 
lctcaufaredifponcm  \n  corporc  humano  talc,qua;nonfic 
reccptiuaafHidionisda^monuquc-E  cflnaturalis .  Vircus.n. 
a6"tiuaqua:p6cui  maiuspoc&in  minus  .  Etattcndcndu,q> 
ha:c  opinio  cft  cofona  If  a;  q  dicit.Rccedcbat  ab  co  fpus  ma- 
lignus,n6.n.dixit,allcuiabat,vcl  rcmittcbat'  afflicHo,  fcd  rc- 
ccdcbatfpiritus  malignus,  Cp  planefonactotale  fcparationc 
Ipus  maligni  a  Saule  cii  Dauid  in  cithara  pfallcbat,  ,quia  f  m 
^prium  fcnfum  Ifalcm  hoc  ficbat  graduatim ,  prouc  per  ea 
qUcE  nalitcr  agunt,ficri  foIet.Primo.n  rctbcUlabacur  Saul,& 
Jcniushcbat.pilrrcccdcbacabcofpijsmalignus  percocalc  F 
rcpuliione,feu  fcparacionc.  Diccreaut  q>  hocfiebatcx  me-. 
rito  DaLiid,ieu  per  of oncs  cius ,  cft  alicnum  a  Ifa  qux  nulla 
facit  mcntionc  m  hachii^oria  dc  cius  mcritis  fcu oracionib. 
quancum  ad  hoc,fcd  iblum  dcadu  pfallcndi,  fcu  citharizan 
di,vc  paccc  in  licera.Si  aucem  rccclius  fpincus  maligni  a  Saii- 
lc  mcricis,  fcu  ofonibqs  Daujd  Dco  operancc  caufacus  fuif- 
fcc,non  vidcrccur  raciQnabilc,  \z  fcripcura  calia  taccrct,qui5 
adlaudcm  DeipcrcincnC,<S<:a:dii]cacioncmaudicnciuir,.     . 
R  E  P  L I C  A.  In  cap,  \6.vbi  l>oriiI.d;fputac  &  foluitqo- 
ncm,an  dxmones  vncucc  mclodie  a  corporib.  obfcisis  pof- 
lint  cxpclli.Bur.cofcntit  PoIt;!.&  n\  partc  rcccdit  ab  co,con 
fcntic nanq;  in  hocq, per  fenfibilia,^  melodias, C<C  mcdica- 


nionc  pofic  cotaliccr  cxpdli.Bur.aut  tauet  opinioni,q  vulc  vj. 
ablata  d '  fRofinonc  pafsiua  vcccpfiua  atflivliQnis  aufcrtur,  &-'. 


I 


421 


I.   Rcgum. 


a;Hiia,£v:(iccri  dcmnn  npnafHigit,  incclli^itTpus  malienus 
recc diiK ,& obfelrus tocalirer lib?ratus.  Scd Burgen. ^'ichxc 
luacpin  ociiT  t.iuct  innjfitur  falfis  iinap;iu;itionibus.  Tmagi- 
narui.n.pnm6,q> nuliu*- firobfcflus^niii .-x-Jhocfueriuc  pr^- 
xiienituralcs  difpones ,  vel  p^\Ti ^nalcs ,  qj falfum  vf  in  Saul 
dequo  fcrmo.CLimci  clTcc  m  nacuralib.optime,im6  ia  prc- 
nieb.u  melancholico  affedu  pra:  r  iftitia  difpulirus  prsecun 
i\is  fiatribus  &cos:tancisfuis,vchf  i.Reg.y.  df  rndecoin 
hoc  cap.  Spiritus  Dimhii  rcccljit  a  Sal  &  cx~,^itmit  fH:n  ff-iritus 
pf<?.v.;m  a  Dominc.  f  tribucntc  ptatcm  vcx.^di,vr  in  glo.5<:  cft 
beati  Grc.Ex  qua  Ifa  luncb  ti,lo.  primas  Burp.imp.gin.itiC)  vf 
olno  fa]fa.Sccund6  imaG;matur,o,  dvumon  rccciTcrir  qii  ob- 
fcfliim  adualircf  non affiigit  .  Cuius  !magin.-3tionis  falflcarc 
oftctidcrc  non  oporcet,cu  iit  lucc  clariorrrcccdir.n.fa:pe  fe- 
cundum  apparcnciam,fcd  no  rcnliccr,obfidcc  cc  f.f  pe  obfef- 
fum  non  atdigcndo.ImaginacurcernojQ,  obfcfli  no  affligun 
tur,  nifl in cis  fic  nalis diipoficio  p.:!fliu.i  huic  aiflictioni cor- 
rcfpodcns.cj,  talfum  cfi,qu;aobfcfli:,\flcuc  &:.itHicHo,cfl  fsr 
pe  cx  fola  Dci  pmilIione,vc  vulc  gl-pall  qua:  cfl  B.Gre.Mo 
riuactqu.cmouct  Bur.p pof^ii.non  vaicnc.  iMoiKCur.n.pri- 
jno quafl poft,  ncgct mciod.a  c"v  iccur  pitcis  al;g,d  faccrc in 
corporcvclaia&:  vtroq,  ,lifr  6c  humonbusquo  minusm.i- 
lignusfpijsaffligacobfcfsii  Scdbii  rcfpicicnti  dida  poffilla- 

roris 


Cap.   XVII.        422 

toris  apparer,qi hoc  non  negat,fcdprob.irc  intcdir,^,  perea 
obfcffileuius  icrnnc,  vclotnonon  fcnciuncafHitfionedcE- 
monii.Sed  ncgat  q^pcr  ca  tai-.qua  t.-!i;a  fimplicitcr  libcretur, 
fcd  q,  libcrcntur  non  cff  virrucc  t^;i:um,f  mclodia;  vel  ieco- 
ris,fcd  mcrito  facientis  &taliaapplicacis.  Ec  cuinffatBur. 
q,  mclcdiadifponithoicm  .id  rccupcrandum  fpiritu  pro- 
phccia; amiflum,a]lcgans  ad  hocdidmdc Hclifco.A  Rcg.t. 
Rndco  q,  male  allcgac,  non  cnim  dicitur  ibi,  qi  vircute  mc- 
lodixrefumpfic  prophctiam,  fed  mcrico  laudis  Dci  p  pfal- 
cemdccancatc  .  vidcibipoflill.vircus.n.crcaca  adactusaut 
habicusfupcrnacar.il.?.s  fe  non  cxccndic .  JDaco  cii  affumpco 
qu.iuis  non  conceflb,  non  fequit^qsJinfcrt  Burg.  pec  illare- 
gulamVirrus  adiua  qua:p6tin  maius,poc&  in  niinus,quia 
illa  rcgula  foiu  ccnec  111  e!lcnri:ilitcr  fubordinacis,&:  in  eodc 
giic.Nam  non  lbquitur,homo  gcncrac  hoicm ,  igitur  afinii 
vcl  ignemqucfi  minoris  virtutis,  necfcquit'.  homo  potcft 
porcarc  magnu  lapidcm,igicur  magnii  ignem  .  Regula  igid" 
pcr  Bur.allcgara  non  cfl  vfis.dc  quo  vidcExo.S.primo  cor 
rcdorio.Ec  cu  Bur.nicicurcxcludcrepoficionepoflil.diccn 
tis,qi  rccclTus  d.cmonis  a  SaulcracmericoofonisDauid>  di 
cic,r)?  non  hf  ex  liccra,in  quo  vf  ipfc  Bur.  faucrc  crrori  Vvi- 
clcthcarnm  6c  Hufficarum  diccncium,  cj,  non  oporccc  crcdc 
re,nifi  quod  exprcflc  in  facca  fcriptuia contineatur . 


C    A    P.      X  V  1  I: 


\OngregM.  Rabanus.  .A%?ca.  Ciuitas efl Cha- 

9!  nana^orumintnbu  luda  .id  quam  vfq;  pcr- 

^      focucus  cft  lofuc  quinque  rcgcs,&:  hcjdic  vil 

>?;!?!  JavocacurAze 


ca  inrcr  Eicuthcropolim  ic 
Hcham^quar  intcrpiccatur  for 
ticudo&  dccipula. 
b  Dcmmim.  Vkus  cfl  in  tri- 
bu  luda  in  finibus  Elcuthoro- 
polis  d-.f^ans  ab  ca  xx.  &  vij. 
jnilianbus  Dommim  inter- 
pretatur  filentium,vcl  gaudiu. 
C  Trrehifiihi  .  Tcrcbinthus 
I  cft  m  Sichimis  ,  fub  qua  ab- 
-  fcondit  lacob  idcla  luxta  Nca- 
pol  m  . 

d  SpHfius  ,  quia  ignobili  pfc 
m.itrcvcro  nobili  natus  crat. 
i/i  Cluvfoftomus  .  Ab  Al- 
i.iphylis  Saul  prouocatur  ad 
bcUum,  difponituracics,prz- 
p.iracur  excrcitus ,  pugna  diri- 
gicur .  At  contra  holtcs  non 
aliccr  pru.parantur ,  ardcfcunc 
ir^,  tr.ilitur  infinia.-furorefcr- 
uefant ,    pcndct  in  inuiccm 


A     P.        XVII. 


< 


caftris  vircorporc  immani  vaftiffimus,  horredusftatu,  mi- 
rabiiis  vifu,criftato  vcrtice  gaIcafus,corufcusarmis,tulgens 
g]adio,vmboneccd:us,loricavcfticus,noie  Goliach.C^iftu 
peiicib.cunctis ,  Vos,vosinquit,  excrcitus  Saulis  admonco, 
vobis  mea  dcpromo  vciba .  Nolitc  pugnare  nobifcu,vt  pu- 

gnat''  in  bcllo ,  cligi te  11  pote- 
ftis,  vni;ni  quimccu  foftiter 


^^1  Ongregantes  autem  Phili  i  pugncc,&c.  Goliachmetuen 


dus  vifu,metuedusarmis,mc 
tucndus  &:  vcrbis;  &  trcmen 
t;bus  cundis,  folus  Dauid  c6 
fifficincccpidus. 

^  Augult.  Extitic  Golias 
ingcs  liacuracorporis,  armis 
inltrudus ,  vinbus  cxercica- 
tus,  clacusia>!;i:ancia  ,  quifu- 
pcrbc  prouocarcc  ad  mono- 
niachiam  populum  aducrfa- 
rmm.  hoc  eft,uc  unus  clcitus 
proccdcrccaducrfuscum,  &c 
duobus  pugnandbus  ,  cxa- 
j   mcn   cocjus  bclli  in  mcdio 


llhijmagminafua  inpr? 
lium  conuenerunrin  So- 

a  T  Opf  idum  in  tribu  luda  Cc  imcrpretatui 
ramus.vel  huinihatus,  liue  tentatio. 

chdluci?,^  caltramcrati 
sut  iter  isbcho  &Azeca  in 

T  Vcl  diuina. 

finib.Domim.Porro  .saul 


& .  filij  Ilrael  cogregati  vencrunt  in  vallem  Te- 

a     T  Tcrcbinihui  aibor  cit  ,dc  c-ua  lai.hr;raa reiina'  p.-.-t;}aiitil$iina 
muiai :  vnde  induihia medicinalis  diflbluia  conj;;u;iiiat. 

c  rebinthijt  &dircxerfltacieadpugnaduc6rra 
Philifthijm.  £t  Phihfthijm  ftabantfui» monre 
exp.artehac,  &irrael  Itabatfijpranioreexalte 
ra parte,valhrdue  crat  inter eos .  £t  egrcfliis  cft 

»    T  tjiija  de  jiatre  gigmte  ( 

&  ni.itre  O-thca  kntus .         \ 

d  vlrt(puriusdccaftri,sPhilifthinorum  nominc 
vtcrque  cxercicus  ,_cxpctbc      GohathdcGeth  ,  ;ilritudinisfexcubitorum& 

palmi ,  &  cafTis  xrca  fupcr  caput  cius ,  &  lorica 


li.fo.hoioil. 

liouii.2*. 


t  viri 

teb.iJc* 
qilCrCUK 


fignum,fultincc  iuifum,  &c. 


Prolilijc    dc     Allophylorum 

caftris 


uerfarecur.Rex  Saulangcba- 
cur  ,  ^ltuabac  ,  qu.Trcbac  in 

'^  uniucrfo  cxcrcitu  parcm  illi 
uiro .  Non  inuen!Cb.-)C ,  ncc 
formacorporis,  nccaudacia 
prouocatiopjis. 

T       4«  Chryfoffom.  Saul  rcx, 

6  populufquctcnctur,  fornn- 

7  danc  cuncti.  "Non  in  lorci  vir- 

^  cns, 


t  ftani  iuter 
ambos  ,  vci 
invcr  Jua-i 
acicilxx.  po 
tens. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 
C  A  P.    XVII. 

1  y~iOngrcgati.^T'pj?</«<iOT  dejcripta  ffi  ipfius DauideleSliohic 
V— /  conf;quenter  drfcribitnr  cnntra  eii  Sflulis  <f.rnnlatio.Et priinb 
foniturkuiu:  .tmulatiofiis  cai>fa,fccund<3  irinidta  fubfecuta  c.  1 8.C/>- 
caprimum  fciendu  rjuod  caufa  ^mulationts  fuit  lausipfusDauidex 
"nicioria  '.pum  habuit  contraThil  flh»um  ,prcut  exprirrtitnr  c.  l%.& 
jitoin  hoc  ca.nrimo  dcfcribiturbelli  apparatus.fccundoipftusDauid 
aduentuu''b>,\y.\\i\d iUtc.tertio Dauid  cor?fi;fius,ibi. Auditahmt. 
^jturto  ipjius  triuniphuSfibi .  Prarualuitq;  Da.  Circa  primumprs- 
mitt  tur  firiufquc  exercitits fttuatie  ctim  dicitur . 
2.  In  So.  hoc  dicitur  ad  differentiam  illiui  Sncho  qu£  eft vltra lorda 
nem.ybil.tcab  manftt  dcclinans  ab  Efiu,  rt  hahctur  Gcn.^  3 . 
5  Et  Phili.  ad  hoc  enim  •pierque exercittis  flabat  in  monte  valle  exi 
fimt  in  midioytfi  vnus  exercitus  vellet  venire  ad  alitmtiHe  excrci- 
tHs  qtiiftabat  in  monte  oppoftto  h^brret  auantagiU  interficiendi  aduer 
farios  d(  valle  afcendtntes  ad  eum.SecundoponniiY  ipftus  GoUathgla- 
riatio,vbipr£niittitureiuifia!ura&armatura,cumdicitur. 

Ec 


4  Et  cgreffus.Hf ir<ci  vero  dicunt  hic,  Et  cgrcfTus  cft  vir  inter- 
mcdius  dc  .ncicbus  Philifthinorum.ci'"  dicitur  i,it;rmedius  hotn^ 
fortis  &  at{dax,&confidensdcfortituditi:fua.i'gredituraete  acitfH» 
ttm,paratt{sprd.lim  cftntraaimm  vcnicntem  deacie  oppojita  ,ficut 
fulentfaci. re  in  e.xrrciiibus  aliqui  volentes  ojienderefuam  probitatein 
&  literafequ:»s  confonathukdiBo. 

5  A\t\tu(MCubiitisftcimdttm  vnam  opinionem comiiiet  duos  pedes 
vfuuks.fecurdum  alium  viropedem  &  dirnid^um ,  6^  fic  Jichndnm 
virdKqcc  expcfiiiottcm  vcl  opinionem  patet  alti^  itdo,  ir.fius. 

6  Et ctf  h'-c dicunt aliqtii quod nomine iCris intiiii^itur  cnnic  gmus 
metallt .  er  fic  in  hoc  loco  profcrro  acc.pitur  ns,  ita  qtiod  cafiis  ^rea 
idcnt  cfi  qiiL  d  calfisferrea,qtiia  non  folet  ficri  de  £re,fi  d  deferro. 

7  Et  lori./. concatc>iata,qtiia  fit de  aiintilis  ad modum  c^tend  coiun 
ffis.HebrxiaMcmhicdici:it,Etloncal'qim-n:it3Wdi\chitin,quia 
fuperloricaMhabebatarmatttramficlamdilamifiisftneisfrnodum 
fqttamanm  ord'iiia:is,ficut  eftgenus  armaiurx  q„odvocai  plares  gal 
lkc.&  hoc  erat  ne  per  foramina  loricafagitta  vclfpieulum ,  autgia- 

d'ius  pojfet  tranfire. 

Ecoc. 


M»0  R  A  L  I  T  E  R. 

1  Conrregantes  mtem.  Hic  agirnr  dc  ducllo  Dauid  contr.i  Go 
liath  Gctlixri:pcrquod  fignificaturallcgoricc  pugna  Chri- 
fti  contfadiabolfi.Circa  qiiod  notandum,  quod  ficutin  pr^* 
«cdcnti  c.li^nificatus  cft  Chnlius  pcr  lfai,f  ic  pcr  ipfum  po- 

tcft 


tcft  hic  Dcus  pater  fignificari,  eo  quod  pater&  filius  vnum 
funt  m  fubftaiitia  <?^  operacionc,licnc  dicit  loan.io.f.  Ego  & 
pater  viiumjlimtis.h^iivn-  pcr  liai  mittcntcm  filium  fuumDa- 
uid  ad  fratrcsfuos  vilitandumjdiccns. 

Tom.z.  O    t  Tra.tH. 


419         Glorordi  &  Nicolai  dc  Ly  ra. 


■     v.rtnirnai  namis  cx  concaicnaia  . 

fquamata  indiiebatur .  Porr^  pondus  lorica»  cius  quinquc  miilra  ficlo- 

»     Defeiio.  ctI    r  C  ' 

rumxri.scrat,&tocreasxrcashabebatincruribus,  &  clypcusarreus  '  dioHls^JJJn^uJ^ 
tcgebathumefos  cius.  Haftiieautem  thalhT  eius  erac  quaii  liciato-  ^  >"ScntibusadG 

riiim  rrYfnriiim    Inlnm  onr/^.-n  f^rnim  K-^fl--.. ^ino  n.v,-^»,^^^  I^^I t,  .i-_  pi^Liscli. 


K^  tus,noninand.iccnnimu^,nof.iliis  inbcIl.itorccofifHt.  &:c. 

A  -^  Hicronym.  Goliathfpurius  dicitur,quiaapatrcgigan- 

l,wad.Hcb.  te,  m.itrc  vcro  Gcthca  n.itus  crat . 

uii?*!»?"'  *  Au2ii(t.  Gi^antesproprercacrcarc  plaaiitCreatori,vt 

hinc  ortendcreturno  iblu-pulchritudincs,vcium  ct  m.igni- 

tudincs,  6c  for- 

titudinCS    COr-         K  Ccnrerta  hamis  ti  concatciuit 

porum  noma- 

gnipcndcnd.is 

fueIUmin«  cflc  Cipienti ,  ^ 

»reai  fpititalibus  at- 

fud  htuex  quc  immorta- 

libus  logc  me- 

lionbus  .itquc 

firmior)bus,&: 

bonorum  pro- 

pnjs ,  non  bo- 

norum   malo- 

rumque  coin- 

munibus  bca- 

Hleron.  Ii.de  "fif^^"!:^"""=- 
Tradi  Heb.  ^  OSo.  Iii  Para 
t  prci.rit  af-  lipomcno  tau- 
»cci  aciei  If-  tumvij.dicun- 
"«^»  tur,fcdNath.i 

[>rophctam  fi- 
ium  Scmma, 


424 


tris  Dauid.quidam  fu'picaciirN.:th.n  prophc:.-m .  fcd  fa'fiim 
efi,  quia  hicloii.uhai.  dcJirconfil-u.n  /\:iinon,vtconcuin- 
berctcum  foroic  fui,  quod  p-oph-r  vn  nvi  docuir.Nachan 
quoqueprophccamdk-rt  lujo.  dcGib.ionitisfuiO:-. 
b  Danid.  lift  otbuusc|uiinrc3nocligitur,hiccftChnftus, 

q.  f:rmi!pf<m  ixi~ 
mninitfomei  fr, 

ac.  quia'^:  pcr 
gloriam  rcfuncj 


p} 


y     — 

f  iienicn»  nutricrat .  Co- 
^^^^-  ram  Samuclc 
quoquc  vij.  fi- 
lij  Ifii  dicun- 
tur  sddudi ,  & 
odauum  cllc 
in  palcuis.  in- 
tcr  quos.iddu- 
dus  cti  N.^tha, 
qui  Sc  lona- 
than  ,  dc  quo 
in  cxtrcmn  par 
teSamuclisdi- 
fmoiiom    citur,  Tercffic 

fte"hos^'"'^,''^'V""^'"'" 
•ifice  ucl  t"'"  fii>ui  Sem- 


riumtcxcntium.  Iplum  autem  ferrum  hafta:  cius  fcxcentos  ficlosh.ibe- 

\        r      ■  .  ^         .  ,    ,  ^  ,         .        •  ,  ^^-  C     D:rex!rat    r- 

batfern.Etarmigerciusanccccdcbatcum.  Stansquedamabataducr-  J  nim  adm  ifrae\ 

r        f  .:^,5'"""-     ,r     I     o     1-     1         •  -n  4  f^J-PhiH/th^.m. 

lus  pnalangasllrael,&:dicebateis,  quareveniftisparatiadpr.-clium?  T  Pugna Philifthi 
NunquidegononrumPhiiiftharus,  &  vos  rcruiSaui  ?  Eliirite  exvo-  ^"  ""'""^  contraj 
bisvirum^&defccndatadtringularecertamen.  Siquiucrit  pugnare  ^  dxmonumfon 
mecum,&  percufTerit  me,  erimus  vobis  fcrui.bi  autem  ego  praruafuero,  ^^^  ccclcliam 
& percufTero cu vos ferui eriti,s,& feruietis nobis. Et aiebat Phi'ifth?us,*  8  Golfath^verdfti 
Ego  t  exprobraui  agminibus  irraei  hodie .  D:ite  mihi  virum,  &  incat  ptnbiam\liabo- 
mecumfingularecertamen.  Audiens  autem  Saul  &  omnes  Kr.iclita;  p  lifignificat;qua 
fermiones  philillhxi  huiufcemodi,  ftupebant,&  mctuebant  nimis.io  chnftus  £,' 
Dauid  autcm  erat  filius  viri  Ephrarari ,  de  quo  fupra  didu  eft ,  de  Bsth-  ' l  I^^i   ccrtanunc 

a  lchemluda,cuinomeneratlfai,quihabebatoa:ofi!ios.  Etcratvirinw  P'^°^^i^";^>^P«> 
j-  L,,    c    .1  r         o  X  I  ...  »•     »1.  »11  iu  •>  pulum  Dcicri- 

diebus  Saul  lencx  &  t  grand.TUus  inter  viros     Abicrunt  autem  tres  fi-  '4  puit .  qui  lcc3- 

lijeiusmaiorespoftSaulinprdium.   Ht  nomina  crium  iiliorumeius      "'^'"  ^  ^"^'"'^ 

qui  perrcxerunt  ad  beIlum,Hcliabprimogenitus,  &iecundus  Abina-      bdiim'fata[ 

dab,  tertiusquoquc  Samma .  Dauid  autem  erar  minimus.  Tribus  erao      &  Antithnftul 

b  maioribuslecutisSaulem,abijtDauid,&:rcuerfuseftaSaul,vtpafc^e-iy  f'^-'''"'  r",""'' 

,  n  u  I       \  ^    .  utetcr  infidian 

ret  gregcm  patris  fui  in  Bethlehem .     Procedcbat  vero  Philifth:eus  i^  '^  a  '        T 

.    ProlVcnux.        b    Aducrtoc  .  c  Toto  tcnij.orc  prxfen.is  vit.x ,  quo  contra  dccaloguir»  pcr  poftcamanitc- 

,  i,  c.uaiuor  clcmcnra  pcccsmus .  ftC  larUICntem . 

ftiane  &  vcfpcre,  &  ftabatquadraginra  dicbus  Dixit  aut  Ifai  ad  Dauid  '7  Prouociuit  fu- 

^  ^  a    Mcn(iu3cfttrlummodi>rum.  j  J{  pcrbia     humili- 

hiiumluu.-Accipefratrib.tuis'  ephipolcnt?&dcce  pnnesiftos,&cur- ^i^"'^'"''"  '  ^^^^^ 
rcincaftraadfratrcstuos,  &decem    ^"  '         "  '    ' 


F 


tribunum.  Ettratrcstuosvilitabist  fi  ledleaganr,^  &cumquibusor-      bcllica    Damd 


t  paci..».  ..^.  , 

cuin  falumio  wa  fratiis   Da-  ,.  /-  ,.,-      „      ,  r>""''    — ^w...  ^^m.i.^uj  v..i- 

%"«!>•        uid.  Ht  notan-  "'"''^"  iunt,dilce  Saul  autcm,  &  ill',& omncs  fiiij  Ifrad  in  v  iHe  '  Tcre-      ^"'^  P'"  ^^^^^ 

'7,rr  brZqrpro:  tt'  P"g-b/""''"-'"""'  ■"M.fth.j,. .  iu„ex,t ir.q;  manc  Dauid.      to~^^ 

'     phm  vocatur,  &t  <:ommcndauitgrcgcm  cuftodi,  &onuftusabijtfuutnr2ceperat     tu.t.&abicct. 

Nathan  fcnbi-  «  Hai.  Et venit ad  locum  Magala  ,  &  ad  cx(  rcitum,  qui  esrcdus  .id  pu-  "  Acccp,t  qu.n- 

"°""c  .hL'fiuJ.!,°t  "  g"^°«'""3n'»eratincertam,ne,d.rcxeraten.raaci6  llrael.  i,edl'hi-"?il,ln?',tpc: 

cris  fuiC  in  vafe  pa- 

. __#  i^oral'» 


t 


tii 


f 


NICOLAVS  DELYllA. 

1  Et  oc.  In  fteb.habctnr,  Ef  vafaria  frotaria  vcrfus  pcdcs  eius, 
quiadtgaleaquAcratxreafupcr  re.ticcdefcedebatqda  lamina  ope 
r'cnsHaf<m&tendcn^de.rfurnyfiueadcol!umverius  pedcs .ftcut 
foUbatftcinantiqwsgakis.  2  Etclv.9r.tes.hum.  //eim  d/- 
cunt±.i  ipiculu  ?rcu  inter  fcapulas  cius.eJr-  'diutur  hicjlicuru  fe- 
f^ondueosquxdalawinad^.cndensacajfideprocedens  in  acHtUmer 
Jcapul.v,  -ptjic  .ftigerci  collu  &  iu£lu>  a  arworit  capitis  &  corporis 


cittir  addifcrentiam  alterius  Bethlehem  qu£  non  efl  in  tribu  Itida. 
15  Qi},i'Coputadul<in.itha,qeratfilinsadoptiuus,vtdi£iiicfi.c.frfc. 
14  ^cncx,  quiaiaeratemer>t£n,ilni£.  15  Abiit.^«/.j«o/w/;t- 
bat  oljicium  coram  eo  cithari-:^nndi,ideo  ad  uijiciim  priflinum  n  uerfus 
eftifidothumpatrisfui.  16  Pw.Bisindieadfuiia&antiam  & if- 
radisvituperarioncm.  17  Et ftabat  q ua.  exocitus enim Thil.flhi 
Moruflabat  m  rno  monte  &  exercitus  Ifrad  in  mote  alio  oppofito.  & 

fft'mpatet,cpprcedi&umefl.f.quodillud,quoddepedcb.Jtaza:iainter        •«    a^.-;  f  „..!..     ,       ,    , 

htmeros,nonefatpropric clypcus.fecundoponi  uripfms  Guiuiih do- 
riattojcu  dicitur.  4  Stans.  vt  wagis  1  Iderctur.   j  Clama. w  alon 
geaudirctur.  6  Ad\.\cv.  i.agminaarmatorjm. 
7  f^axc.fin tanto numcro\q.d. cito poteflfintrincm^.um perfin^u 
l^<^^<>iamtn  intcr  me,&  vmm  de  veflris  a  vobis  elea.w.&fcqunur 

V o.   """^r '"? ""^" ^^ "'■'''■"■'''■  ^^"''^ ^^probrando .  id^.fuUduHr. 
tgo    9   Audlcns./;,e);,r,T altitiid^mmfi.i.Hrx & robur  armaturx. 

n  "^S'  ^""'           '^udcbat  hoc  duelhm  reciperc. 
)i  \  «.;."' V  ^''  'ijl""'i"  defribitur  ipfins  D.uid  adttetus  mif- 
ra/rT          ''"''«'  •'^'^'"^  3"-  '-BetlMoHitx ,  quia Bethkhe  altc 
ror,om.nevocut»rEpl,ra:a,vthabeturGe.6o.    il  De  Bct.  hocdi 
' . citttr 

M  O  II  A  I  I  T  H  ]<.     ' 

du-n^^f^^r^"'^'^"  '^"^P^f^'-fiJiuii^u  mictesmmu- 
du.ii,vtfaluciurpenplum.Io.i.Pcrhocautcmquodn.,u,d 

dcbd- 


1  8  Acci.f.cp.p.  In  Hebrm  habetur  ephi  sran.it2r .  /.  grannrum 
trit.ci dccuclorum . Ephi.iutcm quxdam mcnfura  efi,continc„s deii»f 
gotnor .  proiit  di6ium  fuit  Exodi  1 6. 

I  s>  Ht  dcc.f .ca.  i.decent  cafcosparuos  habentesfvrmam paru.m. 
20  Has  dc. quiprxerat mllena>i;,i>i  quo eratfilijfui ordin.iti,v'tftc 
tK'bunusnjagiscodcfcendiretcis,6-pr£caueretcorl!pcriculo  Cxtera 
patent  vfq;  ibi.  2.  i  Ec  vc.  Etficundum  hocMig.,b  efl  nomen pro- 
pw,m.  llcbr^i  df,t  qtwd  cfl  nomtn  coe ,  &  ftgnificat  circultm,  quia  in 
fitiiutione  c^flroi  u  liebctfierifojfatum  tn  circumiiufecundum  q4  docef 
f  egj'iii  m  lih.de  ;•<•  militari,,ftiia  qudiumcunq;fitparuum,tn  casira 
intra  locjta  funt  m.igisfecuru  contra  repentihum  hofiium  incurfum. 
& tdeojuodiiur .    22   Ec  vc.  ad  e.  extrapi^diaum circuhnn , in 

•}<  qu0 

dcbcUauitGoliarh  Gcthxum,  &c  pcr  hoc.PhilifthinorujH 
cxcicicum ftcuc  dicicur  infra  . 


4'y 


1  R 


egum. 


0  rtorali,his  armacus  vicit.Sic  Chriftiis  ceporc  reiielationis  no 
A  ui  ce.inliniiandg  6i:coinmenciandf  gracja,dc'pofuic  corpora 
lia  facramenca  legis.qux-  non  funt  impolitagencib.  q  iii  vc- 
tcri  lege  lcgimus &  non  obferuamus,fcd  ad  aliqua  iigniiica 
noneprcmifla  &  pofica  incclligimus,  hec  dcpofuic  caquam 
oncra  legis,  & 
ipfamlcgeac 
ccpic 


Cap.   XS/il        42^ 

<juo unus  ho  Goiiach  adticrfus  cor  milin  fe  poncrer.  Vcrum 
tracres  cius  non  fercnLcs  forcirudinc  Spinc;is,prouocan  suc' 
m  inuidianr,-&  dicunt  ad  cu.Non  afia de caula  uenifJi,quani 
uc  bellum  vidercs-.No  ucniffi  nolfri  ca,vt  nos  inuilcres'  Ac 
tu  uidc  huius  prudecia  &  maufuecudincm.  Nihil  ccmei-ariu 

auc   afperum 
/ 


D 


qucenim  iapi 
dcs,quinque]i 
bros  Moii  fi 


i^ipi  ""  iifthiimexadiierfofuerant  pr^parnti.  DerelinquensergoDauid  vafa. 


oviil 


^- 


qua^attulerac,  fub  manucuilodis  ad  farcinas,cucurricad  locum  certa 
minis  ,  &  t  interrogabac  n  omnia  redeagcrentur  erga  fracres  fuos  . 
Cumque  adhuc  ille  loqueretur  cisy  t  apparuic  vir  iUe  fpurius  afcen-  2 

a     TRi-i!chtustraiisfii;ur.itus  vel,ti.-inrni]grans. 

dens ,  Goliath.nomine  Philifthicus  dc  Geth ,  de  cailris  Philifthinorum . 

■  f  Cliri.Kii. 

Etloquenteeoh^ceademverba,  audiuit  Dauid.  Omnesautem  Ifrae-  j 
lit^cumvidiflentvirum,  fugerunt  a  facie  eius  timences  eum  valde, 

T  Sauclis  videntibus  Deum.  *  .  «■  jj,  (iincrb 

&  dixit  vnufquifpiam  de  Ifi-ael.   Numvidifti  vimm  hunc  qui  afcen- 
du?  Ad  exprobrandum  cnim  Ifraeli  venit.  Virumergoqui  percufle-  4 
rit  eum,ditabit  rex  diuitijs  magnis ,   &  fiham  fuam  dabit ei ,  &  domum 
patriseius  faciet  abfque  tributo  in  liuel.   £c  ait  Dauid  ad  viros,qui  ^ 
ftabantlecum  ,  dicens.   Quiddabiturviroquipercuflerit  I^hilifthxum 
hunc ,  &  tulerit  opprobrium  dc Kraei  ?  Quis  eft  enim  hic  Philiftheus  m- 

f  Imirmndus.  b  fS.inacs  Dei  militantes. 

circuncifus  qui  cxprobauit  aaem  Dei  viuentis  ?  Referebat  autem  ci 
popuius  eundem(crmonem,dicens.  Hxc  dabuntur  viiOqui  percuf- 
lerit  cuni .  Qm)d  cum  audiflTet  Eliab  frater  eius  maior  loquente  eo  ^ 
Quiaer-ol-  ^""^  ^^^i' >  iratus  eft  contra  Oauid .  &  ait .  Quarevenifti,  &  quare  de- 
gcTiigra^ciafa-  b  rehquiftipauculasouesillasin  delcrto  ?  Hgo  noui  fuperbiamtuam,  & 
dclpleri,ligm      nequitiam  cordis  tui,  quiavt  vidercs  pra^Iium,  deiceniifti.    Etdixic  7 

fiCaCUr      enim  »  TSubaudls  diennm  incrcnarmn.. 

gratia  lafte. 


gnificat.TuIic 

quinque  lapi- 

des  defiumi- 

ue.i.  de  hoc  fe 

culo.  L.ibicur 

enim  moicale 

fcculum.  Erac 

laquamin  flu 

minelapidcsi 

prmio  populo 

lUic  vacabac, 

&nihil  prode 

rant.  Tralibac 

*fupra  fiuuius. 

Sed  Dauld  ac- 

ccpiCjgraciam 

vtlexellec  vci 

lis  q  line  g  ra- 

tia  implen  no 

pocefi.  Tleniiu 

do  enim   legis 

charhas  eft. 


eis  loquicur  , 
fcd  rcprim6ns 
coriim  fiam- 
mam,&:de-' 
mulccils  inui- 
diam  ,   Nun- 
quic  ,  inquic, 
uidiftis  mear- 
ma   ariperc  , 
Auc    adorna- 
ri  c^ECeris  in  a- 
cic,  &:c.  Po- 
ff ca  audies  Iro 
minis  blafphe 
mias,  &:arro- 
ganciam,  ^  ui 
dcrec  crcpida- 
cionem   eorui 
qui  cum  SaUl 
erac,  aic.  Qnid 
enc  uiro,  qui 
illius   ,  capur 
cxecueric  ?  Ec 
magnum  ani- 


t  eece  vir  ttSi 
intcr  duas  a- 
cieg  ifccade- 
bar. 


mi  robur  his.^ 
uerbis  often- 
debac,  omncs 
in  admiracio- 
nc  adduccns. 
.  rcK,  ^  j      '  i    ' •    '-'--"^'-        •}«    Athanaf. 

a  TSubaudn  dignnm  increpatione .  Q    /""    1 '      U        • 

c  Dauid.Quidfeci?Nunquidnontverbumcft?  Etdeclinauitpaululum  9  manrcorpore 


Eoc  eft  cnim  I 
^rncgratuitu  ^ 

vbi  vcro  matcr  no  qrit accipcrc,fcd darc,gratis  dat,  &: cotri 
ftatur  lidcfitquiaccipiac,ofkndicDauidlcge  finc  gracia 
opcrari  non  polICjCum  illos  quinque  lapidcs ,  quibus  (Tgnifi 
caturlcx  in  5  .librisconiungcrc volens  gracia*,  pofuic  mi  va- 
fc  pafloraIi,*quoIac  fokbacniulgcri.  Hisarmacus  proccflic 
CDntra  fupcrbum  .  Tulit  lapidcm  vnum,&:deiccitvnum,in 
frontepcrcufTit&cccidit  ,  ex  co loco corporis  vbi  (ignum 
Chnfti  non  h.':buit.(^iinquc  acccpit,  vnum  milic.Qumque 
libri  clccb  funt,fcd  vnitas  vincit  .  Ttenhudo  ergo  legis  chantas, 
ycait  ApoHolus.Sufferentei  inuicem  in  dik£lionc  Joliiciti  fertiare 
•Ptiitatem  fpritus  in  rinculo pacis.lWo  dciQ^o  gladium  abftulit, 
caputilliabfcidic.  Chriflus  diabolumde  luis  mcmbris  oc- 
cidic,quandocrcdidcrunc  magi,quos  ille  in  manu  habcbat. 
&  de  quibus  alios  trucidabat.conuercenccs  linguas  fuas  con 
tta  diabolum,&: fic  Golix gladio  fuo capuc  abfcidicur. 
*  a  DerelinquensergoDauidvafa.erc.    Chryfoliomus.Dauid 
cum  adhuc  adolefces  ob  immacuram  xcacem  in  pacerna  do 
niovcrfarccur,quoniacepuscxpofccbac,  vcclariorciusuir- 
tus  ficrccadmonicus  a  pacrc  vc  fracrcs  fuos  inuifcrcc.mifrus 
dtadeos.Cii  ucniUcc,fpc6tacor  volcbac  fienno  fpcctaculi, 

quo 


Horail.  de 

lemente . 
t  idelt,cauli--. 


I.^.antiq.c.u. 


animo  ferox, 

uifu  ccrrcbilis 

ad  quadraginca  dies  conuiciabatur  Ifraeli,  in  fingularcccr- 

camcn  qucmIibctprou(K-ans,indutus  vaftoclvpco,  hartam 

quc  gcffans,  ccrcas  horrcndas,q|.iGm  qui  vidcBanc,  aufugie- 

banc  ipfcqueadeo  Saul  in  pauore  crac. 

^  lofcphus.  Cum  Goliathdcnuorcucrccns,  &:prouocans 

exprobrarcc,quod  nullus  inccr  cos  vir  eircc ,  qui  p  eu  pugna 

reprxfumcrcc,cum  fracrib.loquens  Dauid  ca  qux  manda- 

uerac  paccr,&:  audiens  illum  bJaiphcmanccm  fracrib.aic,pa- 

ratum  fc  eirc  cu  hofte  pugnarc.Cui  fcnior  incerminacus  eft, 

prefumpcione here cum,dicens,&:  inexpercQ  huius  ofiicij ,' 

luflic  ad  pacrcm  &  pafcua  rcmcarc.  qui  rcucricus  fracrc  dif-- 

ce(ric,&:  apud  alios  miliccs  cft  locucus,  quod  vcUcc  cum  Pa- 

la^flino  pugnare. 

b  Xpuifuperbiam  tuam  &  mquitiam  cordis  tui,qma.  Pucabac  in 
eo  cumorc  proprcr  Samuelis  vncbonc ,  quaii  ex  ca  audacii 
fumpfifrcc,&:  cimcbjc  ne  fi congrederecur  cum  Philiffxo  iii 
ccrficcrcsur.Vnde  f ubdic,!'^  videres prdium  dcfcmdifii-i-m  hoc  - 
fupcrbusapparcs,  quod  cum  nonhcasconfuccudincmpiU'- 
liandi,a:tus  pr^Ii  j  qualimilcsfcifcicaris  . 

c  l^uneiuidnonverbum.  (^aii  diccrcc,e(f .quia  non  efl  vplu- Ratban. 

^  ts.s  )^ 


Rabban. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

•5«  <7«o  remanferunt  farcin<e,&  aliquieas  cuflodientes,fequltHr , 
3  Ec  inccrrogabac./^cwnrfw.w  mandatumpatrifui. 
X.  App.  In Hebrieo habetur inicimcdius ^&- expoitJtur  ficutfu' 
V^"  • 

3  Omnes .  V^n  efl  intelligetidum  ,  quod  totus  exercitus  fuge~ 
ret,  Jcd  intclligendum  (ft ,  quod  nullus  audebat  egredi  faciem  ad 
vhniandum  ilU^  & pugnandum  inter  acies  duorutn  exercituum ,  fe- 
tjuitur . 

4  Vii  um  ergo. fcoc  enimfecerat  rex proclamari per  exercitum  an- 
tequam  D.mid  venirct  . 

5  £c aic  Da.ad  ui,  Licct  enim iam  audiffet  Dau'd',  vt  di8um  efl , 
tamen  volcbat  apluribus requirere admaiorem  certitudinem ,  nec 
^fxrebat  ifla  Dauid  cupiditate  lucri,vel  honQris  principalitert  vole' 

Irat; 


bat  enim  pugnare  cum  eo  propter  gloriamDei,  vtvidebitur,  &■ 
propter liberatioriempopuli ,  libertasamem  atributo,  &  alia  regis 
promijfa  non  alliciebanteum  ad  hoc ,  nifi  tantum  conjequcnter. 

6  Qupdcum  iu.Scc.ir.quia  timebat  nef.uuitate  iuuenili  expone 
ret fe periculo.Vel nt alij dicunt,quia credebat eum infuperbian  ere 
Ctum  eo  quodfuerat  inun£ius  in  regempr  -  fratribusfuis,vt  di6lum  efi 
fupra  \6.cap. 

7  Ec  di.Da.quid  k.quafidicat ,  adhuc  nihil  reprehenfibile  atten- 
taui. 

8  Nunquid  non  ucrbum  cft  ^  quafi  J-ceret  non  pofui  me  adpu- 
gnam,fcd  ad  audiendumverba  de  fiatu  txetcitus  ad  referendum 
patri  . 

9  Ec  dc.in  (juo  apparet  humilitas  Dauid,  quia  ^rehenfioaem  fra- 
trn  irraiionahilm  paticnterportauit. 

Tom.3.        O    5        j  Audica. 


4^7 


Glof.ordi.  &  Nicolai  dc  L 


yra. 


428 


Quxft.40. 


^  tas  prxliandi.fcd  vt  fcircm  quod  ncfbicbani  .  Audacum  tn 
A  cxcofumpfcrat,qdfpiritumfan£tum.icccpcrac,  cxpcrtus 
auxiliu  Dei  in  lconc ^  vrfo,.S:  io audatlcr Ic obculitad  lin- 
gularc  ccrt.imcn,non  ta  m  vidori?  cupidus.qua  vltor  blal- 
phcmiarum  Dci,&:  inmriarum  populi . 
a     l.go  feruus ,  (i.us 


hodam  y  cr  fugna- 
boy&c, 

^«     Theodor. 
Erat  adolcfccns  , 
quaiuordccim  aut 
quindccim    anno- 
rum.Nccc^Iccrgo  ' 
h.abuitdicercfcom 
B  ni  rcliquo  temporc 
dc  vidoria  fiducia 
conccpiflc  ,    quo- 
niodo  cum  grcgc 
palccrct  ,   futfoca- 
tenif.     "'^  leonem  ,  &:vr- 
t  aie  confur-  fum  cum  muadcn- 
jcbat.      tes .  '  Et  crit ,   in- 
quit  ,     alicnigcna 
^.  iftc  incircuncifus  , 
ficuc  vnus  cx  iflis . 
Ni- 


Nihil  diffcrt  a  bcftia  qui  viuitin  impieratc  .Sdqui  niidatus  D 
cftadiuinoau\ilio.Ego;uitcm  confidom  jlliusauxilio. 
^  Chryf  N6  DamJc  immanicasho(tiscxtcrruit,nonarmo 
ru  cnormitaslrcgit,aut  fupbia  verboru  imniinuic,fcd  torcio 
rc  cundis  virtus  dmina  coiticuic.Noli,inq.c  ad  Saulc,noli  rcx 

tormid.irc,noli  ei' 

ab  co  ad  alium,clixirquc  eundem  fermonem.Et  refpondit  ei po-      imama  verba ,  auc 
pulus  verbum  ficut  prius. Audit.i  funt  autem  vcrba  qua:  locutus  i  fj^^^^l^j  Pw lc 
eft  Dauid,&  annuntiata  in  confpcclu  Saul.  Ad  qucm  cum  tuillet      uccft,  qa  loquif,  fa 
adduaus,locutuselUi;Nonconcidatcorcuiuk|uam,ineo.Eoo  ^  ,^;;|^; g,f  I^.JJ;;™  ^ 
feruus  tuus  vadam  &pugnabo  aducrfus  rhiliith<t'um.  Et  alt  Saul      xca,cgopugn.am  p  '^f '•' 
ad  Dauid:  N6  vales  refiltere  philifthiEo  ifti,nec  pugnare  aduer 
fuscum,quiapuercs:hicautcnivirbeilatoreftab  adolcfccntia 
fua.DixitqucDauid  ad  SauhPafccbat  fcruus  tuusgregcm  patris 

a    f  Diabolus.  b     tAmichiiilus.  c     T  Qiieinlibet.pi^UiuJu  d     T  Doinimc:. 

fui,&  veniebatleo  vel  ftrfus,&tollebatarietcm  demediogregis 
&  perfcqucbart  eos,&  percutiebam,erucbamq;  de  orcreorum, 
Etlilli  confurgebat  aduerfum  mc,&  apprchendebam  t  metum 
eorum,&  fuffocabam,interficiebamque  eos-Nam  &:  leoncm  & 
vrfum  intcrfcci  ego  fcruus  tuus.Erit  iguur  &  PhililUiJEus  hic  in- 


cuinftitua^^&lUL-la- 
tia,  if.mi.imq;  Dco 
mitig.itc  plkrni  . 
3  Na  cu  pafccba  grc 
gc,  ouca  lconc  &C 
vrfo  aiTcpta ,  bcluis 
iccrcmpcis ,  pda  cx  |*^" 
cufii ,  m  bcllias  Itcr  iuj  5 
fcci.Hocexcplo,  ct  ticbi 
ifta  imman^  bcllua 
^  uoce  bcllo,pugna  p 
togrcdiar,  Dei  po-  *" 
"°  pu- 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

1   Audita.  Hicfonfcquenur  defcribitw  ipfitis  Dauid  confliaus .  ^d 

maiorem  t4men  fequantium  intdligentiam  hi  c  quxritur ,  Ftru}?i  dKsl- 

Imnfit  liiittmy&  videtur  qitodftcperfi^urn  ipfiusD.v.id^qui  .id  dud 

lum  voliintxrii  iu-t.vtpatet  in  t£Xtu,neCex  hoc  rsprehcnditar  infcrip 

tHraJtd  mif^is  commendatur.ergo  &  c.Coi!tr.t,quia  in  du^llu  d-iturpo 

teflas  velfaltim  coceditnr  licentia  vtriqus  interficiendije  muttio.  cum 

igitur  alter  illmimftt  itmocens,pr£fl.ztur  atuoritasyvdfakm  d.ttttr  li 

^  centia  interficiexdi  innocentem.qnod fimpliciter  efi illicitum,  quia  co- 

tra  di&um  ittris  7iatttralis,&  cotra  dmntnnpr£ceptnm.e-rgo,&c.]\ej- 

Duelli  aeee-  ponfio,dtiellum potefi accipi dupliiiter.Fno modo proprie,& fic dudlii 

puo  duplex.     efifingttlaris  ptigna  dmrum,vt  perviiioriam  vnius  appareat  eitts  iufii 

tia  tanqtutmprr  d:ui-i:m  iudiciKm,&  alterius  iniiifiitia ,  &ficfecun- 

dtm  omnes  doEiores  dusllum  efi  illidtum^tam  expxrte  appellantis  qua 

etiam  recipientis,&  etiam  ittdicantis  &  confukntium  &  fatme pr£- 

flattium,qrtia  ihi  efl  nuviifefii  tmtatio  d{t(ina,&  boc  modo  videntur  lo 

qtii  de  dtesllo  iura  ipfHmprohibsnt:a,i..qu£fli,i.  1  .mono'inachiam,&  ex 

tra  depttr.vulg.  curafufcepti,  T^ifiper  rcudationsm  diuinam  manifs 

ftumfuerit  quod  Detts  velitfic  indicareftiam  iufiitiam.Et  hoc  modo  di- 

ctitfan&i  &  doSiorss  catholici,D-iuidfingitl.rrccsrt,%msninijt  ctm  Go 

lia,quiafibi  reui'attimfuit  a  Domino  qwidfic  volebat  indicareftiam  in 

flitiam  contra  Thilifihcos ,  vnde procedens  contra  Vhilifihxum  dixit, 

,         Ego  venio  cocra  te  in  nominc  Dei  uiucntis,&:c.  &fic  nofuit 

proprie  duellatorjed  m.tji^is  ditiinx  iufiiti^  executor,  ,Alio  modopotsfi 

accipi  duslbtm  largs,  pmut  efi  betlmnfingulare  vnius  cum  vno  abfqus 

expeliationt  diuini  iudicv.Jed  vtper  virtutem,  artem,  velfortuna,  vd 

omnibtts  ifiis  vsl  aliquibus  eorum  concurrentihits  aliqua  controuerfia 

inter  eos  crimi'i.zlis  vd  ciuilis  terminetur .  Etftc  adhuc  dicunt  aliqui 

quod  dtielluin  efi  omnino  illicitHm,nonfolum  a  parts  apptllantis  &  iu 

dicantis,fcd  eiiam  recipicntis,ita  quod  magis  dsbetfttfiinere  rerumfua 

rHmfpoli.ttionem,&ftt£psrfon£fufpenfionem ,  &  mortequam  dtid- 

Itm  recipere,etiivn  dato  quodfefentiat  innocentsm.  Cuius  ratio,efl,  qa 

intentiofic  intrantis  ±tellum  efi  interficsre  aduerfarium  ftilt,  quod  nul 

liptrfonx  priuatte  licitttm  efl,  quia  efl  contraprsxeptum  diuinu.  Et  ad 

hoc inductintverburnbeati  ^Aug.Ubr.delibtro  arbitrio ,  dicentisfic^ 

Quomodo  pojfum  arbitrari  ifios  carere  iibidine,  quipro  his  quoque  re- 

busgladianturqttaspeffuntamittcreinttitiietinteriflasresfciundum 

ipfum ponttur  vitapn)pria,vt ibidcm prxmittitur,  ergo,  &c.Ssd  ifla 

fententia  viditur  aii;s  nimis  dura.ptopter  quod  dicunt,  ofodfi  appelU 

ttts  de  duello  non  polfit  dedinare,vt  pote  quia  demgantttr  fibi  prohatio 

nts  ali.e,&fi  appsllet  nondefertur  appdtattoni  fux,potsfi  lidte  fe  de- 

fendere dustland.h& non fiitum in  caufa  criminalipro  vitafua  dffen- 

dsnda.fcd  etiam  in  caufa  ciuili .  Q^iaficut  ticitum  eflalicui  bdtaread 

fui  corporis  dsfsnfiomm ,  ita  stiatn  ad  rerum  fiiarum  confcruatiomm  . 

7{jcvalet  vt  vidctur,quod ul;j  arguunt ,  qtiodintendereatiu  occidere 

efl  contra  diQamen  natur^.Dicendicm  quod  hoc  verttm  efl,fiper  fe  in- 

tendamr fed  in  l}oc  cuftt  non  intendttur  nifiper  accidsns  ,  fi  nniipofjit 

dittr  v:tim  fitam^  vd  resfiiasfentarc ,  ad  quorum  confcrH.itio- 

nempsrfidirigitwi^ntsntio  fua,   quod  patet  exhoc  ,   quoddecli- 

nat dusllwn  qttantwnpotifl ,  &  ad  conferuationem  vitx propri.t  ,& 

reruni  fuMUKi  magis  iiidinat  natMra,propter  q:tod  argumenti-m  q  u.tn 

tHtn  .zi  hoc videtttr  magis  ad  oppofitum.Qundautem  addntrr ,  hoc  efie 

(QntraprxcejJtttmdiuinftm.Dicendtm  qmdptxceptum  diHtnum  quod 


efl,  Nonoccidcs,    intdligiturde  occiftone  innocertis.  ,Appet 
lans  autem  in  hoc  aifit  non  tfi  innocens,necper  confequsns  ifiefe  dtfen 
dsns  de  ra.ziidato  &  voiuntat-e  iuiiicis  non  vidattr  peccare,  maxime 
profu.c  vitx  tttitione .  ,Ad  dichtm  vero  .Augtifi.  potsfi  dici ,  qttod  lo- 
qu:tttr inquifititte  &  dubitatius,&  non  d-  tsi minatitts .  Dicunt  tatr.en 
ifti.qiiod  ticet  appdlatus  in  diutto  in huc  cafu  excufctur  a  peccato,ap- 
pdianstamen  6"  itidex  autoritatim  vd  [tcentiam  prxfians  femper 
pecfant  mortatiter.Sed  quia  mntti  princpes  fan£i£vit£,&  qui  bono- 
rum  confitio  vt(hantur,aiiquaiidodudtafufmueruutfeH  conccfferttnt 
vt  beatus  Ludvuictis rex  t'ranci&,  Carolus  magnus,& plures  attf ,  & 
^rchicj>ifcr,pi  &  Epifcopiiuflitiam  temporatem  habeutes ,  vidrtur 
durum  liudta  condcmnart  in  omn:  cafu  ex  parte  iutticum.  Ideo  abfquc 
affirtiont  aliqua,&  per  modum  coilatioms  potefidici,  quod  in  atiquo 
ctifu  a  iitdicibits  poffiiut pcrrnitti ,  vtpotequando  attqui  nohilss  h.i- 
bsnt  into'fe bettum  qiiod pofilint  moucre  ex  tonga  conjuttiidine,quam 
uis  fuperiorem  habsant,vt  patet  in  pturibus  teiris,&  rsgnis,&  exhoc 
vnus  vaflat  tsrram  attaiusferro  &  tgn;,in  quofubditi  quifunt  inno- 
centcs  in  rthtis  &  corporihus  multipticiter  affiiguntttf ,  &  at^quand» 
cohiingitqttod vnuscoram  fuperiori principe prottocat alium aidttct 
Itttn  &  aliusfia:i'/i  recipit  Ahfque  idta  recufatione.Si  ittdcx  tn  tali  ca 
fuprohabititer  videat,quod  prxdi6la  vaflatio  fubditorum  iniiocentum 
per  duettum  ifiud  dsbsat  terminari,  non  videtnr  peccare  tale  duettttm 
fermittcndo.Quia  ci  qtii  habet  curam  aticuius  communitatis,l;citum 
cfimtnoramalapcrmtttere  ad  euitandunt  m.tiora .  Sicut  ticite  j^er- 
mittuntttr  meretrices  in  ciuitatihits ,  ne  omnia  turbentur tibidinious , 
vi  ciiam  dicit  ,y4ugufl,fic  autcm  videtttr  effe  in  propoftto ,  vtpatct  cx 
prxdi&is .  Et  eadcm  ratione  vidstur  effe  de  ignobitibtts  beltum  adtn- 
uicemmouere  tton  potentibtis  in  aiiqtiocafu,  vt  fic perljocqnodnul- 
lus  poffet  atiutn  prouocare  ad  dudluiii,  multiplicarentur  Jjomicidia  oc- 
cuifa  in  tcrra,eo  quod  homicidx  talcs  non  timerent  ad  dustlum  ab  al:\ 
quoproiiocari,In  tati  cafa  nonyidctur  ilticitum  principi  atiqua  dus, 
lapermittere,vtprAdi£lahomicidiaceffent ,  qttx fitnt maiora  mala. 
Huic  atttem  di£iovidetur  concordare  di£ium  S .Tho,dc ^qtthio in fua 
fumma  vbi  dicit,quod  quando  in dttdto  non expefi.uur  atiquis cucn- 
tus  miracutofuSfftcut  tfl  in  propofito,  vtp.ttct  txfitpra  di£its,tunc  ta- 
leducllumappropinquat  ad  commitnem  ratiMem  ,  fortiumifortibiis 
autem  ticitutn  efi  vti  inptnribus  cafibus,vtipfc  ibidem  dicit..Ad pri' 
muTH  argumentum  dc Dauidpatct fotntio expr£di£iis,  ,Ad argumen- 
tttm  alteriits  oppofttx partis pottfi  d!ci,quod  non  datur  licentia  occi' 
dendi  innocentcm  in  cafibttsprxdi8;s  ,qttia  nuttus  duettaniium prK^ 
di&o  modo  tfi  immunis  a  cnlpa,eo  quoa  vulitntarie  pcnunt  fe  ad  boc 
prxtcrmiffis  alijsvtisfecundttrn  ordinem  ittris.  His  di£lis  ad  expofttio- 
ncmliter,ircuertarhur.h.\K\\X.3L  fiint  &CC.Hic  drfciibitur  ipfius  Da- 
itid  confiitiusi&primo  heliurn  ab  copctittir,cnr/i  dicitur. 
z  Egt)  fcruus  tuus  vn.Conflanter.n.fe  cbtulit  proptcr  reudattone 
Dei  fibi  fa6la,vt  prxd<£iu  efl.Scd  qttia  Sanl  notebat  ei  cocedire,  eo  qi 
timcbr.t  nc  vinccrctur,quia  adhuc  erat  iuuenis  in  pate,ncc  vidcbatur 
ad  i  ohur  viriperuc»ifit,ideo  Dauid  beltu  defiderans  declaratfuafortl 
tudinc  &  audacia,d!csns.  5  Pafccbat  fcruus .  7v(cc  <//cfW  ^oc 
Dauid  adia£iat''a,fed  ad  Dcigioria  cid  hocprincipcliter  attrihucbat, 
dequo  etia  adiutorio  contra  Thilifhcu  iftttm  confidchat,  lo  Oibditur, 
4  Eric  igitur  Philillh^us  hic,&Lc.  Quod  auttm  vtrumque  DtU'id 
attribiiin t  Deopi  incipalitcr,patct  ex  hoc  quod fiibditur . 

i  Dotui' 


re 
dic 


r-9 


I.  Rec^uin. 


Cap.    XVII.        430 


1 

s  iCir- 
iii  liatc 
v:rib. 
mxem 
iiiegu- 

in^.m 
3e 
locpit 

V  lit  ) 

io;:niin 
ttjue 
iuieri- 
ifi:nc. 


9.1  nil. 
1. 


4*. 


Ga:h 

ini: 


:i«,4o, 


''■"'.in 


Adcft  q.  mc 
bdluni  dcli- 
derar  gercre, 

inanilTimum 
iLisiilarc. 
^  Idcin.Coa 
ftus  fuit  vir 
diuinus  hxc 
narrarc ,  no- 
lens  vanam 
hincgloriam 
aucupan',fed 
vc  iUi  animos 
addcret  ,  ec 
ne  Ipedarcc 
rex  ad  vili- 
taccm  cius  , 
fcdad  fidcm 
quaiintrinrc- 
€us  latcbac, 
fupernumq, 

auxiliu,  quoadolcfcens  inermis,viris  armacis,&  paftor,mi 
litibusforciorerat. 

4:  Aug.Intellexic  Saul  cum  vidercc  audencem  pucrum ,  ali 
quid  m  co  diuinicacis  cfife^nec  illum  tencra  artate ,  fmc  diui- 
no  inftindu  talia  poflc  pr^fumerc. 
a  ^  Induic  SaulDauidv((iimentisfuis,&c. 
4«  Auguft.Armatus  cfl  Dauid,ut  quoniam ^catc,&  viribus 
imparerat,quafi  armisparclict:fcdarmaucterapotius  one 
rabant,quam  adiuuabant.Abiccit,oncra  dlcdixit ,  fbrtis  no 
in  fe,fed  in  Domino,arraatiis  non  ta  fcrro,  quam  fidc. 
«}«  Chryfoft.HocfactumcftjUtuirtus  Dci  apercc  monftrarc 
tur,&  non  armis  qu^  ficbant,mira afcnber cntur.  Nam  de- 
pofuit  arma,&:  acccpta  pcra  paflorali  &  lilicibus,contracar 
neam  illam  rurrmi  egrelliis  cfi. 

*  Idem.  Tam  ifta  arma  ut  pucr  gcftare  non  potuic ,  quam 
Goliach,his  non  mecuitinccrire.Noua,&  mopinati  generis 
arma  Dauid  conquirit:quinquelapidcseligit:fundam  fu- 
mitjfitulam  paftoralem  corripuit,contra  Goliath  cxiuit. 
4«  Bernardus.  AudiuimusGoliamviri.mprocer<j  liatur^, 
prelumentcmiupcr  multa  fortitudine,&  magnitudinecor 
poris fuijUocifcranpcm  aduerfus  phalangas  Iliacl,&  prouo- 
cantcm cas ad fingulaie ccttamen .  Audiuimus etia a Dco 
fufcitatum  fpiricu  pucii lunioris  ,  ut indigne  ferrct  uirij  fpu- 
nu  &c  incircuncisu  caftris  lfracl,&  Dci  uiuentis  cxprobrite 
agminibus.  Spedtauimus  proccdcntc  adolciccntulii  in  fun- 
<ia  &  lapidc  aduerfus  monftruofg  magnicudinishominclo- 
ricatum,  & clypco  protcdii  ac  galea ,  c^tcrilquc  ternbilcm 
inilitaribusarmis.Laudauimusmagnitudineparuuli,quod 
comcderctanima  cius  zclus domus  Dci , &  oppiobriaex- 
probrantiu  ci  a  ic  no  duccrctaliena :  icd  tanquaad  propria 
moucrct'iniuriam,&  dolcrcc  fuper  concr  icione  Iofcph,&c. 
b  ibatautenu  •j«  Thcodorecus.CiJcafidcproicctus  Dauid, 
fpenon  fuic  {ruf{racus:fcd  cumeflcc  nudus,uicicarmacum, 
cc  qui  pafccbac  oucs,cum  qui  crac  cxcrcicacus  in  bcllis  ec  tro 
ph^is:&  qui  crat  paruus  ct  iuucnis,cum  qui  dc  tanta  fc  iafia 
bat  magnitudinc. Vidit  eum  Goliath,&r  cu  nihili  fccit ,  quo 
niam  cllct  puer,&:  ipfc  ruius  cum  pulchntudiiic  oculorum, 
Imitabantur.n.animi  oculos  oculi  coiporis ,  IUi  cnim  acutii 
ccriicbant,&:  contcplabantur  eum,qui  no  cadit  iub  afpcdii. 
•J<  Chr)'foit.  Gobath  vidcns  tum  pailorali  pcra  contra  fe 

con- 


conccndcntcm,&: lapidcs  folum  afrcicaccm,in  hunc  fcrnie  D 
modam  ad  cum  diccbac.Pucalf  i  re  adhirc  apud  oiics  cifc,  Sc 
cancs  quofdam  pcrfcquij&ica.^ducrlum  ine,quaii  p  cancm 
in  pugnam  vcnili-irStatim  cxpcncncia  difccs  non  tibi  cum 

Ho.do  D.-uid 

Irriiit  ikQoiiMh. 
irrifit 


hominc  vulgari  bclium  cilc 


puli.m  dceius  manucripiam.&vc  noccntiiTimam  bclluam 

Dci  vircutc  pcrcutiam.PugnaifiaDeieiT,bcIlumquod  gc- 

ricur  ,ca'Iciicatqucdiuinum.  Nihil  ifihic  humanum  inuc- 

nics^nihil  qdl  hominis  virc'  coliciac ,  auc  poccncia  bcllacuris 

cxciccac.Adcft  Dominus,adcft,in(4,,  g.  mc  in  pr.diu  cogic 

procedcre  . 

circuncifus  quafi  vnus  ex  eis .  Nunc  vad.im  &  auferam  opprobrium  po- 
puli,  quoniam  quis  efl:  ille  Philifthacus  incircuncilus  ,  qui  i"  aufus  cit 
maledicereexercitui  Dci  viuentis  ?  Et  aic  Dauid .   Dominus  qui  eripuit 

a    T  Poteftatc. 

medemanuleonis,  &demanu  vrfi,  ipfe  meUberabirdemanu  Phili- 
fthcEi  huius .  Dixit  autem  Saul  adlDauid,  Vade,  &  Dominus  tecum  fir. 
a  EcinduitSaulDauidveftimentis  fuis  ,  &  impofuic  galcam  jeream  fu- 
per caput eius &: ,  veftiuic  eum  lorica.  Accindus  ergo  Dauidgladio 
eius fuper  veftcm fuara,  t coepit tenrare Ci armarus poilet incedcie. Non 
cnimhabebatconfuctudinem.  DixitqueDauidadSaul,  Non  poflum 

a    5"  Lcgislacranseuta  tanqu.-iin  orciantia. 

{icincedere,quianont  vfumhabeo.Etdepofuicea.  Ec  tulit  baculum  4 

a    *,  Legem  Moyli  in  qiiinque  Lbris  Icrnnajn. 

ruum,qucm  fempcr  habebat in manibus    Et elegit fibi quinque  1  limpi-  y  gno vcrborum  tieue». 

i    f  Adiun.\it.f.giaii.t,cju.-t  per  lac  lignificatur.quod  in  vafe  paftoraU  niul^ciur.  iaiilKCUmuIcua 

diirimos]apidesdeTorrccc,6<:  mifiteosinperapaftoralcmquam  hebac  ,  batur,armatu 
b  fecum,^funda raanutuIitj&proceiritatlueriumPhilifth^u.lbataucem  7 


5 


4«  Idcm. 

artatcm , 

a:ma,  irriiic  &  ^      .  •    «• 

pucrum  .  Irniic  i.[,a«. 

inquam  ^tatc  , 

icd  nonintclle 

xic  i  Dauid  cf- 

llDcivirtute..^j^,„.j^^ 

Imlit&pueru, 

ncctamc  fciuic 

dimicare  i"pue 

ro  Dom"inu.La 

pidcscV  tlinda 

inifit',  fedvno 

icjlapide  'mo- 

ncuvii  ncfciuic. 

•i^Idc.Vfusma 


t  pcriculum  fc 


ramqueiiiaom 


ncin  moucbac, 
acarma  exerc- 
bac.Ecipfcquidc  armoru  vircuce  fidcns  ,pugnam  iniuic . 
Dauid  ,  auccmfidc,  ilipcrnoque,  pra'i:dio  municus.  Ec 
dixic  ad  eum.Tu  vcnis ad  me  fides  in  gladio,cgoin  Deo.Tu 
terrenis  dimicas,cgo c^"lcftibus  pugno.Tu  in  lancca,ego  la 
fidc.Tu  in  clypeo,cgo  in  prccc .  Tu  vcnis  ad  mcin  armorii 
virtute,cgo  in  potcnt^flimo  gcnitorc.  Dcniquc  in  tetuaar- 
ma  vcrccncur,in  te  tuus  gladuis  excrctur.  Dci  enim  cit  ha:c 
pugna,  Dci  crit &  ipfa  viiiiana.  Interca  inter  vtrumque 
duccm,vterquependct,cxcrcitus>ftupet  metu ,  formidine 
trcmit,  vicinitatcmmortishoireic;t.  Procedunt  adinui- 
ccm  cotra  fcmct jidcm pugnuturi  duces,  &c cxcicaci in  fcfe 
iafnquarruncdilacum  bcllum  conficerc ,  iamdclidcrancal- 
ternam  vidloriam  pcrpecrarc.  ScdDauidproperclapidcm 
de  iirula  rapit ,  fundc  apponit ,  &  contorto  vertice  in  Go- 
liathexcuiiit.  Quilapis  pcrinancvolans  ,  vcrberat  auras, 
aeremfcindit,  &  violencoimpccu  Golije  fronccm  inuadic-  g^ 
Qui  nucabundus  ac  trcmcns ,  cocam  molem  coiporis  cum 
armorumpoccnciafccum  ipfe  deiccit.  Dchinc  feitinans 
accurnt,hof}isgIadiumfumit,caputciusabfcidit  ,&de  ta 
immanibellua  vi£loriam  perpetrauit.  Q^em  cum  cxtin- 
dum  focij  vidiffcntjin  fugam  vcrfi,  &  Ifraelitarum  funtc^ 
dcma£tati.  Quibuscgotclaudibus,  quibus  glorijs  pri'fc- 
ram  fancte  ac  rcligioib  pucr  ,  qui  innoccntia  parcs,  virtucc 
fortcs,  fencs  mcrito  pr^ucnifti  ?  Tuhac  pugna  monitraiti, 
nec  pucros  poiie  ctTc  imbcllcs,nec  a  gloria  inaiorc»  immu 
lics,  ncc  icncs  vnquam  eflc  dcgcncres,  quoniam  in  omnib. 
jEtatibus  victorfi  pugnauentDcus,victuslaccbiC,&deficics 
inimicus,&c. 

•je  Achanafius.  Proftr.icuscftergoimmanis  illeGoliacha  Hom.  dc  fe 
paruulo,peiicusabimpcrito&iimplici.Sumcs  dcindcgla-  «>«"«• 
diumiUiuSjCaput  ipfipriEcidit,quoddcportatumcftin  Hie 
rufalcm  ,  gladiusautcmincuitodiam  dacuscit  Abimeiech 
faccrdoti .  L.<?.antj(j.c,n. 

^  loicphus .  Pala:ftinus  armotum  pondcrcgrauatus,  cum  i." 
currcre  non  valerct,paulatimucnit  ad  Dauid,conccmncns 
cii,&ic  confidens  nudii  adhuciimplicixraccpucrulii  iinc 
laborcpcrimcrc.Occurncei  luucniscu  Dcoauxiliacorefuo 
qui  ab  hofte  no  videbacur,&  fuirtcns,  Cmicccnlq;  dc  fundi- 
bula pccra pcrcufTic eunn  in  fi:oce,&  vfq; ad  ccrcbru  pcrcra- 
fiuitjita  ut  mox  cofracto  capite ,  Goliath  cadcrct  pronus  i ii 

tcrram. 


NICOLAVS  D£  LYRA. 

I  Dominus  qui  cripuit  me  de  mMu.xAc  potcitate  cius.Sccundo 
bcllurrypfi  Dauid  conccditur,cum  dicitur . 
a  DiA«  a«rc»».ExhocdicuncaIiq.qdrcuclacii  fuic  Sauli  qct 
Dauid  uinrcrcc  Philiith^'um .  Fiunc.n.aliquando  rcuclacio- 
nesdiuiniEctiammalishominibusppcommunc  bonuir» . 
3  Etmdutt.^Hon  cil  intcUigcndum ,  quodarma  Saulis  fada 
pro fuo ccrporc  tradica iucnnc  Dauid,  quia ab  humcro & fu 
pracmincbac  iupcr  cocum  populum,  ucdictum  cit  fupra  /o. 
capiculo.llia.n.arma  omiuno  fuiiTcnc  improporcionaca  ipii 
Dauid.Ec  ii  dicatur  quod  propccr  hoc  ca  dimiiic  pofiea,  no 
clt  ucrumquiaiudiuiittciidononalleeauic  armorum  im- 

pro^ 


proporcioncm,fcd  inconfuecudinem  porcandi,  ucpatctin- 
fra.Arma  igituSaulquibus  Dauid  fuicmdutus  intclligun- 
tur,quia  crant  dc  armamcntario  fuo,&  dcdic  ca  Dauid.quia 
tunccum  militcm  fceit.Tcrtio  Dauidcam  Philiithxo  con 
grcditur^quicongreiTus  dcicnbitur,cum  dicicur. 

4  Et tu.ba,juum.\.coui\iCZudmdLnc. 

5  Et elegit ft.quin.lim.la.uduros  &  planos,&rctundos  fincan 
gulis,qui.i  talcs  inagis  dircdc  proiiciunt,  6C  maiore  impecu. 

6  Etpnec'f.\:^c.conlhnzcx  &  intrcpide  dc  Dci  .mxilio  con- 
fidens . 

7  ibat  aa.f planc,proptcr pondus  cnim  armorum  non  poce 
rac  currcic  l.cuc  Dau.d . 

'I'om.«,  O    4        I  Dtfextt 


431         Glofordi&NicolaidcLyra.        432 


^  tcrrani,&.'c  Saul  &cxerciciis  Hcbrcoru  clnmorc  fi^%fuper 

A  lugicntc  s  Phililih.Tos,cxilicrrit,&:  mortui  quidc  funt  cx  illis 

'   triginta  milia,&:  totidcm  vulncraci.Caput  Goliath  Dauid  in 

tabci  naculu  proprium  dcport.iuic  ,  &r  haftam  dicauic  Dco . 

Ser.i^g.de  ^  Augufl.C^iaoninisfupcrbiahabcc  impudcntiam  fron- 

lemp.      tis,in  tr6tc(k> 


li.nth  lapidcvc 
hictc  dcicchis 
cft.  r,u.icuata 
cli  rros  qUc  ha 
bcbat  impudc 
tiam  fupcrbie, 
&:  vicit  frons 
quxhcbathu- 
militatcm  cru 
cisChriHi.Pro 
ptcrca  &  nos 
lignum  ipfum 
crucis  in  Iron- 
tc  portanuis, 
quiailludintcl 
hgimus. 
B  :^  Idcm.  Vidc 
Sefm-i^ff  tcfracrcs,  vbi 
crucis  lignacu 
lum  non  habc 
bacSicutcnim 
baculuscrucis 
typumhabuir, 
itactiam&:I.x- 
pis  illc  dcquo 
pcicullus  cll, 
Chnftum  figu 
rabat.  Q^  non 
in  alio  mcm- 
bro,fcd !  fron- 
tc  pcudiis  cif: 
hocligp.ificac, 
quod  modom 
noftriscompc 
tcntibus  cxcr- 
cctur ,  quiqua 


t  qncm  pro- 
l>n«  ^iticcilU 
die  hac . 


laiifii» 


lifta  quiccc  fupcrna  cmqua  fcprenario,  in  hunc  mundu  fcx  ]) 
dicb.tadum  fipriiscft.Altituclo  Goli.c  diaboli  fupcrbia,pcr 
quam  fiipcr  f^ilios  fupcrbic  principatu  obtinuic,  quafi  palnia 
fc  cxtoUcns.  Arma  Golic  di.iboli  ad  noccndum  vcrfutie.D.i 
uid  apacrc  ad  vifitandum  fratrcs  mifliis  cff ,  &:  Chfs  a  patrc 

Philifth.TUsinccdens  &  nppropinqu.ins  aduerfum  Dauid  ,  &  armigcr 
ciusantecum.Cumc]ueinlpcxi(lctPhil»Itha'us  &  vidifla  Dauid  ,  de- 

a     1   l'.l!iiv«-.  b  Spccioliii  Forma  \fix  hlii<  ho.iii.i'.ii.i. 

fpcxir  eum  .   Erat  autem  adolefcens  ruTus  &  pulchcr  afpcdu .  Er dixit 
Philifth.TUsadDauid.   Nunquidcgocani.s  limi ,  quodtu  venisadme  2  busdrculic,&i 
cum  bacu lo  ?  Et  malcdixit  PhilifUixus  Dauid  in  dijs  fuis .  Dixitque  ad      ftcrkim  ftndc 
Dauid,  Vcni  ad  me,  &dabocarnestuasvolatihbusca:li,&:beil:ijstcr-      Trinitacis  crc' 
ra-.  IJixitaurcmDauidadPhilirthanim  .Tuvcnisadmecum  gladio,  3 
&hafta ,  6«:clypeo,  egoautemvenio  ad  tcin  nomincDomini  excrci-  ^ 
tuum,  Deiagminumllrael,  t  quibusexprobraftihodie.  Etdabit  te  5 

^  roii-ilate. 

Dominusin  manumea,  &percutiam  tc,&auferamcaputtuumate  , 

a     ^  Qnje  iu.iu  vi.1111  ..oiiKdum  IfiiieiiKm. 

&  dabo  cadauera  caftrorum  Philifthiim  hodie  volatilibus  coeli ,  & 

.1     f  Dc  ijuibuSjNc  tiaiLib  1'crtiis.iiiima  contitciitiuin  tibi . 

beltiis tcrra: ,  vcfciat omnis terra ,  quia  eft  Deust  in  Ifrael ,  &  nouerit 
vniucrlaccclcfiahjcc^quianoningladio  ,  necin  hifta  faluat  I^omi- 
nus.  Ipriuscnimcftbellum,&tradetvosinmanus  noftras.  Cumer- 
gofurrcxjiret  Philiftharus,  &venirct,  &:  appropinquarct  contra  Da- 
uid,  feftinauitDauid,  &:cucurric  ad  pugnam  ex  aduerfo  Philifth.'ci>  c  "^x^mx..  Baculus 

t    Vnitas vincit.  DaUld         Cl'UX 

Etmifit  manumfuaminperam.  Tulitque  vnum  lapidem,  &funda  7  Chriffi.Golias 

iecit,  &percufnt  Philifthicum  infronte 

eius,  &ceciditinfacicm  fuam  fupcr  tcrram.  t  Pra^ualuitque  Dauid  9 
aduerfum  Philifthc-eum  in  funda&Iapidc,  percufllimque  Philiftha:um 
interfecit. Cumque  gladium  non  haberct in  manu  Dauid,  cucurrir ,  & 

a     ^  Diabolum.  b     f  Eos.f.iiuos  diabolus  iii  iiianu  habcbat,per  qiios  alios  trucidabat  . 

ftetit  fuper  Philifthxiim,  &tulit  gladium  eius ,  &  eduxic  eum  de  vagina  10 


pcrienirrt,Do}ytiis 
Ifracl.D.Miidc- 
phi  polcnca-.i. 
criu  modioru 
mcnfur.i,tracri 


dcncibuscom- 
mcndauic.Da- 
uid  dcccm  fbr 
melias  cafci  tri 
buno  dcciilic  , 
&:  Chnftusdc 
talogu  ludxis 
tr.adidic.li,liab 
Dcus  mcus  pa 
ccr.  lud.ri  fc 
Dcu  pacrc  ha- 
bcrcmcncicn- 
ccs,quiChnttu 
emulaciprimo 
i2;cnica  pdidc- 


tlfrac 


E 

i.'Ma( 

i.q. 

nonut 


1E«C- 


Allcjotice, 


do  caccchume. 
nus  in  froncc  lignacucfpiricalis  Goli.^th  percuticur ,  &  dia- 
boluscf^iigacur. 

*  Idcm.crucifixusnoftwcruccmnobis  in  mcmoriam  fucT 
paflionis  rcliquit.  Hoc  iignum  pr.clid."um  cft  air.icis'  obfla- 
cuIuminimicis.Huiusmyf^eriorudcscaccchifancur,f6src- 
gencracionis  c6fccracur,bapcizaci  dona  graciaru  accipiiic,ba 
lilic^dcdicacur,alcariaconfccrancur,alcarisfacramencacu 
incerpoficione  dominicorum  vcrborum  conficiuncur,facer 
doccs  &:  lcuica:  promouccur,&  omnia  ccclcfiaftica  facrame 
ta  in  huius  vircucc  pcrficiuncur. 

•J<  Theodorccus.Cum  nondum  habic.afrccHierufalcm,quo 
modo  in  cam  inculic  capuc  alienigcng?  Icbufei  quidc  adhuc 
illam  habitabanc ,  cis  auccni  volcns  otlendere,  in  ea  inculit 
capuc  viri  infignis  forcicudine . 

Ibat  <j«.AIlcgori.PhiIiftha:i  dcmoncs.GoIiach  capuceorum 
qui  ancc  aducncum  viri  Dauid  f upcrari  non  pocuic.Gcch  ci 
uicas  Golig  inccrprccac^.corcular.hic  cft  mudus  vel  internus 
in  quo  veluc  in  corculari  obnoxios  peccacis  c6culcabic,g.  re- 

lida 


f  Vbi  fignum  Chrilli  ncn  habuil.  ;.,    tronCC  DCC- 

Etinfixuscftlapisinfrontc  8  cuflusruic,  &: 

fubdicur  ipfi 
Dauid ,  &:  dia- 
bolus  in  fron- 
cc  fuorum  tcri 
cur,  cum  fignu 
crucis  eo  in  lo- 
coinfigirur,&: 
fubiicitinme- 
bris  Chrifto.Dauid  gladiii  GpIi.T:  in  Iccufale  deculic,&  Chri 
ffquoq,  dcdiaboli  poccffacc  rapuic&:ad  defenlioneccclc 
li.T:in  ca  cranftulicSauI  dcdomo  I>uiid&:  dc  eo  quafi  igno 
co  requiric,cu  iiidadd  Dauid  ci  adlifterec,<5«:  ludei  Chfm  ve 
cui-fi  noueranc,&:qucin  poccciacorporalip  vircuccs  filium 
Deiapprobare  poceraccan^Jignoraces  dicuiic,tu  quis  cs,&: 
vbieft  paccr  cuus?MoraIi.Mcbra  vcri  Dauid  cu  fupbicnccs 
hercticos  &:  facre  fcriprura:  fencccias  defcrcnces  Cildc  thijs 
quas  proferunc  vincunc,quaf  1  clacum  Goliam  gladio  fuo  de 
truncant. 

a  EtfH.Grcg.Virquoqucc.acholicus  eolligic  tcftimonium  q^ 
fcripcur9,cjucaft"crchcrccicus,&:erroriseius  percinacia  in-  mot. 
de  couincic.  Vnde  &  L).auid  cypu  Diii,  qui.f  torcis  manu  ii\ 
terprecacyjolias  vero  reuclacus  fiue  trafmigras,  hxrecico- 
ru  iupcrbia  fignans,hocrcb.locuci  func  quod  nos  verbis  a- 
pcrimus.Goli.ns  vero  cu  gIadio,Dauid cu  pcra  paftorali  vc- 
nic  ad  pliu,fcd  Dauid  Golia  llio  occidic gladio .  Nos  quoq; 
g,fumus  mebra  vcri  Dauid,hcrecicos  fuis  fcnccti  js  vincim' 

^  a  Capuc 


Riib 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

I  Df//>a»V  e«<OT,rcpucanseumnuIliusmomenciad  pugnan 

dumfccum. 

1  ^^«n^ttzt/.q.d.canis  qui  eft  incrmis  poceft  cimcre  baculii, 

non  cgo.C^tcra  pacciu  ufquc  ibi. 

3  Th  vf.dc/wjf.i.coniidcns  dc  armis  &:  uircucccua . 

4  Ei^nantcm  ve.ln Ho.tfo.confidcns  dc uircuccdiuina . 

5  Etrf^.exhocp.icecquod  fupcr  hoc  diuinam  rcuclatio- 
rcm  habucrac,quia  futuru  contingcns  ccrcicudinaliccr  pr^ 
nuntiat. 

6  ffn/wj.proijccrcl.ipidem  antcquam  Philiftha;us  cfTcc  fi- 
bi  nimisptcpinquus,  quia calis  idus  tbrcior  eft  aliquancu- 
lum  a  longc . 

7.i«/mpf.M.atth.4.dicicc}uqdam  gIofla,quod  Chriftusui- 
cic  diabolum  cribus  tcncaciombus  ficuc  Dauid  Goliach  cri- 

bus 


bus  lapidibus.Scd  illa  glofta  nomcft  mulcu  aurcnticn,quia 
nondicituribicuiusfic  ,&:idcouidccur  cffcqu;rdam  glof. 
magilIraIis,propcerquod  magis  cft  adhercndum  ccxcili  fa- 
cr^fcripcur;c,qui  uidccurhiciiinuerc,quod  Dauid  uno  caii 
cum  lapidc  Philifihcum  vicic. 

8  Etinfi.  Dicunc.iliquiquod  fcrrum  galc.c  ccffic  lapidi 
mir.icuIofe .  Vcl  poccft  dici  abfquc  cali  miraculo,quod  g.i- 
lca  f ic crac  fida,quod  facics er;ic  difcoopcrca  illa  p«rcc  qua 
opcricbacurl.imina  fcrrea  defccndcnce  fupcr  nafum,vc  di- 
dtum  cti  iupra. 

9  TrAHalnitqnc .  Hicconfcquenccrdcfcribicuripfius  Da- 
uidcriumphus,&:p.-irctliccra  vfqucibi . 

10  Et  cdi:.  Philifih.cus cnim  acjhuc  cum  non  excraxcnc , 
quiapriuscum  hafia  pugnarc  volcbat,ficut  f.aciunc  milices 
in  duellis  prius  inu.idendo  fc  cum  lanccis. 

Vi  dcnccs 


433 


L   Regum.      Cap.   XVII.        434 


\ 

I 
B 


itliijm,  qubclmortiiuse(rettforti(IimLi.seomin,fugerLint.  Etconfur-  1 
gentes viri  ifrael  &  luda  vociferati  funt ,  &  perfecuti  funt  PhilillhiEos 
vlquc  dum  vcniret  in  vallem,&;  vfque  ad  portas  Accaron .  Ceciderunt- 
que  vulnerati  de  Philifthiim  in  via  Saraim,&:  vfq;  ad  Geth,  &i.  vfque  ad 
Accaron .  £t  reuertentes  fiU]  ifrael  poftquam  pcrfecuti  fLierant  Phili- 

T  Antic.i^utio  c;l,liof  cniin  f i>:'tca  feci  t. 

fthsos  t  inuaferunt  caftra  eorum .  Aflamens  autem  Dauid  capur  Phi- 

a     1    Viide  poitcaab  Aburiclecli  laccrJoteacccpit 

lifthxi  attulit  ilkid  in  lerufalcm.  Arma  vero  elus  pofuic in  tabernaculo  4 

a     f  Doniini.fupcrtiue  additiim  c.i  fiio,qma  .iriiia  iion  in  fiio  fcd  doniii-.i  poluit  tabcrnaciilo. 

fuo*.  £0  autem  temporequo  viderat  Saul  t  Dauid  egredientem  con- 
b  tra  Philifthxum ,  ait  ad  Abner  principem  mihtiar.de  qua  ftirpe  defcen  j 
^  dithicadolefcenstAbncr?Dixitque  Abner.  Viuitanimatuarex,  fino-  (^ 
ui.Et  ait  rex .  Interroga  t  tu  cuius filius fit ifte  puer.  Cumque  regreflus  y 
eftct Dauid,  percuflb Philifth^Eo,  tulit  eum  Abncr & introduxit  coram 
Saule,caputphilifth^ihabenteminmanufLia.  Etaitadeum  Saul, 
tDe  quaprogeniees  6  adoIefcens?Dixitque  Dauid.  Filius  lerui  tui  Ilai 
Bethlehemita;  ego  fum. 


tHa  rei-  ,  /i  tioui  D 
vcl  vidcam  mor 
tcni  cii;im  fi  110 
ui .     Si  quoquc 
coniunclio   ali- 
quando  pro  no 
ponicur  fecun-  Pral.^4. 
dum  iilud  :    Si 
imroibnn^  in  re- 
(juiem  meam  ,  i. 
non  incroibunc. 
J  vnde  pacct  fic  £ 
cxponi :  Sinoni., 
ideft,nonoui.     Q^ig^i.c. 

•J:  Thcod.QuO-  finusiunfor- 

modoSauligno  "s&pjuui. 
rauic  Dauid  ? 
Duorum  alccru 

Cit    intclligcdu.  t  idcft,infis 

Vcl  quod  furo-  t  fiiius  cmui 
rc  pcrcicus  non  '^'  '"=  P"'^^- 
fcncicbac  cu  pul 
fanccm  ci  chara, 
vcl  qcf  inuidia 
cumouic,vcno  p 
fcirctviinacet. 
CAP. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 
I  r/rffBf«.diui!ioniiraculo. 
3  Fugcrmt.  tcrrici  diuino  iudicio.cajccra  paccnc  vfquc  ibi. 

3  c/(i^«.'«c«i4K.  noncancfcdpofteaad  ccrreduni  lcbufxos, 
ibi  habicames  in  forcalicij  fortitudincconfidenccs . 

4  ^rma  vero  eim  pofiiit  in  ta.  fcilicecdomini  ,  quod  pacct  ex 
hocquod  dicicurinfra  ii.quodgladius  Goliach  cr.u  inuolu 
tus  poft  Ephcd  in  ccmplo  domini. 

5  De  ^K^Liccc  auccm  J3auid  fuiflct cu  Saul,  vc  p.itcc  cx  pvq- 
dictis c.n5. tn  nuncn6cognofcebat,quia licut dicit  Aug.in- 
terim  barbatrcucracadolcfccci  que  nocabilicer  mucatafpe- 
^um  faciCi.Poc  ec  dicijCj,  Saul  cx  dxmonis  afiiictionc  hcbat 

memo- 

-  M  O  R  A  L  1  T  E  K. 

•f  I  ^;V/fw.fignificaturq,Chriflusdcbcllauitprincipc  dxmo 
nu&^ciuscxcrcitum.  Per  baculuaut&:  quinq;  lapidcs  quib. 
DauidGoliathdcbcUauicIignificacurcrux  fanda,&:  quinq; 
vulncra pcr qu.e  Chrifius  dc diabolo &  angclis  cius  craipha- 
Bic.  Pcr  hocautc],  Dauid  gladio  Golia;  caput  ciusamputa- 
^it,lignificacurq,  ficucdiabolus  pcr  lignu  dcuiccracgenus 
liumanum  in  hominc  pnmo.Iic  pcr  lignu  dcuidus  cttab  ho 
■liilnc  Chnfto.  Aloral.  pcr  Dauid  mudum  a  Samuclc  figni- 

ficacur 


mcmoria,  .SL'phancafi.ipcurbaca&:impcdita  a  cognitione. 
6  Dixitrj;  modus  clt  iuradi  &:  cft  fcnfas:Sicuc  ueru  clt,  q,  ego 
dcfidcro  uita  tua:Iic  ucrum  c(\  q,  c'^o  no  noui ,  &C  accipitur 
hic  Ii,pro  non.Ncc  miru  li  Abner  non  cognofccbac  D uiid: 
c[.a  crnc  princcps  miIicis,.Si  lic  crac  occupacus  p  aduerfarios  m 
cxcrcmicacib.rcgnircgc  in  domomancnce,&:  D.uiid  adhuc 
cfi  Saulc  paru  fucrac ,  ita  c],  forfican  Abner  cu  ibidc  non  ui- 
dcrat.  7  £f«/.'.  Fcccracenimproclamariquod  filiam  fuam 
darcc  ei  qiii  Phililfarum  pcrcuccrct ,  uc  diillium efi: fupra  :  &: 
idco  uolcbacfcirc  li  cllcc  dc  bono  gcncrc ,  ita quod  lilia  fua 
cffctillicompcccnccrairignaca  .  < 


ficatur  quilibct  Chrifiianus  bonus  a  Chrifio  inunflus  vnftio 
nc  gratia: ,  proptcr  quod  cimcrc  r.on  dcbct  pratcm  &:arma 
Sachanar,  fcd  conlianccr  ipfum  aggrcdi cu  baculo  lanit^cru 
cisipfum  per  fidcm  interius  porrando ,  &i  extcriusin  ligno. 
Etciuin.ta.  idef^,cxcrcitio  quinq;  fcnfuum  in  bbnis  &  fandis 
opcribus.  I  .Pc.4.a.  Chrijin  m  carne paffo  ,  &  vos  eadem  cogitatio- 
ne  armamini :  &i  Ijc  diabolus  dcuictus  cutn  cxcrcitu  fuo  fugic 
confufus.rac.4.b../^f/////^(?(//iz/»o/o,^/«^/ef  a  vobis. 


■'O" 


A    D   D   I  T    I  O. 

In  cap.17.  vbi  dicitur  in  Poffiil.  ad  maiorem  fcquenriu  in- 
telligcntiam:hic  qu^ricur  vcrum  ducllum  fit  licicum,  &:c. 

Liccccaufa colIacion«  &: abfq  ^aflTertionc  multa  falfa  pof- 

'^nt  dici,in  lacra  tn  fcriptura  vel  in  cius  cxpolitionc  no  viir 

'ialfa aliquo  niodo  pcrfuadcnda:poIfct.n.inde  fcqui  crror  iii 

'operc  vcl  in  mctc.Vn  in  propofiro  circa  qoncm  motam  per  - 

poflillacorc  cum  .aficrrione  vcra;  diccdii  qdducllum  cx  par 

tciuditum  fcmp  cfiillicitu,ctincafib.  poflris  aPofiill.  C^ 

patct  cx  hoc,iia  autoritatcs  tcxtualcs  dccrctoru  &  canonum 

pcr  pofiillr.tore  allcgat.T,indifiintte  loquuntur.non  cxcufan 

tcsin  aliquocafuinducllisiudiccma  pdo  ncq;ducllantcs, 

falccm  quo  ad  vcramq;  parrc  duclli.  In  illoenim  cap.Mono- 

.  jn.ichia.i.pipfumpof^iIlacoreallcgaco  cxprcflc  hrfic:  H^-c 

&huiufccmodifcclantcs  Dcu  folumodotcntarc  viir,c|qui- 

dcm  vcrba  indifiindc  loquunt^Vbi  attcndcndu  cff,  q,  no  di 

cit,ocs  hxc  fcdbntcs  tentant  Dcum,fcd  vnr  tcntare,  vt  intel 

ligatur  c},  pofito  cafu  cj,  aliquis  cx  his  fcft.atib.  intcdat  alium 

fintm  t(4ccrcdum:quiatnapparcnciacft  mala,  caucndum 

cfl.Ka  f  m  Apofi.z.Thcf  j.ca.  ccia  ab htitc fpcm  mali abffi- 

ncndiim  cfi.Idcm  modus dicendi  in  ca.dilcdi.  dc purg.vul. 

vbi  in  fiii  matcna  fic  hmoi  ludicium  pcnitus  tfi  inccrdidu. 

vtporc  in  quo  Dcus  cencan  vf .  &:  in  ca.fufccpt:  rcgiminis  ti. 

pradicto  crattans  fpaliter  dc  ducllo  cxprcflc  di^,  qTin  co  cafu 

vcl  alijs  hoc  lion  dcataliquatcnus  tolcrari.In  quo  hr  manife 

fic,c],  non  folum  prohibcnt^duclla  ficri  fcu  comitti,  fcd  cti.i 

cori:m  toleratio  tfl  prohibita ,  qS  cfi  dc  dircdo  p  pofitionc 

Pof^.Hatons.IIlud  ailtqij  dr.ad  autontatc  Auguflini  ,qd  lo- 

<|u:tu:  inquifitiucfcu  dubit.atiuc,&  non  dttcrn)inatiuc,non 

liabctaliqi!  lundarh.cocj,nonoftcndit  priuni didumiplius 

Auguftini,ncc  cj,  pdida  rccradct  inlibro  rctraciiationu .  Silr 

ncc 


ncc  doctorcs  prardictas  authoritates  iuridice  cxponcntcs,ip- 
fos  ludiccs  vnr  cxcufarc. Vii  ncc  ipfe pt^ftillacor aliquc do<rto 
rcmallcgat,  nifiSand.Thomii,  qui  nihil  facit  proopiuione 
fua,vtpatcbic.Lcgcs  cc  fccularcs  ab  ipiis  pljilofophis  condi- 
t.r,qui  dc  pra:cepco  prohibicionis  diuin.i;  ccntacioncs  no  cu- 
rant,adhucducllum  vfir  limplicitcrprohiberc,vc  dc  gladia- 
torib.leg.vnica.  Cii  igicur  ncc  j?  aucoritacc.*;  cexcualcj ,  nec  p 
dodorcs  calis  cxcufatio.f  ludicum  in  ducllo  .apparcat,  dcuc- 
nicndum  eft  ad  r6ncs,pcr  Pofiillacorcm  allcgatas,&:  cafus  p 
ipfum  poiitos,  qui  fi  benc  afpiciuntur  non  vnr  p  hanc  affcr- 
tioncmaIiquidfaccrc.AdcuiuseuidcntiaIciendum,q,licet 
hnti  ciiram  alicuius  coitaris  licitu  lit  pcrmiccere  minora  ma 
]a,vtcuitcnturmaiora,vtpatctdemcrctriciopcripriimalIe 
gato,ncmini  tn  licct  fiaccrc  mala  vt  cucn i.ip t  bona.  ^''nde  i;i 
gl.i.Rcguniii.VanafpcfccuritatisadiaboIodiuiduntur,cj 
dfat,{aciamus  mala  vt  cucniant  bona,talium.n.damn.atio  lu- 
fta  cff,cuius  ro  cfl  maniftfta .  No.n.iolabonitas  finis  lulficic 
ad  facicndfi  adum  bonu,nifi  limu!  cocurrat,  alia;  bonicaccs 
ad  hoc  rcquificic,vc  facis  dcclarac  S.Thom.i  .z.q.  1 8.  arc.4.  in 
rnlioncad  vlcimum  argumcncum.Et  idco  liccttolcraremc 
rccricium,quia  pp  bonum  finc  lic  pcrmifltim ,  nunquam  cfi 
commicccrc  mcrccricium ,  fcu  cidcm  auxiliu  m  auc  colilium 
pra:flare  cft  licicum.  Scd  coftac  cj,  principcs  fcu  iudiccs  ducl- 
lorum  non  folumconcurruntinhmoi  ducllispermitccndo 
fcu  tolcrando,icd  ctiam  fhcicndo ,  fcu  auxilium  pra-Itando, 
8ihocmukiplicitcr.  Primcj^quiacJccoru  m.andatotV  atito- 
ritatc  ordinant  fcu  alfignantur  loca  &:  tpaduciladi .  Sifr  &C 
dccorumautoritafc&:mandato  dancur  conlcruacorcs  feu 
rc6l:orcs,qui  vtrolq ;  ducllatcs  cuftodiant  a  f raudib.qu:^  cir- 
caparti.alit.atcamc)nsvtriufquc&;inaliis  huiufmodipofsuc 
contingcrc.  Similitcr  per  principcs fcu  iudiccs  cor.a quibiis 

duclla 


43y 


Addi 


itio. 


Repl 


ica. 


45^ 


A  ducUa  cxcrcctur,oportcc  q,  utraquc  pnrs  fit  tnta  a  uiolcntia." 
-  fico,ncuterducllantiumpo(ritabamicis  fcu  alijs  iuuariuc 
altcrum  inuadat  fcu  fupprimat,'ucl  iofum  a  limicibus  p  prin 
cipcm  fcu  iudiccaflignatiscxpcllac.Nifl.n.aliquis  hiis  auco 
ricaccm  ad  hoc  fcu  ptaccm  calia  duclla  a  iiiolentia  cxtrinfcca 
focurarcc ,  iam  non  cflcc ducllu  fcd  bellum,cum  utraq;  pars 
poflccconuocarcamicos  &:  fnicnccs  fcu  coadiucorcs  ad  aliu 
conuinccndum:qii'  >d  cft  p  roncm  duclli .  SdV  principcs  fcii 
iadiccs  coram  quibus  duclla  cxcrcenf  manifcnc  pncftacau 
toritatcm  ducHo  cu  controucrfi  is  (cu  difccptacioncs  ducl- 
lantium  diffiniucfcupr^cipiuntdccidi  fcudiffiniriincurijs 
fuis,prout  duclhim  tcrminarur,  f.  q.  fi  a£tor  uiuat  in  ducllo, 
rcus  hf  pro  condcmnato  &:  dcuicto,  tanqua  li  a.lior  incctio- 
ncm  fuam  Icgitimccoram  co  probalfcc  i^  cconcra  Et  fuper 
iioc confucucrunc  fcrrc fnias ucrbo  &:  fcripco  aucoricacc  iu- 
dicia]i,ficuc  fic  inalijscaufispcrlcgicimasprobncioncs.  Vii 
jnr.nifcftum  cfl,q,  in  prxdiitis  principcs  fcu  iudiccs  non  fo- 
lum  dici  dcbcnttolcrantcs  minora  maIa,utcu;tcnturinaio 
ra,fcd  ct  facicntcs  mala  ut  bona cucnianc,  ucl  ut  mala  maio 
ra  cuitentur :  quod  nullo  modo  liccc  quantucunq;  malu  qd 
comitcicur  fic  modici  nocumcnci,  &  bonum  quod  indc  fpc- 
racur  maximx  ucilicacis .  Nam  fccundum  Auijuftinum  non 
cd  licicum  mcndacium  perniciufum  profcrrc  pro  falucc  co 
tius  mundi,undc  m  cafibus  pcr  poftillacorcm  allcgacis  noii 
cxcufantur  a  pcccito  iudiccs  cx  bonicacc  finis,pcr  uias  cnini 
iufiitix rcdlas  dccct  principcm  raliadcccrminare :  no  pcr  il- 
3.1S  qux  diuino  iuri  obuiant,vt  aic  Stcphanus  Papa  in  ca.con- 
fuluifiis.i.q.^.Spontancaconfcfllonc  vcl  ccftium approba- 
tionc  dclitta  concclf i  func  vcftro  rcgimini  iudicarc,  occulta 
cnim  &:  incogtiica illi  func  rclinqueda,qui  folus  nouic  corda 
'lioium.Ec  ibide  qS  fandoru  patru  documcco  fancicu  no  eft, 
fupcrfticiofa  adinuencionc  non  cft  pfumcndii.Pra:ccrea  fi  in 
cafib.poficisaPoftil.nulluSducllantiu  cflimmunisaculpa, 
co q,  voluntaric ponunc fc ad hoc 6ccrmi(fis al  js  vijs f  m or- 
dincm  iuris.vc  idc  Poflil.dicic  in  nnc  iflius  qua:flionis,a  for- 
tiori  vinculo  iudiccs  q  voluncaric  hoc  approbanc  &C  ad  hoc 
coopcrancur  modis  prxdi>ilis  prarccrmifsis  alijs  vijs  iuris&: 
p  mcdijsculpabilcsmagisfunc.   Pra:ccrca  racio  iftaPoflilla- 
coiis  i n quadicic, quod  fi  vnus aliumljnon  pofscc prouocare 
ad  ducllum,mulciplicarecur  homicidia  occuka  in  ccrra,  &:c. 
jion  videcur  habcrc  valorcm .  Nam  ex  oppofico  cc  fcqucrc^ 
jTiultiplicatiohomicidiorum  fcu  .aliorii  maloruinocculto. 
Ex  hoc  cnim  quod  vnus  alium  poffct  prouocarc  ad  ducllii. 
illi  (J  vinbuscorporis  funcvalidiores,  vcl  arccbelladi  magis 
crudic:,aIios  infirmiores  occulcc  opprimcrec,pfidcccs  dcjp- 
f  rijs  virib.&:  hmoi:  &:  fic  no  cimcrcnc  ad  ducllu  prouocare, 
^)uc  (xpe  cocingic.  Qcf  aCic  dicic  S.Tho.  cocordan  huic  di£to 
*>:c.nullo  modo  hcc  locii  fi  finttus  Tho.bn  intelligac' .  Na  in 
i.i.q.95.infi.vlc.arc.  fciliccc  in  riifionead  vlcimumarcicu- 
lum,  vbi dc hoc  cractac,  dicic  q,  iudicium  ferri  candenCis  in 
aliquoconucniiciiforcibusjfinquacumordinacurad  alicu- 
ius  tacti  occulci  inquificionc  p  aliquod  fadtum  ab  hoic  ,fcd 
diiferca  iudicio  forciu,inquancii  fpcdacur  in  iudicio  fcrn  ca- 
dcntisaliqs  miraculofusctfedus:  quoJ  noconcingic  inrone 
forcium.Hc  poftea  paucis  inccrpoficis  dicic,q,  ducUa  in  quib. 
ron  fpcttacur  miraculofus  cffeclus,  vcpoce  quia  pugilcs  func 
pcnicus  parcs  uircucc  &:  arce,  magis  acceduncad  cocm  ronc 
lorcium  quam  cxaijnnaciofcrricandencis,  vbi  miraculu  fpe 
ilacur diuinii.hxc  illc .  Scd  cx  hoc  non cojlit^quin  iudicium 
duclli  illicicu  rcddacur  cx  duobus ,  q  ipfemcc  fmdus  dodor 
ponic  in  codcm  loco  canqu.-im  illicicj.Primum.f  quiaordina 
tiirad  iudicandii  occulcaquxdiuinoiudiciorcfcru.iicur,  Se- 
cundo  cc quia  hmoi  iudiciu  no  cft .luconcace  diuina  fancicu. 
Et  f  ic  func  incelh>eda  ucrba  fandi  doitons  in  illo  cap.uc  pa- 
tcc  bii  infpicicci.Cu  vlcerius  dicic  poflillacor,tj,  principcs  fan 
Q  dxvicxdueIlafu(tinucrucfeucoccifcrunc,uc  findus  f.udo 
ii;cusrcxFrancoru,>Sdalij&:c.Ex  hocno  cocludic^poficum 
fuu,nam  fucrunc,mulci  fandi  a  Dco  in  facra  fcripcura  appro 
Laci,q  pliirics  pcccaucriic,uc  p.iccc  de  Daiiid  &:  alijs,fcd  pda 
coru  nou  func  trahcnda  ad  confcqucntia  :  fcd  fua  bona  opa. 
REPLICA.  Inca.17.  jLibi Poftillator  fubd.f^indionc 
in cercis calib.dicic  aidiccs-  no  peccare duellii  pcrmicccnccs; 
Burgc.  ufdiccrcPoftillacorccomifitfc  crimclxf.Eimicfia- 
tis.un  cum  ftomachjiiccr  inuadic  cocludcns  cj,  uera  alfcrcio. 
iiegiialiccr  &:  fincdifiindionc  diccndu  fic,'c],  duellu  cx  par- 
tciudicum  fcmpcr  lic  iliicicum,q,  pcrfuidcccx  hoc,  qa  ucdi 
ciccanon,Monomachiam.  z.q.j.&^c^ccra  luraperpofiilia- 
torc  allcgaca  loquunifiudiltinde.f q,  nulloc.ifu  dcbc-c  ducl- 
la  ficri,nec  colcr.-iri  .  Scd  niinis  pnccifa  uf  ha:c  Burgcn.iiiia. 
l\'iif-ind.).n.ucrbanirium  iunctis gloffis  oiumdoccorii  ma- 
tcri.i  ducllorum  cradacur  fub difiindionib.manifcftis.Na  lu 
ra  loquiincincalu  qiio  Dcus ccncari  vf,duc]lafunc^hibica: 
A  ^no  auc  lcnlu  qu  od  cR  arguiucncuin  ualiduin  in  lure,  ubi 

Dcus 


Dcustentari  non  vf,  pinirci  piic:in  cafu  ccquoadduclium  T 
pccndic''  .ilicuius occuk:  inquificio,:uic  vulgaris  purg;(Cio,auc  ^> 
fnix  ^mul2;ario  iura  110  paiiccuc  .  A  prio  i(ui  fcnfu  vc fupr;i,  '"■ 
pmitci  piic.Eft  igit' manifclta  hmcji  ,phibicionis  &:  pmilsio- 
n  is  diftindio.  In  c.afib.dcniq,  pcr  Pollillacorc  iiddudis  nulla 
Dci  apparcc  ccc.acio,fed  ,puocaris  pfumptio,&:  aliiimccis  ciui 
Iiscoadio.Nifi.n.^)uocacus  ad  ducllu  aiiumcrcc,  in  vulgo  iu 
dicaret^^vclinuittus  vcl  cticrminacir> .  vcigic^^cuadcrcpofsic 
talc  vulgi  ccmerariii  iudiciu.pucacducllij  nccclfincialiumc- 
du,vcl  lalcc faluo  honorc  no  cll^  dcclinandu.Ec  f ic  mcclligo 
ciuilc  coadionc,i'^  puco  vcruquc  no  cllc  fine  culpa  ,  q^uis  ,p- 
uocasc^ccrisparibus,vidc;itcu]p.ibilis  m.igis,iudcxcnpmic- 
tcnfn6,cum  pcincacadpaccpaupcrulicis  ccrminacio,&:  ad 
rcipublica:  vcilicatc  manifeft;x ,  vc  p.acec  in  cafib.pofitis  aPo- 
ftiIlacore,in  qbus  cx  parce  ducllanciii  no  cft  aliqua  Dci  cenca 
tio,fed  pfiimpcio  vinum,arcis,&:  induftric  cxpcriincnLu  hu- 
manar;nec  cx  parcc  coru :  imo  ncc  ludicis  incacionc  alicuuis 
occulci  inq.fitio,ncc  vulgaris  purgacio,  ronc  cuius  in  codcm 
iuris  ciculo,&:  i.q.  j.df  prohibcri,no  vf  pcccarciudcx^fcd  po 
tius  facere  dcbicu  ofticij  fui,&:  p  piis  mcrcri.  Paccc  igic  quod 
Burge.non  bii  accendic  vcrba  iuriij  &:  dodoru ,  affcrcndo  cj, 
oino  loquunc  indiftindc  .  Na  fi  lincdiftinctionc  dcbcac  illa 
verba  accipi,fcquic  Dauid  aiiiimcncc ducllu, dc quo hic fcr- 
mo,&:  Saul  pmicccnccimo  approbance  &:  opC  armis  tcrcnce 
pcccallc,qd  crroncu  cft  diccre .  Ec  fi  dixcncis  ,puc  dodorcs 
coicec  diic,hunc  casii  taduni  ex  Y)ci  rcuclacionc  ,  pacct  q,  in 
cafib.hmoi diftindio eft:  &  no func  indiftinde  illa iuia  rcci- 
picnda:NecBurg.r6nibusPoftil.facisfacic.Cii.n.ar"uic,c],cu 
racorcsrcipublic.cpolfimcpcrmicccrcminora  mala  vccui- 
tent'maiora,vc  paccc  dc  mcrccricio  f  m  Bcacii  Auguft.Burg. 
coccdic  cocu:  fed  addiciinpercinenter,  g,  non  poc  tacere  mi- 
nora  mala  vc  viccnc'maiora:q.a  Sm  ApoftoKi  n  6  func  facicn- 
da  mala  vc  eueniac  bona,Ec  coca  digrcffio  Bnrg.ccdic  ad  hoc, 
tj,  iudiccs  no  modo  func  ducllii  coleraccs,  fcd  facie:cs  &:  ci* 
aucorcs.q,  fic  oftcdcrc  niciC^.Na^vc  inqc,coru  aucoricatc  depu 
tant^^ccrcacpa&locaduclladi.Iceordinant^rcdorcs  &:c6tcr 
uacorcs  cj,  vcrofq;  duell.ances  pferucnc  a  fraudib.  &:  violcncia 
amicorii  alccri  faucnciu  &:c.  Ad  qcJ  diccdu  c  ft,  q,  ubi  iudices 
circa  duella  excedunc  nacura  pmifsionis ;  vc  puca  ex  vidoria 
unius  parcis  jpferre fniam  p  vidum  can.|  rcu,  vcl alias:^cul- 
dubio  peccac,fcd  ubi  mdiccs  nonexccdunc  nacura  pmifsio- 
nis  ordinanccs  in  fauorem  iufticia:,  non  duclli ,  ncc  duclbn- 
tiumcercos  modosqu;businiu(ticiacaueripofsic  circa  dud 
lum  pofsibilc,  non  viirjppccreadici  dcbere  aucores  vcl  fado 
rcs  duclli.pacec  hoc  in  cxemplo  dc  permilfo  merccricio.  Re- 
dorcs  enim  rcipublica:  ipfum  permiccenccs,nolcnccs  cii  me 
recrices  habicare  in  locis  facris  ik  honcftis.ad  vicandii  fjcro- 
riilocorii^iphanacione&fcandalum  hoium  vcriufq,-  fcxus 
honeftoru,ordinanc  fpalia  loca  vbi  merecriccs  &:  alia;  pfon^ 
habicccinfames,&:non  alibi.Quiscu  nfofcniorcBurg.  dcli- 
■  picns  diccrccipfos  cx  eo  mcrecncij  faucorcs,f;i£torcs  iS^auco 
rcsJlte  ordinanc,q,  facris  cpibus  puniunc'  lenoncs  proftibu- 
la  viticances,alijs  aiic  cpibus  no  ,  quis  cx  hoc  diccc  cos  cpibus 
pcrmifsis  forc  merecncij  faucores?  Iccm  ordinanc,q,domi- 
busmcrccncumficiinmunicas,  icac},ncmopofsicibi  nierc- 
tricib.  auc  alijs  impune  violencia  infcrrcad  cauendu  lcdirio 
ncs  &:  honncidia.  C^is  cx  his  oib.culpabic  Rcip.rcctorcs  ca- 
qua  m.ilctaccorcs,auc  mali  cuiufcuq;  aucores,&:  no  potius  co 
mcndabic  eos  cancj]  prudenccs  jpuiforcs,  qa  quis  pmiccuc  pp 
m3iusmaliivicandiiminus,caucnccn  quacii  poffuncncm 
illo  minori  malopmifsoomnesmal^circuflacie  cocurrcrc 
pijfsinc:inalii.n.c(imercciiciu,fcdmulcopeiuscftei'cxcrci 
tuiin  lcxris  facris  &  teporib.  &:  inccrucnicntibus  homicidijS. 
Vndc &:  fi caucn  no  pofsuc  merccricia  pp  caufas ,  ,puidista 
rcdonbus  caucnCali.i  mjlac6currcre  pofsibilia.  Ita dico  in 
^po(ico,qd  fi  iudiccs  ducllu  fe  ccincre  ^uoc;itiii ,  pp  cucclii 
paupcru &: pacrie  pacc &:  vcilitatc pmitcac,  no  pcccauc, ncc 
cx  hoc  nam  pmiisionis  cxcunc,(i  cauccc^ccra  mala  cj  ducl 
lii  pringcrcpofsiic:Ducllu.n.lic  fe  ^puocancmomncquis  lic  ^ 
maiij,(lcuc  &:  mcrccnciu ,  vcriiquc  cfi  pmifsu  pcpcr  ludiccs 
aucoricatc  habenccs  finc  pcccaco  c6d!cionari:n6  in  mali  lauo 
re,  fed  incaucclaalioiu  cocurrcrc  porcnciu  .  Incaucus  igicur 
l^!;"'»-  q  tcmcrcin  huiufmodiftansrcprobar  Ludouicu  rc- 
gc  francic,&:  Carolii  magnu  &:c.&:  li  Burg.diiigcntcr  vidif- 
fct  fandfi  Th.in  loco p Gu"allcgato,n6  dixilfc!:  Poilill.  ipfum 
jnalc'  adduxiilc.q.n.adducic  jj  c6firm.inonc  fuc  pccnfig  fiii?, 
q, ducllii  a  parcc  iudu u  fcmp rcddaC' illicicu,!^  valccPnai*    i 
.n.Ca(iisadcludusn6cltadjppoficu:vidcliCctqd  ducllufcm    ! 
p  ordincC.id  ludicandu  occuka  cj  diuino  iudicio  rcferuant''.    i 
paccc.n.cx  s.poficis  cflc  falsii .  Ncc  fecudo  adduduin  valec, 
q  J  vidcljccc  omnc  illud  fic  a  parcc  'iiidicu  illicicum  qcf  diui-   1 
no  ludicio  ii  clt  fancicu,qa  idci  argm  cfi^ct  dc  meretncio,  q^   i 
a  Deo  no  cfl  fancitum,ta  licirc  pcrmifliim,  vc  fupra  p;ituic. 
3  CAP.   1 


437 


l   Rcgum.      Cap.    XVIII.       438 


C  A  P.    XVIII. 


jlis. 


ET  fa^imefl&c. 
Et  iile.  &c,  lonarhas  dilcxit  Dauid  vir  vidclicet  bcUi- 
colus  iiiLieneni  aptiim  pugnis.  lonathas  lignificat  cos  qui  de 
'ludsisinChriftuiTi 


omnium  vicam  opirulance  Dei  gratia  f .•raauericr  Qaod  edc  D 
potcracaliudbcneficium  hocmaius?Pcrillum  vicicrex,ac 
principarum  rccinuic.    C^i  emm  (1  a fuocap-cedetraftani 
coronam  D.iuidiscapiti  impof.i:£il'c,!nnquim  parcm  rctu- 
hffct  gtdtiam ,  fed  amphorcm  debuiflcc.  Sed  quam  tandem 

rctulic?  Abillodic 


d. 


crcdidcrunt,percc- 
pca  gratia  Sp-.rituf- 
fancti  pro  ChvilK) 
reliiftisomnibusip- 
fum  fccuci  funcVn 
de  Pctrus,  Eccenos 
retiquimus  omnia ,  & 
fecuti  fm!Hs  te .  Sic 
cnim  Ionath;is  de- 
ditDauid  vcliimc- 
tafua  a  tunicavfq, 
ad  balchcum :  cum 
credentcs  oia  qus 
habucrant  in  Chri- 
fli  fcruitium  contu 
lerunt . 

b  Tercufflt  Sa.  &c. 
Hoc  fuitfeminariii 
odij  contraDauid. 
Sicluda:iaudientes 
,  hriflu  qucmcru- 
cifixcrant  inccclc- 
fij6  prxdican ,  &:  vi- 
ctoriam  qua  hcflc 
antiquu  vicit,&:cre 


C  A  P.     XVIII. 

T  £n5lum  eft  cum  comp!e(rct  loqui  Saul , 
anima  lonathx  con"Iutinata  eft  animx 
Dauid,&dilexiceum  lonathasquafiani- 
niam  fuam.  Tulitq;  euni  Saul  in  die  illa,&: 
non  conceffit  ei  ,  vt  rcuerteretur  in  do- 
mum patris  fui .  Inicrunc  autem lonathas 
&  Dauid  foedus  .  t  Diligebat  cnim eum 


fiifpertum  eumha 
buic.  Quarr.  ob  cau 
f?!m?:*oflquambar 
bariilliuscapatab- 
ftul:t,cxieruntntu 
licrcs  canetcs,  Per- 
cufiitSaul  in  mili- 
busfiiis,  &D.uiid 
in  dcccm  milibus 
fuis.Eciafih^cpra: 
tcr   mcritum  fuif-  tinfrai5>.a. 


Guafianimamfuam.  NaexpoliauicreIonathastunica,quaerac  4  ffntdiola,ncricq.- 


indutus,&dediteam  Dauid,  &  reliqua  veftimenta  fua  vfque 
adgladium  &arcumiuum,&:vfqueadbaltheum.  Egrediebatur 
quoque  Dauid  ad  omnia  qusecunque  mififlec  cum  Saul ,  &  pru- 
denter  fe  .agebat.  Pofuitque  eum  Saul  fuper  virosbelli,  &:  ac- 
ceptus  erat  in  oculis  vniuerfipopuli ,  t  maximcqueinconfpe- 
diufamuiorum  Saul.  Porro  cum  i  reuertcrecur  percuflo  rhili- 
fthsEo  Dauid,  egrefla^funtmulieres  de  vniuerfisvrbibuslfrael 
cantantcschcrofqjducentesint)ccur(Lim  Saul  regis  intympa- 
nis  lartitia:  t  & in  filtris ,  &  prjpcinebant  mulicres  Iudentes,atque 


■j-  dcm  oporcebacho 
c  flilem  in  cum  2;ere 

reanimum.  iSJam 

fi  indign.mduerat, 

Dauidcpociuscon 

ucnicbat  idignan, 

quod  ciimfoiusco 

tu  getrjlToc  altcrum 

habcrct  laudis  par 

ticipcm.Vcrum  vc 

doncmus  no  rccte 

fccifle    mulieres , 

qdhocaf^  Dauidc?  t  vel  cmticit 


7 


dctes  in  laudeeius  b  diccbant:  1  Percufllt  Saul  mille,  &  Dauiddccemmillia.  Iratus  8  Ncque  cnim  ipfe  iw.c^mbaiis 


eft  autcm  Saul  nimis ,  &  difplicuit  in  ocuhs  eius  fermo  ifte. 
Dixitque  :  Dederunt  Dauid  decem  millia  ,  &  mihi  dederunt 
mille.Quid  ci  fupereft  nifi  f  >lum  regnu  ?  Non  redis  ergo  oculis  ^^ 
Saul  alpiciebat  t  Dauid  a  die  illa ,  &  deinceps .    poft  diem  au- 1 1 


laculari  ,  grauiter 
Lulcrunc . 

c  Saul  mil.  fciliccc 
eosqui  fugii;tesoc- 
cifi  funt . 

d  Pamd,de.mi,  fci- 
licct  I-^hiliflhxu  qui 
vno  deicdo  omncs 
in  fugam  miUC. 

.j<  Chrvfofl.  .\nnon  parcrat  Dauidem  pofl  facinus,  ornarc 
titulo  domim,coUmnisinfcr!pco,  &  publicum  fcruatorcm 
ciuitatis  appcllarejQui  rcgni  dcc'  ,  &;  ciuiutu  fundameta,&: 

omnuim 


Id  cu,Ii.d£os  . 


b  Ide.i 


nore  arrcptitioruni  alieiia  iclerchat . 


tem  alteram  inuafit  fpiritus  Dei  malus  Saiil ,  &:  prophecabat  in 


compofuerat  catio 
nem,  ncqjcasiuf- 
fcrac  diccre,  Pro- 
mdc  etiam  fl  indi- 
gnandum  eratmu 
lienbus  oportuit 
indignari,  non  pu- 
blicicus  dc  repu- 
blica  ,  bcnc  mcri- 


to 


,  &:  infinitis  digno  coi  onis 


C  Etprophetabat  ,&c. 
niebat . 


t  Dauiden) 


^  Hebr^i .  ideft ,  delirabat ,  &  infa- 

4«  Theodo. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

C  A  P.    xvin. 

1  Tp  T  faftum.  Defcripta  ipfius  Dtuid  viBoritt ,  hc  confcqitetiter 
•  xli  defcribitur  cx  hoc  inuidiafubfecuta.  Etprimo  defcribitur  cir' 
f$iii.iUid omnium gratia. fecudo  Saulisinuidia  ihi :  Porrocum  re- 
ttcnctetiK.iertius  ejfetlns  malitia.  iti -.Pofldicm  ,  Circapnmum 
(Itftnbitir primo  gratia  acquiftta  ipft  Dauid  circa  lonathanfiiium 

fis  cum  dicitur . 
Anima  lo.co.&c.  tdefl  ,  coniunSla  indijfvliibiliglutino  charita- 
tis,huius  autern  dfl'-fiionis  fihditur  tffe£Iui  cutn  diciiiir . 
5  lnicTunz,&Cc.ivc.ii'randoperpetuamamicitiam ,  &  in  figmm 
huius  amiciti£fubditiir . 

4  Expolia.  rcputans  eum  quifi  feipfum . 

5  Vlqucadj&c./yvfqj/fcnnrfa/w  aliquoshicteneturexclufiuh.ka 
^ifia  iton  dederii  1  onaihas  ipfi  Dauid,  quia  nopoterat  bono  modo  iflis 
C(arcrc..Al:^  autcm  dicut  ci,  tenetur  inclufiue,ita  qucd  ifla  ciiam  dcde- 
rit  Dauid in  fimum perfcclis.  amiciti£  .  &  hoc  vidctur  vcrius.ncc  fa- 
iet  raito  aitofum,  quiafiitus  regis  defacili  poterat  talia  aiiude  habcre . 

Secundo 


Sectmdo  defcribitnr gratia  ipfiusDauid  ergapopulum  cum  dicitur . 

6  Et  ZC.CV. SiCcquia  omnia  ncgotia  fibi  impofttapro  bono  &  defca- 
fione  regnif  liciter  confnmmabat . 

7  Porro.&c.H/c  confcquenter defcribitur ipftus  Saulis  inu-dia,  r«- 
ius feminarinmfuit  taus  ipftus  data  in  cantitmis  commnnibusdeyi- 
£i<..ria  Thilifibinorum^in  (juibuscantabant . 

8  Percuflit.  &ftc  plus  lionoris  attrihuebant  Danid  quam  Saidi,Di'^ 
cebantautem  Danidpcrcuflijfe  x.milia,  eoippercuffcrat  Gotiathqui 
pro  x.miltbus  computabatur  ,  eo  modo  toquendi  quo  dc  Damddicitur 
i.Af:'l- 1*"»-  Tu  vnus  pro  decem  millibus  compucaris. 

9  Q^idci,  &CC.  Ex  tunc  enim  timere  coepit ,  neDanidpcrticni- 
retadrcgnum,  qui*fiicbat  fereprobatum  fitut  diilumf-iit  fupri, 
15.  cap. 

10  Non rc6lis crgo oculis , &c.  Modus  efl  eniminmdorum& 
odientinmrefpicereeosquos  odiuntexobiiquo . 

1 1  Poft  d iem  autcm.  Hic confiquenter defcribitHr pr£di£lx inui- 
dix  effeccus  matignus.Etprimo  Dauid  inuadendo.fccunab  fttiam  fitarn 
ci inftdiofeprorriittendo,ibi:  Dixic autem  Saul.  Circaprimumdici- 
tw.  Pofl  dicm  autem  in.  fpiri.  Grauius  quam  ante  propter  odium 
contraDauidcoKceptum. 

Ec  p:o- 


MORALITER. 

I  Etfa&um.Vcx  lonatham  qui  intcrprctatur  columb?  donij, 
Chriluisfignificatur,  co  q,  ineiusbaptifmofpiritulfanclus 
fuper  iplum  apparuit  in  fpccic  columbx,Matt.  j .  Cuius  ani- 
nia  idcfl  voluncas  conglut/natur  pcr  amorcm  ipfi  Dauid, 
pcrqucmfignificacurqujlibetqui  fortitcr  contra  vitiapu- 
gnac.coquod  Dauid  manufortis  intcrprctatur.&dat  ei  vc- 
ItinKnta  lua6^  arma  ficut  dicitur . 

t  ii dtdtt ea»z,eirt.Pcr quxintclligunturvcfl^s&arma virtu 
tuni  Sr"  gratia: .  SccundO  cnim  fcnfum  literalem  ly  vfquetc- 
nctut  hii,  iatluiiuc.  Hxc  autcm  arma  dat  ChdftuJ  fius  mili- 

cibus. 


tibus,nonfolumadornandum  ,  fcdetad  fortitcrdxmones 
inipugnandum .  Scd  qm  quos  Chnftus  diligit  diabolus  tor- 
tiusodit,idco incitauit Saulem  ad'odiedum  D.xuid,  ficutdi- 
citur  in  tcxtu:  N(j)«  rc&ts  ergo  ocu  Sautinfpicic.D^uid,  SlC  dLlbOj 
lus  potcntcs  huius  feculi  ftudct  incitarc  ad  odium  amicorii 
Chrifti ,  &  non  folum  ad  odicndum  in  corde ,  (ed  etiam  .id 
pcrfcqucdum  in  operc:in  cuius  figura  Saul  voluit  Dauidcii 
lancca  perforare,  Etquandodiabolusvidct  q,  aperta pcrle- 
cutio  contra  Chnfti  amicos  non  vnlcc,ad  pcrfccutionc  ma- 
litiofam  contracosconcitandap:)  fubfpccieboni  ftudcc,  qS 
fignificatur  pcr  hoc  quod  Saul  filiam  luam  Mcrob  promiiic 
darc  Dauid  dicens : 

■\  £.cce  fiiia 


439      Gloforciin.&N]ColaideLyra.       440 


*  Thcodor.  Pfcudo  profbctic  asitati  a  malo  fpiritu  func 
(iniilcs  f  urort  pcrciris  Curvbantib.Hoc  paliiis  ci\  iciani  Saul 
\<cxatusada:monc.IlludautTro/>/;«'t",  pofuit  pcr  honmny- 
jnia.  Nam  &;  pfcudo  prophccjs  noi.ibat  prophct.is,  &  Dcos 
oos,qiu  ialso dij  nominantur.Scd  ille quidc priuatus  fuit di- 


uma  gratia ,  Dauid 
auteni  pfallcnsfu' 
vorum  lcnicbat  clx 
liionis  i  l(  d  Saulis 
tninimc  lcdauitin 
iiidiam.  Namquo 
cuni  nuiori  atlicic 
bat  bcncficio  ,  co 
magis  pioj^crabat 
vuni  ocodcrc. 
%«  liuchci  lus .  In 
nlijs  fcripturaruin 
locis  fxpc  inucn;» 
tur  ,  quod  proj  hc- 
*  rimuhafa-  tia  non  tantumbo 
ci?  em        na,fcd  &:  m ala  dici 


Chiifliu . 


Jlabbiaqas 


I-i.i.  Cora.in 


cti  fur.j  Baalim 
cxprobratii  cit  qui- 
^  bufda  qui  proplic- 
tabat  in  Baal .  Non 
crgo  proptcrca  ne- 
cclfc  clf  intclligi 
bonus  Spintusqui 
fadus  cft  polk-a  iU- 
per  S.iul,icc. 
a  Teiiibatque.  Sic 
pr(jdicate  Chr:lio 
t'uan"clium,  iud<gi 
conabantur  niortc 
inicrrc.Scddum  il 
lc  ad  ialutcni  gcn- 
tium  fjccdit  ,  tan- 
tuni  nocucrc  fcip- 
fos, 

b  Dtxittfue.  Ifldor. 
Saul  calid'  iinuiia 


genarumprsputiaactulit.&llcilliam  Saul  vxovc nccepic, 
Et  Chiilfus  nonpnus  iVnagogani  acccp:c,  quaniingcn- 
tibusglonofuscxtitit.  Priuscnim  in  naconibus  rciceauir 
carnis"pollutioncm  ,  &:  poftca  copulatus  cf^  iVnagqg.c  . 
CHtncmtnmr^tnmt  plcnituciogettum^tHnc  omnis  Ifrad  filKUi  Jiit, 

Dupla  r.iit  pputia 

b  Euippelica  chikcdine.  c  Ccpit  lefiis  facereS:  <l:<cerc.  obcullC,  pro  ludcis, 

mcdio  domus  Hhx .  Dauid  ^ute  pfallcbat  manu  iua  ficut  per  fin-  i   &:  gcnbus,  icilicct. 

.icquilicis,  vcl  quia 
miior  cit numcrus 
^  crcdctiuin  gcntiii, 
qiiam  Iud.i;orum. 
Crcuic  odium  S-iu- 
lis  aduersu  Dauid, 
incancum  vc  in  re- 
mcdium  iuidcmo, 
re  pnillenccm  iacu- 
lo  conarccur  confi- 
^crc.  Per  Saulcm 
lud.corum  clacio, 
pcr  Dauid  Chniii 
humilicas  iigniiica. 
tur .  Cum  ergoab 
unmundo  ipiritu  . 
Saul  ariipicur  can-  ' 
tantc  Dauid  ,  eius 
vefania  tcpcratur : 
quia  cum  icnfuslu 
d;rorum  pcr  blaf- 


I) 


<;ulo,s  dies.Tcnebnr(^;  Saul  l.inccam,  6j  miiu  cam ,  putansquod  ^ 
contii^crcpoflretDauidcumpariete.    Etdeclinauit  Dauidafa- 
ciccius  lecundo :  Ettim.uit  Saul  *  Dauid,co  quoj  cilct  ciominus 
cumeo,  draiereceiMlt.  Amouitergoeum  Saulafc,  &:fecic  4 

a  In  |>iignain  priuiii>  inure  rcgio  . 

cum  tribunum  iupcr  mille  viros.  Etcgrcdicbatur  &ingrcdicba- 
tur  in  conlpcCtu  populi.  Inomnibus  quoque  vijs  iuis  i^auid 
prudcnteragebat,  &  dominuscrat  cumco.  ViditicaqueSaul 
quodprudenscirccnimis,  &  t  cccpitcauereeum.  Omnis  au- 
tcm  liracl&ludadiligebatDauid.  Ipfe  aurem  ingrediebatur 
rur  &:prophcta-di  ^  ^  eoredicbatur  antceos.  DixitqueSauIad  Dauid  :  Ecccl^lia  J 


mea  maior  Mcrc)b ,  ipfam  dabo tibi vxoremjtancummodo d\o  ^ 
vir  fortis,&  prarliare  belladomini.Saul  autem  rcpurabacdicens: 
no  fit  manus  mea  in  eum  ,  fed  fic  iuper  eum  manus  Piiiliithino- 

a  Laici-.tcr  dignum  fe  inliiiuat . 

rum.  AitautemDauidadSaiil :  Quis  egofum ,  autqua^eft  vica'  7 
mea,autcognatiopacrismeiin  Iirael,vtfiamgcncrref^is.^Fad:u  ^  phcmiam  in  furo- 
eil  autem  tempus  cum deberetdaii  .Merob iilia  Saul  Dauid,da-  ?  irnm-n^cft ', vt^^^.ad  fa- 
ta  cit  Hadricli  Molathitx  vxor.  DilexitautemDiuiidMicholii-  ^^  kiccm  auaii  dulce- 
lia Saul  altera.Et  nuntiatum eil  Saul,5c placuitei .  Dixitq;  Saul:      '^"\"  citharx  cuan- 

I  -11  /•         •        r  '  I    1  o    r    r  '       ,^.  .  .  r   gclicx     locutionit 

Dabo  eam  illi,vt  tiac  ei  m  lc:adaium,»&  Iiriuper  eum  manus  Phi, '  ^  cranquillitate  reuo- 

a    1  Viia  elt  res  qucxi  gigantcm  pro  irauit ,  aitcra  ii  ccntun)  pr.Tputia  Aliopliilorum  Jcfcrrct. 

lifthinorum.  DixicqueSauIadDauid:  .In  duabusrebusgener  n 

mcuscrishodie.  EtmandauitSaul  ieruisfuis:  Loquimini  ad  15 

Dauid  clam  me,  dicentes .  Ecce  piaces  rcgi,  &  omnes  ferui  cius 

centia: . 
■it  lofcphus .  DauidDeum  h.ibens  vbiqucducem,  quo-  Ij 
cunquc  vcn  illet  pncualcbatj&:  optimc  agebat  ita  vt  propter  «• 
exccllctiam  ibrticudmis,ci:  papLilus  cum,  &c  tiha  rcgis  virgo 
concupifccrct,amore  cius  dcccnca>cundifq;  ica  fieret  mant-  « 
fciia,vt  hoc  pcrduccrctur  ad  pacrcm .  ^ 

Tercttffli 


cetur. 
•jc  THEODQ... 
RETVS.  Eranc. 
crgo  nupciiciniidia/ 
rum  noa    bcncfi-. 


■ffS-c.u.     tor  iiuduic  alligarc  .Dauid  Michol  filia:  fua^.fi  cctu  fibi  AIIo- 

philorum  pr^pucia  offcrrct:ille  autcm  duccta  obtulit,iicc^ue 

Sauldumiliuiupcriculoobiccit,  nbipliuscumglorificauit. 

Ita  lud.ci  dum  concra  volucatem  Dci  Chrilium  intcrficcre 

C  nitcbantur,falutcm  gcntiu  opcraii  iliut.Dauid  pnus  alicni- 

gcnarum 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

X  Et  prophctab.  in  mcd.  do.  Hic  non  accipitur  propbetia  prO' 
frih  ,/c.<  tantumy  dcnominatiue ;  (^uin  aliena  tanquam  arreptitius  lo- 
quebatur . 

X  Putans  quod  configcrc,  id efi.paforare lancea,fic  quod  tranft^ 
retvfqucadpanetem . 

3  Et cjcclina.  prius enim recejferat  ab  eo rediens ad domum pat)is^ 
Vt  diSiumfuit  cap.prxced.&nunc  itcrnm  redijt  ad  patrem^ofiendens 
periculum  in  quafuerat ,  fed Saul reuocauit eumfiugens^  qubdnonfc- 
cijfet  ex  propofito  ,  nccexodio:fed  nefciens  quid  facerei  agitatusa 
dsmonio . 

-4"  Ecfeciccum.tri.  T^npropter  honoremfnum ,  fedvtegrediens 
ad  bellipericuU  occideretiir,fed  domiuus  ifiud  comiertit  in  bonum  ip- 
ftus  DanidyVt  patet  ex  litcrajeqticnti . 

5  Dixitc^uc.  Hicconfequenterponiturefc^us  malititeSaulyfilias 
fuas Dauidpromittendo  ,  &primbprimam  ,  fecunddfecundam^ibi: 
Dllcxitautcm  Michol.  Ctrcaprimumdicitur. 

6  Hccefiliamcamaior.  jQ«j://<//f<ir,  volotcbonoraredandotibi 
frimogenitam,  malitiofc  cogitans,  vt  ad  confequcndum  huc  matrimo- 
»ium  Dauidaudaciusjepericutis exponeret ,  i^ fic perirct  > ficttt pa- 
Utin(i(era. 

Qiiiscgo 


7  Quis  cgo  fum,aut  qu.-c  ef^  vita  mca .  Hoc  dixit Dauid noti^ 
rentiens matitmofiium ,Jtd vt magnificaret ipfius Saulis  bencficiimt 
vnde  fubditur . 

8  Fadumef^autcmtcmpus.  vt  Dauideius  amplcxibus  frue^^ 
rettir . 

9  Dataefi  Hadrieli .  Et  ftc  apparuit  nonfolum  inuidia Saiil , 
fed  etiameitisfalfitas ,  non  implendo proinijftm :  maximc  cumDa-. 
MidiamhocTncruijfctanteinoccifione  Coliath,  vt  patuit  exfupra- 
diais. 

I  o  Dilcxic  autcm  .  Hic  dcfcrib  tur promifiio  fccundx ,  qiu  ctiam 
datafuit Djuid  maiittosh,vtpatet exfeqtuntibus,  cum  dicictir : 

I I  Dabo,&:c.  idefi,in  occafionem  ruendigUd^s  vhilifthinoru.Scan 
dalum  eniinproprie  jignificat  impaliionem pedis  adlapidem,  yelali- 
qtiid  huutfmodi  quodfacit  homincm  rttcre . 

I  i  In  dua  bus  &:c.  Jn  aliquibus  Ubris  addiitir  xch\is,fed  non  cfi  in 
Hcbrxo,nec  eft  de  textu.  Fnde  hic  efl.fenfus  fcFidim  Hclrxos.  In  dta- 
bttsfiliahtis  msis  eris  gcner  metiv.quia  in  primaftvjiigcncr  mens  CjHait 
tum  ad  fponfalia,&  i>i  fccunda  erisgener  meus  quantum  adfponfalia 
&  matrimoniumfequens.q.d.virunq;  cedit  tibi  ad  honorcm :  &  idei 
dcbcs  te  m.vgis  opponere  adtieifarijs  mcis , 

I  j  Loquimini  ad. Hocdicir,  vtDauidm.-.gis credcret  Saulemho- 
noremcius  quxixr.,  &  nonmortem, 

Ego 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

6  ttcefiliameamaiorMcrohipfam  dabo  tibivxorcmtantummodo 
eUo  virfortis,&c,  Qiiod  iacicbat ad hocq,  Dauid gladio Phi 
hnhinorii  morcrctur.t  t  ficiit  Dco  diiponctc  D.ui:d  iuiE  lal- 

yatusj, 


uatus,&  Saul  in manibus  Philifihinorum  cecidit  & abeis le->. 
t.iliccrvulncracus;  Siccsdiuinaordinationefrcquentercon 
tingit,quodiHiqui  machinantuc  malum  innoccncibus ,  ca^ 
piuntur  in  iuis  machinationibus.  Plalm.i;.  Inlaqueo  iftoquem 
abfc»ndertmt,comprchenfui  efipes  ^orutn , 


£ 


\J. 


441 

a  Tercnfjit  &c. 
&  attulit  ,  Sic 
Chriftus  ,  prais 
iiigcnribusclad 
ficacusc(t,quain 
fynagogan»  fibi 
copularcc  ,  &: 
pruis  in  gcnt;- 
bus  imniundiria 
tcfecuic.  CiimC' 
nim  pler,!tntlo?en 
tiiiTn  intianertjtuc 
omnis  IfraelfilnHs 
fiet. 

nam  dccauiape 
tijt  Snul,n6capi 
ta,fed  prarpuci.i  f* 
Iniprobc  cogi- 
tans ,  coniccic  cj, 
occifis  ,  aliqui- 
biis  fui  cencris, 
afferrcc  "eoruni 
tapita ,  ca  de  cau 
&iuliic  atfcrri  li- 
bi  pr^  pucia.  Pr^c- 
pu- 


L  Rcgum. 


Cap.  XIX.         442 


diligunt  te .  Nuc  ergo  efto  gener regis.  Etlocuti  funt  ferui  Saul  in  au- 
ribusDauidomniavcrbahiEc.EtaitDauid.Num  paru  vobis  vidcfur 
generumefleregis?  EgoautcTnrumvirpaupcr,  &tenuis.  Ecrenuntia 
uerunt  ferui  Saul  dicentes.Huiufcemodi  vcrba  locutus  ell  Dauid.  Di- 
xitautem  Saul  Sic  loquimini  ad  Dauid.  t  Non  habet  rex  rponfalia  ne- 

a    TCapi.a  fxundum  <]iiord.im,iiuii  prspiuiiim  vocimr  ruminitas  . 

cefre,niritantum  centum  prxpmia  Phili(lhinorum,vtfiatvIriodc  ini- 
micis  rcgis.Forro  Saul  cogitabat  t  tradcrc  Dauid  in  manus  phililthi- 
norum  .  Cumq;  reniitiaflent  ferui  eius  Dauid  verba  qu.-^dixerat  Saul. 
placuitlermomocuhsDauid,vtfieretgener  rcgis-  tt  poil  diespau-  4  fhcuiccum  Mi 
cos furgens  Dauid,abijt  cum  viris qui  fuh  eo  ernnt,  & percuOit  ex  Phi      ^'^'-' '.  ^'''C  ,fua 
liflhijmducentosvirosj&attulitprxputiacorum,  &t  annumerauit 


putiiimenimin-  D 
dicat  aliud  ge- 
nus.  Qjnncm  au 
ccmoucbatlapi- 
de,  moliesc^de 
fui  bcnrtadoris 

•'^  Euchcr.Saul  Comiahunc 
ditliinulator  cal  '°' 
licius,  vcfincin- 
(idijs  fuis  Dani- 
dcm  poilct  offcr 
difcnmini 


a    T  SyiKj-.Dgam. 


•  ^«Y-  -  '  '     ^^....■^,.^«1.1. 

earegivtefletgenereius  .DeditiraqueSaulei  Michdlfllia  fuamvxo- 
rein  .  Et  viditSaul  &intcllexitc|,  dominusefTet  cuniDauid .  Michol 
autefiliaSau!,diligebatcu.£tSaul  magiscocpittimereDauid.  Fadlus 
que  eflSaulinimicusDauidjCundlisdiebus  Etegrefli  funt  principes 
Phihfthinoriii .  A  principio  aute  cgrcilionis  corii,  t  prudetius  fc gere- 
bat  Dauid  qua omnes  ferui  Saul.Et  celebre  fadu  e/l  nome  eius  nimis 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

1  Ego  autcm  ium  vi  r  paupcT.^.rf.noM  habco  vnile pojfem  regi  co 
uenientia  dona  dare,qiiiCanti(ju!tusfiebant  in  matrimonvs  Hibiforu^ 
ficutpJte;  GeJi.i^.quia fenius  ^brah^  in  matrimonio  B^becc^ patri. 
&  matri  etus  obtul:t  muncra,  &  ideo  ad  hoc  refpodit  Saiddicens  . 

2  Non  habct  rcx  fpon.hoc  efl  dona pretiofa  auri  vel argenti  qu<e 
fokntregibiis  dari  qHandofiUasfu.u  dantfponfis. 

5  Nili  ran . Hoc  uutempvtijt  Saul dnplici  rZne.f^na  efl qiilaper illas 
fartes  ampiitatas  &  ftbi  apportatas  certus  erat  Saul ,  q,  illi  inrerfc&i 
non  erantdefiLvs  Ifrael  quifunt  circuncift.Mia  raiiofuit,  quia  Thi- 

liflJmi 


h\x 
nupci]s  ,  all.j^.»- 
ri,  nccntum  li- 
bi  ,  Ailophylo- 
rum  ,  prcxpucia  didit  ucl  a^n- 
viclor  ofterrec;,  pieuit.i.torde 
pro  quibus  ccnl- 
cUjducccadcdic. 
Ec  vnde  credi- 
lus  cft  rcgio  pc- 
rirc  voto ,  inde 
audus  efi^glorio 
liori  crophxo. 

^  CAP. 


t  plfne    tr.i- 


ditquospetie 
rac  Saul . 


A  D  D  I  T  l  O. 

In  c.iS.vbidicicur  in  ^o.Et  decHnanit  afacie  eius  fecundo  prius 
cnim  recctfcrac  ab  eo  rcdicns  ad  domnm  pacris,vc  ditKi  fiie 
rar,capicuio  pr^ccdcnci. 

A.i  vcricatemliterch.-ibcndam  fufticic,quod  Saulccncauif 
pcrcuccre  D.iuid  bis  in  eadcm  die  fcu  ccmporc,  &.  in  quali- 
bec  vice  Dauid  dcclinau!C.&:  fic  dcbec  incciligi  illud.  DecUnt 
uit  Dauidfciuadu,\ .  non  folum  dcclinauic  iclum  fcu  pcrcufliio- 

ncm 


lifth^i  hon elaat  circwicifivnetu  tanquam rncrtem,  etideoper  hoc  co- 
cipcrcntmaiusodiumcoutraDatiid  proptsr  tale  opprohriumiUatum 
eisper  ipfim,6^  fic  magis  mouerentur  ad  interficiendum  Dauid ,  quod 
tntendebat  SauL 

4  ^^^cuic.THmquiaMicholdil!gebat.TumquiaVhilifib£9sidolola- 
Iras  odievatyCiterapatenffifrueibi . 

5  Et  Saul.  Tum  quia  iam  era' gener  re?fs,  &-fer  confeqttens  de  md' 
lorioui  in  regno .  Tum  qma  Michol  fiUa  rcgis  eum  dtli^ebat  & 
ionMhas  filius  eiuserat  ipfi  Dauid  confadaaius ,  vtpatet  cx  'pr^- 

#  CAP. 


diRis. 


ncmfcmel,fed  cciam  bis,nam  in  Hcbrav)i/.  nocioco  iiabct', 
Dcclinauic  Dauid  a  facic  eius  duabus  vicibus . 

R  E  P  L  r  C  A.In  cap.  I g.ciica  illud  quc  d dicicur  .DstUnauit 
DauidafaaeSaulfe(u:-ido,\ultBui:qiiod cadcm  dic  Saul  niceba 
tur bis pcrcuccic  r)auid,fcd  hoc  non  vidccur vcrilimilc,  quia 
iemcl  dcclinans  non  lcgitur  rediiffc  rafi reuocatus,  vc liic &C 
c-ic,  cciani  dc  cxiIk^  &  c^rannide  Saul non cii  magna  vis  cum 
rcsliclacisapparens. 


CAP.    XIX. 

Lrcu.  efl  &c. 
Scquicur  . 
.".  in.;gnj&c. 
^uo  confilian 
dicaufavcnirc 
cofucucrac  vbi 
Dauid  condi- 
:cum  fucrac. 
;:  lofc.  Saul  vi 
dcns  D.uiid5<: 
apudDcui<:a- 
pud  homincs 
apprcban.cx- 

pauit ,  &:  mccu  cclare  no  valcs,  timore  magnaru  rcru.i.regni 

&:virx 


C  A  P.    XIX. 

OcutuseflautemSaulad  lonathan  filium  fuum, 
&  ad  omnes  feruos  fuos,vt  occiderent.Dauid:  por 
roIonathdsf]liusSaul,diligebatDauid  valde:  Et 
indicauit  lonathas  Dauid,^d)ces :  Quserit  Saul  pa- 
ter  meus  occidere  tc  :  Quapropter  obferua  te 
qujEfomane,&manebisclam,&abic6dcris.  Ego 
autem  cgrediens ,  Ilaboiuxta  patrem  meum  in  a- 
grovbicunquefuerit,  &egoloquardete  adpatrcmmeum  ,  &quod 
cunquc    vidcro    nunciabo  tibi  :   Locutus  efl:   ergo  lonathas  de 


&:.  vic^,ne  pnua 

I  rccur  vcroqjco 
git.iuit  cu  cru- 
dcli  c.ilamitacc 
pcnmcre,  ciuf- 

t  quc  mortc  lo- 
iiiulicfilio&rq 
liquis    fam;Iia- 

j  rib.  delcgauir  , 
filius,  .idmira- 
cus  i^mucacio- 
nc  pacris  crga 

,  Dauid  qui  acl 
morccm  vfquc ' 


NICOLA VS 
C  A  P. 


D£  LYRA, 
XIX. 


uilio 


1  T  ocutus  c{\.Fidcs  Saul,(f,  non poterat  occidere DauiJ per  ma- 
JL^'itiam  occull4tn,vtp.itet  e.xpra:diS}is,prccz^[  adperfjcutione 
em  .a.tniffla  inuidia  ipfiiraflirnulante  eo  qmdfortuna  Dauid  crefce- 
oat  quotidie.  Et  more  malefa6t:>ru perfacutus  sfl  tum  ordinats ,  primo 
ipjum  inudde>:do..fscunxlo  dc  iregno  e.xpellendo.ca.ii  .tertio  fkgitiuum 
viftqu:ndo.c. 2  J .er  qtiar ' o  tpfim  exulando  .cap.x-j  Trima  in  ditas , 
c,Hi'>  prinij  S  ..ulinuafit  Dauid  pcrfonaliter  ,fnundo  lonatbam  filium 
Itiim pnipter  ipfum.c.zo  Circaprimiificprocediltir,:;uiaprimo  de  c6 
lilio  Ionath£  Dauid  ahfconditur ,  fecundo  ingratiam  Satdis  ad  horam 
recipi 

M  O  R  aT  I  T  £  jC 

I  Locwus  cfi.Ulc  qui  machinacur  occiilcc  ad  morccm  innoce 
tis,&  vidcc  quod  non  proficic,quia  Dcus  innoccntc  procc- 
gicad  iplum  occidcndum  m.initcfic  fipocelt  fc  conucrcic, 
«i  hoc  figuratur  pcr  Saul  qui  dixit . 


f cuirct,dixit  ci  fccrcto  voluntaccm  pacris  &:c 

■ #_^^f 

rccipitu.  ,/ii/.Locucus  clt  crgo.ft/-fw  a  SjuL'  prrfonditcy  luuaditur 
;7>/. Mocum  e(l aucc,  qH.trto  vxoris  in.luflria  a  mores  c. ipitur,  ibi.  ■ 
Milic  C'C2,o.qu:nto  malitia  SauHs  diuinis  laudib.impcditur.tbi.Nun 
tiarum  cli  auccir..T'nw4  parspatct  cxpr£di£iis  vfque  ibi. 
2  L2,OM\.aj,rc..-^dhoc.r,.fuitDauidabfci:ndiiusdd  cimfilio  lona- 
thx,ytixployarit  voluntatempat)  is  ue  meptions  Dauid  in  gratiam , 
Ttficpofftiniuriaabfquepericuloflare.Expe£iauit.iutelonathaslo 
qui  de  hac  maieriapatri fuo,quoufque  effstjn  agro  vbi  ire  corfitsuerat 
ca  fpaciadi vt tuc tn Loco recre.-itionis magis acquiefcirct  vtrbis  fuis. 
5  Loc.cfi.Hic  conftquenter ponittir rcconciliatio  ipfmsDjuid,  cnm 
Saulper  lonatham  ipfum  multiplidter  commendantem  .  Etprimode 
innoccntiapui  itate,cum  dicitur. 

Ne. 


I  .^dionathan.Vcx  hoc  auccm  quod  lonachas  inlinuauic  Da 
nid  diccns. 

t  Q.ii£> it  Saiil.  fignificacur,q,  ChrifJtis  frcquencer pra:monic 
itios  fidclcs  vccaucanc  infidMscrudcIcs.Ec  fimiliccrpcr  hoc 
quod  lonatiiaspcifuafit  Sauliconcrariumjdicens. 


443      Glorordin.&NicclaicicLyra.        444 


^ 


A 

ytomil,  <ic 
I>.uiiil  8c 
ftiHlc. 


a  7{lfMS(jMerfl^tiHlconfigercT>fluid  &c.  ^  Chryfdf.  Poftea 
qunm  hohcs  daiiccr:ic,ac  filia  rcsisacccpcrar,r(irfu.spfallc 
bac  Dau!d,&:  querebat  cfi  Saul  lacca  p^rcucerc  .  Q^c  no  irta 
vcl  cxnft.r  ph-loVophi^ijnarutn  animiq;  niodcratifTimi  ad 
ir.ncundiacxcica(]cn:r«^cnoii  pcrpulillcncad  occidcdum 
infldias  mol.cntc? 


mini  cuflodcs  adhibici  suc  Qn^iacuftodiM  cfl  domus,  vt  Da- 
uid  inccnKcrcif  ( cj.a  Chriftus  no  in  icpulchro,  fcd  in  cruce 


1> 


\ 


f  Hefc.  pr» 

nUiecit  fe  pe- 

B 


■eic. 


ifik 


Ifidoru»  ,    & 

Eucheriiis 

Lneduacnfis. 

c 


Nihil  taincn  ho- 
ru.n^  ccnrauic  Da- 
\iid  .fcd  pocius  h.i- 
buit  hr^crc  &c. 
Ncc  ct)"lpcdbbat 
vcfcipfum  vlcifcc 
rccur,  fcdvtillum 
abcomalolibera- 
rcc.  Hancobcau- 
fam  fubduxic  fcfc 
«b  oculis  inimici, 
vc  fubfidcrc  face- 
rct  vomicam,  con 
trahcrctquctumo 
rcm  vlccris,&:in- 
iiidiam  mitigarct. 
Hxc  non  audi.v 
mus  tancum,vcru 
ctiam  jmitcnnir, 
nihil  non  facia- 
mus,  vtinimiciii- 
mulcicc  cr;;a  nos 
deponant.  ^pcdac 
mcdic'  vt  morbo 
libcrcc  xgrocum , 
novcrii  mericoan 
imerito  libi  mor- 
bij  cotraxcrit .  Tu 
quoque  mcdicuj' 
cfto  ci  qui  cc  lae- 
fic,vnu;n  hocqua» 
rc  ,  quo  p.ido  lUi 
ITiorbum  adimas 


cir-  akflulrrmt  etim. 
Scd  ncquc,  S.U1I 
potuitintcrliccrc 
Dauid  nccrc^nii 
ludcorumrollcro 
nicmoriam  Chri- 
Ih .  Quiautcmdc 
virtucc  Saul,  ideft 
dc  rcgno  ludaro- 
ruinChriflu  prx 


tirccur. 

•;«    Icfc.  Michol ' 

pcrtcncflradcpo 

licodimiffoq;  Da 

uide,coni1ruic  lc- 

dulum,  quafia:- 

grocancis,ck.fubfa 


^  Minil*roi  quiparfnt  :n-pe:anu, 

apparitores  cjui  raperent  Dauid 


Ec  Rerponfum  cft  ,  C|Uod 


efl  inc<.Tlcdiis)rcfcrf  ad  corpus  eius.Chrilti.n.nomcn  collc 
recli  Clviiiu  in:crfkcre,non.n.credcrctur,inChn[tum,  li 
cuftodCJ  ^iujlcrcc  nicndaciu,qui  dwcdxt^nobis  dormientibus  vc      "'» 

ncrtint  dfiipulieiui  ^*^"'  • 

Dauid  bona,ad  Saul  patremruum:Dixitq-,  ad  eum:Ncpccces  rcx  » 
iarcruumruumDauid,quianonpcccamttibi,&opcraeius  bona 
funt  tibi  valdc.t  Et poluit  auinKim  fuam  in  manu  iua ,  & percufTit 
Philiftha:um,&fccic  dommuslalutcm  mugnam  vniuerfo  Ifraeli. 
Vidiftij&: lcecatus es .  Quare ergo  peccas  in  languine  innoxio,  m-  i 
tcrficicns  Dauid,qui  eft  abfque  culpa  ?  Quod  cum  audifTct  Saul, 

placatusvoceIonathx,iuiauit:  ViuitDominus,quianonocci-  ^  _ ,  ^_ 

dctur.Vocauititaq;lonathasDauid,&indicauit  eiomniavcrba  ^  funipfcrric,oftbn- 
haec:  Et  introduxit  lonathas  Dauid  ad  Saul,&  fuit  antc  cum,ficut  oSionisf  can| 
cratheri&nudmftertius.  Motumcftautemrurfum  bclkmi.  Et  7  m ftacuam ,  &: cis 
cerefrusDauid,pugnauicaduer[umPhiHfthijm.  pcrcuiricquccos  ^  J;''^^"'^'^^^,^^^ 

£>  t-o  f    .      .  r    ^         n  r  ■  ■        j        ••       gi^^-is,  quia  in  quo 

plaga magna,&  fugerunc a  facic  cms.Et tatlus  eit  fpiritus dommi  lo  p^j-cacu  non muc 
malus in  Saul. Sedebat  autem  in  domo  fua,&  tcncbat  lancea.Por-     ncruc,quaU pecca  ^ 
I  roDauidpfdlebatmanufiia^Nifufque  cft  Saul configcrc  lancca  „  ^^^^'^^P^jjj^'^^^"}; 
Dauid  in  pariete .   Et  dcclmnuit  Dauid  a  facic  Saul .  Lancca  au-      uillus  cofutusfiiic 
tem  caflo  vuhiercpcrlatacftin  parictcmLtDauidfugit,  &faliia-      q"i  '"tonf.^  PJ''^ 

a    f  Rfgnmn  mdiorum.  b    tMi!;t:squi  cuaod.ie.-ii  frpiiV.ium.        c    ^  Sepulchmm.         d  T  Ciujfti.         CapUC  inUOlUtl  HO 

b  tuscftnoaeilla.  MifitcrgoSaul  fatellitcsfuosin  domumDauid '^  mini^mlcdomc  J 

1     ^■Idni  memcr  a  e'us  &  iiu^rs  ticco  c;:bus  feominam  aufcrfeiut.  '  • 

vtcuftodircnteum,  &incerficerecur  manc  .   Quod  cum  annun- 13 
tiafTet  *^  Dauid  Micholvxor  fua  ,  diccns,  Nifl  laluaucris  tenodic 

a     <Q^nn:Jin  dcraus  circaruiata  erat  curodibus. 

hac ,  cras  morieris ,  dcpofuit eum  pcr  feneftram :  Porro ille abijt 

.1    f  I^pidcm  oacnfioms.  (rj-, 

&  aufugit  atquefaluatusefl,  Tuh'tauccm  Michol  ftatuam,  SCj^  go  iccur  fpirans 
inorhum'adimas.  _.  ^         ,    _  a  |Qu.aiucix.shadusviiusc;ia£nas.  capr.E  fuppofuic. 

b  Miiitergo.  Uoc  '  poiuit  eam  luperlcCtum,  &1  pellem  pilolam  caprarum  poiuiti^  Dic vero  iccudo, 

noadcrucechri-      ad  caputcius,  &  operuit  cam  vcftimcntis  .    Miflt  autcm  Saul      miirisaS.iulcnu.t 

Ihjfedad  paliionc  -  -  --  > ^  

percincc .  Cruciri- 
jiuscnim  Chnftus 
Bc  mortuus  cf^  Sc 

fcpulcus.Erac  JUtcm  illafpulcura  canquadamus  ,ad(Tcu- 
ftodicndam  milk  rcgnu  Iud^oru,quando  ad  fcpulchru  do- 

rnini 


cijs,  cp  noc^e  fa-  " 
dus  tuilfcc  infir- 1 
mus,  oftcdenseis  pi 
lcdu  coopcrtum,  n 
du  iecurpecoris  qd  fub  fago  iaccbac,palpicarcr,9grotu  vcre  ^ 
cfirc&:  dormire  D.U4  id  crcdidcrunc,&:  Sauli  rcnunciaueruc.  * 

^  Theod.    ^ 


NICOLAVSDELYRA. 

I  Ncpecccs  rcx  in  fcr.cuum  Dauid,quia  non  pec.ibi./fc«t/o 
deytrtM'jfo  opereyium  d;c/f  i»-,Ec  opcra  eius  bo.lunc  valde.  tertio 
de animofitr.e,cMdic''tur ,^t  pofuitani.fua  in  ma.fua. ;.  expvfuit 
yitam  fnam  perictdo  quantu  appareb.it  hitmaHO  iudicio^juia  incrmis 
iuit  ad  prxUxndttm  cu  Thiliflheo,vt patet  exfupradiclis.c.  xv^.  quar 
tc  de  retpublic£  vtilitate,cumdicitur .  Ec  fccic  dominus  falucem 
ma.vni.lfiacli.  c&^/wid/fwr. 
a  Vidifti.  quafidicat non poffufit iflanegari. 

3  Et]£.  q.d.extjMo dtdittibilxtiiixmateriam  non  debes  qunrere 
motttmfuam. 

4  Qiiod  cum  audinTec.  fcilicet  ad  horam. 

5  lurauic.  Ft  daret Dattid  maioremfeci4rit4'eni. 
(>  Viwt  dominuHy  ide fttper  viuentem  Deum. 

7EC incro.  crcdrtis quod ipfumflabi'iter  ingratiam recepiffet , 
S  Mocum.  Hic  confccjuenter Daitid  a  Sattle  rurfnm  impetirur.  Ha- 
hitut  enim  tnclitatper  modtm  naiu>£.Saul  autem  erat  habituitus  in 
edio  contra  DaHid,&  ideo  licct  recctifftt  eum  ingratiam  adprcces  lo 
Tt4tb£filti  fuithabita  tamen  occafionc,lieet  irrationabiU  rcdin  ad  cius 
ferfecutionem^aus  qttidem  occafiofitit  viiloria  Dauid  de  nouo  habita 
lontra  Thiltflhxos,qux  nominatur  cMmdicitur, 

Et 


p  Ec  cgref.  De  quo  Saul  torqucbatur  inuidia,quamuis  deberetj^aih 
dere.ideii.fubdiiur. 

10  Ec  fa.  i^  M  crefcente  eius  malitia  dahatur  dimoni  maiorpoteflat 
in  perjiinajka. 

1 1  Nifufque  eft  Saul  confi.  Ex  odio  inueterato. 

1 1  Milic  ct.Hic  cofequenter  Dauid  vxoris  induflria  depericulo libe 
rattir.  videiis  emm  Saul  qnod Dauid  iBitin  cius  declinaucrat  &fitge- 
ra  ^mifitpofleum  vi  caperetur  &  occideretur,fedper  eius  vxorem  eri 
puur:qiiod  notaturcitrn  dicitur. 

ij  (^od  cutn.  pcr hoc enim  <paDaMidaudierat,qiSauletimcon 
figeye  voluerat ,  &  confcquenter  videra:  homines  armatospoflDauid 
miffos,&  coiL&uraidt  quod  mortem  eius quxrcba>:t.  /'^clfui  le  al.quif 
defumntis  Said  ad  hoc  miff^s,fecretitm  apcritit  ipfi  Micho!,vt  Dauid 
per  eamfaluaretur,  qui  crat  acccptus  maximii  in  conJpe&M  far/tulorii 
Sau\vt  dicitttrin  ca.prcce. 

14  TulicaucemMicholftatua.  adrcprxfentandu  corpus  Dauld: 
I  J  Et  pcl.  ad  rept tfentandum  eius  capillos ,  rtftc  qu.crcntes  morte 
D.t'*id d':ltiiertt,<i;  intnim  Dauid fug;ret  quix  primi  nttnc:^a  Sault 
miffi  habebant  in  mandatis,  vt  ipfnrn  vjque  rpatic  cuflodircuf.  t'  tic 
occtderettir  cum  de  leBo  funexifj\t,quia  turpe  erat  occidere  hotninem 
in  leilo  iacentem.  Ctctera  patent  rfque  ibi . 

i  Dimic- 


MORALITER. 

f  1  "T^^/^fc.rignificaturquodinftin^lus  diuini  retrahcntes 
impiosam3lo,nondcficiuntcisquandiufuncin  vita  piici , 
qu.imuis  Dcus  fciac cos  vicam  in  malo  finire,camcn  aliqu.in 
do  ad  ccpus  rctraliuncur,&:  hoc  fignificat^pcr  hoc  quod  fub 
duurSiulisrefpf^nfio. 

6  A^wfrfoJWMWi.Tamcpoftca  conatus c(t mulcipliciccr prr 

fc,«£ 


fc  &: fu  is  facelliccs ipfum occidcie  vc pacec  in  texcu.Per hop 
eciam  apparci:  Dci  mifcricordia  rccrahes  pcccacorcs  a  malo 
&  hominfi  malicia.quiconccpcacali  rctradione,cico rcucr- 
cuncur.id  viciaconfucca . 

14  rtt//>4«.PerMichol  vero  Dauid  vxorcquacaucefaluauit 
cius  vicam,figiiifica:urhominis  fipicncia,  de  qua  dicicur  Sa 
picn. 8.a. Hac  quxfiui  mihifponfaa  afjum  re,  &  ipfa  libcrac habff 
tcm  iptam  Ucut  dc  ipla  dicicur  Sap.  i  o.b.  H^t  liberauit  iufiit^  • 


44S^ 


1.  Regum. 


$  -A  Theod.NonntilHintellcxerimteffigie,  ideft,  imaginem 

A  Dauidis,&:eamdixcruncfiuflreCQopa-cam  veltibus,  preter 

«ij».  aliqiias parces  vulcus,fuirfe  aucem  fuppoficu iecur  caprarum 

vceius  qui  mouerecur  tigqram  efficercc  vcnlimilem .  Aiuc 

cmm  iccut  capraruin  diu mouen. 

^  Procop.  A' 


w 


quila  /Mf#«c;.«^u«T9r, 
ideli,  figurasdi- 
cic ,  &  hcpar  ca^ 
prarum,  omneq; 
miikitudincm  ic 
conuolucionem , 
^^^■)yv\tiii»^  j  pilo- 
rum . 

^  Hebr.  imagi- 
nes. 

a  hiRjmatha.Ci^ 
uicis  Sauliscft in 
tribu  Beniamini 
fexco  miliario  ab 


CrHp.     XIX.  446 

num  prophetare.Ec  nos  cum  infcios  videmus  doCere,reite  D 
dicimuSj^h^m&SaulinterTrophtfasi  . 

•jc  Procop.  Quomodoilh'prophecaac,quomodo&SauI?  eotn.mhuBr 
Varia  vciq;  Domini  func  rccia.Qiiol  J  un.n.hoium  opcrd^dc,  loc«  " 
miniftcrio  capic,quofdam  CvEcitacc  vcnacur,id  quod  nccidic 

tcponbusHclif^i. 


jEgrotaret .  Rurfumque  mifit  Saul  nuntios ,  vt viderent  Dauid  di- 
cens.AfFertecum  ad  me  in  Ie6to,vtoccidatur .  Cumque  veniflcnt 
nuntij ,  inucntum  eil  llmulachrum  fuper  levSlum ,  &  pellcs  capra- 
rum  ad  caput  ejus  Dixitque  Saul  ad  MicholrQjare  fic  iiiufirti  mi 
hij&dimiriftiinimicum  mcii  vttfugeret?Etrcipondit  Michol  ad 
Saul, Qmaipfelocutuseftmihi;Dimitteme,  aIioc}uinincerficiam  i  vincuhs  in-cticus 


lllos  auccm  per 
prophccicam  gra- 
tiam,Dauidem  in 
tcrficere  ,  prohi- 
buic.  Saulcciaqui 
poft  alios  omnes  .  - 
vcnic,humanicacis  ^^*'"*"""' 


te.  Dauidautcnifugiensfilu4cuseft.  Ecvenit  adSamuelinRa- 
matha5& nunciauit  ei omnia q.\ix  fecerat  fibi  Saul :  £t  abierunt  ip 
ie&Samuel&nioratifuntin  Naioch  .  NunciatumeftauteSauli  a 

a    Locuuis  ell  in  Bjmatha  vbi  fcdit  Dau.d  . 
,T  Pulchritudo. 


b    T  Excelfmn. 


cft ,  prophecac  e- 
nim,  fcdnonfimi 
licer  vc  rcliqiii.In- 
dignuscnim  gra- 
cia,vcilccxucusco 
ta  dic  iacebat.  Ha 


Heha  adfcpccm-  b  dicentibus.EcecDauidin  Naioch  in  Rani^tha.Miiit  ergo  Saulli-  3  hicus  aurc  illc 


i^ores  vt  raperent  D^uid .  Qui  cum  vidiilenc t  Cuneum  prophc-  4 

a    f  Qui  illo  tempore  prophet-bant. 

ta'rum  vaticinantium ,  EtSaniuelemt  ftantemfuper  eos,  faclus 
eftetiam  fpiritus  domini in illis,  &prophetare  coeperunt  cciam 
ipfi.Quodcum  nunciarum  eflec  sauli,  mifit&aliosnuntios.  Pro- 
phetaucruntautem  &ilU.Etrurfum  Saul  mifit  terrios  nuntios,qui 
&  ipfi  propheciiuerunc .  Abijtetiamiplein  Ramatha,&vcnitvf- 
que  ad  cilternam  magnarn  qu.-e  cft  in  Socho,S^  interrogauit,&  di- 
xic,In  quoloco  func  Samucl  &  L)auid?Di6lunique  eft  ei :  Ecce  in 
Naiochluncin  Ramacha:  ttabijc  in  Naiothin  Ramatha.  Et  fa- 
dtus  crt  eciam  fupcr  eum  Ipiricus  dornini,  &  ambuiabat  ingrcdicns 
&prophctabat  vfque  dum  venirec  in  Naioch  in  Raniatha ,   ec  ex-  8  idque  tum  maxi 


re- 
oniablationem  fi- 
gnificabat.Pa-nas 
Jtc  dcdjt  propter 
contemptum  pro 
phecici  Spiricus  . 
Ira  enim  concra 
Dauidc,  diuinum 
fpiricum  concume 
ha  aliccic  .  Huic 
auce  manifcfium 
eft  ,quodquifati- 
61;is  adhxrec,  ?C 
conuerfacur  ,  fan- 
clus  cfticicur ,  &:  fi 
ance  malus  fuerit. 


crionalem  plaga 
cocra  Bechel.  ah^ 
Ramachaefi:  I  cri 
Du  Afer.Bene  cq- 
ueniunthcEC  no- 
minarcbusgeftis 
:pfis,quia  prophe 
iirumdiita&ccl 

icudinem  liabcc 

ciencias  &:venu-- 
Itace  cloqucnci^. 
•y.  lofcph.  Dauid 
Samucli ,  mdica- 
uic  rcgis  uiudias  , 
&:  quod  y  iaculo 
eius  pcne  tiuircc. 
excinchis,  dum  c  poliauitcciamiplefe  veftimencisfuis,  & prophecauitcumcxceris     «^e»  fi  priorade- 

ncque  circa  em\       *■  ^  Abi.^.idUo.  "^o  "o^^  rccurrac- 

•xciccncinimicus  ^  cora  samuclc,&t  cecinicnudustotadieilla  &  noc^e  .  Vnde&  cxi-  ^  ^  ^"S"'  ^^^.'''^'-  ^...«. 

icq;  circaholhu  t  .        xxt        o   c     1  ■  i  ^  ^^  tesSauhspronnus  fac.fcri.c.io. 

crcameinfirmus  c  UltprouerbiamjtNuni&S^ulinterprophecaS?  n  vc  vcnicbancSpi»  t  i.q.c.muU 

cdmomnibusiS^:  ritus  qui  in  pro- ''•*?<^-P"P'i« 

phecisloqucbacur 
arripicbac.  Ipfe  quoque  Saul  quafi  iniunaum  famulis  opus 
execucutusjttricto  arcu  poil eos  cxiens  ,cum  incer  Prophc- 
tas  vencrat.prophccabat .  Diximus  autcm ,  cum  dc  B.ilaam 
Sc  alina  cius  dillcruimus,  quoniam  Spiritus  fancti  verba , 
non ,  diccntium  mento  penlantur ,  fcd  ipfius  voluncatc 
vbicunque  volucrit  ,  protcruntur  ,  ficut  in  Balaam,  6c 
Sauly  Ik.  Caipha  Pontiiice.  Quidamxltimant,quod  Saul 
non  diuino  Spiritu,fed  malo  illo  quo  farpcarripicbatur ,  per 
totumiiiumdiem  prophetarct ,  donec  D<iuid  imminencis 
mortis  pcncuium  Douiini  difpenfacionc  euadcret 

Rabij,  Magnaquasliiohicoricurcumin  pr;£cedcncib.le 
gacur,«y"  non,  vidit  Samucl  Saulem  vfj;  iii  die  mufiis  f<t.e,qiiomo- 
dohicprophecaire  cora  Samuclc  dicat.Qiiod  Hebr^jiduo- 
bus  modis  ioluunc,quia.f.abfcondic  fe  Samucl  ne  viderecur 
ab  co.Vcl  no  vidic  cii.f  mducu  habicu  rcgio, ,puc  inducus  c- 

^  rac 


probus ,  6c  fcelix, 

L'ognolccns,ita4ue  Propheca  regis  iniuftitiam,  Ramatham 
cmitatcmrt;l!quit,&  dcducens  Daiudad  qucudam  locum 
commorabatur  illic  cum  co . 

b  Miftt  er.  «Jrc/^^/.Rab.SauIquoque&nuntij  eiusIud(jo$ 
lignilicant,qui  dum  aducrfari  (Jhrilto  cupiunc ,  hentin  orc 
iacramcnta  lcgis,&:  prophctarum  ad  Chrifti  teltimonium, 
&cum  cccleliaqualicum  Prophctis  defcnpturis  dilputat, 
ficurjUi  cum  Prophctisprophetabant. 
c  Tropbetauit.Uh  Prophct^  rcligiofi  viri  erant,  di£li  Nazarc 
ni,qui  non  bibcbanc  vinum ,  iU.  vacabant  Icmpcr  cancntcs 
hymnos&cPfalmos  . 

d  ^iidus.Ei  ludxi  fidcacque  faccrdociQ  Sc  rcgna  nudaci,  lc 
gem  ic  Prcphccas  in  orc  habenc , 

e  ?»(j/OTcr5^'?«/. Prouerbiumdicicur,  quod  inorcloqucnciii 
f<£pcvcifacur.Miracnimrcs  videbacur,  hominetapropha- 

num 


L.i.demirab. 


tauic. 

F 


Qaiftia. 


NICOLA VS DE LYRA. 

I  Dimitte  mc .  In  hoc  mentitafmt  quia adperfuaftonem  eius  Da-^ 
uidfugiiyVipatet  expr^didiis-.tamen  bvc  dixit  tmiorc  patris^ifludta- 
inen  mmdaiitm fuit  officiofum. 

z  Nunciacum.  Hic  coriftquenterponitur  fruflratio  conjtus  Saulis 
perfecjucntis  Dauidper  diuinas  Uudes.Saul  autcm  miftt  ntmcios  ad  in. 
terfictendumDauidpoJiquam fic euaferat ,  & hoc  ojlenditur  cimdi- 
citur . 

3  MiflC  et^o.occifores  qui  hahent  officium  pmlcndi  malefafiores  , 
&  dicuntnr  a  lilo  tas ,  quod  idem  ejl  quod  facrijicare ,  tamen  in" 
'crponitur ,  c  lilera  .Sedfruflratafuit  intentio  Saul,per  hoc  quodfub- 
ditur  . 

4  Qui  cum,ideJifocietatem  reli^oforum  Deum  laudantium , prout 
'ufra  di£lum  fuit. 10. c. 

5  Ec  Samuclcm  i\mtcm.idefl,pr£fidentem  eis . 

6  Factus  clt  ctia m  fpiricus  Domini./ti  eJl,deuotionis . 

7  Ecprophc.  ideJi,Deum  landare,omittentes perfcqui  Dauid .  Si~ 
mile  babetur  loann.j.g.de  miniiiris  miffts  ad  captcndumlefum ,  qui 
tum  audijjent  eum  pr^dicanttmy  conuerfifusrunt  per  deuaiionem  ad 

ipfum^ 


ipfumy&  reuerfi sut  dicentes.  Nunquam  fic  locucus  cft  homo , 
excufantes Je  de  eiiis  captione .  Et  eodem  modo  dicendumdefecun- 
dis  iiuncijs  &  tcrtijs  a  Saule  mijfis ,  O"  edam  de  ipfo  Saule ,  qui  defi' 
derio  occidendi  Dauid  iuit  inpropriapcrjbna^  ut  dtcitur  m  licera. ,  & 
patetufqueibi. 

8  Eccx.  non  quod  remaneret  nudus^  fcd  quia  depofuitinfignia 
regaliaquxcrant extertus,vt  accipcrel  uefics  jimiks  arcligiofis  lau- 
dantibus  Dcum.Sicut  Dautd  rex  vcjtitas  Epbodlineo  ante  arcamprte 
cedebat  cantans  in  organis  laudesdiuinas,vthabetur.^.I\rg.6J.pro- 
plerquod dcfpexitcum Micholdicens.  Quamgh>rir>JusJuttbodierex 
Ifrad  dijcoopericnsje^quia  infigiita  regalia  depnJuerat,ideo  fubditur  > 
ibi.Ei  nudacus ci\.,quafiji nudetur unus dejcurris , &  eodcm mod» 
diciiur  hic  de  S  anle .. 

9  Eicccinit,quia depofiierat infignia regalia^vt prtsdi^um eji. 

I  o  V ndc,Scc,idtit,ui  rbum  commum . 

I I  'Sum,^c. Hoc e.vponitur aliter quamfap.To.c. qulahic accipi 
turde  eo  in  qito  apparet  aliqua  dcuotio  ad  horam  ex  infperato,ficut  cU 
aliquis  vitA  difjolutie  oJienUtt  aliquod  figwtm  deuotioniSydiciturymndo 
BernardusfaSlusefi  monachus,lta  tUc  diccbntur  dc  talib.hium,!^C. 
qd  ijla  dcuotio  tranjimia  efl &  ad  horam,non firma . 

^  ^CAP. 


447        GIoCordin.&NicolaideLyra.        448 


^  rat,quandodictiim  Ci\, nonvidiuiimrf];  in  dicm  myt^s  p<x :  U. 

A  fic non  vjdic cum ♦«diiaim fd!iccc,rcgio  hnbicu,Sc  vcro cx- 

poliaire  non  oninib.vcriimcn:ig,fcd  rcgalib.cancum  inccUi- 

gcndiim  crt  .  .  i    - 

Rab.Ucm  quxritur  qnomodo  qui  mifli  cranc  ad  hoicm 
tcncndum  ,  &£adNc- 

C  A  I 


eemxJuccndum ,  pro- 

phccalisfpiricus,paict- 

^  Dc p«.difl.  eipcs  cUc mcrueiiinc  ? 

z.cap.fugerat   &,  f]n,iljter  ,   ipfc  S.iul 

'"''"c^u!:.'     qu^rcn_sfangu.nrmm 
f  fupta.17.4.  noccncc:  Scd  ix  i>.iaiji 

Kinfra.  i^c.     nphccauic  ,  ©"  »B«^'  di- 

Mju}».7.c.      ((HtiniUatiic.  Dominc 

Dominc  uomre ,  itt  nomi- 

nc  tuo  prophetauimps  ? 

^c.  C^ibus    dicctur, 

Nonoui  vos  vnqu.im, 

difccdire  a  mc  qui  opc 

■t  Car  autem  rammi  iniquicaco  .  N6 

i»>icondcrjt     cft  ccgo  mirum  hom;- 

piihi  rcmhac  ^^^^  rcprobum  cranfi- 

■""51;^«."  '  wric  prophecaffc.My- 
ixx.  &  cnr  Ihce  auccnj  Saul  ,  oc 
^  iicondct  pa-  nuncij  cius  fignificanc 


J^  Idem.In  D.iuidciimf(>ciisfufTicntGaficicrc!;isS.iui,prc  T) 
figur.icuscuui  Ap(jltuIisChn(iu!»cft,vc  pnncipcm  miindi  C 
l.Kcrcc .      '•       .  _  p 

4«  Chrvfof.Dauiddumciicicur.dum  in  exiiium  afficur,dri  j^ 
V fq;  .id  vicx dilcnme  inlidijs appccicur.hoftc  fuo  factus c(i  il  Sai 

lulinor,  lionombilior- 

XX. 


1 1  Vgit  aiuem  D.iuid  dc  Naioth  qux  i 
cftin  Ramatha,vcnjcl<:];  locutuselt 
coram  lonatha.lQuid  fcci?c]ua;e/t 
iniquitas  mca,  ^  quod  pcccatum 
nicum  in  patrcm  tuum,quia  qugrit 
anima  mca.-Quidixitei.Abfir^non  2. 
moricris:  nequecnim  facicc  patcr 
meusquicquamgrande  velprauum  ,  nifi  priu.sindicaue- 
rit  mihi .  t  Hunc  ergo  celauit  a  mc  pater  mcus  iermonem 
tantummodo?Nequaquam  enim  entiUud  Etiurauitrur- 
rum  Djuid.  £t  ille  ait. Scit  profcjJ^o  pater  tuus,quia  inueni 
gratiam  in  ocuHs  tuis,&  dicct ,  Nefciat  hoc  lonachas ,  nc 
fortetriftctur.i  Quinimo  viuit  dominus  i3<: viuitanima  3 


tcrmcutame  j^xrCDCOS  ,qui  habcnC  ,  .,  '/-J  —  s  J  f  J-J-    ^    |""S  g^HUS  CIT  ,  XC 

roniiuncnon  ^j~   ^^     fpiricuaiium  ^  tua,quia  vnotantu(vtita  dica)gradu  ego  moriquediuidj  ^Iljic  iupplicia? 
ponciihoc.    ^^y^^^^,,^     ficurtcib-      mur.EtaitIonathasadDauid:C>jodcunque  dixeritmi^  <  br»o r^n^Rd;.gra> 


mcntalcgis&cu.incc- 
B  lij,6<:bapcifma.  Quod 

cum  ad  ecclcfiam  vo- 

.,  „     .        niunc.noellin  cisvio- 

S?;.rrqu']andum,aucqualinon 

jjdzucratce  habcanc  cradcndum  , 

lcbris  I:  infrji.  f(;doporcec  coscogno 

fccrcvnicaccminvincuiop.icis,rincquaquicquidl-icnc  qua 

uis  lic  fantlum  &i  vcncrandum.ipii  cimcncanco  indigniorcs 

func,quanto  jllis  donis  non  benc  vli  func , 


hi  animatua,  faciamcibi.  Dixit  autcm  Dauid  ad  lona- 

•    fCalcnda»Iudeicelcbt»nt  hoftiis.cpuUs.teCjUie. 

b  5^  Tanqnam  gene»  regis. 

than.]Ecce:calcnda:runtcraftino,  &  ego  cx  more  federe  ^ 
folco  iuxta  regcm  ad  veicendum, Djm jttc  ergo  me,vt  abf-  8 


quc  ,  iJ<:  nontantum  , 
oniifiilius  amnbilior  , 
fcd  ipiiccia  Dco.  Quid 
cniai  dcrrimc-ncicctpic 
tammulra  pciprciTusa 
S.iuler  An,n6  inhudicr 
num  vfL,'Ucdicm  cmi- 
tur ,  illuliris  in  ccrra,il- 
luftris  incalo?  Annon 
illum  incnnrrabilia  ma 
ncnc  lx>na,  None  c^lo- 
rum  rcgnum  ?  Rurfus, 
quid  commodi  ccpic 
infqlix  ac  mifcr  S.iul  ? 
Nonne  rcgnocxcuiiiis 
cii  ?  Nonncmifcranda 
morce  pcrijc  vnacum 
filio?  Nonncab  omni- 
busvicupcracur ,  &:q^  f^ 
hisgmuiuscft ,  a:ccrna 

radum  fu. 
parictc  quo  mc-  ini 
dio  incerfe  ivlhoiicsp  "' 
domus  fi[?nciirrni  cua- ^y 
fic,  vbicranc  obliden-  «i 
ces .  »i 


'  r^iil  au. 


C  A  P.    XX. 

4«  Adianafius.Si  Arriani  vicupcranrcosqui 


fuga  ma.  IT  icfc dum  ad  ncccm  quxruncur,occulcanc,&  caluniail 
cur  cos  q.  vicat  perfc"cucorcr.,quid  qu^fo,facicc,  quo  vidcrinc 
lacoba  tracrc  fuo  E(m  {ugicccm?  Mofcmq,  ad  Af adianicas 
metu  Pliaraonis  fcccdeic? Auc qu  d  iiii  rfid». bunc Dauidi  ,  e 
fuis a:dibus  ob pcrcuiioies fummillos  tugicnci? 
I,.de  AbrahJ  ^  Ambrofius.tugi!: faudus  Djuid  odia Saulis  tcgis,  nonrc 

&Iuac.  litiqiicnscerras^ftxi  dcclinanscocagia  rcgis  iniinici&:  fuper- 
bi,quia  menseius  adhsrebac  Dco ,  cui  iinc  charicace  nullus 
adultus  adhasrcre  poceit . 

^  Idcm. 


•Jt  Hcbraci.Viuens  Do  "^' 
minus,&:  viuicanima 
tua ,  quia  tanquam  priiTus  vnus cft  intcr  mc &:  intcr  moric . 
■jc  Euchcrius,  luic  lonachasadDauidquemin  perfccucio-  O 
nibuspacris  lui  non  iufiiSjdolebac  facigari.  Sicuc  animam.n.  *" 
fuamicad)l!gcbaccum,vcille  iiimirumqui  caperfcccoiux- 
ta  lcgcm  Dei,amorecomplc^l:cbacurDauid,  apcrdicionc 
inimicoru  cius  viderccur  immunis.Qui  '6C  ii  iic  ica  morcc  p- 
repcus  vt  rcgnumcum  eo  vc  fperabac,habcre  ncquiuilicc  co 
niunc,abfque  vila  cii  concradiCtionc , regni  celcitis  confor-  ' 
tium  cumco,que  progiona  uircutumcancopercdilexiCjCii'. 
eiict  &  ipfc  vir  vircucum,acccpic . 

}{.  Chrvi.Habicab.!t  incabernaculoDni  ,  qui  iurauitproxi-  C 
mofuo,'d:njn  fcrellit,vc  Abraham  Abimelech,(.V  D.-iuidIo 
nath-^i^^^^^^c.Diuici^aic.Iuraui  &c  liatui  cuitodire  ludiciaiufti  F 
tii'cua;IurauiprGXiniouieoIonacha;,  non  dclcre  femen. 
cius  cum  ipf(j,&;  id  ieruaui . 

Etre/ 


NICOLAVS    DE    LYRA. 
C  A  P.    XX. 

1  T^Vgicau.  H/c  confequcnter dcfcribiturijitomodo  Saul  cx  odio 
J^  Jauid  filium propriura  inuaftt.Circa  qiiod  fcievdi<tn,  qucdpofl 
qua  II  Saul  receperat  Dauid  in  gratia  adprcces  Ionjth£,vt  di£lHm  efi 
cap.i<).lonaihasapatrcrecelfit  pro  aliqtubus ncgotiis,&  ficignora- 
bat quomodo pater fwis pojlea  Daiudinuifnat,  er  mortemeiustjM.^ 
fierat:pr<ipter  quod  Dauid  venit  ad  lonatha  re  ifiam  denuntians  ei,vt 
adhuc  tcntaretyfi  Saulfimplicitvr  diffinierat  cum  occidcre ,  cjuiagraus 
erat  ei  a  Ionatha,difcederc  &  grauius  mortem  incnrrcre.Jgitur  in  hoc. 
cap.fic  proceditiir.,(jui.iprimo  ponitur  ipfius  Dauidpetitio.fecundo  ip 
fius  Jon.tthx,  conceflio  ibi-.Et  aic  It)nach.as,fm/V)  conceffionis  execu- 
tio-ibi.Ez  vcnerQc calcndA'.7«4'fo  Snilis  indignati» ,  ibi :  Iracus 
auccm  Saui.i/  (/.1  oD.mid&  Jonathxlachrymahilis feparatio  ,  ibi : 
CumqueilluxliieC,  Circaprimumprxmittitur  querimonia  D.tuid 
de  Saulr  ipfiim  minjle  perfeqnente ,  v:  ex  refpjnfione  Jonathxformet 
pojieafuam  petitiont  m, 

t  Noii  m,o.Ho(  dixit  Jonathas  ignorans  quidfcciffet pater  fnus  pofi 

rccef- 


recelfumfuim  ab  eo^vt  (u£ium  efi,propter  quod  Dauidpofica  dixit . 

3  Qnmim. Modusefiiurandt  acfi dicaiur.per D:umvinentem. 

4  Chiia  vno.  idcfi ,  modicum  defecit,quodpater  tuus  me  non  inter^ 
fecit.primolance^mprotjcendo.  fecundo  pernuntius  &  per  feipfum 
me  ai  mortmi  qturctido,  vtpatctex ditlis cap.  19.  Quo  audiio  dt.v:t 
Jo!:ath.is. 

c  C>uodcumque.v^<i/d/»^f»2  tui  &  conferuationcm.ex  quoDauii 
confeqittntcrformatfuam  pctitionem  dici  ns. 

6  Eccc.idcfiyfefiu  n  T^ome/iix.quod  fiebat  apud  He^os  in  memo- 
riatn  bcneficVjdiuiniin  rerum  confetuattonefuut  &  fabbathitm  cclc- 
bratw  pro  bcnrficio  creationis .  Trarifmutatio  autem  in  iflis  corpori- 
hnsfenfibiltbus  mnltum fequitur  motum  luntc,  &  ideo  in  nouiluniofie 
batfefiiim  prxdi6inm. 

7  Eccgo.  Huia  ilU  die  ratione  folenitatis  notabiles perfontc  come 
debant  cum  regcinter  quas  Dauid  fcdebat primtts,  eo  quod  cratgener 


eiui. 


8  Dimictc  ergo.  vt poffis  cei titudinaliter  expenri vcl explorarc  in 
tentioncntfinalempatrn  lui  de  me,per  modum  'quifequitnr: 

i:  Sircipi- 


M  O  R  A  I,  I  T  E  R. 
I  Fugic  au.Vcr  hoc  q'  D.uiid  in  pcrfccucionc  pofirus  fugicad 
lonachan  amicum  luum  iidu,  oilcndcns ci anxiccactin ani- 
jTii  fui-.d.")ccniurin  anguitia  pofici  rccurrcrc.adcij,decuiu$ 
amicicia  &:f-idclicatcnobisc6(iat,''Vcidc  apcnrc:quia  pcr 
hoc  .allcuiacur.licuc  poiicma  plus  atiiigit  quandai  claii.sii  re- 
manet,q;  poii  apcrivionc.|)  qu.'i  fanics  dciiuic  Ik  cu.uu.icur. 
Pcr  hocauccm  qd  lonudiasdcdicci  coniiiium  iS:  auxilium 
plTcnta  p.-itn*  fw:  non  obitancc,  doccmur  darc  coliliu  &:  au- 


xilium  innoccri  non  obllanre  ofiF.'nfa  cuiufcunquc  perfone. 
Aliccr  aucc  poccit  dici,quod  pcr  lonachan  qui  coUiinba'do 
nu  incerprcr.it,  fpiriculianrtus  qui  incoiumba;  fpccie appa- 
ruic  in  bapcifmo  Clinlii  lig,nif,cotur,.".d  tuiusauxiiifi  &:con 
iiliu  dcbenuis  recurrerc  111  anguicijs,&:  ipfc  paracus  cfc  iiuia- 
rc,q.a  propriu  c(\  diuiniracis  fuccuricre  in calibus dcfperatis 
in  quo  Dauid  crac  fctudu  via  human.a.Per  lioc  ccia  quod  lo 
naclias  c6iorcauic  Dauid  pr(^-diccns  ei  quod  clTec  perfccucio 
ncfn  S^iuliS  cuaiin;us,&:rcgnum  Ifrad  adcpturus,diccns: 

Dimittam 


449 


I.  Regum. 


$  a  Er  rei/  'yi  <,r.PrcIcpfiscft,id  cit,amicipatio,hocenim  mul 

01'-  to  poft  t;i  Aum  ciT,interfcdo  Ssule, icijnum ad domum  Da 

^  iiid  ri  anslr.cum  cft:ii  qui  mnoccnccm  perfccuci  iunc  diuini 

lus  miilibci  runc.Tunc  rccjuiiiuic  dominus  de  manu  mimi- 

corfi  quare,  fcili- 


cctjVirumf.jnftu 
afBixerunc.Tunc 
;  cogcbancur  ra- 
tionem  rcddcre, 
quia  odcranc  cfi 
tanco  cempore  . 
Quod  de  Abfii- 
lon.&drSibafi- 
]io  Bochri  ,  de 

Saul,  &Cd<:^  CXIQ- 
ris  hoftibus  Da- 
uid  pocclt  mccl- 
ligi.  yd  retfwftmt 
do.D-x.  quod  non 
&  ;pri  cum  eo 
fotdus  pacis  ini- 
revolucrunc,  cu 
quodominumcf 
fcviderunt.H<i'c 
auccm  fcriptura 
dco  praeoccupa- 
uiCjVcquoddixe- 
:at,7«.Z'/rfo  eradica 
uerit  doiiiinus  ini- 
micoi  Dattid ,  vcrij 
cfTe  comproba- 
rcc  :  quia,  fali- 
cet ,  inmiicj  Da- 
uid  eradicati  suc 
detcrra,non  ipfo 
Dauid  fc  vlcif- 
Ccnce,feddomi- 
noproillo  vindi- 
cance. 

b  Et  addi.  Rabba 
DUS.  Vc  apcrdi- 
Oone  inmiico— 
tem  Dauid  o- 
ftcnde- 


Cap.  XX.       4JO 

flcnderecurimmunis,  quiadiligebaceum  fecundumlcge  D 
Dei.Quiecfimortcprxuencus  regnum  cerrenum  cum  eo 
ficucfperabachabere  non  p(;cuic,abfq;  vila  dubicacione  re- 
gni  cicleflis  confoicium  cum  eo  qucm  pro  vircutibus  dilige 

bacciiefrec&ip- 


a  T  Tribus  enim  diebus  (eiliuitstf  m  Npomenix  ageba« . 

condar  in  agro  vfque  ad  vefperam  diei  tertia:  Si  1  rclpidens  reqaific 
nt  me pater  tuus,rdpondebis ei:Rogauit  me Dauid,vt iret  celenter 
in  Bethlehcmciuitatemruam,quiat  vidlimacfblcnnesibi  funt  vni- 


fe  vircucum  accc 

pic. 

■ic  lofephus .  Fo- 

cnachas  egrcfTus 

fub  diuonihil  fe 


Li.^.anclq. 
cap.iz. 


ucrhscontribulibusiuis.^iidixeritjbenecpaxferuotuo.Si  autemfue-  *   pixccrmifl-jrum  t  facrififinm 

pro  Dauid  falu-  annuQ  «*  i"»' 
ceiurauic  ,  di- ""*^" 


-Nequeenim 
fieri  potcft. 


E 


t  apeniero  nii 
rem  tuam.Hc 


rit iratusjlcico  quia  completa  cft  malitia  eius .  Fac  crgo  miiericordia 
in  leiuumtLium,quia  foedus domini me famulum  tuum  tecum  inire 
fecilH.  Si  autcm  eilaliquainiquitas  in  me  tu  meinterfice,  &:id  pa- 
trcm  taLmi  neintroducas  me.Etaitlonathas: Abilt  hocate  Ncq;.  n.  j 
iicri  porcil, vc  \\  certe  cognoucro  completa  cfle  patris  mei  mahtiam 
contrate,aonannuntiem  tibi.  Refponditque  Dauid  ad  lonathan: 
Quisrcnuntiabitmihi,  (iquid  forte  relpondcrit  tibi  patertuusdu-  + 

a  T  Dl-  vrbe  in  agrum  egre!Ti  fu.it.vt  fccurius  fxdus  doinUii  imrenr,id  eil.iuramentum. 

re  ?Tt  ait  lonatha  ad  Dauid :  Veni ,  &  egrediamur  foras  in  agrum .  r 
Cumq,  exiflcntambo  inagriJ,ait  lonarhas  ad  Dauid ,  domine  Deus 
lirael  i\  inueitigiuero  fententiam  patns  mei  tcraltino  vcl  perendie, 
6caliquid  bonifuerif  iuper  Dauid,&non  ftatim  miferoad  te,&tno- 
tum  tibi  fcccro  j  H^c  faciat  dominus  Ionathan,&  ha^ctaugeat. Si  au 
tem  pericueraucritpatrismeimalitiaaduerfumte,rcueIabo  aurem 

a  T  Sublimet  regnum  tuura.  f  Prius. 

tuam,&dimittam  te;Vtvadasinpace,&fitdomii)ustccii  ficut  fuit 

cum  patrc  meo.  tJbtfi  vixero,facias  mihimifcricordiumdomini .  Si  6 

vero  mortuus  fuero ,  non  auferas  mifericordiam  tuama  domo  mea 

viqucin  iempiternum.Autfinonfeccrojquando  eradicaucrit  do-  7 

minusmimicosUauid,vnumquemq;dctcrra,auferatDauid  lona-  ^ 

thade domo  (ua,&:  rcquirat  dominus de manu inimicorum  Dauid.  <, 

t  Pcpigit  ereo  lonathas  f^dus  cum  domo  Dauid.Et  rcquifiuit  domi  

a  '  rTIdeft,vaIdeiurare.    "  ^^"^^    >    qUjlcm    Damd    I -na- 

b  nusdcmanuinimicorumDauid.  Et  addidit  lonaths  deierarc  Da-  ,"  '-"umcircace  fem  th..deiomo: 

"  per  eift  exoro,  f  rcq"'"«- 

*  'J?  t         •        Lxx.aufcretur 

'^l"'        lona-hjsado 
moDmid,* 
~^  requiiac. 


cens :  Hunc  Dc- 

um   qucm    ma- 

gnumelievidcs, 

&C  vbique  pra:- 

fcncem ,  ic  ance- 

quam    menccm 

meam  fcrmoni- 

bus  prodam,iain 

pisfcicncem  ea , 

cumm  commu- 

ni  paito  ceftem 

promilfJoiis  ad- 

duco  ,  quoniam 

non  ceiiabo  fre- 

quenccr  cencans 

p.tcris  animuco-  braifmu.^acin 

gnofcci"c,donec  fa. 

mihi  eius  animi  tpiaeucritpj^ 

fccreca  pandan^  — '-^d  ^ 

tur  .  Qu.E  cum 

didicero,nonce- 

labo,  fcd  proci-     ~^ 

nus  tibi  nuncia- 

bo  ,   liue    micis 

circa  te ,  fiuc  lic 

valde    crudclis . 

Nouicauccmhic     ^Etaufbrat 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

1  Si  rcfpicicns.  yirum  autcm  ftcfecerit  Dauid,  vt  hic  dicitur ,  non 

habetnr  ex  lexi  u,nec  eiiam  contrar,  um.  Dauid  autem  tunc  loquebatur 

Jonjtha  die  tmmcdiate prxcedente  Calendas,vtpatet  ia  textu,&  ab- 

fcondcndus  erat  in  agro  die  tcrtia  poil,ita  cj,  dux  dies  intigrx.  & plus 

erant  i'itermedi^,yt paiebit  cx  fcquentibits  Sot  tes  autem  I iid£  &  Be 

niamin  erant  coniun8£,ita  qicHo  poterat  aliqifii  ire  de  vna  ad  alia 

&  redire:propter  quod  Dauid  tfe  intermediopotuit  ire  in  Bethlehem, 

&  redire  die  determinata  ad  locum  coridi6iim  inter  ipfum  &  lona- 

than.Si  aUt  nonfecitficfmt  mendacium  officiofum,de quo  non  efi  ne- 

ctjjaiium excufare Dauid  &  lonatha,quia  .Apoflolt,qnifuerunt  mul 

to  perfcSIiores  uon  excufantur  omnino  apeccato  veniali.  . Ioan..d.Si 

dixcrimus,g.a  pdm  non  habemusjpfi  nos  feducimus,  &c. 

2  Si  dixcric,  ideilifignum  efl quod non  quxrit  me  occidere ,  c^tera 
patent. 

3  Ec  aic.  Hic  ponitur  ipfius  Ionath£  concejjio fecundumformam pe~ 
titiouis  Dauidpropter  quod  rcfpondit  Dauid. 

4  Quis  rcnunciabic.  Hoc  dixit ,quia  ftbi  dijflcile  videbatur^quodfl 
lius  rtgis  veniret  ad  ipfum  in  agro,quin  alii  comitarentur  ipfum.,quod 
poffet  cedere  inpericulum  ipfius  Dauid  adfaciendum  voluntate  regis. 
Et  fmditer  periculofum  flbi  videbatur,quod  lonathas  renuntiaret  Dct 
uidper  aUum,eo  tjuod  Dauidhabebat  omnes  fufpe&os  ne  acatfarent 
eum  erga  Saul,pr£ter  Ionathan,propter  quod  lonathas  eidixit . 

5  Veni  &  egrcdiamur.  f^t  ojlcnderet  ei  locum  vbifibi  renuntiaret 
intentionem  patris  fui per  feipfum  modo  inferim  fcripto .  Interponi- 
tur  tamen  rmouatiofcederis  inter  lonaihan  &  Dauid,cum  dicitur. 

6  Eliiyixcro. iluia lonatheu pro certo  tenebat  Dauid  regnaturu 
pofl  Saulpatremfuum^  ficut  &  faElum  ifl. 

7  Auc ii non. Hoc nonifl in Hci>r*.nec efl de text ,  fed  immcdiate 
fequitur, 

8  Ciyando 


8  Quando  eradicaucric.  Sciebat  enimpatrem  fuum  cum  doma 
fua  punicndumpropierperfecutionem  Dauid  iniuiiam, 

9  Ec  requirac,&:c.  hocfmiliter  non  esi  de  textu ,  fed  immidithfe- 
quitur:  PepigiC  ergo,&:c.  &  fequitur.  '^ 

10  Ecrequifiuic  dommus de. ^od exponunt expofitorcs noflri 
de  vindiBa  diuina  contra  Saul  &■  alios  inirnicos  Dauid .  H:br£i  vero 
retoranent ad  fcnfum  oppofttum ,dicentes,quod inimici  Dauid  hicpo- 
nufitur pro  ipfo Dauid,& efl fenfus:  Requirac dominus  de  manu 
Dauid,  quia  Dauidffdn-s  tflud  initurn  cum  lonathafregit,  quado  me 
ditiatem  hxredit.-rtis  Miphibofeth  fiUi  lonath*  dtdit  Sib£  fcruo  eius, 
vt  habetur  infra  i.lih.  i  ^.c.vt  plenius  videbitur ,  quando  erimus  ibi 
domino  concedt  ntc.Fnde  dicit  hic  P^ab.Sa.  quod  quado  Dauid  dixtt  ip- 
fi  Miphibofeth,  cu  &C  Siba  diuidicc  poflcfflones,  venit  voxaDe». 
di.l^oboam  &  lcrcboam  diuident  regnii,e6  quod Dauid  fngcrat iflud 
pa£lum  quoderat inter Dauid & lonaihanac poflcros eorum .  UuoA 
autcmpoiiitur  hic. 

1 1  De  manu,&c./oco  huius,De  manu  Dauid;  dicunt,quod  hoc 
fa£ium  esi  ad  reuerentiani  ipfius  Dauid,ftcui  mater  maledicens  puero 
fuo  ex  amicitiu  ad  ipfum  Hatimfubdit^hHic  lapidi  dico,vcl  parieri,vel 
aliquid  huiufmodi:& eodern modo  lob  i.cap.dicitui :  BcncdiC  Dco 
&morerc:  proptcr  reuerentiam  dinina  ibi  pomtUf  hcncd\c  pro  ma- 
ledic fecundim  omnes expofitores,&tali  modo LuquendivfM  esi  Da- 
uid^infra  25.  iurans  deflruere  domum  "b^abaldi.  hoc  ficiac  Dcus 
inimicis  Dauid,  SdC.  idefl,mihi.,ut  dicct'irib:dem  ..Alver  fccundH 
fenfum  ifiumpotefl  cxpoui:  Dc  manu,  id  efl.fier  manus  inimicorum 
Dauid,quia  leroboam , &  alii,qui  infurrexerunt  coira  Salomonem  ad 
diuidendum  regnum  dicuntur  inimici  Dauid ,  inquantum  fuetunt  ini- 
mici  pofleritatisfua. 

1  z  Ec addidic,  i.valde  iurarexlta  quod  non  aec'pitur  hicpropcriu» 
rioifedpro  ajfertioue  iuramenti.Cxtera  patent  vfque  iht. 

*  I  Ec 


MORALITER. 
^«  6  Dimittam  te,vt  vadas.  Et  fequicur  poftea. 
7  iluando eradicauerit. fignificatur quod fpirituflandus inno- 

ccnccs 


cenccs  poficos  in  aducrlicacibus  confolaiur,6i  eis  adcpcione 
re<^ni  caelcffis  poUicccur,Macc.5  a.Bcatiqhi  pcrfec-tionem  pa- 
tiuntur  propter  iitflitiam^quoniam  ipforum  eit  reguum  ccelorum. 
Tom.i  P 


4yi        Glof.ordi.&NicoJaideLyra.        4^2 


A 

\  it  tc  fiet  mc 
in.dcficict. 
t  &  icrtiodic 
lictccndcs  fe- 
Uiniis. 


t  inuenut. 
tciua. 


B 


•  obfecro. 


f  peruerfat 
rub.matrit,  re 
bclIioni.v,i.(ili 
mairis  peruer 
fc  &  rebellis. 
Alij  fili  ne- 
quam  &  pcr- 
uerfe.   , 

c 


iVquinunctccu 
cltjiicc  ccderc- 
linquic:faciccq; 
tc   inimicoruin 
tuoru^liuepatcr 
mcus  cft  ,  iiue 
cgo,  cflc  mclio- 
rcm.  Dauid  ira- 
quchanc  fideni 
accipicnsalona 
tha  ,  ad  locum 
proximum    cft 
profcctus. 
a  •»<  fdimHlkm 
yltro  viruin    ra^ 
pientis ,  &c.  lo- 
fcphus.  Non  re- 
tinuitiram  Saul 
fcd  blalphcma- 
uit  filium  ,  na- 
tumqucde  mu- 
licrc  vJcro  viru 
appcrcncc,&ho 
ftcm  proprium , 
dixit  ,&focium 
Dauid  ,  &:  co* 
opcracorcm  c— 
ius:&:ncc  ipfum 
erubcfccrc ,  ncc 
cius  matrem,ta- 
lia  facicntcs:ncc 
volcntes  intcUi- 
gcrc,doncc  Da- 
uid  viuerct ,  re- 
gnum  eorum  cf 
fe  incancum.  Di 
xitq;  vccum  vo- 
carct,quacenus 
pccnas   exolue-  a 
rcc.Refpondcn-  \^ 
te  lonatha  ,  non  (- 
ad    vcrba    iam 
Saul  acccfTic:  fed 
arrcpca    lancea 
fuper  eum  ,   vc 
rcfpondentcm 
incerficerctinfi- 
luit,&:  hocqui- 
dem 


uid ,  co  quod  diligeret  cum  i  Sicut  cnim  animam  fuam ,  ita  diligebat 
cum.DixitqueadeumlonathasiCras  calenda^func,  &  t  rcquireris. 
Requireturenimfcirio  tua  t  vfque  pcrendie  .  Dcfcendes  ergo  fefti- 

f  Pridic  cilcihiarum. 

nus,&  venies  in  locum  vbi  celandus  es,in  die  quando  operari  licet,& 

a  f  Vidcm  Dcuiii,  vcl  fonitudo  Dci. 

fcdebis  iuxta  lapidem  cui  nomen  ell  Ezel  Et  ego  tics  fagittas  mittam 
iuxta  eum,  6^  iaciam  quafi  exerccns  me  ad  fignum ,  Mittam  quoque 
&  puerum,  dicens  ei:  Vadc  &  t  arfcr  mihi  figittas.  s  i dixero  puero  cc 
cc  fai^itta:  t  iutra  te  funt,toIIc  cas,  tu  veni  ad  meiquia pax  tibi  cft,&  ni 

^"  f  RcM  Saul. 

hil eft mali;viuitdominuS.  Si  autem fic locutus fueropuero:  Eccefa- 
gittxvltratcfunt,vadeinpace,  quiadimifit  te  dominus.  De  verbo 
autemquod  locuti  fuimus  ego&:  tu,  fitdominus  interme  &  tevf- 
que  in  (empiccrnum.  Abfconditus  eftergo  Dauid  in  agro,  &:  vene- 
runc  calend^ ,  &  fedit  rcx  ad  comcdendum  panem  .  Cumquc  fedif- 
fetrcxfupcr  cathedramfuam  fccundum  confuetudincm  ,  qux  erat 
iuxta  parietcm ,  furrcxit  ionathas ,  &:  fcdit  A bncr  cx  latere  Saul :  va- 
cuufque  apparuic  locus  Dauid  ,  &  non  eft  locutus  Saul  quicquam  in 
dieilla.  Cogitabat  cnim  quod  forte  eueniflet ei ,  vtnoneflet  mun 
dus ,  nec  purificatus .  Cumque  illuxiflTec  dics  fecunda  poft  calcndas , 
rurfum  apparuic  vacuus  locus  Dauid .  Dixicque  Sau!  ad  lonachan  fi- 
Hum  fuum  :  Curnonvcnit  filiuslfaincc  herincc  hodiead  vefcen- 
dum  ?  Ecrcfpondit  lonathas  Sauli :  Rogauit  mcobnixe ,  vtirctin 
Bcthlchcm,&aiti  Dimiccems*,  quoniam  facrificiumtfolennecft 
in  ciuitate  mea .  Vnus  de  fratribus  meis  t  accerfiuit  mc .  Nunc  crgo 
fi  inuenigraciam  in  oculis  cuis,  vadam  cico,  &videbo  fratrcs  mcos. 
Obhanccaufam  non  vcnitad  menfamregis.  Iratus  autem  Saul  ad- 

f  Id  efi  adultcrat. 

uerfum  lonachan  ,  dixit  ei ;  Fili  t  muUeris  vltro  virum  rapientis ,  nun- 
quid  ignoro  ,  quia  diligis  filium  Ifai  in  confiifionem  tuam  ,  &in 
confufionemignominiofc  matris  mx  ?  Omnibus  enimdiebusqui- 
bus  filius  Ilai  vixerit  fuper  tcrram  ,  non  ftabilieris  tu ,  nequc  re- 
gnum  tuum .  Icaque  iam  nunc  mitce,&  adduc  eum  ad  me ,  quia  filius 
mortiseft.  Refpondens  autem  lonathas  Sauli  pacrifuoaic  j  Quare 
morietur  ?  quid  fecit?  Et  arripuitSaullanceamjVcpercutereteum. 


dem  non  implc  D 
uic  prohibic'  ab 
amicis. 

^  R.  bauidKi 

mhi.Saul  dixic: 

X  fiiius  es  mulic- 

ris  reprobacc  ob 

tcbcllionc :  hoc 

"  cfi,  imit.uisma 

^  trcmtuam.qua: 

obidquodmihi 

rcbcllisfuic,rc- 

proba&:  perucr 

fimerico  cftiu- 

dicanda. 

4  b  ^  Filium  Ifai  Ho. 

5  in  confufione^  &c.  "'J 
Chryfo.  lufium  "" 
ob  vch  emcns  o 

7  diumnon  fufti- 
iiuicpropriovo-  F. 
carcnoie:iedji'- 

8  //k»j /yiz.'.  Sic  auc« 
a  appellauiceum, 

parcimodiopro 

^°prij  noiis ,  par- 
cimgenicorisliu 
milicacc  nocans, 
fpcrans  fore,vc 

' '  hocpattoiul^ifii 
nia  concamina- 
rccur:  haud  incel 
ligcs  holemno-  ioj 
bilcmillufirem-  tp 
que  reddi  folcre 
non  progenico- 

1 2  ru  claricace ,  fed 
animivircuce. 

j ,  c  J^nquid.  quafi 

dicacamas  ini- 

^n-.iciimcum  ad- 

*  ^  uerfans  mihi ,  in 
quoofiedisadul 

\6 


tf 


hi 
mr 


ccnnoccconce- 


pcum  concubi- 

jocu.  Nam  lcpici- 

mc  nati  araius 

amantpatres.      F 

^  3i^ffer 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

I  Et  vcnies  in,&:c.  quia  dies  calendarum  &  aaUina  erant  fefli^ 

U£,&ftc  apparct  ifuodfupra  di£lum  efl,fcilicet ,  quod  abfconfio  Da- 

uidfuitflatuta  dietertta  a  calendis. 

i  Et  fcdcbis,&:c.  id  cfl  ambulationis fecundum  HebrA.quia  ille  la- 

fis  eratfignum  dixeBiuHm  ambulantiumper  viam. 

j   Et  ego  tres,&c.  boc  autemfignum  dedit  lonathas  Dauid,quia  ne 

fciebatfi  po/fetvenire  folus  adloquendum  cumDauid  ,  velfi  veniret 

fecrete,fortepoterant  aliquifuperuenirejca  quodnon  ejfettutum  ipfi 

Dauidapparere,nerefcrretur  Sauli,&  caperctur, 

4  Dc  vcrbo  autem,&:c,  id  esl,de  fcedcre  inter  nos  &pofleritates 
noflras, 

5  Sit  dominus,&c.  fcilicet,teflis  &  requifiior,quia  nullus  alius  ad 
hocfueratvocatus,adpericulumDauideuitandum. 

6  Abfconditus  cft.,Si£.c.fcilicet,  tcmporc  conflUuto  die  tertio  cale- 
darum,quia  ditbium  eratfi  rex  Dauid  requireret  die  caUndarum ,  vel 
expeElaret-pfquein  craflinum,fteut  &fecit, 

7  Etvencrunt,&c.  Hic  confequenter  defcribitur  prddiCl^  concef- 
jionis  executio,quia  lonathas  explorauit  intentionem  patris  de  Dauid 
pcr  modum  inter  eos  condiCium,& patet  litera  exprxdiClis ,  paucis 
exceptis  . 

8  Surrcxit.  quando  enim  erat  ibi  Dauidfedebat  iuxta  regcm,&p0' 
fiea  JonathaSj&poflipfujn  ^bner;&  ideo  abjeatc  Dauid  nullus  erat 

inter 


inter  Satil  &  lonathan.Et  quia  non  efl  confuetum,quodfilius  regisfe 
deatposipatrem^ita  quod  nullusfit  intermedius  >  ideo  furrcxit  lona- 
thas  &feditpofl  .Abner. 
9  Et  non  e{\,&cc.fcilicet,de ipfo  Dauid^cuius  ratiofubditur. 

I  o  Cogitabat enim,&:c.non  ef  ex  concubitu  cum  vxore  velex 
ta£iu  rei  immundnc^quia  defacrificio  T^omenice  non  debebant  immti 
dicomcdere  donec  ejfent  purificati,qu<ii  quidcm  purificatio  in  aliqui- 
bws fiebat per  tranfitum  temporis,&in  aliquibus per  aqua  expiatio- 
nisjicut  diBumfuit  Kljm.iif. 

I I  Cur  non  venit,&c.  ex  contemptu  &  odio  nolebat  cum  nomi- 
nare  nomineproprio.Cxterapatcnt . 

II  Iratus  autem  Saul.  Hicconfequenter  defcribiiuripfiusSaulis 
indignatiOfdicentis  Ionath£ . 

1 3  Fili  mulieris  vltro.  id  efi, conciibitim  viri  importunepetentis. 

1 4  Diligis  filium  Ifai  in  confufionem.  quiaper  boc  tu  oflvndis 
quod nonfisfilius meus^qui ipfum  odio:  &per  confequens quodtufis 
de  adulterio,quod  cedit  ia  confufioncm  tuam  &  matris  tu£. 

1 5  Omnibuscnimdicbus  quibus  filius,i.Vc.  Exquopatetper- 
fcBio  [onathie,quipropter  hoc  non  reirahcbatur  a  Dauid  charitate. 

16  ItaqueiSLm. finealiquaretardatione. 

17  Etadduccum.  vt in pr<cf€ntiameaocccidatur,&  fim  certus 
deeiusmorte. 

18  C^uia  filius  mortis  eft.  id  eU,digntts  morte,  ficut peccatores  di 
(untur  filii  gehennfe  Matth.i,}.Ctctera  patcnt, 

i  Cumquc 


4J5 


I.R 


egum. 


Cap.  XX. 


A 


tiiel 
aJcif 

fr  as 
iijn 

li: 
i. 
o, 
6 


a  ^ffer  mihi  fagit,&c.  ^  Theo 
doretus.  Quamobrem  lona- 
ihas  volensfignificare  Dauidt 
infidias  patris  ,  idfignificauic 
per  tela  aut  lacula ;  Non  nulJi 
dicunt ,  propter  famulum,  qui 
fimul  crat  cum  eis',  ne  cogno- 
fceret  ,  quie  fignificabantur'. 
Deindene  efiet  perfpicCieum 
indicare  amico  aninium  patris 
cxdis  fpiratem,fagittandi  fimii 
lat  exercirationem  ,  £c  vcrbis 


454 

Et  intcllexiclonathas,  quod  diffinitum  eflfct  a  temnne  fidei  prius  tcfiimo-  D 

patre  fuo,  vt  interficeret  Dauid.  Surrexit  ergo  ri''"]if!!  "^'  ^^P^'''  ^'T' 

*:        •■        \  r  ■     '      c        ■  Aicwj^v^  lit,  deiiide  prophetas  mifit. 

lonathas  a  menla  m  Ira  turoris,&  non  come-  Collegic  puer  lonatha:  fagit- 

dit  in  die  calendarum  iecunda  panem .  Con-  ^^^'^  '^'•^  dommum  ignorans 

triftatuseftemm  („per  D.uid,e6 qu6d  t con  3lt|opIshbt-,?£'£ 

f  Impropcrans  quodhliuseftctadultcr.T.  .       u  r 


gam 


prophetarum  porcans  quafl 
diuinic'  fcripros  honorabac , 
fcd  qucm  Mofcs  &c  prophctg 
pri^dixcrant  ignorabat. 
b  ^Etofculantesfealtcrut.&c. 
Chryfoftomus.  Eftviaincc- 
ritus,quajcx  ore  prortcifci- 
tur,  quando  funt  turpia  &:;im 

1..,  T ...    .    r\     A  11   T  . .  «^  '  1"-      mundaofcnla:  quando  fida 

K?etS  ™™"u"nl™Tm  ;d      P""  ^^ '"™'"  "'"'''  l™"^  ■""""  '«'"'h-1'-      »^ '■'fdulena .  I.ile  erir  lu- 

quo  lufiit  inuiccm  fe  ofcula- 
ri ,  m  ofculo  fanfto .  C^cm- 
admodumnec  Dauid  quod 
4  lonaths  pra'bccofculum,fcd 
fanciuni  ,  &:  honcfium  ,  &: 
fyncera  dilcdione  plcnum: 
cuiufmodi  eciam  fiiic  eo- 
rum,  quiin  Pauli  collum  ce- 


fudiuct  eum  pater  fuus  .   Cumque  iliuxiflet 
mane,  venitlonathasin  agrum  tiuxta  placi- 
tumDauid&  puer  paruulu.scum  eo.Etaitad 
quidcmfuisadfamulum;cuig-  a  puerum  fuum  :  Vadf:&  taffer  milii  fao-itti.s 
macice  Dauidi  fignificabac tu-      t,„^^^„    •     ;      r-   ^  '  -rP   .  ". 

m.  Suasegoiacio.Cumcjuepuercucurnflet.iecit 

Qtiidefl.quodlonachas  vo-     taliam  iagittam  trans  puerum  .  Venititaque 

puer  ad  iocum  iaculi,  quod  miicrat  lonathas. 

Et  clamauit  lonathas  poft  tcrgum  pueri,  & 
puer  paruulus  ignorans ,  quid      ait :  Ecce  ibi  eft  fagitta,  porro  vltra  te.Clama- 

[rrea,5,c'r'N,h';ucd'pa-"      ^^^~^  ''^"'"'"S  poftt  ccrgum  pueri.di 

ter  filium  vnigcnicumadfala 


tem  humani  genens  miccen- 
dum  in  Iiceralegis  ludiEis  ne- 
fciencibus  habuicabfcodicum . 
Dauid  ergo  abfcondicus  cft  m 
agro  ,  &:  Chnfius  in  mundo  . 
In  mufido  erdt  &  mundns-f>er  ipfum 
faRus  efi ,  &  mundns  e;<m  non  co- 


i 


cens:  Feftina  velociter>  ne  iieteris.  Coliegitau 

tem  puer  lonathx  fagittas ,  &  attulit  ad  domi 

num  fuum,&  quid  ageretur  *  penitus  ignora- 

bat.  Tantummodoenim  lonathas  &  D^uid 

remnouerant.DeditergoIonathas  armafua  s  c'<J<^i"nc,&:cumampIexuo- 

puero,  &  dixit  ei:  Vade  &  defer  in  ciuitatem.  *'f  loJephus  Dauid cecidic 
gnoutt.  luxcalapidcmfedcbac,  Cumque  abiiilbtpuer,  furrexit  Dauiddeloco  5  ad  pcdcs  lonathe  ,  euraque 
quia  in  cabu.is  leg.s  fcnpc.s  qui  Vergebltad  Au/^rum  &'r-.rl^n.  nrnnnvin  adoians,Sduacorcm  anima: 
erac.vnde:  Dompus  Deus  tuus      qui  vergebatad  Aultrum,  &cadens proi  usm      ,-,^,  ^^^'^^ac .  C^em  lona- 

ynusefi,  Ec  :  X"»  f'*-  ^^^rncn  b  tcfram  adorauit teitlO.Et ofculautcs  ie altciU- 7  chaseleuamc  acerTa^&alce- 

^r.=  i^;;l;eS     tmm,fleuerxintpatiter,pauidautemamplius.  8  J-"™''^ 

cabac  ,  &  ludaica  pcrfidiain-      DlXlterao  lnn:.fhac  ^.A  n..,i^.  \/.,,^.; .        l^me.plos  olculaba.uuu,  & 

ccr  pafchalcs  cpuks  de  ncce 
domini  tratbbat .  Cum  crgo 
illuxiflct  mane,  vcnit  lonathas 
in  agrum  luxta  placitum  Da- 
uid  i^  puer  paruulus  cu.ti  co:  ic 
cit  vnam  fig!tcam,iccic  &:  alce- 
ram,  &:  Dcus  pacer  jlluccfcen- 
ccma- 


C6.  inpIaL 
140. 


t  fagittas. 


i.Cor.ij. 
t  puerum,& 
infra. 


E 

*  pucr. 


Aft.itf. 
Lib.tf.Antiq. 
cap.  II. 


'.T  aH"''/'''  ad  Dauid;Vadeinpace.  ,  fSSa-caccmfuam  muid? 

a  TSubaudi,  hrini  finr:  nimius  dolordefi.it  mlonu^nJo  i  ■  -  ' 

_.'  ^..    ..      .  :  1      ■       i"-"""-  malignic, 


Qua=cunquc.ur.,uimusan,bo,„  nom.nc  do-  ,o  liiSX-J^onr"» 
minidiccntes;  dominusfitinter  me  &  te,  &     nihildifierccmorce.  Vixecc 
intcr  femen  tuum  &  iemen  ineum  vlquc  in 
fempiternum.  Et  furrexit  Dauid  & abiit,ied  & 
lonathas  ingreiruseft  ciuitatem. 


nim  quicfcenccs  a  gcmicu,  &: 
memorum  lurifiuradi  apud 
alccrucros  confiare  poiccn- 
tcs,  diuifiilmr. 


^CAP. 


NICOLAVS    DE    EyilA, 

1  Cumquc  illuxincr,  ScC.  nlc  confe^jucnterdefcriLiturDauid  & 
lonaihxflcbilisfcpara  ioper  hoc.,quodI(mathasiiidicaHit  eiintentio 
7iem  SauHs  de  mortc eiu, ,vt fic  fu^^cret,  &faluarclur,i^  hoc  efi  qnod 
diciiur:  Cumque  .lluxiriet.  Ex  quofaietfidclitas  lonathx,  qui die 
fro^cedtnti  non  cornedcrat,-pt patet exprxdiciis,& tamcr,  mav.s  ante 
conicftioncm  vcnitad  Dauid  ad  nun:iandumqucd  initiw.nerat.  Tinn 
fiia  magis  fecreth potcrai  cum  eo  loejuia>iteqi<am  coviniuniccr  homi 
ves  ad  carnpos  exircnt:  tum  qi'.ia  mora  crat  ipfi  Danidpcriculcfa. 

2  lu\t:\phcicmr\.,Scc. id ifi,condi.^iim  velprotirfjum  . 

j  Ec  pucr.  /-'/  minyA  p"J]ct  pcrcipere  aU  qiiid  lonathcts  vencrat,& 
yifaciiius  pofjttfe  cxptdire  de  co.Cteterapatcnt  vf^ue  ibi. 

4  Eeflina 


4  Feftina  velociter,&:c.  yidcbat  enim  lonathas  tempus  aprum  ad 
loqriendum cum  Daui-J,eo  qucdnullus  cffetin ngro:  ideo  voluit fi.itim 
remittcrepuei  um^ytfolus  cum  Dauid  /o  [ueretur  antcquam  aliquifn-^ 
peri:cvirent,q:'.i  poffent  accufare  Dauid. 

5  Dcdit  crgo  Ionaihas,&c.  /.  arcum,pharctram  &f^.gi!tM, 

6  Surrcxit,&c.;7fr  mdtcium prsdiflurn.Et  cadensptonus  in  tcrra. 
ad;>rc.uit,ad(trutionc  dulia, 

7  ^ZoU:\.\]:Ani:Sy^c,examorisfidclitare. 

8  HcucrunCi&C.  cximmincnufcparaiione. 

9  Dauid.  qi'ia  rionfoium  dcfacbat  Jonatham,fed & terram  & co- 
gHationcmfiumi. 

1 0  C^iacunquc,&c.  Sr.bintcUigiturfmt  rata  6'-firma.  CmrapA 
tcw  iri  iiicra. 

Tom.i.  P    3 


4y^ 


GlQr.ordi.&NicoIaidcLyra.        45^ 


A 


C  AP  V:T  ;:^XI.  ,.^     ^ 

a  T  r  E^i'  <««'"«•  l^  >^chlu,elech.  ^a  Procopiu?.  Liber  pfal 

V  inorum  pro  Achimciech  I  titUlo  habCc  Abimelech, 

facla  j)muMtionf  litcra: ,  pio- 

pter  .nttinitace  apud  Hcbr^os, 


C  A  P.     XX  1. 


Mii>< 


E  N  I  T    autcm  Dauid  in 
Nobc  ad  Achimelech  fa- 

i  f  Euiniod  Tmc  mili  ibus  vcnit. 

cerdotem  ,  &  i  obftupuic 

a  f  Achimclfcli  i»fr  eft  Achias  ncpos  Hcli . 

Achimelech,  t  c6  c]u6i 
venilTcc  Dauid  ,  &  dixic 
ci :  Quarecu  folus  &  nul- 


lus  ett  tecum  ?  Etaid  Dauid  ad  Achimclech  ia- 


f  aliquU. 


B 


f  in<}ic»tieit 
jjiio  jrentan- 
tc  me,  ad  ulc 
lorum. 

Lib.  tradit. 

Hcbr. 
t  qiiod  cft  fub 
nuiui  ina,  ^a 
«jacLxx.fi  ha 
hcs  ad    manQ 
niiinqiie. 
Mirc.  16. b. 
t  vcl  propha^ 
nos,  aiit  comu 
nes.i.qiiitHis  li 
ccat  vcUiotn 
aiiMu» 


C  '•»  Simudifuntpuerh&c.Vtoco^.  Oftcndit  fandicatcm  &  D 

caftim()n:;im,cc)dcm  no.s  cum  pocificib.honorcdignos  cf- 

ficcre.QucKl  auccm  Dauid  corum  qua:  faccrdoc;bus  alfigna 

*  ta  cranc ,  parciceps  fadus  c(t, 

omnibus  piismcnlan»  myih- 

c.uii  proponendam  elle,indc 

manifcHuclT .  Dfiico.n.cor- 

1  porc  f.iccrdoccs  panccr  &  lai- 

2  ciparcicipancquocquuc  iacri 
bapcismacis  parcicipcs  facti 
func.  ^' 
d  f^ia.  Rabbanus.  In  Hcbrx. 
via h£c  laica ejl.  (lAn  lci^c  fcri  ^ 
pcum  c{},vcexcranc<js  non  co  • 
mcdaccxeis,  cur  incerrogas  (^ 
vcrum  mundi  finc  pucri ,  qui 
ccum  fi  mundi  clfcnc  vcfci 

nondcbcrent?Viaergolaica 

ccrdotem :  Rex  prxcepit  mihi  t  krmonem  oc  4  ea,qui.uulaic.^.licer  imcrro- 
dixit;  Nemofciat  rem  propter  quam  mialus  es     gas.Scd&ipaihodi^:  fauctifi- 
a  me  ,  &  cuiufmodi  prceccpta  tibi  dederim . 
Nam  &c  pueris  mcis  t  condixi  in  illum  &  illum 
locum.  1  Nunc  ergo  t  fi  quid  habes  ad  manum , 
vel  quinque  pancsda  mihi ,  aiit  quicquid  inue- 
neris-Etrcfpondensfacerdos  ad  Dauid  ,  aitiUi; 

a  T  Lios  Cirecc  popuus  iiicic  Laicos  p.iucsJd  c.l.populates. 

Non  habeo  t  laico.s  pancs  ad  manum ,  fcd  tan-  5 
c  tumpanemfantaiim  .  Si  t  mundi  funt  pueri,  6 
maxinie  a  muHeribus ,  manducent.  Et  rcfpondit 

Dauid  facerdoti,  &  dixir  ei ;  Et  quidem  t  fi  de     ^  '^^^i  ,d,e,.  jouin. 

mulieribus  agitur,  continuimus  nos  ab  heri  &  '  pancsenim^poficionisquafi 

nudiuftertiusquandoecrrediebamur,  &fuerunc  8  c:orpus  ChniTi dc  vxorumcu 

^         ,       ^  ,,uu      •i.i-,        bilibuscofurgcntcscdcrcno 

, 5-Aconcubitu.fcihcct.  a  flnHcbrioviahschica.  ^'"  c> 

^nfi;^S:^";S^  '  vafi  puerorum  (anaa    rorro  via  h^c  polluta  p  K^Sldfbgiccem,.,. ««..>«. 
diefanmuc.ih:iinurli^mcL  Ec     elt  ,  lcd  &  ipfa  hodic  fanctificabitur  m  vaiis .  lo /'«^"  abvx.r.b,s, 


lk-th,,itiIiccc,&:Caph.Sim)lcs 
cmm  funt  liccre  cxi<^uo  apice 
wiitumvariantc.  Scd  quomo 
do  Scruaror  hui"  hillon?  mc 
tioncm  faciens ,  dicit ,  Daiiid 
adAbiatbarfummum  ponti 
ficcm  pcnicniflc :  Aut  ipicur 
Abimclcch  bmomius  linc.  &: 
Abiatharcciam  appellat'cfi: 
autdicendumcf^,  bilioriam 
Abimclcchi  tanquam  facer- 
dotis  mentioncm  faccrc :  A- 
bi.itharum  vcro  niminuin  il- 
lis  temponbus  pontificc  fuif- 
lc.  Vidctur  etiam  quod  rcgQ 
liber  ipfimi  Abimclcch,«Sc  la- 
ccrdjtesdominifublacc>s  cf- 
fc  dicat  a  Saulc,non  autem  su 
mum  pontiftcem. 
^  Hicronym.Achimclcch 
ipfccfi  Aia,'filiiis  Achitob,fi- 
lij  Phinecs.fili  Hcli. 

^chimekch.  Rabbanus.  Fra 
tcr  mcus  rcx  .  Apofioli  quos 
rcx  regum  fracrcs  fuo»  appcl- 
lac  folus  luic  Dauid,i.\:  Chnlt' 
in  pafTlonc.Dauid  aic  :  Hlo  cr 
ill.o  in  loco  condixl  pucris  nieiSy  Ec 
ChrifiusdixK^To^MrtW  refar 
rexcrop;\iced,m  vos  i>i  Galilcam. 
Pcr  viapi  pollutam  vcntt  Da- 

uid,&:Chnfius  immundasa-                         TAconcubitu.fcihcct.  .  TinHcrxovian.cn.ca.      ^,^^^^^  ^,2i^xm  ci\  ad 

diones  IuU;roiu  impollutus    .       <-  r  .r-L,      \  ..:.  U^^  .^^11.?^.,       ti'^'-"' /^  „    ..  . ^- 


catur  m  valis.In  vafis,i.  mcn- 
te fuafc sadificaridixic, quia  j 
nifi  ncccfiicacc  corporis,^:  pc  | 
riculo  vic2  vrgcncc  non  vc-  r 
fccrccur  eis.  ' 

^  Thcodorccus.Cumfaccr 
dos  rogarec,an  illo  d-c  caftus 
cllec,  Sixiccres dies  fuifib  ca- 
flum:&:  adiecic,propcer  viam  t 
propoficl  neccliano  eric  par- 
ticcps  facri  alimcnci,  vc  abeo 
roboratus,qua:  lunt  ci  propo- 


diefanmuaiinurli^mcis.  Ec      elt  ,  lcd  &  ipU  lioclie  lanCtincaDitur  »"vaiis.  loP"^"^'''''--^-      ^^^^^  1 

vafadn.,uApiia?rag.oneIu     ^D.aitergoeisfaccrdostfandlificatum  panem:  t  phcnd pef cma,hoc i  Chnllo  § 
daoru  hde  landihcact  iunc.  o  4.11^^.^^.  ,     j^.,    ]^.|.^jj^^  | 


c  Si  

NI(iOLAVS  DK  LYRA. 
C    A    P.      XXI. 

j  '^  'rEnicautem.  Hicconfei/itenierSaalDanid  perfcquituripsu 
y  banmendo,Circa(jHodfcie>'diim,(pSaul  co7^ioJccvs  ruafilfe 
Dau:a:ipfnm  deregnofuo  expulit,&  in  exiliitm  mijit  vt  nullHiaudi- 
reteum  recipere  .  ijuod  paietexhoc  epfacerdotcs  occiditproeius  re- 
ceptione  vt  habc:ur  c.zi.lfiud  th  exilii-m  ad.Achimelech  nonpcriie- 
nerat  qii  Dauid  rccepil.Sic  e>-goproccditur:quiaprimo  rr^a  Datiid  de 
Oiulfiok  fcribititr  tpftus  ^chimekch  beneficium.fecimdb  ex  hoc  illatnm  fuppH 
cium.c.ii.Circa  primim  drfcribititr  ipftus  Dauid  ttirialiter  receptio. 
fecundo periculi  imminentts enaficibi:  SurrexiC  icaq;  Dauid.  Tri- 
tnim  oiiendiiur.,ed  cp.Achimelech  deditipfiDauid  cibumiiT gladium: 
&  inferponitnr  Doegpr^ffentia^  ex  cjuafecutu  efl  facerdottm  excidiii 
dicitur  ergo:  Venic  aucem.  vbi  erat  tabernaculu  dominijVt  ibi  ora- 
ret  th  ctm  dominm  dc  fnanibus  Satilis  criperct. 
t  Ad  Achi.  ifle  rfl  quifupra  vocatus  efl  .Achias  cap.  1 4. 
i  Chiarc  CU  fo.  y^on  efl tntcLligendum  tp  nuUus  effet  cum  eo,  qttia  in 
fra (luxfinit .Achim.lech:  Si mundi func pu.&c.  & Matt. i z.dicit 
falnator:  Nunquid  lcgiftis  quid  fcccric  Dauid  quando  efurijc 
&  qui  cum  co  eranc,(S<:c.  Ex  (juibwpatctyquod  aliqui  erant  in  co- 
mitatufuotfedpauci  rrfpeRiuh  &  in  comparatione  ad  illos  qui  foliti 
erant  cum  eo  ire  ficut dicitur  communiier:  niiUu/s  efl  in  foro  quando 
funi  ibipauci  refpeiiu  alcerius  teporis,quauis  fint  pro  tunc  ibi  mtdii. 

4  Rcx 

M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

4C  I  Fenit  autem,&c.ad.Achimelech,&c.  Pcriftum  Achimc- 
lech  bcnc  fignificacur  lcfus  Chiifius.  Primo  rone  nominis. 
Na  Achimtlcch  intcrpictatur  fracer  meus  rex.Chriflus  .afic 
fratcr  noficr  e{i,r6nc  humanitatis  aflumptaE.Hcbr.t.  ca.  df 
dc  ChriHo  &:  fuis  fidclibus.Non  confundicur  eos  vocarc  fra. 
tres.di.^iywwi/tfio  nomcn  tuimfratribm  mcis,&c. Ipfc efl  ciiam rcx 
ri^:<iii,(wrninua duminantiim: vc dr Apoc.  1 7.  d. Sccundo lonc 
officij.Nam  Achimelcch  erat  fummus  faccrdos,quod  com 
j>ctitipflChrif}o,propccrqucdpcr  Mclchifedcch,c].  rcxc- 
lac&i  faccrdos,l;gnificac  Hcbr.fC.rcr  hoccrgo,q,  D.und  iar 
do  pofttm  uenit  ad  Achimclcch,(!gnific.atur,qucd  quilibet 
Chvifiianus  in  ardo  pofitus p  pt cccs  dcuotas  rcciiu  cre dct 
audcmmuni  lclum  Chnfium.Pcrhocauccm  quod  D;ard 

ab 


4  Rcx  prxc.  Jion  oportei  hieexcufarepauidde  mendacio  cfficio- 
fo,ficut&'diatmeflca.prx.C£lcripatct^vf(j;tbi. 
c  Non  habeo.  Erant  enimpanrs  in  triplicigmdK.Mtqindiceban' 
turpanes  propofit;on!s,quiera>it  llcitifacerdotihus  taiitmi.  &panct 
oblatio>!ii,qut ofjhcbaniur in altari holocaufmim & ilUs  vtebarawtA 
Leuitx.Et  panes  communes  quibus  omnss  indiffereterfoterant  vtiy^A 
dicuniurhtcpaneslaici. 

6  Si  mundi.q.d.pojfentinnecefjitateeisdari. 

7  Concinuimus.iWJ»tt/;t^/r/de«iffj///j  contracla  purgabatur  per 
tranftttm  temporis,quia  durabat  tantim  vfque  ad  vifperam. 

8  Ec  fuerunc,  /.  corpora  ab  immunditia  coitus,vel  vafa hic  dicun- 

tur  ipftmctpueri. 

9  Porro  via.  Ouodexponimtaliquiftc.q.d.Dauidin  viaforteali- 

qttarn  i>rmuidinam  potititKus  cowraherc. 

10  Sjd3<:ipfa.7«^y/  dicat  talts  immitthiitia  excufabitur  in  nobis 
per  contimntiam  a  mulicribws prsdiBam.  Miterfic:  Hxc  via  pcjl- 
luca  efi.  id  eU  hicproceffus  ejl  illtcitu<  de  communi  curfn ,  fcilicet , 
quoddettirpanisfanaificatuslaicis.  Sed  hodic  fandificabitiir 
invafis.  idefl^cxcufabitHr  in  nobis  ,  proptcr  iteccfp.tatem  come- 
dendi  in  qiia  funiws .  Erant  enim ,  vt  dictint  Hcbrxi ,  valde  fatigatf 
a  icitinio,6^  hoc  modo  Saluator  hocfadim  dicit  cffclicitiim.,  Maltb. 
1  z.cb  quad  Dauid  &  viri  eius  erat  in  necefjitatis  articulo.  Caterapu-  ■ 
tentvfineibi.  1 


ab  Achimclcch  panem  pecijc,&:  illcdcdic^fignifi^cacurquod 
Chnftianus  dcbet  a  Chnfio  pccerc  panc  verbi  diuihi  &:  cu- 
chariftia;  ficuc  di^  in  or.icione  dfiica:  Tancm  noflrimquotidtanu 
ria  Hoi/j /;of/if:  &  hoc  fignific.arur  perhocquod  dicicur, 
t  Dedit crgn  ei.  Pcr hoc auccm.  quod  dixic  facerdc5S,quod  ad 
efum  pan^is  illius  rcquircbacur  mundicia  maximc-a  mulicn- 

bus,l]gn)ficacum  fuicquod  pcccacuni  carnale  iinpcdic  maxi 
nic  pcrccpcioncm  cucharifiii-.Pcr  hoc aucc qucd  Achimc- 
Icth  dcdic  Daiiid  gladiu  ,  fi^nificacur  quod  Chriftus  armat 
fuos  fidclesp  dcmonum  inUilcus.Perhocaucquod  fuicgla- 
dius  quo  capuc  r^oliac  fucracampuc;icu,fignificacur,  q»  m^'- 
moriapalfionisChrifti,quacapurd^-nionunifuicdcuimim 

eft  cfticax  gladius  p  demonum  infulcum.  i  .Pet.4.3.  Chriflotn 
(arnep.ilfo.<:r  vos  cadcmcogitaiiouc  armamini. 


4^7 


LR 


:gutn 


A 


implecum  eft,quipo(itas  in  carne  dil  fudgorij  fxuiti^  dccli- 
naret,ad  populos  cranlic ,  cuni  quibus  cibil  delkicracu  fiiin- 
piir.  Defiderio  cnim  d^fideraui  ma>iducareTafcba.  GoIicE,  i.dia- 
boli arma iufiulic.Iplc.n.forcior  fpolia  forcis  diripuic.His au- 
tem  a  quibus  recepcus  ert  Chnftus  incuJic  diabolus  perfecu- 
tione,  tribulacione,  &  morcem 


lOIJ.C 

■v 

1.  itra 

I, 

pa>;bat 
S.l. 


doa- 
uac.j 


6 


lac. 


Omnes  enim  qui  volunc  pie  vi- 
ucre  in  Chrifto,perfccucioncm 
paciunmr .  vndc :  Si  wc  perfecuti 
funt,  &yos  perfcrjrentiir. 
4i  Auguft.  NonneDauidcum 
pancs  propoficionis  maducauic,   ^ 
quos  no  licebacmanducare,nili  ^ 
folis  facerdocibuSjin  vno  Domi 
no  Icfu  Chrif^o  regnii,  &  faccr- 
docium  futurum  figurauic? 
^  Idem.  QuanquamDauida- 
percc  fuicfigurauic  camen,&  fa- 
cerdocs  perfonam,  quando  pa- 
nes  propoficionismanducauic, 
quos  non  licebat  manducarc, 
nifi  folis  faccrdotibus. 
^  Ambrof  Intrauic  Dauid  in 
domii  Achimelech  f^ccrdotis , 
fcd  ncc  periculo  mortis  propoii 
to,  hofpirem  recufat,  ncc  dccl  - 
natcxulcfandhis  animus  facci- 
dotis.  Tata  hofpitalitatis  efi  gra 
tia,  vtlibenter  in  nosaliena  pcri 
culatransfcramus.  Vcrii,hoc  in 
fcffJoria  morale :  in  myfterio  p- 
pbeticum  cft,quod  nccpricfum 
ptofuture  mortis  exitio,veruni 
illum  Dauid  hofpitio  fuas  metis 
religiofi  cxcludcrct  facerdutes 


Cap;  XXI.  4y8 

•Je  lofcphus.  Aderat  illic  ieruus  Saul,generc  quidem  Syrus 
nomine  Doech,qui  muias  pafccbac  rcgis.  * 

'^.  Ambrof.  Ncc  Docch  ngu^i  vacac ,' qui  craccufJosmu- 
lorum  ,  coquod  nemoalius,  nifi  jnfruciuoli  grco-is cuIJos 
IiA.Epri5dicoris  Typumimplercc. 

b     Doegldrmxiis.  Rabb.  Quica 


D 

Ince.Lnc 


Nequc  cnira  crat  ibi  panis,nifi  ratum  panes 
tpropofitioni.Sjqui  {ublari  fuerac  a  facie  Do- 

minijVtponcreturpancscalicii.Eratautem  ' 

ibi  vir  quida  de  feruis  Saul  in  dic  illa  t  intus  - 

in  tabernaculo Domini,  & nome eius  Doeg 

ldumiEus,potetifIimuspaftoruSauI.  Hicpa  ? 

fcebat  mulas  Saul.  DixitauteDauid  ad  Achi  ^ 

mcIechjSihabeshicad  manii,haiKi,autgIa  ^ 

diu  da  mihi ;  quia  gladiii  mcu,  &  anna  mca 

no  tuli  mecum.  t  Scrmo  cnim  regis  vroebat 

me.Etdixit  (acerdos :  Ecce  hicgladius  Go-  ^ 

liath  PhilidhiEi  que  percufTilH  in  valle  Tere- 

binthi,eftinuolutuspalliopo{lephodfiiftu      -    ^ -,;^..  ««..,„.   ^  luicpnus 

vis  tollere, tolie.  Neq;  enim  hic alius eft  abf-   * ?^^"^  cx  oi  rcgione  Hcbrgoru 
^  c      ■    r\     ■  I    VI-    ,11.      .        A  ^'^'S'tinGcch,qu.Eeiirc"-ioPa- 

que  eo. Et  ait^Dauidj  i  No  eft  huic  alter  fimi-  ^   la^thm^ ,  vbl  U'"  lc  Achi.?. 

lis;da  mihi  eu.  Surrexit  itaq;  Dauid,  &  fucrjt  8    Cumq;  cogmcus  ciicc a  famuiis 

indicillaafadeS,aui;acvenitadAch,src|e*aSKS^^^^^ 
Cjcth.Dixeruntq;feruiAchisadeij,cumvi-      -— ''^-->   -  ■-   ^ 

diflent  Dauid.Nuquid  no  ilte  eft  Dauid  rex 

terra:?N6nehuiccantabatperchorosdic^- 
tcs;  t  Percuifit  Saul  t  mille ,  &  Dauid  dccem 


melorum,  id  cfi,intruduofi  o-re 
gis,&  rortuoli  cuftos  crat,&:°n- 
tcrpretatm-  motus,vcl  folicitus, 
qui  &  pcufiTic  Achimclcch  ficer 
dotcni  magnum,qui  incerprcca 
turfl-accc  mcus  rex:  nominc,  & 
adu  ludam  fignificac,per  qucm 
concraChnlium  regcm  vcru, 
diabolus  opcratus  clt  iraudcm , 
vc  co  perdito  cciam  licclclia  pa- 
tcrccur,&:  difcipuk  Chf  fii,&  fa 
cerdotcs  pro  nom  inc  cius  occi- 
dcrentur.  Scd  in  domo  Achime 
lcch  folus  Abiach.u  pnnccps  fa- 
ccrdotum  euaiic,  quia  nemo  po 
tefi  noccre  Chnito lacerdotum 
pri  Pxipi,  ^«i  viaor  calos  afcendit . 
c     Vofmtautem:    -jc  iofcphus. 


t  facierum.id 

cft,   qui  antc 

confpcaido 

min;  poneba- 

tur. 

t  recardatui  , 

vel  inclurus, 

fcilicec  iit  oia 

rct  coramDo 

mino. 


t  v^Ijncgociii 

E 

Lib.ij.  A  ntitj. 
cap. I j. 


ter^^rl^rai^f  ^  "«"i^-'  1'oruitaute-Dauidfcrmoncsillosin 


Chrifti  corporc  cibus  fidelibus 
fiararctur ,  vt  Chrifti  corpus  af- 
fiimerct  fidelis,nec  efurirct. 
a  Intabernaculo  Doniirii.  Rabb. 
in  Hcb.  Obligatus  in  confpe&u  Do- 
mni .  foTtc  enim  vouerac ,  quia 
aliquot  diebus  in  cabcrnaculo 
Domini  morarerur,  &vacarec 
orationibus. 

•}«  Theodor.  Eft  pcrfpicuum 
(jj  Doeg  vexabacur  ab  aliquo  d^ 
monc ,  auc  ccncbat^^aliquo  mor- 
bo ,  &:  ca  de  caufa  diuinoafTidc- 
bac  cabernaculo .  Sed  fcelera- 


-     TNeiniiidiamjtusaU(;uidnulunach;na;etiir 

cordc  luOj&  extimuit  valde  a  facie  Achis  re- 


II 


mccucns  Dauid  nc  pcricukl  q^' 

dcclinaucrac  a  Saul,ab  illo  fufci- 

pcrec.SuiiuIauic  fe  cc  turiosii,&; 

rabidu,  ita  vc  fpuma  cxorc  proij 

ciens,  &i.  alia  qua:  furioli  func  ta-  " 

cicns,  fidcmrcgi  vcr^epafiSonis  tmiJlert,M 

oftendcrcc. 

^i   Chryfoft.  Dauid  ad  Achis 

protectusjcum  infanum  fe  limu 


_•    /^  ^i    ,  .-    .  •   L      r  i-'^'^'^'-i"^<-uiuinianumieimiu 

glSCrCtn.tttimmutauit^osiuumcoram  A-  "  J'"isconciderct,verfarccq;ocu- 


Lib.^.dcpro- 
uidentia  Dei, 
Tonio5'. 


tus,  non  folum  fignificauic  Sau- 

liomnia  qua:  diaa ,  &  fada  fuerant  ab  Achimclcch    fed 

ctiam  omnes  occidit  facerdotcs. 

^  lofcphus. 


chisj& :  collabebatur  inter  manus  corum,&: 
impingebat  in  oftia  port^,  defluebantq;  fa- 
iiucE  eius  in  barbam .  Et  ait  Achis  ad  feruos 
fuosjVidiftis  hominem  infanum  Quare  ad- 
duxiftis  eum  ad  me  ?  An  dcfunt  nobis  furio- 
fi,quod  introduxiftis  iftu,  vt  fureret  me  prs- 
fentc  ?  hiccinc ingredietur  domum  raeam  ? 


NICOLAVS  DE  LYRA." 
1  Erat  3Uteml/iud  hicinttrponitur  rationepradi^la. 
1     Intus  in  ta./.i«  atrio  vbi/aici  admittebantur  rationeoblationis 
ydorationis.quia  tabcrnaculumfoltfaierdotesintrabant^n  II cb  ht 
]<-Ctcmusmtahctnaculo.Obligatm.n.eratexvoto  ad  manendH 
tbi  alwuib.  dieh.ad  c-randum,rel  offtrendum,  rcl  forte  ad  virumque . 

3  Potcntifl.  i.iudicum,yt dicunt  Ihb.lHdices.n.in ■pct.tefi  freque 
ternominanturpaflores,quiapereumrcxrcddebatiudicia.  'Nonefl. 
n.verifimik,qubd  cffet  cnflos  animainlm^,  quia  e>  atprimus  intrrfcr- 
uos  S^ulM  dt  cap.%2.&  ideo  illud quodfcqiutur  tn  aliquibu>  libris. 

4  Hic  palccbat.«o«  efl  m  Hebr<xo  nec  in  libris  corretlis 

y  Si  hxfCC.ha{.Ml.Dauid.n.dimi/fHsaMicholpcrfineflram,  vt 

«'ctHniejtlupraio.nonpotueratfumerearmafHa. 

6  Eccc  hic.  Dnt  hic  ali(i,qiff  viHoriS  illa,illc gladius  quo  fuerat 

'r>ipHtatHcaputGolia,fueratdho  cofccratus.Scd  hocnon  >f  vcru,i]a 

UUs  cofccratio  gl  adff,fp  cji  rcs  dno  cofecrata  nopoterat  rcdirc  ad 

M  o  i<.  A  L  1  tTTk: 

L.nr.rr^^f'^*'''"!'"-  ''  ^^'««•''^^'«.Perhocnutem 
quod  ic  limulauic  in(anu,vt  cuadcret  morcis  pcriculum  de 
d.texemplum  vcendi  cautelis  contra  malitiam  pcruc  S 

QsS^^'^Tf  'T''''  ^?-°>  P'-udct.a  Ca  X 
V3  hct  lccu  qn  qnf  aliq.d  cuius  riifio  odiofa  cft,&:  IJnc  fru- 
au,runcdcxlinarc^6£fienl^e^ 

T       u.^  D  D  1  1  I  o: 

Inc.2T.vbi  dicitur  in  pofliHa.Circa qucd  fciendum  quod 
Saul  cognofccns  euafiilc  Dauid  ipfircgno  fuointc  Sxl 

Hocexi  lum  non  habctur cx  tcxtu,ncc  cciam  cx  hoc  arf 
Saul  faccrdotcs  Dauid  rccip.cntes  ocudit  talis  expllflo  3i. 

probatur. 


los ,  atquc  fpumsplurimum  ex 
[  oredimicccrcc,  longe  profccto 
amplmscruciabacur,  quam,illi 
quircueracorripiunturadgmo 
nc,  cu  fecum  rcpucarec  in  qiiam 
nccclficace  le  reduxilfccillcque 
llimmis  bencficijsatiecctac . 
■a  Auguft.  NecquodDauidfi- 
muLiuic  in'aniam,  ncc  c.ecera 
huuifmodi ,  mcndacia  iudican- 
da  func,fed  ailtiones,locacioncf- 

r.  r,  ^.  •      n-      j      c       q^eprophenca;  ad  ea  qux  ve- 
ra  func  incclhgcnda  rcfercndx . 

4i  Idem.  QuafimfanusputacuseftDauid,qridixicAchis: 

•^Arrcpci 


t  iermone  fau: 
alii  cofilium 
alii  geil*  iuoi 
uercunc . 


F 

Lib.  contra 
MenJac. 


cocs  rlu,,vcmuupatLcuVi.^~j,cDauia  nopotmjjtt  eo  vtt  dccate 
ro  hctte.ff  qidicedu,qiibifucratpoJitus  tm  ad  mcmori~aiUit,s  v:ao 

7  hior,cn.^qua!isei.  (ri^aDcodat^. 

8  burrcxic.H/c  confequenterdefcribii  imminentismuli.uajio  in 
cmtate  Gethad  qDauidftigitiuusfugit,  qa  erat  extra  'regnu  Saulis . 

9  ^imtd.^JuiaindiunlgatiifHcratipJumfuifcinhS^udSamuele. 

10  Nonnchuic,&c.Percufiic.  dcThUiflh^ts,h^cautemdice^ 
bantvt  .Achis  eum  dctinerct,&occideret,ideoJkbditur. 

11  Et  cmmuit.quianonpoteratrefiflere. 

1 2  Ec  1  nYmuciuic  os  fuu  cora  Ach.loquens  alienaficut infanus. 

13  Ec  colLibcbacur  inccr  ma.  ficut  cpilepticus.vnde fubuitur. 

1 4-  Dcfiucbacq;  falius eius  in  h^.ficutfoletfien  in  talipafionc. 
15  Ec  impingcbac in  oli.  por.  quafi  innitens  tranfire  per  oiiia 
clauja  .  In  Hebr.habctur ,  &  ^m^chAt;  facicndo  ibi  quafdam  fim- 
ra,s, Jtcut  fokntfaccrefatui,propter  qua  .Achn  cmn  rcpulit ,  vt  in- 
fanum.  r-      » 


Conc.  I.  in 


cer  pcr  Achis.e^cius  popuUim  pnclaccfdoccs,  &Tc?ICTir 
da^orum  incclligi.Ecper  Dauid  ipfe  Chfs,q.corameis  muta 
uitos  luum  doccns  contcmptum  temporalium  bonorum , 
q  tn  in  lege  veteri  promitcebant  in  pmiu,Ef.  i.e.  Siaudieritis 
mc.bo.jer.co.^VQa ipfum  reputabat infanu,  iicuthf  lo. lo.d. 
diccbat.  n.de  Chro.i)<«wo«/^'  het,&  infanit,vt  qd  eU  auditis^  Si- 
jcmAchis rcpurauit  Dauid ifanu  diccs vidiflis hoJcm infmictl 


probatur.Saulcnimablqucaliquaiuiiitia/edtvrannicc"",^ 
crudchtcr pcrfcqucbatur  non  folum  Dauid  fcd  ctiam  aAii- 
cos  cius,&:  ci  fauentcs  ut  paccc  in  cap.pr.vbi  habecur  quod 
Snul  uoliiit  pcrcuccrc  lonathan  filuim  iiium ,  folum  cx  hoc 
quod  innoccntiam  Dauid  allcgabac. 

Tom.i.  p    , 


w 


GIof.ordi.&NicoIaideLyra.        4^0 


t  renuuit  fc. 


Trac.inhoc 
vcrbiim  Si- 
tiot&c. 


^  ArrepcitiiimhuncmihiadduxiftisfEtChnftus  dicem,7i'fi 
A  <]uis  rLndncMierit  carnem  meam, &  biberit  fangumcm  wf ttw;,qua- 
fiinfnnirc  videbatur.Scd  r^gi  Achis  vidL-bat.i.ftulns  &iSno 
rancib.&:c.  Eifmbaiurin  tnan,b:,sfuis.  Quoincclligjcurin  ip- 
fo  D.-.uid  f  m  liccrii  non  inucnimus :  in  Chnlto  auc  iniftni- 
mus.Fcrcbat^.n.Chnftus  i  ma 
nibus  fus,qn  commcndar.s  ip- 
lum  corpus  fuu  aic  ,H'c  eji  tor' 
fusineim.  Fcrcbat  eninr.  iliud 
corpus  in  m.inibus  fuis . 
^  Arnol  Boneualcnlis.Horre 
bantCaphcrnaita:  potumfan- 
ffuinisA'  carncm  huinanam  ci 
bum  infolicum  mcniis  fuis  m- 
ferre,impium  Sc  ncfanun^  iiidi 
cabant .  Durus  crac  fcrnio  hu- 
iufmodi,quia  fcnfu  c.irnisop- 
prciri,fpiriaimA:  vit.im  m  vcr- 
bis  vcracibus  conccnincb.inc._ 
Hoc  intimabantilli'  pcr  barba 
Dauid  fiucntcs  faliux,q  iiod  in 
fannlia  &:  friuola  hax  vciba  e- 


P. 


»(rm  fl«/mi5.  Infirmitate.  n.faliua:  fignificant,g.ayZ«/r«w  D<rf /o!- D 
tiuseSlhomiiibus.  Saliua:  Huunc  pcr  barbam,  quo.n.  in  faliuis  ' 
infirmitasjfic  virtus  oftcndicurin  barba.  Tcxitcrgo  virtucc 
fua  corpore  infir  micacis  {\\x^<^<.  q,  foris  ii  ifirmabatur,tanqua 
fahuaapparebat:incusdiuin.i  virtiis,canquam  barba  laccbac. 
^^  C  A  P..    XXII. 

X  X 11.  A ''"'  "''^"'  ■?  ^'T^^f^f!  ' 

.     ,    T^      -1   o    X      X\  ^^"^cnbuuid^K&vlq;  . 
Bl)t  ergoindeDaUld  &  t  i   hoatcvicusno  paruus  adO- 
^     filgit  in  rpeluacam  Odol  i  ricnccm  Elcuchcropoleos  in 
^   1"  j        ^    .,  i.ff^   ►  j  dccimomihaiiohocnomine 

la.  Quod  cum  audillenc  3 

fratrcs  eius,  &  omnis  do- 
mus  patris  eiusjdefcende 

runtadeumilluc.Etcon  4  ^^^ ^^_,.. .„..., 

uenerunt  ad  eum  omnes     ad  tVacrcs  fuos ,  cifquc  vbi  cf- 

a  ^  Fe.;catoruni,riion  lubemcs  UtitudirKin  dmitatis.         fcC  ipfc  maudauiC:  lUi  VCCO  ad 

nui  erant  in  aneuitia conftituti ,  &: oppreiTi  a^re     cum cum  omm  cognacione 

V  ^      •  «   rn         ii        "       •  vcncruuc.Scdciiralnquib.  auc 

alieno  6c  amaro  animo,  & fadus  ell coru  prin-  5  ^d;^;";;,;^,^^ crat i-Jg.sSaul 
ccps .  Fuerunrcjue  cum  co  quafi  quadringenti     ad  cum  panccr  cocurrcrunc , 


vocacur. 

-:«  [ofeph.D.iuid  libcracusde 
terra  Gcch ,  vcnic  in  tnbu  lu- 
da,&:  habicaus  in  fpeluuca  cir 
ca  ciuicaccm  OJoIlam ,  mific 


"M 


£ 


B 


.  .W,s,r  c  vin.Etrrofcaus  eft  Dauid  inde  in  Marph.,  .  ;^^-[(l;flXc:S,Sq: 
3ulis, imo     qyp  ^^  Moab:& dixit  ad  reeem  Moab :   Ma-  7  ii^^ui  QLiafl  quadrin- 


ftimarenc  Iud?i,&c, 

quide  Chriflus  difcipuiis, imo      q^p  ^^  Moab:& dixit  ad  reeem  Moab :    Ma-  7  "^^inesfimul  quafl  quad 

iSumrqSrptofc  •  .leat(oro;patermeus  & matermeavob.fcum,     gcnn.Tu^cllefccuvus^uar. 


k 


canout. 


rcns:quam  qui  digne  accipic  , 
viuir.-ncc  immcnto  profcnbitur  qui  contemnit. 
4e  Odo  Cameracqnlis.Qui  pnus  crac  panis,  bencdi^tione  fa 
Expof.facri  £^^,5  ^ft  c.aro.Modocaro,iam  non  panis.O  miraculum.Fran 
"""""■  gebacur  inter  d!gitos,fcdcns  incolumis  iter  difcipulos.  Erat 
intcger  &  diuidebatur  in  partcs.In  manibus  ccncbac  fcipsii 
iVdc  manibus  fedifcipulis  porngcb.u  cdcndum.Hoc  ligna 
bat  Dauid,qui  coram  Achis  rcgc  ,fe  in  mp.nib.  fuis  fcrcbat. 
Kid.R.ibb.Acbis  intcrpretacur,quomodocft,  per  quod  fl 
gnificatur  ioinorantia.Vcrbum  cnim  iurantis  &C  non  agno- 
fcentiSjC},  in  ludasis  impletum  cft,qui  dum  Chnftum  vide- 
runt  non  agnouerunt.  Curam  eis  thutuiiit  os fuum  & ai/it.Erant 
cnim  ibi  priccpta  lcgis  carnaha:crat  facnficium  fecundum 
Aaron  ,  fcd  ipfe  dc  corpore  fuo  ,  &  languine  inftituit  facri- 
ficium^mordiiTcmiMclchifcdcch  Mutauitos  fuum  in  fa- 
ccrdotio.mucauicin  pr<Ecepcis,dans  ahud  ccfim  euacuaca  o- 
pcracione carnah  Collapfus eft  in manibus corum  , qncum 
coprehcndcrunt  &  cruciftxcrunt,(5.i  procidcrac  ad  oftiu  por 
tic.i.bumiliabicfcad  inicium  fidci  noftre.OftiiJ  porceinitm 
fidcicft:afidcincipitecc!clia,iV  pucnitvfq-.ad  fpe.Quodfa 
hu?  quafi  furioii  decurrcbat  p  barba  cius ,  Apoftolus  apcric 
diccs:  TrHdtcarnM  Chrijiu  crici]ixu,Iud^isfcandalumgcniibm  au- 

tem 


C 

.  Coi.i.d. 


auxUium  ci  fuilTctadicclum, 

furgens  indc,venitad  regcm  Moabitarum  :  rogauitq;  eum 

vc  parenccseius,donccipfe  dcfuo  finc  cognofcercc ,  in  rc- 

c^ione  fuafufccpcoshabcrcc.  Quoannucnce  ,parenccseius 

omni  ccmporc  quo  apud  cum  fuerunc,d!gnis  umncrib.  ho- 

nomri  func.  _ 

a  jQA.o,/«««.llab.Significauic,quodrcdcr.-.pcornoftcrpera-  , 

aapaflione&rcdemptionchumani  gencris  de  Ilraciitica  ^, 
plcbc  in  ludea  primum  ecclcfiam  collocauit,  dc  qua  &  car  Pi 
nc  fumpf  it.vbi  tratrcs  cius,i.apoftoli  &:  domus  patns  cius,j. 
quicredidcruntcxIudeisveneruntadilium,&:conuencruc 

ad  eum  omnes  qui  crant  in  an.cofti.&c  Quibus  fcilicct,ait: 
Fcnite  ad  mc  omnes  (jui  laboratis  &  oncrati  eflis,&  ego  refiaa  vos.  M 
b  ^fr^<7//>no.  Rab.Gcnfu.fpcccatorum  qucdiabolo  plol- 
uunt,duexhibcntmcmbrafcruirciniqu!canad  iniquicace, 
ncccftc eft  vt  tales  in amaritudinc  animi  p^niitentiam  agat, 
&  ad  Dauid  veniant,i.ad  Chriftum  cunchs  gcntibus  dchdc- 
ratum,vtfiatcorumprinccps.  Ipfc  eflenimludcx  viiwium&  A 
mortnoi iim,&  pnnccps pacis.ciiius  rcgni  non  ertt  finis  •  ^, 

c  'Pr(;/e<3.werf  D4«it/i«Md//;/;a.-KHicron.MaUcphaiMoab  j, 
ad  quam  profugus  Dauid.cu  Saulis  ifidiasdedinarct,vcnir.  h 
*  Chrvf.Cuincq;  vrbcs,ncqi  caftclla,neq;  focij  neq;  rcdit   p 

incranc 


NICOLAVS    DE    LYRA. 
C  A  P.    XXII. 

ABijt  crgo.  PoH  beneficium  afacerdote  ipft  Dauid  exhibitum , 
confetjuemer  defcribitur  exhoc  fetjuens  facerdotum  exterminili 
&pnmb  .Achimelcch  accufatur,fecundb  coram  rege  citatHr,ibi:M.i 
ftt  crgo»&c.  tertib  iniufie  cum  fuis  condemnatur,ibi:  Dixitq;  rex. 
quartb  fafluin  ipfi  Dauid  nuntiatur,  ibi:  Euadcns  autem.  Trima 
tn  duas-.^juiaprimb  ponitur  accufationis  occafto,fecundb  ipfa  accufa 
tio,ibi:  Rcfpondcns  autem  Doeg.  Circaprimumfciendum,(poc- 
cafio  accufationisfuit,  eb  a,  Dauidiamfibi  multitudincm  fugitiuorU 
i^egauerat^&  ideo  timebat  Saul  nepotefl.u  Dauid  augeretur,  pro- 
pcrep  conejucrcbatur  dcpropriisfatfiulis  ejuaft  aliqui  eorum  ipfiDa- 
uidfaucrent,&  eim  ipfi  Saidi  non  accufarcnt,dlcitur  crgo. 
I  Abi  it  exgo.fde  Gcth,propter periculum  tp  ibi  expertusfuerat. 
X  Et  fu.&:c.  Locuseftplenus  cauernis  &  rupibus,&per  conjequens 
fugitiuis  jptKS  itctiam  inforle  Iud£,proptcr  quod  Dauid  ({ui  erat  de 
trtbu  Iuda,ad  illnm  locumfugitficurins. 

3  Quod  cum  audiffcnt,&:c.dcfccnderunt,&c.  quia  Saulpro- 
ftcr  Dauid  eius  propinejuos  petfequcbatur. 

4  Et  con.&c.^rc  alicno.  propter dcbita  quisnon potefant folucre., 
vcl propter  inimicos  <iuiL:ii  non  potcrant  re/rfiere ,  velquia  erant  in 
Saulis  perfccHtione^vcl  alia  huiufmodi  caufa, 

5  Et  fadu*.  Fidetur  (ppeccaucrittaUs  rccipiendo,ficut.Abimclcch 
inopes  &  vagosfthi aggregando,vt  habeiur  lud.  ^.Diccndum g,  non 
aggregauit  eos  ad  interficiedum  innocentcs,ficutfccit  ^bimelccb  ad 

iiitcrficicn- 


interficiendumfratresfttos,nec  addepr^dandumfideles,  quia  nonlc' 
^turpopulum  Ifracldepr£daffe,fed  magis  bona  eoru  cuflodiuiffe,{icut 
br infra  z^.de i{abal.Sed aggregauit  eos  ad infidelesperfeqnendum, 
vt  hi  infra  in  pluribus  cafibus,&  ad  corpus proprium  cuflodiendim. 
contra  infidtas  S aul,^  poterat  facere  in  tali  neceffttate,  maximl  cum 
ia  effet  rex  inun5lus:j>f  quod in  tali  cafu poterat  folutionc  debitorum 
prolon^are,&  inplimbusforefaClarelaxarepropter  cam prJ:dt£iam. 

6  E  c  prof eaus.  Hoc  additur  ad  differentiam  iUius  Mafpba  qua  eil 
in  terra  Ifracl,vt  babeturfupxa  J.cap. 

7  Ec  dixit.  Expofitores  noflri  dicuntcoiter 3.  il\e  rexfuit ^aas que 
Saul  debcllauerat  vt  diSum  eftfupra  1 1  .ca.  &  ideo  Dauid  ad  ipfurn 
iuitfectmu5,quia  crat  inimicus  SauLHuic  autem  diSio  concordare  vr 
quod habcturinfralib.i.io.c.epmortuo T^aas miftt i.witios ad  confo 
landim  eiusfilium,eoeppatcrfecumfecerat  mifericordiam.  Sedi)iitc 
difio  obuiare  vi,qHod  m  locispreeallcgatis  ille  TsSjas  dicitur  rcxjilio-^ 
rum.Ammon  &  non  Moab,&- propttr  hocfecundum  iflos  confcqnen 
ter  diccre  oportct,(pidemeflit  rexAmmo  &  Moab,cuinsnomcnl}ic 
tacii:fcd  in  alijs  prAallegatis  exprimitur.Scd  qiiiain  fcriptura  coitrr 
regnum  Ammon  &Moab  dnr  duo  regna  dii<crfa,ideo  dicit  ^"•^^•.^ 
ifie  rexMoab  ad  quem  iiitt  Dauid.non  fuit  l^aas  qui  crat  rex  filioru 
^mmon,:uit  tn  ad  ipfiim  duplici  de  caufa.l^nafuit  quod  Said  hebat 
bellum  contra  rci^cm  Moab,fiutt  &  contfafilios  .Ammon,vt  habetur 
fupra  I  ^..Aliafmt quia  Datiiddcfcenderat de  B^ith Moabite,  vt  babe 
turf<pra  l\i4tb  vtt.6-  ideofccuritis fugit  ibipmpier  cognationm  ex 
partc  matrisfux,maximbjcim  illos  Htb.qui  dnt  JKuthfuifl^e  pha  re- 
gis  Moab,fp  quod rex  ille  reccpit  Dauid  cr  viros  eins  &■  pofnit  eos »» 
(juodamfortalitioproptnquo  terne  Saul,dc  quofubditurpoflea. 


M  O  R  A  L  1  T  E  R. 


^biit  crgo.  Scquitur. 


7  Etdixitadregem.  rcrhoc;u"ic  qucd 

Dauid 


Dauid  fugiciuus  & in  pcriculo fui corporis &: corumq.  erac 
fccum,?.nte  cmnia  quefiuit  parcnribus  fuis  fccuricacc  mallo 
nis  oflcndic pcr  hoc  faitii  quancu  dc parc tibus  lic  curandu. 


4 


6i     I.  Regum. 


^  inerant^conf.dera  quoanimoe- 

A   raccum  aduerfus  frecuhisom- 

liii^  t  •  riibusrcg-empugnarcrogcrcrur 

I      nccpra:cerdcierca&  rpi'luncas, 

quo  conhigcrcc  ,  rcperire  non 

podcc. 

a  Dixh'];  Gad.  Rab.De  improui- 
fo  Gad  inducicur.NuIla  enim  fic 
mcnt!oC!US  in  prarccdcncibus. 
,     fiGUC  &  Hc!ias,vb!  d  icicur :  Et  di- 
l'\*'  xit  Hclias  Thesbites  de  habiiatoribus 
GuLtad.  Ex  ore  igif'  doniini  Gad 
prophcca  dixic  ad  Dauid,vc  non 
morarccur  incer  gences  m  tcrra 
polluta ,  fcd  in  tcrram  luda:  re- 
dcat,vbi  iiixta  voliitatem  domi- 
niperfccutioncm  fuftineac. 
b  S aul  atit  haftamanu  tcncnt ,  &c, 
•jj  Chryfoft.  O  cxcellentem  in- 
faniani  ,  ofhiporismagnitud!- 
ncm.  Eum  qui  vit.a  fibi  fcniarat, 
&omncmexerc!tumab  alicni- 


^ 


B 


n.^im 


m 
t  u 


donec  fciam  qiiid  fa- 
ciat  mihi  Deiis.  Et  t  re 
lic]Liit  cos  ance  faciem 
regis  Moab  .  Manie-  i 
riinrq;  apud  eij  cund:is  ^ 
diebus  quibus  Dauid 
fuit  in  pra'(idio  .  Di-  j 
xitcjue  Gad  propiieta 
ad  Dauid:N()li  mane- 
re  in  t  pra^fidio ,  profi- 
cifi-ere  &  vade  in  tcr- 1 
ram  luda.  Et  profeclus 
cft  Dauid,  &  venit  in 
faku  Harcth .  Ec  audi-  4 
uit  Saul ,  quod  t  appa- 
Dauid 


I 


ruiflet  Dauid  &   viri 
c"  gcnxGoliathfororehbCT^^^^  j etantcueo  Saul au 

vchouelufpecluhabcc:iScn\cn-  ^  ^ 
Ceobtenebratus  ab  inuidia,  vt  a 
quadam  cbrietate ,  bcncfacl;ore 
vthofteni  fpcdtat  Ita  cnim  fe  ha 
bcre  folec  huius  affc<ftionis  ma- 
litia.pnmum  corrumpic  euma 
10 generatur .  Sicuc enim  vei- 
isquia  ligno  producitur,  li- 
^  i;iniprim6confuiniit:ita&in- 
tiidiaillamprimo  animam  cor- 
\  nimpit,a  qua  nata  eft. 

,   ■  Cnrirerfus 

a  f  Id  eftiBcniamin. 

nunc  filij  lemini :  Nunquid  omnibus  yobis  dabic 
iilius  Ifai  agros  &  vineas  ,  &  vmuerios  vos  hcict 
'tribunos  &centurioncs  ?  Quoniamconiuraltisom- 
ncs  aduerfum  me,  &  non  ell  qui  mihi  t  renunciet, 


tem  cum  maneret  m 
Gabaa,  &:  eflec  in  ne- 
more  quod  eft  in  Ka- 
matha,hafta  manu  te- 
nens,cudiq;  ferui  cius 
circunilarenceum:  ait 
ad  fcruos  luos  qui  afiTi- 
ftcbantei :  Audiceme 


Cap-XXII.      4^2 

maxime  cum  &  filius  meus  f^flus  inieri  t  cum 
fiho  Ilai:Non  eil  qui  vicem  mea  dolcatex  vo 
bis,necquiannuntict  mihi ,  co  q»  fufcitaiie- 
ric  filius  meus  leruu  mcum  aducriiim  me  in- 

a  f  Inimicura. 

^  fidiantcm  mihi  vlq;  hodie.tRefpondcnsau 
rem  Uotg  Idum^usqui  afliftcbat,&eratpri 

6  mus inter fcruos Saul;  Vidi,inquit,filiu  Ifai  1 
Nobe  apud  AchuTiclech  fiiiu  Achicobficer 

7  docem,qui  confuluit  pro eo  diim,  & cibaria 
deditcijfed&gladmGoIiath  Philiftha^ide- 

8  dit  iHi.  M ifit  ergo  rex  ad  accerfendum  Achi 
melcch  fifium  Achicob  ficerdote  &  omnem 
domum  patris  eius  faccrdotum  quierancin 
Nobe.  Qui  vniucrfi  venerutadregem.  Etait 
Saulad  Achimelcch.  Audifih  Achitob.Qui 
rndit,  prarftf)  (um  domine.  Dixiique  ad  eum 
SauiiQuare coiuraftis aducrfum  me  tu  &fi- 
hus  lfai,&  dedilli  ei  panes  &:  gladium,&  c6- 
fuluifti  pro  co  Deum  ,vt  confurgeret  aduersu 
me infidiator  t  vfq;  hodie  permanens  ?  Kn- 

9  denlq;  Achimelecn  regi  ait;  Ec  quis  in  omni 
1 1  bus  leruis  tuis  ficut  Dauid  fidelis,&  gcner  re 
li  gis^&pergens  adimperiumcuum,&glorio 
,4  ius  in  domo  tua?  Num  hodie  coepi  pro  eo  c6 
I-;  lulcredommum?Abfithocame,  net  fufpi- 

cetur  rcx  aduerlusferuumiuumrehuiufce- 
'6  modi  in  vniucrfa  domopatris  mei.  Noenim 

fciuit  feruus  cuus  quicqiiam  fuper  hoc  nego- 
i7tio,vcl  modicu,velgradc.Dixitq;  leXjMorte 


D 


tfuprsir  I). 
tconfticticus 
erat  fuper. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

1  M.mfermuc\;'  fcUicet,pater  &■  mater Dauid ,  &  aliide  fua  co- 
I  gttatioae  qui  non  potcrant  ettm  feqiii. 
z  Cundis.&c.in  prajfid.  i.in prxdiBofortiliiio ,  vfij;  ad  monitio- 
nem  Gadprophetie,  Dauid  cum  virisfuis  inde  reccjjit ,  vt  fiaiimfnb- 
ditfr . 

5  Dixitq;  Gad.Q^od  fa&im  fiiit  ne  viri  qui  erant  cum  Dauid,(^uo 
rum  aliqui  non  erani,  muUim  iiabiles  in  fidcpropter  debita  &  tribu- 
lationes  in  quibws  erant,declinarent  ad  idolatnam  fi  dm  manerent  in 
terra  idololatri£fubdita,cir  Pt patieniia Dauid in  ptrfecutioue  San- 
/w  magis probarctur.Ex  illo  vero  receffit  Daiiid,rex Moab  indlgnatus 
cccidi:  patrem  &  matrcm  Dauid,al:quos  tanienfugicntes  l^as  ..dm 
tnonitcs Jaluauit,propter quod poUea  Dauidmifit  nuntios  ad  confo- 
landnmeius fiiium,ec  cppaterfecerat  iflam  mifericordiam  fecurn  in 
inimicisfuis,vt  dicit  I{a.Sa. 

4  EzaudmiiS.M\.Vropcer quod timuit  ratione  prxdiRa,  &ideo 
tnouit  querimoniam  defaniiliafua  quaft  aliqui  fauerent  Dauid.&pa 
tet  lit . 

5  Rcfpondcns  autcm.  Toftta  occafione  accufationts ,  hic  confe- 
qiicntrrponitur  accufandi  aCiws  cumdicitur. 

6  Vidi  inquit  fi.Ifai.  '^'"»  nominauit  eumproprio  nomine,tanquti 
indi^nitnt  nomtn.zri,volens  in  hocpUcere  Sduli..Accufatetiam  .Achi 
r/ielei.h  ex  confequenti  di. 

7  Qlaiconki. Dicuntaliquiquodiftementitusf'.it,ficut  relatorcs 

folcni  plns  diccrcquamfit  in  vcritate ,  contrarium  tamen  magis  vide 

tur  verum,vt  pollea  dicetur . 

^  Mific 


t  fecundum 
diem  haiic, 
id  eft.velui: 
liodie  pala 
fit. 

tvttibiobc- 
dijt; 


t  iraponac. 


8  Mifit  ergo.  Hic  confequcntcrponitur  ipfius .Acbimclecb  cufuis 

ciiano.^  patt  litera  vfque  ibi. 

p  Rcfpondenfq;  Achi.  ad declarandamfuam inuecentiam. 

10  Et  quis^^^dc.h.  quia  n.gocia  fibiiniiiCla a  regefidclitcrfccerat. 

1 1  £t  gencr  regis.  iy  pcr  cojifcquens efl eificittfilius. 

I  2  Et  pcrgcns. promp.efc  expoi.endo  omnibws peiicuHs pro  te  & 
regiotuo. 

13  Et  gloriofus,&c.  l.honorabilifprie  omnibws.Fnde  &  in  men- 
fafoUtui  eiatfcdcre immcdiaih  u.xta  rcgcm,ni  habetnr  fupra lo.qiiA 
fidiccret :  ^i-cejje  fuu  inpluabm  articulispropter  pr<xdi[ia,Q>  lam 

diu  iflvt  plurits  confulnenm  pro  eo  domini-m.ideofubdnur. 

14  Num  hodlC,ik:c.  q.d.fihoifu-  capijf^m  corfnLrc dominum,& 
non  aiitepufles  rnc  haberc  fnfpeclitm.  Ili i  atitem  qui  ttnent  Dacg  fu- 
frafafnm  uiXifle^diiWJt.  Num  hodiccttpi,  idcfi,nec  nunc,ncc  a- 
liivs  confidui  pro  eo  dominum,jedprior  txpofiiio  magis  concordat  li- 
terx  prs  ccdcnti. 

15  Abflt  hoc/.  (p  coiurauerim  in  aliquo  cotra  te.  vndc  fubditur. 

1 6  Non  en  1  m .  Scd  iflud  videtur  repugnare  ei quod  dittum  efl,quod 
conf:tlti:tpro  eo  dominum ,et fi  confnluit  verijimile  cfl  quodfauit  de 
fuf^a  eim  afactc  Saul  &  fic  negoc'Uinfcittit,Diccnditm  qnod  Dauid 
dixit  tant  '.mmodo  vcrb^sgencrulibus  qnodprriculimfibi  mrnini bat, 
i&quod  confuleret  dominuni  vtrum  euoilcrct pericidum  ilL<d,  &  roga 
uii  ficerdotem  vt  araret  proeo,&  per  hoc  .Achmelcchfcirc  non.  po- 
tiut  ih  Dauid  fi:geret  afaae  SauUs,qtiiafrequmter  ipfi  Dattid  aUun- 
deperiiuLtimthinebant. 

17  D\\\iq;.Hic poiiituripfiusAchimeletb  &  omnis  domtts patris 
fui  initt^ta  tondcmnatio,cum  dicitur:  Mortc  iiioncris. 

Etaic 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

i  Dixitq;,&c.  Per  Gad  prophctam  intelligitur  bonus  prjela 
tus,qui  de  falute  maximc  'pirituali  fuorum  fubditorum  de- 
bctc{rcfollicitus,&:i6monuitD.iuidrccedtrc  de  locovbi 
fccunuscratcorporalitcr  intcr  idolo'atras,tamcn  pcriculo- 
fius  fpccialitcr.  Na  aliqui  de  focictate  Dauid  ad  idololatria 
decliiiarc  polTcnt.fi  ibi  diu  manfilfcnt.idco  dixit. 
t  Fadeiacerramlu.Wb.  Dcuscolcbatur,ciiSiuleius aducrfa 
rius  ibidomiuabatur.Lxhoccciam  q,  Dauidcum  luis  iUuc 

iuic. 


iuit  ofi^cnditur  q.hominesdebcnt  eflc  magis  foliciti  dcca- 
ucndo  fpiritualc  periculum  quam  corporale. 
5  j\('fpondens  autcn  .  Pcr  Docg  qui  intcrpretatur  mortuus,  al 
lce^oricefi^^nificaiurludas  proditor  qui  de  morte  Chiilti 
traflauiccum  principibusTuda:orum,ficut  Docgdcnnntia- 
uit  Sauli  faclum  Achimclcch  fiu^nantis  Chrifium  ficut  ca. 
pre.fuitdic^um,^'  perillnm  dcnuntiationem  Achiniclcch 
fuit  occifus  &:  alij  faccrdotcs  occafionc  cius,&  fimiliter  pcr 
tratlatum  lud^prxdidhim  Chniius  fuit  pptus  &occifus, 
&  polt  hoc  Apofioli  &;  Martyrcs alij  pro  fidc  ipfius . 


Tom.i 


l'    4 


4^3        GIorordi.&NicoIaideLyra.        464 


njii  v.ildcdalcbanc. 
llliLisaucem  iieglii^c 
ti  u  non  lctics  pcnas 
d^'dcmnt.  Qjando 
crgo  facbun  tiicii!:  a- 
liquidnctkrinni  ,nc- 
mo  lic  incrs  &  igna- 
uus ,  fcd  igne  ardcn- 
tior :  ncc  minus  do- 


flXuiidi, 


Q»xfk,  f  j. 


Hxc S.iulis cedes  fuit omnibus r.lijs peccacis  magis  imp.a. 
•5«  Chryfoft.  Quandalonachannimin  Sauliscnpcrc  opor- 
tcbacomncs coinmuniccr adcntances eripucrunc.  Quando 
aut  volcbat  occiderc  cot  faccrdotcs.nc  vocem  c^uidc  cmilc 
runt,ncc  eos  dcfcndcrunc.Huius  rei  cau fa  erac  locordia ,  & 

q.   ficerdocum   vicc 
morieris  Achimelech  tu  &  omnis  domus  patrj.s  tui .  Et  ait  ^ 

a  f  Eminini  fum  <)iii  im^etio  rcjis  initcuntur  ad  inierficicnJjs  reo». 

rex  +  emiflariisquicircumtlaDanteum;  Conuertimini  &:  in- 
terficitefaccrdotesdomini.  Nam  manuseorum  cum  Dauid 

1  Dauid  &  fcrui  ctus. 

eft ,  fcientes  quod  fugifler,^;  non  indicauerunt  mihi .  Noluc >  t 

runc  autem  lcrui  rcgis  cxtendere  manus  fuas  *  in  facerdotes 

domini.  EtaitrexadDoeg.Conuertcrctu&irrue  in  facerdo-  3  Icac,quamhiquibus 

tcsdomini.  Conucrfufcjuc Docg  Iduma^us  irruit  in  facerdo-     fitimuna  &;icapluri 

1  Vt  pct  habiium  relig  onis  inoucremr  animus  tegis  ad  pictatem  .  }  It-lILUl.  ^ 

tes&  trucidauitindieilla  o(5bogintaquinc|ue  viros  vellitosE-  4  barfindfuu'^^^/"'' 

phodlinco.  Nobc  autem  facerdotum  ciuitatem  percuHjt  in  5  ^  Chr>'f.Q[undofa  ^ 

ore  dadii ,  viros  &  mulicres ,  paruulos  &Ia(flantes,boucmque     cerdosqui  mipiasre  m. 
„     P  _  j   j-    K      j  c\-      A        sismanusetfusrerac, 

&  afinum  &  ouem  m  ore  gladu .  huadens  aurem  vnus  hhus  A-  s  dadcm   luauofiffi! 

chimelcch  fihi  Achitob ,  cuius  nomen  erac  Abiathar ,  fugit  ad.     mamannutiauit  Da- 

uidi,erupit  in  amarif 
limamillam  vocem. 
Es-Q  fum  caufa  mor- 
tis  totanimarum.Ica 
quc  Abiathar  iugiter 
cum  illocongrclius, 
nihil  ahud  erat,qui 
lu6tus  illius  ac  mgro- 
ris  monumentum , 
Cumenim  m  illum 
intucbatur,fcmpcr  vcrfabaturilli  ante  oculosnccatio  illafa 
cerdotum:6cliuiusfibicaufamimputas,reisomnibus  int^  £J 
licius  degebat, 

CAR 


g  Conuerfits<};Doe^Jdomaws,irru'!tinfacer4otes^&c,  4«  lofcph. 
'a  Cum  arm.iti  circunftantcs  Saulcm,non  prj:fumerent  cotin 
Lib,<.Anti,  gcre  faccrdotcm,fcd  diuin itatcni  formidarcnt,  potiusa  rc- 
Mf.  ij^       gi  parcrc  vcllcnc,tunc  rcx  Syro  Docg  impcrauit  facerdotis 
jnteritum.Qiii  fumcns  inx  malitia:  limilcs,occidit  Achime 
lcch,ciufq;  progcnic 
quafi  trccccofqu;nq;, 
Quo  fado,  mifit  quo 
qucSaqlin  Nobeci- 
t  fprfbrib,  ijnatcni  faccrdotu  , 
&:  omncs  occiditjno 
iniilicri,nonintanti, 
non  alij  pcpcrcit  a:- 
lati,  camquc  lucccn 
,  dit.  Hx'c  fiquidcm 

rtw.  contigcrunt  ,  ficut 

g  Dcus  facerdoti  Eli 
prophctauit,proptcr  ' 
iniquitates  duorum 
filiorumcius,dicens 
prolcm  eius  radjci- 
tus  eucIlendam.Hoc 
Saul  fecit  ftudcns 
quodammodo  Pcii 
facerdotibus  prophc 


tifqucpnuarc,  dum  ^  Dauid,  &nuntiauittci  quodoccidifletSaul  facerdoies  domi 
tantos  fimul  occide-  '  .....  i.  ..... 

rct,neq;  patriam  co- 

ram  mancre  pcrmit 

tcns,vt  pofTct  aliquis 

pofl  illosoboriri . 

^    Theod.  Digni 

funt  laude  fatcllites 

Saulis.  Ncquecnim 

cu  rcx  iuffilict ,  tole- 

rarunt  inquinare  manus  carde  facerdotum.Doeg  auccm  im 

pius  hant  fccit  cxdem.  Adicclum  cft  autcm ;  Omttes portan^ 

tes  ephod,  ad  maiorcm  reprchentloncm  cius  qui  id  aufus  ef^. 

Ha:c 


ni .  Ec  ait  Dauid  ad  Abiatharj  Sciebam  enim  in  die  illa ,  quod 
cum  ibi  cflet  Doeg  Iduma^us ,  proculdubio  annuntiaret  Sauli. 
Egofumreusomniumanimarum  *  patristui  .  Mane  mqcum 
nc  timeas .  Si  quis  qu^fieric  animam  meam,qua:ret  &;  animam 
tuam  5  mecumque  feruaberis. 


NICOLAVS  DE  EYRA. 

j  Et  aic.  dicit  I{a,  ?a,^uod  inifucrunt  Ubner  &  ^mafa  qui  tnitte 

hantur  ad  rcgni  negQtia, 

i  Nolucrunc.  Scicbant enim  cp  non  erat  ohcdiendum  regi  in  illis q 

funt  contra  Deum,et hoc  acceperat  vtdicit  ',\a.Sa,ab  eo,^itod  dicitnr 

Jofue,  i,d,  Sicuc  obediuimus  in  cunitis  Mofl ,  ica  obcdicmus 

&  tibi.-tantum  fitdominus  Deus  tuus  tecum.  i.  in  illis  in  qui- 

bus  voluntas  tua  eft  concors  voluntati  diuinn  tibi  obt diemus,  &  non 

in  aliis, 

j  Et  ait,&c.  llie  nonfuit  ludms  natione,  fcd  Idumxus  conuerfus 

ad  IudaifMum,&  ideo  non  intantum  horruit  interficere  Jacerdotesfi- 

(ut  alii.  veruntamen  non  fuitfolus,quia  non  poftet  tot  homines  inter- 

ficere  &  ciuitatem  deiirucre,'iifi  fuijjhnt  plures  malifecum , 

4  Vcftitos,  Fenerant  enim  ad  regem  in  vefiibus  in  quibus  miniUra 

hant  ante  Deum,  vt  magis  fleCIerent  animum  eius  iratum. 

Nobe. 


5  'Nohcfcilicetyde  mandato  Saul.In  quo  apparet  magna  crudelitas 
in  vafiatione tot  bonorurn,&  in  iugitlatione  tot  innocentium. 

6  Euadens.  HicconfequenterponiturhniusfaSii  denuntiatio  ipfi 
Dauid  per  ipfm  ^biathar,qui  elfugcrat  vtper  Dauid  tutaretur^ro 
pter  qucm  domus patris  fui  dejlrucla  fuerat. 

7  Etait.&c.Scie.  Hicponitur  fcire  improprih  pro  conie£iuran: 
uehimere^non  tamcn  reuelauit  hoc  ,Abimclech,quia  defnturo  conti» 
gcnti  certitudinem  non  habebat,&  quia  fi  fecijjct fibi  pcriculnm  im- 
minebat:quiaforteperfacerdotesfuiJfct  retentus  &  Sauli  traditus,ip 
feautem  magis  dcbebat  prxcauere  proprio  periculo  quam  alieno.Siau 
temquxratur,quare  Doegnon  dettnuit  eum,&  quare  non  uocauitad 
hoc  adiutorium  facerdotum.  Dicendum  q>  ex  uotofueratplurtbus  die- 
bus  in  loco  tabernaculi  caufa  orationis,uelad  difcendum  legem,ut  di' 
cunt  Hcbrai,propter  q,  ignorabat  modum  recedendi  ipfius  Dauid  s 
Saule,^:^  ^fugeret  ibi  exul. 

CAP. 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

$  Euadens  autem.Vcr  cuafioncm  iftius  fignificatus  flut  f^atus 
confcdbrumquifilij  funtChrif^i,quamjisnon  tranfierint 
pcr  gladium.  Moraiitcr  per  Doeg  qui  bouum  faftum  inno- 


centis  Sauli  retulitin  malum,fignantur  adulatores  &  mali- 
gni  rclatores:&  per  hoc  potcntes  concitanc  contra  innocen 
ces,&  hoc  eft  pefTimum ,  maximc  quando  fit  contra  perfo- 
nas  Deo  confecratas.ficut  m  propofico  Eccl.  ^S.b.  Sufurro  & 
biUnguis  makditiusuurkauii  enim  multospacem  habentcs , 


4^5 


I.  Re^um. 


Cap.  XXIII.      466 


/? 


A 


3 


c  A  p.  xxiir. 

1  ;.  ihimopvu 

^nanc  Ceilam  . 
•::  Hicron.Cci- 
]a  in  tnbu   lu- 
da,  vbi   quon- 
dam  fcdic  Dtl- 
U!d:&:  nuncvi]- 
lula    Ccila  a.d 
Oric  nralcm  pla 
gan:  Eieuchcro 
polcos,pergen- 
tibus  Hebron  , 
quaiiab  o*ilauu 
niilliariojiqua 
fcpulcrum   dc- 
monftracur  pro 
phecgHabacuk. 
b  Vorrb  eo  tCM- 
porecjuofugie,^-' 
iiatbar,&c. 
4c  Hier.  Ephod 
iUuderat,quod 
'Moyfes  iuben- 
^iedominofcce 
tac,in  quoerac 
dod:rina,&:veri 
tas,  inquoccia 
confukuc  fiicer- 
dos  dominum. 
C  Si  tradent  tne 
•piri  Ceiix  in  ma^ 
4c  Hicron.  Re- 
foondic  :  Si  hic 
itcteris,dcfccn- 
dec.Ec  li  defce- 
<lca:i£Saul,&:hic 
tc  in- 


-  a 


E 


c   A   p.     xxin. 

T  annuntiauemiuDauidjdicentcs:  EccePhili-  ^ 

a  Annoriam  d^  arcis  afiioratam. 

fl:hijmoppugnantCeila,&deripiuntareas.  Con  ^ 
fuluicergoDauid  Dorninum,dicens:Num  vada 
&c  percuria  Philiftha^os  itlos }  Et  ait  dominus  ad 
Dauid:Vade&percunesPhililtha:os,  &CeiIani 
{aluabis.  Et  dixerunt  viri  qui  eranc  cumDauid  ad 
eum.-Eccc  nos  hic  in  IuJ?a  confirtctes  timemus,  3 
quanto  magis  fi  ierimus  in  Ceilamjaduerlum  agmina  Philifthinorum  ? 
Kurlum  ergo  Dauid  confuluit  dominum .    cm.u  refpondens  ait  ei :  va-  4 
de  in  Ceilam  .  Ego  enim  tradam  Philifth^os  jn  manu  tua .  Abijt  ergo 
Dauid  &virieiusinCeilam,  &pugnauic  aduerfum  philifthxos  .  £t  5 

a  Oneranda  de  area.  ^ 

abegit  iume^ntacorum,  &percufllteosplagamagna,&:  faluauittDa- 
^  uid  habicatores  Ceilx .  Porro  eo  temporc  quo  fugiebat,  Abiathar  filius  j 

a  Qiind  Mjiyfej  iubente  domino fcceratrficut  etiain  rationale  in  <]uo  erat  doiflrina . 
&  veritasiin  quo  eiiam  confaluit  Dauid  domiiiain. 

AchimelechadDauid,  inCeilam  Ephod  fecum  habcns  defcenderat . 
Nuntiatum  eftautemSauli,  quod  veniflet  Dauid  in  Ceilam.  Et  ait  g 
Saul :  Tradidit  eum  dominus  in  manus  meas:  Conclufulque  eft  incro- 
greflfusvrbem,  in  qua  porra:  &  fer.Tfunc.  Eipr^EcepitSaul  omnipo- 
pulo,  vtad  pugnamdefcenderetinCeilam,&obfiderct  Dauid  &  vi- 
roseius.  tQuodcum  Dauid  refcilfet,  quia  pra^pararet  ei  Saul  clam  p 
malum>  dixicad  Abiachar  facerdotem  :  Applicaephod.EcaicDauid;  10 
Domine  Deus  ifrael ,  audiuitfamam  fcruus  tuus  quod  difponat  Saul  n 

c  venirc in  Ceilam, vt euertat  propter  me  vrbe.Si  tradent  me t  viri Ceilic  1 2 
in  manus  eius,&  Ci  dcfcendct  Saul  (icut  audiuit  feruus  tuus?  Diie  Dcus  '^ 

d  Iftael indi^ feruo tuo.Et ait diis ; Delcendet . Dixitque Dauid  rurfum 5     Z!^rEt%"ult7s  '^''''"'- 


te  inueneriCjtra  D 
d;?nc. 

4^  Theodo.Di- 

uina    fcripcura  *<I*«-f4. 

oUendic  Daui- 

dispietacem.Se 

pcr.n.Dcum  fci 

fcitas ,  &  aciem 

inllruebat,f<:g.e       , 

fccbac.  ' 

d     Defcendet  . 

Rab.Sihicfte- 

ceris  defcendec 

Saul,i?,:tradent 

tcviri  CciL^in 

manuseius:er- 

go  volunc^tem 

eorum  indica- 

uit .  Viri  aucem  t  Jommu» . 

Ccile  ingraci  be 

neficijs  Dauid, 

quos  de  mani- 

bus  Philifthino 

rum  Itberauic, 

ludijorijinfide'' 

liracem  fignifi- 

cac&inconfla- 

tiam ,  qui  rede- 

pcori  fuo  ingra- 

ti  apud   feculi 

poceflates  infl-  iin{ti}o.b. 

diancur.  Ceila 

auccm  interpre 

tacur  ad  flinda 

ia61:a,velexcel- 

lens  {ibimec.  In 


vtluna  mutatim. 


IT. 

7.b. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

C    A    P     XXIII. 

'  T  annunciauerunt  Dauid.  To^quam  Saul  pcrfe- 
ciiinsfiierat  DaniJcxiLOjijic  cijnfcejuentcr  eumper- 
&  f-qtitur muliipliciter i.'ij,.(}<endo . & quia Dcus fa- 
j\^  cit cum tcncacione prouencum,  ic/eo  circahoc 
primo  ponitur  contra  Dauid  dnpiex  mfultus .  fccun- 
i  •ihtriplex pionentwi ca.  14.  Circaprimum  Sanl  perfequicur  Danid. 
I  frimb  in  ciuita:e,fecundb  m  deferti  vaflitaiefibi:  Ec  vidic  Dauid. 
Trimain  tres,  qniaprimo  Ceilaper  Dauid protegitur .  fccundb  in  ea 
4oatraDauid  vbfidio difponitur,ibi:  Nuciacum  eflaucem  Sauli. 
tertio  Dauid  Dei  reueUtione  eripltur,ibi:  Quod  cum  rcfcillcc  Cir 
laprimumdiciiHi:  Ec  annunciaucrunc.  fcUicet  viri  de  Ceita  im- 
minens  eis  pericu  lum. 

X  Con  fuluic  crgo.  Urat  enim  paratws  iuuare  filios  Ifrael:  tum  qa 
tos  diUgebactum  ijuia  iam  erat  inunSus  rex:  &  ideo  curam  habebat 
deeorutn  falntctamen  ficui  debebatprim  voluit  domitium  confulere: 
I  Jed  virifui  eum  auertebant,dicentes, 
%  Eccenos.  quafidicant,ftierimtisad  bellandum  contraThili- 
Jihxos,  audiec  Saul,&fic  dato  quod  vicerimus  ThiliW)£os  cpurte- 
bitnospugnare  contra  Saulem,&  nonpoterimuspropterlaborcmbel 
ti  pr£ccdentis. 

4  Rurfu m.  7^0«  quia  dubitaret  de  vi&oria,cum  iamfuper  hoc  ba- 
bnijjet  diuinum  refponfum,fed  vt  ex dupHci  refponfo  diuino  virifui 

ejjent 


ejfent  confortati,^  tarati  ire  cum  eo. 

5  Ecpugnauicaduerfum  Philifth.  eos  debellando  .  Ideo  fub- 
ditur . 

6  Ec abcgit iumenta.  Qux  adduxerant Thiliiibxi adportandum 
in  tcrramjiiam  bL-ida^^  aUa  bona  Hebrxorum. 

7  Porro  co.  Ifludfibdicur  ad  rcfpondcndum  quxjiioni  tacitx:quia 
diSium  eii,q>  Dauid  bis  confuluit dominum:ideo pojjet  quxri  pcr  q.ic, 
&  quomodo.Et  rcfpodetur  hic  (pper  ^biachar  faccrdotem,qui  fu^ncs 
ad  Dauidfecum  apporcauera}  ephodyjux  ejl  veslis fmmi facerdocis, 
in  qua  erat  rationale  iudictj^in  quo  apparebat  refponfio  domini,proHt 
diiiumfuit  Exod  28. 

8  Nunciatum.  Hic  confequcnter ponittir  difpofitio  ad obfidendmn 
Dauid  in  Ceila,per  Saul  ^3-  viros  eius.  Etpatet  litera, 

9  Quod  cum  Dauid.  Hic  confequenter  pQnitttr  exceptio  Dauid , 
cum  dicitur:  Quod  cum.  per  exploratores  fuos ,  eb  qtiod  fcmptr  de 
Saule  timcbat.  » 

10  Dixitad.  i.inditerevejlefaccrdotaliad  confulendum  dominitm. 

11  Et  MD^uid.  fcilicet  per  facerdotem  dominuM  confidentem, 

11  Vc  euercat  propter  me  vrbem.  Si  illi  de  ciuitate  iioluerint  me 
ei  tradere. 

1 3  Si  tradent.  ytprscaiicant  ciultatifiiiX.Licet  ifl£.du£  interroga 
tiones  fitit  fcripta  immediate  abfque  refponfione  media,non  tamenfic 
fuerutit  fa!^x:Sed  habito  refponfo  deprima,fciUcet  dedduentu  Saul, 
fada  fiiit  fecuiida  de  traditionc  Dauid. 

1 4  Ec  ait  dominus.  i.  fi  manferis  in  ciuitate,defcendet :  quia  nott 
venii  iUiiC,  vtpoitea  habetur,quia  Dauid  iitde  recejjerat. 

4cEtdi- 


MORALITER. 

1  Et  annuntiauertintt&c.Ceilam.  qu^  interpretatur  ad  funda 
iacla.idcopcripfam  fignificaturmilitasecclcfia.Funda  na- 
qucbcllicumcitmftrumentum,vtpatetludi.  19.  Militans 
flutem  ccclefia  fcmpcr  eft  coniunita  bello  contra  d^mones 
iii:vitia.l'crhabitatorcsigiturCeilxfignificantur  filijeccle 
fiiE,quorum  aliqui  funt  boni,aliqui  mali  vfquc  ad  fine  mun 
di.tamcnbonuspra:lacus,quipcrDauid  fignificacur  ,  coq, 
l^auid  fuic  paftor  ouium.dcbcc  vcrofquc  confolari,ficut  Da 
uiU  habiucores  Ccila:  conlolacus  iuic. 

£tdiri- 


a  Et diripituit.  i.rapiuntalimcntadearcis,per  quaj  fignifica 
tur  verba  diuina&:  Euchariftia;  facrametum,  quibus  ridcles 
fpiritualiter  reficiuntur.Hxc  autem  alimenta  Philifthij m  ra 
piunt,quando  dcmones  qui  per  Philifth^os  flgnificacur,fru 
dum  verbi  diuini,&:  Euchanftia;  facramenti  fuis  tentationi 
bus  impcdiunt .  Sed  Dauid  habitatores  Ccila:  f.iluat,_quan- 
do  bonus  prxlatus  fuis  precibus,&:  exhortacionibus  tetatio- 
ncs  demonum  erMfuos  fubditos  euacuat.  Scd  quoniam  fi- 
cut  dicium  eft  in  filijs  ecclcfix  aliqui  mali  funt  &:  ingraci:  ;o 
pro  illis  dicitur,quod  viri  Csilx  ad  cradcdum  Dauid  ia  nu- 
nus  Saulis  fuerunt  paraci,ficut  dicitur  intra. 

^itEtdi.xit 


4(^7        Glof.ordi.&NicoIaideLyra.        468 


^  a  Zifh.  Rabban. Apud  fc  l.ititantcni^fliiid ,  Saiili  prodidc- 
A  riinr,cV  cum  cc dc  mortc eiiis  tiadaucrunt.  Zsphxi  aut  flo- 
rcntes  vcl  gerniinantcs  intcrpretantur ;  &:  ri^nificant  cos  lu 
d?os,cj  flni  cm  tcrrcnr  rcgm  appcccntcs,cuni  principib.  Uiis 
dc  pccc  Chnni  tra(flaucrunt,qucmodo  cij  pcr  difcipulu  fuu 
pcrdicuni  apprc 

Si  tradcnt  mc  viri  Ccil^, &  viros  qui  funt  raecum  in  m:in u  Saul ? Et  d i- I  ^^•'""'y • 

a  f  In  vo!uiuatehal'ent  VI  trjoint.  *•■*    ^l^Jll-pii 


nus  aurem  oftendit  fuam  quoque  cius  cur.1.  Nam  om\  D.i-  D 
uidccflcccipcurus  Saui ,  incunioncalienigcuarum  curfiim 
ciusrcprcific. 

Jfi  Cvrilliis.  lonachas  hoc  magnone^ocio  inuenic  ipfum  L. 
Dauid  in  fylua,qu:aci  amiciciac6iundi(rimus,adc;)ntorca-  "; 

diim  ilkim  pcr- 


hcndercnc  ,   & 

prxfidi  ad  intcr» 

ricicndum  tm— 

dcrciir,&florcn 

tcs  fcculi  'Chri- 

flum   in  mcliris 

potcflaccs   fcili- 

ccc  huius  mundi 

produnc.  ^ 

l.  dcloc.    «JJ  Hitron.Ziph, 
Hct»<  inoitauo  millia-r 

^  rio  a  Chebron', 

concra  Oricnte,  \. 

vfque  hodie  vi- 
cus  of^cndicur , 
vbi  abfcondicus 
cft  Dauid .  Fuic 
autemcribus  lu- 
da  in  Daroma, 
jn  finibus  Elcu- 
thcropoleos  . 
^iph  mons  fqua- 
l.dus  ,   vel  cnli- 
"*"-•■■        g.ins ,  fiue  nebu- 
lofus.IuxcaZ.iph 
in  quo  icdit  Da- 
uid  prope  Cher- 
mclam   qux  \n 
fcripcuris  fandis 
Carmclus  appel 
lacur:viqus  hodie 

appcllacur  luxdorum.vnde  fuicN.ibal. 
b  Et Sunrxit Innatkts.&c.  -'si  Tb'C<Hiorec.Ionathas  oftende 
bac  feardcncer  ctTcatTcdium  in  Dauidi^ai .  Nam  cum  paccr 
eius fpirarcc ca-dcm,  iV cum  vcn.in  cupercr,non culic (tiniu 
lii  delidcrij,fc-d  vcnic  vbi  dcgcbat.Eccu  pra;dicbone  regni, 
Ci  animii  addidilHCjpaik  couucncj;  rurfus  pficmauic.  Domi 

nus  au- 


lona- 


xitdominus:  Tiadcnt- SurrcxitergoDauid&viri  cius  quafifexccn 
ti,&egi'cflidcCcila,  huc  atc|ueillucv.igabanturinccrri.  Nuntiatum- 
cjuecftSauliquodfugiiretDauiddcCcilaSi  laluarus  eflcc,  quamo-  j 
brcm  diilimulauitexire  .  Morabatur autem  Dauid  in  dclefto  in  locis 

^  7.pti  inons  fijiuliilu".  vel  ncbulolUi  vcl  caigansvnu.;  autoii  de  pj.Uiii  Cilcb  fic  appjlbms  cll. 

firmilTimis ,  manlitque  in  montc{«)litudinis  Ziph ,  in  monce opaco. 
Qua*rebat cum  tamcn  Saul  cundis  diebu.s,&:  non  tradidit  eum  domi  s 
nus  in  manu  cius.Et  vidit  Dauid,qi  egrcflli.s  cflretSaul,vtqu3Ererec  ani  4 
mameius.  porio  Dauid  crat  in  deierto  ZiphinfyluaHtfurrexitlo  s  ^"20^1, 

1        rt-  1    o     1  ••      JT^      'J-     r  1  o  r     '"''""'"'  ^  niumpoccft.-^cc 

nathas  falius  saulj&abijtadDauidin  lyluam,£iContortauitmanus  7  &:quoniamgra 

eius  in  Dco .  Dixitque  ei.  Ne  timeas .  Neque  enim  inucniec  te  manus     tioraeffcncqu^. 

Saul  patris  mci.  Et  tu  rcg;nabi^  fuper  Ilrael ,  & ego  cio  tibi  fecundus .     HlbusSi!  ^ 

Scd  &  Saul  pater  meus  fcit  hocPcrcullit  ergo  vterq;  foedus  coram  do-  8  renc,&;c.  Ziphii 

mino.ManiitqucDauid  in  Sylua.  lonathasautemrcuerfus  e/bndo-     """" ^"'^^^ 

mumliiam.  /\fcenderuntautemZipha^iadSauIin  Gabaa,dicentcs: 

Nonneecc.e  DauidlatitatapudnosinlocistutiflTimisiylua^,  in  colle 

HachilequcEcftaddexteramdeferti?  Nuncergo  ficutdefiderauit  ani 

matua,vtdefccnderes,dcfcendc.No(]:rumautemeric,vttradamuscu 

in  manusregis.Dixitque  Saul:t5enedid:i  vos  adommo,quiatdoluiftis 

vicemmcam .  Abiteergooro,&diligcntius  prxparatc,  &  tcuriolius 


chisorculac*iXi  c. 
Uidcm  fccurum 
eum  cfle  iulTic , 
&L  fpem  bonam 
h.ibcrctucurorii 
nccprcCfcncibus 
rcbuscumdcbe  "'• 
rc  deficcrc,quo-  "f 
niam    rcgnacu- 
rus  forcc,&:  h.ibi 
curusfubfe  He- 
m    om- 


Qu»ft.  f  4- 

C 


auccm  iniu[h& 
malignilliinavo 
luncace  fua  can- 
dafrufJracifunc^: 
qui  cij  nihil  ma-' 
h  fudinere  po-^ 
cui(f'nc,  fi  Daui- 
dcmnon  mdicaf  |, 
fcncSauli :  pro-  f 
pcer  biandimen 
carcgia,  virum 
rcligiofuiP,&  ad  morccm  iniuftc  quxrjcum,&: quilaccrc po 
cci"ac,prod:dcrunt,&:  (cciim  crndcre  prom;ferunc.  _ 

'V.  AmbrofEc  aniicitiaprobabilisqua;  honcflacem  cuecur^j^B 
pfcrendafineopib.honorib.  pracibusihoneftaci  vero  pfer-fl 
ri  non  Iblec  fcd  hiMicliacem  fcqui.Q^alis fuic lonachc, qui  ^' 
piccace  non  otlenfam  pacris,ncc  falucis  periculu  retugicbar.  n 

Aiccndic 


Dlui&v 


NICOLAVS  DE  LYRA, 

1  Et  ditic.  SciUcctfi  manferis  in  ciuitate^&  Saul  illuc  venerit ;  ita 

qnod  conditionalis  cfl rera,quamuis  neutrum  euenerit.  fictit  ifla  sfl ve 

ra:fi  homo volat  habet alas,quamuis  Uraqucpars  conditionalis  fit fal 

fa.Seqiiitur. 

i  Quamobrcm  d\KM:t\n\zu\t.pofl  Damdpro  tunc. 

3  C^^rebac  T^n  qubdfemper  ipfum  aliu  qu£reret,  fed  quia  fem- 
fcr  habcbatvol''ntattm  qu£rcdi  ,fifacultas  capiendife  cfjcrnt ,  vel 
ijuiafempn  aUu  ipfwn  qu£rebat,nun  pcr  fe,fed  per  exploratores  . 

4  Ecvidic.  Hiccorfequentcr  ponitur  perfecutioDauidindeferto . 
quando  enim  Saul  viditfc  effe  fruflratnm  ab  intcitionefua  ae  obfidio- 
ne  Dauid  in  loco  claufi  mnris,p(  rfautusfuit  cum  in  neworibns  e-r  fyl 
uis.ln  ijua  pcrfecHtione  ftc  pn  cedttur:quia  prima  Dauid  a  lonatha  c  o 
fortattir.Sscundb  afuis  cohtiibultbus  aciufatur ,  ibi :  Afccndcrunc 
auccm  Z'pha:i.  Tcrtib  Saul  in  latibults  eum pcrfcrutatur,  ibi:  Ac  il 
li  furgcnccs.  Circaprmiim  dicitur:  Ec  vidic.  ad  qnarendum  Dauid 
tcr  ncmora  &  deferta ,  &  ideo  verfabatur  Dauid  in  tutioriLus  locis. 

Et  hoc 


f.t  hoc  efl  quod  dicitttr. 

5  D.'iuicl  crac  Q^i cfl loats  nemorofus  &  opacus. 

6  \:x  furrexit  loiiachas.  defocletaiepatds  ipjo ignorante. 

7  Ecabiic Sckbatenim vbi efl'Lt.,quia fcquenter mittebant nuntior 
adinu:cern.,occtilth  tamen.Caterapatent  vfjtts  ibi. 

8  PercufllC  Tribitsenim  vicibus  ini^t  lonathas  feedns cum  Daiiid. 
Trimb  in  domo.Secundb  in  a^o,vtp.itet exfrtpradinU  i  S.cap.er  20. 
Tertib  in  deJerto,vt  hicpatei.In  ftgnim  ipfidclis  anima,  quxftgnifi- 
caturper  lonathan  debet  inirefadns  cum  Deo,qtdper  Daiiid  inteliigi 
tur.Trimb  in  dvmo  cordis.fecundo  in  aoro  pperis.tertib  in  defetto  cott 
tcmp-ationis, 

9  Afcenderunt.  Hic  ponitur accufa'io  Dauldper contribrtksfuos. 
Zipbxi  enim  dcfcenderunt  a  Ziph,quif!i:t  de  genere  Calrb,vt  habctnr  ■ 
I  .Taralip.z.cap.  &  j^.Caleb  autemfuic  de  tribu  Ittda  ficitt  &'  Dauid. 
Ex  quopatet  quod  Ziphicifueyunt  de  eadem  tcibu  cnrn  Dauid .  Ex  quo 
patet  rnalitia  corum^qiti  contribnlcm  fiinm  inriocentcm  accufanerftt, 
&  cum  hoc  ad  tnfdcndum  cum  proditoriefe  obtttkrunt.  Etpaiet  litc 
ravfqueibi, 

4«  Confidera 


J 


M  O  R  A  H  T  E  R, 

I  Et dtYitdominMf.  Ec pcr  hoc  fignificancur  mali  fubie(f>i,qut 

bonos  pra;latos  fuos  nequiccr  accufanc,6c  ccadunc  in  manib. 

tyrannorum. 

9  .Afccr.derunt antem .  Qui  interprccancur  gcrminances  vcl 

iilorcnccs,  &  fignificancPharif^-os  qui  cx  radicc  fupcrbi.B 

gcrminaucrunc  in  odiumChrilfi ,  pcr  Dauidlignificaci^ 

ftcuc  di(iium  cft  fupra in  pluribus  locis,&  odio  pcrlccuci  suc 


cum  vfq ;  ad  morcem,e6  cjj  argucbac  vicia  eorum.Ec  dc  l»oc 
pocefl  accipi,quod  dicicur  Ezcch.7.  c.  Floruit vir^a^gertnina- 
uit fnperbia,iniquitas fumxit  in  viigam  impietatit.  Magna  cniin 
imo  maximaimpicrasfuic  vfqucad  morcem  prolcquiinno 
ccnccm,&:mundi  falu.icorc.Pcrhocigirurq,Z'phciinlldia 
ti  func  Dauid,vc  in  manus  S  uil  craderccur,figiiificaca  fuic  in 
fldiacio  Phanf.voru  concra  Chriflum,  vccradcrccuri  manus 
Hcrodis:Marc.j.a,Excunccs  ailc  Phanfeicu  Herodianisco 
filium  facicbanc  quomodo  cum  perdercnc .  fcd  ficuc  Dauid 

tunc 


A 

ojii. 
luiit. 


469     I.  Regum. 

agitcj&confideratelociim  vbifitpes  cius:vcl  , 
quisvidcriteumibi,  vbi  dixiftis  .  t  Recogitat 
enim  dc  me  ,  quod  callide  infidier  ei .  Con- 
fiderate  &  videte  omnia  latibula  eius,  in  quibus 
abfconditur:&reuertiminiadmetadrem  cer- * 
tam,  vtvadam  vobifcum  .  Quod  fi  etiam  in  3 
t  terram  fe  obftruxerit  ,  perfcrutabor  eum  in  4 
cundlis  niilibus  luda.  At  illi  furgentes,  abie-  l 
runtin  Ziph  ante  Saul.  Dauidautcm  &viri  eius  7 
crantindelcrto  Maonincampeftnbus  ad  dex- 
teram  lefimon-  luit  ergo  Saul  &  foci j  eius  ad  qu?  g 
rendum  eum .  Et  nunciatum  eft  Dauid .  Statim-  ^ 
que  defcendit  ad  petram,  &  verfabatur  in  deier- '" 


n 


Cap.  XXIIf.       470 

to  Maon.  QLiod  cnmaudifTet  Saul,  perfecutus  I> 
cftDauidin  defcrto  Maon  .  I:i  ibatSaul&  viri 
eiusadlatusmontisexpartevna.  Dauid  autem 
&virieiuserantinlateremontis  ex  partcaltera.  -&virFef«: 
porro  Dauid  t  defpcrabat  fe  poflc  euadere  a  tfeftinabat. 
facie  Saul .  Itaque  Saul  &  viri  eius  in  modum  co-  ^ 
rona:  cingebant  Dauid  &  viros  eius,vt  cape- 
renteos.  Et  nuntius  venitadSaul,dicens:  Fe- 
ftina  &  vcni :  quonia  '  infudcrunt  fe  phiiifthiim  J  «mpetum 
fupcrterram.  Rcucrfuseft  ergo  Saul  dcfiftens 
per{equiDauid,&pcrrexit  in  occurfum  phili- 
fthinorum  .  propter  hoc  vocauerunt  locum  il-  „ 
lum  petram  diuidcntem . 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

1  Confiderate.  tjuia  ad  euitindum  inftdiaa  me<u  rnutat  loca,&ftc 
non  poffum  eum  inuenire . 

2  Eiveuenimini.i.denHtitiandomihicerta  locain  (juihus  inue- 
nuuur,ne  exercitus  meus  incertititdinaliter  ^agando  ab  eius  captione 
fraudetur. 

3  Qiiod  fi  etiam.  in  cauernis. 

4  Perfcrucabor.  Hoc  dixit  SauUvt  Ziphei  effent  magis  animittiad 
faciendum  voluntatemipfius  Saulir.quafi  homines  mditarcs  iHiua  li  l 
hus  ejfent  contraDauid  infaSio  ifto,ftcut  &  ipfi.Etforfitan  ita  erant, 
^fictit  Zipbcierant  homincs  rurales  timore  velfiuore  regis  erant  con 
trartj  Dtutd,fic  <&  homines bcllatores  faltempro  magna parte . 

5  Ax.i\\i{nT^em.CS.Hic confcquenter defo-ibitur  perfcrulatio  ip- 
ftus Dauid  a  Saule per  indicium  Zipheorum.  &  hoc  tflcf.od  dicttur . 

6  Abierunc.  Ft  explorarent  loca  in  quihus  Dauid  latitabat . 

7  Dauid  aucem.  Dicit  B^.Sal.tp  Maon  efl  nomen  ciuitaiis,cui  ad- 
iacet  dcferturn  ab  ea  fic  nominaium. 

S  luic. 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

4«  tunc  cuafit  eorum  infidiaSjficut  dicicur. 


Statimq; 


8   luit.  pofl  rcr.untiatlonem  Zipheorum,y>t diSium  eft. 
P  Lc  n'.inciacum  cft  Omid. per  exploratoresfuos. 

10  Scacimque. Dicuntaliqui quodcfl nomen  caflri , vbiDauid re^ 
pufuit  ea  qux  hal/ei>at,vt  cffet  c.vpeditior .  .^IU  autedicurit,  quod  erat 
cauerna  in  rupibus  magna  \S-  occulta  iu  qua  Dauid  repofuit  pnedi- 
Sa ,  noluit  tamen  ibi  remanere,ne  furte  per  Saulibi  inchideretur.Se- 
qi<it:n . 

1 1  Porro  'D^.nid.Sedvldeturq^in  hocdubiusfueritinfiie,  quia 
pcr  rcueittioncm  diuinam  certitudinalitcr  habucrat  ipfumforc  regem 
pro  SaHLDicedim,cp  non  defperabal euafioftcm profua perfona ,quia 
certus  crat  de  impk.ione  dimnipromiffi,fed  defperabacfc  poffe  euade 
re  abfque  bello  cum  Saule.Quod  quidem  bcllum  horrebat ,  quia  time- 
hatde  tnorte  viroritfuorum  c?"  aliquorum,qui  erant  cum  S auLe  eum 
fequen  tium  in  ho(  mag/s  inuoluntarie,quam  voluntavih . 

11  Ec  nunims.  HocfailumeflexcondefcenfionediuinaiVtSauHm 
pcdiretur  a  captione  Dauid. 

13  Propcer.  ^ia  ibi  fuit  diuifus  e.xercitus  Saulisaperfecutione 
Daiiid . 
NICO- 

t  Statimq;  dcfcendit.  Ica  Tefus  cunc  cuin  difcipulis  fuis  fecef- 
fit  ad  mare:  vc  dicitur  Mar.  j. 


A  D  D  I  T  I  O    L 

In  c.Jj.vfei  dicicur  in  poflil.  Etdixit  dominus  tradct.  i.fi  tna 

fcris  in  ciuitace  &:  Saul  iliuc  vcneric  ita  q>  pdonalis  c(i  vera. 

Licetcondicionalis  pofficeffe  vcra  ,  quamuis  vcraq;  eius 

pars  fic  falfa,nunquam  cii  condonalis  cft  vcra  ,  qri  oppoficu 

confequencis  cft  compoffibile  antecedenti.vnde  ifta  condo 

nalis,!!  homo  currit  baculus  eft  in  angulo  eft  falfa.licec  vcra 

!c[uceius  pars  clTec  vcra.Ec  idco  in  propofico  no  faluacur  ve- 

ricas  diuinz  refponfionis  per  hoc  cj,  c6dicionalicer,vc  in  po- 

ftiU.df.f  fi  manfcris  in  ciuitate&:  Saul  illuc  vcnerit,tradcnt. 

Nam  pro  tunc.f  cpe  refponfionis  poffibile  crat  q,  non  tradc 

retur  Dauid  ab  illis  de  Ccila,licet  illic  rcmanliHet,  &  Saul  il 

luc  vcniffctjCum  quxlibct  iftarum  propolicionum  cratme 

re  contingcns  &  copoffibilis  alccri,vc  de  fe  paccc  Nec  valcc 

diccrc,cj,apud  Dcum  cuius  fcienciaeft  incffabilis,  prxdidij 

propoficioncs  eranc  neccirarig.  Nam  diuina  prxfciencia  li- 

cecfic  cerciffima,non  cfi  collicconcingcnciam  a  rcbus,prouc 

communiter  tenctur  a  dodtorib.Vnde  ad  faluandum  verita 

tem  diuin^  rnfionis  aliter  vf  dicendum,  f.  q,  Dauid  qua:re- 

bat  a  diio,apud  qucm  oia  funt  nuda  &  aperta,vtrum  Saul  ha 

bcbat  in  corde  defcendere  ad  Ceilam  vt  ipfum  apprehede- 

rct.Sifr  qu^rebat  Dauid  a  Deo  vcrum  viri  Ceila:  habebac  in 

cordc,vc  cradcrenc  Dauid  ,  &  viros  eius  in  manu  Saul  pp  li- 

bcracioncm  fuam.Ec  ad  vcrumq ;  Dcus  refpondi  caflSrmaci- 

uc  .qua:quidcm  rcfponfioncstucruncvcriE,  etiam  fiSaul 

defccndic,ncc  Dauid  fuit  tnaditus ,  quia  in  mente  eorum  e- 

I  rat  fic  faccre  occurrcncc  opporcunicace,  prout  Dco  qui  no- 

uic  corda  hominum,erac  notum,&c. 

A  D  D  I  T  I  O      II. 

In  eod.ca.2  ;.vbi  dicitur  m  poftill.  Torro  Dauid  defperabatfe 
poffe  euadere. 

Translatio  nra  in  hoc  loco  maltum  deuiat  a  veritate  Hc 
braica.Nam  ibi  in  hoc  loco  fic  df :  Torro  Dauidfeftinabat  ad  eU 
^umafacicSaul.  vtpatctbcncintelligcnti  illam  lingua  &fic 
ibi  non  fic  mccio  d;;  dcfpcracione.Nam  pofito  q,  I)auid  ccr 
titudinaliccrcrcdcb.ii-Lipfum  fore  regcm  pofi  Saulc, ^uc 
fucjac fibi  diuinitus  rcui.l.itu,cx  hoc  no  tollicur  quin  faccrcc 
quatu  in  ipf j  erat  ad  faluandum  vica  fuam,  &  fuorum ,  &:c. 

REPLI- 


REPLICA.Inc.ij.pof^il.tulcvcrificaridiuinamrcfpo- 
fioncm,cum  dicicur:5"/  manferii  tradent.dicicilhm  riifionem 
efle  veram  condicionalicer.i.cx  fuppoficione  fi  Saul  defcen- 
dcrcc,&  Dauid  mancrec.Burg.ncfcio  quod  confufum  mur- 
murans  menfurarc  vf  vcricacem,falficacem,auCpoflibilicacc 
parcium:volens  illam condonalem  non  effe  veram,  si  man- 
fenstradent.  eo  c\y  vcraq;  pars  erac  mere  concingcns,  &  (ic  al 
tcri  compolflbilis.Sed  i(fud  non  eftdi£tu.Nam  fcifm  Logi- 
cos  vericas  condonalis,vel  falficas,no  cft  ex  vericacc,  auc  fal- 
ficacc  parcium,ficuc  nec  pcingencia:quia  ecfi  parccs  condo- 
nalislincconcingcnccSjOacbcncpdonalemelfeneceflaria, 
imo  (iac  parccs  efle  impoffibilcs  :dumodo  non  finc  incopof- 
fibiles,&:  cii  pdonalcm  clfc  vcram.imo  neccfiariam.  Excm- 
plum  primi:ii  Sorces  curric,Sorccs  mouecur.  Excmplum  fc- 
cundi:fi  homo  cfl:  afinus,homo  efi  rudibilis.  Ois  igicur  pdo 
nalis  falfa  ci\  impoffibilis:ois  vcra  e(i  neceflaria:g.a  nuUa  cfl 
vcra,nifi  a^quipolleac  pti.E  bonx  &:  formali,in  qua oppolicii 
pficis  non  poccfi  fiare  cum  ancccedence.Nunc auc  pp  veri- 
taccm  faluandam  diuin.-e  riifionis  qua df :  Si manfens . radent: 
harccondonaliscft  ncccflaria:quauis  vcraq;  parscius  fic  me 
rc  concingens.ficuc  illa  dc  vircuce  fcrmonis.li  Sorccs  curric, 
S^rces  mouccurjica  &:  ifta  dc  qua  fermo:ec  no  fic  vcra  dc  vir 
cuccfcrmonis,cflcii  ncceffana  vircucefnuc  Dci,noii  obfian 
tc  concingcncia  anceccdcncis  &:  piicis.ficuc:  fi  Sarccs  cfi  pr^* 
dcfiinacus  faluabicur,eft  ncccllaria:quamuis  &:  ancecedens 
&:pns(icmereconcingens.£cpiftamLogica  magiftcrSc- 
tenciarii  in  primo  libro  foluicargumenca  in  prium ,  diccns, 
q,  Surccs  f  m  calem  condoaalem  ncccffario  faluabicur  ne- 
cefficace  confcqucncia;:fcd  non  neccfficacc  confcquencis. 

In  eod.cap.Burg.nocac  noftram  craslacionem:Iicuc  &:  po 
fiillacur  in  cratitacu  fuo  de  df  ia  nofir^  cranslacionis  6c  Hc- 
braicxvericatis:cumliccradicicdcdcfperationcDauid  Di- 
cunc.n.in  hcera  Hcbraica  non  hab:^ri,  ly  defjcrauit,  fcd  loco 
eius,fcftinauic.  vixlc  cranslacio  nofira  poccfi  habere  vcrica- 
tcm  dcdefpcraiioncquancumefidcrcmedio  humanono  . 
quancum  cli  dc  fubfidio  diuino:quod  ftacim  apparuic ,  cum 
dc diuina  ordinacionc occurrerec  nuncius,  qui  S.iul  a  pcrfe- 
cucionc  Dauid aucrccrec:&:  ad  pugnandum  p  Philifih(jos  fo 
licicarct:dc  Dci  cnim  auxilio  Dauid  uunquam  dcfperauit. 


\ 


471        Glof.ordi  &NicoIaideLyra.        472 


A 

1  ih.  d«  lof» 


Caat,  J. 


v{q;hodic  viciis  prxgrandis 

^udeorum  Engaddi^iiixci  ma 

rcmortuum ,  vndc  &:  oppo- 

baUanuim  vcnic ,  qun»  vincas 

Encaddi  S.ilomon  nuncup;it. 

HomU."dV  *  thrvn^ft.  Hicbcaniscgc- 

Djui4 1^      ftatcm  pr+* diuitijs ,  folitiidi- 

fcwte»         r<:m  prae  patria,laborcs  pe- 

ricul.ujuc  pr.r  dclitijs  ac  fccu 

ritatc  ,  pcrpetuum  cxilium 

prx  tcrr.irum  orbc  clegic ,  vc 

5aulcmabillo  la  ipfumodio 

nmlcuolcntiaque  libcrarct  . 

Atne  (ic  quidcm  mdior  fa- 

duseft  S.uil ,  fcd  pcrfcqucba- 

tur,fcd  vbiquecircumibac  q- 

rcns  cum  ,  qui  non  folum  ni- 

.|°  hill^ferat,fcdquum  cflctla;- 

'^^?^°  fus,tum  maxima ,  tum  innu- 

merabilia  pro  iniuriis  bona 

repcndcrat. 

b  EratqH€lbi,&c.  *t  lofcph. 
S.iul  vidit  circa  iter  fpclunci 
profundam  atquerotundam 
inulta  longitudine  &  lacitu- 
dinenimisapcrtam ,  in  qua 
Dauid  cum  qu.idringentis  e 


c  A  p.   XXI irr. 

Scendit  crgo  Dauid.  -J*  Hicrony.Engaddi  in  tri- 
bu  Juda^vbi  abfconditus  cff  Dauid  m  folitu- 
dinc,qu.T cft  in  Aulonc  Hicrichus,hoc  crt,  i 
rcgioiie  illacanipeftrijdc  quafupra  dixim' . 
Vocatvtr  auti 

C  A  P. 


c^  carnc,qui  latct  in  fpelunca.Icfus  autcm  latcbac  in  carnc 
quaacccperatdctciTa,ncaIudicisinuenircturdi;iinicas..V{ 
.n.cognotiijjcnt  nuncfnam  doniiniigloru  crtuifixijftnt.  lii;  crgo  x\o 
cognofcf  nces  Dcum  liomincm  pcrfccuti  funt.  In  fpckmca 
fugit  ChrillusatacicSauljtamdiu.n.pfecuci  func  iiiu  lud^-i , 

donccin  monumcnco  pone- 
X X  1 1 II.  ''^'""' '  <1""d  cxcifum  erac  in 

..  T-v      •  j  •    j  pccra.S.iulad  puigandum  vcn 

Scendit  ergo  Uauid  Jndc,  »  crem  Ipcluncam   mgrcditur 

&  habitauic  in  locistutif     qi"a  hitl^i  conccpc.im  mali- 

tiam  coucra  Chrirtum  quali 
odorcm  fcvcidum  cniifcrunr, 
&c  co2;icacioncs  malas  fadis 


a  f  Fons  hoill.ve!  ocului  lenntionis. 


dv  ccrioribus  oficndcbanc.Da 
uid  feruareSaulem  quam  pcr- 
deic  maluic,qucm  in  ancrooc 
culc.icus  ipfo  tcf^.inte  hjbuit. 
Sic  &:  Chriftus  cum  ciret  in 
fpvlunca  c.irnis  pcrfccutoreru 
populum  in  poccftatc habuit, 
ncc  occidit .  dc  quo  Icripcum 
erac  :  T^occidas  eoj.Summi-  , 
tatcm  chlamydis  filcnter  ab« 


va*. 


t».q.7  i 
icein  obiici 
tnr.j.qj.q. 
l.c.donun* 


ralitcr  ventris  purgandi  nc 

cefiitate  vrgcrctur ,  ingrcfTus 

in  cam  folus  eff. 
Ench^iu*.  Rabb.  Rrx  ex  improuifis 
t  dc  potni  CXCcptusinfidijs,quod  inno- 
i.$.opponi  centi  molicbatur ,  inc  dit  in 
turibi.Que  foucam  quamfccit.pauid  vc 
renti  jnfma  ^6  pro  m.ilis  bona  rctribucs , 

juam  pcp?r  j^^i^ occidit cuni,fcd in  rcfiimonium  fadi  oram chlamydis 
Q  abfcidit.  Cum  facilius  cffctcduerlarium  ^dcrcquam  falle- 

rc:latuit  Dauidin  fpcluca,ne  inucnjrct.Tcgitur  auttcrra.id 

eft,carnc 


fimis  Eni;addi.'i.umcj;  re 

uer(us  elfcr,.Saul  poltcjua 

pcrfecut^ell  philihrt^os, 

nunti.iucruntei  dicetes: 

Ecce  Dauid  m  delcrco  eft 
Engaddi. Aflumcns  ergo  Saul  tria  milia  cledo- 
rum  virorum  cx  omni  Ifrael,  perrexit  ad  inue- 
iligandum  Dauid  &:  viros  cius,efiam  fupcrab- 

a  5^  Ibiccs  fum  animalia  i]u«  de  lupibus  cademia  r- iV'"  l*"*  "'^'l''''"'- 

ruptifllmas petras ,  quxi  lolis  ibicibus  peruia;     fcidit,  quia  Chnffus  ludaros 

a  TLocusCc.->rpc!bair.  non  occidit ,  fcd  gloriarcgni 

funt.  Etvenitad  Caulas  ouium  cjuicfe  offcre-  3  ?bffulit.Chlamvdiscnimab- 
b.ntvi.„ti.Er.t<ji  ibi lpclunc.,<iuam ingrcfc  4  Jf'CSiS™ Jd": 

rupit  Samuclis,  aic  S.innicl :  Di 

rupit  dominus  regnum  IJiraddc  ma.- 

Kutua. 

c  S<iHifiknter.  ^  Chrvfo.  Vi- 

difti  co  nfa  rccia ,  vidifti  vena- 

tum  infldiantcm ,  vidifti  vcna 

torcm  eredum  ,  vidiffi  om- 


b  cftSaulvtpurgaretventrGm.t  porro  Dauid  & 
viri  eiusjin  t  intcriore  paite  fpcluncaj  latcbant . 
EcdixeruncferuiDauid  ad  eum:  Ecce  diesde  5 

,        ^  qualocurus  cft  Dominusadce  Egotradam^^ti 

tiuj.       '  ratabfconfus.Dumquenatu      biinimicum  tuum,vcfaciasei  ficuc  placueritin 

oculistuis.  Surrexit  ergo  Dauid  &  prsetcidit  t  n^c^adhoV^trntcs^juVci^^^^^^^ 

a  Chlamvs  c(lfagummilit.irc,<^ua;etiampyroticadicitur:cb  quodacu-  hofTispCCtUS   immerL^^CrCt   i 

ir.ii^ta  fit  cx  vtiaquc  i,aite,qu^  reninga  >  i;]uc  ad  .alos.  NunC  mihi  fpcfta  phlTofophf 

oramchlamydis  Saul  filencer.  t  Poft  h^c  per-  ^  c.Tm  animi  modcrationcm 
cuiTitcor  luum  Dauid,  eo  quod  ablcidiflet  oram 


«ti 


fpedn  Iu61:am,vidoriam;Coro 
nam.Spclunca  campus  crat, 
luct.itus  cff  Dauid ,  pugilcm 
cgic  iracundia^Saul  cert.nminis  matcria,agonothctcs  Dcus. 
Q^in  pocius  no  ipli  modo,.iducrfus  feiplum  crat  pr<rlm,fcd 
aducrfus  comilitoncs.Etcpim  fi  voluiiret  parcere  Sauli.co- 

fcntancum 


I 


JKvfia^' 


NICOLAVS  DE  LYRA, 

C    A    P.     XXIIII. 

SccnditcrgoDauidinde,  Tojlquam  defcriptus 
eji  muUiplx  infuUus  cor.tra  Dauid ,  hic  conjcqucn^ 
l  ter  dtfcrbitur  triplex Deiprouentus  erga  ipfum,  qa 
primo Sauleius perjecutor in  mamb.iius  traditur, 
Scib  J^bal eius irriformorit,  c.z^-Tercio  Saulfa- 
fius  erga  cum  mentiior  iterum  ei  cxponiiur.,c.  iS.Vrima  in  duas,  tjuia 
frimo  defcrlbitur  crudelitas  Saulis  Danidperfequsntis.Secundo  beni- 
gnitas  ipftuf  DaHid fibi parcentis,ibi:  Eratq;  ibi  fpclunca.  Crndeli 
tas aut  i ohUs  apparct,eo  q>  qii£rebat  Dauid in  rupibus  quaft  inacccf- 
/ibilibus^ita  ip  ex defiderio  occidendi  cum  exponcbatfc,  &fHHm  excr 
citum  periculis  multis  &  magnis.Et  hoc  cfiquod  dicitur . 

2  Pcrrexic.  id  cfl,capreis fyluciiribus.Et dictmt  aliqui  cp  ijl£  capre^s 
funt  huius  conditionis,quod  de altopojfuntpracipitarefe  <&  in  corni 
bus  fuis  [c  recipcre  abfquv  UJione. 

3  Ec  venic  ad  Caulas.  i.'fn£  erant  prope  viam  cnem,vt  in  Hebr£0 
habetur :  Ad  caulas  ouium  fuper  viam  .  Fcnitauiem  iliuc  Saul 
non  ad  qusrcndum  Da-id:  quianon  cndebat  quod  auderetfe  prope 

viam 


viam  poverej^cd  venit  illuc:quia  recedes  ah  ipfias  Dauidinuenigatio 
ne,(/nem in  lucis  aptis profugitiuii  non  i/.uencrat,& Dauid in  cauer- 
na  vix  prQpiiujua  cum  viris  fnis  fe  pcfuerai ,  eb  qtiod  fmilitcr  crcde- 
batquod  Sattl  eum  ibi  non  quxreret :  fedtantumin  locis  a  commiini 
firata  remotts. 

4  Eracq ;  ibi.  Hic  confequenter  defcribitur  benignitas  Dauld  parce- 
tls  Sauliipfum  ad  mortempafequcnti.vbiprimb  defcribitur  ipfiusDa 
uid  mifcratio.Secundb  rniferationis  decUraiio.,ibi:  Surrexic  auccm 
Dauid  poff  cum.  Tertib  Saulis  refponfio,ibi:  Cum  auccm  com- 
pleflcc  Dauid.  Mifsratio  autem  Dauid  apparet  manifefie  in  duobus 
fcilicet eiparcendo cum poffct eumoccidere,& virosfuos  refrenando 
ab  eius  inuafione.Etpatei  litcra  his  exceptis. 
j  ^ccc  dics.  Infcriptura pr£cedenti  non  inuenttur  hocfed doBores 
dicunt  communiter  qujd  hocfuitfibi  di£ium.,quandofugiens  Sdul  pe- 
ttit ad Samuelem,vt  di^um csi  fiipra  l^.cap. 
6  PcTCufTltcor  {unm.idefl^confcicntiafnacum  rcprehcndit .  & 
fic  Dauid  efi  accufatiui  c  afuuquia  in  hoc  feccrat  irreuerenliam  ipft 
Saiil,qtu  honorandus  crat  quaindiu  in  reg-io  tolerabatur  a  Dco .  Trc- 
pter  quod  dicunt  Hebr£i,qiiod  Dauid  circa  mortemfuit  punitus  in  fi- 
7nili£cillcctin  vefiibus,qmbus  opertus  non  cakficbai  ,vt  plenius  vide- 
bitur,infra  tertio  libr^t. 

Viuit 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

t  ^fftmens.  AHcgoricc.  Pcr  Saul  qui  cum  focijs  fuis  qu.-cre- 
bat  Dauid  fuper abruptiffimas petras qux  folis  caprcis  fvliie 
llribus  funtpcruix.fignificaiurCniphas  pontifcxanni  illius 
vtdicicur  loan.  1  i.qui  cuin alijs  faccrdotibus  quercbat  nior 
tcm  Chrifli  pcrvias&:modosirrationabilcs,quod  nuUus 
dcberct  quxrcrc, 

4  Eratq;.  in  qua  latcb.Tt  pauid.idco  pcr  ipfam  fignificari po 
tcf^  humanitas  Chriffi,in  qua  latcbat  diuinitas,Phil.  2.'a.  Uui 
(um  informa  Dei  effet,mm  raptnayn  arbitratus  cfi  effcfe  AqHaltDco, 
fedfcmctiifim  cxtnaniuit,formam  fcrui  accipicns ,  in  ftnnlitudincm 
^ominunif.i'Jl:is,&  h.tbitu  inttcntus  vt  hotno. 
t  -^"^w  it^regtis.C^i^hASt  cflitti  coofidcrans  Chriflu  puruin 

hPffiu^cm, 


homincm,cmific illud  vcrbum  ftecidii:  Expcdit  vobis  vt  vnus  jf 
bomo  moriattir pro populo.  Licet.  n.  iplc  &:  alij  non  bcrcntali- 
quam  caufamrarionabiicm  intcrficicndi  Chriffuni  innocc 
tcm,tn  nc  occalionc  eius  Romani  vcnircnr,&  tollcrcntlo- 
cum  &  gentem:hoc  dixit  afb^nnas  minus  malum  effc  inno» 
cenccm  intcrficcrc,quam  loCum  ^ gcntcm  pcrirc . 
t  Surrcxit.  Pro  hoc  ngnificatur^quod  Chriftus  poff  rcfurre 
dioncm  fuam,&  afccnfioncm  .nbfcidic  a  ludcCis  rcgni  &:  fa- 
cerdoc;idignic.uem.Sccundumvcr6liccralemfcn(iimDa- 
uid  ora  chlamydis  afcidic,vc  pcr  hoc  offcndercc  S.iuli,  Cp  ip- 
fum  [\  voluiffcc  occidcrc  pocuic.Ec  fimiliccr  Chriffus  qucrS 
tibuscum  caperchocofIcndit:namcx  folo  vcrbo  quoddl- 
xic  eis:  £^'0  fitm.  omncs  ad  terram  proflrauic. 


475 


I.R 


e2:um. 


C; 


? 


XXillL 


474 


J  fencaneu  er.it,vt  illos  mctuerctjneipfiim  triicid.ircnt  i  fpc- 
{  liinca.Probabileertcnim  ipfosdixilIc.Erroncs  cxulcfq;  ta- 
£ti  fumus  domo,patria,C(jcenfq;  omnibus  excufll,  &  omniii 
diHicultacui.i  tujrum  conforcfs  fomus.Et  tu  liorum  aucho- 
rcm,in  nianustradicum,cogitasd!mictere,ne  nobis  vnqua 


liccatrefpir.ire?  Si  cuam  faluce 
ncglijlis ,  noftra:  vit.x  parcas . 
Non  cibi  dolcnt  antcada,  neq; 
mcmor  cs  corum,quiE  .nbillo 
pcrpeffus  cs  malarccrtc  ob  ca  cj 
fucura  funt  toUe  h()ftem,nf"  ma 
iora  &C  accrbiora  pcrpctiamu  r. 
Verummhil  horum  iufiusillc 


clilamydis  Saul .  Dixitque  ad  viros  fuos;  Prc- 
pKiusiitmihidominusne  faciam  hancrem 
domino  meo  Chrifto  domini,vt  mitram  ma- 
num  meamin  eum,  quoniam  Chriftus  do- 
a  minicll.   t  Viuitdominus,quiani(idomi- 


£tabat  qjomodo  poffet  redimi 
ri  colcrantia:  corona .  Allcgant 
rurfum  militesdiuinam  autho 
ricaccm  ,Dcus  inquicnccs.illu 
tradidic,quo  pron.pcius irct ad 
liomicidium  .  Kcncnim^in- 
qi:iiint,tuam  viccm  vlcifceris , 
Dco  fubfcruis,cius  miniftercs, 
ill/js  fentcntiam  comprobas . 
Sedquo  magisha:cilli  diccbat, 
eo  magis  ha:c  pcpcrcit  hofli.  In 


apud  fepcnpedebat  ,vnum  ipc     nus  percuflerit  eum ,  aut  dics  eius  vcnerit  vt 

mdriatur,  autdcfcendenJ^in  prarlium  peric- 
ritjpropitius  fit  mihi  dominusvt  non  mittam 
manum  mcam  in  Chriftum  Domini  .  Et 
confrcgitDauid  viros  fuos  fermonibusiftis, 
&:non  permificeosvt  confurgerent  in  Snul. 
porro  Saul  exurgens  deipelunca  ,  pergebat 
ccEpto  itinere.  Surrexit  autem  Dauid  poft  2 
telligcbat  cnim  quod  Deusio      eum ,  &  c^fefTus  de  Ipekinca  clamauit  poft 

tradKlcratcum  vtipfimaiorcs  jersum  SauL  dicens  :  Dominc  mi  rcx  .   £t 

occulones  probanda:  virtutis  ^     .     ^     ,        ,p       -.,.            r    r^      •  t 

fuppcditarct.Aitergo:Ilcxcft,  relpcxit  Saulpoltle.   Et  inclinnns  lc  Dauid 

qui prarfidentiam in  nos  fufce-  pronus in  terram adorauit  Dixitque ad  s au!; 

pit.ChriflusDominicf^.noab  >\              j-          L     l          •           1 

humanohonorcfcdacgiclhiu  QiLareaudis  verb i  hommum  loqucntium  ; 

Dauid  quscrir  malum  aduerlum  te  ?  Ecce 
viderunt  hodic  oculi  tui  ,  quod  tradidc- 
rit  te  dominus  in  manum  meam  in  Ipclun- 
ca,  &  t  cogitaiii  vt  occidcrcm  tc,  led  pe- 
pcrcitribioculusmcus.  Dixi  enim,-  nonex- 
tendam  manummeamindominummcum, ' 
quiaChriftusdomini  cft .  Q^im  potius  pater 
mividcj&cognofceoram  chlamydis  tua:  in 
manu  mea  ,  quoniam  cum  pra^fcindcrem 
lummitatemchlamydistu«,t  nolui  exten- 
dere  manum  meam  in  tc  .  Animaduerte  & 
vide,qui)niam  non  eft  in  manu  mea  maluni, 
ncque  iniquitas,neque  peccaui  in  te .  Tu  au- 
Goli?.3i  dciccifljt.  Siquide  hxc     tem  mfidiaris  anim?  mex,  vt  auferas  cam.Iu- 

illa  magmficentior  crat  victo- 

r;a,hfc  magnificcntiora fpolia,h(jc  preda  ilIlufIrior,hoc  glo 
riofius  tropheum.  H.vc  &c  tu  tecum  cxpcndc,  6c  difce  mul  • 
toclTc  maius  parccrc  quam  perdcre. 
(     Gregorius .  Moral.  Quid  per  Saul,  nifi  mali  rcdlores  ? 
QuidpcrDauid,niIiboni  fubdicifignantur?Saul  vcntrem 


purgarc,efl  prauos  prxpofitos  conccpram  in  cordc  niHlicia 
vfque  ad  opcra  mifcri  odoris  CKCcndcrc,  ^V  cog!t.:ri  .ipi  id  fe 
noxia  f.rilis  extcnoi  ibus  cxcqucndD  monftrarc .  Qu::n  ta- 
men  Dauidfcrircmccuic,quiapi;  tubJ  coruni  mciues  ab 
omni  i'c  pcfleobtredationis  ablrincnccs  prcpofitorum  vita 

nullo  lingucglr.dio  pcrcutiunt, 
ctiam  cum  impcrfcctioncm  re 
p:chc ndunc  quia  fi  quiido  pro 
ptcrintirmicaccm  fc  abfiincre 
vix  pcllunc  cstrcm.a  qu.rdam 
ac(jue cxccriora  pricpoficorum 
mala ,  fcd  camcn  -iuimilicerlo- 
quuncur,&:  quafi  oram  chlamv 
dis  f  ilencer  incidunc.  quia  dum 
pncLit.r  dign;tati  falccm  inno- 
xic  &c latcnccr dcrogant ,  quall 
rcgis  flippotici  vcficm  fotdant 
fcd  tamcn  ad  lcmctipfos  re- 
dcunt,  fcqucdc  tcnuiilima  vcr 
bi  laccracionc  rcprciicndunc . 
Dauid  cnim  pcrcutlic  cor  fuu , 
c6  quod  abfcidiilcc  oram  chla- 
mydis  S  uil .  Facb  quippc  pra:- 
pofinonsgladio  fcnenda  non 
func,cciam  cum  rcctc  rcprchc- 
dcnda  vidcancur  .  Si  quando 
vcro  concra  cos  vcl.in  mini- 
mislingualabicur  ,  ncccflc  ctt. 
vc  pcrafflidioncm  pa-nicencig 


D 


t  infra  i6.  b. 
-Viiii:  domi- 
nus  ^ui.V  nifi 
dominus  pcr- 
cufll-nt  eiim , 
auc  dics  eim 
vcncric  vt  juo 
iiatur,autclc- 
fcendes  in  n- 
liumperitu:,  ■ 
propitius     fic 
inihi  doininuj 
vc  n.Tn  mit  d 
manum    me 
ni    Chrirtum 
domini. 
H.BC  ue  in  vc- 
teribus  quide 
cxcmplanbu* 
lcguncur. 

li    . 


<Itfio  fumpto  honorifico  tcfli- 
monio.Contcmnis  conferuum 
luum:  fcd  rcuercre  Dominum 
Afpcrnaris  clcdum :  mctueea 

ui  cIcgir,&:c.Non  pcpcrcit  can 
iiiir.  ,fcd  &  cxcufationcm  pro 
co  compofuit .  Ncc  pcrmifit  vt 
aiij  occidercnt ;  fcd  pcrindcvt 
lialiquod  dcpofitum  fuxfidci 
crc-d;tum  acccpiffet,  pro  quo  ra 
tionem  cffct  i"cdditurus,nonac 
ri^iCjdios  cocrcuic,  faccllcs  opti 

■^us&corpons  cuflos  p.oho- 
licfadus.Saiil  cgrcfrus  cff  c  fpe 
liinca  ignarus  oninuur ,  qu.T  ge 
flafucrant :  Eg^cfius eft  iSc  Da- 
ii;dlibcris  ocul.s  coelum  intucs, 
c:  inngis  cxulcans  quam  cum 


purg<u'e 


compnmatur  ,  vc  .ad  fjipfum 
rcdcac,i\:  cum  pr.rpoticx'  di- 
gnitaci  dcliqueric,cius  concra 
fc  ludicium  fibi  qui  p.^rl.acus 
cd  pcrhorrcfcac  .  Nam  cum 
pra:poficis  dclinquimus,  eius 
ordinarioni  qui  eos  nobis  prij- 
culic  obuiamus.  Vndc  Moy- 
fcscum  concrafc&  Aaron  po 
pulum  conqucri  cognouitlcc, 
aic;  J^oienim  quid  fumHS  /  '>{tfc 
comra  nos  murmur  vsilrHm  eU  ,[cd 
contraDiUm. 

a  Fiuit  .,.3-c.  Dcfcctina  litcra: 

lofcphus  fupplct  ;  CMii  cranc 

cum  co  rcdargucbanccum.Ser 

u.-.ccnim  inimicum  qui  vole- 

bac  dclcrc  cum,  U  fcdauit  cos, 

d iccns  :  Fiu t  dominus,  &c. 

b  Fide  &  cognofcc  oram  chUmy- 

dis  1.1U,  &c.  44  Chryfoflo.  Dx- 

uid  adorabacfcruaci;m,rurfuiTi 

que  rcgcm  nominabat ,  ob  il- 

liusdignicacem,iram  micigans  ,  &c  inuidiam  fubmouens. 

Cur  aiuiis  vcrb.&c.  Cri  mcn  transfert  in  alios ,  vt  iUi'  pra:bcac 

occafioncm  cxcuticndi  malitiam.  Hoc  &C  parcntes  [xpc  fa- 

ciunt  crga  fii!os,culpam  in  alios  reijcicndo  qui  fcduxcrunt, 

vcamalitiarcfipifcant,&:c.  Eccevidcruntoculi  tni,  &c.  IIU 

vcrbo 


Exod.i^.b. 


HomdeDj- 

uid  &  Saulc, 
Toin.i. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

1  Viuit.  rfqueihiexchftue.  Etconfrc.  noncfl  in  Uebrxo  nec 
in  librls  corrcHis,  fifit  enm  cjuid  appofittm  pcr  mndumglojfx,  &  po- 
fieainfertum  ejl  textui  per  ignoraniiam  fcriptorum  fcu  ahquorurn 
correclorum.  Caujaautemappofiiionisprimopermodum  glnj}.£  vt 
credofuit^ijHia  infra  i6.  c.Dauid  dixit  ifla  yerba  infmili  cafu  q«  o  pa 

terat 


terat  interficere  Sattl. 

2,  Surrcxir.  Hic conferjuenter dcfcribitur din<zrnifcrationh  mani- 

fcflattio ,  prr  hoc  qmd  Dauid  aliquantuliimfcqiicns  Saule  ojiendit  ei 

partem  [mii  chUi/iydis  abfcilhm  ,per  hoc  manifcflh  dcclarans ,  qiwd 

ita  faciliter  eumoccidiflct  ji  voluijfct  .&  per  hoc  probat  filjttatem 

Doig  &  altorum  qui  accufabant  Dauid  erga  eum.  Etpatet  titcra  vf- 

qucibi. 

I  Vlcifcatur 


47y        GlorordL&NicoIaideLyra.         476 


» 


^  vcrboc  lumnla- 
^  tiir,at  cijp  leipr 
fa  mc  piirgojjplif 
que  fadbs  depcl- 
jo  crimcn.  Tnp- 
fum  tcftcm  inr 
uoco  ,  qui  meo 
bcncficio  hocjic 
fcruatus  cs.  Hccc 
lacmia  cblamy- 
dis  cua;  qu-im  ab 
fluli  ,  ncc(;ccidi 
tc.  Mutusquidp 
tcrtis.fcdopini- 
bus  vofcm  ha- 
bcntibus  cuidc- 
tior  .  Ni  corpori 
tuo  vicinus  fle- 
tiircm,non  po- 
tuiffcm  amputa- 
rc.  Tamctlipor 
tcrat  multacnu- 
merafc  ^encfi- 
cia  ,  exprobrarc 
plurima,  'cd  t.in- 
tam  voluit  pcr- 
fuaderefecflcex 
c-  corum  numcro , 
^  qui 


dicct  dominus  intcr  mc  &te,  &  vlcifcatur  me  dominu'5  ex  te: 
manus  autcm  meanon  fit  in  re.  Sicut  &  in  proucrbio  antiquo 
diciiurj  Ab  impijsegredicturimpictas.  M^nust-rgomeanonfit 

T  ignobilein:  impoteiucm. 

in  te.t  Qucm  per/equerisrcxlfracl,c[ucm  perlequeris  ?  Canem 
mortuum  pcrfeciueris&pulicem  vnum.  Sirdominusiudex,&iu- 
dicctio[ermc&te,  &videat  &iudicetc:iu{ammeam,&:eruatme 
dc  manu  tua.  Cum  autem  compleflct  Dauid  loquens  fermones  hu- 
iulcemodiad  SauKdixitSauI;  Nunquid  hi^c  voxtuaeft  fiii  miDa- 
uid?£tleuauicSaulvoccm  fuam  &  fleuit.  DixittjueadDauidj  lu- 
ftior  tu  es  quam  ego.  Tu  enim  tribuifti  mihi  bona,  ego  autem  rcd 
diditibimala.  Ettu  indicafti  mihihodiequxfcceris  mihi  bona  , 
quomodotradidcritmedominusin  m^nu  tua,&  non  occideris 
me  Quis  enim  cum  inueneritin»micumfuum,diu)itteteum  in  via 
bona?  ^z^  dominusreddattibi  tvicilTuudinem  hancpro  eoquod 
hodicoperatus  csiu  mc.  Et  nuncquiafcioquodcertiffimeregna- 
turus  iis,&  habiturus  in  manu  tua  regnum  Hrael ,  iura  mihi  in  do- 
mino,  nedeleas  iemenmeum  poftmc,nequeaufcras  nomen  meu 
dedomopatrismei.EtiurauitDauidSfluli.  Abijtergo  Saul  indo- 
mumfuara,&:Dauid&:  viriciusafcenderunc  \  ad  tutiora  loca . 


II 


NICOLAVS    DE    tyilA, 

I  Vlci(cacur,&c.  Hocdich  ':^loinfiitiie,nonvhidi&£. 
Z  Manus,&c. i^tllus enim ctebct de prnpria iniuaafumere vindi^ 
8am  perft',  mft  incumbat  ftbi  c>;  ojf:cit\<ij-  lunc  meitKS  effet  ipper  a- 
liumfaterct.Fnde  legitm  de  TiitonccjUiidf  rmrnf  nm  pecca,'em  co- 
trafe ,  tradidit  altcri  pmiendhTn^nc  ipfc^rcpriu  \:iiitna  inatusmen- 
furam  excedrrct  tationis. 
j,  S  icut,&:c.  id  sii,verbo  -pul^ari, 

4  AbimpijS,&c,  Hnc  enirn dicibatiir,quando dontinus per alique 
malumfurnebjt  vindiSfa  de  alio  peiori  vel  £(jue  malo.  &  quia  Dauid 
fentiebatfe  innoiev^cm.nukbai  (niod  talis  vindiSia  pcr  iffum  fieret 
'ife  Saule,fedfi  0:H-  -p^lltt facerc^cr  ahciiicmmalum  hi;?ninemfuce- 
rct,  fi-  utfaUurn  fnit  pvflca,qit:a  a  Tbilijlhxisfuit  Saul  occifi<s,vt  h<i 
betur  iiifi-a  }\  cci.Hibrxi  aunni  dicitni  h:c,  Sicuf,  &:c.  dicenies  qnod 
iflud proHCibium efl ItxdMn  a Diq,'ihi  du ttnr a-tti  -hus liieriim.Dm, 
j.b.  Accipiunt auteni  hoc a  legc. Exjd.ii ■  vbl di:. ittr  dc occifo 
d  cjfutquod  dominus  tradidit  eum  m  manu  occidcntis .  quod 
dicunt  acciderc proptcr peccaturn  occuUnrnipfiiis  occift  pro  quocr^t 
dignusmorte.&  pro  aliquo pcrcato  occulto  ipftiis  occideniis ,  pro  quo 
erat  digniis  expelli  ad tempus  defua  ciuitate  ,fcilicet  vftjue  ad tnorte 
fummi pontificis.Et  quia  di&a peccata  occiilta  non pojfunt  vindicari 
per  humanurn  indicium  iflo  modo  vindicantur per  diuinum ,  Scd  hoc 
di6lum  non  eflfcmper  vcruui ,  licet  abaiiando  poffit  contingere.quia 
frequenter  contingit  homicidium  cafuale  abfqnepcccato  occidentis  vcl 
occifi  hoc  detnerente  fecundnm  diuina  iiidicia  nqbis  ecculta^omnia  ta 
men  adbonim  eleflorwn  ordinantur. 

j  Qucm  pcrf.  q.d.vile  cfi  t:bi  msperfeijui ,  etiam  dato  qitod  ejfem 
uocenstcutnfim  nuUius  momenti  rtfpeitu  tui. 
0  Qum  autcm.  Hic  confcquenter ponitur  ipfius  Saulis  rcfponfioy 

qni 


qui  ij  fum  ama»  I 
rcnt  &:  rcue:  c  n-- 
tur,  nonqui  rc- 
bcllioncm    aut 
inlidias  molircu- 
tur. 

a     Tudicet    domi- 
nusi'\terrncc-  te. 

•j:  Chryfi)(to. 
mus  .  Ndii  hoc 
dixitcupicnsSau 
lcm  puiuri ,  fcd 
vt  illi  fbrmidi- 
nem  inijccrctvc 
rur.c  Gondcmna- 
tionis  comme—  j 
moratione:  &  fc- 
iplum  a  criminis 
fuipitionc  puiga 
rc£,&:c. 


CAPj 


qui  cqnuiQps  &•  confifiis  defua  nequitia  dixit. 

7  IuftiQr,il>; C. Ifla  efi  comparado  abu.fina,acfi  dicerctur,niy  efi  al- 
bior  cor:i  q. 

8  Q^is,&c,  q.d.hoc  nullusfaceret,nifi  ejfct  valde  bontts  &  perfc- 
Gh\.&  tn  hqc  cotifipctnr  ipfiim  Danid  cffe  dignunt  regno.  Ideofubdii. 
5  Ecnunc.  Dicunt autem aliqui Hebriii.,qU')dhoc fciuit per  fi 

fibi  datum  a  S.tinucle,quia  ille  rcgnaret pofl eum  qiti  '.fcindcrct  r 
eitfs^prout  fiiit  di&Hm  cap,  i  J. 

I  o  1  ura,&c.  Fiden  s  en  m  pronnm  ad  :n:fcrict>rdiam ,  habita  pra  fr 
riiifcricordi.i  vaa pel:>t  al'..vn pro  fcrntncfuo. 

I I  Ec  iurauit  Dau!d,&e.  tan^juam pronus admifericordiani, 

1 2,  Abijt,&:c.  Tmnitens  deperfecutione  Duuid. fed  hoc  tantumfuit 
adhtiramvt  ex  feouctibuspatibit.Fidcrctur  forte  alictti,qHr/d  DahH 
pcccauit  israndofaccre  mifcricordiam  ipfi  Satdi^cityti  fiira  eit  cffc . 
dorniiiQ rcprobatum.lteni qiiia  irndiuramcntum  transgrefpisfuitv. 
videif.r  iiiiiafcptem  virv.<  dvfiHis  Satdtradidtt  crucifi^ffndo:'  ,vt  bn- 
lc'"ri"fra  2.lu'j.i  i.'.ap..yidpriii,uindicendim.,quodD.auld  nefcinit  , 
S.wLrcprobaturrtJjmpliciter,fciiiCLt  ipiancum  ad  vitam  etternam.,  fcd 
taniurn  rcfpeUu  rfgm  tciUporalis.T^n  aUtcmper  iuramenum  fuun 
concefiii  filiis  Saitl  quod  regnareiit  ,fcd  foluni  quod  viucrent,  qwid  pt  - 
tirat  fiare abfq;  hoc  quod  regnarent.propter  i.uodinraiido  n.mpcct.:- 
uit.i^b  opitsperfeciiooisfecitifecimdum  iUudMatt.  5 .  Bcncfiicic. 
his  qui  odcrut  vos,&:c.  Similitcr  nonf.nc  tranfgrcjfus  iuramcntu, 
quiainorrtni  iuramento  vobtntas  fupcriuris intclligilur  exccpta^C' 
maximeipjius  Dei,de  cnius  yoUmtate  cxprejfa  fuit  punita  poflciii.ts 
Sanlpropccr  Cabaonitas.  qiixpuniiio  non  debt bat  ficri  per  pannm 
pecuniariam.,fcd  per  morteni  falttm  aliquqrum .  &  idco  nonpcccaul 
tradendoiUtisfeptcm  viros  0  uc'figcndos.ncc per  hocfuit  dcletapoi 
t icai  Saul,quia  Dauid  rcfcru.iuic  Miphibofetb t^yt  ibidet^  tabetur  (■m 
dcjLcniiit;  Ue  Saulper  lanatha?nji!ium  c\^s. 

CAP. 


477 


I.R 


e2um. 


Cap.  XXV.       478 


li  a 


C    A    P.      XXV. 

Ortuusffi.  .jilorephus.  Hoc  temporc  Samucl 
dcfun£l'eft,quc 

C  A  P.    XXV. 


pro  eius  virtutc 
popuPmulto  ce 
pore  flcuit,&  cir 
ca  fcpulturam  eius ,  atquc  fo-  a 
Jcmnium  largitatem  fiudium 
inagnum  compctcntcr  cxhi- 
buit.  Fuitautcm  vir  iulius,&: 
natura  bcnignus ,  &  propccrca 
magisamicus  Dco.Hicpr^fuic 
popiilo  poft  mortcm  Eliannis 
diiodccim,cum  S.iul  vcrorcge 
annisdcccir.  &:o6io. 
^e  Author  Scder  Olam  rab- 
ba .  Samucl  montur  ante  S <iu- 
I  lis  obitumquatuormcnfibus, 

&C2t. 

in.  b  Tbaran.  R.ib.  Oppidum  cft 
"I  inArabia  vicinum  Sjraccnis, 
qui  in  folitudinecrant.pcr  hoc 


mus&  Chodorlacmorpercuffiflc  eos  qui  crancindcfcrto  D 

Pharan, 

c  TnfelJtoe-usinCaymelo,  &c. 
■ii  Theodorccus.  Carmelum  Qii»'*-^*- 
auccm  Eufebius  Carfarienfis 
hic  dixic  non  efic  moncem  , 
fcd  vicum  quendam  ,qui  vfq; 
in  hodicrnum  diem  fic  nomi- 
nacur ,  in  quo  aiunc  habicairc 
Nab.ilcm. 
d  'Nab.zl ,  i&c.  Rab.  Vir  durus 


Ortuus  t  eft  autem  Sa- 
mucl ,  &  cogregatus  cft 
vniuerfus Ifrael,  &plan 
xerunt  euni  nimis,6c  fe- 


p.) 


pclierunt  eum  in  domo     ^  pcdimus ,  iud.Eos  fignificar, 

qiii  vuafcllis&  botri  amaricu- 
dinc  ebriaci  dur.i ccruicc  &  in- 
circupcificordc  femper  fpiri- 


cuiianolo  rciiiicbanc ,  &  legcm 
carn:ilicer  fcqucnccs,fiurci  fatti 
funcNaba!  cnun  intcrpreratur  fopus  eius.  i 
infipiens  vcl   dcmcns  .  Idco  pccudes&b 
Chnfium£..i.-ipoftolosrefedio  ""  «rga  qi 
ncm  fidci  &:  boni  operis  expe-  jet "omo"*'" 
tcntes  rcipuedodixcrunc.  1\(p^  loan.y.f. 


( 


luain  Ramatha  .Con 
furgenfque  Dauid  dc- 
b  fcenditindcfenum  Pharan.  £rat  aucem  vir  3 

quifpiam  in  (blitudinc  Maon,  &:t  pofleirio 

c  eius  in  Carmclo,  &  homo  illc  magnus  nimis. 

Erantqueciouestria  milia,  &  mille  capr^. 

Et  accidit,  vt  tonderctur  grex  eius  in  Carme- 

tranficrunc  filij  Ifracl ,  cum  de  d  Iq  .    Nomcn  autcm  viri  illi US  crat  Nabal ,  &      f"'""^  qumMoH  locutni  cjl  Deu^ , 
monccSinaic-iltra  mouilfcnc.  .      .         ,  .      .,    _  .,,  \.^      Hmc  autm  nefcmus  vnde  fit  : 

m  auccm  concra  auflralem  nomen  vxoris  cius  ADlgail .  Eratq;  illa  mulicr  4  Abigail  vero  prudcncilTnTia  & 

pIagam,&:difiacabHaila  con-  prudentifrima&fpeciofa  .  Porro  vir  eius  du-  5  fpeciofa,  plcbcm  illam  iigni- 

cra  Oricntcm  icinere  dierum  ..„„  o^_^rr  J        \-  ■    r       r  1    <5  ficac,  quxad  Dcumconucrfa 

trium.  IndcfcrtoPhacanme-  rus,&  peffimus,  &malltlofuS.  Eratautcmde  ^  eft.Inca-prccacurpa^r^^^^^^^^ 

morac  fcripcura  habitaffe  If-  gcncre  Caleb  .   Cum  autem  audiflct  Dauid  8  xukacio.  Vndc:G.z«rf/«?»emi» 

maelcm,aquoIfmaclica-,qui  -^^  dcfcrtO  ,  quod   tonderct  Nabal    erc^Tem      ^^^ofapc-rvnopcccatorepinitentia  ^"^-i^^- 
nuncSaracenidicuncur.  Lcgi-  '  ^  «»  w       «.   «    ^,^^^^^11*      agcme.  *^ 

nuis  ^zQuodcHtf 


0- 

11  e 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

C  A  P.    XXV. 

'  Orcuus  eft,&c.H/c  confeqttenter  ponitHr  fecundui 
prouentus per  mortem  iniqui  T^tbal,qui  diuina  vl- 
tionemortufis  efl,eo  ip  vhuperauerat  Dauid&fer- 
uos  eius  inique,&fic  vxor  eius ,  &  quicquld  kabe- 
batfuit  ipfins  Dauid  .prxfmitur  tamen  bic  mors 
Umuelis  iu^ipretiofa,  vtper  hoc  magis  appareat  mors  hominis  ini- 
mi ignominiofa,ftcundumq'wd dicilurTrouer.io.b.  Mcmoria  iu 
nicum  laudibus,&:  nomcn  impiorumputrefcec.  Ethoceflqi 
dcitur  dc  Samuclc  ad  eius  laudem, 

|J  Ec  cong.  De  morte  verb  T<ljbal  nullm  planBus  fcribitur.  Sed  hic 
oriiur  quxflio,']Uomodo  fecundus  libcr  }\rgnm  dicitur ipfius  Samuelis 
ficut  & primHs.cum  tamen  ab  iflo  loco  &  deinccps  non potueri:  fcribe 
re.f.  pojl  mortem  fuam..Ad  quod  dicitur:quod  vnus  de  difcipulisfuis 
rc[tduumfcriprit,qui ab aliquibus dicitur fuijfe^^athanpropheta,  & 
&  ideo  afcribitur  Sam'teli,  ftcutfa&um  difcipuh  magiftro. 
,  3  Erac,&C.  IJic  confe//uenter  agitur  de  ipfo  l^abal .  Fbiprimo  de- 
fcribitur  ^abai  &  ^Abigail  perfonalis  conditio.  Seiundb  ipflusDa- 
uid  curiaUs petitiOy  it/:Cumcrgoaudiiret.  Tertio  ruflicana  re- 
fponfto,  ibi:  Rcfpondcns  auccm.  i^Hirtd  ^Abigail  prouida  obuia- 
tio,ibi:  Abigail  aucem.  Quintb  circa  ^abaldiuina  vltio,ib::  Dilu 
culoautcm.  Circaprimumdicitur:  Erataucemvir  quifquiam 

info- 


in  folicud.  ly  folicudine  non  efl in  Hcbrxo ,  nec  efl  de  textu ,  quia 

fecundum  quod  dicitur  in  libro  de  quxflionibus  Hcbraicis  manebat 

in  ciultate  Maon  ,fed  eius  animalia  erant  in  monte  Carmelo  ,  vbi  -, 

habebat  don.um  pro  pafloribus  &  pecoribus ,  ad  quem  venit  pro  duplex."* 

tondendis  cuibus  cum  vxorefua.  Scicndttm  autrm  quod  iflaCar- 

melus  eH  mons  in  forte  Iud£ .  .Alius  autem  Carmelm  vbi  Helias  in- 

terfecit  facerdotes  Baal ,  efl  in  tribu  Jjfachar .  Exprimitur  nomen  vi- 

ri  &  vxoris ,  cumdicitur:  Nomen  aucem,  &:c.  Et  conditio  vtriuf 

que.cumdicitur. 

4  Eracque  illa,&:c.  Etfic  cra'  mente  &  corpore gratiofa . 

5;  Porro  vir,&:c.  .^id  conuiuendum. 

6  Ec  pcflimus.  .Ad  iniuriandum  proxlmum  &  decipiendum, 

7  EraC  auccm  de.  H,oc  auttm  non  additur  ad  defignandum  y 
quod  Calebfuerit  talis ,  quiafuit  virtuofus  &  bonus,  vtpatet  "Kljim. 
14.  &  Iof.\^.fedadoHendendum,quodJ^baleratdetribuluda, 
ficut  &  Dauid:  &  ideo grauius peccauit ipfumvituperando .  Se- 
quitur . 

8  Cum  aucem.  Hic  covfequcntcr ponilur  ipftus  Dauid curialis  pe- 
tiPo.  quodpatetprimo  cx amicabili falutatione,  cumdicitur:  Ec  fa- 
Iucabicis,&C.  Hoc  autem  qitod  ibifequitur:  Ex  mulcis,&ic. non  cfl 
in  Hebrao.Secundb  cx  raiionabili  allcgationc,vbi  tanguntur  quinque 
raiones  qidbus  T^bal  debebat  inclinaii  ad  exauditionem  petitionis. 

Trima  efl^quia  Dauid  &  viri  eius pacifice  conucrfatifuerant  cumpc-  ^^''•''.'  ^^^^ 
floribus Jiabahlicet pojfent omni die accifcre quod  habcbant  &  hoc  ptg "(,„^nqj 
notatur,cum  dtcitur. 

4«  I  Nun- 


pcci  ^uint];. 


M  O  R  A  L  I  T  E  R . 

1  Morttmsefl.&plan.  Pcrplantlum  communem  Samuclis 
oftendicur  quancum  plangendus  eft  obicus  boni  pra^laci  vel 
doctoris. 

3  Erat,6^c.  Pcr  ifium  qui  vocabacur  Nabal,&:  flulcus  intcr- 
precacur  jfignificari  poceft  quilibec  philofophus  fuperbus. 
Stulcuscnimdicicurquafifiacualcus.  f.  in  xftimacioncfua. 
Philofophuscnimfiipcrbusracione  fcicncia:  cft  alci  ftacus, 
fcd  racione  fupcrbije  ftulcus.Dicicur  enim  Proucr.  1 1  .a.  Fbi 
humiliias^ibi  &  fapientia.  Ec  cadcm  r.acionc ,  vbi  fupcrbi.i,  ibi 
nulticia.Vndc  dc  philofophis  fupcrbis  dicicur  Rom.  i.d.i^  j 
cumcognouijfe-u  Deum,nrnfici:t  Deumglorificauerunt,iiutq,ranas 
cgcruuc/t^  tUMUirunt  in  cogitationibui  f:is,et  cbfcuratum  efl  infi 
piens  cor  torum.  dicenies  enimfe  cffe fapietites  fluUifa^li funt. 

4  Eru[q;,i^c.  Pcrquam  fignificacurfapienciaphilofophica. 
fecundum  quod  dicicur  Sap.8.a.  Hac  qunefiuifponfam  mihi  ajfu 

mere 


mere.  Eft  cciam  fpeciofa  in  fcVnde  dicic  Placo:  Si  fapienci^ 
forma  oculis  vidcri  pofiec ,  ad  amorem  fuum  omnes  maxi- 
me  alliccrcc,ncc  cx  habcncis  fuperbia  in  fe  decerioracur,auc 
dccurpacur,fecundum  quod  dicicur  Sip.6.b.  Clara  rfl,  &  qup 
nunquam  marcefcitfapientia.  Pcr  hoc  auccm,  quod  Nabal  nun 
cios  Dauid  repulic  vacuos,flgnificacur  fupcrbus  philofophus 
qui  rcpcllic  a  fe  iuftinCtus  diuinos:qui  func  quafi  quidam  nii 
cij  Dci  a  malo  recrahcnccs  &:  ad  bonum  inducenccs,&:  de  ca 
lircpulfuiain  didumcft:  O^i cum  cognou  jfmt Dcumnon  ficut  j.Cor.z.b. 
Deum  glo>  ificauerunt,  &c.  Pcr  hoc  auccm  q,  morcuo  Nabal  v- 
xor  cms  copuLica  fuit  D.iuid,figni[icarur  q,  pofi  morcc  ( jcn 
ciliumphilofophorum  fapicncia  philoiophica  copulacacft 
ipfi  Chrifto  in  ficris  ccclefi.c  docloribus.f  Dionylio,  Augu 
lTino,&:  alijs  pluribus.Poccft  autem  hoc  cxponi  aliccr ,  fcili- 
ccc  do  cranslacionc  ftudij  philofophi^  adparccsfidclium. 
Nam  dc  Athcnis  cranslacum  fuit  Romam  ,de  Roma  Pari- 
lios  per  Carolum  magnum. 

MORA- 


479        Glorordi.&NicoIaideLyra.        480 


a  4«  Qr^olcHttqua 
A  inu-nent     manus 

Tbeodorcc. 

Poftulatio    crac 

modcraca,&  Ji- 

gnific3s  egd^a, 

.  .    icm  rcrum  nc- 

-Jctrege.  ftttdiueiinit^&c. 
Quid  ditfcrunc 
harc  vcrba,a  ver 
bis  quibus  vtun- 
turmedici?  Sed 
vir  fcrus ,  non 
modo  non  de-  •* 
dic,  iedctirrific? 
•J*  lofcphus.E- 
racNabal  virdu 
rus,&.ftudijs  ma 
ligniffimus ,  ha- 
bcnsvicam  decc 
t  rfeficinnt  a  flabilcm,de  Cv- 
*«°^  ^*»»^  nica  fci^a  ,  cui 
crac  vxor  bona,' 
fimul  Sc  catta,&: 
fpccie  nimis  exi 


)9>.*.  ADtiq. 
«p.13. 

B 


renc. 
t  luMe. 


fuum,  mifitdccem  iuucnes,&dixit  eis :  Afcendite  in  Carmelum,& 
venietisad  Nabal  ,&l;ilutabitiseumcx  noniine  mco  pacifice,  6c 
ficdicetis:!  bitfratribusmeisSitibipax,  &domui  tuac ,  &  omni- 
bus  qucEcunqu<e  habes  fit  paxex  multisannis  laluos  ficicnstuos 

a  Quji  pacriaicha.)iatioreiauiiuuluc:unt ,  idco  in  tonlioiM  ouiuin  in  memoria  coramfciuui 
cjiujabamui  luuxi  . 

&  omnia  rua.  Audiui  quod  t  tdnderent  paftores  tui  grcges  tuos  qui 
erant  nobilcum  in  dcicrto ;  Nunquam  t  eis  moleiti  fuimusj  ncc  ali- 
quandodefuitcisquicquam  de  gregc  omni  tcmporc  quo  fuerunt 
nobifcumin  Carmelo  .  Interroga  puerostuos ,  &indicabunt  ti- 
bi.  Nunccrgo  inueniant  pueritui  gratiam  in  oculis  tuis  .  Indic 
enim  bonavcnimusad  te.  Quodcunque  inucnent  manustua,  da 
*  fcruis  tuis ,  &  filio  tuoDauid .  €umque  veniflent  pueri  Dauid,Io- 
cuti  funt  ad  Nabal  omnia  vcrba  haec  cx  nomine  Oauid:  &  fiiuerunt. 

f  D.-fpcftJue. 

Rcfpondcns  autem  Nabal  pueris  Dauid ,  ait :  Quis  efl  Dauid  ?  & 

^  MuI.ipUcaii  fuiit. 

quis  efl  filius  Ifai  ?  Hodieincrcueruntferui  quit  fugiunt  dominos 
luos.  Tollam  ergopanes  meos  &  aquas  meas  <3«:  carnes  pecorum 
quasoccidi  tonloribus  meis,  &:daboviris  quos  nefcio  vndefint? 
Kcgrefll  funt  itaqucpucri  Dauidperviamfuam,  &  rcuerfi  vene- 
b^^ccinzatur  *-  TU^c &  annunciaucrunt  ci omnia verba qu?  dixerat  Nabal .  Tunc 
nufijuifi{ue  gladie,  ^  ait  Dauid  pucris  fuis :  Accingaturvnufquifque  gladio  fuo.  Et  ac- 
cindi  funt  finguli  gladijs  fuis.  Accinduf^ue  cft  6c  Dauid  enfc  fuo, 
&fecuti  funt  Dauidquafiquadragintiviri.  porroducentireman- 

a  Hanc  Damd  poft  mortem  viii  fui,  qui  dcmens  in  Uultitia  liu  peiijt  fibi  copu!auii  f^onfam,  non  habcntem  ma- 
culam  ncjuc  lugam. 

ferunt  ad  farcinas.  Abigailautemvxori  Nabal  nuntiauit  vnus  dc 
pucrisfuis,  aicens :  EccemifitDauid  nuntios  de  deferto,  t  vtbc- 

^Dclpexit. 

dercKfte*mukis  ^  hediccrcnt  domino  noftro,  &t  aucrfatus  cft  eos  .  Homincsifti 
bcneficijs  f.epc  j-fatis  boni  fuetuntnobis,  &  non  molelH ,  nec  quicquam  aliquan- 
do  t  perijt  omni  tcmporcquo  funnus  conuerfati  cuni  cis  in  de- 
ferto.  Promurocrantnobis  tam  in novSl;c quam  in  die,  omnibus 
diebusquibuspauimusapudeos  grcges .  Quamobrcm  confidera 
&  recogita  quld  facias,  quoniam  complcta  ell  malitia  aduerlumt  vi 

Id  eit,  diaboii. 

rum  tuum  &aducrfum  domumt tuam,  &  ipfe  cft  filius Belial,  ita 
vt  ncmo  ei  poifit  loqui .  Fcftinauit  igitur  Abigail ,  &  tulic  ducentos 
panes ,  &  duos  vtres  vini ,  &  quinque  arietcs  co6los,  &  quinque fa- 

•     Menfuia,  t  pol,  quod  eft  fatiiu. 

paftorcs  ceftan-  d  tapolcntie ,  &  ccntum  ligaturas  vuxt  pafla: ,  &  duccntas  maiTas 
tur  Abigail.Rc-  *  °  r  ' 

corda- 


&  cxt. 

•J«  Theodorecus. 
<^amobrcm  1$ 
qui  in  Saulcm 
tancam  oflcndic 
.  ,  -. ,  lcnicaccm  &;  pa- 
ticntiam,N.-iba- 
lem  tcntac  occi 


fuerac  affctlus. 
N.imcumpafto 
nbus  vcrfans  in 
folitudinc,  non 
folum  prohibuic 

tdommHm  f^^S  M^^^^  3"* 

noUruiu.     fcrrc  ex  ijsquz 

tciiu.        ad  ipfum  pcrci- 

ncbanc,  fcdccia 

rcpuhc    damna 

qua;  aliunde  ci 

Q  affcrcbant''.  Hoc 


cojdntus    crgo  C 
Dauid  horu  bc- 
neficiorum  ,  ^ 
audicisconuicijs 
&concumelijs ,  f 
m^-.^^no  impctu 
vc»ic  armatus.  , 
Cogicabatcnim  i. 
quod  Saul  occa-  i  - 

I  floncm  habcrct, 
potenciani  ,  Sc  ; 
rcgni  inuidiam: 
i(^c  autcm  nul-  - 

j    lum  prxtexcum 

^  habens  arrogan 
tia: ,  aduerfus  cu 
extrcmisv'"usfic 
maiedidis.  * 

c  Ilomincsiflifa- 
tis  boniy&c. 

y        -^  lofephus . 

^  Opes  Nabalis 
Dauid  illxfas  cu 

7  flodire  fuos  pr^ 

8  ccpcrat  :  vc  ne- 
que  dciiderio  , 

9  ncquecgcftace, 
,o  ncque  pro  ioco 

defcrco  vbi  po- 

I I  cuiflTcnc  lacere  , 
aliquiseas  vcxa- 
re  prxiumcrcc. 
Nihil  vc  «niu* 
fium  fierec,di- 

u  cens ,  &  .ilicna 

cangercpefTimu 

j^  iudicarcnc ,  ne- 

quc  Deum  of- 

fcnderenc. 

d   Sata,  Sacum 

cftgcnus  mcn- ' 

furx  concincns 

modium,  &:fc- 

mis.  Polcncacft 

*^  accuracidima  fa 

'*  rina.  Vua  pafla 

dicicur  qua:  pri- 

'7  ufquam  macucc 

'^  fcac  ad  folc  diu 

'    cxiccacur,&:(ic 

feruaciir.Mafras 

cancaru ,  id  eit , 

ligaturasdefru-  k 

dibus  ficorutn. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

1  Nunquam  cis  mol.  Secmda.tjuia  eos  &  grtgemfecurefemaue 
rant  d  feris  &  prxdonibus.Et  hoc  n  tatWy  cim  dii  itur. 
X  I^CC al.Tradones enitn non andebant illuc accederc  titnore ipftus 
Dauid.vnde  dicitur  infra.  Eranc  nobis  pro  muro.  Tertia  efi  hutni 
Us  modus  petendi,ibi. 

3  Nunc  ergo.  cwn  tamen  Dauid  de iurepofftt  accipcreprofua  VO' 
Untate,cuui  cjjctrcx  inun£lut  &in  nectffit'atepofiihs.iiHarta  eft  ra 
tione  dieiftfliui  cum  dicitur. 

4  In  dic,&c.  Facicbant  enitn  Hebrxifeflum  magnu  tonforibtisfuis 
& pafloribus  in  die  tonfionis  ouium,'n  mimoriatn  patriarcharutn^ 
fuirant  paflores  ouium^rt  habttur  Genef.^j.  Et  talibus  diebusfolent 
bomines  magis  effc  cunales.  Ouinta ratio  acipitur  cxparte reipetitf 
quarnftmpliciterponiint  in  voluntate  T^abal  quantum  ad  qualitate 
&quantita'em.quodnotaturihi:Quodc[inqucim]cncntma. 

5  Refpondcns,&:c.  Hic  conftquenter  ponitur  ruflicana  rcfponftOy 
^uia  nonfJum  ntgauit  quodfetebatur^i d  etiam  a  vitupertjs  incboa 
mitydicens. 

6  Quiscft.  qttafldicatnHllilisraloris,quiadcfcendit  de  alienige- 
nan^ultae,  fcilicct  dc  B^th  Moabitidc,&  nonfolum  vitupcrauit^Da 
md^ed  &  viros  eius,dicins:  Hodie.  ita  quodnotauiteosdeferuilita 
tt  <y  maligmtatcpropter  quam  fugitiui effent. 

7  Tollam  crgo.  q,d.non  debeofacere, 

8  £c 


3  Ecaquas.  i.pottismeis  qula  f  eqttenter infcriptu<-it  nomintaqut 
intdligitur  omnispotuf,Jicut  nomtne  panis  omiis  cibus.vnde  ^.^ir?. 
S.e.dititur:  Ponc  eis  pancm  &:  aquam.  Etfuhditur  ibidem :  Jit 
appoficaefteis  magnaciborum  prxparacio. 

9  Rcgrcfli  funt.  vacui  &  vituperati. 

10  Tunc  3\x..mtritb prouocatus. 

1 1  Accingacur.  ad  acc  piendum  vindiSlam  dr  tam  vili ruflico. 
II  Abigailauccm.  Hic  cunfequenter poniiur ipfiHs^bigailpru- 

dens  obuiatio.Et feiutido  ipfius  Dauidpaiificatio,  ibi:  Cum  aurcm  'i'"''' 
vidiflcc.  Circa  prmum  prxmittiturfa&i  notificatio  ipfi  ^bigailfcr 
vuum  defamulisfuis,  dtcentcin  ei, 

1 3  Ecce  mi.  vhipatitttr defedum  v';£litaliutn. 

14  Vc  bencdiccrenc.  enm  curialitcr filutando,&  eiusbeneficim»  1 
humiliter  pttendo.C<itcra  patent  ex  prxdiBis  vfque  ibi , 

I  y  Con lidera,&:c. prxcauendo  tibi  &  domui  tux. 

1 6  Qiioniam  ,&ic.  quia  in  promptu  efl  vindicla  de  malitiafM.C0' 
grofccbat  enim  ifle  animofitatem  Dauid  &  uirorum  eiw. 

1 7  Ec  aducr fum.  i.in  omncs  nos  redundabit iflud  malum,quammi ; 
ftmus  inncxi], 

18  Et  ipfe.  q.d.idco  dico  tibl  boc :  quia  tnaritus  tuus  uerbum  meun 
non  reciperttyfcd  magis  fugeret. 

1 9  Fcftina.  igitur.  adprxcauendum malopr£di£lo.&patetUttri  j 
ufqueibi. 

I  ^  Viro 


4 


8i 


J.  Rcgum 


Cap.XXV. 


482 


(jn- 


^  a     Etreddid'tmJhimalttmprobono,&c.  4<  Hieronvinu^.Tiinc 
A  qiiippc  reddidic  makim  pro  bono,cjuando  blafphcmauic 

eiimconuiciando. 

b    HxcfjciatDomitius  immicjs,&c.  ^  Theodorecus.Cur  ciim 

iurailcc,  cranfgreirus  cft  iuliurandumf'  lufiurandum  qui- 

dcm  cft  iuft^  irc: 

pcperciflcaucem 

cfl  ihpiecis  &  mo 

deraCiE  cogicacio 

nis ,  Acccpra  e- 

nimAbigail  fup- 

plicacionc,cxcin- 

xic  irara .  Mclitis 

enim  erac  cranf- 

gredi   minarum 

lufiuradG,  quam 

tancam    CA'dem 

facere. 

C    T^labal  fecnn- 

dum  nomcn  f::um. 
4«  Thcodorcc. 

NomcnNaballi 
B  crasferacurin  lin 

giiam    Grffcam 

fi2;nificac      tkV 

tif^osiuitit ,  id  c(f , 

inlipienriam.  Di 

xic  Aquila :  Na- 

bal  ei\  nomen  e\, 

&cum  eocltcf- 

fiuxjo.  Efflucncc 

<?nim&  cxcinda 

VI  racionis ,  fuc- 

cedic  affeilio  in- 

fipiencix. 

^.  Hieronym. 

Nab.il,inf]piens: 

quodfilcgercvo 

luerisNcbcl,  me 

fura:  nomcn  cft 

fiuepfalccrij.Abi 

gail ,  pacns  mei 

cxulcacio. 


impleuic  iuracionem  maiorc  pietncc. 

•j«  Ambrof.  Dauid  arinacam  dcxcram  in  indignacionc 
comprciferac  .-  &:  qiianro  plus  efl:  non  rernalcdicerc ,  qiiiin 
vindicarc  ?  Ec  bcllacores  aducrfus  Nabal  ad  vlcioncm  para- 
tos,  Abigaildeprccacioncrcuccauerac.  Vndeaduercimus, 

tcmpeftiuisquo- 
qucincerceiTioni 
bus  non  fokim 
cederc  nos ,  fcd 
cciam  dclectari 
oporccrc. 

A:  Idem.  Ef^ 
concra  otiicium 
nonnunqaa  fol- 
ucrepromiirum, 
facramcncumcu 
fl^odire  :  vc  Hc- 
rodcs  qui  iurauic 
quoniam  quic- 
quid  pecicumef- 
fcc,darcc  filig  He 
rodiadis,  &:  nc- 


D 

lib.i.oS.C.t. 


caricarum,  &imporuit  fuper  afinos,  dixitc|ucpuerisfuis,  pra^cedite 
mc :  & ecce  ego  poil  tcrgum  fequar  vos .  Viro  aurem  fuo  Nabal  non  ' 
indicauic.  Cumergoillaafcendifletafinum,  &defccnderettadra-  * 
dicem  montis,Dauid  &  virieiusdefcendcbant  m  occurfum  cius. 
Qu^ibus&illaoccurrit.   EtaitDauid:   Vere fruftra feruaui omnia^  3 
qiiiehuius  crant  indeierto,  &non  t  perijt  quiccjuam  decun6lis 
b  qurEadeumpertincbAit,&reddiditmihi  malumprobono.  Hsec  ^ 
faciat  dominusinimicisDauidj&hajcaddat :  fi  reliquero  de  om- 
nibus  quiE  ad  ipfum  pertinent  vfque  mane  mingcntem  ad  parietcm. 
Cum  autemvidiflfec  Abigail  Dauid ,  fediinauit  &:  delcendit  de  afi-  ^ 
no ,  &  proccdit  coram  Dauid  fupcr  faciem'  fuam ,  &  adorauic fupcr 

a  ^  Blandiendo  libi  imprecatur  ;«:c:ca:uin  quod  haberer  Dauid.fi  fe  vIcifcTetur. 

tcrram ,  &  cecidit  ad  pedcs cius,  &  dixit :  t  In me  fic  domine  mi  h^ec  7  cem  ioannis  pr^ 

fticic,nepromif- 
fiim  ncgarcc. 

^  Ifidorus.  Tn 
malis  promiflis 
rcfcinde  fidcm. 
Jncurpi  vocomu 
ca  decrecum.  Im 
pia  cft  ^miflio, 
qugfcelereadim 
plecur. 
d     ^i  Q»_apropter 


lib.i.ofEcjo, 
t  defuic. 


iniquitas,loquaturobfccroancilla  tuainauribustuis,  &  audiver-  s 
ba  famulaz  tux.  Ne  ponat  crodominus  meus  rexcorfuum  fuper 
'  virum  iftumt  iniquumNabal,  quiafecundumnomcnfuumlftul- 
tus  ert ,  &  (lultitia  efi:  cum  eo .  Ego  aucem  ancilla  tua  non  vidi  pue- 

Vcni  ad  te. 

ros  tuos dominc  mi ,  quos  miGfti .  Nunc  ergo  domine  mi  viuit do- 
minus  &  viuit  anima  tua ,  qui  prohibuit  ce  ne  venires  in  fangui- 

limo.xiani. 

&:faluauitanimamtuam  tibi :   Et  nuncfiantficutNabal  ini- 


10 


IZ 


t  obfecr«. 

E 

In  s)rnonimis. 
-  rex. 
t  impitini. 
t  fic  eft  ,  N  - 
bol  nome  c  ihs 


nem 


13 


•     „         .  j        •  1  /-N  r  r  ■         Mcipe  bsnediBi.on. 

d  mici  tui ,  &qui  qua^runt  domino  meo  malum .  Quaptopter  lulci-  h  ^  ^  CvriUus.  Pla- 
pebenedi6tioncmhancquamattul)tanciIlatua  tibi  domino  meo,      cidaverbaacmi 

a  f  Qjiin  mihi  iinprecata  fnm  :  fi  te  vlcifcaris  fciUcct  noii  »  cifci.  fia,  iraCUndia  CO- 

&dapucrisquifequuncurtedominum  meum.  Aiifer  iniquitacem  ly  cicacumanimum 

famuiiEtujE.  Faciens  enim  faciet  tibi  dominus  domino  meodo-  ^^  "ytipue  iolcnc, 
,-   .r  ,  6iad  manluctu- 

mum  i  fidclem ,  quia pr^clia  domini  domine  mi  tu pra^liaris .  Mali 


4«  Auguf^inus. 
Occurric  Abigail 


dinemrcdLicerci 
^  quod  nobis  ipfe 

tia  ergo  non  inueniacur  in  te  omnibus  diebus  vitce  tua;.  Sienim  is  Dauid  fuo  pro- 

dicexemplo:cu- 
iusdif^rictu  mu- 


lib.  7.inIoa». 
cap.ii. 


tvel  flabilein 
aut  fccurani. 


vxorNabal,<5<:tu 
lit  Dauid  quc  popofccracSiipplicicer  eum  rogauic,fiexic,& 
amariti  fanguinetcuocauic.lurauic  Dauid  ccmerc,fed  non 

impleuic 


crone  in  totius  domus  Nabal  cxterminiii, Abigail  vxor  eius 
fiiauiloquccia&:  liumanitate,vaginarecondidic,&:  acruoris  • 

^ctfufione 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

1  Viro  autcm ,  &:c.  iiuiaprte  auaritia  &  nequitiafua  totum  im- 
pediuiffet.  ^ 

2  Etdcfccn.ad  ra.  vbi  inter  duos  montcserat  valtismediaad 
^uam  defccndebat  Dauid  exparte  vna,  &  .Abigail  sx  oppofttay  &fic 
obuiabantmutnb. 

3  Ecait,&c.  ifla  dixitDatiid  audita  rclatione  nuntiorum,fed 
hicpomturpir  recapitulatiunem  vt  ditunt  aliqui:  velproccdendoper 
viam  dicebat hoc  vitis  fuis  vt  dicunt  alii ,  &  furth  vtrumque  potuit 
ejfe. 

4  Hajc  fa.  Hic  efl  m  '^dus  iurandiper  execrationem,  quando  aliquis 
fibi imprccantr  inalum  futuruti  nift  implcatur  vcibtm  fuum,  & ideo 
hic  pro  ipfu  Dauid  accipiuntur  inimici  Dauid,aliter  effet  iuramcntum 
n.'.llum,fcd  magis  deriforium,ficut  &fupra  lo.c.in  confirnili  ponun  - 
tur  inimici  Dauid  pro  ipfo  Dauid ,  vt  ibidcm  diRumfuit. 

5     Min.ad.  id  efl,canem  qui  leuato  crure  mingit  adparietem.Dicut 
etiam  hic  aliqui,  quodper  mtngctem  ad  parietem,intelligitur  infirmus 
,  qui  nonpotefifurgere,  &  ideofaut  vrinam  inter  le&um  &parietem, 
'iS'  fic efiintellcilus  verbi.  quodnon parciret  viro  &  aniniair.quia  et 
canii  qui  proptcr  vilitatem  non  effct  tangendus ,  &  infirrnus  cui  pro- 
fter  infitrnitatem  cffct  parcendum  non  euadcrent  manum  meam.  .Alti 
vero  dicunt :  quodper  mingentcm  adparittcm  intelligitur  omnis  ma- 
fiulus,quia  mingii  ere5lus,  &  fic  efi  intelle£lus  verbi:  quod Dauid in- 
tcndehat  inttrficere  omnes  viros,non  autem  mulieres. 
€     Cumautcm.  Hic  confcquenter ponitur ipftus Dauid pacifica- 
tio.  vui  pnwib  prxff.ittitur  ipfius  .Abigail  deprecatio.  Secundb  ipfius 
hauid  acceptaiio  ibi:  ]LtMtY)mK\.Deprecatio  autem  ^bigaii  uflen 
di.ur  „(  ceptabiHs :  ptimb  cx  fui  hufr.ilitae in  fa£lo,  cum  diciiur :  Hc 
piocidit  toram  Da.&:c.  &  verbo^  cumfubdiiur. 

7    Ec 


7  Ec  dixit.  idefl  parata  fum  recipcre quamcunque vindi5iam  pro 
rnariti  mei  iniquitate.  Secundb  ojlenditur  dcprecatio  .AbigaiL  acctpta 
bilis  cxrationabili  allegationc^  cum  dicitur. 

8  Loquatur ,  &:c.  vhi  primb  aliegat  viri  fui  flidtitiam ,  &  ideo 
faciumfuum  viro  prudenti non  efl  accipiendum  cordi.  &  hoc  efl quod 
dicitur.        ® 

j>  Ncponatoro.  TSljbalenimflultusintcrpretatur.q.d.fluitusefl 
re  &  nomine.Secundb  alkgatfuam  ignorantiam,  dicens. 

10  Ego  aurcm,  &:c.  q.d.ft  enim  vidiffem  eos,fmffent gratiose  re~ 
cepti ,  nec  reccffiffcnt  vacui.  Terttb  allegat  diuinam  clementiam  qux 
parataeflfrfiperparcere,diccns. 

1 1  Nunc  ergo.  </.  d.  verum  cfl  qubdDeus  viuit ,  &  tu  viiiis :  ita 
diuina  clemeniia  fa&um  efl,  vt  venirem  obuiam  tibi  ad impediendum 
ne  venires  ad  ejfundendumfa^iguinem. 

1 L     Et  faluauit./ci/itef  innocentem.folus  enim  ^labalerat  culpa- 

btliSfCumquofuiffentocciftinnoxii. 

I  j     Et  nunc.  fcilicetfatui  &  improuidi  infa&isfuis.  T{a.Sa.  dtcit, 

qubd^bigail  hoc  dixit  perfpiritum  prophetix,  fignificans  qubd  Ma- 

balciibmoreretur. 

1 4     Qua  propter  fufcipe  bcned.  id  efl,  exenimn. 

I  5     Aufcr.  recipiendo  exentmn  tnftgnum  remtffionis  offenf<£,quam 

^bigail  fuperfe  accepcrat ,  dicens :  In  me ,  &:c.  vt  prxdtSlum  efl. 

Quartb  allrgat  regni  dignitatem  quam  confecuturus  eratDauid,  quA 

quidem  dignitas  exigit  in  habente  innocetiam.&  Ijoc  efl  quod  dicttur. 

1 6     Facicns  enim,  &:c.  tradendo  tibi  regnum. 

I  "7     Quia ,  &CC.  id  efl ,  ad  Dei  honortm  &  communem  vtiHtatem 

populi. 

1 8     Malitia,  &CC.  quia  non  decet tantam  dignitatem .  Quintb  alle- 

gatprotcSlioncm  diuinam  quxprotegit  fcctindnm  mifericordiam ,  di- 

cens.  Sicnim,&:c.  Scquitur. 

Tom.j.  Q^         I  £"' 


483        GIof.ordL&NicoIaicIcLyra.         484. 


A 

tueJier.  & 
KabtMnu*. 


■Ezech.ig.a. 
t  fiindaiacu- 
Jibinirinnjc- 
({iofedit  hin- 
«1«.  Lxx.  & 
^inintim  ini- 
fnicoriim'tuo 
riim  ftinda  ia- 
cuiaberis  in 
mcdio  fundjc. 
Chal.  inter- 
pres.  11  ani- 
inxm  inimico 
rum  tuorum 
Tolare  faciet 
quemadmo— 
dum  volarefa 
ctunt  fub  fun 
tlibuLiii;  lapi 
dcm  fundx. 
Pul.87.a. 

B 


.  tt».q.4C»p. 
qiiod  Dinid 
&  ca.  iurauit. 
ftcftaliquid. 


loaii.  10.  f. 


lib.Abxat. 
RokcL 


cffufionc  immnncm  rcddidir. 
a  Eritan;may<i!rc.  Piilchcrrmia 
comparatione  (latum  lullorum 
&  rcproborum  dilcrcuic.  hi>- 
rum  quippc  anim.is  app>cllat  vi- 
ucntcs ,  illorum  Ipiritali  mortc 
occupatas .  ^nitttJ.  vnivi  qu.t  pec 
cauirit  ,  ipfa  mmetur .  hos  fafci- 
culis,  illos  hpidi  fund.c  afTimi- 
l.u.  Falaculuscnim  artrinairur 
vt  confcructur.  Lapis  in  (iinda 
ponitur , vt abijciatur .  Sic  cnim 
clcdi  prcflliris  tribulationum 
con(trin?;untur  ,  vt  his  ad:noniti 
ar^ius  .ndinuiccni  n^urua  chaii- 
tatc  nedbntur ,  &  adiinati  pcr 
manus  rcdcmptoris  in  pcrpc- 
tiium  confcrucntur .  Rcprobi 
quanto  latius  voluptacibus  fuis 
dimittuntur  jtanco  longtusadi- 
uinae  vilionis  gloria  proijciun- 
tur .  Ipft  enim  de  manH  Dei  rcpulfi 
fiinr.  Mire  autcm  omnipotcn- 
tcm  proiiidcntiam  fupcrni  pro- 
tcdorisdcfcribit,  cum  dicit  ani- 
mam  fandi  viri  quali  m  fafcicu- 
loviucntium  apud  cumcffecu- 
ftoditam .  Sicuc  enim  facilc  cft 
cuilibct  fafciculum  hcrba?  vcl 
fa-nimanu  retcntuin  confcru.i- 
re,ita  virtus  faluatons  nofiri  clc- 
Qtoi  ab  initio  vfauc  in  fincm  con 
fcruare&cuft^odirc.vndc.  Etuon 
rapiet  eos  quifquum  de  mann  me.i .  Si- 
cut  autcm  fafciculus  alligatur, 
ita  fandorumdccus  vera  chari- 
tate  conflringitur,  diuino  muni- 
mine  circundatur.  Ad  litcram 
auccm  anima  Daaid  quamuis 
multi  pcrfcquercncur,fcnipcr  cu 
ftodica  cft  in  forcc  viuencium. 
Inimici  vetociu^  licutl.ipisfun- 
da  circumjidus  inf^abili  mbtu 
pcrturbati  dc  finibus  fuis ,  vcl  de 
rcbushumanisahlati  fuiit. 

•5«  Hcbrxi  .  Eft  iufti  anima, 
in qua ex  pcccato cft aliquid  for- 
didum  rclidum:  huius  fpiritus 
ignclauatur ,  mundatur ,  purga- 
tur,  mnoccns,  purus,mundus 
&lotusadlocum  fupcriorema- 
fccndit,non  aliter  vt  qui  feipfum 
aquapurgat  &:  abluit ,  quo  mun- 

dus 


fuvcxerit  aliquando  homo  perfcquens  te  & 
•■»  quajrens  animam  tuam ,  critanima  domini  » 

a  f  Ad  litcram  :  fafcicului  vitium  \iuit  inaqiu  cumad 
tianlplantandum  prxparatiir. 

nieitcuftoditajquafi  in  fafciculoviuentium 
apudOominumDcumtuum.Porromimi-  * 
corum  tuorum  anima  t  rotabitur,  quafi  m 
impctu  &  circulo  fund^.  ^Cum  ergo  fcceric 
tibi  dominus  dommo  meo  omnia  hcec  qua: 
locucus  elt  bona  de  te,&:  coftitucrit  tc  duce 

a  ^   Id  eft  in  flrtimi.       ' 

fuper Ifraehnon  eric  cibi  hocjin  fingulcum  ? 
&m  fcrupulum  cordisdominonieo,qu6d  ♦ 
effuderis(anguinemtinnoxium,tautipio  ^ 
tc  vltus  fueris .  Et  cum  bencfecerit  dominus 
dominomco,recordabcrisancilLTtua:.  Ec  ^ 
aitDauid  ad  Abigail,  Bencdidus  dominus  7 
Deus  Ifrael,  qui  mific  ce  hodie  in  occurfunL, 
meum,  &  benedidum  eloquium  tuum ,  &  s 
benedida  tu  qux prohibuifti  me  hodie,  nc 
iremadfanguinem,&tvlci(cerer  mc  ma- 
numea-t  Ahoquinviuicdominus  Deus  I(^ 
raehquiprohibuitme  ne  malum  faccrenLi 
tibi,nifi  cito  veniflcs  in  occurfum  mihi,  no 
remanfi(retNabalv(que  ad  matutinamlu- 
cem  mingens  ad  parietem.  Suicepit  ergo  de 
manueiusomniaqua:attuleratei,dixitque 
ei;Vade pacifice  in  domum  tuamjECce au-  9 
diui  vocem  luh&c \  honoraui  faciem  tuam.  i* 
Venitautem  AbigailadNabal,  &:ecce erat  " 
ei  conuiuium  in  domo  eius  quafi  conuiuiii 
regis,  6c  cor  Nabal  iocundunij .  Erat  enim 
ebrius  nimis,&  non  indicauic ei  verbum  pu  i* 
fillumautgrandevfquemane.Diluculoau-  13 

b  cem  cum digefriflTec  vinu Nabal ,  indicauit 
eivxor  (uaverba  hasc,&emortuum  eftcor  14 
eius  t  incrinfecus ,  &  fadus  eft  quafi  lapis . 
Cumque  pertranfiiTent'  dccem  dies,percuf  ly 

c  fic  doniinus  Nabal ,  &  mortuus  cit .  Quod  '^ 
cum  audiflet  Dauid  mortuum  Nabal ,  aic :  jg 


t 


M 


dus  fic.      Cumque  id  lic  affe-  Ej 
cucus  ,  vt  ad  falcicuUun  viuen-    ' 
tium  colligi  dcbcac ,  vclox  hunc 
ignem  cranlic ,  in  quo  purgarur , 
vcilc  ligccur  in  falciculo  viucn- 
tium. 

•J<  Alij  Hcbr.infcnbunt  fcpul- 
cris  fuoruai  dcfundorum ;    Sic- 
aninia  hiiius coUigata ui  fafcicu- 
lo  viucntium . 
b     C:tm  diii^effiffa  .     Moralitcr.  i^ 
Gregorius .    Iracundos   mclius  l| 
corrigimus  fl  in  ipfairscommo 
tionc  dcclinamus ,  pcrturbati  c- 
nim  quid  audianc,  ignoranc.  Scd 
cum  ad  fe  rcdc-unc ,  canto  libcn-  1 
tius   cxhortationis   vcrba  rcci-  t 
piunc,quant6fctranquillius  to-  ^ 
lcran  crubefcunc.  Mcnciautem  j 
furorc  cbri^  omnc  rcdum  quod 
dicitur  pcruerfum  vidctur.  Vn- 
de  &c  Nab.nl  cbrio  culpam  fuam 
Abigail  laudabiliter  tacuit,quam  • 
digcfto  vinohudabilitcr  dixit. 
Malum  cnim  quod  feceric  no- 
ccre  pocuic ,  quia  ebrius  uon au- 
diuic. 
c     Tercuff.t  Dominus  V^al,  &c. 

•5«  Ambrofius.  Nabd  duro 
&  rigido  corde  verbum  vxoris 
ferrc  non  potuic ,  &:  obf^upefa- 
dus  obriguic,  &:  in  morccm  mci- 
dic. 

4«  Saluianus.  Quia  Dauidfc 
vlcifci  difculit,  vltioncm  fcatim 
Deo  exccutore  pcrccpit .  Extin- 
do  icaquc  paulo  pofc  aduerfario 
fuo ,  &i.  manu  coelefti  obruto , 
fic  locucus  efc :  BenediBus  Domi- 
nus ,  &c. 

•je  Chryfofcomus .  Nabalcx 
dcfperacione  vcfaniis  faclus ,  ti- 
more  dcmum  confumpcus  efc. 
Simulenim  ac  quifpiam  fapicn- 
cia:  modocxcidcric ,  formidolo- 
fus  tlmul  &:  audaxanimo  ipfo  dc 
bilicacocfficicur. 

■^  lofcphus.     Dauidagnouit, 
quod  maligni  diuinitus  arguan- 
tur  ,&:nu]lusinter  homincsde-  axa 
fpiciatur  a  Dco,  quidatbonisqui  I^ 
dem  fimilia ,  malis  ucro  rcfert di  ' 
gnafupplicia,&:c. 

^  a  Etfur 


NICOLAVS  DE  LYRA., 

I  Erit  anima,&c.  id  cjl  a  Deoprotegetur contra  omnes  infidias  ma 
lorum.Dicunt  hic  aliqui^qHdd  loquitur  met^ipborice.quia  ficut  ramu' 
fculi  alibi  tranfplantandi  vdinferendi  infafciculo  ligantur  &  in  aqua 
fonuntur,&  poflea  tranfplantantur  vel  infnrunturjic  iufii  in  prAfen- 
ti  vita  conferuantur  in  bumoregratix,  vt  tranfplantenturin  terra  vi- 
itentium  per  adeptionemgbriXy  dcquibus  reputabat  ipfum  Dauid. 

3  Porro  inimicorum,&:c.  id  eJt,voluetur per  vitia  diuerfa  &  ma 
la  quoufque proiiciatur  adpxnamgehenna .  Se.tt6  allegdt pacem  con^ 
fcientiA  tpftus  Dauidfuturam,cum  dicitur :  Cum,&:c.  Scquitur. 

J  Non  crit  tibi  hoc,&c.  id  efi^  in  mxrorem  animi  &  confcienti* 
remorfum. 

4  C^od  cfTudcris,  &c.  quantum  ad  familiam  7{abal. 

y  Aut  ipfe  te  vltus.  de  ipfo  l^bal ,  quod  non  decet  vt  aliquis  vl- 
(ifeaturfe  manu  propria,vt  diElumfuit  cap.prxcedenti. 

6  Et  ait  Dauid,&:c.  llic  confcquentcr ponituripfius  Dauid  acce- 
ptatiOy  vbi  prhno  regratiufir  DeOydicens. 

7  Bcncdidus  dominus,&:c.  Qjiia  ciusprouidentia  &  difpofitio 
ne  .Abigail  occurril  Dauid  ad  ipfum  pacificandum.Sccundb  ipft  ^bi- 
giU,  dicent, 

8    Et 


8  Et  bcncdidum  cloquium.  Et  patet  litera  vfque  ibi. 

9  Vadein  pacc,&c.  aliaspacifice.q.  d.  pacificatusfum  tibi  &  d» 
mui  tu£. 

10  Eccc  audiui  vocem  tuam ,  &c.  id  efl,  exaudiui depucatio' 
nem  tuam. 

1 1  Et  honoraui  faciem.  ^ccipiendo exehium  de  manu  tua,&fte 
nonfeci  tihi  verecundiam  repellendo  in  aliqtio  petitionem  tuam . 

12  Et  non  indicauic  ci  vcr.  prudenter  enim  expedlauit  temput 
in  quo  cjfet  extra  ebrietatem. 

1 3  Diluculo  aucem,&c.  Hic  confequcnter  dcfcribitur  diuina  W 
tio  circa  ipfim  ls(^bal,cum  dicitur. 

14  E  c  cmorcuum  efi  cor  eius.  Ex  vehementia  timoris  concepti  ■ 
de  Dauid. 

1 5  Cumquc  pcrtranfifTent.  dicit  I{ab.Salo.quod  tot  diebus  la»  \ 
giiitquaft  mortHHs,ed  quoddecem  iuuencs  mijfos  a  Daitld  confiiderat.  \ 
\6     PcrcuffK  dommm.Exquopatetquodnonfuitmortuusmor  \ 

tenatiirali fed accekrata  vltihne  Dei. 

17  Quodcummd\{^ct.Talidiuinapercu$one. 

18  A  it,&c.  applaudens  diuin.t  iuflitiXyfccundiim  illud  Tfd.^Ti-  \ 
Lxtabicur  iufhis  cum  viderit  vindi6tam,&c.  non  autemgM^^  \ 
bal  dc  morte  Habal  relo  vindi&x»    .  ^  \ 


48) 


I.  Regum 


Cap.  XXVI.  486 


it. 


J 


a     •?<  Etftirrexit 

loft-phus.  Cum 
omnj  apparani 
proprio  venit,  ei 
que  coniuncta 
cfl.-quxadhunc 
honurcm  vcni- 
Tcpromeruit,ta 
promodo  calli- 
tatis  atque  iufti- 
tii^,qu.iprofpe-  ^ 
cie  fu^  tormcE. 
b  Thaltifil.  Ra. 
Sicut  tradijt  He- 
brxi  j  nocogno- 
uit  cam  Phaki, 
quiaficognouif-  b 
fctjDauid  poftea 
no  reccpillct  ca ,  q^a 


«  T  HoedicebatDauidamoreiuftitiXvfonlibidinevindifta;.    , 

Bcncdi6lus dominus  quivindicauit  caufam  opprobrijmei  dema- 
nuNabah&reruumfuum  cuttodiuitamaIo,&malitiam  Nabalred 
didit dominus in  caput eius.  Mifit ergo Dauid & locutus cft ad  Abi-  , 
gail  vtfumcret  eam  fibi  in  vxorem  ,  &  venerunt  pueri  Dauid  ad  ^ 
Abigail  in  Carmelum,  &  locuti  funt  ad  eam  ,  dicentes,  Dauid 
mifit  nos  ad  te ,  vc  accipiat  fibi  in  vxorem .  Qux  confurgens  ado-  j 
rauitpronain  terram,  &:ait,  Eccefamulatuafitinancillam,  vtlauet 
pedesferuorumdomini  mei.  Et  feftinauit,  &  (urrexir  Abigail,  & 
afcendit fuper  afinum,&  quinque  puclla:  icrunt cum  ea,  pediflcqu? 
eius.  Etfecuta  eft  nutios  Dauid,  &  fa(5ta  eft  illi  uxor.  Sed  Z-c  Achinoa  4 
accepit  Dauidde  lezrahel,&:fuitutraque  uxoreius.Sauiaute  dedit  y 
MicholfiliamfuauxoreDauid,  phalcifiiioLaisquieratdeGallim. 

in lege prohibctur.  Phalti  n.dcGallim       rimpr2gauJio,quianontetigcraceam. 

erac 


crat.i.demunda  £> 

tione.i.dclea;e. 
Lcgis  enimcJo- 
dorcratde  Bau 
nm.i.dccledtis, 
quando  Michol 
ci  dacur.  Phalci 
cnim  vadensdi- 
cicur,quandoau 
fcrtur.Phakicl.i. 
euadcns  a  Deo , 
quia  cuiTodiuic 
cum  nc  cangcrec 
eam  ,  ne  tiercc 
cmnfgrcffor  le- 
gis.  camcn  fccu- 
cus  cll  cani  plb- 
rans  vfque  Bau- 


N  I  C  O  L  A  V  S    D  E    L  Y  R  A. 

1     Mific  ergo,&c.  Ter  nmtios  mijfos. 

3     Vc  fume.  qniafcicbnt  eam  ejfe  ptdchram  &prudentem  &  diui 

tem,vt  patet  rx  fnpraii&is.Seqnitur. 

3  Qu.c  confur./c/7/cer  dominnm  de  tanfo  bcncficio^quod  Dauid  in 
regem eliiius a Deo  petcbat eam  pro  vxore:  prnptcrcuod  refpondit 
yaJ.de humiliter,dicens.,  Hccc  famula  Cua  (it  in  ancil. 

4  Scd  &  Achinoam,  &CC.  Fidetw  qnbd  fecerit  contra  mandatH 
dmifii  De«r.  I  j .  vbi  dicitur,  quod  rex  conflitutus  de  Ifraelnon  dche- 

bat 


bjtfihi  muhlplicare  vxores.Dicendum  qtiod  illud  intdligitur  de  vxo^ 
rihtts  alimigenis  inc'inantihus  animtimviri  adidololatriam:ftcutco». 
tigitSjlomoni, vt  haheturinfrd  3 dib. i  i.cap.hoc  aiit  nonfccit Dauii. 
5  Saul  aucem.  Dicttnt  Heh.quod  iiicfttit  legis  docior,  & ideo  licet 
acceperi(  Michol  ad  obsdiindtini  S.mU  &■  vt  honOTaretur  tamqua  Ge- 
mr  registnon  tatncn  cognouit  eam,!jitiafciebat  eam  ejfe  veram  vxore 
Dauid,qwa  ipfarn  non  repmiiauerat : propter  quodDatudpoflea  rece- 
pic  eatn :  ijtu  tamen  non  accepiflct  eamftfuilfet ab  eo  cognita,ftcut  no 
fuit  ingielf''.s  vkra  ai  vxores  fuas ,  qiias  cognouit  .Abfalon,  vt  habe- 
turirifrd  iJib.ctp.to. 


A  D  D  I  T  I  O. 

In  cap.  2  j.vbi  dicicur  ih  poftilla.  Et  erit anima  domini mei  cnflo- 
iitaquafi  infafcictiloviuentimn. 

Hazcvcrbanon  videncurproprie  pofli;  dcclarari,  nifi  mc 
taphoricc  .  vndcSt:  in  glo.  ordinaria  plura  nocabilia  hic  po- 
nuncur,incer  qua:  ficdicic  :  Pulchcnimacomparacione  fia 
lum iuftorum  (3(:  rcproborumdccrcuic,  &:intra,hosfafci- 

culo. 


culo  ,  illos  lapidi  fundiE  aflimilac .  Fafciculus  cnim  aflringi' 
tur  vc  conferuccur  ,  lapis  in  funda  ponicur  vcabijciacur .  Sic 
enim  clcdi  cnbulacionum  prcHiiris  coftringuncur ,  vc  in  his 
admonici  animi  adinuicem  mucua charicacc  ncttancur,&: 
adunaci  in  manu  rcdcmpcoris  pcrpccuoconferuencur.  Rc- 
probi  quanco  latius  vokipracibus  fuis  rcuoluuncur,tanc6  lon 
gius  a diuiniE  viiionis  glonaproijciuncur .  Ipfi cniir.  dc  ma- 
nudomini  rcpuUifunc. 


ET  vencrunt  Zi- 
phai ,  &c. 
b     Dormientem. 
^  Rab.  Pcrfcquun- 


"  ^  tur  ludsi  Chri- 
fiu,&pcrfcqucn 
dodormiuc,quia 
non  vigilanc  cor 
dc.  Dormicio 
cnim  cordis  duri 
tia  cft.  dormiunc 
in  veccri  vica  no 
vigilanc  in  noua. 
Chrifius  vcnic, 
non  eos  occidic , 
fed  fcyphu  aqu^. 

nni  i.gracia  le^is  ab- 
fiulic ,  &  fccpcrii 


C  A  P.     XXVL 

T  venerunt  Ziph?i  ad  Saul  in  Gabaa,dicentes: 
Ecce,Da  uid  abfcoditus  eft  in !  colle  Hachil?, 
qeft  exaduerfotfblitudinis.  EtfurrcxicSaul, 
&  defcendit  in  defertum  Ziph,&cum  eo  tria 
milia  virorum  de  eledtis  Ifrael ,  vt  qreret  Da- 
uid  in  deferto  Ziph  ec  caftra  mecacus  eft  Saul 

_  f  In  colle  loLus  eil. 

'"""^  in  Gabaa  Hachil^e,  qua:  erat  ex  aduerfo  folitu 
dinis  in  via.  Dauid  autem  habicabat  in  deferto.  Videns  autem  quod 
veniflet  Saul  poft  fe  in  defercum ,  mific  exploracorcs ,  &  didicic  quod 
vcnifletcertiirime.Etfurrexit  Dauid  clam,&  venitvfq;  ad  locum  vbi 
t  erac  Saul .  Cumque  vidiflet  locum  vbi  dormiebat  Saul ,  $c  Abner 
rc£;ni.i.potefiacc  ^*  ^^1"^  N^rprinccpsmilitiiEeius ,  &  Saulem  dormiencem  In  tcntorio, 
quafc  ccmporali      &  rehquum  vulgus  per  circumitum  cius ,  aic  Dauid  ad  Achimelech  «  bauid  audactcr,' 

terprotcgcbanc,  infilijc  aucc  mo-t 

&c6craDcriengebac,CcdDauidnrvi6lordcc.iftriseorum       dcftc&ccmpcranccr. 
cgrcffus,  #  a  -Nf?/"-- 


NICOL  AVS  DE  LYRA. 
C  A  P.  XXVL 

Tvcncrunc.  Hic  ponitur  tcrtius  prouentus  Dei  circa 
Dauid,  per  hoc  qubd  Saulem  iterum  in  manu  fua  tradi-' 
S  dit,vt  fic  Dauidinnocentia  &  Saul  neqttiiiapltnius 
)£.  apparerel.  Et  diuiditur  in  tres  partes :  quiaprimb  SauL 
manibusDauid  exponitur.Secundb  expofitus  cufloditur, 
ibi :  Dixitque  ^bifai.Tertib  a  Dauid  conuincilur,ibi:  Cun:iq;  crail- 
ulTec.  Circaprimum  dicitur. 

1  Ec  vcncrunc.  ifli  iam  ante  Dauidaccttfaucrant  Sauli,  vt  habi- 
tum  fflfupra  ZI.& ideo  ti7nentes ne Daifidpofl Sattl regnaret,  &pcr 
cjrifequens  eornmproditionempuniret,foUiciti  erant  de  captionc  Da- 
Hid,vimorere:ur. 


2  Etcmin  co  tria..fcilicetadbel[andum. 

3  Vidcns  auccm.  idefl,cognofcenspcr  nuntiumfthi  dicent^,ciuiit 
proceflits  rrgis  cum  lali  multitudine  helLatorum  non  potifl  latere. 

4  JVlilic  cxploratorcs.  vtfcirct  ccrtitudinaliter  tempf.s  e;  locum 
vbicaflraponercf. 

5  Ec  furrexir  Dauid  clam.  i.  abfcondite ,  &  rnitrato  bahitu.  vp. 
cognofceretur.flcitt  .Alexandcr  magrittsfuit  in  caflris  Tori  rcgis  Indi« 
ad  cxplorandum,prottt  habeturin  bifloria  ipftus. 

6  Aic  Dauid  ad  Achimclcch.  Dauid  enim  habuitditasforores. 
vna  varum  vocata  efl ^bigail,de  qua  natusfuit .Arnaja princcps  mi- 
litia .Abfalon,vt  habetur  infrd  z.lib.  i -j.cap.  .Aiia  Saruia  de qtta  na- 
tus  efl  loab  &  .Abifai ,  &  ftc  ifii  erant  ncpotes  Dauid. 

T     Dixir- 


R. 


M  O  R  A  L  I  T  E 

I     EtvereruntZiphxi.&c.Scqwtm. 

T  Ltfurnxii  Scu'.  Pcr  S.nulc,  qui  cu  cxcrcicu  armaco  iuitad 
Ciipicdii  Dauid , coucnicnccr  lipnificaripoc  Uidas prodicor, 
SLii  tu  multis  armis  vcnic  ad  capicndu  lcfum  ,  ficut  df  loan. 


18.  ludas r.ijt  cu  acccpiflcc  cohorce, &  a  pocificibus  &:  Phari 
fcis  minifiros,  vcnic  illuc  cu  laccrnis  vV  facibus  tU.  annis.  Pcr 
hocaucq,  Dauid  dcfccdicin  cafira  Saulis^fignificac  .pcciius 
ipfius  IcUi  obuia  qu;cictibus  ipfiim.  Ic.S.a.  hfusaittjcicnsoia 
qvh  ura  eratfupcr  ipJttm,proctflit  cis  obu  iii,  &  dixit  cis.iluc  qriliii 
Tom.3.  Q^ » 


.msf 


egrcfilis^.-ikicudi- 
nem  c;cli  con- 
fccndic. 

•jc  Thcodorus. 
Q^id  cft  .  Saul 
dormichat  iv  Mft- 
TTiyij,  in  lampine  ? 
Lampinc  cl\  gc- 
nuscurrus,ficuc 
eciam  «'/rvV»  ape- 
nc  Swd  idquod 
dicicur,fignificac 
ipfh  rocunditace 
iu  mediocxerci- 
cus  decubuilTc  rc 
gcm,  &C  vndiquc 
tuillcmuniruma 
ftipaconbus .  In- 
crcflii.s  crt  auc5- 


Qu.-eft.  S9. 


I 


487         Glof.ordL&NicolaidcLyrli  .1     488 


A 


Hnmilc 
Millc. 


dc 


■f  infrit.q-I» 
c.dominus.    ' 


■\»i  regem.i. 
quituoclamo 
recxcjtas  jc- 
gem» 


tHeb.prodi- 
gni  morte. 


^    7<f  intcrfidas eum,&c.  ^ Cbry foft.  Cu m  Dauid  vidcrct 
Saulcm  unniobilcm  ,  ncq,-  quicquam  poflc  faccrc,cum  fuo 
animo  ira  locutus  cfl.  Vbi  nunc  illc  turor :  Vbi  tot tcchncT , 
tot  infidi.v:  Abici  unt  omnia  iil.i,  pericrunrquc  cxigui  lomni 
incurfu.Iacct  aUigatus  rcx,cum  nihil  horu  nos  ncc  cogitauc 
rimus,ncc  pcrfc- 
ccrimus.  Confpi 
cicbatiliumdor- 
micntcm ,  ac  dc 
mortc  omiubus 
,coiT»muni  philo- 
fophabatur.  Som 
nus    nihil  aliud 
cft,  quam  mors 
tcmpor.-iria  ,  Sc 
vnius  dici  intcri- 
tus .  Sic  hoftcm 
1  potcftacc  fuam 
acccpic ,  &  Dcu 
crga  fc  bcncuo- 

lennorcmrcddi- 

dit.  Scd  non  c6 
«  bcatum  prardico 

fan^tum    illum, 

qnod  hoftcm  vi- 

dcritfubpedibus 

fuis    iaccntcm , 

fcd  qucd  illi  pe- 

pcrccrit:quorum 

alterii  fuic  opus 

diuinxporcnri^, 

altcru  Dauidica: 

philofophig,&:c. 

Js     qui    occidit 

inimicum  ,  fre- 

cucnter  &:  ipfe 

fcfc  condcmna- 

bicdum  pr.iuam 

■gerit    confcicn- 

tiamjdumqucin 

(ingulos  dics  &c 

horas  a  pcccaco 

illovrgentcaffli- 

gitur.  At,  qui  pc 


.jtlrcnxus  marcyr.  QM;*ndoD-iuid  pcrfcairionem  patir-  n 
b.icur  a  S.iul  proptcr  iuuiciam  ,  & regcm  fuj;icbac,  5i:  iiiiiiv-  li^j ^jf , 
cum  non  vlciK  cb.itur:  &  ChnUi  adticntum  pfillcbar,  &  f  r^ 
picnti;tin(h'ucbaci',ciiccs,&:omniaiccijdumc()nfiliu  lainiti. 
Spiricus  facicb.ic ,  CS^  placcbac  I>co .  C^iandi)  autcm  acccpic 

licrfibce    vxorc 

Hcth^eiim,  &  Abifai  filiiim  Sarui<T ,  fratrcm  loab ,  diccns :  Quis de- 
fcendct  mccum  in  caltra  ad  Saul?Dixitque  Abilai:I£go  dclccndam 
tccum.  Vcnerunt  crgo  Dauid  &  Abifai  ad  populum  nodte ,  &  inue- 
nerunt  Saul  laccntcm  &:dormientcm  in  tcntorio,  &:haftam  fixam 
in  tecxa  ad  caput  cius .  Abner  autcm  &  populumdormitntcs  in  cir- 
cumitu  eius.  Uixitque  Abifaiad  Dauid,  Conclufit  Dcus  hodie^ 
inimicum tuum  in  manus tuas.  Nunc crgo perfodiam  eum  lancea 
interrafcmcl,  &fecund6opusnonerit.  EtdixitDauidad  Abifdi: 

a  Nc  intcrficias  cum;  t  Quis  enim  extendet  manum  fuam  in  Chrillum 
domini,  &  innocens  crit  ?  Et  dixit  Dauid :  Viuit  dominus ,  quia nifi 

b.  dominus  perculTcrit  eum  ,  autdicseius  vcneritvt  moriatur,  autin  g 
prjclium  defcendens  pericrit ,  t  propitius  fit  mihidominus ,  neex-  '^ 
tendam  manum  meam  in  Chriftum  domini .  Nunc  igitur  tolle  ha- 
ftamqua:eftadcaputcius,&fcyphumaqua:,&abeamus.   Tuliter-  „  JjPbaKSma-  ■ 

go  Dauid  haftam  &  fcyphum  aqu.-e,  qui  erat  ad  caput  Saul,  &  abic-      "u"Vc?cdrT- 
runt,  &noncratquifquamquivideret  &:intelligercr,  &cuigilaret,  "  amfic.ir  mortem 
fed  omnes  dormicbant :  quia  fopor  t  domini  irrucrat  fuper  eos .    '?  fccundum  nacu- 
Cumque  tranfiflet  Dauid  cx  aducrfo  &ftetiiret  in  vcrtice  montis  '*  fcicurvcfcSn 
dclonq;e,&cfletgrandeinterualluminter  cos,  clamauit  ad  popu-  '^  dancia.vclexde-T 
lum  Dauid,  &aa  Abner  filium  Ner,  diccnstNonne  refpondebis     f*^'^^"  alicuius  ex; 
Abner?  Etrcfpondens  Abncr:  Q^iscstuquiclamas,  &tinquietas 
regem  ?  lit  ait  Daiiid  ad  Abner :  Nunquid  non  virtu  cs?  &  qiiis 
alius  fimilistui  in  Ifrael  ?  Quarc  ergo  non  cuftcdifti  dominum  tuum 
regem- Ingreflbs  eftenimvnus  deturba,  vt  intcrficcretrcgem  do- 
minum  tuum.Non  eftbonumhoc  quodfecilti.  Viuit  dominus, 
quoniam  t  filij  mortis  eftis  vos ,  quia  non  cuftodiftis  dominum  ve- 


Vric  ,  dicit  fcri- 
pcuiadeeo,  Nc- 
quam    v:liis   clt 
(crmo  qucm  {c-' 
citDauid  incort' 
fpcdu  Domini. 
b     'Njft  dominui 
percujrtir  eu ,  &c. 
4«  Thcodo.Il- 
lud  ,    Dominus 
pcrcufrcritcum,' 
lijnificacplafljam 
af)coimmifiam, 
quam  eciam  fu- 
ft/nucrunc     pri- 
mogcnica  Acgy- 
pciorum ,  &:  po- 
o  pulus  in  dcfcrco  a 


itf 


hisqui  iniuncno 
bis  humonbus. 
Qlix  accidic  in 
bcllo ,  cfl:  magis 
violcnca  :  occi- 
'7  dunrurcnim  qui 
18  func  robuftiscor 
poribus  .  Illud 
^\\x.cw\.Accvfithx 
iUm ,  &c.  vc  rur- 
pcrcic , breuique  tcmpore vicit affcitus fuos poft cxukat ac  fus collatum  oftcndat bcneficium :  Vbiqueautem  fcnpcor 
delc.3atur  opcima  Ipc  fulcus,ac  colcrancia:  brauia  cxpcitans  diuinam  prajdicat  prouidentiain .  Nam  cum  dixiflcc ,  Omnu 
aDco.  dorKicbani, iubiunwt:  Stiipor DoKini  ccciditfttpercos,&c. 

4«Ircn.  CAP. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

I     Dixicquc  Abif.  ^ccepit  Ucentiam  intcrficicndi  Saul^quiafcie- 
bat  qttod  Dauid  non  interficeret  cum  manHpropria. 
a  Ec  fecundo.  Ita  vno  rSiu  interficiam  ctm  petfe&h,qt4od  non  opor 
tebit  ■pltramanum  apponere ,  &  ftc  poterimui  recedcreexpedith. 

3  £c  dixit .  Hic  conjiifUenter  Saul  perPaidd d  morte protegitur , 
cum  dicitur :  Nc  intcr.  Cuius  caufafuhditur. 

4  Quiscnim.  l^olebatenimDaiiidperfmAifftusdeferrcquam- 
diu  d  Dco  toleraijatur  iii  regno.  Ideo  fiibditttr. 

j     Viuit  dominus,&:c.  id  cfiper  viuentem  Deitm. 

6  Quia  mli  dommus.  aliqua  pefiilentia ,  vel  infirmitate  accek' 
rans  mortem  eius . 

7  Aut  dics  cius  vcnerit,  &i.c.fciUcet  vliima. 

8  Vt  moriatur.  fLiHcci  morte  naturali. 

9  Auc  in  pra;lium.  ifiis  tribus  modispoterat  mori.Ter  hoc  intcn- 
dit  Dauid  dicerc  qubd  ntdlo  modo  volcbat  cfie  cauja  clficicns  mortis 
fii<e  ,  nififorfitanfe defendendo,  ita  quod  non poffct  aliter  tuadcre. 

10  Nunc  igitur  tol.&c.  id  efi.fixa  in  terrum  ad  caput  ie6iu!i,vt 
ft  effet  neccffeflatim  poffet  eam  accipere.Erat  ctiam  inpartcfnpcrmi 

fignum 


fignum  armorim  regis,  ad  fignificandum  locum  regitm. 
1 1     Etfcyphum.  In  Hebrxo  habctur:  Et  Phialam  aqua:. Etfar 
fttan  erat  aqua  I{ofacea ,  ad  refrigertum  caloris ,  vel  aqua  fimplex ad 
ablutionem  mauHum  regis,quandofurgervt  de  foinno. 
I  z     Et  non  crac  quifquam  qui.  Cuiits  caufa  fubditur :  Quiafo- 
por  do.  id  efi,  fomnus  grauis  d  Deo  immiffus. 
i  j     Irrucrac  fupcr  cos.  Ft  fic  Dauidfine  pcriculo  rcccderet ,  & 
per  hafiam  acceptaru  & vas  aqux  fiiam  declararet innocentiam  j& 
Saiil  de  neqtiitia  conuincerctur. 

14     Cumquetran.  Hic  Saul &  viri eins  d  Dauid conuincuntur: 
qttiaprimb  viri  Saulconuincimtur  de negl;gentia,cumfubditur. 
l  j     Clamauic.  Cum  iam  effet  fic elongatus  &  in  tuto  locopofitHf, 
qubd  viri  Saul  non  poffent  capcre  cum^&  primb  conuincit  .Abnerfin 
gulariter^cum  fitbditur. 

1 6  Quare  ergo  non  ,&c.  quia  eratprinceps  militix,  &  cufios  t-  > 
rat  principalis  pi:>ft>n£  regis. 

17  Ingrefliis  cft  cnim.  Ifie  fuit  .^bifai  qui  voluit  ciim  interfict' 
re  vt pri£di£ium  efi,Sccitndb  arguit  omnes  aUvs  ,  dicens. 

1 8  Viuic  dominus.  id  efi ,  digni  morte .  confcqucntcr  probatdt'  ] 
£lumfuMt)ipereuidensfigntimdiccns. 

Nunc  i 


MORALITER. 

t  Sopor  domini  irruerat  fuper.  fciliccc  ,  fupcr  Saulcm  &  fuos 
focios  ,  pcr  quod  fipinificatur  cafus  ludx  &c  aliorum  cum  eo 
cxiftcncium,  qui  .ad^vcrbum  Chrifli  diccncis.  EgofHm  ,  abie- 
rmtrctrb  &  dcciMiint prnniin  tcrram , canquam infcnfibilcs &C 
dormicnccs.  Pcr  hoc  cciam  oftcndic  Icfus,qu6d  poccrat  cos 
oca  dcrc ,  ficuc  Dauid  pcr  lanccam  Saulis  quam  fccum  poi:- 

duit. 


tauit ,  otlcndit  quod  potcrat  cum  occidcrc .  Iccm  pcr  lan- 
ccam  fignificaturprincipatus  ,  c6  quod  .ad  principcm  per- 
tinctpro  fubditis pugn.ire .  Pcr  fcyphumautcm,facerdo- 
tium,c6  quod  facerdotcs  vcebancur  fcyphis  in  oblacionibus 
iiquidorum.  Pcr  hoc ergo  qiiod  Dauid  haflam  Saulis &:  fcv- 
phum  aqiia:  fccum  culic  ,  fignificaca  fuic  .iblacio  rcgni  &:  fa- 
ccrdocij  aIud.Eis,  qu.am  fccic  Chriftus  in  vlcioncmmorcis 
fu.c  pcr  cxcrcJtum  ilomanoruni. 

..biu^il,  MORAL 


^S9       I.Regum      Cap.XXVJI. 


490 


A  ftrum  Chriflum  domini.  Nunc  crgovidevbi  * 
fit  hafta  regis  j  &  vbi  fcyphus  aqux  qui  erac  ad 
caput  cius .  Cognouit  autem  Saul  voccm  Da-  * 
uia,  &dixit:  Nunquid  voxh^c  eft  tua  fih  mi 

.    Dauid?  EtaitDauid.  Voxmeadominemirex. 

»'*•  Etaic.t  Quam  obcaufamdominus  meusper- 
fcquitur  feruum  fuum  ?  Quid  fcci  ?  auc  quod  eft 
in manu  mea  maium  ?  Nunc ergo  audioro  do- 
mine  mi  rex  vcrba  ferui tui.  Si  dominus  incitac  j 

a  ^  Placare  cum  fscrificio  &  precc  oporrct. 

tc  aduerfum  me ,  t  odo'retur  facrificium .  Si  au-  4 

f  Incirant  te  m  rne.  S 

f^  temfilij  hominum ,  maledidii  funt  in  confpc-  ^ 

w"  du  domini,  quiaeieccrunt  mehodic,  vc  non  l 

habitcm  in  ha;reditatedomini,dicentes:  Vadc, 

t  T  Quafi<iicerct,OjUJn>ihieiHnrcrei;teiosmoraiiciuiarM  Iftael  motrcm  incam 

«i;«ri[- 

ieruidiis  ahenis;  Etnunc  nonefFundaturfan-  " 
guismeus  in  tcrracoramdomino,  quiaegref^  »» 
fuscft  rexlfrael  vt  qua^racpulicemvnum.ficuc  il 

2  T  ii^6  dicat  nec  pci  Dcum  nec  per  liUos  hominum  iiKitatus  fum  in  te ,  fed  ges 

rac:pluin. 

"»  perfequitur  t  perdix in  montibus.  EtaitSaul, 


B 

fio 


5» 

10 


'^  pcccaui;  ReuerterefilimiDauid;  Ncquaquam  ^) 
cnim  vltratibi  male  faciam  ,  eo  quodpreciofa 
fuericanimamea  inoculistuishodie.  Apparcc 

a  f  Cin(i)in  D;--i  qui  re  co.nfcruat,  &  me  in  manus  tuaj  tiadit. 

enim quod fluheegerim &tignorauerim mul-  tcrrancrim 
tanimis.  EtrefpondensDauid,ait;  Eccehafta  '"?"'"<"'*'"' 
regisjtranfeatvnusdepucrisregis&tollateam. 
Dominusautem  retribuetvnicuiquefecundum  >iccunaura. 
iuftitiam  fuam  &  fidem.  TradidiccnimDomi- 
nus  ce  hodie  in  manum  mcam ,  &  nolui  cxcen- 
dere  manum  meam  in  Chriftum  domini .  Et 
ficutmagniticataeftanima  tuahodie  inocdis  ^ 

*  ^  Q;j.>d  vt  ticret  fipius  iniirsicMjiepcrcit. 

meis ,  fic  magnificetur  anima  mea  in  oculis 
domini,  &  liberet  me  dc  omni  anguftia .  Ait  er- 
goSaui  adDauid;  Bcnedidustufilimi  Dauid. 

a  5"  lam  mihi  pr.cua!ens  am^lius  priualebis.        b  f  Id  e.l,abund:intcr  facies. 
t  f  li'!).  d   Vtregncs* 

Equidem  flicies  facies,  &  po'cens  poteris.  Abijc  p 
aucem  Dauid  in  viamfuam,  &  Saul reuerfiis  cft  ^ 

inlocumfuum. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

1  Nimc  ergo.  Ter  hoc  enhn  patebat  qubd  ille  qui  hafiam  Abflu- 
li;,  n<!em  interficere  potut, 

2  Cognouic.  Hic  confequcnte-r  conuincitur  Saul de  malitia.  qm* 
perfequebatur  Dauidfine  caufa.  Etpatetlitera  vfqne  ibi. 

5     Si  dominus  incicac.  fcilicet  ad  meperjequendum. 
1 4    Odorecur  facrificium  .  id  efi ,  patientia  mea in  perfccutiotte 
\ifia,fti acccpta coram  Dco^acft  ojferrem  helocauflum  ad altarefnnm. 

5  Si  auccm  filij ,  &c.  Incitam  teadhoc  ficut  facicbat  Doeg  & 
fui  complice!. 

6  M.ilcdidi  func  in  confpedlu  .  Cuius ratio  fuhdiiur. 

7  Qni3 ciecerunc  me hodie,&c.  id  efi,h prxfcnti  tempnre. 

%  Vt  non,/.»r«o«  habitcmpacifichin  tcrrapromiffio/iisifbi  vige 
ibat  cultus  diiiinusytttpojfm  illuc  acccdereet  debita  facrificia  offcrre. 

9  Dicenccs.  Fa6lo. 

10  Vadc,  fcrui.  QHta  illi  qui  propter perfeciitionem  coguntur  in- 
ttmtenamidololatrixfubditam.jexponuntutpeccato^idololat)i£tro 
iqHod  ab  idololatris  ad hoc  defacili  inclhiantur^  &  aliquando  violen- 
Uapaena  coguntw. 

X I  Ec  nunc.  id  eU ,  terra  in  qtia  colitttr  Deus.q.d.  melius  efi  qubd 
^Kgiampropterperfecutionisatrocitatcm. 

12    Q^ia 


I  z  Qui  a  eg  rcdii  s  efj  rcx  I  fr.icl  .cim  exercitu  fo  rti. 
I  j  Vc  quiEr.ic  puliccm.  id  efi ,  hominem  nulUus momenti.  > 
1 4  Siciit.perd.Heb.dicunt  I{pre  Hebr.omnibus  eflperdix:&  lcgea 
dum  :  ficui  fcquiiw  qt4is pcrdicemi'1  montibus quoquim :  qu.e  efi aitis 
infequ^ns  muftam  vzl  aliam  rem  vilem'.  JEt  confonat  litencprxcedenti 
vtpatt  t  tr,m  rationtfcntcntif  quam  rationeftgnificati  huius  diBionii 
perfeqmtur,quode(linfenfu  aSliuo.Secundum  tranflationem  verb  no- 
firam  oportst  dicere  qttod  ly  perfcquicur,?).iZ>et  hicfenfumpaffiui,vt 
fitfenfus:  Sic  meperfeqttitur  rex  1  pael,ftcut  perdix  perfequitur  ab  au 
cupe.i.ftigatur  vt  capiaiur.  Et  efiftmilis  modus  loqtiendi  ad  Heb.  vlti. 
Talibus  cnim  hoftijs  promerecur  Dcus.  i.pro  w.erito  talium  ac~ 
quiritur  Deus.  tamen  fccundttm grammaticam  commtinem  promere- 
ttir  fenfum  aEiiui  importat.  Confeqtienter  Saul peccatumfuum  confi- 
tctur,  dicens. 

I  j  Peccaui  ••  re.  fi  li  mi.  Tamen  Dauid  nonfuit  reuerfus.tum  qui* 
Saul  alids  fibi  promijfitm  non  tenuerat,  tuyn  quia  Dauidin  ctiriainimi 
cos  hahsb.it  qui  impcirajfint  rctra6lationem  promiffi.  TH  quia  damvjt 
arripiens  Suul , per temptts eum  ad occiftontm Dauidincitabat.  Tum 
quia  ex  nfJliBinnc  dxmu.iis  S  auUmmoriam  fsrh  amifsrat,&  ideo  cito 
obtitus  fuijfst  promijfwn,  maxime  propter  habitumprAcedentcm  rM- 
coris  &  odij  contraDauid.CMtrapateut in  litera. 


CAP.  XXVII. 

i    *    Mclius    efi 

pt  fi'.gtam,&c. 

Auguftin.  Quid 

(ibi  vulc  quod  ad 

:culum    Pfalmi 

Jj.  adhuc  pcrci- 

ICC ,   qi4ia  tenuc- 

wit  eum  .Allophyli 

n  Geth  j"    Gcch 

:micas  qua:dam 

erac 


C  A  P.  XXVII. 
T  aitDauidincordcfuo;aliquandotincidam  ' 
vna  die  in  manu  Saul .  Nonnemeliuseft  vt » 
t  fugiam,  &:filuerin  cerra  rhilifthinorum  &  3 
deipcrct  Sauhceftctq;  me  cjrcre  in  cundis  fi- 
nib'  lfrael?Fugiamus  crgomanuscius.Etfur  4 
rexit  Dauid,  &  abiit  ipic  &  fcxccnci  viri  cu  eo  s 


crac  Allophylo- 
rum ,  id  cft ,  alic- 
nigenarum,  vtiq; 
populi  longc  a 
fantlis.  Excoc- 
him  quod  alicni- 
geng,  non  vciquc 
appropinquanc 
fan.5tis,i"ed  longe 
funcafuicliSj&c. 
Inuenimus  qui- 
^dem 


fcanfumarv- 
nadie  auni>'. 


•j-  cru.im  erg  i 
medc  iTuiu~>. 


NICOLAVSDE    LYRA. 
C  A  P.    XXVII. 

,^   ^ ^  Taic  Dauid.  Hic  pofimultam  perfecutionem  (vtpa- 

\^yy~J  tetcx  pr£diciis)  defcribitur  exulatioDautdextra  tir- 

'  ^^j3  ramlfrael.  Etprimb  dtfcYibituripftttsDauidcrrejfus, 

^:^  fecundb  habitationis  locus,ibi:  Dixicaucem  Dauid. 

feit;or/«e«cii?wo£/«i/i>:;  EcafccndicDauid.  Cirea 
rimumdicitur. 

Ec  aic,  &c.  id  efl,  diligenter  &  deliberate  conftderaHtt. 
Aliquando.T^*/;  dixit  hocDauid^eb  qubd  timerct  occidi  d  Sau- 
in  propria  pi  rfona,  cumfciret  ceriitudinaliter  ex  diuino  promijfo  fe 
fi  ipfum  Saukm  rcgnaturii.  Sed  quia  timcbut,neftc  accideret,  qubd 

opcrteret 


oporteret  eum  pugnare  cum  Saule^quod  horrebat  Dauidpropter  morte 
fuorumyCt  aliquoi  um  qui  erant  cum  Saule.  Traterea  non  dtbtb.it  DeH 
tentarc,  omittcndo  fctenter  ea  qu£  erant  ad  conferuationem  vitxpro- 
pris  &  fuorum ,  cuiufnodi  erat  talis  exitus .  vnde  fubditur. 

3  'EtdQ{'pctct's.\\.\\.  ftilicetd  meacaptione. 

4  Ccffctq uc.  Qjna  non poterat  cum  perfeqtti  in  terra  aliena.  prx-. 
terea  Saulin  terralfael  multos  perf.' ,utbatur  ^imponendoeis  qubd 
receptarent  D  mid  &  viros  eius ,  quorum  damnis  & perfecutionibus 
Dauid  debeb.it  prxcaucre. 

5  Et  furrcxic , &c.  Athis.  ifle enim  erat inimicus  Satd,  eb  quod 
Saulfrequen  ter  debellauerat  Thilifih£os :  &  ideo  libentius  recepit  Da 
uid ,  eb  qubd  Saul  reputabat  eum  inimicum . 

t     Ec 


MORALITER. 

Et  ait Dauid.  pcr  Dauid  qui  dimif it  lud^a  ic abiit  ad  Gcn 


tilium  tcrram,  fignificacum  fufc  q,  Chriftus  per  Dauid  figu- 

ratus  rcliiturus  crac  ludcn m  proptcr  obfiinacioncm  fua ,  &: 

Tom.j.  Q^  i  ad 


49 


I 


Glof.ordi.&:NicoIaidcLyra.        492 


^  dcmipfiim  D.r.iid  pcrcgrinatum 
A  cfrcapiid  AllophvloscumqiKcrc- 
rccur  a  Saiilc*,  6c  tiiic  in  ifta  ciiiita- 
te ,  &:  apud  rcgcm  ciuitacis  huius, 
fcd  ibi  rctcntum  cflc  noii  lcgi- 
mus .  Ergo  Dauid  nofti  um  domi 
num  IcfumCh.iftum  narum  cx 
fcminc  illius  Dauid  ,  non  folum 
tcinicrunt ,  fed  &  tencnt  adhuc 
AUophyli  in  Gcth .  Gcth  iiidic;^c 
torcular.  Tcnctur  aurcm  in  torcu 
lari  corpus  Chnfti ,  id  ci\ ,  ccclc- 
fiacius.  C^idcftintorculan?  In 
prcdiiris.Scd  in  torculan  fluituo- 
«  fa  prcflura  cft. 
I..b.Jetrad.  ^  ^gebant  pr^das  de  Cejftm  ,  & 
de  Ger-zi,  crc.  ^:  Hiironymus. 
Hi  pagi  non  erant  fub  pocrftatc 
Achis,  Habitaci  in  tcrra  antiqui- 
tus  dicuntur,  quia  quicti  &  fccuri 
habitati  fucrant ,  &:  nnllius  hoftis 
dcprc^ationcs  pcrpclTi. 

•S«  Idcm  .  GcHii!  i  cft  rcgio  alic- 
nigcnarum  in  Sviia . 


Hcbr. 


l^.^eloei» 
Hcbr. 


a  f  Non  illum  i  quo  vii  cmfii^,  fed 
lilium  eiuj  qui  ijifiun  dilexit  jiro- 
pter  f^iiiuin  virtutis. 

ad  Achi'sfiliumMa- 
cchrcgemGetli.  Et" 
habitauit  Dauid  ciC 
Achis  iii  Gerh ,  iple 
Siviricius  vir&do- 
mus  cius  Dauid  Sc 
dux  vxores  cius :  A- 
chinoam  Iczraheli- 
tcs,  &  Abii^ailvxor 
Nabal  Carmelitis.Et 
nuntiatum  c(l  Saui , 
quod  fugifTet  Dauid 
in  Geth ,  &  non  ad- 
didic  vltra  quicrero 
eum  .  Dixic  autem 
Dauidad  Achis.  Si 


t^CAR  inuenigratiamino- 
culistuisjdcturmihi  locus  invnavrbium  rcgionis 
huius ,  vt  habitem  ibi .  Cur  enim  manct  feruus  tuus 
jnciuitate  regis  tecum  ?  Dedic  iraque  ei  Achis  ia 
die  illa  Sicelcg.  Proptcrquamcaulam  facta  elt  Si- 
celeg  regum  ludavfqucindicmhanc  Fuitaurem 
C  numerus  dieriim  quibus  habitauic  Dauid  in  regione 


Philirthinorum  '"quatuormcnfium.Erafcen 

*  ditDauid&virieius,  &tagebantpra:dasde 

a^  Hi  pagiiii>nciar.t  fih  jiotc  ,3t.- A.his. 

~~  Geliuri&de  Gcrzi&dc  Amalecitis:  Hie- 

c  f  Sxurc.f  o£  c,u.ctc,  .]uia  no.n  eiai  <]ui  depr.Tdarctur. 

nim  pngiha^bitabantur  interra  nntiquitus, 
euntibus  Survfque  adtcrram  Acgvpri.  Et 
percuticbatDauidomnemtcrram  illorum, 

a  T  Neaccufsrcutapud  Achis. 

^  nccrelinquebat  viuenrem  virum  &:mulie- 
rcm.  Tolkniqioues&boues,  &afinos,&: 
camelos ,  &  vefles  reuertcbarur  &  veniebat 
ad  Achis.  Dicebat  autcm  ci  Achis:+  In  quera 

*  irruifti  hodic  ?  Rcfpondebat  Dauid :  Con- 

a  f  Fincen,  gentein  luam  fc  haberc  exofain. 

tra'  meridicm  luda:,&  contra  mcridiem  lera- 
meel,&:  cotra  meridiem  Ceni.Virum  &  mu« 

a  ^  Ideit  non  viuere  1'crmincbat. 

lierem  non  t  viuificabac  Dauid,  nec  adducc- 
bat  in  Gcch ,  dicens :  Ne  forte  loquantur ad- 
uerfum  nos,ha:cfecit  Dauid.  Ec  hoceracdc- 
cretum  illi  omnibus  dicbus  quibus  habitauit 
in  regione  Philillhinorum.Crediditergo  A-> 
chis  Dauid ,  dicens :  t  Multa  enim  mala  opc 
^  ratuscft  concra  populum  fuum  Ifrael.  Erit 
igitur  mihi  fcruus  fempuernus . 


'Iti 

' ' 
'n 

•H* 


I 


Diorum  aecc- 
piio  varia. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

1  Et  habuauit,&c.  Hoc  fuit  t.antum  .id  horam,quiahabuic 
alium  locum  afr]gnatiim,vt  poficadicctur. 

2  Dixhautem.  Hicconfcqucntcragiturdclocoipri  Dauid 
anignato,qucmpctiuit  D.iuid  cxtraciuitatcm  regiam,vc 
libcnus  irc  pulTctcum  fuis  virisad  dcprxdanduminfidclcs. 
vndecum  fuij  poflcc  viucrc .  Et  patct  litcra  vfqueibi. 

3  Tuitautem  numenis .  In  Hcbrxo  habctur  Dies  &  4.  nienfes 
&:pcr  dies  fecundum  aliquos  HcbriCos  intclligiturannus 
velanni.  fccundum  vcro  Rah.  Sa.intclliguntur  tantum  duo 
dies  naturales.  vtroqucenim  modo  invet.  tcft  inucnitur 
hocnomcn  dies  in  plurali  acceptum,  fcilicct  produobus 
dicbus  nacuralibus,  &proannovcI  annis  indctcrminatc . 
Quodauccm.hicaccipiaturfccundomodo,  magis  vidctur 
cxnoc quod  dicitur  mfra 29. quod dixit  Achis dc mora Da- 
uid  cum  ipfo  :  Eflapnd me multis  diebus  veL annis. 

4  Etafcendit.  Hic defcribitur viuendi  modus,  fcilicctde 
prsdis  infidclium  circumadiacentium. 

5  V^c relinquebat.m accufarcnt cum  apud Achis.-Iicct  enim 
noncflencde  Philiftha:is,tamcnaliqui  eorum  poterantetre 
fub  corum  tribut  o  ,  vel  haberc  aliqua  padafeu  conuentio- 
ncs  cum  eis .  propcer  quod  Achis  potuiflec  concra  Dauid 
prouocari.  i^e- 


6  J{cfpo»drbat  Dauid.  illx cnim  ccrrjc dc quibus pra:das  ao« 
cipicb.''t ,  licct  effent  vcrfus  illam  partem,  non  tamcn  cranc 
dc  filijs  Ifrael.vidctur  tamcn  quod  Dauid  per  hoc  non  cxcu 
fctur  a  mcndacio ,  quia  t.ili  modo  loqucndi  vtebatur  vt  A- 
chis  crcderetipfum  tilios  Ifrael  deprardalfe.  vtpacctex  fe- 
qucntibus  iftud  tamen  mendacium  erar  ofSciofiim,fciIicec 
pro  falurc  fui  &:  fuorum,  a  quo  non  oportct  Dauid  cxcufari, 
quia  inukapeiora  fecit.  ncc  ipfc  Diuid  peccauicpra^didos 
infidclcs  intcrficiendo :  qu;  1  n\ancbant  infra  tcrminos ter- 
r^  proniifIionis,quorum  habitatorcs  fucrunt  a  domino  con 
dcmnati  ad  mortcm,vt  diclum  cff  fupra  frcquenter  in  libro 
lofuc  &  Deut.  &:  Num.  propterquod  filij  If;acl  poterant 
eos  licite  ocoderc  habita  opportunitatc,&:  bonacorum  oc- 
cupare  nifi  perinduciasad  tcmpus  politas  impcdircntur: 
quiefcruandx  funrdeiure  naturali  quamdiu  durant.Iicec 
enim  filij  Ifrael  non  pofrcntcum  illis  fa-dcra  pcrpetua con- 
trahcre.poteranttamen ex  aliquacaufa  rationabili  iridudas 
fcu  pada  ad  tempus  cum  ipfis  inirc,  vt  didtum  fuic  fupra,Io- 
fuc2i.infine. 

7  Erit  i<(ttur  mi.  Credcbatenimcumtot  m.alafccificfilijs 
Ifrael,quod  de  ca'tero  non  poflct  cum  cis  reconciliari,&:  fic 
cITcccoadus  ipfi  Achis  fidclicer  feruirc. 

CAP. 


MORALITER. 

t  ad  Gentiles  cranfiturus  pcr  fidem  &:  dcuotionem.  pro- 
pterquod  Paulus&:  Barnabas  conffantcr  dixerunt  Iuda:is 
Aci.  l^^.^.Fobis oportcbat  primnm  loquiverbum Dei,  fcd (juoniam 
repellitis  illud,ct  indignos  vos  iudicatis  iztern^  vitx,ecce  conuenirnur 
aigentes  :fic  enimprxccpit  nobis  Dcus.  Pcr  hoc  auccm  quod  Da 

uid 


uid  agebac  pr^das  degcntibus  circunf^antibus  &:  ncminem 
viuificabat,  lignificatum  fuit  quod  Cluifius  per  prxdicatio 
nem  apoftolorum  occidebac  errorcs  Geiirilium,&;  illos  fibj 
per  fidem  charitatc  formatam  incorporabat.  fic  cnim  didu 
fuit  Petro  Adt. i o.b.  Surge  Tetre,  occid.& man.  quod  intclligi- 
tur  de  conucrfionc  Cornclij  &:  amicorum  cius  ad  fidcra 
Chrxdi  pcr  pra;dicationcm  bcati  Pccri. 

moral 


495 


a  ,Sjm"el  atitem. 
fcd  caufli  rcfur- 
rcdionis  ciiis  rc- 
petitur  ad  dam- 
nationem  Saulis, 
qui  relido  Deo 
contra  lcgem  py 
thonem  conllile- 
bat. 

b     Et  Sanl  abfiu- 
lit  tnagos ,  &c. 

•{cluftinus.  Su- 
ftulit  vcntrilo' 
quas  vt  ea  ratio- 
neDeum  libi  re- 
conciliaret ,  quo 
fententiam  abro- 
garet  qux  Sni- 
lum  rcgno  abdi- 
caucrat.  Non  ille 
quidcm  ventrilo 
quarum  impie- 
tatem  odio  per- 
fequcns,  fcd  re- 
gnum  amans.  Et 
quia  nonadmiiic 
Deiis  intentione 
cius,  cum  dcfc- 
ruit. 


I.Rcgum 


Cap.  X  XV 1 1 1.      ^94 


c  A  p.  xxviir. 

Rab.  Samuel  fupenus  mortiius  lcgitur ; 


ruit,  vt  egeret  ei$  quas  non  bona  intcncione  fuftulerat.  D 

^<  HcbriEi.  Saul  ea  caufa  luftulit  ariolos ,  quod  jlli  pra:di- 

cercnt,ciusfimi- 

XXVIII. 


C  A  P. 

A6tiim  efl:  autem  in  diebus  illis  congregaue-  i 
runtPhilifthijmagminafua,  vt  pra^pararen-  * 
tur  contra  Ifrael  ad  bellum  .  Dixitq;  Achis  ad 
Dauid.  Sciensnuncfciro,quoniam  mecum 
egrcdicris  in  caftris  tu  &  viri  tui.   Dixitquc  3 

a ,  f  Tro  te  contra  hoftes  tuos. 

Dauidad  Achis:  Nunc  lciesqujE  faCturuscft  4 
feruustuus.  EtaitAchisad  D.uiid:  t  ht  eeo 


a  cuftodem  capitis  mei  ponam  te  cundis  ciicbus.  t  Samuel  aurem  s 
mortuus  eft ,  planxitque  eum  omnis  Ifrael,  &  icpelicrunt  eum  in 

a  f  Siiperius  dicitut  f.-pultus  in  doiTio  tu.i.  i.in  familia  &  in  cogiuttone  fiia. 

b  Ramatha  vrbefua.,.  Et  Saul  abftuiit  magos  &  ariolosde  terra,  &  ^ 
interfecit  eos  qui  pythones  habebant  m  ventre.  Congregatique 
funt  Philitthiim,  &:veneruntc<:caftrarnctati  funt  ii^Sunam. Con- 
grcgauit  autem  &  Saul  vniuerlbm  Ifrael ,  &  venit  in  Gelboc,  &  t 
vidit  Saul  caftra  Phihfthijm  &  timuit,  &  expauit  cor  eiusttimis. 
c  tConfuluitque*dominum,  &  non  refpondit  ei,  neque  per  t  fa-  ^ 
d  ccrdotcs,  ncque  per  fomnia,  neque  per  prophetas.  Dixitcjue  Saul  10  anha  & 

"  cas. 

^  a  Q^mte 


\hm  eucrtcdam  ' 

cfle,  &  regnum 

transferenduefle 

adDauidcm. 

C    ConfiAlnitquedo.  ■  ■ 

Rab.   Sicut  He- 

brxitradunc  leiu  ' 

nando&orando 

a  Deo  pctc  batur 

oraculu :  &  Deus 

illis  pcr  fomnia: 

rcuclabat  {titura,  E 

quod  Saul  tecidc 

non  lcgittir. 

d     lirque  per  fa. 

Rab.   In  Hebr. 

'^lrque  per   vrirn. 

id    cft  ,     do6tri-  _&  imerfecit 

ham,  nequeper  eosquipyrh'^ 

epliod  ,    (Cilicec  "«  liabebant 
quod      facerdos  "^'='^"*- 
gercbat  in  pe-- 
dore  ;   in    quo  *Saul. 
fcriptum  erac  do  1 1"P"  H-f- 
veri- 


NICOLAVS    DE    L  Y  R  A. 


C    A    P.      XXVIII. 


]T7  AiTl^um  c{\.  Hxcefivlrima  parsprincipalis  huius libri primi : 
Jj  inqnadifcribitur  Saulistnors  <&  tonfnmmatio  perhellurn  con- 
tru  Thiliflhxos.  p>imo  igitur  defcribitttr  belli  apparatus.fecundo  Da- 
uid  recffjits  C:^p  z<f.  tertio  Saulis  occuhitus  c.  3 1 .  Circa primum  fcien- 
diftn,  quodpropter  mag-iit  dinem  apparatus  in  Thilifihinorum  exer- 
cituS-ii4territus  confuluicTythonifjum .  Circaquodprima  defcrihi- 
tur  confiilt.ztionis  OLCafto  .ft-cundo  ipfa  confultatio  ,  tbi :  Dixitquc 
Saul.ff  rf/o  data  rcfponfto.ibi:  DixitautcmSamucl.  quarto  Sau- 
lisdefolatio  ,  ibi :  Stacimquc  Saul  cccidic.  Circa  primum  dicitur. 
%  CongrcgaueriJC  Philifthijm./fl  multitudine  rnagna  &  valida. 

3  Dixitque.  qniarnulturn  confidebatde  probitate  Dauid&  eius 
fiddit.ne.  Dixitquc  Dauid  ad  Achi,s,&:c. 

4  Nunc  (ci.  fcdicet,  pro  tc  contra  inirnicos  tttos ,  vt  dicithicglo. 
interiinearis.Sed  videtur  quod  in  hoc  Dauid peccauerit.quia ft inten 
debat  hnc  facere,  intendibatpugnare  cor.tra  fidcles pro  infidelibus , 
quod  eft  tUicitum  .  .Autft  non  i>itendeb.it  hoc  ,fed  magis  contrarium, 
fciltcct,  iuuarefilios  Ifraet  contraT  hilifihttos,ficut  opinati  fticrunt  fa 
trap<£,vt  habetur  fe.  cc^p.ficfunfalfui  &  proditor ihtedens nocere  ei 
qutnt  promittcbat  adiuuare .  Dicendum  quod  Dauid  intendebat  deftn 
dsre  ipfum  .Achis,  cui  tenebatnr  ex  benefictjs  receptis,  qu.a  .Achis  ip- 
fHmbenignh  rtceperaf.O  fic  eumfecurumftctrat  a ptrftcutione  S att 
lis ,  vt  pacctex  py^di^is.  nct  peccaffcl  hoc  facicndo  duplici  ratione. 
Vna  accipitur  cx  parte .Achis ,  fcilicet  fihabebatiuflutnbellum  con 
tra  Saul^quodpotuit  effe,ft  Saul  qui  erat  arreptitius  a  dxmone  aliqua 
pa&afregcrat(eu  iuramenta  cumThiliflhxis  tnita,quia  laUaftoitfer 
uanda.vnde  &  Sedechias.2.Taral.j6.arguitur.e6  quodfregitiura- 
mentum  quodfecerat  T^abuchodonojnr ,  O^amuis  autcm fiiii  Ifrael 
non  poffcnt  facere  cum  Thilifihdis fcedera pcrpetua  ,  eb  ifUod  habita- 
bant  1)1  terrafibipromiffa :  tamen  excaufa  rationabili  potcrant  face- 
re mducias  ad  timpus,  &  turaniento  firmare  vtpatct cxfupradiRis^ 
^lia  ratio  accipitur  ex parte  ipfius  Dauid ,  qui  habcbat  ius  in  regno 
Jfrael :  &  ideopoterat  illud  acquirere  virtute  at  morumfacultate  oc- 

currente : 


currevte :  &  in  tali  bello  iufla  poterat  licith  vti  Thiliflhinorum  con- 
fortatione  &  auxilio.  Cogitabat  enitn  probabtliter  quodfi  Thilrflhxi 
haberent  viBoriam ,  .Achis  ci  amicus  &  fanorabdis  eum  iuuaret  ad 
fofpidendum  regntm.quia  habita  vi&oria  Thihfihxi  illud  reg'>Hm  no 
pcffedcruiit ,  jcd  in  ttrram  fnm  reuerfi  fitcrunt:  &  Jsbofeth  fitius 
SaHtfKcceffit in  regno,vt  habt titr  infrd  2 .l.b.x.cap.Ex diBis pattt-ar 
gume»tum  fa£ium  adtontrarium.  - 

j  Samucl aucem.  Licet mors eius  fttprd defcripta  fuerit  iS-cap. 
tamen  hic  rcpetitur ,  quia  erat  excitandus  de  proximo  addenuntian- 
dum  Saulis  cafum, 

6  EtSau\.lfiitdpoiiiti4rhicaddcclarationemfuifacinorls,qHia 
qttoi  dcfiruxerat  quafi  '^^to  legis  iterum  requifiuit.Dicuut  tamertati- 
qui  quod  eos  intcrfecit ,  eb  quod  vaticinabanturDauidregnaturum^ 
pofieum. 

7  Ecincer.  HocnonfflinHebriso,necefidetextu:fcdprimo-^i- 
deturper  modumgloffx  appofitum ,  pofiea  per  fcriptores  textui  infer^ 
tum.fequitur. 

8  Confuluicque  dom.&Lc.quia  eos  occiderat,excepto  .Abiathar 
quieratcurn  Damd. 

9  Neque  pcr.  Dicunt  hic  aliqui,  quia  in  tali  requifitione  debebat 
ieiunia&  orationespr£cederc,quodnonfecitSaut.  .  V^ 

10  Ncquepcrprophccas.  iflifuerantdifcipuliSamuetis.     '"^ 

11  Dixitquc.  DefcriptaoccafioneconfultndiTythonifJlm,fcili-  Qj,;eft;o  je 
cct  timore  Sa^dis  de  apparatu  Thiliflhinorum  &  ncgatione  diiiini  re  Samuelis  fufci 
fponfi,hic  confefjuenter  difcribitur  Tythomff^a  confuttatio.  ,Ad  intel-  Mtionc. 
iedum  tii  fequentium  q'ixritttr,vtrum  in  tatifufcitatione  apparuitip- 

fe  Samuct  vel  maligntis  fpiritus  in  cius  fpecie.Et  arguitur  primb  qttod 
fuerit  ipfc  S  amueliqtiia  fcriptura  Ijic  de  ipfo  toquitur  tanquam  deper 
fona  ipfius  ,nomincns  ipfum  pluries  proprio  noniine.&  ideo  videretur 
falfitatem pratcndcre nift ipfe fuiffet .  Itern  magna  irreuerentia fa6la 
fuiffetfan8o,fi  malignus  fpiritus  toties  in  fcripturafacra  nominattis 
fuiffet  noic  ipftus.lt?  Ecclef.46.dicittir  de  ipfo:Et  poft  hoc  dormi- 
uit,  &  notum  fecic rcgi,  &  oftendic  illi  fincm  vica;  fux ,  &e. 
Jte  dicit  cerutudinaliterverum.  defuturis  contingentihus  ,f.  dc  morte 
Saul  &fittoru  eius,&  dc  debettatione  fiii  exercitus.  &  videtur  fuiffe 
veruspropheta  Samuet,  &  non  malignusfpiritus,  qui  eflmendax  & 

pater 


MORALITER. 

t  ^idit Saul.qi\gc{\cT3tct\im mortem Dauidcum magna 
folicitudinc&:laborc,cuiustamcn  innoccntiam  plurjcspro 
lauerat:&:  quoniam  ipfum  plurics  cerrucrac  iniuftc:idc6  do 
minus  ccrrorcm  ab  sducrfanjs  fuis  immilic  fibi  iuftc.  Sap. 
1 1 .c.T^f r  quxpeccat  quis,per  hxc  &  torquetur.  vndc  &:  fubdicur. 
«  Confututtquc  dom.  Kefponfiopcr  fonuua  cft  intcrius,&:  io 
lignificac  confolacioncm  inccriorcm  a  Deo  dat.a,qua;  ncga- 
».  cit  Sauh,^  iufic,vt  patct  cx  di6lis.Rc  fpcinfio  pcr  faccido 

ics  fi- 


tes  fignac  efFeaum  oracionis  ccclefie,quam  non  habencho 
mmincs  obf^inaci  concra  innoceces,quaIis  erac  Saul.&:  ideo 
non  habuic  riifum  per  faccrdoces,ncc  eisconfimiles.  Riifio 
vero  per  prophecas  fignac  confilium  bonorum&prudcn- 
tium.pp  quod  prophet^e  vidcntesantiquitusappcllabanLur 
I .  Reg.^.b.  ^i  hodie  diciturprppbeia,oiim  appeltabatur  viucns: 
Hoc  autcm  rcfJDonfum  obftinati  non  quxrut,ncc ci  acquio 
fcunt,fcd  quxrunt  rcfponfum  a  Pychoniira:pcrquam  ligui- 
ficantur  mali  homincs  artibus  prohibitis  vtcntcs ,  vcl  quia 
in  malis  obfiinati  inftinitus  diaboli  profcquuncur . 
Tom.a.  Q.^  4 


49y        Glof.ordi.&NicolaiJeLyra. 


45,6 


^  a    QutrUemibi,  M  Hicron,  Q»amuis  legatur  craflfle  mt- 

ftfc.ttad.Hcb,  gos  &:  liariolos  dc  tcrra.hanc  tn  iiuilicrem  Hcbrzi  niatrcm 

A  HiifIl*AbncrfilijNcrautumar;&:prDptcreundcAbncr,nc 

pcrimciet  cii  c^-tcris  pvthonillis.abfcosa  &:  rcfcruata  fuiflc, 

b  Afrtjfoj.MagivtuntlanguinchumauOj&^cotadumortuo 

rum  in  malcncijs 


t  Le«(.  la.  d. 
Pcur.  1 8,  b, 
A5l.i«.c. 
Mmh.  \-  4. 


I  uni  IU  m.UOlltlJi         »  t  Qai  dictmmr  fiiifle  dift-ipuli  Sainuelii  cum  qaibus  Saul  prooheriuit. 

^  ciiiiinationib  ,      r  >j  f-  j     | Quxritc  mihi  muliere  habete pythone ,  &  vada  ad  ea, 


Arioli  loljs  ver- 

bis,idcfi,mcanT 

tationibus    diui- 

nant.Pythiusdi- 

B  citur  Apollo  ha- 

fponisbqutu  fum  artuim  cul- 

.i,.|uaic  das  t^rj  quoPvtho- 

"mwsb'u^  nifl^.i.diuini.hcs 

.nThiVJ  in-  Saul  auafi  zdo  lc 

urficiir?        gisdclcuit,quia , 

tmori  (icui  vtaiunt,ademo- 

,„c?Aug.iib,  nibus  Qoaan3.i. 

i.quxlt.  j.ad 
Sinipltc. 
}iuc!ier.  Sc 

Hji>b40US> 

c 


& fciicitabor pcr  illa .  Et  d ixcrut  fcrui  cius  ad  eu 5  Elt  mulicr  habcns 
pythonc  in  Endor.  Mutauit crgo  habicu  fuu, vcftitufq;  cll:  ahjs  velH-  i 
metis,  &  abijt  ipfc  &:  duo  viri cu  co ,  venerutcj;  ad  mulierc  noCce,  ^  j 
aitilhiDiuinamihiinpythonc;  &tiufcitamihiqued'xerotibi  Et  4 
ait  muher  ad  eu ;  Ecce  tu  nofti  quanta  fecerit  Saul,  &  quomodo  cra- 
fcrit  magos  &  ariolos  dc  tcrra .  Quar?  ergo  t  infidiaris  animx  mcx 
vt t  occidar?  Et  iqrauit  ci  Saul  in  dno,dices ;  Viuir  diis  q»  no  eueniet 
tjbi  t  quicqua  mali  propter  hanc  re.  pixitq'i  ei  mulier.  Que  fufcitabo 

uid rcgcm  cflc  fucurum  prxcon.^bnntur.  pcimiGu  tuillc,vc  no  dnantc  m.ngica artc  vcl  potccia,fcd di- 

c    ^emfufc.  Aug.  ad  Simplicianum .  Quxris  vtru potucric       iptfaciQUC  occuUa,q  Pnhonim  &: Savilc laccbat,  fc ofidcrct 

fpiri- 


malignus  fpiis  cxcitarc  aiam  iufli ,  vt  vidcret''&:  loqucrctiir 
Q\i  Saul  i  Nonnc  &:  magis  mirandu  clt ,  q,  fathanas  dnm  af- 
fumpfit  &:  c5ftituit  liipra  pinna  tcpli  ?  Quolibct  cnim  fccc- 
rit.fadii  cft  Nifi quis dicac,faciliorc  dLibolo  fuilfc  licctia ad 
diim  viuu  vnde  voluicairumcndu,  &  vbi  voluit  ad  coflituc- 

duqu.aadSamuc 
lc  fpincu  cxcitan- 
du  Si  .lutc  hoc  no 
coturbat:quiavo 
luit  dns  &■  permi 
fic  nulladiminu- 
tionc  fua;  potcff  a 
t!S  &:  d.uinitatis 
idficri.ficutalu- 
daris  fc  cruciiigi 
&:intcrficipanus 
cfi:  non  cfi  ahfur 
dum  crcdcrc  ali- 
qua  difpcfationc 


N  I  C  O  L  A  V  S    D  E    L  Y  R  A. 

fatermendacij ,  vthah^tur  Joan,  vitj.f.  In  contrarium  arguitur  pev 
gloffam  (jH^  habetur  Efa.xxix.^u/i  dicitfic\  Tythoiujfa  noufufcitauit 
Samuekvhfid  cHofauit  dAmommJtem  Deus  nokbat  rcfponderc  Sauli 
fcr prophetas  ■pims,vt patet ex  pdifiis:  &  mnltb  minus per  mortuos, 
ytvidetur^  Ite^ilk qui  apparuit dixit  Sauli: Cras  mccum  cris.tKTW 
igitnr  SohI  effet  nprobatKS,  z-t  igncgehennx  cfuciandusividetur  quod 
illcqui  fibi  apparuit  malignus  fpiritus  fumt  eidem  igni  diputatus, 
Jtem  ille  qui  apparuit  paTnifitfi  aderaria  Saule.quud  nun  permifijfet 
fan6tus  Samuel  cufulus  Deusfit  adurandus^  &  idco  vidctur  qitodfus- 
rit  maligaus  fpiritus  talis  honcris  cHpidus  .It^  fi  f'^'^  Samuel,aut  ap- 
paruit  dittina  virtute,vel  ms^ica.l\(mprimn  mi^doyquia  f(c  Deus  niA- 
tumfauiffct  arti  m.tgic£  faciens  apparrre  Sanueltm  ad  inuocationem 
TythoniffXiquod  omnino  yidetur  falfum  &  irrationahiltCHtcfei  udo 
modo ,  quia  ars  magica  nullam  virttftem  habet  defe ,  fed  ddcmoms  pcr 
aliquapa£ia  cut»  magis  inita  volvntarih  afpirent  veLiliquafaciunt , 
vt  homines  teneat  in  errore.Si  igitur  Satmci  virtute  magica  apparuity 
.  hocfuit  quia  dttmon  ipfm  aiduxit .  Tunc  qrititr  autfuit  adduilus  vo- 
luntarii  &ftc ixmwiLoftnftt  &  in  mala  aciu,qHod  cfl  incoHsnies,cii 
effet  inparte  fan&orum..Aut  coaSusper  dsmonem  &hoc  videi  ine6-< 
HenienSy  qttia  di£monts  fupsr  fa^iBos  defun6ios  nulla  habentpoteflatt. 
B^tfponfio,  adquxflionemifiamrefpondet.AugH.  inepiflola  adTe-< 
Ucianum^cuiHS  refponfioponitHr  ingio.fttper  tocum  iflum.  &  tagit  ibi 
duplicem  opinionem  veldicendi  modnm,  Vrimus  eft  quodftierit  anima. 
Samuelis  ipft  Saulf  apparens.&  hoc  fccundum  ipfumpoiwt  effe  ditpli-. 
.  citer.  rno  modo per  dxmonem  eani  ad  hoc  adducentem ,  tamm  exptr- 
miffione  dtuina  ex  aliqua  rationenobis  occulta.Sicut  Chriflus  permifit 
fe  ei  diabolo  affmii  &fuper  pinnaculum  templi  portari  &fHper  mon- 
ttm  excelfttm  collocari.,  vt  habetur  Matth,^.  &  ideo  ni*llum  income- 
nieas  videtur,qitod  talia  permiffus  fuerit  faccre  in  anima  SamHelis,qtte 
longe  incomparabiliter  miHorfuit  ipfo  Chrifto ,  &■  nUquam  figuram flt 
cerefeu  oflendereper  quam  apparcret  Sauli  quaftinproprio  corpore  & 
habitu,ut  literaprxtendit .  ^lio  viodo ,  quod ifla  apparitio  nonfuerit 
aliqualiter  arte  magicafeu  poteflate  diauoUca  ad  hoc  permiffa  yfed  di- 
uina  virtute  boc  facictc  exfua  difpofitione  qux  Tytboniffam  &  d(ma 
nem  latebat,  vt  S  auli  propter  ftta  demeritafententia  diuinafuper  eum 
futura  de  proximaper  Samutlem  denuntiaretur.ficutper  ipfum  viuen- 
tem  reprobatio  a  regnnfibifucrat  ante  dcnuntiata,ficutdiSiumfuitfu 
fra  I  ^..Alitim  verb  modum  dicendiponit .Aug.in  ea  epifiolay  qubd nd 
fuerit  Samuelffed  malignus  fpiritus  apparens  in  eius  e^gie.  Dicit  enim 
tApoflolus  z.Cor.  1 1 ,  qubd  ipfc  fathanas  trasfigurac  fc  in  angclii 
lucjs,  &  multbfortius  ut  videi  potuitfe  transformare  in  fimiiitudine 
SamHelis  tn  Deo  hoe  permittctc  in  vtraqne  transfiguratione,  ftne  qua 
nihilpotefifacere..^dducit  etia  ad  hoc  aliquas  rmes  ta&as  in  arguen- 
ioproparte  ifla,  &  ad hoc  videtur  magis  declinare  agens  deprxfiigiif 
d£tnonH,vt  babetttr  in  dscretis  z6.q.  5 .  c.nec  mirurn.Dicendmn  igitury 
j)  ft  dccretii  tilegatit  haheaturpro  dcterminatione  ccctefix,tcncda  cfi 
ifiapars  dcterminath.  Si  autenifit  dcterminatio  ecclefix.^vtprobabili 
ter  videtur.,tit  quia  .^ug.  cuitts  efi  decretH  vtrumq;  modii  diccdiponit 
vt  proh.ibilc  &  rationabthw  in  epifiola  ad  Simpiici.inum,tH  quia  pofi 
compiL.tttoaem  decretoruin  cxpofitores  factx  fcripturx  pdi&os  modos 
rcciuucrHtit  &  fcripferHit  tanqitam  probabiies  &  ratiouabiies.qnod 
nonfcciffcntfi  units  dicendi  modxts  cffct  ab  ccctcfia  dcterminatus,  nifi 
forfttan  ex ignoratia Imits  determinationis,qinon  vtdei eisimputa- 
dum.&  ideo  fi  illud  decretu  non  fit  dcterminatio  ecclefix,  videi(  abfq; 
tameaffertione)a,prol>.7bUiorfitmodus  dicM,  qubdanima  Samueiis 
virtute  diuina  er  eius  difpenfatione  apparusrit  modoprxdiSio  ad  an- 
nuntiandum  Sauli  diuinam  fententiam .  quia  huic  diRo  ma<;^is  videtur 
conco>darete.v.BibUorHm  hic  &  in  Ecclcfijflicn^vtfHpra  aUeg.cfipro 
if(4parte„4d  hoc  etiamfadunt  rationcsfuprd  iadutix.  hoc  etinm  di- 


ilum  tenent  omties  H-  br.  doH.  jfiud etiam  di£inm  vidctur  concordare 
ei  quod  habetur  in  tibr.T^um.in  cafu  quatitum  ad  aiiquid  fimile.  Dici- 
tur  enim  ilfi.il.c.&z^.qubd  Baiaamagus  &  arioius  qu6tcr  qHxfiHit 
rcfpoi/fmi  dxmonis  in  etomofua,  &  bis  cum  Baiac,  &  tunc fccundum 
oes  doSio.  cathoUcos,  dxmon  v:rtutc  diuina  fuit prohibttHS  dare  ei  rc 
fponfHm,&  angdus  bouus  dcditfibi  refponfumfux  voliitati  cotrariu. 
Jiec  Deus  iu  hoc  vel angelus  borius  mago  vei  rnagicx  artifuutbat,fed 
magis  cffe8u  artis  magicx  impediebat.  Sic  videtur  in  propofito  rona- 
biliterpoffedici ,  j,  dxnionfuit  prohfbitus  advocationem  Tytboniff* 
vetiircJfd  hoc  enim  ilia  ars  ordinai,  vt  ab  omuibus  temtur.  & patet 
fer  glo.Efa.fuperius  aliigata,  cp  diuina  virtutc  &  voitihtate  apparuit 
Sarr.uci  atniutidns  SauUcoirariiivoiuntatifux.  TeuetidoigtturmudU 
ifium ,  ad  ea  qux  obiiciuhtw  in  cotrariH poteji  refpGndeti.  ^idprimi 
dicetidu ,  q,  Tythoniffa  n 0  fufcitauit Sumuei'^,jcd  iilu  Dctis  apparere 
fci  it,Ht  di£iu  cfl,fcd  ipfa  vocauit  dxmonCyqui  tn  fuit  p-fobtbttus  veni- 
re,vf  di&U  eft,&fic  illa  gio.no  cft  Imc  mo  diccndi  cotrairia,qiiau!s  no 
fpt  rnagn^  autoricatis,ciifit  qu£ddgio,magflraiis.^dfecundi,  dicen 
dum  q,  non  fui:  fine  caufa  q,  Dcm  magis  nfpondit  Sauliper  SamucH 
iam  dcfunBum,  cjnampcrprophetam  vittum  ,  vtp.ttet  cxfupradiclis. 
,4d  tertium  dicendttm^qubd  SamHeipermifnfe  .fdorari  adoratione  du 
lix.  nec  iMcfuit  maiuta.ficut  & Datt;dpermifitfe  adorari a "Hatban 
prophita  vt  habctur  3.  y{eg.  1 .  ^d  qttartttm  dicendum  ,  qitbd  San.ucl 
dixit  S.iuU  ipfumforefecum  in  craftino  ^  id  efi ,  inflatu  defunciorum, 
nec  plus  fonat  autoritas ,  quia  fif»naret  flatuw  fanSiorum,  eadem  ra- 
tione  adduceretnr  ad  oppofiium  ,  quia  di.xit  SauU ;  Cras  tu  &:  filij 
tui  ciitis  niccuin.  Jojiathas  autem  ibidem  interfcEius  erat  valdc  bo- 
nus  vir  &perfc£ius ,  vtpatct  cx  fupradiSiis  iiLpiuribus  iocis.propter 
quod tenendum  efl  qubdreceptHs fuit  in  farte fan6iorHm.&  iucoftex 
Saulc  arguitur  apparuiffi  dxmonemyeadem  ratione cx lonaiha ar["r 
tur  ipfumfttiffe  Sahiucicm.  .Ad  quintum  diccndttm,  qubd  Satt^ueifv.it 
addu6ius  viriute  diuiiia,tion  tn  fauorcm  artis  magicXyfcd  magis  in  m 
pedimentum,vt patet ex  difiis  in  qHcflione.Fetnm  quia  .Aug.videtur 
magis  dcciinarc  ad  alium  dicendi  rnodutn.,  vt  diiium  cfl.  ideofimiiiter 
foluendafiint  argnmenta  in  contrarittnifaSa.  yAdprivfum  dicendttm, 
qnbd  rerum  fimiiittedincs  in  facra  fcriptura frcqucnter  nominatur no 
minibHs  rerurnyVtpatet  Gen.^^t  .a.  vbi  diiiur,  qiiod  Thofao  viditfe- 
ptemfpicas  &feptem  boues ,  &  tamcn  certnm  efiquod  non  vidit  nifi 
earum  ftmilitudines.Et  eodsm  modoficut  dicit  .Aug.  eff.gies  Samnelis 
pcr  d.monem  reprxfentata  bic  vocatttr  nomiue  ipfim  feciidtim  iflum 
dicendi  modum.T^lec  ex  bocfcriptura  indncit  oRquid  falfum,ficut  nec 
Gcn,4fl .vbi fimilitudincs boitm  vocat bcues yfcd daifltidiofis occafio- 
nem  qHxrendifinum  intciicSIfi  cx  circufluntiis  ficii  &  aiiis  locisfcri 
fturx.l>{ecpropter  hocfa£ia  eflirreueritiafaniio,  qa  talis  denomint 
ttoiflxquiKocti,  vtpatct.  Et  eode  modo  folultur  itiud,  qiindttiiitfuit 
dc  Eccicf(aflico,.Ad  aiiud  diceiiduw,ep  non  cfl  inconucnicns  dpnones 
prxdicere  vcraciter aUquaftitura contingcn:ia,qux babetpcrrettela  \ 
tionem  dfandis  angeUs  fcctidtm  diuinatn  ordinationcnobts  occulta^  1 
&  aiiquando  ccgu/itur  ad  hocficut  patet  tn  tt.tiitis  iocisy&  pi}t  dicit 
thficfuit  in propofita ,  aii denuntiandit  fcn:enti.vn  d.uinam  ipfi  S''**' 
U  ,  eb  qiwd  non  erat  dignus  cj,  fibi  rcfpot.dcrcttir  per  angcios  fanSos 
veipropbetas.His  di£lis  reuextamur  ad  litcram  expoxendam  de  confut 
tatione Tythoniffx.vbt pritnb ponitnr  eius inquifnlo,  eum dicitur, 

1  Qua;rite.  Dicunt Hebrxi ,  cf,  boc  di.xit  S.iuldHobttsfibifamiiia- 
ribus  O'  fccretis.f..Abner  &  ^mafx.fecmdo  ad  <  dperttetio,cii  tticit, 

2  Mutau)  t./.«e  ab  ea  cognofcerctHr,quia  titnc  nonfu  ffct  aufafu» 
ttrtem  cxerccre  .  Itemquia  Saul  voiebat  aiios  iatcre ,  quod  cotifi*leytt  j 
Vythoniffam.&proptcriflasduascjKfasfiibd.tHr. 

i     Vcnc.  ad  mu.  vt eius  negotium  cffet  occttltum .  Tertibponititr  j 
cius  confHhatic,cHmdicittir.  ._, 

^    Diuina.  liln  atmm  (imetite  hocfncere  Saui  eant  affecnranit  etta  I 

/>"■<»■  1 


497 


I.R 


egum      Cap.  XXVIII.     498 


1(1 


^  Pluraie  pro  finguliri. 


f  fpiritiiflancli  afpcdlibus  rcgisdiuina  cufcnccnciapefcuffii- 
K  rus.  Vcl  no  vere  fpintus  Sainuelis  3  requic  fua  excicatus  eft, 
,   fed  aliquod  phantafma ,  &:  illufio  imaginaria diaboli  machi 
nationib.faAa,  q.  propheca  Samueleappcllatjficutfolcc  mia 
gincs  rerii  fuarum  nominib.appellari ,  licucpi£hura  Ciccro- 
;   nis  vcl  Saluf^ij ,  ficuc  chcrubiii 
!  fupcr  arcam  cclia  m  en  ci  dc  me 
tallofadimagna;  reiflgnifica- 
dsgratiachcmbin  vocabanC', 
cum  fint  cclcfics  virtutcs,  qux 
chcrubin  dlcuntur .  Dum  ctia 
.  quis vidctfomnium,  non  dicic 
[j* '  imagincm  vidi  Auguftini ,  fcd 
*  ^'  vidi  Auguftinum,cum  co  ccni 
4';,  porcquandoahquid  calc  vidic, 
ignorarcc  AugtiHinij .  Pharao 
.  quoquc  fpicas  fc  vidiflc  dixic 
'  in  fomnis,&  boucs ,  non  fpica- 
rum,aucbou  imagmcs .  Forte 
ergoapparuic  imagoSamudis 
pcr  fida  machinamencacius, 
•»  qui  trasfiguratfeinangelumlucis, 
"   Si  aute  mouec  quomodo  a  ma 
gno  fpiricu  vcra  Sauli  prxdi- 
cafunc?  Poccft&illudvideri 
■iirum,  quod  dxmoncs  agno- 
jerunc  Chriftum ,  quem  ludc^i 
non agnofcebanc .  Cumenim 
vultDcus,  ctiam  infirmos  fpi- 
ritus  aliqua  vcra  cognofcerc  tc 
poralia  duntaxat  ad  likm  mor 
talitatcm  pcrtinentia,facile  eii 
nec  incongruii ,  yt  omnipotes 
&  iuftus(ad  eorum  pccnam  quibus  ifta  pr.Tdiciirur ,  vt  malu 
quod  imminct  anccquam  vcniac  paciatur)occuIto  apparatu 
vidclicct  myftcriorii  fuorii  talib.  fpiricib.  ahquid  diuinatio- 
|nisimptrtiat,vtquodaudiunt  abangelisprxnunticntho- 
(jminibus.  Tatum  autem  audiunt  quantii  omniij  moderator 
«.ddominus  iubct,vcl  finit,  vndc  etia  fpirit'  Pythonicus  i  A£bi- 
«■g  bus  Apofiolorii  Paulo  attcflatur,  &  cuangclift  am  effe  cona- 
tur.  Mifccnt  tn  fallacias,&:  vcru  non  doccndi,fcd  dccipiedi 
finepronuntianc .  Hinc  force  iUa  imago  dixit  fecu  Saule  fi.i- 
iniru,quod  cfr  falfum  Incer  bonos.  n.  &C  malos  poft  morcem 
chaos magnu  firmatii  cft. Vcl proptcrea dixit,  mecutn eris^vt 
ad  parem  coditioncm  mords  referatur,qu6d  vterq ,  ho  fuc- 
ri:,6imori  potucrit ,  iam  morcuus  morte  viuo  pr^nuciauic. 

PROBLEMA 

DE  VERO  SAMVELE  EXCITATO. 
■J<  I V  S  TIN VS  MARTYR.  Mancrc  poft  morccm  ani- 
'^■■nas  dcclaraui  vobis  cxemplo  Samuclis ,  cuius  anima  iubcn- 

:c  Saulcfuiceuocaca  per  fagam  vcncriloquam . 
d<I.i  •JcIGSEPHVS.  lulTic Saul  Pythoniflic,vcci  anima Samuc 
is  euocarec.IUa  nefcies  quis  Samucl  clfcc,  cii  ex  infcrno  euo 
;abat.  Cuque  apparuiflct,videns  mulicr  virij  fanitij,«.Sc  Deo 
iocibilem,conturbacacft,&:c.fignificansfc  fcnem  laglorio 
"um,&  faccrdotali  pallio  vidifle  arcumamidhim,  cx  quibus 
ignouitrcxhunc  Samucle  cfle,&  procidcns  in  ccrram,falu- 
:auic,&:adorauit.  Anima  vcro  Samuelisinquircntc,curcam 
^onucniifctjSaul  ingcmifccbat,propterea  ( inquiens)  ad  te, 

qui 


tibi?  Qui  aitjSufcita  mihi  Samuele.  Cum  au- 
tem  vidiflet  mulier  Samuele,exclamauit  voce 
magna,&dixit'acl  SauhQuare  impofuirtimi- 
hi?Tu  es  enim  Saul.  Dixitq;  ei  rex:  Noli  time- 
re.Qaidvidi(li?Et  ait  mulierad  Saul  rtDeos 


qui  mihi  femper  profpexifti,confugi,  &:c. 
-jcTHEODORET  VS.  Ego  lcges  librum  Paralipomcno, 

inucniiQuod  intcrrogaiiic  Saul  in  vctnloqua,vtexquircrct. 

Et  rcfpondcc  ci  Samucl  prophcca .  Hinc  efi  crgo  pcrfpicuu, 

quodiple  Deus  vniuerforii,efFormaca  vcvoluicfpccicSa- 

muelis,  proculic  fentccia ,  cum 
hocfaccre  non  pocuiffec  vcii- 
criloqua.fcd  Dcus,&:  minime 
proculicfentenciam  peraduer- 
(arios,&:  cq.  Deindcconmiifro 
pra:Iio  ,  Saul  fuic  incerfedus. 
Vera  crgo  fiiic  prardidio ,  fijic 
cnimdiuina,  vcpoce,quxper 
Samuclcm,  vc  arbicror,  fafla 


D 

luxta  e<lit. 
leptuaginti. 


ai 


vidi afccndetes  de  terra.  Dixitq;  ei  ?  Qualis  eft  4  fiicric. 
forma  eius  ?  Qu$  ait:  Vir  fenex  arcedic,&  ipfe 
amictus  eft  pallio.  Etintcllexit  Saul,  quoH  Sa- 
muel  eflet  •  Ecmclinauit  (e  fuper  faciem  fuam 
in  terra ,  &  adorauit .  Dixitq;  Samuel  ad  Sauh 
QuaretinquietafHme,  vt  fufcitarer?  Etaic 
Sauh.t  Coardor  nimis .  Siquidcm  Philifthiim 
pugnant  aduerfum  me ,  &  Deus  recefTita  me, 
&:  exaudire  menoluic,  neq;  in  manu  prophe- 
t3rum,nequeperfbmnia.  Vocauiergo  te,  vt 
oftederesmihiquidfacia.EtaitSamuehQuid 
interrogas  me  cum  dominus receffeiit a  te,& 
ttafierit  adla:mulumtuum?t  Faciec  enim  tibi 


•j^PROCOPIVS.NonnulH 
dicunt  rcuera  quidem  Samue- 
lem  apparuiflTc ,  fed  Deo  hanc 
animam  reuocantc,  non  faga . 
Scriptura  cnim  tantuni  dicit, 
hanc  vidiffe  Samuclem,  no  au- 
tem  reuocaffe. 

•jcHlERONYMVS.Pleriq; 
putant  Saulem  fignu  acccpiflc 
de  tcrra,&  de  profundo  Ifcrni, 
quando  Samuclem  perincan- 
tationcs,  &c  artcs  magiois  vifus 
elf  fufcitaile. 

^  AMBROSIVS.  Sanda 
Maria  plcna  Spiritu  fancto  p- 
phccauit,  &Elif^us  mortuus 
cadaucrhominis  ta(i:tufuicor- 
poris  fufcitauit,  &:  Sainuel  pofl 
mortem,fccundum  fcripturajteflimonium,  (Ecclcfiaft.^d. 
&  i.Rcg.zS  )futuranon  tacuit. 

•j4 A VG VSTINVS.  Qnia:ris,vtnim  fpiritus  immundus,q. 
crat  in  pychoniHa,potucnt  agere,vt  Samuel  a  Saule  vidcrcf, 
&  loqucrctur  cum  co.Scd  mulco  maioris  miraculi  cft,quod 
ipfe  Satanas  potuit  loqui  cum  Deo ,  &r  petcre  ad  cencandum 
Iob,&:  ipfos  Apoftolos,&:c.C^iod  li  licucric  maligno  fpiricui 
excicarc  animam  iufti,  .&:  caquam  dcabdicis  morcuorii  rcce 
pcaculis  rcuocarc,nonne  magis  miradum  cft ,  quod  Sacanas 
ipfum  dominum  aiTumpfic ,  6c  confticuic  fupcr  pinnaculum 
ccmpIijSi  illud  nos  no pcrcuibat,  quod dorninus  voluicacq; 
pcrmific ,  a  lud^is  fada  diaboli  tacicncibus,  fe  ceneri,illudi, 
crucifigi,incernci,non  cft  abfurdum  crcderc,cx  difpenfacio 
ne  permiifum  fuiifc,vc  Deo  obcempcrans ,  confcncirec  fpiri 
tus  propheca:  fi*ndi,fe  oftcndi  afpcdtibus  rcgis ,  diuina  cum 
fencencia  percuirurus. 

•jc  BEDA.  Cajrcmoniaslcgalcs  idipfum,nunc  fruftra  ccle 
brac^  iignificant,qLiod  olim  Dco  iubcnce  m6ftrabanc,quo- 
modo  Samucl  morcuus,fed  impiaarcc  fufcicacus  idipfum  de 
regni  mucacione,quod  &:  viuus  ancea  prxdiccbac. 

QVOD  NON  VERVS  SAMVEL, 

SED  DIABOLICVM  SPECTRVM 
A  P  P  A  R  V  E  R  I  T. 

•j<rVSTIN VS.  Omnia,qua:  a  vencriloqua  facta  func,ft(fta 
func  opera  da;monis,  qui  iic  pcrftrinxic  fpcMiancium  ociilos, 

^vc 


Cotn.  in  hunr 

loc. 

£ 


t  iS.q.l.C.il- 
lud.  &f.<).c. 
nec  tnirum  . 
circa  mcdiu. 
Inc.7.Ila. 


tnc.x.Luc. 
f  inimicuni. 


Li.t.ad  Sim- 
piicianii,  q  j. 


F 

lob.t. 
Luc.  Z2* 

Macth.  4. 


Libr^.alleg» 
ric*  expoi;  ia 
Sdin.cap.?. 


Quxft.  5x.ai 

or;h»d. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

■irmento.& tunc illa conftnfit dicens:  Qucm fufcicabo . 

Cum  auccm  vi.fectindum  veritatem,  iuxta primum  tnodu  dicc- 
i  fuperius  fofitum,-pd  d^monem  in  efjigie  Samuilis  iuxta  fecundum. 

Excla.  prx  timore  Saulis^quem  tuncfciuit  ejfeprafentem.  ^  aute 
uxratur  quomodo  fciuit  ?  I^ejpondent  Hebnci  communiter ,  qmd  hoc 
ut ,qhia^uanda alius irege petebat aliquem  fufcitari  per artemVy' 
bonicam^primo  apparebat  expartepedum^  quando  autem  rex  hocfa- 
iebat^primh  apparebatexparte  capitispropterreucrentiam  regis.^ 
j  dicunt,&  fidetur  ve-rius,quod  iUe,qui  apparuit  hccfibi  dixit . 

Dcos  vidi, id  eflybomines  diuinos^vt  dicunt  Hebra:i,dicet':s,  quod 
uofuerunt,fcilicet,Samuel&  Mofes.  Cuius  rationeaffignant,quia  Sa 
^ud  timuitvocari  addiuinum  iudicium^  ideo  adduxitfecum  Mofen, 
-  ''jff^tfibi  teftis,qH6dUgem  integraliter  obferuaffet .  Sed  hoc  vidctur 
iiitium,  quiapropheta  Samucl  antetcmpus  iudicij  fciebat  Chriftum 
■enturum.Fidctur  etiarn  tcxtui  contrarium,  quia  fiatim  fubditur. 
.  Qualis  cft  for.  in  ftngulari^&  ita  efl  in  Hebrxo,  &  ideo  dicendiiy 
wjdjoiui  Samucl  a'^paruit,  Lt  pttiitur  hic  dees  in  plnrali  pro  Dcum, 

ficut 


ftcut  Exod.  si-  Iftifuncdij  cui  Ifracl.  & tamen  crat ibi taatum 
vnum  idolum. 

5  Etintc\\cxit.fecundumvcritatem,vel fccundum apparcntiamfe 
cundFi  duosmodosfupradiSios,  &  ita  iritcltigatur  iflud  nomen  hic,& 
in  altjs.Fucrat  tnim  Saul  infpultura  Samuclis,  prout  di£lum  fuitfu- 
pra  1 5  .c.&vidit  tumfcpeliri  in  habicufuoficut  religiofum,  quiapri- 
mo  cogregauit  ho'ies  religiofc  viuetesfub  ipfOyVtpatet  exfupcriorib. , 
&ideoexfigura,&Mate,&habitufibirelatisperTython!ffamSaul 
coie£iurauit,q>  effet  Samuel,patet  etia  ex  hoc ,  quod  licet  Saul  audiret 
verba  Sarnuelis,non  tamen  eum  vidit,nec  alii,qui  erant  cum  eo,  fedfo- 
lum  Vythonijfa.  Dicunt  et  Hebrxi ,  qubdfolus  Saul  audiuit  verba  Sa^ 
mueliscumeo  loquentis.  Ethocfatisvidetur  ex circunfiantialitene. 
Tum  quia  midier  illa  rogauit  sum  comcdere,  tum  quia  nec  ipfa,nec  illiy 
qui erant  cum  eojuaferuntfibi abfenta-refe  d  p£riculo,veld pr^liofu- 
turo,vbi  erat  moriturus ,  videtur tamcn  probabtliter,  quod  hocfecif- 
fent  fi  verba  Samuelis  audiffent.  Cteterapttcitt  ex  di£iis. 

6  Ec  ait  Saul.  Hic  confcqucntcr ponitur  Samuelis  refponfio .  Etpa- 
tetlitcraexprtsdi^isvfciueibi, 

z  Ec 


%99         Glof.ord.&NicolaideLyra.         500 


V^tfiipM. 


•  &  tota  no 


vt  fibi  vidercnrur  Samuclem 
vidcrc ,  qui  non  crat .  Vcrbo- 
ru  quidcmvcritisaDcopro- 
fed.i  cl},qui  d^moniconcclTit 
in  figura  Samudis  apparcrc, 
Qc  tuturum  rcuelai  c  . 

*THEODOlltTVS.Exi 
ftimo  mulicrcsnccromacicas 
ncquamlibct  quidcmrcducc 
rc  anmnam  ,  tantum  .ibclt ,  vt 
tanti  prophctar.  Eil  cwn\  pcr- 
fpicuurn,  quod  maliquoalio 
loco  dcgunt  animx,  cxpedan 
xesrcfurrc«tiioncm  corpuru  . 
tft  crgo  mipium  crcdcrc  vcn 
tnloquam  habcrctatam  vim. 
.jiPROCOPIVS.  Impium 
B  cftdicerc  daMuoncs  incanta- 
mcntis  curioforum,  in  ani  m.-is 
potcftatcm  habcre.i  quas  quo 
ad  homincs  vixcrunt,  pottfla 
tcm  nuUam  habucrunc.  Igitur 
vcl  fpiritus  impoftor  formam 
Samuclis  fimulat,  vcl  nngclus 
Dci  forma  Samuclis  afsuplit , 
domino  fcntcntiam  pcrcon- 
trarium  ctferente . 

^*  HIERONYM.  Qupmo- 

do  aduerfus  J>phctas  pfcudo 

prophctx  infpirabantur  diabo 

lico  fpiritu  ,  ita  aducrfus  pro- 

phctitlas,  infpirabantur  d^*mo 

liiaco  fpiritu  aha;  ciufdcm  fc- 

xus.HasdicuntHebrxi  malc- 

tpingucm.  ficis  artibus"cruditns  ,  pcrnc- 

cromancias,  &  pychicum  fpiri 

C  tum,qualisfuit  ilia.  qusvifa 

cfJfufcitaiTcanima  Samuclis . 

tib.<!eamma.        *TER1  VLLIANVS.  Ec; 

eap.17»  cehodicSinionis  hercticosta 

ta  pfumptio  artis  cxcollit ,  vt 

ctiam 


Com.inc.13 

Eiech. 


dnsficutlocutuseftinmanu  mea,  &lcindet 
rcgnutuumdemanu  tua  ,  &dabitilIudpro- 
ximo  tuo  Dauid,  quia  non  obcdiiH  voci  domi- 
ni,neq;feciH:iirafuroriseiusin  Amalcc.  Idcir 
co,  quod  pateris ,  fecit  tibi  dominus  hodic ,  &: 
dabitdominusetiamHrael  tccijin  manu  phi- 

a     Id  eft,iii'->ttui  quod  vcium.vcl  in  lequic  ,  ijuod  laHuin  dicit ,  vt  credi 
iaciaiA  fccu-uin  teddat.  ^  , 

lifthijm  Cras  aurcm  tu,  &  filij  tui  mecu  eritis, 
fcd  &:  caflra  Ifrael  tradctdommus  inmanus 
Philifthijm .  Statimque  Saul  cccjditporrediis 
intcrra.Extimucratcnim  verbaSamuelis,& 
robur  non  crat  in  co ,  quia  non  comcderat  pa- 

a     ^  Dc  fcaetano  vbi  inalcficuiin  cxctcebat. 

ncm  tota  die  illa.^  Ingre  fla  cll  itaq;  mulier  illa 
ad  Saul,  &vidit.  *C6turbatus.n.erat valdcDi- 
xitq;  ad  eu:Ecccobediuitacilla  tua  voci  tu?,& 

a    T  W  ell.difctiniini  me  expofui. 

pofui  animam  meam  in  manu  mea ,  &  audiui 
lcrmoncsquos  locutuscsadme.  Nuncigiiur 
audi,&  tu  vocem  ancillc  tu?,&  ponam  coram 
tcbucccllampanisjvtcomedensconualclcas 

&  poflis  iter  agcre .  Q^ii  lenuit,  &  ait:  non co- 
medam.CocgeriJt  autem  eum  ierui,&mulier. 
httandem  audita  voce  corum  furrexit  deter- 
ra5&  fcdit  luper  ledum .  Mulier  autem  illa  ha- 

T  Incrafiiiiini. 

bcbat  vitulum  t  pafcuaiem  in  domo ,  &  fefti- 
nauit,&  occidit  eum.Tolicnfquc  farinam  mi- 
fcuit  eam,&  coxit  azyma,  &  pofuit  ante  Saul, 
&  ante  feruos  eius .  Qui  cti  comediflen  t,lurre- 
xcrunt,  &  ambulauerunt  per  tota  nocle  illam. 


10 


ctiam  prophct.'.rii  animas  ab  > 
intcrismoucrelcfpodcant.Et 
crcdo  ,quia  mcdaciopoHiinc, 
ncccnim  pvchonico  tunc  (pi- 
ritui  minus  licuitnnimamSau 
lis  ctiingcrc,  poit  Dcum  mor- 
tuosconfulaicc  S.aulc.  Abtit 
alioqui ,  vt  animam  cuiudibcc 
fandi.ncdum  propliccar,a  d.c- 
monico  crcdamus  cxtraclam, 
cdocti,qu6d  ipfc  Satanastras- 
fisurctur  ncdum  i  homincm 
]ucis,ctiamDcum  feadlcuc- 
raturus,  !Scc. 

^  AVGVSTINVS.  Non», 
cnim  ,  quia  imago  Samucl 
morcui,Sauii  rcgi  vcra  prgnu    ■ 
ciauic ,  proptcrea  talia  iacrilc- 
giaquibus  imagoilla  pra-fc; 
tata  c(t ,  minus  cxccrada  fuiK 
^  IDEM.  Nonliunccllc 
Samuclcm  pcr  fa^tum  tacilius 
intclligitur ,  fcd  diabolus ,  qui 
fctransfcrt  in  angclum  luas. 
in  phantafia  Samuclis  conli 
dcrctur,  &:c. 

•jc  B  £  D  A.  Si  quem  ir 
uctquomodo  mulicrartcda; 
monica  prophecam  poit  mor 
tcm  inquietarc,&;  lUlcitarcpi 
tucrit,  fciacproccrto,aut  ta! 
fam  tunc  vmbram  quaTCiici 
bus  oltcndifle  diabolum,auc  1 
verc  Samucl  cxtitit ,  tacum  ii 
his  aecndis  liccrc  diabolo 
quantum  dominus  pcrmife 
ric  . 

^THEODORETVS.K. 

nulli  dicunr  vcntnloquam  v( 

rcrctulilsc  Samuclem  ,  non 

nulli  autcm  hoc  rcfcllcrunt . 

^a  Congreg.i 


N  I  C  O  L  A  VS    DE    LYRA. 

I  Et  d.ibit  illud.  il»ia propter peccatum  principis  bene puniuntur 
fubdiii  pcena  ttTnporuli ,  <&  etiani  mnrte  corporali ,  &  maximc^  quia 
multi  erantfaittores  Saiilis,&  confentaneiin  malisfuis. 
2,  Cras  autcm.  ifludiam  expofttnm  efi  fupra. 

3  Statimque.  Hicconfe^uenterponiturSaulisdefolatio^tum  pro- 
fterdominifententiam,tum  propter  debilitatcm  ^  cuius  caufatangi' 
tur^cumdicitur. 

4  Quia  non.  ideft,  cihum  aliqucm ,  confcquenter  ponitur  eius  ali- 
qualis  confolatio,  &primo  exparte  multeris  intiitantls  eum  curiali- 
ter,&  ebntxe ad  accipiendum  cibmm,  dicens . 

y  Ecce  obcdiuit.  &  infa&o  mihi  periculofo,  ideo  fubditur. 

6   Et 


6  Et  pofui .  id  efltfeci  opus  ad  tuam petitionem  fub pana  mortispx 
hibitum^quaft  dicat  ex  hoc  debes  inclinari  mes  petitloni ,  fecundo  o 
parte  foaorum  tMoritm^cum  dicitur. 

7  Coegerunt  autcm.  precibus  importtmis ,  &fic  aliqnaHter  con 
folatus  ets  acquicitit . 

8  Mulicr  autem.  In  HebrA.habetur,  prxfepiatum ,  id  eflyin pti 
fpio  impinguatum . 

9  Tollcnfquc.  infimdendo  aquam,vt indcfaceretpaflam . 

I  o  Ec  coxit.  quia  non  habebat tempus  fermentandi. 

I I  C^i  cum  comcdiiscnt,  &c.  confortati  cibo. 
12  Y^lMwhvAmccunz.ybi apparet mirabilis  probitas,& animoft- 
tas  Sau!i:,qut  ita  feflinauitredire  ad  populum  fuim,  >t  ejfct  cum  i 
inprxlio,in  qttofciebat  fe  moritumm . 


I  Congrega 


A  D  D  I  T  I  O    I. 

Incap.18.  vbi  diciturinpoftil.  bixHque  Dauidad.Achis: 
7^tncfcies,qiiafaflHrus  cflferuus  f/</«,fcilicct,pio  te  contra  ini- 
micos  tuos. 

Nullaronu  in  poftil.allcgataru  vf  cfFcax  ad  cxcuiandum 
Dauid  a  pcccato,  fi  impugnaflet  populii  fidcliu  ^nnhdclib. 
Dauid.n.licct  fuit  vndlus  in  rcgc  Dco  lubcntc^  Samuclcm 
vt  patct  fup.i6.  cx  hoc  non  fcquitur,cj,  habuiiTct  lus  i  rcgno 
ad  cxccutione  regijr  ptatis  injpopulo  liracl,  doncc  populus 
rcccpiitct  cu  fupra  fcm  regc. Ciiius  ro clt.Na in  infticucione 
rcgis  a  Dco p  lcge  ordinata  duo  rcquircbantur.  VnCi  ex  par 
tcinititucntis,r  quod  diuina  fjDuidctia  fuillccclcdus :  Aliud 
cx  partc  populi,f  q,  tale  clcdu  a  Dco  in  rcgc  populus  rccipc 
rct,poncndoipfum  clcau  fuprafc  rcgc,quod  claicdcnotat 
vcrbaDcu.i7.vbidciftitutioncrcgia.-igif.Lcgitur.n.ibidc: 
Ipfum ponesfuper  te  rigeni,  qucm  domiuusDttts  tuits  elci^erii .  Ex  q.- 
bus  verbis  patct,  q,  .icccptatio  populi  rcquircbatur  ad  cxccu 
tionsregia:potcftatispoft  diuinam  clcdioncm  ,  quodcft 
propofitum.quodctiam  manifcftcpacct  fuiflcobfcruatum 
ui  ipfo  Saul ,  qui  licct  pnus  lucrat  vndus  in  rcgc  a  dno  Dco 

per 


per  Samuelc,vtpatetfup.  to.c.vltcriushabuitinftitui  apo 
puloipfumin  reg6recipiedo,vcpatct  fup.  ii.Pra;ccreacoii' 
firmancur  pdida  ficrNam  fi  Dauid  fuurct  rex,&:  hcrct  lus  ir 
rcgno  antc  morce  Saul ,  &  antcqua  fuilfctrcccptus  in  rcgC; 
tunc  Saul  in  fcqiicndo  Dauid  hoftilitcr,efIctprodicor  m.iiii 
fcftus,&:crimcla:l"a,'maicftatisincurriflct,  &c  per  pns  Djuid 
mcritoricpotuillcc,  &  ct  dcbuilfct  occidcrc  cii  tanqua  pro 
ditoi#manifcftufibide  lurc  fubdicfi ,  cuiusoppolJtri  fccii 
occuriecc  libi  opportunitate ,  vc  iiip.  24.^3.  vbi  D.iuid  fcruis 
iuis  volccib.Saule  ocacicvc^Aic : ^hfit d me  facere rem hanc dnn 
meo  Chriflo  dni.  In  quib. vcrbis  duo  ondit.  primri,q,  talis  occi 
fio  cIIct4icfanda,fKicillicita,cudf.-  .4bftt,&c.  fccundu,qui; 
rcddcns  ronc priini  confitctur,cj,  Saul crat  dfis  ipfius  Dauic 
quod  mininic  pofict  cffc  fi  Dauid  pro  tunc  fuiffct  rcx  Ifracl 
rcgnu.n.non  patit  conforte.  Idc  patetcapiculo  vigefimofc: 
to.vbi  itcru  habuit  DauidSauleipotcffatefua,&:  Abifai,  & 
alijs  fuis  volcntib.cuoccidcrc,fimilitcrriiditaddcdo:  Viui 
dhs  nifi  dominus  pcrcnjferit  cum,v  cl  dicseius  ■penerit ,  ■pclin  prdi 
dcfcendens,&c.  q.  d.  licct illc  f it  dignus  mortc  pp  pcrfccurio 
ncm  meam  iniuftam,&:  alia  fua  dcmcrita,non  tnciusiudc; 
fum  fuperior,  fcd  folum Dcum habet  fuperiore,quipoiii 

CUfl 


y 


01 


Addi 


ItlO. 


Repli 


ica. 


joi 


k  cum occidere modis prxdi^Ttis.vnde fiibd't. ^hfit i me mitte- 

re  manum  meam  in  ChiiHum  domini.  Ex  quo  patcc  manifcftc,q, 

Daiiid  rcputabac Saule  in vica  fua  rege  fuii ,  & dnmjicec tv- 

rannfi,<5(:  peflTmiu.  Ite  patet  de  Dauid  ,  qui  licct  fuiflTct  a  diio 

vnctus  in  regc^vtdittu  eft,fup.x<j.  fuittii  inftitutus pcrtribii 

ludx  in  rege  fuper  eande  tribum  in  Hebron,  vt  inr.  2.Re.2. 

Ec ircrii  tertio  per alias  tribus  fuit in  rcgc  inftitutus fuper  HH 

vt  1  Reg  j.vndecu  Dauid  niiqua  fuit  in  vita  S<)ulis  inftitu- 

tus  rcx  pcr  populu,fcquitur,  c>  nunqua  in  eo  rpc  h;ibu it  ius I 

rcgno,  liccc  hcrec  ius  ad  regnu,nec  habuic  executionc  regi^e 

pcacis.Nec  valec p  pmiira dicere,(j,  Dauid  vocac Suilc dii m 

fuu  cx  quada  humilitate  feu  reueretia  vndionis  ,qua  habuc- 

rac,non  auc r6nefuperioritacis,auc maioricacis.Na  hocellcc 

dediretto  p  rone  Chrilh  fa.da  Pharif.Eis,Mact.  2  s.d.vbi  di- 

cic.Si  ergo  Dauid  vocac  eii  diim  quo  eft  Hhus ,  &cc.  Chrs.  n. 

voluicoiidere PharifEis ,  q-, in  Chrifto p'omiiro erac diuina 

nacura,ex  eo,qd  Dauid  cu  cflecpacer  eius  vocabac  cu  dnm, 

cii  dixic:  Dixic  dits  dno  mro.  vnde  in  Chdfto  ponenda  crac  alia 

nacura  cxcelIcnc!or,qu5  Inimana,  p  qua  Chriftus  eiTct  fupe- 

rior,&:  dfis  ipfl'  D.^ai;d  ,  prout  ipfe  poftillacor  ibidc  ditfufius 

declarac.Qua:  quide  ro  Chrifti  no  cftcc  effi  jax,  fi  ronabilicer 

poflet  dici,  o,  D.uiid  ex  humilitate  fcu  rcuerentia  vnitionis 

Chrifti  futuri  vocabac  eiadnm.vnde  necelle  eft  dicere,(f  Da 

uid  viuente  Saul,cc  poft  prima  vnitione  erac  infcnor,^^;  fub- 

dicus  ipfi  Sauli,  &  fic  non  pocerac  Saule  viuenre  regnu  Ifrael 

iufte  iibi  vendicare .  Ec  fic  ro  poftillaroris  ex  hac  parcc  fum- 

pca  non  cxcufarec  ipfum  Dauid.  Similiccr  nccalia  ro  per  ip- 

fumpoftiUacoreaflignaca  fufBcic  ad  excuficioneipfius  Da- 

uid .  Tum  quia  non  apparec  in  textu,qu6d  Saul  frcgifletali- 

qiia  pacta,vcl  iurametacu  Philifthxis  inita,  ficut  patet  dc  Se 

dechia  cu  Nabuchodonofor .  Tu  qa  pofico  per  cafum,qu6d 

Achis  habercc  iufta  cam  p  Saule,adhuc  ex  hoc  non  fequere- 

tur,qu6d  bcllu  iuftii  elTcc ,  quia  rcquirerecurauthoritasprin 

cipis,vcinfecundafecund^.q.4o.arc.i.  in  corporearcic.qu^ 

quideauchoricas  nonpoftec  pracftariab  Achisrefpcctuipfi' 

Dauid,cu  no  cffet  eius  princeps,  vc  dictu  eft,  liccc  ci  effct  ob- 

zacus  ex  biificijs  impenfis,q  q.de  biificia  impefa  ipfi  D.uiid 

a  rege  Achis  no foluebanc  ipfum  a  fubietlione  ,  qua  ceneba^ 

ipfi  Saul,ncc  afidelicace,qua  cencbat^obferuaf  fuis  frachb.f. 

filijs  Ifrael,liceccfi  peralias  raciones  obligarefDauid  ferui- 

re  ipfi  Achis,rr6nc  beneficij,vtdidu  eftrEt  i6ad  excufan- 

dfi  in  hoc  loco  Dauid  a  peccato,aliter  poftct  dici,f  q>  Dauid 

nunquam  determinauit  (e  ad  bcllandu  p  filios  Krael,  nec  p 

S.:u!c,.^  crat  rex  fu  us,  «3^^  io  nunqua  dixi  t,nec  afiTcruit  regi  A- 

:his ,  q,  ipfe  pugnarct  p  rege  lfracl,&  fuos,fcd  tifi  dixic :  Tu 

ei':U:dfa£i:<i-.<\jit  (erutistnv.s^  q  verba  func  manifefteinde- 

rminaca,pjfiiinc.n.pC!ncre  vericacc  ta  cx  hoc^q,  pugnallct 

j  Saule,&  fuos,  qua ec  ex  hoc,quod  nihil  p  eos  feciliec,ficuc 

:  tacto coiicigic .  Vndc in  hoc  vcrifimil icer  arftimandu  cft, 

U)d  Dauid,  qni  in  fachs  fuis  a  Deo  fingularicer  dirigebacur 

inprocelfu  gefto;  u  fuoru  facis  pacet,vides  fei  hacanxieta 

cfcu  pc'-plex!cace,q.a  fi  adiuuilfcc  Philifth^ns,  aducrfarecur 

3opulo  V)c\y6c  rcgi  fuo  dcbica  fubcraherec  fidclicace,  f.  Sauli 

C^cgi Ifi ael,fi aiic non ad:uuitlet rege  Achis  , tflec fibi  manife 

Ic  ingracus.Idcirco  diuina:  prouidcnci^^fecomicccbac,  ficuc 

n  cctcris  fuis  caufis.  vn  fuper  hoc  fpcitiabac  diuina  dircctio- 

le  icu  infpiracionc,i;d  hoc,q>  ipfe  cxcufarct''^  comitccnda  ^- 

licionc  p  rcge  Iirael,&:  cxercicii  eius :  fimiliter,&  excufarct' 

ic eflct  ingratus  rcgi  Achis .  Quodecia  quafi  miraculofe  fic 

u!C  factu,vt  pacec  in  iiccrn.  Na  difponence  Deo  de  voluncace 

hiliftbinorureccflricabeius  conforcio  fine  aliquanocain- 

racicadinis,nececiapugn.auicpexercicum  Ifrael ,  fcdpoti" 

untrahoficsDci,f  Amalccitas.  Nccgl.inrerlincarisallega- 

1 P  poftiliatorc  p  hoc  facit,vbi  dicit ,  quod  fuc:ct  frruus  tnns, 

ocra  inimicos  tuos:Na  ifta  verba  glofla;  funt  indctermina- 

i,iicucvcrbatexcus,non.n.dixic.  Tufcies,q,  pugnabococra 

iimicoscuos,quialicdiX!ifct  mcdacui  fcu  falfiim^,  fcd  folii 

ixic.  Tufcies^ac.  quodhabccduplicem  caufam  vtncacis,  vc 

ictum  cll  fupra. 

A  D  D  I  T  I  O    I  I. 

Incod. cap.28  vbidicicurinpoftilla.  Alium  veromodia 

iccndi  ponic  Auguft.  in  cadcm  cpiftola  ,  fcilicct,qu6d  non 

-icrit  S.inuicl,fcd  malignusfpiritusapparcnsin  eiuscttigic. 

Refte  intucnti  vcrba  Aug.manifcftc  conftar  dc  mcntc  il- 

us  efle,o,  ifiaapparitio  Simuclis  fuiifet  prailigioia ,  &c  dx- 

noniaca ,  nr.m  in  cpiftola  ad  Simplicianfi ,  qua:  fupcr  hunc 

.Hum  in  glo.ponitur,  licctduos  mcdosdiccndi  proponat, 

011  tfi  aquaiitcr.In  illo.n.  mo  vbi  dicit,  a,  fpiritus  Samuclis 

F paruiflcr,talia  aiit  vcrba  ponit ,  f.  non  cft  abfurdu crcdcrc 

i.qua.difpcfatione  pmiflum  fuiflc^iVcc.  q  quidc  vcrba  ii  po- 

cicntur,nonalfcrunt,n6cffeinconucnicns,ncquefalfum 

oc  crcdcre,icd  folu  ditunt  non  cilc  abfurdu ,  muita.n.non 

iniabfuida,qu«  tii  funt  falfa,vcl  inconiicnientcr  dfir.  In  c. 


vero,nccmiru.perpoftil.nllcg.cotaliter,&rindiftin£tecenet  D 
vna  parcc,f<|>  non  Sainuc!  f  m  vcricate  appai-uic,f  ..■d  d.cmon 
jn  cius  fpccie.  Cii  igit"!»  in  vericate  hxc  fit  propna  opinio  Aa 
gu.  &:  non  fit  ahus  de  do6tonb.  ccclcfi.Eapprob.atis,g  oppo- 
litu  vidcaf^tcnere,  fatis  dct  futRcere  ad  authoritite ,  cc  fi  per 
ecclefia  hic  non  dccerininct"',  vii  &  fi  aliqui  d.ictorcs  in  hoc 
loco  vcrunq;  modii  dicedi  fpponanc ,  hoccft  ad  fitJSciencii 
diftinitionis  oiideda^q^diftictione  ipfe  Aug.  pofuic,vc  di£tii 
eft.Circaqd  vlceriusarcedcndfittpprincip.ilcsoppoficaopi- 
nionc ccnenccs,func  Hcb:\ei,iS«: eoni  fequaccs,q. incm  adh^- 
renclice!e,vccrcdac,q,  vbicunq,  df  Samucl ,  incelligat  in  p- 
fona  ,ppria,&:  no  in  eius  tinulitudine,  cuius  cii  oppoficii  facis 
deducit'p  exepla  ficre  fcr!pcur.c.ab  Aug.i  c.  nec  miru,j3taco 
alleg.q  p  portiI..i!iqu.iliccr  hic colligunt'.  Eode  mo  Heb!-(^'i  1 
hoclocoinciducialiiicrrorcex  nimiaadh^rccialiccr^.Diic 
.n.Mosc,&  Samiiele  refurrcxiifc  ex  hoc,  q,  Pythoniifadixic 
i  plurali,  deos  v:di  afcedeicsdetcrra.  quorfi  fundamecu  nihil  va 
lcccii  pluriesifcripcurapluraleaccipiat-  profingulari,  vcin 
poftil.allegat'.  Dimicccre  igic'propri.aopinione  Aug.q  mecc 
iiceuc  fcrucatur,  &c  adhi^rere  Hebreiftis  ,  q  fupcrficie  Ifas  cm 
ifpicific,v4!deirr5nabile  vr .  Sed  accededii  eft,q,  liccc  ocs  au 
thnricaces,ti  viir  prima  facie  p  opinionc  Aug.  facere,sfit  fuf. 
ficiererfolureab  Aug.ic.  necmirfi  fupradido,iftatiiautho 
ritas Eccl  45.^  poftil.alleg.vbi  df  dc  Samuele.  Tr,fl hoc donni 
uiiy^T  noiil  fecic  regi.,^  oniit  iUi  jine  vit£  fux .  vf  f  icere  fpeciale 
didSculcatepopinioncm  Aug.prxditlam.  N^im  in  illaau-  E 
thoritate  de  vno,&  eodem  fuppofito  aiferitur,  Cp  dorminic,S^ 
q,  notimfccit  regi,<jTc.  Si  .n.  d.cnion  tancumm5  apparuic  Sau- 
li,&:  nocfi  fccicei  finem  vicxfu.c,  qiio  de  eodc  dicicui-,qu6d 
dorm! uit,diabokis.  n.  nunquam  dormic,  necrcquiefcic .  Ad 
quoddicipoc,  c^veru  corpusSamuclisin  fcpulchroiacens 
cu  proprio  habicu  in  quo  fcpulcus  fuic ,  vircuce  magica  Deo 
permiccenceapparuic  ipfi  Sauli ,  inquo  corporedimon  lo- 
quebacur,ex  quo  non  accribuicur  Samueli  aliquod inconue- 
niens,cumcalecorpuspoftanim.^  fcparacionccare.lcincel- 
lectu,(3<r,  fenfu  fimilicer,^:  velle,&  nolle .  Ec  ifte  modus  fiifci 
tandi  proprie  cft  nccromancicus ,  necromancia.n.feciidutn 
ems  incerprccacionc  cft  diuinacio  per  morcuos.Qu^od  quidc 
corpus,  f  Samuelis  Samucl  potuit  m  ficra  fcripcura  vocari, 
ficucinalijs,qua  plurimislocis  facricloquij  dcfunctorfi cor- 
pora  cifdc  nominib.vocancur,  quib.in  vica  c5fucucrunc  no- 
min.iri .  Vnde  Gtne.3  j.d.  Vbi  fcpclieruc  Ab!-aha,&  Saram 
vxorem  eius.Ibi  lcpelicrunc  Ifaac,&  vxoreeius  Rebeccam, 
&CC.  Conftac  aCic,  q,  illoru  corpora  fucrunc  fcptilca,  non  aucc 
eoru  anime.Pan  modo  vulg.ancer  corpus  dctundi  nominat^ 
eode  mo  quo  prius,cu  aia  iuerjc  iibi  piunfta.  C6icer.n.dicic' 
hic  iaccccalis,velcalis.Huicecdi6toconfonacillud,quod  ie- 
gicur  in  pfiti  c.&:  in  pcriona  Samuelis .  Ouare inrjuietafiimcvt 
fufcitarc) <* quod  pot retcri i ad  coipus Samuelis tancu, qui Sa- 
muel  nominatur  m6pdic^o ,  qui  quide  modus  non  eii  ahus 
ab  co  que  Aug.tenct,fed  fub  eode  continetur,fi  verba  Aug. 
ad  Simplicianu^vbi  narratur  h^c  fua  propria  opinio  bcne  p- 
fldcrcncur.  Dicic.n.ibi  fic .  Vcl  non  vere  fpiricus  Saimielis  a  F 
requiefuaeftcxcicacus,icd  aliquod  phatalma,  6c  illulio,&:c. 
Vbi.aducrtcndfi,q,n5dixicn5  verecorpus  S.tmueliseii ex- 
cicacu.fcd  fffiricus  Samucl(S,excludic.n.fpiricu  Samuclisa  fu- 
fcicacionc,n5  cii  eius  corpus,qd qde corpus  cu  illufione  ima 
gin.ariadiaboli  vRui  apparcbac,&  loquebacur,&  poccrac  vo- 
cari  Samuel  rone  pdiwta.Ec  ifte  mod'  diccdi  fcu  dcclarandi 
mcce  Aug. vf  fatis  iiiflicere  ec  illis,  q  volfic  min'  liceralizare. 
REPDCA.  In  c.iS.vbi  poftillacor  adduciccercasexcufa 
tiones  ^p  Dauid,cu  dixiffctad  hch\s.K{uc fcies.,q fa&mus ftt fer 
uiis  f«;«.  Burg.volcs  illas  excufationcs  no  fufficcre,  vt  a  pccca 
tis  cxcufarc  t);uiid  valeac,addic  alia  Qxcufacione,dicens  ver- 
ba  Dauid  f uiifc  indecerminaca ,  ficuc func  quorfi  vericas  fu- 
mi  p6c  cx  duob.f.fiue  pugnare,fiue  non.  Concra  arguicur  iic 
perilla  verbaipfe  Dau!d,aucaliquid  incendclxic,aucnihil,li 
nihil,igicurmeticbacur,&:  peccauic  Sialiquid  ,aucc},_voluit    ^ 
pucnarc  p  Ifiac],aut  (],  no!uic,li  pnmu,  pcccalicc  voledo pu 
gnare  p  iracres  ilios  fidclcs  pro  inhdclib.  fi  f  m,igicur  propo 
licii  habuicfallcndi  Achis,qd  cft  pcccacu  ingratitudims.Sed 
Dauid  vf  determinafic  illa  vcrba  indecerir.in.ica ,  cu  inf.  29. 
•  cap.amocus  pcr  rcge  Atbis  dixicrcgi.  ^iUi)iucnffiiinrar.,yt 
nonpU'i)itrn  coi.traiiiimicdsanin.eit  vbi  apparctfcdctcrminaf- 
fcadpugnanduad  modiiloquedi  poitil.  Hc  vf,q,  nonopor- 
tuit  tantii  laborare  pro  exculiuione  Dauid  a  peccato .  Si.n. 
poncretur,q,  Dauid  vcrbis  illis  idctcrminacis  habuiflecpro 
poficii  paralogifandi  Achis,eifecpeccata  vcniadignu,  vidc- 
licec  infidcli  fidcm  non  feruare,  pociflimum  qu.ido  fi  Jci  ob 
fcruancia  ucrgercc  in  dctcriorem  exitum ,  fcilicet,p  populu 
Dci,&  propnum  puanarc.  Necputocrrotcconcederc  Da- 
uid  quancucunquc  a  Dco  d!lccl:um,<S<:  direcium  peccafie  ue 
nialiccr,qa  poft  rcgnfi  adcpcu  fepe  lcgifpeccaflc  morcnliccr. 
*  '  Incod. 


A 


503         Glof.ord.&NicolaideLyra.         504 


In  co.c.  vbi  de  apparitionc  S.imuclis ,  (vt  parct  in  hiftoria 
Vri.r)  portiUa.  .idducirduas  opinioncs  ,  quaru  vna  opinacur 
Samucl^  in  propna  pcrfona  apparuiirc,  alia  opinatur  no  Sa- 
muelc  ,fcd  diabolu  in cius  fpccic  appnruilfc .  Et  vtraq;  opi- 
nioncponit  bcatus  Aug.ad  Simplicianij,cuiiis  authoritas  ad 
ducif" jn  gl.ordi.vbi  bc.'.Ttus  Aug,  rndic  ad  roncs  vtriufq;  opi- 
nionis.pcr  hoc dans  intcllii£crc,q,  vtraqj  pars  cpinabjlis  cft, 
vndcquauisinc.necmirfiiiJ.q.^.ad  fcifam  cpinioncappa- 
rcat  inc]inarus,dicir  cn  alia  mn ciTc  abfurda.  hc  cu ad  prima 
pofti!.crib.r6nib.&  auihoricatib.inclinac:  Burg.  jnicacipfuni 
comilidc  crimc  l^fe  maicfta.co  q,  opinionc ,  qua  bcat*  Aug. 
tcncc,ipfc  dcclin.^t',  cu  tn  bcatus  Aug.  in  hmoi  opinionibus 
confcnliim  alioru  nocrflagitct,  vt  habcri  potcftabeo.^.fup 
Gcn..id  Iram  19.C.&:  ai.fcicns, q,  in  maceria  opinabili  fapics 
noabfuidcpdicit  fapicnci,im6cxpcdit  priasmfludijsec- 
clcfiarticis  d\c  opinionrsadcxcrccndu  ini2;cniu  ,&:  cxcutic 
du  fludcntiu  pisnti.^  .  Na  pp  cafde  rones  idc  BL'atus  Aug.  r. 
fupcrGcnc.pManich^os  dicicccclclia;  proficcrc  hxrcfcs 
infurgcnccs .  vidc  de  hoc  m  primo  corredorio  huius  opcris, 
authoritas  igitur  beaci  Aug.  nccccdccrcti  in  matcriaopina- 
bili  copellit  quominus  cjlibct  pars  opinabilis  ccneri  poc  quo 
ufqiicpcrccclelia  alcerapars  fueric  dccerminaca,quia  cx  tuc 
ccilacopinioqii  incipiccflcvencasdeccrmin.«a.  Nuncauce 
Burg.hec  oia  xgre  fercs,opiniones  beaci  Aug.  nicicur  dcfcn- 
derc  alia  tn  via  Incedens,  qua  bcirus  Aug.  quia  beacus  Aug. 
inccdic  \ia  probabili.Bur.autinnicicur  tcmericati.  Na  roncs 
fc  verifimiliCudincs  pcr  polfil.pro  opinione  pria  indu>itas 
non  foluic,  vc  pacec ,  fcd  folu  laborac  circa  auchoritace  nddu- 
€t3  dc  Ecclef.4<J.  dices  illa  faccre  fjx^cir  lc  ditttculcatc  p  bca- 
rii  Aug.ficut &  facit.  Na  in  v.KfzhomMc illa dr Samucl  dormi 
uiflc,iV  cunc  nocu  fcciflc  rcgi  finc  vica:  (nx^Sc  cxalcaiTc  voce 
fua  dc  tcrra  in  prophccia ,  quj;  oia  demoni  afcnbi  non  pik, 
demon.n.nunquadormic,pprimri,fcd  necprophecadicipc 
p'i?m.  Loquitur  igicur  iUa  auchoricasdc  pt.nfonaSamuclis 
diuinadifpenficione  fiifcitaca,  non  adfa6tumPyth'jnifr.E, 
nec  ad  mcntu  Saulis ,  fcd  ad  pfirmanda  finnle  fciilu-a  rcgni 
dc  mamrSaul ,  quam  ipfe  Samucl  cum  viuerec ,  pu-Edixic^vc 
pacec  fupra  .  Echabcc  hoc  fadunliqtlfimilecii  factoOcho- 
Ziicrcgis  Ifracl  ,qui  mificadconfulenduBeclzcbubDeum 
Accaron,fcd  diuina  difpcnfacionc  impedicacft  pfultatio,  & 
niifluseftHelias,vtpa:et4.Reg.  Icaih^pofico  Saul  volcsp 

Pvrhcinillam 


PythonilliTm pri;lcrc  d^monc  impcdituspn-^oadiuinadi, 

fpenfacion.-  pc  miflio'i«-  S.niuclis  pu  -rus  fuit,&:  hoc  intelli 

gcns  p^nituic.Scdad  hoc  rn  icdo  Hurg.  ad  dida.H.Ai!g.ad- 

dic,  qu^  puco  dc  mccc  A  u^no  f  ilTO  dicic  naqu  •,«.],  dicca  au- 

thoncas  incclligcnda fic dc co-pi rc  Samuclis  in proprio ha- 

bicujvcfcpultu  fuir.  q,  Videlicct  vircuccarcis  magic^di.ibo- 

lus  illudcorpus  afllimpfic  pro  inftrumcncofu.Eludificatio- 

nis,fed  vt  vcru  fatcar  liur^.non  fuiccopulfusiliaauthonca- 

te  fic diccrc.Si.n.d^Miiu  aluimpnflcc ,  ficuc poc corpus  acreii 

infimilicudine,&:corporis,&:habicus  Samuclis,  ica  vcrcdi- 

ccrctSamuel  cx  illa  fimilitudinc ,  licuc  fi  corpus  proprium 

fuflfuifl^cc ludificationi ,  ficuc  vulgo  nominamus  imaginem 

nomine  rci,accip'cndo  fi^nCi  pro  fign.ico ,  imo,  &:  B.  Ambr. 

dicic in  lcgcnda  iandori»  Gcrualij ,  6c  Prochafij,fc pcr  piiclu 

rad;diciflc,q,ciapparcn$imaginanavifione  fuiflcc  S.  Paul* 

Ecia  huic  mo  diccndi  vf  repugnare  licera  huius  c.  qua  dicit', 

auareiiiquktiifli  wc,vt  fufcit-trcy,  ^-c.  na  cu  illud  corpus  dc  quo 

lcrmoim  Burg.  carnic  incelIedu,&:fenfu,nolle ,  &:  ve]lc,no 

pocu  ic  fe  verc  dicere  inquiecacfi,  neque  fufcicacii.  Ec  fi  Burg. 

dixcric  illos  modosloquendi  a  dgmone  pfidos,n6  oporcuic 

imonon  dccuic  ad  medacia  dcmonu  corpusfandti  ^phcc^ 

poncrc  inih-umencu.Ncc  puco'arcc  magica,qua;  in  corpori- 

busmorcuoriidiuinareconlucuic,  finefingulari  Dei  pmif- 

fioneadcivrporafcloru  polTc  excciidi,  &cu  dehmoi  pmif- 

fionein  fcriptura nuUij  rcpcritf fundamentu ,irr6nabilevf, 

&:  in  iniuria  fandorij  calia  confingerc,  vcargumenco  vcar  m 

u.al!do  quo  Burg.  vci confucuic.  Rcccdic  igic^Burg.  longe  ab 

intencionc  B.  Aug.  quidicicn6  verc  fuifTc  fpincii  Samuclis» 

fcdphancufma,&:illufir)ac,&:c.  quedcrcalicorpeSamuelis 

vcra  no  fuiic.S  .n.  verii  corpus  Samuclis  fuiflcc  ,  16  fuiflec  vi- 

fio  realis,n6  illufona  ncc  phatafticajsrouc  B.  Aug.vuk,q!uij 

locucio  fui tre  c  illufona,apparitio  cii  fuiircc rcalis,  qd  eft  p  in- 

Cenrionc  B.  Aug.  Vel  oporccc  Biirg.  dicere,  c^  no  fuic  corpus 

reaie ,  &:  hf  propoficiim,  cc  daco  q^uis  n6  conccflb,c>,d^moii 

fuiflccconiundtus  corpori,  vc  mocor ,  illud  tamcn  coniuclu 

non  vere dici  polTec  propheciacexuiflcdecerra,  proucdfin 

aurhoricaceprgal.Quib.  omnib.  fic  didisrcmanecliberuiTi, 

qua  opinionc,quis  ccnere,  Sc  defendcre  vclic  ,  cii  adneucra 

parccappareac  ccclcficauchoricas  determinaca.  Eceodc  ma 

libcru  cft  Suul  diccre  faiuacii  eiie,vel  damnatum,ciiad  ncu- 

tra  partcm  eft  demonftracio,  vel  eccleiix  authoricas  coges . 


C  A    P  V  T 
XXIX. 

CO^igregiitii. 
a  ^e  j^/rf 
fibi  Tolunt  Hcbrxi , 
ifl<,&c.  THEO- 
DORETVS. 
Cii  cogcrcc'  cxer 
cicus  alienigena- 
rum ,  Sacrapa:  no 
lubcnccr  vidcruc 
Dauidem  ,  &af- 
gre  fcrences  per- 
fuaferunc,  vcdi- 
miccerecur  tan- 
quam  hoftis . 


CAPVT  XXIX. 
Ongregaca  funtergo+agmlna  Philifthijm  vni-  ^ 
uerfain  Aphec.  Sed&lfraelcaftrametatuscll 
ruperfontcm,quieracia  lezrael.  EtSatrapae 

a    vnde  cen:uJio  &  qui  uibunus: 

quidcm  philifthiimincedcbantin  centuriis,et 
milibus .  Daiiid  autem,&  viri  eius  crant  in  no- 

uiffimo  agminc  cum  Achis:  Dixeruntque  prin 

cipesphiiitthijmad  Achis:QuidfibivolutHebra:iifti?EtaitAchis 
ad  principes  philifthiim ;  t  Nunq,d  ignoratis  Dauid ,  qui  fuitferuus , 


enim   pugnaflTec  _ 
cnncra  populum  ± 
Ifraelicicu ,  &:  fic 
fuorum  saguinc 
le  concaminaflec 
velnon  deferuif-. 
fcc  ,  laborancem 
populum,fednu 
ximam  Cius  cu- 
ram    habuiiset,. 
fed    hunc    pce- 
nas  darcfuxim- 
oportc-  I 


pietacis 
bac . 
4«  RVPER- 


tM 


TVS.    Vciquc 
* PROCOPIVS.  Dimna prouidenciahiCcgcruncur.Vel       Deciprouidencc izt\um eft , vt  Dauid legicimusrex,ncquc 

cnim  #  prodicor  l\ 


NTCOLAVS  DE  LYRA.    CAP.    XXIX. 

1  •^Ongrcgaca.  Hic  coJifcquenter  defcribuur  receffus  Dauidde 

V»J  TbiliflhinorHm  exercitu,&  primo  defcribitur  hmoi  recsjfus, 

fecutido  iiicidens  cafus  cap.^ o.  Circaprimum  .Achis proptcr  Dauid,et 

viros 


•piros  eius  reprchenditur.,fecundo  propter  hoc  Dauid  ad  locumfuum  re- 
mittituribi :  Vocauicergo  Achis  Dauid .  Trima  pars  patetvf- 
quiibi,  ^ 

2  Nunquid  q.d.non  debetis  timere  de  eo,quia  Saul  pcrfecutus  eft sh 
^       ^  ^  yfque 


MORALITER. 

I  Con^rregafa.  Saul ,  &:  eius  populus  punici  fiiecunc  per  Phili- 
flhxos pp  mala^qu.-e fccK  Saul ,  fpccialicerconcra  IJauid,  in 
cuiuspcrfecucione  taucbnc,  &i  obcdicbac  fibi  populus  pro 
maion  parcc,propcerqucdcumeomcruicpuniri.Igicur  pcr 
Philiflh.cos  liracl  dcbcllantcs,(ignificancur  infidclcs  populi 
impugnances  fidclcs  cx  inftindtii Dci ad  pumcndum  pccca 
ta  pcr  fidelcs  coinmifla,  ficut  trcquentcr  legitur  ciic  fadum 
vndc  Atila  rex  HunorQ  cum  oblidcrccciuicaccm  Treccfcm 
jnccrrogucus  a  bc.ato  Lupo,qiiis  eflccrcfpondir:Ego  fum  tla 
gcllu  Dci.Ac illc dixic:Ec ego  Lupus,  qai  mcrui  fLigcIlnn.ra 
[c  vcro fljgcUum  fUic  CoWiw Saladinus, &:  plures  ali;.igit' 

pcr 


per  Dauid,qui  voluic  ire concra filios  Ifrael  cum  Philifihgis 

fignancur  fandi  ,qui  inpunicionibusfidcliu  tadis  perman' 

infideliu  applaudunc  iuflica?  Dci  fecundum  illud  Ptal.  ijM- 

bitur  iuftus  cttm  vidcrit  vifidifra  mantts  fuxs  la.  &  c.  Ec  pcr  calem 

modum  Icrc.i8.d.dicebacdc  populo  Ifrael  pcccacoie. ZJ^ji 

lios  eorum  infa^nv.  &  dsduc  eos  in  maiiHsg!adi:Vcr  hoc  aucc,qu6d 

D.iuida  r'hi]iflhxisrcccflic,fignific.acur  atfcdus  n.acuralis 

fandoru  ad  fidclcs ,  liccc  applaudanc  diuinx  iulhcia:  in  eoru 

punicioncpropcer  quod,&:  iandus  Icre.  liccc  dixitrcc  pr.rdi- 

d.i,camcn  capta  ciuicace,&:  populo  parcim  occifo,  partnn  ca 

pciuaco  lamcntabatur  diccns:  Ou^tmndo fedet fola  ciuitas,&c.  H 

cut  patct  in  Ulis  UuK'ntationibus  confcqucntcr . 

I  CHmqHt 


y°y 


^  prodicor ,  ne- 
que  hoftis  pa- 
irix     iiidicari 

,  j  poflcc.  Deni- 
I  que  fl  bello  ad 
mifliis  contra 
fuos  prxliare- 
:ur,  hoftispa- 
trix ,  fi  ad  fLios 

» \  conuerterctiir 
defenco  rege 
ad  quem  con- 
fugerat  ,  qui- 
')  qucillumqua- 
n  fidelcm  cu- 
ftodem  capiti 
fuo  poflicrat  , 
infimis  exifi^c 
ret,pcrfidi  pro 
dicoris  crinii- 
nc  . 

4-R.LEVI. 
Tcncbacur  Da 
uid  cum  Achis 
domino  fuo,in 
cuius  ditione 
cumfuis  mora 
bacur,egredi; 
;i'd  inrcnmpe 
terac  fuis  ma- 
gis  prodefle  , 
quam  obcffe, 
infacuando,fci 
licec 


IRegum  Cap.  XXX. 

Saul regis Ilrael ,  &eftapuclmemultisdiebus,  vel  annis  }  &n6ninueni  [ 

Tlnfidelitatis, 

in  eo  quicqua  mali,cx  die  qua  transfugit ad  me^vfque  ad  diem  hanclrati 
funtautemaduerfiiseum  principesPhiliftliijm.&dixerutei :  Reucrtatur 
vir, &fedeatinlocofuoinquo  conftiiuiftieum,&nondefcendatnobi(- 
cum  in  praclium,  ne  fiatnobis  aduerfarius  cum  prxliari  coeperimus.Quo- 

-  fAmpmans. 

modo  enim  placare  aliter  poterit  dominu  fuu ,  nifi  in  capicibus  t  noftris  ? 
a  t  Nonne  ifte  eft  Dauid  cui  cantabant  in  choris ,  dicentes :   Percuflfit  Saul  3 
tin  milibus ruis,&  Dauid  in decem  milibus  luis?  Vocauitcrgo  Achis  Da-  + 
uidj&dixitei  :  Viuitdominus,  quia  red;uscstu,&bonusinconlpcd:u 

»  a    TApud  ine  acceptus  e;l. 

meo ,  &cxitus tuus ,  &  introitus  tuus  mecum  eft  in  caftris.Et  non  inucni 
in te  quicquam  mali ex die qua  venifti  ad  me  vfque  <^d  die  hanc,fcd  fatra 
pisnonplaces.  Reuerterecrgo,  &vadeinpace,  &nonofiendasoculos  " 
fatraparum  philifthijm.  Dixitque  Dauid  ad  Achis :  QLiid  enim  feci  ,"aut 
quidinueniftiin  meferuotuo,  adiequafui  inconfpeclu  tuovfquein 
diem  hanc ,  vtnon veniam ,  &pugnem  contra  inimicos  domini  mei  re- 
gis?Refpondensautem  Achis,  locutuseftadDauid  .  Scioquiabonuses 
tuinoculismeis,ficutangeIusDei.  Scd  principesPhilifthijmdixerunt. 
Non  afcendet  nobifcum  in  prxlium.Igiturconfurgemanetu,  &ferui 
domini  tuijquivenerunttecum,  &cumtdenov5lefurrexcritis,  &coepcrit 
dilucefcere,pcrgite.Surrexititaque  Dauid  dc  notle  ipfc,&  viri  eius,vt  pro 
ficifcerenrur  mane,&  reuerterentur  adterram  Philiithijm.Philiithijm  au- 

temafceiidcruntin  lezrael. 

. . . . i^ i,.-  .       ' 


y.c^ 


liccr ,  confilia  D 

P;!le(iinonim, 

dc  II)  pcnculis 

moncndo   If-; 

raelicas,idqj 

Sacrape  PaliE- 

ftinorum  fici- 

le     aduercerc 

pocuerunt . 

:>.Tercu/JitSauL' 

Inuidcccsglo-  tlip.ig.b. 

ria^Duuidaiuc  infr-n-b. 

cum  pugnalfc  ?"'^;'^'';^* 

tancuminde-  &Dat.iddece 

CC  milib.  qu.vfl  milia  lua . 

minorispoten  £ 

cia;  ,  Saul  au- 

tcm  in-miUb' 

quafl  innume 

rc>bilibus,aec 

addunc    quot 

pcrcuflic  inui- 

clcccs  illorum 

laudi  ,  velne 

fuos  ccrrerent. 

In    vccuftifli^ 

mis  librisnon  ^ 

habccur  mili- 

bus,  fedcancu 

mille,  &C  decem 

milia  tancum . . 


■,.;tvi^n:ii.'; 


N  I  C  O  L  A  y  S  'p.E    L  Y  R  a', 

y>fq'te  ad  morLe,&  ib  copHlfm  fuit  f.gen  adterm  mcam.  lo  fubditur. 
1  Eccft.  //:/  au[et/i,quidicunt,ft"odft4itibitjntum^.me>ifibus ha 
bent  confqiienter  di-ere ,  cjuod.Acbis  dixit  demora  Dauidiu  tcrra 
fua,  flus  quam  ejfetin  veritate adpacificandnm  principesTbil  Jihi- 
no'um,yiid'- fu'jJ.cti'.r .  '    ■  ' 

3  Ernouinucni. /«TiViff,  machinaticnis  admalitm ,  qttatamen 
fuijjet  pcrcepta  in  tanto  ti  mpore  Jl  fuijfct  ineo  fecwidnm  yei  itatem. 
C£t(ra  patrrtt  rfjne  ibi . 

3  Pcrculfic  Saul.  ijlajitcra  Tfidftur fmare.quod  in  acie  Sauleffent 
idntum miiie UUaiorcs  Cum  eo,&ctfm  Dauid  io.mitiia,qSnb  ejive 

rum 


rum,qiua pluresfortiores ponuntur  circaregemy& ideoexponendum 
ejl boc ,  Jtcut  fttit,  fnpra  e.xpffitum  iS.c.ira quod mille hic nominati 
intellig»nturpercHfliab  ipfoSauk,-pt  Jit  fenfus:  Inmilibus  fuis, 
id ejl,iti  mUlbuiab  eo  percuffts ,  &  codem  modo  de  lo.  rmlibus  Dauid. 
4  Vocauic  c-go.^  hic  pmpter  pradiilam  caufam  Dauidadlocam 
Jiium  remit!ituy,Lp  a  D^iofxElii  cfc,yie fortc  bellando  contrafiUos  ifracl 
aliqttos  bonos  de  ilio  pofulo^-prlumicos  fws  mterficerct  ,fectmdb  vt 
^inaiscitas,^uimanum  Saiileuafcrant,  &  ciuitatem  Sicclegin  odiu 
DaiddincerHkrant  deieret,& pr.ul.im  abeis  capt.tm  recupcraret,ter- 
tto,vt  cxprtstdaibi  acquiftta  amicos Jibi  aggrsgarct ,  qui  luuarent  ip~ 
fumpjji  mortem  Sadis  ad  obtinendum  rtgni4m  . 

I  Ec 


mque. 


CAPVT    XXX. 
a  .Amqlecitx.  GREGOR,  Confidcr.adum 


cfl:  quid  fic  ,  quod  Amalccica;  Sicclcg  inuadunc,  &C 
pradam capmnc. Amalecica:  populus labcns  voc.a- 
cur,perqucm  fcculanum  menccs  defignancur,qu^ 


rcrrcnaambicndo  qiwfi labuc 
dum  cis  dcicClancur  quafl  po- 
piiUislambcns  pra;dam  facic, 
('fi ccrrcna diligcnccs  lucra  de 
alicnis  d.anis  fibi  cxaggcranc. 
Ec  hoc  abfcncc  Dauidagunc, 
quin  rcdcmpcorc  ancc  oculos 
cordis  habcrc  negliguc.  Acgy- 
pcius  pucr  111  icincrc  laffacur, 
quia  amacor  pra:fcncis  fcculi 
pcccacinigrcdincoperc',  f^pe 
ab  codcm  lcculo  in  Hrmus  dc- 
fpcdufquc  rclinquicur,vc  cum 
co  occurrcrc  no  valeac,fcd  fra- 
dusaducrlicacccorpcfcac.Huc 
Dauid 


Dauidinucnic,  quiaChrif^usvere  manu  forcis quos defpe- 
dos  a  mundi  g]oriarc|?ic,in  fuu  amorcm  conucrcic.Cibo  pa 
fcic,quia  fciccia  vcrbi  rciicic ,  duccm  icincris  elcgic ,  quia  fur 
um  cc prxdicacorc fhcic.  Ec quia  Amalecicam  icqui  non  va- 
.  luic,dux  Dauid  cfiicicur ,  quia  qucm  mundus  dcfcruic  ,^non 


C  A 


P.    XXX. 

Vmque  venifsent  Dauid 

*Ifii  fujit  Ainalccitac,  cjiics  Saiil  delere  de 
buit  ,  8c  inobediciitia:  icus  rcgr.uma- 
niilit. 

&virieiusin  Sicelcg  die 
tertia  Amalecit.T  t  ipc- 
tum  fecernut  exparteau 
ftraliin  Siceleg,  &per- 
cuflerant  Siceleg,  &fuc- 
cenderant  eamj  igni  .  £t  capciuas  duxerant 
mulicres  ex  ca  a  minimovfqueadmagnum. 


N  I  C  O  L  A  V  S 
CAPV  T 


JJ)  E    L  Y 
XXX. 


R  A. 


folum  conucrilis  in  mcnce  Dc 
um  rccipic ,  fcd  prx'dicando 
vfquc  ad  alicna  corda  pcr- 
ducic  .  Q^io  ducc  Dauid  A- 
malccica:  conuiuancciii-.  in- 
uenic,&:  excinguic,  quia  Chri- 
flus  ipiis  pr2:dicancibus  mun- 
di  Igcinam  dcftruic,  quos  com 
municer  mundus  liabcrede- 
fpcxic. 

b  •}«  Etcaptiuas  duxfrantmulie-  QnxHtn 
res,a  c.  T HEODO.  Cur  Dc» 
rimific,vc  coru  vxorcs,  6c  filij^' 
abduccrecur  in  capciuicarcm  ? 
Vc  rcuerfi  cxpedici(Micm  fa- 
<^  cercnc 


I   /^  V mquc.  Hic  confequenter  deftribttiir  incidens  cafus ,f.de 

V^  ciuitate  Siceleg  incenfa,&  deprxdata  tcmpore  quo  Dauid,ct 

t>iri  tcus  erat  in  exercitu  Thiitfilnnoru .  Circa  quodptimo  dcfcribitur 

incendium  ctttitatis,&  eius  deprxdaliojecundo  hoilium  inJicutio,ibi 

Confor- 


Contorcacus  cff  auccm  Daujd,  tertio eoru debdlatio,ibi.  Qui  cii 
dixiflcc,  qunrtoprctdie  diuif/o,ibi.  Refpondcnfquc .  CircaprimU 
0jlenditiir,qi4fccerint  ijtud  malejicium,cum  dicitur , 
2  Amalccic^.  odicbantenimfilios Ifrael,  eo  qubd  Saul  fcre dekue- 
rat  eos,& ideo  cognofcentes,  aubdDauid ,  &  viri  eiuserant  abfentest 
ciuitatem  Siccleg  inuafcrunt . 

I  Et 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

I  Cumqite.  Pcr bocaucc,cj,abrcnccDauidcombufia fuit 
fua ciuitns ,  &  mulicrcs cu  pnruulis  in  capciuic.ucm  duda; p 
Amalccitas,  qui  gences  brutx  intcrprctantur ,  pp  quod ,  Sc 
damones  lignanc,q.  in  fornna  brucoi  u,  vc  frcqucncius  bomi 

nibus 


nibus  apparcnc ,  vnde ,  &  Eua;apparuic  in  fcrpcncis  fpccic. 
Gcn.5.Iignificacur,qu6dabfenciabonipiiELui,q.pcrD.!uid 
fignificacur,a  fua diarcfi  dxmoncs  inccdunc  populum  fu- 
um  ignc concupifccncixcarnalis , & cupidicacis , &c  ducimt 
cunrcapciuum  nuiltiplicibuspcccacisirrccitum. 

f  Confuluit 


ti.  }.  depre- 


507         Glof.  ord.  &  Nicolai  de  Ly  ra.  yc8 

ccrcntaducrfiis  Amalccliicas  ,& conucnicnccrdiuina prx-  (t«  o6^^$(i.:.<ccul  ■ijctgxru'^,^^)  ccrtimi  nunicritni  militum,  vcl  re  j; 

didionc  cos  p-nicus  pc-r(lcrcnc.Pr^-ccrc.i,vc  pUininam  .imi  ccptaculum  latronum  .icquc  priedonum  fignificac .  S'caiitc 

citiam  Dauid  fignificarcc  fuis  contnbulibus,6(:  cqs  ad  maio  appcll.-.nur ,  -tc  KHr^icy  ai^Miix ,  pr.i.donuni  congrc^acjo  . 

rcm  attraherct  bcncuolcntiam  .  t)  Suhfnurai.  Diicttilalh  vii i,qui cu  fjrcinis  sfic rclicti , lignii 

^  CH RYSOS TOMVS.  Dauid pcuflTus  vcrbis Satraparu  ficat (nfirmos  ccclcfix,qui  cij  fpualib.  viris currcrc  ncqucut ' 


t  viret  ad  Qcn 


acccpta  cocumc 
tia  roccrtic  m?- 
rcns,  ac  domuir. 
rcdicns  caci  ma- 
la  toc  dadcsof- 
fcndit ,  vt  pcnc 
iiiaTorc  fuilbci 
rctur.  Exinfpc- 
rato  cnim  fupcr 
ucnicntiadiiplo, 
quamerant,gra 
uiora  vidcbatur, 
ncquc  lam  colc- 
rabilia  .  luerac 
jfup.j3.1>-  cnim  iHe  quafi 
quieturusdomi, 
mocroris  prcCtcn 
dit  confolacionc 
miicnturuSjVxo- 
res  ,  fciliccc ,  ac 
liberos ,  cum  rc- 
per.ce  audiuic  il- 
los  in  fcruicium 


t  exercituna 
hunc. 

B 


frcJiqui  vcrou 


]  via,  fcd«^afidc 
liabcnc,  &:opus' 
bonumferuiic,  a 
Chrilio  pr^miii 
bcjcicudinis   cQ      \ 
pfcdispcipiunt.      i 
^HIEilO.CuLiJ 
in  latiniscodici-  •> 
bus  lcgncur ,  laf- 
fos  quofda  fub- 
fiitille  ad  firci-    ' 
nas  ,  &:  \w  Hc- 
brxo  habeacur,  * 
I  1  I      I    T-  I  ■      ■     A 1  •     1  iulfos  fuilie  ,  vc  I 

tefilium  Acbimelech:tApplicaad  mcephod.  Erapphcuic  Abmthar  4   rcfidcrcnc  adfar 

cphod  ad  Dauid,  &  conruIuitDauid dommum  diceris.-  perfcquar  an  t   '^'"^^  '  ^ocushic 

non  t  latrunculos  hos ,  &;  comprchendam  eos  ?   Dixirquc  ei  domi- 

nus :   perfequcre ,  abfquc  dubio  comprchendes  eos,& excuties  pr^- 

dam  ..  Abijt  ergoDauidipfe,  &fexcentiviri,  quicrantcumeo,  & 

a    ^  In  Hcbr.TQ,  r.on  1  f  o-.,fcii  :ufl")S  remanliffc  lUc.rur . 

venerut  vfq;  ad  torrcte  Bcfor,t&  lalTi  q,da  fubftiterunt.  Perfecutus  eft  ^ 


&  no  interfcccracquequa/cd  fccu  duxerat,&pcrgebantitinerc  fuo.  i 
CiacrgovcnifletDauidj&viri  ciusad  ciuitate,  &inucniflcnteafuc- 
ccnfam  if^ni,&  vxorcs  fuas,  &  filiosfuos ,  &  fihas  duclas  eflc  captiuas. 
Leuauerut  Dauid,&:populus,cj,erat  cueovocesfuas,  &p]axeruncdo 
nec deficereti  eis  lachry m?.Siq,de,  & dua:  vxores Dauid  captiu? du 
Qi^  fuerant,  Achinoa,lezraclites ,  &  Abigail  vxor  Nabal  Carmeli,  & 
contriftatus  cIlDauid  valdc.  Volebat.n.eumpopuluslapidare ,  qaa-  * 
maracratanima  vniufcuiulqueviriiuperfilijsfuis^&filiabus.  Coiifor  ? 
tatus  cil  aute  Dauid  in  dommo  Deo  fuo,  &ait  *  ad  Abiathar  ficerdo 


ab  hoftibus  ab-  b  aute  Dauid  ipfe,Scquadnngenti  viri  cum  eo  .  Sublhterantenim  du- 


(lain. 


t  CTCrcituoi. 

C 


f  iripudiatc». 


duckos,  haufuq, 
oculis  igncm,tu 
inum,ianguinc, 
cadaucra.  .-^cque 
anccquam  ilios 
iiigercc  ,  capti- 
uoiquc  dcficrct, 
irruunc  ad  cu  fe- 
risomnibus  un- 
manius  habiuco 
rcs  ciuic.itis,  qu^ 
rcntes  finguiica 
fuum  fuorucon- 
folationcm  cx  il 
ijuscapitc.Tunc 
triftitia  ,  &:  mc- 
tu  lutii  huuis  per 
turbantibus  aui^ 


moftrat,  Hcbrai 
cain  vcritate  m 
hoc  loco  fcqui 
dcberc,  qucnoB 
]alTbs,  fcdiullbs 
remafific  ad  far- 
cinas  dicic  tuiile. 
_  c  4«  Q^i  cum  du- 

ccnti,quilairitranfiren6poteranttorienteBefor.  Etmucneiuntviru  ^  .riffeteuw:^(AO' 
r^  ■       -  o      jj  J  T-k     -j         j  ■  SEPHVS.  Hiic 

>€gypriumi  agroj&adduxeruntcum  ad  Dauid  .  Dcderuntqueeipa-      Dauidhabesdu- 

ne,vt  comederet,&  biberct aj.fed  & fragme  mair?  caricarum,& du-      ccm  fupcr  A-.ni 
ashgaturasvu?  palfc.  Qug  cum  comediIfer,reuerfusefpirituseius,&  "^  j^^^l^"^'""^ '  ^PP''^' 
refociilatusert.Non.n.comederatpane,neq;biberata^trib.  dicb.  &  «   ra iaccntcs , &: , 
trib.noclib.Dixitci  Dauid:Cuiusestu,vel  vnde,&quo  ^gis  ?  Quiait:  lo  l>os  quidc  pian 
puer  ^gyptius  ego fum,feruus  viri  Amalccita:.  Dcreliquit  autem  mc      cbd^os  &  vino  lo 
dominus  meus,  quia  icgrotarecoepinudiullerrius  .   iiquidem  nos      lucos ,  quibus  cu 
terup  imus  ad  aultrale  plagam  Cerethi,&t  contra  iuda,&'  ad  meridie 
Caleb,&Sicelegfuccendimusigni.pixitqucei  Dauid. potes  medu- 
cere  ad  t  cuneum  iltum  ?  Qui  ait:Iura  mihi  Deum,  quod  non  occidas 


f  Secuxircr. 


me,&  no  tradas  me  i  man'  diii  mci ,  & cgo  duca  te  i  cuncum  iftu .  Ec 


a  ^;';!;ies  horoni»  c.l  di(!la,e3  quod  faciat  eiim  noiun 


nuim,ccmpeilas   ^  iurauitci  Dauid.  Qui  cu  duxiflet  cii ,  ecce  illi  difcubebatfuper  facicm 


maxima,cumul- 
tufquc  harum 
pailionum  in- 
uiccm  fc  coUu- 
dcntium  iugitcr 
incrat 

a  -ic  .Applica  ai 
me  Ephod.  PRO- 
COl^IVS.Aqui- 

la   iyyifov  hO'  Tuy 


a  fSecuritcr. 


focijsirrues  ,cc 
late  profirau-c  . 
Nudi  naq;  cr.';,, 
Sc  nihil  huiuf- 
modi  fufpican- 
tcs,fcdtS:ad  po- 
tu,&:cpnlascon 
II  uerfi  rcm;irio- 
rcs  omncs  crat. 


vniuerf9terr?,co'medetes,&bibetes,  &:tquafifeftiicelebrantcsdiem  iz  Etalij  quidcad- 
procundapr£Eda,&fpolijs  ,  qu^ceperantdeterra  philifthijm,&:de      lim aj wchcnfi 

a    f  lili  lirit  Amalecita:  i^uos  i^iiul  delere  dcbuit,6c  inobcdicntia:reusreg;ium  arnilit .  r  r^^,.  ,..  ^    f.vrn^ 

terraluda.  Etperculliteds  Dauidavefpera  vfqueadveiperam  alte-  »3  ^i  fuiu  &:fan- 
riusdiei ,  &non  euafit  ex  eis  quifquam,  nifitantumquadringcnti  guiscorumcibo 
viri  adolefcentes,qui  afcenderant  camelos ,  &c  fugcrant .  Eruit  ergo     perm'xtuscft,a- 

'T  '  o  o  lios  inuiccm  lc 

ad  poculainuita 
f^itfi.iJia.  Colulit autcm  Deu  de Geddur , q3 apud  Hcbr^os       tes  occidit,&  multos  etiam  in  foporem  conucrfos  cxtinxit. 

(t«  a  ^  ^cqui 


Dittifloi 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

I  Ec  non.  QHia  ■vokbant  cos  hai>ere, &  Wnderc  in fcruos,  &  anciU 
las,-ptfaccrent  vtilitattmfuam^nonjoliimde  '^ebus  ^fsd  ctiam  deperr 
fonis  Cstcrapatent  yfijue  ibi . 

J  Volebat.  eo  qubd erant  in paffione  doloris  pofiti ,  &  quia  fectm 
duxrrat  omnes  bellatores^nec  dimifcrat  aliquos  ad  cuflodiam  loi  /, 

3  Confortatus  .  Hic  confequenter  di;ft,ribitur hofiifim infeci<t'io,& 
primo  cx  dire5itone  diuinajrgquirendo  eiiis  confilium ,  cum  dicitnr. 

4  Applica  ad.  id  cft,pro  me  qu.ifi  dicat indus  te  vefiefacerdotali^vt 
COnCnlas  Deurn  pTome.Csiera paienlvfque  ibi . 

y  Et  hdl.  f.ducenti,qui  licct  propterfatigationem  non  poffcnt  com- 
peienier  adnerfarios  pnftqui ,  tamtn  poterant  competcuter  cufiodire 
faninasjiropftr  qi  Dauiu,^  viri  eius  rcliqui  dimifi^ruiitfub  cufhdia 
eorU  itla,quxpottrant  tis  sfjc  oneri ,  vtpatet  ex  feqiuntibus,  id  efl,  vt 
poflert 


poffent  hofies  expediiius perfequi,fecundo  infequitur  Dauid  hoflcs  di- 
rcilionc  hurnana,ctm  dicitur. 

6  Et  inucncruni,  infirmitatc,  &  f.me qu.-ifi  morti  propinqum. 

7  l^cUCTlhseii.idefhaliquacoualtfceniiaviitktectbiconfonatis. 
H  Non  enim coincd.;».?.;^'  efl,ali(juem cibum. 

9  Ncqucbiberac,&:c./£i£:/f,j«/;<?«e»;/)o/^«>«. 

I  o  Tribus.  i:^  io  non  cfl  mii  uni/t  crat  exi'ianitus .  ditera patmt. 

I I  C^i I  cum  duxiflct.  Hic  confiqutr.tir  ucfcnbitur  b'fliu:n  d:bcl- 
latio.,qui  a  Sicckg  tlongati  credebant  :fji  fccuri. 

li  Comcdences.  & fic fibf  non prMautntes,&  ideofueruntfaci- 
Ittcr  dibdlati .  Et  patet  litera  vfqne  ibi. 

1 5  Vtqnc  ad,o<:c.  qn  afugiibant ,  &  abfcondcbant  fe  per  diuerfa 
loc.iyiii qiribiis Dauid,  & viri eius iffi quen i a  eos  ptrjl rutab.inimf&  j 
ideo  taniiim  timpus  appofuirunt.  duirapaient . 

I  Rcfpon- 


MORALJTER, 

t  CorfnluitDxHid ,  &c  &  ficDauid  rcduxic  prarda  pcr  fufi 
di]i5cncian',&laborc,inquodocctur  bonuspicJatiisdiiigc 
lii^iff  labi>rcni  apponcrc,  vt  nwlunijCJucd  pc:  aus  abfciit;.T 

fPnngit, 


contigic,rcforniecui- ,  Por  hoceciam,  quodPauid  cxiffcntc 
cuni  Achis  rcgcconcigicdamnum  preditiiim  ,  fignacurd.'.- 
num  infpiricitalibus,  qucjdconcingicfrcqucntcrin  dicccc- 
libus  pr^'lacoruni  propccr  jpforunVpccupacipncm  circa  nc- 
gotia  rcgum,^^:  magnatuni, 


yop 


IRegum  Cap.  XXXI. 


yio 


.  Dauidomnia  >  quc-c  tulerant  Amalecit.T  ,  dcduas 
vxores  fuas  cruic .  Nec  defuic  quicquam  a  par- 
uo  vfque  ad  magnum^  tam  de  filijs,  quam  de  filia- 
bus,&  de  ipolijs,  &  qu*ccunque  rapuerant,omnia 
reduxit  Dauid,  &  tulit  vniuerfbs  greges,&  armen 
t3,&minauitante  faciemfuam.  Dixerutque:  H?c 
eftprxda  Dauid.  Vcnitautem  Dauidadducentos 
viros,quilafrifubll:iteranc,neclequipotcrantDa- 
uici,&  refidereeos  iullerat  intorrenteBcf  )r.  Qui 
egrelTifuntobuiamDauid,  &populo,  quieraccii 
eo .  Accedens  autem  Dauid  ad  populum  laluta- 

•"^  uit  eos  pacifice.  Refpondcnfque^omnisvirpeiTi-  i 
mus ,  &:  iniquus dc  viris,qui erant  cum  Dauid,di- 

.  jxit ,  quia  non  venerunc  nobilcum,  non  dabimus 

eisquicquam  depr^da,  quameruimus,  fed  fuffi^ 

.  ciat  vhicuique  vxor  fua,&  filij ,  quos  cum  accepe- 

irintrcccdant.DixitautemDauidr-Nonficfacietis  z 

fratres  mei  dc  his ,  qux  tradidit  nobis  dominus,&: 

m  cuftodiuit  nos ,  &  dedit  t  la^runculos ,  qui  crupe- 
rant  aduerlum nos, in  manusnoftras,  nccaudiet 
vosquifquam  fuper  fcrmonehoc  .  Aequaenim  5 

NICOLAVS  DE  LYRA. 

I  Refpondenfquc.  Hk  confnquentsr  dKfcribitur pr£d£  dmifto^ 
primo  quiinturn  ad  bellatores  ,fscundo  quantnm  ad  amicos  Dauid  feu 
benefahores,ibi.  Vcnitergo  DMiid.Circaprimuni  dicitur.  Rcfpo 
idenfque .  ifii  qui  erant  in  co-nitiua  Dauid  cupidi ,  &  rnali  hoc  dicC' 
,bM:  traEisntes  i>itsrfe  de  prxdx  diuiftone. 
j  Dixit  auccm,&:c.  repellens  auari  iam,\&  ncquitiam  iflorttm. 
5  Acqiia.  Exhoc patet ilhid,quodprMi£iu  efi,f.quod  ilUducentire 
maniiius cufloditrHn'-  farcinas,&- ideo non  crant  debita  portione pri' 
uandiyhcc  autiin  accepit  DauiddcfaSio  ^brabx,qui  ftmiiiter  fecit  fo- 

CljS 


j: 

tin. 


a  ^.Aequaenim 
erit  pars  dtfccn- 
dentis  adpr^liwn. 

4«I0SEPHVS. 

Lex  ifta  apud 

nos  pcrmanfic, 

vc  cantuni  acci  tiu«,  velmoj, 

pianc  ,  qui  cu 

fiodiunc  caflra 

quancumiJli,^ 

pu<^nanc. 

^ilSIDORVS. 

lus  militarc  eft 

pra:dcE  dccifio, 

&:propcrfona- 

rum   quabtaci- 

bus,  &  labori- 

bus  iufla  dmi- 

fio,  ac  principis 

portio. 


pars  crit  delcedetisf  ad  pr.-elium 
&  remanentis  ad  farcinas ,  &  fi- 
■  militerdiuident  .  Et  fnctumcft 
hocexdicilla,  &deincepscon- 
ftitutum,&  pfinitu,&  1  quafi  lcx 
in  Ifrael  v(q;  ad  die  hanc.  Venit 
ergo  Dauid  in  Siceleg  ,  &  mi-  f 

a     tVt  attrakcict  eos  in  amicmani,i!c  facereut  cuin 
icgcm,  licut  &  teceiunt. 

fit  dona  de  prarda  lenioribus  lu- 
da,&tj{>ximisfuisdicens  :  Ac- 
cipice  benedicbioncmdepra^da 
hortium  diii.  His  qui  erat  in  Be- 
thel,&q,er3ntin  K.hamothad 
meridic,&qin  Gether,&quiin 
Aroer ,  &quiin  Sephamoth,  & 
qui  in  Eftamo,&  qui  in  Rachal, 
&  qui  in  vrbibus  Hierameel,  &  qui  T  vrbibus  Ce- 
nij&qui  in  Harama,&  qui  in  tlacu  Afan,  &qui 
in  Athach,&  qui  in  Hebron,  &reliquis,qui  erat 
in  his  locis  in  quibus  fueraccommoratus  Dauid 
ipfe,  &  viri  eius. 


ci^s  fuis  adfarcinas  remanentrbus,  qunndo  quatuor  reges  debellauit^vt 
di6itimfuit  Geae.i^.Vnde  fnhditur. 

4  Fattum  cft.  In  Hcbrxo  hubetur.  Ex  die  illa,v^  ab  ante,/.^  te- 
fore,Abrahi£.SedperDauidfuit  hocfirmius  flatutim,  &legedecre- 
tum  ex  rcgia  potefiate,yt  de  aeterofic  frnpliciter  obferuaretur . 

5  Vcnit.  Hic  Confequenter  defcribitur  prxd^  diuifio  quantum  ada- 
micos  Dauid,&  bcnefa&ores,apud  qnos  Daiiid,&yiri  eius  latuerant 
fugiendo  perfectitores  Saulis  ,  &  a  //uibus  beneficia  reccperant ,  quia 
iufitm  erat,qu6d  huiufn.odi  beneficia  rccognofcerentfacuitate  occur- 
rents.Etpatetlitera, 


Libr.y.Ori<»;- 

niim.c.7. 

t.velamicis. 


tBor.  , 

F 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 


t  Et  mifit.  per  hoc  autem  fignifiicntur^quod  fucccdcntib.^ 
fperis  debec  quilibct  de  bonis  a  Dco  libi  coeenis  rcfiindcrc 
jfuisbcncfadonb.&amicis,  &  ridcchocficridebonis  tcm- 
Iporalib.mulco  magis  ficri  debct  de  bonis  fpiritualibus,  qua: 

alijs 


alijs  communicata  non  diminuuntur,  fcd  potius  augmetat''. 
Damnu  vcro,  quod  cotingit  in  ciuitace  i)auid  jpfo  abfcnte, 
ficut  cxpoficu  cfl:  de  pr.-elaci  abfcntia^lic  exponi  potcft  dc  re 
gis,vcl  principis  negligentiacirca  rcgimcfu^tcrrCjq.  nimis 
intcntus  aucupijs,&:  venationib.  ncgotia regni dimictitalijs 
ttadtanda ,  6i  (ic ex  hoc concingunt aiiquando  magna  dana. 


CAPVT    XXXI.  4o,annorum  fuiflc  Icgitur  cum  regnare  ca;pifrer,viide  colli 

i  T)  Hiliflhv,m  autem pngnabant  aduerfum  lfrael,&  fugerunt,etc.       gitur  Saul quadraginta  annis  regn^irc. lefua  aute  i nccrpreta 


b     Tercujfe- 

'untlonatham,&c^. 

U5.RAB  BANVS. 

nathan ,     Abi- 

nabat ,  qui  si  Ic- 

'fua  ,  &:  Mclchi- 

fua  .  Isbofcth  au- 

iCem  donii  erat  , 

jqui  eo  anno  quo 

jiaul     conftitutus 

«it.efl  rex  ,  natus  di- 

dtur  ,  qui  etiam 

4o.anno- 


CAPVT     XXXI. 

Hilifthiimtautc  pugnabataduersu  Ifrael,&  : 
fugeriitvirilfrfafifacie  philifthijm,&ceci 
derut  Tterfedii  T  mote  Gelboe.t  Irrucruntq; 
phililthiT T  Saul,& T  fihos  eius,  &  pculseriit. 
lonatha,  &  Abinadab,  &  Melchiluafilios 
SauI.Totiiq;  podus  plii  versii  e  1  Saul. Et c6 
fecuti  funt  eii  viri  fagittarii,&  t  vulneratus  e 


tur  xqualis  ,  quia.  •   - 

JEqualis        meriti 

fuifTc    fijij     cum 

patre    mcmoran- 

tur    .     Abinadab" 

patcr  mcus  fpon-  t  Perrecutlq; 

te  .  Spontc  cnim  !""'  Phiiifthi 


pater     e.us  ^,.;; 


fua 

Saul   malc  agen;  _ 
do  acquifiuit  ,  vC: 
vna  cum  filijspe-/ 
riret. 
<0  a.,Arripuit 


im  Saulem,  & 


NICOLAVS  DE  LIRA    CAP.    XXXI. 

I  Ty  Hilifthijm.  Hxc  efi  vltima  pars  primi  libri in  qua  defcribii 

X.    ipfm  Saul  occubitus,&primo  defcrib/i  ipfius  occifiojdo  oc* 

_'  d}ivituperatio,ibi.  Fa^ta  autcm  dieal.f errio  ipftus  honorabiiistu- 

mtilatio,ibi,Quod  cum  audifient.  circa  primu  fmittii  filioru  occi- 

fto, 


fiotcumdicitnr. 

2  E t  pcrcuficrunt.  fic  efi  in  Hebrxo  ,  &  idco  aliqui  iibri  male  ha~ 
bent .Aminadab .  IsSofeth  non  nominatur  hic  inter  fiiios  Saul,  tum 
quia  remanferat  ad  dijponendam  domumy  lum  quia  non  erat  muitum 
aptus  ad  prxlium. 

i  Dixitque 


M  O  R  A  L  I  T  E  R . 

1  T/;///)?/;»»?.  fccundumGrcgo.hom.  10.  Inimicoruom- 
nium  capuc cft diabolus, &i.  huius  capitis  mcbra  funt omnes 
iniqui,proptcrquodlicucfup.cap.i9.pcrPhiliflha:osincclli 
guncur  infidclcs,qui  func  mcbra  diaboli,fic  in  ifio  c.g  Phili- 
lihxos  poffunt  dxmoncs  intcUigi  proptcr  conformitatc  ca- 
picis  ad  mcbra,&:  corum  connexioncm.In  hoc  autcm  bcllo 
Philifihmorii  contra  Ifracl,  aliqui  dc  populo  Ifrael  fugicccs 
lurpitcrcuafcrunc,  &:aliqui  gladijsThilifihinoru  intcrlcdi 
fuerunt,&:  aliqui,f.  Saul,..V  armigcr  eius  propri|s  gladijs  oc- 
cubuerut,licecancc  Saulalagittarijs  lujflct  vulncratus,vt  di 

citur 


citur  in  tcxtu,  &:ideiri  probabilitcr  vidcturdcarmigcro  ip- 
fius .  Pcr  primos  aucem,qui  euafcruc  cu  aliqua curpirudine, 
lignificancur  illi,  q.  dc  bclio  diemonum  concra  nos  euadiit  Cr 
nc  culpa  mortali ,  non  tamen  finc  vcniali,  qux  habetaliqua' 
turpitudine  anncxam.Pcr  fecundos  auc,qui  cecideriintgla- 
dijs  Philiflhinoru,fignificancur  illi,q.caduntinmortalepec 
catu,&:  hoc  tctatiomb.  d^monu ,  per  tertios  vero,q.  a  Phili- 
i\hxis  lethalitcr  vulncrati  gladiis  ^prijs  fe  interfecerunt,  fi- 
<TnificanC''illi,q.tetationib.  d^monu  vulnerant^^pdto  mortali, 
&:  cu  hoc  poftca  ^prio  motu  mortalitcr  peccat ,  vel  alios  ad 
hoc  indututj&licgladijsdxmonii,  &:fuis^prusmonutur. 

I  Mt 


5IJ 


GIof.ord.&NicoIaideLyra.  jii 


tumore» 


ffizcniBt, 


a  ^n'pH!f  ha^fue.  Gl.idio  quo  Amalechicis  p  pccptii  Dci  pc 
,  pcrcit,)Ticrico fap^um  occidiclic  ij pt.uc  procoi  vtilicaccsc 

ccpt.i,.iuc non  vcicur,aiit  abucit^fuo fc nimiru gladioconfb- 

dit ,  &:  qiio  .ib  hoftc  dctcndi  dcbucrac  hoftcm  potius  iuuat. 
•Jt  lOSEPH  Pal^ftinis  dimicanabus , &  pugna graui com- 

jnilTa,  Pal^ftini 

quidcin  vicerur, 

&C  multos  hoftiu 

liiorum   inrerc- 

mciunc.S.iul3u- 

tem,  &:ciusfilij 

forcitcrdecerta- 
tcs  ,  6c  vtcntes 
omni  fiducia,ta- 
quam  gJoriaco- 
riiin  bonanior- 
te,&inhoftium 
dimicationc  co- 
firtcret,nihilque 
hoc  preciolius 
cfle  iudicantcs , 
omnium  inimi- 
corfi  cohortcm 
contra  fccouer- 
tcnces ,  vndique 
circundaci,  pari- 
tcr  funcexcindi, 
multos  tamcn 
Palcfiinorij  for- 
ti  dimic.uioepi- 
tncntcs.  Saulau- 
tcm  lioc  modo 
pcrcmptus  cfl:. 
Cu  elfct  hoftium  multitudine  conf!ipacus,Pa]^fJinis  ci  cbro 
fupcrcu  iacula  micccntibus  ,  omncs  pcne  prol^rauic,paucis 
exindcfugicntib.  ,qui  vuhicra  in  fe  nnilcagcrens,ica  vc  iam 
non  pollec  plagas  colcrare,fcmccipfum  pcrimcrc  inualidus, 
iuflTic  armigcro,ivt  cu  pcrimcrcc .  £o  no  pliimencc  diim  fuu 
occiderc ,  ipfc  gladiu  iiifi  in  ccrra,  figens ,  irruic  in  mucronc. 
Eccunequircclibi  mortcinferrc,  puerfus,S£  videns  qucda 
iuuene  Amalechita,rogauic  cii,vc  occidercc.C^  cu  fcciilec, 
fublato  auro  cx  eius  br.n.  hijs,  &;  corona rcgali,ditfiigit ,  &c. 
•Ji  IDEM.  Cu  Saul  iam  liicura  nofict,  &c  mortc  libi  immi- 

nere 


nere  prophcca  pdicci  tc  coj;nnfccret,no  fan;!t,ncc  amorc  vi  I 
ta:  fuu  prodidic  excrci:uin inimicis ,  nec  reguc  conciimelia 
inculic  d;gnic.ici.  Scd  pocius  cii  omni  domolcmecipfum  rra 
dcns,  opcinifi  iud;caiiic  magis cum  filijs  cidcrc  pro  ilibiedis 
pugnando,&:  filios  vna  perne,qua  eos  in  inccrco  rclinquerc 

quafi  fucccflio- 


vehcmeter  a  faglttariis.  Dixitq;  Saul  ad  armigerum  fuum.t  Euagina 

gl.idiumtuum,&:percuteme,ncfortevcniantincircucifiifti,&in- 

tcrficinntme,illiidcntesmihi.  Etnoluitarmigercius,fueratenimni- 

a  mio  tterrorepertcrritus-  Arripuititaque  Saulgladiumfuum,&irruit 

a    Tncx^  fecundum  Hebrao»,  c]ui  vident  Siuleni  inorcuum  memcns  Dauid  fe  iMtercmic . 

fupcrcum.  Quodcumvidi{lcta'rmigercius,videlicct,quod  mortuus 
cflct  Saul ,  irruit  etiam  iple  fupcr  gladium  fuum,  &  mortuus  cfl  cum 
co.Mortuus  ell  ergo  Saul5&:  tres  filii  eius,&  armiger  illius,&:  vniuerfi 

5Donic:uci. 

viri  cius  in  die  illa  paritcr .  Videntes  autem  filii  Ifrael ,  qui  erant trans 

»     TVallis  il>a  circa  lordanan  grandis  eit,  Jc  canipeitris. 

valicnijj&trans  lordanem,  quod  fugiflentvirilfraelita:,  &qu6d 
mortuusefretSaulj&tresfiliieius,  reliqucruntciuitatcsfuas,  &fuge- 
runt.Veneruntq;  Philifl:hiim,&habitaueruntibi.Fai5taautemaltera 
dievcneruntPhilifthiim,  vtexpoliarent  interfed;os>  &inuenerunt 
Saul ,  &  tres  filios  eius  iaccntes  in  monte  Gclboe .  Et  prxcidcrunt  ca- 
putSaul,  &expoliauerunt  eumarmis,  &miferuntin  terramPhili- 
iHiinorum  per  circumitum,  vt  annuntiarctur  in  temploidolorum,& 
in  populis  ,  &pofueruntarmaeiusin  templo  Aftaroth  ,  corpusvc- 
rocius  i  fufpenderunt in  muroBcthlan  .  Qucidcumaudiflcnthabi- 
b  tatoresIabcsGalaadqua:cunque  fecerant  PhihfthiimSaul,furrexc- 


I 


ncmrcgni,&ge  ^ 
ncris  habicuros. 

^  AVGVST.  1 
Cum  occidcndi 
liccnciam  nulla 
lcxcoccdic,  pro- 
fe^toeciam,qu^ 
fei  pfum  occidit, 
homicida  cft  *' 
Ncqucfruftra  in 
fanctislibrisnuf. 
quamnobispcr- 
miffumc,  vc  vcl 
adipifccnd.E  iin- 
morcalicacis ,  vcl 
caucndi  carendi 
vemalicaufa,no 
bifmccipfis  ne- 
cem  infera.mus. 
Namlcxaic:  7^(5 
occidcs:  alccrum, 
crgo  ncc  cc.  Nc- 
qucenim,  quifc 
occidic,.iliud,q; 
homincm  occi- 
dic.  Hisigiuircx 
ccpcis ,  quos  vel 
lcx  iufia  gcncralicer ,  vcl  ipfe  fons  iuflicia:  Dcus  fp.iliccr  oc- 
cidiiubcc,quifquishoicm,vclfeipfum,  vcl  quclibccoccidc- 
ric,homicid,jciimineinneditur.  Ecquicunq;  hocinfeipfis 
ppecraucruc ,  animi  mngnicudine  forcaffis  muandi,  non fa- 
pieci^  fanicarclaudadi  func&c.  Cofulacur  idcm  Aug.cpifl. 
60  &c  204  Item  lib.  2.'concta.Pecil,c.49. 
•jcHicr.  No  rccipu)  cak  s  aias,q  mc  nolcce,exieruc  d  corpe. 
•Jc Chryfoflo. Q^ii  feipfos  occidunt nos dicimus  fcekrac^ 
cflfe,&  pciorcshomicidis. 

b  Habuator  s.  quosSauIabaducrfarijsdcfcndcrac,rcpedur, 
^  qiiod 


•'^ 


N  I  C  O  L  A  V  S  D  E  L  Y  K  A. 
I  Dixicq ;  Saul.  ifiefmt  Doeg^-pt  t oiter  dv^et  fatis  r'onabiliter,vt  ■pv 
^afup. 2 t.dVy(p  ipfe adfillcbat Sauliy  &  ena  prinius  interftt nos eius. 
Z  Ec  percucc,&c.  i.afftigetes  me  morts ignorniniofa  in  cotepifi per- 
fonx  tne£,  c^popuii  mei,  &per  confequens  redundet  in  conteptu  Dei. 
3  ArripuiC,  &c.  e.v  hoc  dicunt  do&ons  voflri concordiier ipfum  tjfe 
danatu^quia  intcifecit  Jeipfiim,quod  nulli  ef\  licitu..yid  hoc  et  induci- 
tur,qS h.ibeiur  l.Tara.iO.d.  Mortuus  ecrgo  Saul  pp  iniquita- 
"1*o  dc*^!^  tcs  iuas.  co  q,  puaricat»  fit  madatu  dni,a  pcc.  Scc.  Hebrxt  vc' 
^"*  ro  ditt  ipfnncjjefaluaiit,  quia  aiidita  dfii  fententia  ftbi  per  Samnele 

annunuata  dc  oinnib.peccatis  fuis  p<£mtuit.,et  licct  primofuiffet  dcfo- 
latus,tn  diutnafiiam  de  mortefuj^&filiorufuoru  ac  regni  tranfiatio 
nepattenter  acceptauit,  >t  diuina  yolmtas  impleretur .  ^od  vi  ex 
hoCytp  modico  cibo  jumptoprofuflentatione  naturtnper  tota  no£le  am 
buhuit,  vt  venirct  ad  pliufecundu  diuiiiH  iudiciu  ibide  moriturus,nec 
Jonathanprimogenititfuu,fiu  alios  duos  filios  fuos  tbidem  exiflentes 
fuaftt  depr£lio  recedere  volens  dii<inafententia  nonfulH  infe.fed  et  in 
ptiis  recipere  inpana  fuorU  peccatorU .  .Ad  hoc  et  inducunt  Hebrx.^ 
Samueldixitei. Tu,&:filij  tui crasericis mccii,  i.inparieiulioru 
tu  quia  Samuelin  llla  parte  erat^iu  quia  lonathas,qui  erat  fan£ius,et 
honUi.,credendus eft,quod in parte fanQorum  ftt  receptus^S-  idem di- 
€unt de i auU,'juia eodem modo diciturde vtroque.  Tu , & filij,&c. 
^dhocetiam  ridetur  facere,quoddi(lHm  eiljfupr.^.cde  SauU,quod 
crat  elcdus ,  &:  bonus,  ncc  erac  in  filijs  ifracl  vir  mclior  illo. 
^  ideo  licet  pojtca  multipliciter,cr grauiter pcccaucrit,vidttur tanie 
diuinis  pietaticongrui4m,vt  propterprxccdentcm  bonitatem  dominus 
dedcrit  <  iinfine  pcenittntix  locii  ad  cuadendum  ptenam  £ternam  non 
tutnen adrecupcrandum  regiam dignitatem ,  Ts{cc autlmitatesfupc- 
tius  in  p'Hribns  locts  ullegats  de  abie£iione  Saulis  a  Deo  videntur  a- 
itwlfonare^nifi dc rcgia  digt.itatc, qu<e ad Dauid erai  transferenda  ex 
dttctmina.  ione  diuina..Au  illud  autc,  quod  obiiciiur  in  contrariim  di 
(jt"t  Hebritiy&  aliqui  ctiam  Cbrifliani ,  qubd  interficere  feipfim  in- 
tiiituproprm  pcrjon£,v:  quis  per  boc  mortc  accrbiore ,  vel  lurpiorcm 
eHJdat,lf  efl 'ilUciiu,fecU',du  q:,adaicit ^ugu.  l.de  cimt.Dci  c. i  j.fed 
intcifiurcfapfuin  intuitu dlititn  ho>ioris,ne.,  f.  vituperium  cxe.ccaiur 


in  proprio  corpore  rcdundans  in  Dei  vitupenic  ^ficui  timebatSaid,nt 
in  ipfo,qui  erat  pt  inapahs  in  poftdo  ,fitient  ludibria  in  contemptum 
Det  lfrael,vt  diciint  tfli,hoc  non  efl illicitum .  El  hoc mvdo  I{afias  vf 
fe  interficerc^z.Mach.  i  ^.nec  tamei  inde  vitupcratur  in  fcriptura,fei 
magis  la  •d^ri  videtur.Hu  ct  modo  Samfon  fc  i>iterfecit,vt  dicitur  lu 
dic.\6.lflo etiam  mvdo aliqnm  fantl^ mulie) is,<G  dc quibus  fdcnni- 
%ai  eccltfiaje  interfecei  unt,  ne  infidelcs  ipfis  abuterentur ,  cxercendo 
luxuria  contra  diumu  honore.Fa  iuii  ^Aug.  \ .  de  ci.Dct,iflas  pcrfonas 
no  excufat  a  culpa.,niftfLcerint  hoc  inftinSu  diuino  nobis  occulto. liio 
etia  modo  poffct  exci^jari  Saul^fi  alix.  vi^  non  fuificerent^nift  contra' 
riu  inueniat expreflc  determ  natu  in  facrafcriptura,vil  per  autbori- 
tateccclefi£,finon  recolo  me  vidijfe .  .Ad  illud aiit,  quod obiicitur.i . 
Tara.to.d.  Morcuus  cft  Saul  pp  iniquicaccs  fuas,&:c.  pot dici.^ 
fp iniquitates fuas pccna  moitts  infii&acft  fibi,&  filiis  fuisyfedtpff 
hocfii  dainn.itus,au:horitas  non  fonat,ftcut  fur  fufpenditur  fffurt* 
fuafi  th  pceniteat  infine  veraciter,  &  morte  patiemcr  fuftincat,effici- 
tur  digniis  vita  aterna .  I{eftduii  aiitcni  huius  authoritatis  indiiHx  ex- 
poneiur.  i  .Vara.  10.  cQ^od  autcfequitur,  infuper  &  "Pythoniffam  c» 
fuluerit,ncc fperauerit  tn  dtio,n'o  valet,qa  Itcet  tunc  nonffierattcritqi 
ipfam  cdfuliierit,in  dt  omnib.iftis,  &  aliis  malis  finalitcrpanituit,et 
tuc in dnofperauit defaliite xterna,licet non de tcporalivita .  4  Q^  , 
iftcpdido  mo  ab  Hcbrxis  non  excufatur,  nec  et  d  Lalinis .  Dicunteni 
c'oitcr,quodfuit  Doeg  Idumcut ,  qui  timens  grauius  affligid  Dauidfi 
fiiperuiui ret,ideo ex  tiiftitia,(&  quafi  dcfpcras  furripuit  fibi  vita.ii- 
lUtyCt-  Ctitoff  Cxfaris  vi!ioria,qhod faiium f.nt  pufillanir„itate,pr9 
ut declarat ^ug.l.de ci.Dei.Cxterapaict rfq; ib:.   y  Vcncruntq; 
non  manfiucfcd  iiUod  occupaucrunt  aliqua  fottalitia  ,poncittes  ibim 
lites,nefilti  Ifracl  rebcllarcnt,  ficut  di6lutnfuit,fupra.  i  yc.de  flalione 
Th'iLfthinoru,principesaHtcmThd'fth't'irn,  e?"  c<,mtr:unituSpopu!irc- 
ucrft fuount in  ttrrd  fua.  6  Fadla.  Hiccoitfcqucnterponiiuripfius 
Satd  occifi  vitupcratio^cu.  diciiir .  7  Ec  pcidc.  ad  cius  riniperiurn 
&  laudeidoloriifuorii,qu!bus iUSviCloria  ultnbf.ebat .  8  Ecpofuc 
XUl.caconfccrandoidoloprovicloria  halita .  9   Corpus.  adinfi- 
rcntiurri mciius vitupcrtiini,i^ ad  fuam  vi£ioriain oiioidcndum . 
I o  Q^iod. Hic confequeicr defcribi.ur ipfius honorabilis tumulatio. 


'idii 


M  O  R  A  L  l    i    E  R.  pcrhocauccm,q,capuiSaul  ,&:  cius  coipus.id  vicupcriiim 

7  Etprieiderfnt.  Per hanc  cxpoli.itif.ne  fignificarur , quod       eiusappcnfa  fucrunc  in  nniro  Bcchfan, fignilicaturinfami? 
homo  mortaliccrf  cccans  armis  vucuiu,&gracia-  (poliacur,       turpitudo,qua  fccjuityr  ad  mortalcm culpam. 


pcr 


J'5 


I.   Regum.  Cap.  XXXL       yr^ 


it  qS  pnc.Nos qiioq;  benefadores  nfos gbdio  peccati percm 
V  pcos  quo  ad  p>>lluiTms  a  Philifthinoru  opprobrio  enpiaiiuis. 

.j«  loicphus.  Vii I  labes crudcle  ludicaies  Sauleincuniiil;js 

iicpulcos dcipicere,coca  no- 


rumciim  mulieribus&in^aicibus  fupereos  celcbra-.ierunc,  D 
tundeces  pedora,ac  lugencs  regc  &  filios  eiijs,ncc  cibii  defi-  Lib.i.ex  ^oR 


deranccs  guflarc  vd  potu. 


de  ircr  ageces ,  &:  accedeces 
ad  niuros  holiiCi,&  dt^pone- 
tcscorpora  Saul  5c  (iliorum 
ciLiSjdccalcrunc  in  Iab.'s,ho 
fiibiis  pp  forci-udiiieeoru 
nequaqua  prohiberj  valcn- 
tibus ,  auc  priEfii.Tiencibus. 
Vui  aucem  labes  cumom- 


runt  oes  viri  fortifTimi,  & ambulaiierut tota  nodc, 
&  mlerunt  cadauer  Saul,&  cadaucra  filioru  eius  dc 
muro  BethfanjVenerutq;  virilabesGalaad,  &c6 
buHcrunteaignij&ituleruntoflaeoru,  &  iepelie- 
rut  in  nemore  Iabes,6d  ieiunauerunt  lcpte  dicbus. 


•jc  Bcda.  Rcfle  pro  morcuis  ^"^S  '""*  ' 
iciunaucruc ,  vcnd  rcquu-.m  '"''''•■•"P-'°- 
pcruenire  valKinc. 

•a  R.Iofc.  Affcci.Peccacum  T    a.  n 
p'-euaricacorum  Ifaeleft.q,  haauath. 
dcfcendunc  inGehjnnam, 
ibiq;  mcni..'s  duodximpos 
nashruc,&:  polIe;ic\'pcilan-  '*'"?'»«•§««- 
tes ,  afccndunc  qui-m.idmo- 
diimfcriptumelt:Ecaddu-      * 


ni  populo  licnces  fcpclierunc  corpora  in  optimo  loco  pro-       xi  cerciam  partcm  ad  i2nem,&:  vram  cos  iicucargencum,  ^ 
uinci.r ,  quem  Scgehemappellanc,  &:  iciunium  fepccm  die-       probabo  cos,ikutprobacur  aurum.  Z.1C.1  j. 

rum  CAP. 


NICOLAVS  DE    LYRA. 

44  cumdickur: Quodcumauditrcc,&:c.  ifii autem prx cateris do 
Inerut  de  vhupcYio  SanU  illatoieo  qithd  liberauernt  eos  de  mauu  T^as 
regis  ^m.mn,vt  diBHmfuitfupra  11.  1  Ec  ambulau.  qnia  de  die 
nonpotcrant  illa  corpcra  aiftrre .     z  Etccmb.  aromatica  muha 

"    ^nroTL  1  T  £  R. 

f  Quod &c.f^rrexcrUt,irc. p  iHos  g.  cJpuc&:  corpus  Saul  aufe 
A  D  D  1  T  1  O. 
In  cap.31.vbi  df  in  poftilla.  Hcbrsi  vero  diic  Saulc  cflc  fal 
uatii.Opmio  Hebrxorfi  in  hoc  pallu  nullo  modo  vf  fuiiine 
da,no.n.her  fundm  in  autoritate,nec  in  r6nc;Na  fundm  eo- 
rualsijptuexhoc,q,Sauldiuina  fniam  p  Samucle  libiannu 
tiata  acccptauit,nulli'  valoris eft.In  hocn.no  excufunt  Sau- 
Jeapeccato,fcd  potius  eu  grauius  accufanc  Q^  fic  patct,n.a 
in  Pvtonicis  diuinationibus,&:  hmoi  duo  jphibcnt  in  Icge  di 
uina,quorQ  vnCi  eft  tales  diuin.itores  pfuicre.  vn  Dcu .  1 8.  b. 
"^onftt  in  te  malefiius  neq;  qiii  Tythnncs  confulat.  Aiiud  vero  ^phi 
bitii  e(i,ne qs  vcrbis  taliu  crcdat  fcu  affentiat,  vri  Dcu. vbi  s. 
Cttes  iUx  qaaru  pnffidebis  terra  ai^ures  &  diiiinos  aidiuntp*  aiit  d 

I  Deo  tuo  alitsr  inflitiitnses,  &c.  Vbi  &L  in  (cquentib.  manifcfl-e 
hf,q,  ficut  in  lege  diuina  pcipit>t  credat  vcro  ^pphct^  Dci, 

.  icaineadclcge^hibet"  neq.stalibus  fupftitioUs  vaticinijs 
aflTcnciaCjfeu  crcdac,vc  in  pdiilo  ca.facis  dcclaraf.  Ex  quibus 
cuidccer  fcg.tur,q,  fi  q.s  cofuleret  Pytones,fcu  diuinos:  qui b. 
cofultis  noalientirct  eorii  vaticimjs ,  talis.elfcttranfgrcffbr 

I  primi  pcepti  im,fi  ^ii  non  folu  c6fulcret,fed  ct  corfi  pramo- 
liicis  aHcntirct,clict  trafgreffor  vrnufq;  pcepti ,  vt  patct  ex 
diclis.  Ex  g.bus  manifeftc  fcq.tur ,  <^  voletes  excufarc  Saule  a 
pfukacionc  Pythonilf2e,p  hoc  q,  fniam  fibi  p  illu  fufcitatum 
annuntiata  acccpcauit ,  n6  folii  ipfum  no  excufant  a  pdo  p- 

1  fultationi,  fcd  mfup  ipfum  accufant  denouo  ptto.f.acquie- 
fcendi  vcrbis  magicis  fcu  diuinationibus,  vt  fic  no  folum  lic 
Saul primi  pccpti  fupradicti  trafgrellbr,  fcd et  fecudnli  autc 
dicaf  q,  Saul  no  crcdidit  Pythomff^^fcu  Pyrhoni,fcd  prophe 
tix  Samuclis,g.  crac  fidclis  ^pheta  dni:ho'c  no  valet.  Na  ^m 
cpi.  Aug.s.ea.iS.tradita  quaj  vcra  eft,vt  ibi  fuit  declaratu,n5 
cnim  Samuel  in  fpu  apparuit,  fcd  dqmo  in  Samucle  trasfor- 
matus  ell,&:  fic  no  Samueli.fcd  d^moni  crcdidit,vctbis  eius 
uifenticdo.Dato  et  q,  Samuel  in  ^pria  pfona  apparuiflct,^)- 
ut  quida  volunt,licet  minus  fane,vt  s.adhuc  Saul  pcccauit  m 
crcdcndo  verbis  illius,cuius  ro  efl,  na  diccntcs  Samuelc  ve- 
lufuiiiclufcitatuyhocaircruntexdifpcnfationcdiuinacuc 
rille  quse  Pytoniifam  &  Saule  l.atcbat,vt  exprcfsc  hf  ir,  glo. 
ibidc,&:  lic  ^aul  no  credcbat  ipsii  eflTc  vcrii  Samucle,  fcd  fpi 
ntu  malignu  artc  rnagica  in  Samuelis  Ipccie  apparcntc,cui 
crcdedo  indubic  peccauit  5  confcicnti.i comittendo.  jQj  r0t 
non eii exfide,peccat'u efl.  Ro.i  j.  Si autc dicat',  q,  Saul crcdidic 

J  vefbis  fibi  anniitiatis  r6ne  flgnoru,qu(j  forte  vidcr.at  Pytho 

^  nilFa,vcl  ipfc  Saul,nec  cx  hoc  exculat  a  pdo.Na  Sm  Auguf. 
in  c.ncc  mirii.s.allcgato.  n6  ideo  q.s  debet  credcrc  talib.  qa 
aliqri  eucniut  ea  quajpdicuc,ad  cuius  ypbacione  addncic  cla- 
r.i  aucontate  Dcut.14.  C^od  aut  df  Saulc  dc  oibus  luis  pec- 
catis  p^nituilTc  audita  fnia,  tali  s  affcrcio  cadc  f acilitatc  pte- 
iiiair,qapprobat^m  Grc.NulIu.n.flmdm  huiuspni.eappa 
rct  in  lacra  fcnptura,nifi  fortc  in  acccptatione  pdidcj  fni?:q 
q.dem  acccptationohctpniasroncjfcd  potius  pcccaci,  vcdi 
ttiicft.Siauclignufuxpniarvolutaccipcrccx  hocq,  modi- 
cocibo  supto  pcr  totam  noftc  ambul.auit,vt  vcnirct  ad  prg- 
liu,vbi  erat  moriturus,^ut  in  po.df  ,hoc  no  vf  valcre .  r6na- 
bilius  n.poflct  dici fcu pfumi, q,  Saul  luit  ad  pliu,crcdcs  n5 
dlcdiuinafriiam  fibi  ^lata,  fed  poti'dcmoniaca  illulione. 
tx  quo  aliccr  cfict  cxcufuus, vcl  faltc  ahenatus  a  pdo  pr^di 
fto.Ulud  aut  q,  diit  Hcbrxi  adfua  opinionc  confirmandam 
cx  illis  vcrbis:  Cras  tu  &fjlii tui eritis mec.  xo  no  vf  Valcrc . Na 
ly  mecii,  no  cfl  ncccflc,ut  intcllig.af'in  partc  iufloru,  fcd  fuf- 
ficit  intclligcrc  in  flatu  dcfundtoru .  Ncc  plus  fonat  .autori- 
tasjucidc poftil.ait  s.ca.x8. &: pot argui  ex  ucrbis Chrilf i  ad 

lacroncm 


lOiiUm  cou:t'i!.'Uo,Jt<  H'  jivuai  antiquitus  uijcpidcuris  folenibus  ,ftcut 
dic.t  t.Vaici. I  G.infLpultura  .jfj rcgis luda.  Pofucruntq;  cii  fup 
IcvLlufuu  plcnii  aromatib.&  vnguecis  merecrici)s,q  crac  pig 
nicncarioru  arcc  c6fecb,&:  cobuifcrunc  fup  cu  ambicione  ni 
mia.    1  Erie  k.inft^mmiri~tit'.zpromone  S.%id&fiiiorUeius. 


reccs  dc  avuro  fcpclieriic^iigniticant'  illi  q.  turpicudihe  fuorii 
fuperiorum  quacum  polfuncbono  modo  fataguc  occulcarc. 


lacroncm  Luc.zj.f.  H.>dieme.e.  inp.u  Si  enim  hanc  didionesi 
mecU  oportcrct  refcrri  ad  :latu  bcacicudinis,  fupfluu  circc  ad' 
dcre.i.'(  piradifo^  fulficcrcc.n.dixille  hoJicmecii  e.  fcd  quia fine 
tali  addicione  polict  intclligi,  mecu  cm.i.in  flacu  defundoru. ' 
ideo  couenicntcr nddxt, i.ip.n\id.  Samucl  aiic  no dixic :  Cras 
erit:s  mccfi  1  limbo,fcd  cm  dixic,',w< j  mecii.Ez  io  r6  Hcbr^o- 
ru  cx  hacau;oricace  n6  clt  eificax.  Ad  alia  vcro  rone  q  pro 
Hebra:oru  opinioneinducif  ^dccoqddiducrt  s.i^.cap.de 
Saulc  qd  crac  letius !k.  bonus,  &:c.  Ex  qua  volunc  inferrc,cp 
liccc  poltea  grauicer  &c  multiphcicer  pcccafle^cn  diuing  pie- 
taticongruuvf,vcp|?pccdcnccbonicace  diis  dcdcric  ciin 
finc  pniiE  locu  hoc  no  vf  valcre.Na  licec  Dcus  hoc  pocuiflcc 
laccie ex  difpefacione de  coi  cii  lcge  diuina  priii  legif  Ezcc.  g 
l8.f.  CJtanertcntfeinfltis  a  iu[iitia:crfeccritin''q'iitate,morieturin 
ca  muflitia  qna  operacus  efl.  Sicigic  pacenc  fundameca  Hc.  in 
hoc patfu  nullius  eife  cffioacia: .  Snu  i*ic  dodoru  nforu  eft 
ccneda canLJ;  ex  verjs  supca  fund.miecis  .  Fund.it^.n.pnmo  iu 
hoc^q,  Saul  fcip?iioccidic,q^eftgrauiflimii  pftm,q.a  magis 
pnaiem  inclinjcione  ,  &  p  charicacequacigccrahoinicidia, 
lifr  &L eft  periculolius c^^cc-:;s  peccacis ,  cu  poft  morce nullus 
lidocuspanicedi.  Ncc  valccdicereq,  hocfecit:nein  ^pria 
pfonapaccrct  p  honore  diuinu^&c.jpucin  pv)lt.ail.Na  iiidi-  , 
briafcu  impropcriaquxciiq^pp  Deu  fultinercquatiicunq; 
ignominiofaliut&accrba.tacomagisaddiuinu  honoici?- 
cinet,  vtpatet  in  Marcynb.vn  &:  S.uil  dcbuilfcc  m  Dcii  fpe- 
rare  cj.  potens  eft  hoicm  quacunq;  tecatione  fupuenientc li- 
bcrare  a  pct6:cj,  tii  116  fcxit  fe  occidedo,  &  i6  vcre  dc  ipfo  df 
i.^3iV3L.io.d:h{ccfperaHit'in  Dno.  Pr^tereabonitas finisixicol 
lit  malitiaaitus  humani,fi  talis  aCtusf  m  fua  Ipem  clt  maius, 
no.usuc  facieda  mala  vt  eueniat  bona:s  uc.n.cclerada  mino 
ramala,vc  vitecur  maiora,vcdidumtiiics.  c.17.  Pr.£ccrcafi 
Saulexcufacusfuiflccarcacuhomicidijr6nepd!da,pin  mo 
doexcufnctAmalcchita  iiipsu  Saulep|7candcr5neocci- 
dir(cc,cuius pnu  patcc inf.i.Re. i.vbi hf , q,  Dau:d  q  tuic rcx    . 
iuifaudica  Amalcchiccexcufationc,  ipsCi  m.idauicincerfici: 
Q^  aut  mducit^de  Raiia.i.iVIac:  1 4.no  eit  trahcdu  ad  pfitia, 
cj.a  no  c6mendat' cx  hnc  in  icriptura,  canq;  vircuofas  limpfr, 
lcd  canqua  hiis qucida  fpem forcitudinis , (jftimas  fefbrciter 
agcrc:q  cn  no^jlt  vera  forcicudo.fcd  magis  qda  inoilicics  am  F 
mi  no  valecis  maiora  p^naliafuftincrcvc  j?  i^hilo.patccin  j. 
Echic.&:  p  Aug. i.de ci.Dci.P6c cc aliccr  dici.f c],  Ralias illc 
P  cocii  ^ccfsLi  fue  vice  in  facra  fcripcura  commeda!f,vc  patcc 
ijjidc.vii  &:  calc  plli  mendii  eft  inftindu  diuin^  infpiracionis 
hoc  fccilIc.Na  tm  Iuriftas:q,  femcl  bonus  femp  pli  i  in  ^■'elle 
bonus.Secus  aucdc  Saulc  dc  quo  Icgic''  s.  1 4.  luxca  Hcbrai.ve 
ncacc,  0;  quocunqucfe  vertcbat  i^ipie  agcbat.  Dc  cali  .'gic' pfumc- 
du  cft  iemp  fore  m<alu,  &; p  pas  n5 inftindu  diuino  i'c  occi- 
dilicjfed cx dcfperacione  feu  tim .)rc  acerbioris  pcriculi, leii 
mortis  tpahs.Dc  Safone aut  n6  cft  trahcda  p;icia,quia  p  lUii 
Deus  mulca  miraculafacicbat.vfi  pfumedij  cft,  9  laccccr  in- 
fpiracionc  diuina  hoc  fecic.  Silr  cenendii  elt  de  lancliis  fccmi 
nis  q  cpc  pfccucionis  fciplas  occidcruc,"jpuc  dici  Aug. i-.de ci    • 
ui.Dci,nec  ad  danacione Saulis alia  .aucoricas  1  ici\e  fcciptu- 
ne,fcu  dcccrminacio  ecclcfie  vf  req,ri,cum  doclorcs  nf  1  Ik  g 
c6cordiccr  ccneac,vt df  in  po.Na  vc  in  c.dccrccalcs  cp:fto]£E 
di.  io.fcripturarii  tradacorcs.i.dodores  i  carii  cxpofltionib. 
fummis  pocilicibus  pponuntf.  vndedcccrminatiododorti  'a 
■  cre  fcripturx  in  tali bus  tm  fufficei-c  dct ,  acli  ab  ecclcfia  t!c- 
tcrminarctur Jgitur  illa  vcrba.i.Paralip.9. vbi df :  Inf<pcr  &• 
Tythoniffam ionjuluit,  necfperauitin  (/«0,  intelligendafuncde 
Torn.z.  R        dcfpcia- 


P1 


GIorordi&NicoIaidcLyra.        516 


defpcradonc  fimfli ,  proiit  di>(fk)rcs  noftn"  cam  cxponunt. 
QmocJ  ct  maliciacotius  vicx  ipuus  Saulis  polhj.  rcijn.iuic  vna 
cfi  pcirimo  ipfius  rtnc  ijbi  inuicc  corrcfpodcdo  hoc  ccifant'. 
Iv  E  P  i  J  C  A.  Cin^iiis  Bur.  ipfc circa ca.3 1 .  lopa  laborct 
digrcirK)nc' ,  volcsqTS^.ail  licdaa.uqs  p  opiiiionc  Hcbrgoru 
cui  vf  Pod.taiicrejnoubihnttb.obicdi-.Miibus  Bur.qiia:  lunt 
facilitcr  foliibiits.aa  volJs  fulfincrcopniioncdc  vcraappa- 
ritionc  plon.c  S.iniiiclis  niodopJich)  ccliaiic  oi.iargunK"ca 
IJur.qu.cfuiidaiit'i  pcccacis  coluicationis  Pyi.honilix.Nam 
Saulp  Samuclc  vcriiiutorin.itiis  Jccofulcationc  pccn.tuit, 


&  fnum  diuinS  p  fc  laciiacc  p:.nu''t,et  pcrpniam  nierun:ds 
vcraSauuijlii  .ippancu^nc  cci\;nc,;ri,vc  lic  Uncpcriculodc- 
ccptionis  fcnccnciam  diuui.im  acccpt.ircc.quib.  bcncacccO' 
tisfolumicurcaqua:BLir..L*g!.incociariumad'Juc:ic.  Hcpcc 
candciii  pitnitcntiam  i^  fv.'ucciicix  .icccptioncm  Suii  me- 
ru.t  rccipcrc  infpirationcm  d;;  f.  ipfum occidcndo,  licut  cu- 
municcrccnccuidcSimfone,  Ec  bcarus  Auguli.  pnmode 
ciu.Dci  dicitjdc  Ihnclis  1aniinis,qucf(.!c!:cmpoiv  pcrkcu 
tionis  ocvidcruc,  nc  u\  vicupcnuiu  honoris  diuini  lUulioncs 
infidclium  patcrcntur, C$c  h^"cdictaiu:liciant&:c. 


^ 


CAP.  I. 


I4b.y.'Ami<j 


e 


f  poficjuJeer 
cidiflec  iple. 

Her  detM-! 
dit.  Heh. 


A  ^  A  ^'^i'"' 

•ii    lolcphus, 
Prcdidu  pre» 
liugcftii  elf, 
dic  qua  D.i- 
uid  viilis  A- 
malcchicis  re 
uerfus  cftiSi 
cclcg,&:c.nar 
rabarniintius 
vidilll"  fc  iu- 
ga    Hcbr.TO 
rii,&  fugicnti 
fcgi  fc  fiiiilc 
piirem,qucm 
rogacus  lugu-- 
lafll-  fatc-bac''; 
qni  dii  gladio 
incubuiircc^ 
pcer  vulncrfi 
^  magnitudi-' 
nes  ipfo  non 
poflet  occide 
re.  Simiil  li- 
gn^     mortis 
oflcdit,  auiii 
brachioru  ci' 
atq;   coron.i, 
qu.Eciicxp.o-!- 
lialU'C     mor- 
tuii  Sau!,Da* 
mdi    dctulc- 
rac. 

Rabbanus. 
H«caiijtHc- 
br^i  filiiituif- 
fe  Doeg  .  A- 
malccitcs  cm 
&  Idume*  v- 
nqm  eft,  quia 
fili'  primo",e 


SECVNDVS  LIBER  SAMV£LIS> 

QyhM  NOS  SECVNDVM  KEGVM 
D    I    C    I    M    V    S. 

CAPVT     PRIMVM. 

Adjm  ert  aut  poftquam  mortuus  eft  Saul ,  vt  Dauid 
reuertcrctur  a  caede  Amalec,&  manerct  duos  dies  in 
Siceleg.  In  dieauttcrtiaapparuithomovenicnsde 
callris  Saul  vefte  confcifTa,  &:puluere  confperliis  ca- 

a   f  A  p3ice  tncur.i,non  enim  liomo  cadii  Ibluin  fuper  fjcicm,  fed  in  eam  partcm  m  qua  cll 
ia<:ies  totuica^ii: . 

put,&vtvenitad  Dauid,  cecidit  fuper  faciem  fuam 

&  adorauit.Dixit^;  ad eu  Dauid :  Vndc  venis  ?  Qui 

ait  ad  euai^De  caltris Ilrael  fugi.  t  Et  dixit  nd  cil  Dauid  .  Quod  eft  vtrbu  qd 
fadlij  eihliidica  mihi.Qui  ait :  Fugit  populus  exprcElio,&  multi  conucntes 
e  populo  mortui  ii]nr,Ied  &  Saul  &  (onathas  filius  eiusintencriat  Dixuque 
Dauid  ad  adolefcente  qui  nutiab.it  cj:  Vh  fcis  fj,a  mortuus  eft  Saul ,  &  lona- 


b     ^/ipprehi-n-  ] 
densaunnDj-  ( 
uid  vtjiitiiftitA  1 
fu.iy&c. 
^  Thcod.Ad 
miran  opor- 
tct  prophcta 
&c  rcgc .  iVIa- 
Icuoli  viri  au 
dicacxdc,  no 
folfi  luxic,  fed 
ct  accrbc  cft 
lamcncatus. 
Multa  aut  e- 
tantqucflKic 
bancvclugc- 


2.    '. 


rct  ,  lonaUiac 
dciidcnu,  a- 
mor  in  popu- 
lo:vidoiiaini 
pioru  alieni- 
gcn.uii:  precc 
"I-  •  -  '       \  ieac:jdcs.Sau 

tha.s  fili  eius?  Etait  adc)lcfces  <j,  nunnabatei:  Cafu  veni  in  mote  Gclboe,6c  4  [is.  c4iecnjm 

a     1"  Faii^atus  (iir.emjbatur .  '  '      ' 

Saul  incubcbat  fup  hafta  fua .  Porro  currus  &  equites  t  appropinqu  ;bat  ei, 
&  coucrf  us  poft  tergu  fuu 
a  mihiiQuifnacstu?Etaio 

f  Totus  vigor  anunar 

mc  &  interfice  nic,quonia  tcnent  mc  angufti^.,&  adhuc  tota  anima  mea  in 
meeft.  Stanfq,fupereuni,occidiilIum  Sciebamenimquodviuerenonpo-  ^ 


i,videfq;  mc  vocauit.Cui  cij  rfidifse,adfum:Dixit 
3adeii;  Amalecitessu.EtlocurusefhTuhi.Sta*fup  7 


reucicbat  vi- 
uum ,  multo*  t 
magis  niifcrc 
turmorcui , 

•^  loanncs.  ( 
Cafsianus.Da  * 
uid  prxccpta 
fupcra- 


lcgis 


a     t  V'.i!iici.,:.oiiem  . 


U!t ;  qui  prxa 

ternttpoflruinam-  Etrulidiademaquoderat  incapiteeius&armillamde  9  p:cntcMofe, 
brachioiilius  ,  &attuliadtcdominum  meum  huc.  t  Apprehendensau- 10  j 
tem  Dauid  veftimenta  fua  fcidit ,  omnefque  viri  qui  crant  cum  co,  &  plan- 
xerunt,  &  fleuerunt ,  &  ieiunauerunt  vfqucad  vefpcram  fupcr  Saul,&fu- 

a     f  S.itcrdote5 .  f  Gcneraliter. 

per  lonathan  filium  eius,&  fuper  populum  domini,  &  fuper  domum  Ifrael 
eoquodcorruifsentgiadio,  DixitqaeDauidadiuueneni  qui  nuntiauerac  i »  cftpciicqucn 

tcs,  (S^proh  is 


vt  inimicista 
10  rcddcre- 1 
tur  ,  non  fo-'  * 
lum  hocnon 
tccit:  verum 
etia  diledio- 
ne    coplcxtis 


Gea.]<r.K. 


nitusEfauEliph.in  fuit,5(:  huius  filius  Am.nlcc.Diadcma^U 


Q  tQTa^H.  armillam  a  patrc  commcnd;itam  habebai;. 


^ppre. 


domino  pie  fupplicans  jCtiam  lugubntcr  fleuit,  6i.vltuscif  p 
intcrtcdos  ^ 

,Aci:e- 


Piuifio. 


iNi^Oi.AVi.  iJv.  L\  K.A.  CAP.  i. 
I  TJ  '\CUim  Tufl^ujin  /''priifio  Lh-  aSiit efidere^nuptr eh£i.one, 
X  /:"'  confcjuenter aptur  dercgno per fmceffione  .  (jmalsbofetk 
fuatlfi  SauUMceipdrmi  tfe,&  $alomo>i fuoccffit Da*ii.',er fic cufffe 
quenter  altj  rcges  vfiji  ad  capiiuitatem  Eabyloi.icain ,  &  i^uia  ngnum 
Isbfcth  pracedsbat  debiliiando.rfgnii  akt  Dauid/vrtifii  icjlo-  fd-  0  pri^ 
mo  defcribifi^r  inchoatio  rtgni-fitrinftji  parti.il!s,  fccudo  exttrniinatio 
rrgnilsbifcth  totalis  capit,^.  tcr.ioprumotio  regni  DaUid  intcgra^ 
lis  ca.  I  .Cinaprirnu pr^fniitmnr  Saidis  t!  fiUornm  eius  lamntvinoje 
(undofuccefforis  duptex  inUitimo  ca.  i.Circaprin.um  prirnb  acf  ribi- 
tur  denuntiatiomortis  :fecui.do  a&tsLmcntationis,ibi: A\^mxhcn- 
dens  Zllicm  DJHid.Circi pr.mnrn prxmitlitur  timpus  hhius  denun 
tiationis.cumdiciiur.  z  Indic.fcdiatareiierfione  DauidinSice 
leginterfi  Ris  ^malcdtis  qui eam  incenderant,prout  di^um  fuii  in  li- 
biotcrtio.iocap.  |  Vcfrcconf.  ifiafiebantapudHcbraiosinfi^ 
gnurn  trifiitix  <c}  magiUuefolaiionis.C.iterapateft  vfjueibi. 
4  Cafu,  licct  vir.ijfer  cpropofito  adpr.utii,n,  tamcn  fugiens  lafuali- 
ter  venit  ad  loci<m  vbi  Saulcat  ru'ncratus,vclfortc  inhoc  dixit  mea 
daciumficut  O"  in  aliji.,yt pati-bit cpifeqHenttr.Diciiur emt^iconer:^ 
eratfiliusDarg  i^ideo  vs- ifimilc rfi^  ',ul)difa iu.xtapalreiuf:um 


qui  erat  ctim  SaulefvtprAdi^um  efiinfineprimilibri . 

5  E,t  S^u\.Grau!ter  vulnerutHS,ii^  non  pitensinteaere. 

6  l'on  6  currus.  ita  quod  non  poterac  cos  cuadcre . 

7  Sta  fuper.  Hocfingebat,fednon  crat  verunt ,  quia  hocdixitSaul 
arniigerofuo  tantnrfr,(}iii  ct''am  intetfecit  fcipfun' . 

8  Stanfquc  fu.  Simiiitcr  in  hoc  nicTititusfuit.,qi:ia  Saiilfemctitfutt 
occiait.  Dtcit  ((.vien  Ioftp}:us,(p  isu  Vcrii  uixii,(juialicctSaul  ir<  tiif- 
fet  fitper  gladium  fiium ,  tamen  ita  dcbiUlaius  e>at  ipnonpoteratfip' 
fim  ptrfijra)e,iS-  ideo  ifle  iuuenis  cx  cius prxcipto  itnpcgit ei<nifupa 
gladium^intantum  (/ubdfuitmottuus,!  ontrarium  tumcu  itmti.r , 

9  Ec  tu\i. Dicunt auiem hic  Hel/)ii:i,<jucd L orgvicens ^ahlmortiA 
tradidit fUa infigni'a regaiiafiUoftio,vtport^rct ad Dauid:  iCper hoc 
inuenirtt gmtiam  apHd  iurn  :  ii/-  tuitc  ftipfum  inticfecitratioiicpu- 
dt£ia  infiiiepiimiiibri . 

10  Appichciidcns,  Hic confe/^ucntcr poniiur aClus lametaiionis, 
&  primo  ingene}alt,fecundo  modui'}l..nChi:  ii,jpeciaii,ihi  •  PlailXiC 
autcm  Dauid .  Circa pnmim pYXiniuitui  pla):£h'.s ,  cum  dicitur, 
Apprc  hcn.  &  fubdhur ptiiiitio  >i'.-ntianti<,c:.m  dicitm  . 

11  Dixitquc  Dj.Uid  ■dd.(juiadixeratJeiniir/eciffcSauIem.    , 

Vndc 


M  O  11  A  L  I  T  £  R. 

t  Jn  dir aufrtt:  mtia  appamit homo vrnicns rfi-.ev^r .Pcr iflti  homi 
m  qiiiadhndumipliUS  pagidgratia  pKndaciufibidixic,f, 

«JUQd 


qiiod  intcriccilici  S:uil,ciini  tfi  inurtccUis  fii;<Tc't  partin''.  t."- 
girtis  r-hiliflhinoriini,partini pic^priogl.ndio , rignificant ii.'i 
qui  pci  picndacla  qucruct  placcrc  pctcntibiis  &c  priclatis ,  • 

yocan-' 


rz 


11.  Rco;um. 


/  a  Mccdens^&c.  Omnis  qui  proximo  machinacur  malu,  vcl 

deeuisg^uidccinccricu,  lurtce  recnbucionis  penaaiudicefu- 

i«.<  pernomerecur.  ii«/e«//»/i)i/r/b«?j7»  incidiimtxm.  EcOj  (]mi 

t,  j  menwur  cc.animarn.  hic  auc  mcncicbac' lcfc  Saulcm  occidiflc. 

.ji  Thcodor.  Qui  fignificaueraCjnulla  aifcdus  inuiriamorci 

infaicabac&:  irridcbac.  Acccdic 


Cap.     I.         518 

cflenc  in  cimore  dom:ni,ne  pcrirenc  ficnc  Saui . 
e  In  lihro.  Rab.  Ls^tnr,  vel  fcnptum  eji.  Hanclibrii  nufquam 
rcperiri  aircueranc ,  ficuc  libril  bclloruni  dai , cuius  in  1  ibro 
Numcrorii  mcncio  fic,&:  carminaSalomonis,&  difpiicacio- 
ncs  eiusde  nacuralii^norii,  &  hcrbaru  iumencoru,vo!ucru. 


pKJ 


qiiod  erac cciam  Amalcchica,in 

qucm  Dcum  iam  olimculerac 

fencenciam  morcis . 

b  ^    Tlanxit  Mtem  Dauid,&c. 

lofcphus  .   Conlcriplic  Dauid 

cpicaphium,ficuc  fieri  ailolec  in 
,  fepulcns  ,  quod  lamencaciones 
>  concinercc,^.:  laudcs  Saul  &:  lo- 

nache,quodcciam  vfq,ad  mcu 

permanfic  cempus. 
*  Chryfoflomus.  Mocfliffi- 


ci:Vndcestu?Quirefpondif.FiliLishominis 
aduena?  Amalecite  ego  fum.  Et  ait  Dauid  ad 
eum  :  Quare  non  timuiiti  mitteremanum 
tuam  jVtoccideresChriflumdomini  ?  Vo- 
canfque  Dauid  vnum  de  pueris  fuis  ait :  Ac- 
cedensirrueineum.  Qui  pcrcufTitillum,  & 

a     ^  Dainnaiio  tua. 

mortuus  eft.  Et  ait  ad  eum  Dauid :  Sanguis 
tuus  luper  caput  tuum .  Os  enim  tuum  locu- 
tum  eft  aduerlum  tc ,  diccns  :  iigo  interfeci 
Chriil:umdomini.plaxitautem  Dauidplan- 
dliihuiuicemodi  fupcrSaul,  &  liiperiona- 
inlidiacorcmfuumicalacryma   c  thanfilium  eius.  Et  prCECepit,  Vtdocerentfi-  7  figuras  q"uam  cacenus  Hcbra;i 

cuscii:quid  palTuscxiffimecur,  d  j,^^t„j^   „^n,,r^     /;^.,^r^....^n,.-,-.  «/V  i.-.  I.kr^  Q  habuiircnc,rcpcric.   Suncenim 
,..„.„:*.„„.»:;  au.  .„  „„.....,  l  .  hosluda  arcum,  iicuticriptum  eft  inl  bro  8      ,^,^^,^^\^,,,^  luliommcf- 

f  tiuftorum.  Etait.  Conf.dera  llrael  prohis  9  .'^il^r^jipSr.uafsamuei; 

f  Moiues  Ce.boe  .  1 0   .^      ,       „*  v  t      i  r     ■ 

^   ■  r        I  \r  1  •  ,     Gad,  0(:Nachan:  m  quo  lcn- 

quimortuifunt,  luper  exceifatua  vulnerati.  n  ^,^,^^i^^  quomodo  siulrcce, 

tlnclyti  liraelfuper  montestuosinterfcdti      dcnsacimoredominipinobe 


mo  percufllis  clt  nuncio ,  mor- 
Item  lonachecompcncns ,  qu.E 
jillius  animum  caco  dolorcpro- 
iftrauic,  quancus  ex  illius  lamen 

tacionecognofcicur .  C^icnim 


rcpcilmm,(?<:  pifcium.Vcl  quod 

I   in  iibro  verborum  dierum  dici- 

i  tm  ^.  B^Hqtavero  operaSdomims 

3  prioriim,  &  nouiffimorum  ,  fcripca 

fnnt  in  hbris  '^athan  prophetJi ,  &• 

A  .Ai.c  Silonitis.  In  vifionc  quoq-.  .Ad- 

do  videntis  cuntra  leroboam  fil  um 

'h{,xb.uh.  &:  mulca  volumina  hu 

iulmodi  q  f^ripcurafuiflcpro- 

bacfcd  hodic  no  clTe  coftac Va 

ffaca  cnim  .t  Chaldaris  luda;a,bi 

bliochccahofiili  igneconfum- 

pca  cfi.  Pauci  auccnj  libri  Efdrg 

pocificiscx  prophccias  induffria 

j  reparaci,vcl  rcli^auraci  func.Hic 

6  vcro  Efdras  fcriba  in  lcge  Dei 

fiiic.qui  prompciores  licerarum 


D 

Dcfcft*  libr 
nim  ve.cell. 
Niim.i  ic. 
i.Re^.4.d. 


ParaLi.^.i 


cum  illum  qui  fibi  in  pcricul.s 

fempcr  adfiicerac,eripucrac ,  &c 

Tunplurima  pada  fcccrac,  ance  vica 

idefecitre  cognofcerec,  quam  il- 

liaccepcorum  bcneficiorum  vi 

:-m  rcfhcuere  valcrcc  ? 

.  Fdios.  Filij  luda  filij  confef- 

fionis,qnos  vcrus  Dauid  vulcar 

cu  fcnpcursB  muniri,  nepigno- 

ranciam  in  conipedu  d^'monii 

fuccumbanc  . 

|d  Mcum .  Rabb.  Quia  Phili- 
ifihijm  fagiccarij  func ,  quaarce 
Saulincerfeceranc,  eadem  bclli 
f  arcem  vult  eos  difcerc,  vcl  pr^- 
cepiCjVt  reges  luda  docercc  f  brcicudine , 


TQuafidicat,    illico  inter  holks  .  * -^    dlCIlCiam  pecijC 

o    Ptou.bet  ne  vllus  lattetur  in  taii  cafune  diuulgecur  £^      r.j         t  r       i    T>    \  l     ..     /-» 

cafus  populi  Dei  m  ciuitat.bns  ininiicotun,  1     Conjldera  Jjrael.  Kabban.   <^1 

funt.  Quomodo  ceciderunt  fortes  ?  Nolite  1 4  ^5'":^"^^^^'  P''^ "1"^  '^"^P-^ ^"^^'' 

;r  tccn  func,6<:priBcauene6(:cuin 

fcclcrc  corum  pereas. 

a  Geth .  Torcular,  fcilicer  Hie- 


anniintiarc  in  Geth,  neque  annuntietis  in  ' 

compitis  Afcalonis  ,  nefbttelsEtcntur  fi\ixi6  _ 

Ph.l,lHnjm,ne  exultenc  fil.a:  incrcuncforu.     ™,fi3o",™ 'SpS: 

ruminderifumfuic:  ^obhoc 
vt  forces.f.&:  inceci 
cfienc 


E 

-EtaitjCon- 
fidera  Ifrael 
pro  his  cjtii 
mortui  funj 
fuper ,  cxcel- 
la  tua  uulnc- 
r.iti  H'.inc  iie- 
fumnonleguc 
etiam  uetc-i 
exep.  M  itth. 
zj.d. 

F 


prijcepic  vcrus  Dauid ,  nepafiio  fuailiis  annunciccur . 

^  Montes 


N  I  C  O  L  A  V  S    p  E    L  Y  R  A. 

1  Vnde es  tu?  Jam  enim  dixerat,qu6derat  .Amalecites,  fed  Dauid 
ie  morte  lonathan ,& populi  Ifra  l  turbatus  non  aduerterat . 

2  Filius  liominis.  id  eH,conucrfi  ad  ludaifmum  . 

}  Amc]ec\tc.I;ocvidezurfalfum:quiafupradi£Iumefl,  quod  Doeg 
\pater eius  erat  Idumxus.  i .lib.z  i  .ca.i&  tt.  Dicendum  quod  ^malec 
a  qno  di&ifunt  .Amalecit£yfuit  filius  Elipban  primogcniti  Efau,  pro- 
ut  declaratumfuit fuprd  aiffnsh .  Exod.  it.  ab  Efau  vcrb  denominati 
funtlduma,&  fic  omnis  .Amalecita  eit  Idumtius,  fed  non  econuerfo. 
!4  Vocanfque.  Etfic  infio  De\  iudicio  &  mendacio  dj  quofperabat 
impetrare gratiamy  reportauit  mortem  . 

■5  Planxic.  Hie  confequenter  defcribitur  forma  plan^us  in  fpecialiy 
vum  dicitur . 

6  Planttum.  qui pofleafubditur-.fed  quoddam  prxceptum  Dauid in- 
tefponitur  dc fagittandi  arte,fecundoexplicatur  carmen  eiiis  lugubre, 
ib::Etz\t,Confidera  .  Circaprimumergoponitur  Dauidpr^ceptum^ 
ciim  dicitur . 

,7  Ec  prx,  Sic  efl  in  Hebrxo,&  in  libris  corre5lis.,<&  per  arcu  hic  in- 
felligitur  arsfagitcadi,nefilij  luda  de  C£tero  debeUareni  a  Thiiifihais 
fer  artemfagittandi,ficut  Saul,  &  cius  exercitusfuerant  dcbellati, 
2  Sicuc.  .Aliqui  dicunt,(p  hic  efi  liber  I{egum,in  qtto  agitur  de  Samne 
le,&  Dauid,&  alijs  pturibiis  iuflis.Sed  hoc  non  efl  vi:rifimile  qubd  ide 
fiber alieget feipfum,&  ideo  dicunt  aiiqui  aiij,q,  ifle  iiber  efl  vnus  fpe- 
cialisiiber  qui  non  habetur:  quia  Efdras  reparans  bibliotheca  a  Chai- 
diis  incenfam  non  reparauit  oes  iibrosy  ficut  patet  de  iibris  Saiomonis 
•^uosfecit  de naturis  animaiium,&  hirbaru,vt  habetur  infra  j .iib.& 
'de  libris  l>{atha  prophettn  & ^ix. Siionitis,qm  allegatur  z.Tar.^.nec 
th  hnr,  quia  nonfnerunt  reparati ,  &  idem  dicunt  de  iiio  qui  vocatur 
iiuer  iuflorum.R^.Sa.dicit^quod  hic  iiber  eft  Gene.  in  qiio  agitur  de  iw 

iiiSf 


nis,fciiicet,^braa,  lfaac,&  lacob.et  Gen..^S-fcribitur in  benedi&io 
ne /«rfiKjManus  cua in  ceruicibus  inimicoru  cuorum,  quodfuit 
impletum potiffimb  tempore  Dauid  qui  tnimicos  Ifraeipoterittrin  cir- 
cujnitu  debsiiauit.,Ad  quam  dtbcllatiomm  muitum  fecii  ars fagitlan- 
di,in  quafiiios  ludainflrui prxcepit . 

p  Ecaic:Confidcra.  Trsmijfo pr^cepto  Dauid  defagittandi  arte 
hic  cdfequcnterexpiicatur  carmceiusingnbre.  & priino gnaiitcr .  fe- 
cundo fpeciaiitcr,ibi:  Afanguiric inccrfectorum,  tenib  fhigulari- 
^er.iii.Ionachas-  Circa p) im^im iamentatur popuitm If  aei,  dicens. 

10  C.oniidctci  Utnch  idefl,  attenttrecogita. 

1 1  Pro  his  qui  morcui  func.  de  popido  luo . 

12  Supct cxcclhtm. iiuod efl turpius,videlicet quodfunt deuiHi 
in  tenaproprta,&  in  ioco montvfo ,  zj-  maie acceffihdi  >  prop:cr  quod 
pottflfaciiius  ah  aducifarijs  dtfendi  .^ 

1 3  Inclyci  Ifracl.  idefl,nobiiesgenere,  armorumperitia,  &  corpo- 
rum  virtute.Ex  quo  conciudtt  admirauuh  . 

14  Q^omodo cc.for.  ^.(^.»/0/»  vidcturhumanavi&oria,fedvitio 
diuina.j.propier peccata  Said,et  compiicum  eius,&  idebfummi  caue 
dum  eji  a  laiibus . 

I  j  Nolicc  annun.in  Gech,&:c.in  con.  idtfl,  in  quadriuijs,feu  lo 
ciSfVbipiures  vi£  conuemtK^jr  ibifidcn  holes conuenire ad audicdU 
rumores,ficutpatetexpcedentibus.lfludfaEltiiiimcratdiuuigatuper 
totamtcrrdTh  iiflhinoium.  i>UQ ergo dixit Duuid :  Noliceannun- 
tiarc,&c.  quia  quod  faclim  cfl  nonpot  .lon  fieri .  Dicendum  cp  ioquii 
ad moda  doieutis.qui aliqn immifcet  aliqua  irrattonalniia,  &  aiiquan 
do proiiuntiat  aiii/ua  abfoiute ,  qux  tamcnf^tntfub  conditione  inielii- 
genda.EU  igitur  fsnfus:  NoliCc  annunciare,&:c.  idefl,fi  iilud  p^ffet 
fieri  qubd  non  annuntiaretur  ibi.,iilud  ■vclicm  cx  toto  defiderto  animi. 
16   Ne  forceliEcencur  fili^  Phi.  Muiieres  hic  exprimit  potius 

4t  qudnt 


M  O  11  A  L  I  T  E  R. 

4  rocan/^;.  InhocDauiddcditexcmplupoccncibus  huius 
mundi,vc  non  finc  f.nuorabilcs.auc  bcncfici  adulacoribus&: 
mcntlacibus:fcd  magis  punianc  cos  fccundum  quanticatcm 
dclifti,vc  iufiicia  fcruccur:&:ccrroralijsincuci.wir. 

5  ly^jnxit.  pcr  casi)  Saul  &:  populi  corporalcm,fignificac  lap 
fus  fidcliu  in  culpa  morcalc,cj.  plagcndus  cfi  valdc  quaco  a- 
n:macftmcliorcorporc,&:maximc  quando  pcccacum  cf!: 
prxkti  vcl  princjpis,ad  quod  fcquitur  nialCi communicatis. 

Etpra;. 


7  Etpra.  Ha:c  cd  vcra  licera:fcd  aliq.libri  h.\het pl.mflum,  & 

^m  fcnfum  liccralcp  arcu  incelligicur  ars  fagiccadi ,  qua filij 

luda  lcircncnnpugnarc  Phililih^nis  ,  ficuc  iagiccs  dcbcUaci 

f ucranc  p  ipfos.Ars  auc  fagiccadi  fpiricualis , eft cxerciriij  dc 

uoc^ oracionis  quo  dcmoncs qui p  Philifihxos  mcclligutur 

forciccr  dcbcllaiic.lifcuius  figuradicit"  ENo.17.quod  Mofc 

in  oracionibus  pcrfcuerancc  Am.Uccica?  p  quos  fimilicer  d^ 

moncs  fi'j,nificanc,vc  didu  cfi  fupra,  i.lib.jo.cap.  fucrunc  a 

filijs  Ifracldcbcllaci.  10  Co?///(ier<j.Sicuc  fup.  dittu  cft  ip.ca. 

Tom.3.  R    »        t  pnmilibn 


V9 


CAoL 


ordi&NicoIaidc 


L 


yra. 


yzo 


r^  a  Montcs Gel.&c.  Rab.  Ali j  cxcclli,qui.i.  f.6  Saul  inobcdien- 

A  tia  cua  quafl  idololatria  m  cxccllis  rcputaca  cft:qa  lcdus  ido 

lolatriarcli  nollcacquicfccrc.Muntcs  Cdboc  vbcrrimi  an- 

cenialcdidioncni  fucrunt ,  quoshadcnus  malcdidioni  fu- 

biaccre  fcninc  ,  ncc  vnqunnVplucrc  ibi  tcftancur . 

Riibb.  Rcx  &:  prophcca  Da- 
uid  qui  pcrfccucorib.mala  non 


ptoris  aduccu  cx  parce  maxima  in  pcrfidia  ic^nanciitcs,pri-  1 
mordiaHdci  fcqui  nolucrunt.  Sanda.n.ccclcljain  piimicijs 
fuis  mulcitudinc  gcntiu  f^eudata.vixin  fiuc  mundi  ludcos 
quos  inucncnt  fufcipit,&: cxcrcnia  colligcns  ,  cov  qu.ili  rcii- 
quias  frugu  ponit.vndc:  %//</«/<«  Jfraelfaluxfiant.  Pnc  tu  niou  '^ 

ccs  Gel  boc  orc  ^phctx-  male- 

T  Indigiuiuscarufortium  ipfum  imcrfcftionis  locuin  abcminatur  .  dici    Vtdu  frUCl^aicfccCC  tCrca 


rcddidic   cum  S.iukV  ronatba  ^  Montes  Cjelboe,  nCC  ros  nec  plUUia  veniant  i    moricpoflcirorcs  ccrrajfkrili 


t  oblatioabtn 


QHxft.rf, 


t  abijt. 


Li.t.  ie  Cain 
cjp.t. 


bcllo  occubuitTcnc  in  lamcnca  fuper  vos.  Necj;  fint  agri  t  primitiaru,  c|uia  ibi 
3te ««J«S*'''.;;;t:  ^'bieaus eft  clypcus fortiu,  clypeus Saul quaf. 
•5«  Thcod.  Hocquoqjindicac  b  ilon  cflet  vndusoleo :  a  languine  mtcrfedto- 
fummu  dolorc  Qno.n.qui  .ili-  c  j-um^ab  adipe  fortium.  Sagitta  lonathx nun^ 

quamtredijtretrorlbm,  &  gladius  Saul  non 

cllreuerfusinanis.Saul&Ionathas  amabiles,  5  a  quibus  Saul  &:  lonath.is  intef 
,,     1  .       1  I    .       .      r         •  6  fctti  func  quafl  nonarufticis. 

&dccori  valdeinvitafaa  ,  in  morte  quoque      ydica  Saul  rcprobacus  cfl  a 

r       j-    T    ^"•^''"^?1'=.-      ,      .  ,        .1        8  Deo,  &abinciicuafisvilitcr 

nonluntdiuni.  Aquihsvclociores,leonibus  ° 


qua  parcc  corporis  iunt  malc 

artcc>i,nuc  paricci,aut  Wiio  ma 

nusallidun:,pp  i^imulosdolo 

ris:icaccvir  diuinus  nimia  ar- 

dcnsanimi  arc,ricudine,  male: 

prccacur  inanimis  monribus. 

•}«  Amb.  Proptcrflciushomi 

nu,&:  iffadcmctadamnancur. 

Dcniq-,  Dauid  in  montibns  in 

B  Q.b.Ionathas  cu  pfc  intcicptus 

c,ppctU9  pcnaftcrilitatisopta 

uitdiccns,  Montes  Gdboc&c. 

•J<  Rupcr.  Quarc.  inquic ,  Ncc 

ros,nec  pluuia  veniac  fup  vosf" 

VidcliceCjVC  ipfli  montis  aridi- 

tasppccua  pmancs,  poftcris  tit 

necefTaria:  rci  documcncij' ,  vt 

vcl    amibilis  fempprx  oculis  hcanc  vfico- 

fuiftimih»  val  ,„oncantTucuri  rcgcs ,  caucre 

siciitniatcr  fupcrbii  viiiu:  ^pcerquodibi 

?ni.it  vnicBm  abicftus  cli  clvpcus  Saul  caiTi 

fiiiiim  fiiu  ita  ignobiliccr  ,ac  fi non  cfTcc vn 


catisd.'ino  fciianc,  vt  ipli  malc 
didionis  fn iamaccipcrcr,q^a- 
pud  fc  mortc  rcgis  iuicipcrc 
iniq^tatc  exigcntc mcru'lfcnt. 
b  .A fanguine  iiit.ab.  SanguisfiC 
adcps  roburpffanc  corporiiita 
illi  tbrncudincdabac  fubicAs,'  j 


Lib.z.com. 
cap.a*. 


e   lucundits  , 


fortiores 

ftiebat  vos  coccino  in  dchtijs :  qui  t  pra^bebat  i x 

ornamcnta  aurca  cultui  veftro  .    Quomodo  '5 

a    T  In  pcccato  liib.iudi . 

cecideruntfortes  in  pr^lio  ?  lonathas  in  cx-  H 

1"  Sicut  fupra  . 

ccifistuisoccifuscft.  t  Doleo  fuper  te  frater 
d  mi  lonathatdecorenimis,  &  tamabihs  fu- 
per  amore  mulierum  .  Sicut  mater  amat  vnicu 
filiumfuum,  itatedihsebam .  Quomodoce- 
ciderunt  robulti,  &  perierunt  arma  bellica  ? 


q  inccrfcctus,caniino  clTccvnct' 

f  Derr.Tda,  fcilicct, hoiliuin.    ■'        ■  _  i-  _ 


T,.f     yr      1  r         'l-     ^\  a  •      «   lo  oIco,propccrfanguinc  inccrfe 

Fihxlfrael  fuperSaul  fletequive-  ['[  ftoru  f  y^faccrd 


I 


tediligebam^  ^us  olcoacfi  nunq^  cfiicax  rcdifTcc  a  fanguinc  inccrfcdoru. 


Ne  in  vetcri 
biis  quidele- 
guncur  bxc . 


4«  Amb.  lib.j.otfic.ca.p.  Arucrunt  motcs  prophctico  malc- 
difto.&diuina  vis  fcntcnca  malcdicencis  implcuit.  Itaque 
proregia:nccisfpctliculo,  pjcnaui  clcmcnta  foluccunt. 
Rab.  C^uiddcliqucrijcmotcs?  ScdquiaGcIboeinccrprecaf 
decurfus.Pcr  Suil auc  vndu  &c  mortuu  .  vnitio  ik  mors  nri 
mcdiaioriscxprimit^^-.mciiro  p  Gelboc  ilipcrba  ludxoium 
cordafignificant,  qua^du  inhuiusmfidi  dcfidcrijsdcfiuijc, 
in vndi.i.Chri  fc  morcc  mifcucrut.Et g.a  in  cis  vnctus  rcx  te 
poraliccr  moritur,aboirorc  gne  ficcantur. .  Dequib.bcne 
df ,  vt  agriprimitiai  nm  cffe  non poffint .  Supcrbi  cn  i m  Hcbr^o- 
Q  rum  morcs  primitiuos  fructus  non  tcrunc ,  qui  &:  in  rcdcm- 

ptoris 


otum,quido 
mino  adipcm  adolebant,quos  j 
innoxios  iufTit  Saul  intcrfici .    i 
c  Sagitta.  lonatha  &L  Saul  bcl-  ' 
licofbs  &:  fortiirimos  fignificat 
fuiffc,&  laudat  in  cis  dccorum 
formx  &:  conftanciam  animi. 
Rab.  AIlcg.priuSjpphccaDa- 
^  5  uid  figuralitcr  dcriet  SjuI  Sc 
lonatha,  q.cij  potcntcscfTent, 
&  fup  hofiib.pualcrcnt,  f.iucia  i 
ti  illico ,  &  vulncrati  in  mcdio 
plio  corrucrijt.  Sic  &:  Chriffia 
nidcficnt  cos  quircpugnatcs 
da:monib.in  lubrico  fcculi  labunt  Gdboe  naquc  motcs  lu- 
brici  intcrprctant,  &  fpc  recupcrationis  omittctes  propno 
mucronc  dtfpcrationis  fcipfos  intcrficiunt,  ficut  Saul  irrucs 
fupgladiu  fuum  .  l^hiliffh^i  vero  a  da:mones  dc  intcrfc>itis 
fpolia  virtutu  aufcrcnccs ,  propria:  forcitudini  victoria  afcri- 
bunt,cu  talia  iuftis  ^mifTjonc  Dci eueniunc .  Scd  Dauid  nf 
in  elcctis  fuis  corrucntiu  casu  gcmit,&:  in  vrbibus  Allophy- 
lorCi  ,phibct  diuulgari,i.pcipit  fidclib.  vtcaiitcfccuftodiat, 
vt  fcutu  fidcijloricam  iultiti(^,galca  faluds,  &:  gladiu  fpiritus '  ^' 
habcanc,qd  cft  vcrbum  Dci,quibus  aducrfarijs  rcfiftant,  nc- 
iccrum  ignominiosc  fupcraci .  gaudium  inimicis  facianc.       ( ,^ 
d  -Jc  ^yirnabitisfu.amo.mul.  Thcod.  CJuidamirridcnthocq(J| 

didum 


NICOLAVS   DK   LYRA. 
.Je  qjMOT  viros/iuia  dUJHnt  qux  pr£cipuefolent  canere  in  choris  can- 
tilenas  de  viBoru,s fuorumftcutffpia  l.li.  1 8 ■  c«.  di&nmfuit  de  mulie- 
rihus  prscinentibns  obuiam  Sauti  &  Dau.ddc  yiBoria redeuntibus. 
I   MontcsGcl.^C.Licetterrafnresiftanimata,  benetamemale- 
dicitur  propter faBum  qwd  contigit  in  ea. 

t  Quia  ibi  abie.cft cly.for.  Quiaplures  videntesfe debellatos pro- 
iecerunt  ibi  ctypios  proprios^  vt  expeditius  poffeni  fugere .  Fel  diciaur 
clypei abieBi,quianonpoiueruntbeUatores  a  fagittisThilifibinorum 
defendere.Et  m  iflofenfu  accipitur  quodfubditur : 
5  Clypeus  Saul  quaf l  non  eftcc  vin.fcilicet ,  confecrationis  regia 
aSamuele,prout habcturfupra  i.iib.io. cap.acfidicat,  itaproflratus 
efl  ibi  Saul  quafi  effet  vnus  de  huit.  iti  plebe . 

4  Sangui.  Hic  lamentatur Dauid  in  fpeciali  Saul&  lonatha.primb 
rememorans  eorumprobitatem,  dicens :  Afangui.&:c.rcdiic,  id  esl, 
fagitta  lonatha  &  enfis  S  aulis  nopcrcufferunt  iiiuanum,  fedpcrfora- 
bant  armafortium  vfque  ad  adipcm  &fangHinem  intrinfccus . 

5  Saul  &C  lonachas.  idefi,digni  amore,(juodpatct  dc  lonatha  in  plu 
ribus  locisfupra,  c  de  Sautpro  tempore  quofuit  elv6lus  a  domino  ,  g, 
in  Ifracl  non  erat  vir  mclior  eo,vt  habeturfup.  lib.  i  .cap.<) . 

6  E,zdeco. quia patet de Sa'ile,qu  ab hurnero  & fupra cmincbat fu 
pcr  totum populiifVt  habeturfup.  i .lib.  i  o.ca.&  de  lonatha  eius pri- 

mogeiiito 


mogciuto  vci  ifimiie cjt ,quodfuet it proccrx  fiatura  ,  cp^forrr.a:  decoiA 
7  In  mor.  q.d.tamentabde  eH ,  q'i6d  tales  duo ftat fimul interjeBi. 
S  Aquilis  velociores,  ad  perfcquendim  hofies . 

9  Lconibus  forcio.  .Aduerlanjs  reftficndo .  Sciendum  tamen  <p  hic 
efi  hyperboic,ad  exprmcndu  eorum  notabdem  agiiitatem,&  fortitudi 
nemificut de aiiquare notabititer albadicitur  .q,  }joc  efi  albiorniue. 

10  Filix  If.  i,  in vefiib.coloratis crpretiofis deprxda  hofiiufubiatism 

1 1  Qui  pra;bcbac  ornamcnca  aurca.  de  hojlium prxda. 

1 2.  Culcui.  idefi ,  ornatuli,  iliud  euim vocatnr  cultus aUcuius,  circd 
quod  efi  multum  intentus ,  mutieres  autemfunt  mttltum intcntx  circa 
ornojumfuum.  cr  ideo  ornatum  huiufmodi  hic  vocatearim  cultum. 
I  j  Quomodo .  verba  ifia  vei  fcntentia  piurics  rcpctuntur  in  iflo 
lugubri  carmine  ,ficHt  &  in  cantico  i<etitia  illud  qnod  eiiprimum  vel 
principale  ibi  piiiries  rcpetttur . 

14  lonachas. Hicponitur iamentatio finguiaris fuper Ionati)a, totjf 
Dauid  cum  fingulariter  diiigcbat .  idco  fubditur. 

1 5  Amabilis.!^odp6t  intcliigi  dupticiter,uno  modopaffinc.i.plnf' 
quam  amancur  mulieres,&  tamcn  iile  amor  cfi  mH^tnmfcruidHSyfuun 
dum  qiiod  dicitur  ■j.Efd.  4  c.  Multi  dcm  ct  cs  faiLti  f unt  proptcr 
vxorcs  kus.i.propterferuentem  amorem  ipfarum..Aiio  modo  attiui, 
tdcfi,ptus  qudm  muticres  ddigunt,  qu-t  tamcn  aiiqnando  valdeferuen 
tcr  amant.Et huic confonat quodfubditur.  Sicut  matcr. 

CAP. 


xM  O  R  A  L  I  T  E  R. 

t  primi  libri,morcaIic.^s  iftac6cigicpropcerpcccacu,&:  hoc 

cft 


cff  a  viucncib.u.ildcconlidcianduin,&:  m.i>:iinea  pcigccib. 
ad  bclium,nc &;  ipti  fint irrctiti  aliquo  pcccato graui  6c con 
tingatc-is  iim'lisp(rni,vcl  ctiammaioringchcnna. 


A    J:)    D    1    T    I    o. 

In  a.lib.Rcg. i  .cap.vbi  dicitur  Etprxcepit  vt  docerent fiiios  lu 
daarcum,&c. 

Hoc  pr^ccptum  vt  quidam  Htbreorum  cxpofitorcs  di 
cunt,cftde  fublfantialibus  lamentationis  cuius  ratiocft. 
Nam  in  hoc  carminc  princip.iliter  intcndcbat  Dauid  plan- 
gcrc  inualitudmc  populi  &:  debilitatc  in  fortioru  eius  qui  in 
patria  &:  in  locis  cxccUis  fuerunt  turpitcr  dcui6li .  Ex  (luo 

infcrcbac 


infcrcbatlamecando,  q,  ia  non  crac  modus  dcfcndcndi  poj 
pulum  &;  patriam  nifi  pcrartcm  fagictandi ,  fccundumqua 
artcm"dcbiliorcs  f.cpc  po0iint  fortiorcs  cis  dcbdlarc.quod 
fic  contingicin  pugna  quc  ficcum  gladio,  in  quo  magisrcj 
quiricuranimivirihcas,&:  brachijforcicudo.  Idcirco  tanqua 
pro^'mium  fui  carminis  pr^mifichoclamcntacoricjdlcens: 
Tr^iccpit  vt  docerent . 


y 


II 


D 


dicHcf^.Quamfuntftulciqiiibiis  hocaccidit?Oporccbac  e- 

nimeos  incclligere,qiJ  volens  oftcndcre  vcheincncia  &:  lin 

cerica!:eamoris,eam  adduxic  fimilicudinem.Taca  eft.n.  viri 

dtfcwtio  in  mulierem,vcdicacur  ,I{elmqHst  ho patrl- & matrcm 

^ aAho-ebit uxod fuxSinomodocTQ^o  coiuntho  macrimonij 

cfficu  vnamcarnem,  icacciaeo- 

riim  qvii  fincerc  amanc  animas 

vnic  atfodio. 

jfi  R.  Lcui.  Mulicris  amortam 

fprcis  elt ,  vc  fl  maricus  eam  lam 

percuiferic  ,  &  illi  malcdixenc, 

non  potric  vel  m  modico  minui 

anior  cius,imo  plcrunquc  arc:l;ius 

diligic . 

C  A  P.    II. 


Cap.   II.        jzi 

bron.feptem  aucem  annis  poftea i  ceceris  tribubus  . 
•jc  Ambrof  Dauid  dcbicum  flbi  inipcrium  diu  diffulic ,  qf 
fciebac  Dco  authoredebcri,doccns  non  pr<^ripicdu  rcgnil, 
eciam  fi  debeacur,fed  expetbndum  vcfuo  ccporedeferat' . 
Vcinam  hunc  virum  imjcaci  cffcnc  pofieri,  no  cacas  bcllorii 


D 

Apolog.l.p;».^ 
Dauid.fap.c. 


a    P 


a  TG;t/(r/j"^.Ilabb.AfcenfloDa 
Xuid  cum  duabus  vxonbus 
in  Hc-bron  ,  fignificac  conuoca- 
tionem  duorum  populorum  m 
cccleiiarn  cacholicam  .  Hcbron 
cnim  incerprccacur coniugium . 
Solaauccm  ecclelia  ca"lcltisre- 
o-is  i^onfa  cli .  Illuc  duxic  Dauid 
Imgulos  viros  cu  domo  fua,qiiia 
finguli  fidcles  ifi  illam  focieca- 
tcpcr  cuangelij  priedicacioncm 
conuocancur  ,  vbi  non  efi  difiin- 
cboIudiEii5<:Gra:ci. 

Theodorccus  .  Deus  iuffic 
Jauidi  vc  primum   afccndcrcc 

quod 


C  A  P.     II. 

g  Gitiir  pofl:  h^cconlu-  r 
luitDauidciominudi  ^ 
ces:  Num  afcedam  in  5 
vna  deciuicatibuslu- 
da?  £t  ait  diis  ad  eum. 
Aiccndc,  Dixirq;  Da- 


perculiffimus  accrbicatcs . 
b  Feneruntque.  Rabb.  Quia  fu- 
perbis  &:concemptoribus  gra- 
tiam  Dei  fpernentibus  eleSifa 
ma  prasdicacionis&vircucijfiu 
dio  coficccur  Chriftu  rcge  effe 
in  populo  fuo ,  cui  daca  cfiYjm- 
nispocefias  incxlo&in  tcrra. 
c  Dixitque .  Rab.  Rcdemptori 
noflro  inultum  placct,  qui  ope 
ra  malorCi  qui  in  peccatis  mor- 


uid.Quoafceda?Etrn  4  cui  funt,obliuioni  traditdam 
ditci,inHebron.  Afcendit  crgoDauid  ■  &  ^  "^"do,ncccaqu.rdominodi 
du?  vxores  eius,  Achinoe  lczrahclins,  &:  A- 
bigail  vxor  Nabal  Carmeli,  lcd  &  viros  qui 


'erant  cum  eo  duxic  Dauid  lingulos  cum  do 


ipliccnt  imitaturjRd  qu^  pr^ce 
pic  facerc  recordatur 
■fi  lofcp.  Dauid  mificadviros 
Libes,laudans  &  approbans  eo- 
rum  virtuccm  ,  &  agcns  gratias 
morua,&maieruntinoppidisHebr6.  Ve-  ^  pro  f^udio  quod  dirca  dctun- 
b  nerunt(};viriluda,&vnxeruntibi  Dauid  vt      <^ios  habucrant . 

a    ^Hocplcnius  fcriptam  eftin  Pajnliporacno. 

regnarctfuperdomuluda  tEt  annuntiaru 
eit  Dauid,quod  viri  labes  Gaiaad  iepelifsec 
Saul  MillcergoDauidnuntiosad  virosla 


E 


illuc. 


ptrSrin^lh  cKe  ST  c  bes  Galaad.Dixitq;  adeos  :  Benedidivosa 
ui  habicarinc,  &:  morcui  fuerinc      domino  qui  feciftis  milericordiam  hanc  cu 

fcpulci.  Pia:cerca,excr>buiuda      domino vcltro Saul,&fcpehftiseii.Htnunc 
erac  Dauid ,  huius  autcm cnbus  .  , ^     ,  ^    .  .^    . 

illo  ceporc  mccropolis  erac  He-  d  recribuet  VODisquide  dominuS  milencor- 
bron.  Hieruf.ilem  cnim  tencbac      Jiam  &  veritace,fed  &  cgo redda ' gratiam, 

eoquodfeccricisiverbu  iftud,  Coforcentur 
manus  veftra:,&  eftote  filij  fortirudinis.  Li- 
ceccnim  mortuus  fic  donnnus  vefter  Saul, 

f  QMifi  dicar,ero  vobis  loco  Saul. 

tame  vnxit  me domus luda  in rege  fibi.  Ab 
ner  aute  filius  Ner,princcps  excrcims  Saul , 
tuhc  Isbofech  fiiium  Saul,&;  circunduxit  cii 


t 


n  lebufari.  Trjbus  auccm  luda  Da 
uidcm  ,  vc  qui  ex  ca  cfTec  cribu , 
diligebac  plufquam  alios.F«x«"f, 
jaucem  pofuic  ,proeligunc.Diui- 
'nocnim  olco,  cum  vnxeracdiui 
nusprophcta.  Scmel  cnimfuit 
I  vnctus  a  Samuele,  bis  autem  fiiit 
(j pronimciatus  rex .  Primum  qui- 
jdeiufiragijs  ttibus  luda  inHe- 

brbn 


d  ^.  B^cniuuctvobis  dnminusmife 
nVorc/i^.Hicro.in  pra^fcnti  fecu- 
\o,vmtatenj^m  futuro ,  quia  mi- 
fericordia  quc  in  pr^fcnci  fecu- 
lo  cnbuicur  ad  comparacionem 
xternx  mifericordia;  menda- 
ciumefi. 

c  isbafith .  Rab .  Qni  interpre- 
tatur  {ilius  cofufionis  Abnerau 
xiliate,  qui  interpretatur  patns 
lucerna,  regnauit  fuper  vniuer- 
fum  Ifracl ,  &:foladomus  luda 
fcqucbatur  Dauid  ,  quia  folis 
credetib.  Sc  vereconfitcntibus 
fcquentibus  Chrifium  in  ca:te- 
ris  crror  confufionis  regnauit , 
diabolo  infiigantequi  irun.figti 
ratfe  in  angeli<m  lucis . 
f  Circumdu.  InHcbrarodicitur: 
Tradiixit  emn  in  Mcihanaiiyn , 
quod  interpretat^cafira ,  tradu- 

xic 


ti  Reg.  ;i.d. 

Lib.trad. 
Heb. 


tbonum. 


i.Cor.ii.(;. 


NICOLAVS  D£   LYRA. 
C  A  P,    U. 

1  TGitur.Tofita  lamentationc  Sat,lis,hic  confcquenter  defcribii  in~ 
X.  iVitutio  fucctfforis.Habuit  autem  duplicem  fuccejforem,  vnu  de 
i're.f.Dauid,qui  i.wi  inunCius  erat  ex  diuma  elsSiione.  .Aliu  defaSio 
fcilicet.Isbofeih ,  qHcminflituit .Abner princcfs  tnilitite.  Etioprimo 
agiturd  infliuitione Daiiidjfecundodeinflitutione Isbofeth,ibi .  Ab- 
ner  a.\xt.tmio  de proccjfu  vtriufq;  ii/.Egrcflijfqi  cfi  Abner .  Cir- 
caprimumdicidir ,      ■'.■  •  - 

2  Pofi hxc.Licet htret ius inregno,quia erat inun[ius ex  pracepto 
diuino^tamen  nolwt  intrare  poffeffionem  abfque  dinino confiiio  ,  quia 
actingit a finc  vfquc ad  finem  toftiter,& difponic omnia  fua 
uiter. 

5  Kumafcend^im.DeiUisprimoqujefiuit,  qtiia  magis  confidebat 
de  horninibns  lilius  tribus.,eo  quod  cjfet  de  eadem  tribu . 

4  Quv)  afcendam.HdZ^if  j  refponftane  de  tribu  luda,conuenientcr 
qUiXric  dc  loco . 

5  EtrcfponditciinHebron.  Qjtiainillaciuitatefuntfepulti^ 

qua- 


quatuorprincipa!espatriarch.-e,proutdi^imfuitGc^.2.}.pr'>pterqS 
Caleb illuc  init ad  orandum  dominum  ex  dmoiione, p<ouc diSinni  fuit 
T^m.i  }.!&  lof.i  .i^.propter  quod  dominus  uoiuit,quod  ibi  imiperct  rc 
gnum  Dauid  . 

6  Veneruntque.Tcr/a/i'  inun6ius,primo  in  domo  patris ,  ut  diilH  Vnflio  D.mid 
fuiifiipra  i.aii.  i G.cap.Secundo iu  Hebronfupcr tribnm  luda ,  ut  hic  ^'''P^'^''' 
habctur.Tertio  fupcr  tottm populum  Jfrael,  ui  habcturinf.^.cap.In 

ftgnum  quod  bonus  catholicus  regno  cxlrjii  dignns  dcbct  h-ibtre  un&io 
mmfpintnffiiKi^i  in  curdeper  ueram  fidem,  in  orspcr  confeff.omw,in 
operepcrfuficiaM  conneyfaiionem.Etquia,  boiius  rex  debet  cffegraius 
fubditis  defrMo  fidditaiis  &  pietatis,idzo  confqucnier  ojicdiiur  gra 
titndo  ipjins  Dauid  s\ gauiros  labes  Galaadde  fcpultura  Saulis  <6'  fi- 
liorim  eius.Ei  patet  litera . 

7  Abncr.Hzc  confsqnctcr ponitur  inflitutio  ipftuslsbofeth  defa&o. 
£/•  pater  litcra.Sciendum  tamen  quod  \a.Sa.dicit  bic,  qund  hocfa£iu 
fuit  ad  uirilicandHm  iierbum  domini  ad  lacob  Gen.  3  ji.  licgcs  ex 
te  cgredicntur,^?"  tamen  omnes  filtj  eiuserant  n  ui  prxter  BcniU' 
minf&  ftc  fignificattm  fuit,eo  quod  de  Beniamin  ejfent  duo  regcsfuttt 
riyfcilicet,Sauly&  Isbojcth . 

EgrefTufque 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

1  lgiturpoflh£c  con. Vcxhoc^utcmo^uocA.  Dauid  ex  diuina  rc- 
uclacione  aiccndic  in  Hcbron^q  alio  nomine  vocat^Chana- 
tharbc.i.ciuitas  quatuor,fignificarur quod  ho  bon^  voliita- 
tis.quiper  Dauid  tignificat,afccditad  pcrfediione  quatuor 
virtucum  carnalium  pinfiinttum  &:  adiutorium  diuinum  ^q 
quidem  pcrfcdtio  ciuitas  quatuor  potefi  dici  ,  dc  qua  dr  A- 
pocal.z  i  .c.ir  ciuitas  erat  in  quadro  pofita .  ^ 

6  f^eneruHt.lhi  luda  interpretatur  confitens  ,  &  io  viri  luda 
di(:uitturilli,quicordcorci?<:opcrc  Dcumcofitcntur,'^  ifii 
vngcrc  J^auid,  idefi,  virum  virtuofum  promoucrc  nitutur. 
Nan  li  cfi  promotiu  in  rcgiminc  ccmporali ,  volunt  eu  he- 


rc  principem,fi  autem  in  fpiritualibus  pontificem  vel  pra^fi 
dentem . 

t  Mific ergo Dauid «««.Sicut  didum eft fupra vltit.cap. i.  lib. 
Pcrifios  virosI.abesfignificanturilliquicooperire  Itudenc 
quacu  bono  modo  poifimc  curpicudine  fupcrions  fui,  &:  iptl 
func  a  domino  bcnedidi,vii  Gen.^.d.  Sem  &.  laphec  operie 
tcs  vcrcnda  pacris  fui cx  hoc  receperunc  bndichonem.Cha 
aucc  rcucliis  malcdidioiic.  Abncr  aucem  filius  Ncr,  qui  con 
fiicuic  Isbofech  rcgcm,fignificacilluni  qui  pcr  pocencia  fiu 
dcc  promoucrc  indignum.Isbofcch  auccm  vir  cofufionis  in 
ccrprcc3cur,&:  fic  fignacillum  qui  no  cft  dignus  honorc,  fcd 
inagis  vicupcrio. 

Tom.z.  R    3  EgrefTufque 


I 


5^3 


Glof.ordi  &:Nicolai  dcLyra. 


TH 


^  3citfcilicrtvltraIordancn>,&:in  caflnsregcmconrtituit. 
A  a  £r/«i/.Rabb,ncnedixit,  qiiod  Dauidfcptcmannis  &:fcx 
mcnfibus  rcgnauit  in  Hcbro,quc  intcrprctatur  coiugiu,  vcl 
vifio  fcmpitcrna,quia  Chriflusn'!  ccclcliaqu^-cftcius  fpofa 
pcromnctepushuius  vit^"quod  fcptenario  dicru  numcro 
dccurrit ,  rcgnat , 


ris  ciuSjhic  crat  contra  Abner  coftitutiis  prrnceps  milirie.cu 
quo  fucruc  fratres  fui  Abifai  &:  Alacl ,  &:  ocs  annati  Dauid 
vcnicnfq ,  ad  qiiada  fbntc  ii i  ciuicate  Gabaon ,  .icie coUiui: t 
ad  pugnadu.  biccce  vcro  Abncr ad  eu,  vellc  fc  ^barc  q.s  eo  • 
ru  hcrcc  robuftiorccxcrcitu,c6ucnitincer  vtrolq;  vtdciodc 

cini  viros ,  pu- 


D 


fecundum  ilhid 
Mat.it. il,  Ecce  e^n  robijliim 
fnm  ufijue  ad  co», 
fecu.  &:  quia  poft , 
explctioncm  fcna 
rij.;.  pcrf(.dioncm 
boni  operis  ,  clc- 
ftos  fuos  ad  vcru 
fabbathum .  i.  rc- 
quicm  fcmpitcr- 
*  nam  pcrducit,  vbi 

perfruentur  vifio- 
re  Dci  pcrpctua . 
Ert  autem  Hcbro 


pcr  caftrajregemqueconftitLiitfuperGalaad  &ruper  Afturij&ftiper 
jezrahel,&  iupcr  Ephraim,&  luper  Beniamin  ,  &:  iuper  vniuerlimi 
Ifracl .  Quadraginta  annorum  erat  Isbofeth  tiUus  Saul  cum  regnare 
ccepiirct  lupcr  l{rael,&  duobus annis  regnauit. Sola  autcm  domus  lu 

*  da  fcqucbatur  Dauid .   Et  fuit  numerus  dierum  quos  comoratus  eft 
Dauid  imperans  in  Hebron  fuper  domum  luda  leptem  ani>orum  & 

b  lex  mefium.Egreflulque  eft  Abner  filius  Ner ,  &pueri  Isbofeth  filij  ' 
Saul  dc  caftris m  Gabaon .  Porro  loab  filius  sarui::e,  &  pueri  Dauid 
egtefTifunt^&occurrerunteisiuxtapifcinamGabaon.   Et  cumin  v- 
numconueniflcnt,eregione,federunthiexvnapartcpifcin.T,&illi  ] 


ir.nnturosmitcc- 
rcnc,cdLi£liiliiic 
gladijs  vin  D.i- 
uid,  &:  ccncnccs 
hofiium  rapica 
lubos,  &:latcia 
fuis  gladiispcr- 
fbrarunc  ,donec 
omncs  quaiiex 
vno  conlljcuco 
pcriculo ,  pen-  E 
mcicCjhiscade- 
tibus  cdam  rch- . 
qiuis  dilabcba^ 


hcct   m    Grxcis 

codicibus      malc 

habcatur  ,  Arboc 

ficut,&:innoftris 

f  wldc.  cum  ,  in  Hcbtxo 

fcoram  legatur  Arbc  ideft 

'  quatuor,  quia  A- 

br3ham,Ifaac,&: 

lacob  ibi 


leruu , 


£lus .  Fugicnccf- 
que  loabpcrfc- 
qui  noccllabat, 
prxcipies  arma 
tis  vt  fcftinaret, 
&:  occidcdo  no 
dcficcrct.CuiUS 
etiafratrcs  pro- 
pcillime  dcccr- 
tabant  .     Inccr 


t 


ciuitas  in tribu lu   ^  cxaltera.Dixitque  Abneradloab.Surgantpueri &ludant  coramno  *  cxcrcitus, &i Ab • 
vStl  A?bT,     bis.  Et  refpondit  loab.Surgant .  Surrexerunt  ergo  &  tranfierunt  nu-     Z  Si"^:^ 
mero  duodecim  de  Beniamin  ex  parte  Isbofcth  filij  Saul ,  &:  duode- 
cimdepucrisDauid.Apprehenfoquevnufquifque  capite  comparis  ^ 
fui,defixitgladiuminlatusconrrarij,&ceeidcruntfimul.  Vocatum 
que eft  nomen  loci  illius  ager  robuftorum  in  Gabaon .  Et  ortum  eft 
bellum  durumlfatis  in  die  illa .  t  Fugatufque  eft  Abner  &  viri  Ifrael  s 
t  a  pueris  Dauid.  Erant  autem  ibi  trcs  filij  Saruix,Ioab ,  &  Abifiii ,  & 

fcpulti   a  Afiel    porroAfaelcurfbrvelociiTimusfuit,  quafivnust  dccapreis,  *  ,        r    ♦ 

funt  ,  &  macnus  •     ,  r  ,    •    r»     r         i  at    i  aL  o  '°  quosclariorfuit  t 

qua:moranturm    fyluis.PerlequebaturautemAlael  Abner,&non '' Afacl,  quitan-^f 
declinauit  ad  dexteram  neq;  ad  finiftram,omittens  perfcqui  Abner.      cam  slonam  m 
Refpexit  itaque  Abner  polt  tergum  fuum  ,&  ait:  Tu  ne  es  Afael  ?  c^ui 
refpondit:Egofum.Dixitq;ei  Abner:  Vadeaddexteram  fiueadfi- 
niftram,&apprehcndevnumde'adoIefccntibus,&tolletibi  t  fpo- 
liaeius.Noluitautem  Afal  omit  tere  quin  vrgcret  eum  .  Rurfumque 
locutuseft  Abner  Afaeh  Rccede:  no!i  me  fcqui,  ne  forte  compel- 
lar  t  confodereinterramj&lcuarenonpoterofacicm  meam  ad  ' 
loab  fratremtuum  .  Quiaudirecontempfit ,  &noluit  dechnarc. 


Adam,  licctcum 

in  loco  CalUarix 

quidam  fufpiccn- 

tur.Harcfuitohm 

mctropolis  Phili- 

fihinorum,&ha- 

bitaculum  gigan- 

t  adoIerccB-  tium,pofteaciui- 

'""'•      tasfaccrdocalis,&: 

fugitiuoru,  diflat 

tpercutcrc.  aMcndianaplaga 

ab  Hcliamiliarib. 

circitcr     zi.   vbi 


qucrcus  Abraham 

qua:ctiamTercbinchus,qu2e&Mambre  ufque  adConfta 

tini  regis  imperium  monfrrabatur,  &:  Maufoleu  cius  in  pr:e 

fentiarum  cernitur  .  Cumquea  nofiris  ibidcm ecclctia  iam 

extruv!ila  flt  in  circumitu,acunttisgentib.  Tcrcbinthi  locus 

fupftitione  coIitur,q.a  fub  ca  Abraha  angelos  hofpicio  rece- 

3it,hic primu  Arbe  dida c, poff ea  Hcbio ab vno  filioru  Ca 

eb.Codita  eft aiit  antefcpte  anndsq.  Thanisvrbs  Acgypti. 

3  £.gre/7}«.Rab.Huc  locum  lofcphus  ita  cxponit. Abncr  pro 

mouit  eleilu  nimis  exercitum,vtc6grcderetur  cu  tnbu  lu 

da.Irafcebatur  cniin  aduerfum  eos,a  quib.rex  Dauid  fuerat 

ordinat'.Huicoccurrit  mifs' loab  a  Dauid  fiU'  Saruii^  foro- 

ris 


pedum  veloci- 
tacc  habuic,  vc 
ctia  cquos  cur- 
rcdo  fupcrarct,  . 
hicpcrfcqucba-  \^ 
tur  Abncrincu 
tram  partcmde 
chnans. 
c  Dixitcjue  ,Abn. 
•jc  Thcod.  Pro- 
pofuic  ccrtame 


( 


bcUicum  pr(jfia 
tifTimis  iuucnum.Ludum  cnim  appellauitcorum  cogrcfsu, 
an  commune  &:  maximij,fingulariscertam!nis  facicnspcti 
culii.Numcro  attribuia  parcs  coilcihsijc  cx  vcroq;  cxercicu. 
Abner  detribu  Bcniamin  pnnccps  cxcrcit*^  Saul ,  pueros 
Dauid  ad  prarhum  prouocauit .  £c  Saulus  nccdu  apotfolus 
dc  tribu  Beniamin  Pharifxus,apoftolos  ad  certamcn  prouo  , 
cauicac  neci  Scephani  inccrfuit. 

d  Torro  .Afael  curfor  Toelocilfimus fiiit  quafi  vnus  de  capris .  Grcg. 
Afacl  fignihcat  cos  quos  vehemcs  arripies  furor  in  preccps 
ducit,quiin  codcfurorisimpctu  tatocautius  dcclinadl  sut,  j 
qunncoinfanerapiiJtur,vndeAbner.i.patris  lucerna  fugit, 

qtiia 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

I  EgrcfTufq;  Hic confcquente-r poniturrtriufq^regis  inflituti  pro- 
ceffus,quiaIihofeth  procedcbat  femper  deficiedo^Dauid  aut  proficien- 
do,qHod  oflenditur  in  duobus,primoin  virorum  Ifbofcthdebdllatione, 
fecundo  in  ipfius  .Abner  cum  Dauid  confa:derat'.o>ie,ca.^.Circaprimu 
frimo  ponitur  dcbcllatorii  cogregatiojecundo  pavtis  Isbofeth  depref- 
/io./i/.Fugatufq;  eft  hhncv.tertio belli ceffatio,ibi.  Pcrfcqucnti 
bus  iiut.Circaprimumfciendum,quQd  qiiantum  ex  litera vidctur  ,Ab 
tierprinceps  militix  Isbofeth,ct  loab  princeps  exercitus  Dauid  condi- 
xerat adinuicem,vt conucnirent adlocum  certim ,  et  ibi  vidcrentpu- 
gnam  fingularem  aliqucrum  ex  vnaparte  &  cx  altera ,  ad  videndntn 
probitatemvirorum  vtriufqucpartis,  zl^hoceii  quoddicitur. 
z  Etcum  in  mmm.i.invnum loctm d> tcrminatum. 

3  R  Tc^ionc.i. exercitus  Dauidexvnaparte ,  zr  exercittis  Isbofeth 
ex altera.Et pifcinaerat in  mcdio,ideft,  congregatio  aquartim  pluuia 
lium  invnafoueajicut  fokt  efje  in  campis  pro  animatibus  potandis . 

4  Sin^am.Hoc  ef},ad prxlium  apti . 

J   Elludant.i.oflendant  fartiiudinemfuam  & prohitatem .   Vnde 

fckn- 


fciendnm,(p  iflud  verbiim  qucd  hic poniiur  Aqniuocu  (Jt  adlndire,& 
occidere,&  etiam  ad  quypam  aliajicut  di£lumfuit  Gen.  1 1 ,  hic  aute 
poniturpro  occiddre,ideo  fuhditur . 

6  Apprchenfoque.£Ar  qtio  vidctur,quod  exvtraqueparte  fuerunt 
inteifeiii,licct  Ipfephns  dicat,qnod  illifoli  de  parte  Isbofcth  fucrunt 
interfe£li,fed  magis  credendum  eii  texti<i,qa  lofcpDUs  frcquentei'dicit 
aliquatcxtui dijfona,vndc fnbditur.  Vocatumqj.i«  Htbrxo  hetur 
c  apus  coci  forum,eo  q,  mutuis  gladijs  cocifi  ceciderut  tbi  ifli  &  iUi. 

7  Etortum  QjtiaiHis occiflsvierque cxcrcitus incepit  pngnareai 
inuicemadfuoimn  vindi&am  . 

8  Fugatufquc/J/c  confeqnenter defcribitur partis  Ishofeth  dehelU 
tio.Etpatet  ttterapaucis  exceptis. 

9  Porro.£jr  hocpatet  quod puf^fjauerunt pcditando,atin'r  non  com- 
mendvetnr  de  velociiate  curjHslfed  magis  equns  portans  ipjiim. 

10  Qiiafl vn.Hyperbole efl, ad doiotandH eius agititat^  exceltcnt?t 

1 1  Pcrlcqueb.^tur  aut  Afacl  Abncr &:  uondechni.l\epHtans 
fibi  ad  magnamgluriam fi poflet dcu  ncere  mititi.-<:principcm . 

12.  £t  lcunrc.Cogitabat  emm  ,Abner  quod  Danidfinatiter  prXHaU- 

ret, 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

1  ^^fir"^'PcrAbnerquimouitcontcniioncni  cotra  viros, 

Dauid. 


Dauid,fignificatur  quod  illi  qui  indignum  promouerenitri 
tur,  &:  contentioncs  6c  brigas  raouct  pro  impio,&:  ticut  iftc 

I  Abncr 


i 


y^ 


II.  Resum. 


Cap.  II.         J26 


lad  pcrffqiii  no 
ccllanr.  Neccilc 
cll  fn!m,vtqui 
fuieccs  rcprime 
rc  conantur,  no 
'1-  ic  in  furorc  eri- 
"^"  ganc,lVdiiquid 

'eli  c  anquilliDi- 
tisoftcndcnc,q- 
dam  vero  ilibcs- 

:  litcr  profcranc , 
inquibuscx  ob- 
liquoanimu  fu- 
rencis  punganc. 
Vnde  Abncrp- 

'  fequcncem  non 
cda. ,  fcd  auer- 

'  la  halfa  pcrfora- 
uic.  Exmucro- 
ne  cnun  percu- 
tere  eft  impctu 
apercx  increpa- 
cionis  obuiare . 
Aucrdi  aucem 
hatia  ferire  eft 
turenccm  intra- 
quiiie  cx  quibuf 
dam  cangerc,  &: 

iquali  paiccndo 
fuperare.   Afael 

(  auccm-protinus 

occumbit ,  quia 

coni- 


fine  fcrro  mo- 
riuntur . 
a  .yin      ignnras 


^  quiadodorum  lingua  qux  fupernum  Dj.  Ijrnen  indicat,       commot^mencesdum  .5<:p.irciribifenriunt,  &  camcn  rc- D 
j  cumperabrupca  furons  mencem  cuufpuim  ferri  coaipi-       fponforuinracionc  in  incimis  fubcranquillicacc  tanguntur 
cic&iconcra  irafccnccm  vcrborumduli  .mi.tc  lacula  rcd-       ab co  quo  fc crcxcrant  ffacim  caduiic.    Qiiia  crgo  a  furo- 
derc,quariperi"cqucnccuinon  vulcfcrirc.  Scdcumiracun-       ris  fui  impetu  fub  lenitatis  pcrculljune  rciiliunt  ,  quafi 
.  di  nulla  fc  conli 

;  dcracione  mici-  TConuerfa.  .     . 

#.i  gant,&:qua(i  A-      tPerculfit  ergocum  Abncr  t  auerfahaltaininguinc,  &  transrodit,  * 

&mortuuscftineodem  !oco  .   C)mnesc];quitranllbantperlocuni  m 

quoceciderat  Afael,  &mortuuserat,  fubfiftebant.    Perrequentibus  ? 

autem  loab  &  Abifai  fairientcm  Abner ,  foloccubuit.    Et  vcnerunt 

vlquead  cullern  taquasduclusqui  eftexaduerfo  t  vailis,  &:t  itincris 

defcrti  in  Gabaon .   Congregatique  iunt  fihj  Beniamin  ad  Abner ,  &: 

^  Einiiieiujoiislcci. 

conglobatiinvnumcuneum  fteterunt  in  fummitatettumuli  vnius, 
&:  exclamauit  Abncr,ad  lonb ,  &ait :  Num  t  vlquc  ad  internecioneni 

a  1H>.-bra;us  nonhabct  tiuii.         b  Vna  ialus  v;cha  nullara  fjietare  iilutcm  .         c  Cmn  dcf^icjatur  iicglefta  viia  pto  viii- 


f  ciifpide  lan- 
.  ceEintjiiinu 

qu'}dpencuujajit  colU. 
atfprtatio.  InHe 
bra:o  habetur: 
^nignora;,  cjHod 
am.tr. is  erit  jinis.  ^  pj^  ^,i^^ 
fi  populum  dslere   . 
nit.ris  . 

'  .j4   Procopius. 
Non  ccquu  eft,  t  collis, 

inquic    ,   VC  vi-  t  in  feculnm 

dorcs     omnes  vel  perpctno 

bus  cctiatur .         v  iolos  ad  vuum  '""*  s'^'*""- 

4  conciicur  excin 

j  guere  .    Sctpe- 

6  numero    cnim 

loabiViuitDominustfilocuWsfaiflesmane,  recefTifretpopulasper-  7  q^'i  f^^cundum  tnifiiorutus 

.   .  r_r         r  prclnim  racmc,  fuiiits,  i.Sur. 

dcnuo  vincun-  p"tpuen,  & 

Cr  „.,•    .,     liidant  &c, 

tur  :  &  qui  a-  ,„„,^ 
lios  pcriequun- 


tuus  mucro  defaruiet  ?   A  n  ignoras ,  quod  t  periculofa  fit  delperatio? 
Viquequo  non  dices  populo ,  vt  om  itta t  periequi  fratres  fuos  ?  £t  aic 


Id  e.}  ,  fi  pacm  ptt  !lcs  . 


fequensfratremluum.  t  Inionuitergoloab  buccina,  &  fteticomnis 
exercitus,  necper(LCUti(untvltra  Iirael,neque  iniereccrtamen .  Ab- 
ner  autem,  &:  viricmsabicrunt  percampeftria  Moab  totaillanodle, 
&tranfieruntIordancm ,  &luItrataomniBethoron,veneruntadca- 
ftra .  Porro  loab  reucrius  omiiTo  Abner  concjrcfjauit  omnem  popu- 
lum ,  &  dcfuerunt  de  pueris  Dauid  decem  &  nouem  viri ,  excepco  A-  °  (e 
faele .  Serui  aucem  Dauid  percultlerunc  de  Beniamin ,  &:  de  viris  qui 
erant  cum  Abner,crecentos  lexagmca,  qui  &:  morcui  func .  Tuleruncq; 
Afael,  &:iepelierunceuminfepulchro  pacris  lui  in  Bechlehem  .  ec 
ambulauerunt  cora  nocle  loab ,  &  viri  qui  eranc  cum  eo ,  &  in  ipfo 
crepulculo  peruenerunc  in  Hebron . 


tur  ,  vcrtuntur 
in  fuga.  Qu_am- 
obrcm  dicitex 
treina  amaracf 
Cognatio- 
nem  etiam  re- 
uocans  in  me- 
moriam,ei  per- 
milic.quod  vo- 
luic . 


^CAP.  ^ 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

^  ret.,& tuncindigeret gyatia ipfius loab ,  tfui  eratmaiorindomo 
Dauid :  propter  quod  reformidabat  occiderefrairem  eius . 

1  I  Percufsit.  idefl^cotra  cum  ferfa.  Si  cmm  de  ligno  hafix  percuffif- 

I  fei  eum ,  vi  dixernnt  aliqui ,  non poluijfdt  eum  ita  traisfodijfe,  ma- 
ximt  quia  armatus  erat ,  iicui  leuibus  armis .   In  Hebneo  habetur : 
Percu  fsit  crgo  cum  poft  cpar .  idejl,  circa  membra  vit.ilia ,  vbi 
efi  i&us  mortalis , 
1  In m^\xmc.InH:br£ohabetur:la<^uiat3L.  fcilicet,cofla,fub 

1  quafunt  memhra  vita'ia  . 

\  j  l>cxkquen.  Hic  cofi fequ:nter  dsfcribitur,  helli  ceffatio  duplici  de 
ciufa. Trimapropter noBem fuperuenientem,qux  notatur  cu  dicitur: 
Soloccubuit.  Secunda proptcr periculum  interfeciionis  ex  vtraque 
pme,  qiiiafilij  Beniaminfc  recolligentes  circa  .Abner  parahant fe  ad 
ponendH  totumpro  toto  adfortunam  .  propter  quod  clamauit  ad  loab. 
4  An  i^novas. fcilicettdefuga  abfq;  bellc.q.d.tu  non  debes ignorare, 

quia 


quia per  talem  modtm  vtraqueparsponit totum pro  toto  ,  &ftc  eflin 
peiiculo,  ctii  non  debcbaut  expvni,  ideo  fubditur . 

5  y  fquequo.  fectmdofignum  cejfatwnis . 

6  Wt  omit.  Suia  ifii  &  iUi  erant  cultores  Dci  &  de  eadem  leg  e,  & 
ideo  non  crat  honum  dejtru6lionem  huius  partis,  vel  illius  quxrere.  Cui 
loah  affentiens  dixit . 

7  Si  iocu.  Hoc  eflfi  citius  ifla  verba  dixijfes ,  bellttm  citius  ceffajfet, 
aliqui  Hebrcei dicunt,  cphxc  eil  litera  :  Si  non  locutus  fuiiTcs  ma- 
ne,  fcilicet,verbim,quodpr<£dixifli  inprincipio :  Surgant  pucri  & 
ludant  coram  nobis.  receffijfetpopulids  abJ'quebeUo,Cjuia  occafione 
illius  di£li,  &  fequentis fa£li  ortum  Jtiit  bellum ,  vtpatctexpr£di£lis, 
C£tgra  paientvfqueibi . 

%  pACCpto.  Licet  effet  dcpueris  Datiidficut  &  alij  interfe5li,tamen 
mors  eius per  fe  expriiriitur,  quiaplusponderabatur  quam  omntum  a- 
liorum  propttr  quod  de  eiusjepultura  fpecialiter  ag  tur ,  Etpatet  li- 
tera.  Sepulturatameniflafuit  poflquamloab ,  ef  exercitus  redie- 
rant  in  Hebron ,  licct  anie  fcribatur . 

CAP. 


MORALITER. 

t  Abncrdccontentioncfuarcportauit  confufionem  mul- 

cis 


tis  de  fuis  bcllatoribus  occills  de  prglio  fugiendo,fic  Dei  iu- 
dicio  iufto  pro  indignis  conccncioncs  mouenccs  confufto- 
ncm  icportanc  frcqucnter,&  vtinam  effet  fcmpcr . 
Tom.z.  R    4 


J27        Glorordin.&:N)colaideLyra.        jiS 


i 


C  A  P,    1 1  I. 

4!tacflngo,  Rabb.  Domiis  Dauid  c^lcftis  Icri;("j- 
lcm  qua:  pnrtim  pci  cgrinatiir  m  rc:  ris  ,  partim 
cum  dommo  rcgnac  iii  calis .  Domus  vcro  Saul 

fupcrbi  &  impij  rc- 

gis  cft  ii.ibylo  qu.x  fa 

cic   fornicari  omnes 


i,.Pm.3. 


gcntcs.  Inccrhaslon- 
ga  ronccrc.jcio  cft , 
qui.-'.  qu^  kcundir.n 
carncm  cil  ,  pcric- 
quitur  eamqiicficu- 
dum  fpincum  clK 
Scd  domus  D«uid  ^- 
fcdu  filiorum  gau- 
dct,  &  in  pcrfccutio- 
nc  dcmus  Saulisdc- 
ficit  in  fua  iniquit.r- 
te ,  &  tandcm  fccun- 
dumerita  fuainpro- 
fundum  abyffi  fub- 
nicrgctur , 


c 

Ada  cft 


Hjcinpartudicicnroccubiiiir;.  vn  ic  infcqucntbus  fcri-  D 
ptum  c\.\:l%'t!ir Michol jilix  S .ml iion  ■fl;i..titsfi!i!is,  vpiueaddicm 
mortis  fujcqiua  in  ipfo  partu  occubuic. 

•J<  Thcod.  LcxquidcmiulTitne  vxjravirodimilTi,5i:alij  *^' 
coniunctn,rcucrccicturadpnorcm  maricum,quod  cc  Dcus 

figni'icauir  pcr  Hiorc 

A  P.     III. 


er^o 


lonsa  conccrtatio 


inrcr 
doiiium  Dauid,  &intcrdomij  SauUs. 
Dauid  proficies  &c  fcmper  fciplb  robu- 
llior,domus  aiit  Sauluccrefccnsquo- 

a  Si  milns  hibe  et:  taiiifn  pauUx  cjt^ndo  pirete 
il  •!)  lii.ir  ibi  mutc!ii'U.ir ,    in  Hirliroii  filicjt. 


miam^c^p.j.ScdDa- 
uid  no  dimifcratMi: 
'  chol ,  fcd  parcr  illius 
c.im  iniquc  al^duda . 
2,  acoiiiugc,  alij  d^de- 
1  r^c  Vis  ergo  crat  ma- 
+  criinonium  ,  &:  qux 
cum  illo  fucr.ic  con- 
iundio.  Dauidcrgo 
non  cfl  Icgcmcranf- 
gicirus :  fcd  S:iul  qui 


Rabbantis.  [,  T^t^ue .   Scx  fllil 

qui   n?ti  funt  Daiiid 

in  Hcbrcn  perfcdlio- 
tteuehatfe  ncmfandorum  figni 
pro  domo,  ficant  ,quidcfpirira- 
'mfdcm*  ^' <^oniugio  Chrifti  &: 
Ko^"*   EcclcficpcrSpirimf- 

f.indi  gratiam  quoci- 

dicoriuncur. 

c    Jn  LiU.  Rabban. 

Ha;c  clt  Mi  chol,qux 

folavxordicicur,  ^a  d  Isbofeth^ait 

cam  Dauid  in  .idolc- 

fccncia  fua   primam 

C  forcicus  cit  vxorcm  . 

Ha:c 


tidie.  t  Natiq;  func  fex  filij  Dauid  i  He- 

__       bron  Fuitqueprimogenituseius  Am- 

mon  dc  Achinoam  kzrahelitidc    ht  polteum  Cheicab  de  4  l^ichoiconiunxical. 

...      .,  v7  I     i.r>  1  ^  Airi        c\-  tcri.ViolcnCKjauccm 

Abigail  vxore  NabaiCarmch.    porrotcrtius  Ablalon,nUus      pKris  ignofccnsDa- 

Maacha,  filiceThohnairegisGcfllir.  QuartusauteAdonias, 
fihusHaggith.  EtquintusSaphaijafiiius  Abital.  Sextusquo-  j 

a  Egla  f(i.iv>.oi  ai'i)cllaiiir,rjiiain  rccuiioum  leg,cm  nui>tia  iieratcrpit. 

que  letraam  de  Egla  vxore  Dauid.Hi  nati  funt  Uauid  in  He-  6 
bron  .  Cumcrgoelfetpriehum  intcrdomum  Dauid&domu  ^ 


uid  ,  rurfus  acccpic  v- 
xorcm . 

d  T^unquid  caput  m- 
nis,  &c.  '!<  Hicrony.^. 
Acli  diccrcc:  Propccr 
te,  &propccrdomii 
Saul,  AbncrfiiiusNer  ^rcccbatdomum  Saul .  Fuer.it  autcm  "  P'^tris  tui ,  dicorca- 
Sauli  concubina  nonnne  Reipha  hua  Au .  Ingreliulq;  elt  aa      ludam  ,eoqu6d  non.i 

..,  .        aTnn.b.r_neconcnb>nainvend>ca..s,cgnumv!uri^ct.  rcducam   domUm  If  ' 

eam  Abncr .  Dixitque  Isbofeth  ad  Abncr :  Quarc  mgrellus  es  10  i..,^.|acj  o.iu:d.  qucm 

a  Ira  caula  tu  t  vt  nuu  De   tianstc»ietui  regnumad  Dauid.  r  •      yrj^^^^m»   /.[tJ.   j--^ 

adconcubinampatrismci?    Q^ii  iratusnimispropterverbau  ^^.^1,  &:rea;narurum 

a    Ideit.vUisScabominabiUs.  f  Ca.)ut  canis,  ideft,  princeps  Uultoxam,&  quafi  j',,n"r    vniil^^-rflim    If-i 

lauamuunconraChiiitujndommi.  iup>.t     v^iii.i..i  uiiii    i\    i 

c :  Nuquid  caput  ca'nis  cgo  lum   aduerfus^  ludam  i^  ^^^-^g^J'^^^^^^^^^^^^^ 

co  quod  a  donio  lu-  -iij 
dalichabcrcturficut  F"! 
S  ^l.itrntus 


hodie?  Ipfemihi  fecithiEc,  qui  fecerim  mifcricordiam  fu- 
per  domum  Saul  patris  tui  ,  &  fuper  fiatres  6l  proximo 


NICOLAVS    DE    LYllA. 
C  A  P.     1 1  L 

I   in  \  6la  cft .  Ofienfa  debilit.:tione  reg-ii  Isbofeih  ex  fuorim  dehel' 

X^  utionc, hic confnjuentsr hoc idem ofieditur  ex .Abncr cunDa 

Piuifio.  uidjaeJeratione.  Ctycaqitodpmifiiititur Dauid profc^us  .fecundo  ip~ 

ftns  .ylbncrfadm,  ibr.  Cum  ergo eflccpi ^4ium .  Vriniwn  autem 

ofleruiitur,  cmdicitur . 

Z  Da.uid  pro.  in  potcjiate  &  muUitudine ,  quia  aliqui  de  nouo  fibi 
iungebantitr  quoiidie . 

3  Et  fempcr.  refpefiu  tcmporis  pr£teriti:quiafemper  crefcebat  eii4S 
fotfflas,  crefcebut  e  iam  inprole.  ideofubditur :  Natique  .  fequitur. 

4  Et pofl.  /fif  aotem.i.Taral.z.xicatur  Daniel,&hocfui{ nomen 
eius  primum  fecundum  quod  dicn  hic  B^.Su.fed  quia  tunc  erant  aliqui 
derifores  diccites.quoderatfiltm  T^<ibal^  &■  qnod  .Abigail  ipfum  con 
cepcrit quando Daitid eam accepitvxorem :  ideo  adoflendtndnm  Im 
ejfefalfum,  mutata  efl  a  Deo  liusfacies ,  CT  alfimilata  efl  faciei Da- 
uid.  Et  cxtttnc  -pocatus  di  Chcleab ,  quod  nomcnfonat  in  Hcbr.  quaft 
fater,  vel  fimilis  patri . 

y  Scxtus.  ifte  yocatusfuit ?^.nhan  fecundum  Jof^ph »m . 
6  De  Egla.  JftafuitMicholfilia  Saul,  <S  vocaturEgla.  i.vitulafe- 
cundum proprietatem  idiomaiis  Hebrjn,  &  vocaturftc,  eo  qubdftiit  ei 
(otiiunfla  in  iiiuentute,  &  ei  valde  dik&a,  eo  modo  loqucn  di  quo  dixit 
Samfon  Jndic  i^J.  SinonarafIctisinvitulamca,&c. 

7  Vxorc. 


7  Vxorc.  Licet  enim  in  vcteriteflamento  viri poffent  habcre plnret 
V.x>^res  fimulyilla  tamen  quxprimo  accipiebatur,  vxorfpecialitervO' 
ca'miu\pr:)ptcr q».od  lacobdixitde  l{achdGen.^4.f. di\os  gcnuic 
mihi  vxor  mea.  .Alia  autem  nou  fic:  ^uatt.uisfccnnduhi  veritatcm 
effmt  vxore?..  Michdautemprimofuit  coniunSa Datiid  »  &  idco  vo- 
caturfpecialitcr  eiut  •iyxxir . 

8  Cumcr^o. Hic confqu2nter dcfcribitnr ipfius  .Abner  cum  Da- 
u:d  foiilus  ,c^  priiii:>  dffcribitur  huliis  confaideratlonis  occafio  .  fe- 
cundo  ipfaconfatderaiiOfihi.  Milkergo.  Occafio  autcirt  fmt  thr- 
batio .Abner  cantra Isbofeih  occafio.e cuiufdam miilieris , &  hoc no- 
tatur  cum  dicit:ir . 

9  Fuerac.  idefl,vxor  no  primaria,fedprima  adiun5la,fic  enim  nomt 
nauturfedkndie vxvresin  veieri teftmento,  vtpatet in pf.nbus locis, 

I  o  Quarc.  D  cunt  aliqul,  qiiod  ^bmr  ingreff.ts fwl  ad  eam  concu- 
bitu  matrimoniaffperausptr  hoc  obt>nere  regnim.ficnt  iJ-  .Aduuiat 
petiuit .Abifu habere  vxonm, vt habetur  infrd  3 .lib.z.cap.alij au  em 
diciint,qu6d  ingrcffus fuit  ad  eam  fo,n:cani ,  quod  redundab^-st  in  ue- 
recundiam  Isbojeth  jilii  SaiU ;  &  ideo  flprimo  modofuerit ,  iielfccun- 
do,mirito difpliciiit  ipft  Isbofith  , 

I I  Qui  iratus  nimis  prop.  &:c.  £0  quod multafcccrat proptcr ip- 
fumlibofeth , 

I  i   Nunquid  caput  canis  cgo  fum.  id efl ,  uiHs  &  abominabilis 

flcut  canis  caput,  erga  tribum  Iiida,  de  qu^  erat  Daiild .  /  'el  aliter: 

caput  cmis,idefl,tatrans  contra  Dauid  &  tribumliida^ne  obiineant 

rcgnum  contra  te, 

Ectu 


M  O  R  A  L  I  T  E  11. 

1  Taaaeflergo.  Seouitur: Dai-idpro.  Pcr  Dauid quiintcrpre- 
tatur  maini  lorcis.boiuis  princeps  vd  pr.Elacus  fignifkatur, 
quia  mictic  maiuim  fuam  .nd  torcia.  iVr  Saul  auccm,qui  in- 
tcrprct.iturabutcns  malus  princcps  vcl  pr.i;lacus ,  quoniam 
abutiCpotcflatc  libi  data.  Pcrhoc  crgoquod  dr:  Damdprofi. 
flgnificacurproccflusboni  pixbci  vcl  principisinfc,  i^  in 
luisriibditisdcbonommcliu.s,fccundum  illud  Pfil.  8j.  b. 
Jbimtdeuirtutein  iiirtHtem,uidebitur  Deus  deorum  in  Sun.l^cr  hoc 
autcm  quod  dicitur . 

t  DornHs  amm.  f igai ficatur  dcfcaus  mali  pra:lati  vcl  princi- 

pis 


pis  in  fc,&  in  fuis fubdicis,  quancum  ad  bonum  vircutis . 
10  Dixit Isbofcth  ad .Abiier:  Quareingrcf  Sicucdictiuil  fupra. 
Abncrconacus  fuicconftitucrcrcgc  Isbol"cch,3i:  iwavc  :  qni^ 
Dauid  in  rcgno ius  habcbac  cx  diuina clcdbone.  Per  hoc  igi 
tur quod  inccr  ipfos  ofca  fu ic difjordia ,  lignificacur q»  intcc 
promoucnccm  indignum&ipfuni  piomocum  Dci  ludicio 
ticqucnccroritur  diitcnfio,  cx  qua  fcquicur  vcriufquc  ruina, 
&  fic  fuic  in  propoiico.Namoccarionchuiusiiifcordix  Ab- 

ncr  iuicid  Dauid  in  Hcbron  ,  &:  ibidcm  fuic  'nccrfcchis,  & 
ipfo  mortuo  Isboic-ch  tuit  incntc  prortcrnacus ,  cx  quo  Re- 
chab  &  Banaa  acccpcrunt  aud.jciam  incrandi  domuni  Isbo- 
fcth,6<:  intcrficicndi  eum,  vc  habccur  cap.fcquen. 


y-9 


11.  Resum. 


111. 


y3o 


cultura  &  relidlo  errorc  c6 fufionis  cu  autore  fuo diabolo ad  D 
verii  Dauid,idc-ft,Chrifiuni  venircfcflinct.  Na&Ioabqui 
Abncr  in  doloIoc]ucns,i.V  pcrcuticnsininguincinterfecic, 
hoftem  antiquum  figniMcat,cjuiiidcles  fradulcnter  fub- 

uertit,&:perli- 

,   ,,      .  bidinis  conta- 

eius,  &non  tradiditeinmanu  DauiJ  ,  &tut  requi fi fti  in  me  quod  ^  gionem  inter- 

aiffuerespromulicrchodie.  Hasc£iciatDeus  Abnerj&h.-ccaddatei,  ^  Hat.Ioabenini 

.^  'j.  ■jTA-jrr-  r  injmicus   ,  vei 

miiquomodomrauitdominusDauid,  licraciam  cumeo,vttransre-  5  idcm  pater  in- 

ratur  rcgnum  de  domo  Saul ,  & eleuctur  thronus  Dauid  fuper  Ifracl ,  4  t ^rprecatur: om 

&  fuper  ludam ,  a  Dan  vfque  Berfabee .  Et  non  potuit  ei  relpondere 

quicquam,quiametuebatillum.  Mj(icergo  Abnernuntios  ad  Dauid  c. 

in  Hebron  pro  fe  dicentes .  Cuius  ell:  terra?  Et  vtloqucrenrur:  Fac  me  7 

cum^-amicitiasj&eritmanusmeatccum,  &reducamadte  vniucrfum  ^ 

Ifrael.Quiait.  OptimeEgo  faciamtecumamicitias  .  Sedvnam  rem 

\  ii  petoatc,dicens.Nonvidcbisfaciemmeam  antequamadduxerismi-  9  ^^^0  „cmincm 

hiMicholfiiiam  Sau],&ficvcnics&videbisme.  Mific  autem  Dauid  10 

nuntiosad  Isbofeth  filium  Saul,dicens .  t  Rcdde  vxorem  nieam  Mi- 

a     S  Supetins  ducenti  lcgumiir,(eii  SauIccnRmi  foliu.auit. 

chol,quamdcTpondicentum  prcepunjs  philillhijm.  Mifitcrgolsbo-  i, 
feth ,  &tuhteam  a  viro  fuo  Phaltielfilio  Lais .    Scquebatur  eam  vir  ^^ 

a    f  Qiiiaamitlcbatcamquamnonccgnouerat.eoquodiUadiliijensDiuidfonper  triilis  crat.  ^) 

fuusploVansvfqueBahurim  Etdixitadeum  Abner.   Vade  ,  &rcuer- 
terc.  Qui reuerlus cft :  Sermonemquoque  intulit  Abneradfeniores/4 
Ifraeljdicens.  Tamheriquamnudiuftertius  quarrcbatisDauid  vtre- 
gnaretfupervos.  Nuncergofacite,  quoniamdominuslocutuseftad  ij  ficare.qui  fcm 
Dauid,  dicens.  In  manuferui  mei  Uauidfaluabo   populum  meum      p"rinimicifue- 
IfraeldemanuPhihfthijmomnium,  &  inimicorum  eius.     Locutus      rum,&:fidcm 
. ,  ,    ,      cftautem  AbneretiamadBeniamin  .  £c  abijc  vc  ioqueretur  ad  Da-i^  Chritfi  vbique 

idoloru  *■  pcifccuti  tunt. 

cultura  ^  Tercuffit  F 


S  latratus  canis,&:  co  quod  princcps  cfict  canum,  id  cf^,fiuIto 
i  rumhominum. 
a  T^nyid&bisfaciemmramantecjH.Tm  &c.  Jfi  Hicron.  Eff  hic 
defcdus,  «Sc  neceflana  fubauditio ,  qua  rcfponditfe  fcitur 
Abncr  ad  Da- 
.     uid,fehancrc 
': "  non  pollc  face- 
rCjVt  ci  Michol 
cduccrct  ,  eo 
:uod  frater  ei' 
cx  cam  habc- 
. ,    rct  in  potcl^a- 
te ,  6t  rcfponfo 
cxcufitionis  ra 
tione  plcnoab 
co  Dauid  accc- 
ti  pto,mifilTe  pro 
caad  fratre  ci' 
I  Isbofcth    legi 
tiir,  ficut  fcque 
tia  dcclarant. 
b  Sermoncm. 
j  Rabb.    Abner 
ihortat"'  vniuer- 
fum  Ifrael,  vt 
rclitto ,   Isbo- 
feth  filio  Saul 
ad  Dauid  con- 
ueniat,  quia  do 
dorcs  fandli. 
qui  patris    lu- 
cerna  dicutur, 
lLiminefidci& 
fcienticT  pleni, 
Dmncsgetcs  cx 

qprcta 


n  um  cnimini- 
quorumdiabo- 
kiscaputcf^.vn 
dc:  Fos  ex  patre 
lilibolo  cfiis .  Ab 
hrx  :ntcrfc(^io- 
nc  Dauid  im-  E 
numis  efl,  quia 


tcntar,  qui  om- 

ncs  ,  homincs  ^  ,  ^     ,g 

vult  laluosficri.     "  '* 

vcl  clfe .  Pcr  in- 

uid;am    autem 

diabolimorsin 

trauit  in  orbe. 

Potcft  f oab  per 

fona  &c  nomi- 

nepopuUim  Iii 

d.torum  figni- 


NICOLAVS  DE   LYRA. 

t  Etturcquififli,&c.  quaft  diceret-.bemdeberes  tacere. 

'.  Uxc  faciat  Dcus,&:c.  i.tot  mala  &plura  (juam  alicui  mifero, 

Niliquomodoiurauitdominus.Hoc  efi,  nifi  impleam  uer' 
:'M  domini. 
■  Vt  tran  fcratur  TC^T\\\n\?>:c.adDau\d.Kc^v\um  tuum. 

Et  non  potuit  ei  rcfpodcre quicquam.2'a?«  quia leboseth no 
rat  homo  aluuius  ualorir.tum  q.iia .Abner  rcgebat  totam  domum il- 
\m ,  &  habebat  in  manufua  totam  militiam. 
I'  Mifit  cr^o.Toftta  occaftone  confcedera:ionis  cum  Dauid:  hic  con 
:qtKnttr  ponitur  ipfa  confxderatio.&  primo  pernuntiosjfecundoper 
\tipfim,ibi:Et ahiit .Circa primum  dicitur :Mii\t  crgo  Abner 
iiuntios,&c.ij^  uidendum  qiialiterpojfct,cum  eof^dus  contrahere. 
'  Diccntcs.fcilicet  ex  nomine  .Abner. 

'  Cuius clf  tcrra.  Qn^aft  dicercnt,tua de iure,ex quo uoluit te Deus 
■i  regem  eligere.CMerapatent  ufque  ibi: 

>  Non  vidcbis  facicm  mcamantcquam  adduxeris  mihi  Mi 
ihol.  yolehat  enitn Dauid,& debebat pr^cauere  honorifuo.Fucrat 
mim  Dauid  uxorefua  iaiufie  Jpoiiutus.et  ideo  inprimis  uoluil  eam  fi- 
ireUiiui. 

0  Mifit  autcm  Dauid  nuntios  ad  Isbofcth.  Quia  .Abner  ref- 
ripfc  rat  ipfi  Dai'.id,quod  non  poteratftbi  reducere  Michol  nift  de  yo- 
intatc  Isbcfeth,cuius  eratforor  .  &  ideo  tunc  Dauid  petiuii  eam  ab 
>fo  Ifbojttb. 

i  Mifit  crgo  Isbofcth.Je  confilio  .Abner. 

Et  tulit 


1 2  Et  tulit  eam  a  viro  fio  Phaltiel  filio  Lais.  Thaltiel  110  erat 
uir  fuui  niftputatittus,qui.:fciidU'U  ueritaiem  erat  uxor  Dauid :  nec 
potcrat  ftmul  hab  re  dtios  uiros fecundum  ueritatem,quiafjunquam 
fuit  liciturn  muUeri  h.jbt  re  plnres  uiros/imul. 
j  3  Scqucbacurq ;  eam  vir  fuus  plc».  Diciit  expofitores  nofiri  com 
muniter  ,(jui>d  plorahat  e  x  gattdio,eo  quod  ad  uirnm  fiium  rcducchatur 
abfijue  boc  quod  ea  tttigiffettfed  ficttt  fororcmfruafftt.Erat  enim  do~ 
Bor  in  le^e,& fciebat  ftbi  tf]c  illicitnm  eam  tagere  carnaiiio  ipfo  Da 
uid  kitiente,ftcutdi£lumf-iiifitp  i.lib.  25. c  .B^.Sa.  didc  quodflebat 
dolens,co  quod  exercitiiim  iti  ignfperfe^iionis  ab  co  recdebat.  l{cp''' 
tabat  enim  excrciuum  rnagninperfi  6t:onis  tMcm  domina  ftc  pdcinam 
&  nohilem  ftruare  ftcur  j ororem  abfque  copula  carnali . 

14  Scmonem  quoquc  dcc.fc.i.ut  adbarerent  ipfi  Dauidfciens, 
quod  alij  unlgares  istoi  defacili  fcqwrentur. 

1 5  Locutus  idefl,a.l  illos  de  tnbu  Beniamin,ifios  cnim  oportebatfpe 
cialius  &  ejficacius  in  incere,eo  quod  in promotione  Dauid  tran-fi- 
rebatur  regnum  detribu  eorum . 

1 6  Et  abiit  vt  Ioquerctur,vSic.  Confequenter  dsfcrihitur  confxde- 
ratio  Abner  pcr feipfum  ,  quia  perfonaliter  ucnit  adDauid.  Etprimo 
dcfcribitur  huiufmodi  cofcederatio  ariucabiUs,fecundofoederisuiolatio 
detefiabilis,ibi.Nunt'mum  ci\  itaque.  tettio  occifi  tumulaiio  uene 
r<:fc//;V.Dixitautem  Dauid.  Circaprirr.um fciedvi.,quodifia  cor,fce'^ 
deratiofuit  amicabilis.Tum  ex  parte  .Abner  i;enie>itis.,'iuia  ante  incli 
nanerunt  corda  filiorum  Ifrat  l  ad Dcttld uipalet ex prxd.£i.s.;urn  ex 

parte  Dauid  recipientis,rui  eum  amii,abiliier^&  bortorifice  receperat 
&  hoc  notatur,cum  dicitur,  _      , 

1  Ettccic 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. . 

Mifttergo^bner  nuvi.a i da.  ad contrahcndum cij  co  ami- 
:uam.&:  u  a  D.;uid  Chnfli  figura  fuitndco  Abncr  i  hoc  ge- 
c  typum  pcccatoiis  p9nitcntis<Sc  Chrifto  rcconciliariqu.c- 

ntis.Pcr  nuciosautcciusintclligutur  viri  boni  &L  rcligiofi 
cr  quoru  orationcs  p^nitcns  fpcrat ,  &:  quxrit  Chrifio  rc- 
<  Mcili.iri  cxcn^pk, Cinturioius  ^Luc.y.a.qui  mititludaEos 
d  Clujf  lun,,vt  pcr  coi  flrui  fui  fdnacioucm  impctrarct. 

2s((/»  vi- 


9  J^n  videbis.  Quq  interpretat^aqua  ex  omnibus,  &  ideo  fl- 
gn.atl.achrymasvcrspeniccnti.c,qux  de  pcccatisomnibus 
dcbct  effc.  Pcr  hoc  autcm  quod  Dau;d  Abncr  ad  fe  vcnicn- 
tem  &  Mi <  hol  .ndducctcm  gratuifc  rcccpit,&:  magnum co- 
uiuium  ei  fccit  iignilic.atur  quod  Chriftus  vcrc  pijnitcntcm 
rccipitgratiofc.  &:  cum  rcficitEuchaufiia'  f;jcramento,in 
cuius  figura  dicitur  de  Chtifto,Luc.i  j.a.Ha/)md<or«  reci- 
pit  &  manducai  eum  iliis. 


n 


I 


Glorordi  &Nicolai  dcLyra. 


532 


nonp.-)tu  licrpcTfiiadercrc!;!,  dctcriorcm  niinam  ajgref-  D 
fus,c-iimiicvidir.E:  Abncrquidjmhoc  modoablonb  dolo 
pircmftiis  c!t,promortc,licutdiccbat  ,  tiatis  fui  Azad', 
vt  tamcii  vcni.js  h.-ibuit,prom.-tu  propni  princip.itus  ic 
honoris  quciu  h.ibcrc  potcrat  apud  rcgcm.  Ex  his  ici- 

ouc  debct  con- 


a  VcrcufJitUlummjngmnr^^c.  4«  Thcodo.  loabpr.rtcxtum 
A  quidem  habcbat  c^dcm  Azehs.cuifjmaurcinuHia.  Scic- 
<^xfli».  batenimforcvtillc  pncclfetcxcrcitui,qui  vniucrsii  Ifraclc 

adduccbatad  rtgcm .  Impcradi  crgodclidcnu  cuarmauic 

adc^dcm  iUius  fat.cdam.Rexautcpiancoptifiuis ,  &cum 

luxic ,  qui  iniu-  •       r   o      • 

uid  in  Hebron  omrtia  o^ixx.  pl;)cuerant  Ifraeii,  &vniuerIo  Benia- 
niin.  Vcnirque  ad  Dauidin  Hcbroncum  viginti  viris.  E t  fcc it 
Dauid  Abncr&virisciusquivcncrantcumeo,conuiuium.  Etdixit 
Abner  ad Dauid;Surgam  vt  congregcm  ad  re dominum  meum  rc- 
gem  omnem  ifrael,  &  incam  tecij  foedus,&  impcrcsomnibus  (icut 
dcfideraranima  tua.Cumergodtduxiflet  Dauid  Abncr  ,&ille  iflet 
in  pace,  (htim  pueri  {3auid  &  loab  vcnenintt  cxfis  latronibus  cum 
pra:da  magna  nimis.  Abner  autcm  non  crat  cum  l-^auid  in  Hebron, 
quiaiadimifcratcum,&  profedusfueratinpacc.  htloab  &omnis 
exercitusquicratcumeo,pofl:eavenerunt  .  Nuntiatumcft:  itaque  ■*  ucniunc 
loab  a  narratibus.Venit  Abner  filius  Ner  ad  regem,&:  dimifitcum ,  ">rfus 
&abijtin  pace.EtingreflTuseft  loab  adrcge,&ait:Quidfeci/H  ?  Ec- 


t«cailris. 


ftc  tucrat  inccr- 
fcrtus ,  &  cum 
qui  iiiiuflc  \\\- 
tcrfccerat,niul- 
ti5  fubiecit  cxc- 
cratii>nibus  .Sc- 
niinis  autc  pro- 
fluuia  laborans 
&  lcprofus ,  cx 
lcgcimmnndus. 
&  fcparatus  a 
communi  con- 
ucrfationc  cum 
ciuibus  .  B.icu- 
lo  autcm  vtun- 
tur,  qui  funt  mu 
tilato  corporc  . 
Aquila  cum  no- 
minp.uit  ci^cum. 
Excciatiis cfi  au 
tcm  illius  ge- 
nus,&:ci  impre- 
cacus  omnc  gc- 
nus  imbccilliu- 
tqoima«ro«a  ^y^^    corporis    , 

paupertatcm  cx 

tremam,  pcr  gla 

"^  dium  ,  occilio- 

ncm,  poflrcmo 

autcm   luflic  e- 

tiam  vc  pcrime 

+  cadat.  rctur . 

L^Aiiriq.  ^    lofcph.Ioab 

mctucns   nc  Da 


fidciarc ,  qiiili- 
hct,  quanca  ^ 
qualia  ,  prxfu- 
munt  homincs 
proptcr  auari- 
tig  zchim  ,  & 
principatus  af- 
fcctu,  cumnul- 
liccdcrcvolunt. 
Nam  concupi- 
fccntcs  hgc  .ndi- 
pifci ,  pcr  multa 
mnla  ad  eapcr- 
Quz 
mctucn- 
tcs  amittcic  > 
multo  dctcrio-* 


B 

t»el  pacificc. 


fT>3n.T}x* 
Aft.io.f. 


cap. 


cevenit  Abneradte.Quaredimififticum,&abijt,&:rtceirit?  Igno-  5  ribus  ^adioni 
ras  Abner  filiumNer,quoni.aadhoc  venitvtdecipcrette,  &fcirec 
exitum  tuum  S^  introitii  tuum,&  nofret  omnia  qu^  agis?  t  Egreflus 
itaq;IoabaDauidmifitniiciospo(l:  Abner,  &rcduxiteumacifl:er-  ^ 
na  Sira  ignornntcDauid.Cumq;  rediflet  Abnerin  Hcbron,  feorsu  "^ 
adduxiteum  loabadmedium  portx,vtloquereturei  tindolo.   Et  ^ 

t     T  Et  Iud.ti  f  ue  heietici  qiiofUam  iirxfules  cccicfi.i;  ob  defsnlioncm  tiJei  neciueiunt.  y 

perciilfit  illiiibiin  inguine  ,  &  mortuus  efl:in  ultionem  fanguinis  '° 
A(ael  fratriseius.  QuodcumaudiflTetDauidremiam  ge(tam,ait: 

a     T  Ne  confcniicns  neci  vidciaiur. 

Mundus  ego  fum,&  regnum  meum  apud  t  Deum  vfque  in  fcmpi-  li 

f  ludioiuni  pcifid.ain  8c  mifcriam  rotat.  a    TliinciiKs.fSc  faccrdotespri>uli. 

ternum  a  (anguine  Abner  filij  Ner,&' veniat  fup  caput  Io'ab  &  fuper 


'5 


a  T  Synagoga.f.lathani  genciationem  maloium.vt  lequiratur  ab  cis  cmnis  fanguis  lU  ;as  uui  ctfijlus  eft  fuper  tc, lam 
, „  b     T\'.ii  "sdefiaeuis  flucns. 

uid  in,honorc  b  omnem  domu  patris  eius,necdeficiat  de  domoloabfiuxu  feminis 

primi  ordniiSCO     _  a     f  ln!labihtatemhirefis&inundan.T:voluptati».    b     f  Vltione  iiuiiu.      c  1  Qu_  de  cel  o  defcendit . 

thtucrct  Abncr,  ^  fulbnes  &leprofus,&tenesfu(um,&:cades  gladio,  &indigespane. 

jpfc  vcro  dccrc-  ^  ^  i. 

lccrct,&  militinE 


H 


bus ,  vc  ca  rcci- 

ncanc,  implican- 

cur. 

b     Fluxum  fmi- 

nis .     luxta  litc- 

ramvidcturim- 

prccan  cfflucn- 

tiam    libidinis , 

lcpra:  plagam , 

cfiaminationc,  tP 

inimici  fubiace-  ** 

rc  gladio,  medi- 

care. 

c  Tenensfufnm. 

Auguf^.  Per 
ambitum ,  vcr- 
borum  notatur 
quifallaciamfua 
dcfcndcrc  nitii^ 
d     Czdens  .  iiui 


dmittcrct  principanim  ,  vi.im  pcfTimnm  &  mahgniflimam 
cogitauit,vccidccralicrciapudrcgcm  .Sedcum  hisvcrbis 

non 


gladiopncutit,       r 
gUdiopertbit. WcxQtici  gladio  oris  perfodiuipnus  gladio  im- 
pitatis  confofli. 

'  ^  Marm 


H  li 


NICOLAVS DE LYRA. 

I  Et  fecic  Dau  id  Abncr.  ValdefuUnne  in  faedens  fignumjtmiliter 

exparte  .jhnirrecedeniis.adhoc  enim  a  regc  reccfjit ,  vt  promifjim 

impUretin  (fftBH,r,uod  notati-r  ibi: 

i  Surgam  vc  congrcgcm  ,  &C.  Similiterex parte  Dauideum  di- 

m  ttenus:<]»ia  ad  iffum  honurandum  conduxit  eum  per  aliquod  via, 

fpatium.idcu  fubdii  ur. 

5  Cum  ergo  dcduxifIcc,&c.Cxtcr.i  pa>ent  in,li(era. 

4  Nunciatum  cfl  itaquc.  Hc  confeqnenter  ollenditur  fsdcris  vio- 
latio  drtcit.ibiiii.primu  in  ipfius  .Abnerfalfa  diffamattone,  cumfubdi 
turpofle.i: 

5  Ignoras  Ahncr.,&cc. Q^od  eratfalfHm,vtpatet  expr^cedentibus^ 
^uia  -penerat  ad  hocvt  perficcret  regnum  eius.  Secundo  infubdolaeius 
rcdf^one^c  um  dici  u : 

6  M  ilit  nuntios..^J  nducendum  eum  quaft  rex  haberet  cum  co  lo- 
qui  cr  fibiaic:  re  altqua^jweomiftjfit ,  quod  tamenfuitfi£lum  &  abf- 
quefcitu  DauidyVCpwet  in  itera. 

7  Et  rcduxit  cum.5/c  antem  vocabarur  locus  ille ,  eo  quod  ciflerna 
ilUa  crat  in  quadam  via  communi  eudiverfus  Syriam,vt  dicut  aliqtti, 
Jn  Hibrto  habetur:A  ciftcrnafapicntia:.  quia  ibi  crat  qnxdamfa- 
pientia  n  otabilis  &graticfa .  Tei  tio  oflendii  ur  dttcfiabilis  ex  dolofa 
vcciftone,<um  dictiir: 

8  Add  uxic  cum.  Fingcndo  quod  vellet  ei  loquifccreth  exparte  Da- 

uidt 


uidfideo  fubditur: 

j>  VtloqacrcniV. qi4odpatetexefe&u,cumfubditur: 

10  Ecpcrcufricillum.(^/JiV/«w//o///'//)>-.<;cj«(Wcrfrfe!f  effe in 
tuto,eo  quod  iam  erat  curn  rcge  Dculd  cotif£dcratus:&  per  cofequens 
cum  omnibus  altjs  de  domo  regis.  quario  ofienditur  deteflabilis  expar 
te  caufx  cum  dicitur: 

1 1  In  vl tioncm .  jQ«e  caufa  erat  )!ulla,eo  qiiod ^bner  interfecerat 
eum  inbcllo fs dcfendendo,nec potens aliter  manumeius  cuadere,vt 
pa  tet  exfupra  di3is.^liqui  vero  dicuni.^quud  nonfclum  imerfcciteu 
pro  ifla  caiifa,fed  motus  inuidia:quia  timebat  ne  Dauidfacerct.Ab>ter 
frincipem  militi^Jicutfucrat  cum  saule,et  hoc  rfifatis  viriftmile:^4 
cx  fimili ifiterfecii ^inafan.,vt  l.abetur  ir.fr a  20.C.& hocfuitpeffi' 
mu.propter  quodDauid  detciians  i^udfaBun',dixit. 

II  Mundus  cgo  ium.Fohbatenmfciriab  omnibus.^talis  pro- 
ditio  nm  eratfatla per  enmitum  quia  horrebat  tale  homicidium ,  ttoit 
quta  fi  populus  babuiffet  eumfufpeBum  de  hocfa£lo,mei  ito  abhorruif- 
Jct  eius  domiiiium:  propter  quod  iwprecabatur  facientibus  multipUx 
malunt.di. 

1 3  Vcniat  fupcr  capiic  loab.Scilicet  vindi&a  a  Deoprofangfunt 
Jtbner  tffufuJit  imprccatur  quinque  mala ,  vidtlicetfluxumfeminis, 
lepram.,&  debilitatem,ibi: 

1 4  Tcncns  {\x{umMcbrM  dici^jit  appodiamentum  &gladiuw,&  > 
famtm.  j 

■Pixicl 


133        II-   Rcgutn.         Cap.  III. 


534 


(  a  Manus tutnonfuntligatx,&c.  -j:  Hieron.  Noncsiurebelli  ftans  ipfepniTiusfiiper  monumcntum  fleuit.&alijshocce  D 

capcus,&: manus cux  non  funcligac^,  &pcdcscompedibus  lebrare  contradidir. 

i^  asgrauati,  ficut  eoi um  manus  folcnt  ligari  &  pcdes  vinciri,  *  Ambroflus.  D;'pofitis  infulis  poteftatis,excquiarum  iu  AnoLr.  pro 

qliTin  pr(jliocapi  folent.Dolo  igitur  non  virib.  pereptus  es.  fta curauit.Quo  facio  docuit  etiam  aduerfari js  fid^ pmmif-  Djmdc.7. 


^{  lofcph.  Da- 
uid  erat  folici- 
tus  ne  contra 
fidem  t\:  iuiiu- 
randum  agere 
videret'  quod 
exhibuerat  Ab 
ner.  Prxccpit 
autem  flere,  & 
lugere,&:  lame 
^'  tanoes  fieri  fu 


Igitiirloab  &  Abifai  fr.iter  eius  interfecerunt  Abner,  coquod  occi- 
diflet  Afaelfratremcorum  in  Gabaon  in  pr^lio.  Dixic  autem  Dauid 
ad  Ioab,&:  adomnem  populum  qui  erat  cumeo:t  Scinditeveftimen- 
ta  veftra>  &accingimmifaccis  &  plangiteanteexequias  Abner.  Por- 
rorex  Dauidfequebatur  ferecrum.  Cumcjue  fepeliffent  Abner  in  He- 
bron,  leuauit  rex  Dauid  vocem  fuam,  &:  fleuic  fupertumulum  Ab- 
ner.   Fleuitautem&omnispopulus  i-Hangensquerex   &:Iugens  Ab- 


famcflcferuan 

dam.honoian- 

daquoquc,&:i 

hoffe  virnire.    fruprii.b. 

b  Dolicatus. An-  Si.iaisiii.f. 

tiqui    delicata 

diccbant    dijs 

cofecrata ,  qua: 

nunc   dicimus 

dcdicata . 

c  Torro  ifli  fi- 


perviru,&e-      ner,  ait :  Nequaquam  vtfolent  moritignaui,  mortuus  eil:  Abner.  Ma-  4  i^sarnix,  &c. 

lUS  COrnUsfole     a    „„0  m-»  11,-.«  /^,i-.i-  l.rr-,^-»         Rj-   »>/.^^c  rni     nni-i    fii  n«-  +    /-^m-.-,  .^.,  J;U.,o  « ^r^..y,  M     Inf('nhl1<;. 


ti  lus  corpusfole 
nibus  honora- 
recbfcquijs.Ip 

1  fe  luges  &  de- 
flcns  fequeba- 

'?^turloculumcii 

l'^fcnioribusatqi 
proceribus ,  o- 
liendens  deuo 
tione  circavi- 
uos,&triftitia 
:ifca  dcfun-- 
aos ,  &:  quod 
lon  cius  confi 
io  fuidct  ex- 
:in£tus.C6fcri 

'  jensautem 


lofcphus.  +  •     -    . 
Saru!C  hlijsni-  ^neojiUati. 
hil  prcu.olco  fa  E 
ccre ,  cum  finc 
memctipfo  po 
tcntiores  ,  fcd 
vicem  eisrcd- 


nus  tu^  non  func  ligata; ,  &  pedes  tui  non  iunt  t  compedibus aggr.a 
uati :  fed  ficutfolent  cadere  coram  filijs  iniquitatis,  fic  corruifh .  Con-  ^ 
geininansque  omnis  populus  fleuit  fuper  eum.Cumque  veniffet  vniucr-  y 
la  multitudo t cibum  capere  cum  Dauid  clara  adhucdie,iurauiiDa-  ^ 
uiddicens  :  H^ecfaciat  miliiDeuSj&h^Ecaddat,  (i  anteoccafumfolis  j^ 
guftauero  panem  ,  vel  aliud  quicquam .    Omnis  popiilus  t  audiuit ,  &  u  ^ac  diuinitas . 
placuerunt eis  cundla  qua:  fecit rex  in  confpedu  totius  populi .    Et  co-  * ^  Caufa°n"ponic   "^"*"" 
gnouitomne  vulgus,  &  vniuerfus  Kfael  in  die  illa,  quoniani  non  adtum      propter  quam 
mifTec  arege,  vtoccidcretur  Abnerfilius  Ner.  Dixit  quoq;  rex  ad  fer- 

a    S  Qui  mc  legem  lacere  voluit  fuper  omnem  aomum  Ifiael  . 

uosfuosrNumignoratiSj  quoniam  princeps,  &maximus  cecidit  ho- 

T  Nondum  perfcrte  conuiturus 


ia-  ^  dieinlfrael?  Egoautem^  dclica'tusadhucfum,&:vn6lusrex.  Porrovi-  ^^ 
c-  ^  riifti  filij  Saruiae  ^durifuntmihi,  rctribuat  dominus  facienti  malumij 


aietacioncs 

Cius  fuper  fcpul-     j^xta  malitiam  fuam . 
;hruuatUif.  &: 
fians 


Dauid  de  m- 
terfeclore  Ab- 
neri  capitalem 
pojnanonfum 
pferit.  Qnando 
enim  iulta  ira 
exercere  po-- 
16  tuit,  ci  non  pe- 
percit . 

^CAP.  J= 


t  Ixx.  diirio- 
res,  func  mc 
velforciores. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

r  DixitautemDauid.  Hicconfequc^Jterdefcribituripfius^^er 
Hnerabilis  tumulatio  ex  lu&^i  Dau  d,&  totiuspi.pnli,  &  ieiunio ,  ^ 
ilanii:t  lu^ubri,  &  hoc eft  quod  dicitur  :  Dixit  autem.  in  hoc  often- 
kns  cjuod  malefect  rat . 

'.  Etadomncmpopulum.  Ftfolenniifsfieret  negotium. 
;  Scinditevefhmcnta.  HMcnimfiebantapudludxosinfignum 
H.tgn£  tril\iti£ .  Cieterapatent  vfque  ibi : 

■  Ncquaquam.  FhiponicurpUn£lusDaiiidintj)eciaH.  Nequa- 
Ijuam  vt  folent.  id  e7f,timidi,  &  effoeminati ,  qui  videntes  contra  fe 
\ladium  permittuntfe  capi,&  ligari  abffie  defenfione.  ideofubditur: 
vlanustux. 
Sed  ficut  folentcadcre.  virifortes  &  animoft . 
Coram  fili  js  iniquitatis.  quiafub  ftmulatlone  amiciti£,&pacis 
nerjiciunt  eos  dolose^quos  non  audereni  inuadere  manifefte. 
'  Cotruifh.  Tu.Abnerviroiumforti(lime. 

Congcminanfque .  Sicutenim  mcantilenishtititeverbaprx- 
'nentis  repetuntur  ab  alu,s  in  chorea  exiftentibusjic  in  carmine  lugu- 
n^bner,verba  Dauidipfum  lugendo  repctebantur  a  populo . 
Cuniquc  veniilcc  vniuctia.poftfepuliuram  ipfius  .Abner. 

lurauic 


10  lurauitDauid.  sAd  maiorcm  declarationem  futs  innocentict 
circa  mortem  .Abncr . 

1 1  Hxc  faciat  mihi  Deus .  tanturA  malum  fuut^bKer  &plus. 
1 1  Si  ante  occafum  foiis,&:c.  Et  patet  iitera  vj}jue  ibi : 

1 3  Ego  autem.  In  Hebnzo  habctur :  Tener.  &  loqu itur  metapho 
rice.  quiaftcut  ramufculus  tener  de  ncuoplantatus,  vel  infcrtus ,  iridi- 
get  fomento,&  nutritionc.  aliter  cicb  deficcareiur  ,fic  Dauidpro  tunc 
multim  indigebat  auxilio  Abner ,  vt  in  regnofuo  fiaiucretur ,  &fir- 
marctur .  ideo  fubditur . 

1 4  Porro  viri  ifti .  loab  &  ^bifai  cum  adhi&rentibus  fihi . 

1 5  Duri  funt .  Quia  di&um  auxilium  mihi  neceffarium fubtraxe- 
runt .  Sed  quxrii  hic  quare  Dauideos  non  puniuit  mortc  ,ficut  pu- 
niuit morte eos ,  qui occiderunt Isbofith ,  vt habeiurfequen.cap. Di- 
ccndum,qubdDauidcratinprincipio  regni  fin ,  &  fola  tribu  iudn 
tuncerat  cumeo,  quia  alia  tribus  adhucnonerant  fibi  confcederatie. 
Intribuverb  luda  intcr  milites  loab  c?"  .Abifaierant  principales, 
&  irahebant  poftfe  totammilitiam , propter  quod  Dauideaspuni- 
renon  potuii  tunc ,  propter  quod  eotum  punitionem  Dco  recommen- 
dauit,  dicens : 

1 6  Retribuat  dominus .  Infine etiam  viticfu£ punitionem huiui 
faSli  iwpofuit  filiofuo  Salumoni,  vt  habeiur  infrd  j.lib.  z.cap. 

GAP. 


53^ 


GloCorclm.6c  Nicolai  deLyra, 


ys^ 


i 


C  A  P.    .HII, 


a  •r-x  ro4'fffm»'V/.R.ib.Hiduoviriprincipci  crScincxcr 
L-'  cicuIsbolv.th,  &nioiciioAbncrricuc  iraduncHc- 
bra-iconliliaci  func  cum  iVIiphiboIcch ,  vc  Isbofccbmccrft- 
Ccrcc  ,&r  ipfvim 


dunc .  In  inijumc  pnim  fcrirc^rft  vitani  mcntis  carms  dclc-  D 
dlatione  pcrtc5r;ire.Non  enirnfsbof.Th  inopinaca  morrc  fic 
tumbcr-.T,  li  non  ad  ingrcirunidoinus  muhercm  ,  id  cH,ad 
mcncisadicum  molU-mculiodiani  dcpuwifcc  .Forcis  ciiiin 
vigilq;  fw-nfus  prcepoui  cordis  fonbusdcbccqucm  nec  negli 

'  «:cnc!«X"iomnus 

C  A  P.     IIII. 

Vdiuitauccmlsbofeth  filiusSaul,  quod  cecidif-  i 

f  FonuuJ>. 

lct  Abncrin  Hebron  ,  &difl'oIutxruntmaiius  ^ 

a    1  Igiuwaus  qu;m  poiins  rc>]u.itur  ■ 

cius^omnifcj;  Ifrael  pcrturb.atuselt .  P^<^  autem  5 
viri  principes  t  latronum  erat  lilio  Saul :  Nomcn  4  dijs  nudat' .  if- 
vni  Baana  &  nomen  alteri  Rechab ,  filij  Rcm-      ^;,Sioms'di 
monBerothitcedefiUjs  Beniamin.  Sic]uidcm& 
icioih  reputata  eit  m  Bcniamin  .  tt  fiigerunt  Berothirarin  Gethaim  , 
fiicruntque  ibi  aduenxvfqueintempusiliud  .   Eracautem  lonathxfi- 
lio  Saul  nhus  debilis  pedibus .    Quinoucnnis  cnim  fiiit,  quando  venit 
nuntius  dc  Saul  &  lonatha  ex  Iczrahel .    Tollcnsitaquecum  nutrix 
fu.i,  fiigit .  Cumque  fi.'ftinarct  vt  fiigcrer,cecidit,&  claudus  cftcdus  eft. 
HabuitqivocabuliiMiphiborcth.  Vcnientcs  igiturfilij  Rcmmon  Be- 
rothita:,  Rechab&Baana^ingreirifiinc  !fi.ruentidiedomumIsbolcth, 
rinc"b;cui<»  ^uccsa vVc^Jf^s fe-  b  quidormicbat  fuper ftratufimmeridic,  &oftianadomuspurganstri- 

TOtridiuw"  **    p.iraC.qUi- U  Ob-  c  1(:iui(icaufa^..mn-.m!m.  vt.eg.dcf^srcv.d.^rcmur,  &dJ^  ^  

dormicrit  ,  in  ^  ticum,obdormiuit.  Ingrcflifuntauteaomulateter,aliumentcslpicas  7  tus,necaho^ 

jnorcc   proprij 


rcgcm  colhtuc 
rcc.  ScdMiphi- 
bollch  conliliu 
prodidic .  16  lic. 
inducicur:  Erut 
auterii  lon.jclijcfi- 
lius  pedibiis  dchi- 
■fMi.  n.ira,ucl  //j.Ilh  vero  tnno 
04*.u«.«  j.^  pcrtcrri:i  Ui- 
gcrunc  in  Gj- 
g  tnaim  fuerucq; 
ibivfq;  adccm- 
pusillud,  quo.f. 
jndc  rcucrlido 
inum  IshofctU 
ingrcflTi  func . 

b  £t  ojitjria , 
Rab  Ofliaria  ti  i 
ticu  purgac,cu 
niccis  cuftodia 
tiiincalerce-  difccrncndo  vir 


oppnuKic,  nec 
ignorancia:  er- 
ror  fallac.vnde 
bcnc  Isbofcch 
dici  tiir,quicu 
itode  famina 
hoftiiibus  gla- 


contulioniscft  E 
qui  forci  mcn« 
tiscuftodiamu 
nicus  non  cli: 
quia  dumvir-: 
tutcs  fe  agcfc 
a:ftimat,fubin- 
tiacia  vitiane-. 
fticnte  necac. ; 
totacrgo  virtu. 
tc  mun:cnduS(. 
eftmcncisadi*  j( 


dommiinlidiatorcs  admiccic:  quiacumdi.fcrccionis  folici- 
tudocclTaucric  ad  inccrficicndum  animam  mahgnts  (piri- 
tibus  iccr  pandic  .  Qui  ingrefti  fpicas  coliunc.- quia  bona- 
rum  cogjcacionum  gcrmuia  auferuiic  ,  atquc  in  inguip.e 
feriunc ,  quia  vittuccin  cordis  dcicctacioue  carnis^  occi- 

dunc 


foraminc  neglciJx 


cogicacionis . 


ftcs  pcnccrcm^ 

c  ^ljfmnT'Usfpicast:itich&c.  •;<  R.Dauid.  Incraucruncctt} 
his,qui  cricicumcrancaceepcuri.  m  r      t 

*:  Ch jld.cus  P.araph.  Qjjaft  cmptorcs  cricici  mgrefli  funt  t 
d6mum,&:  pcrcullcrunc  cnixn  ui  iaccrc  fcmoris Im . 

^  ,  ^  Tr£cepit 


NICOLAVS    DE    LYRA. 
C  A  P.     II II, 

1     A   Vdiuicaurcm.///tc,)  fiquemer  defmbiiw  totalis  defli-n- 
JiX  lion^ii  Isbofe.h  ■^erm^rttmtif.s .  Et  primo  defcribnm- 
eius uctjio iniqua.ftiwidb punitio ii:fia,'bi :  Kcipondcns aucem 
Dillid.  Circj primwn  ftiei.dum  ,  cjuod m  lihrode Hcbrjicis  eju:i- 
iiionihiis iicitur ,  quoi  moriuo  ./ibner  Isbvftth  co>ifliti<it  l\rchab  & 
Ba>iaa ,  aliai  Baana ,  efnierant  dc  tribu  Beniamin ,  vtpatat  m  textu , 
dnces fuurumexpeditionum  .  l^iidehic  vbi dicu.irur ,  iinncipcs  la- 
tronum,  iu  lldrxo  habctur :  Principcs  curmarum,^^/  cunco- 
rum  p.ijlea  ifli  duodefim  Miphiboji.h  confpiraueruul in  mmem 
Isbofcth ,  «f  Miph:b'fnh  regem  inflituerent  qui  erat  debilis pcdibits , 
&  fic  facereiit  fub  eo  qnicquiiyelknt  ^  Miphibofeth  auiem  vidansfe 
imptumregno.,  reuclamt  hanc confpirationern  auunculofuo.f^Isbo- 
fcth  :  &  tunc  illifcientesf-im  conliHum  rcudatum ,  timorelsbofeth 
fugerunt in  Githaim ,  &fu^runt ibi quonffue redirent latenter  ad in^ 
terftciendum  Isbnftth ,  ul  jic  de eo  amplins  non  timerent .  &per  hoe 
erg.i  Dauidgratiam  &  mnnera  impetrarent .  Dicitur  etiam  in  lib,  de 
Hebr.qusflionibus,  quod  boc  iradunt  Htb.  Scd  ybi  hocfit  ab  tis  tradi 
tu  nef(io,maxime  quia  I{ab.  Sa.  qui  oidinauitgl.  Hebrauasfuper  totu 
vei.tefl.aliter  dicitfuper  locum  iflum.f.de  Hechab  &  Baana:  qnod  de 
ciuitate  Beroth,ut  habeiur  in  textu.&  qa  illa  ciuiias  iicec  ejfetin  tri- 
bu  Beniarnin  tamtn  trat  propinqui  terrje  Thihflhinorum.  qt  ideo  mor 
tiio  Sjtilefilij  Ifrael  dirniferunt  ciuitatem  tlLirt:  tnicfugienteSy  ficttt  et 
de  multis  ali^s  ciuitatibits,vt  hubeturfuprd  Ub.  i  .ca.  vlt.  et  maximh  ie 
(iuiiatibns  propinquis  ipfis  Thuiflh£is,poflca  i(iificfH'j;iliuia^<^nga- 
ueru,itf^imidtitudineconfiiiiiUuhor,nnimyUtdcprxdisviuc^et,& 

conjim  ili 


confimili  Qccajione  latenter  &  dolosc  venerunt  ad  intcrficiendii  Isbf 
fitb,-itper hoc d Daiiidmwter.i np^ytarent . Sccundu  ig  tur  v.rumqi^ 
diflu.n  litera  in  aliquibuslocis  efl  aher  &  aliter  exponcda,qu£  tame 
pro^agn apartcp.net  cxpriedi&is  fciintlTi  viriimq;  mca  urn^  dictndi. 
I^'en:.in.ui  ergo  adlnerl-L.Audimz  raic  J^  tales rumores  ciibportanh 
i  Ecdillblucje.  ch  miod^bmcvatprincipsmiliti*JuiX. 
5  Diin  A\.\tCi\\.  id  efi.cimthrum  ctirreniium  fupci  aduafarios  ad ip- 
fos  fpolianiHm.pyoptcY  quod  vocantur  hic  Ltronum  principes  ,quiit 
in  t.iLb::smuha  eii.:miatrQciniiiexercentnr . 

4  Fiho  S.nil,  idcfl.de  d'mo  eius,  &abeo  inflituti  fipcr  turmas:  fe- 
cundumpnmuyii mod'<m dicendi fecuidum lyb.  dicutur principes U- 
tronumadliteram.  Filio  Saiil  i.infidiantcs  ei  ad  intcrficiendum  ip- 
furn  rationibuspr^ziiBis.C£tcrap.itent  exprMciis  vfiue  ibi: 

5  Erac  auzcm.Sicundii  prtmu.  modun  dicendi  fit  hic  mentio  dc  Mi- 
phibofcth,eo  quiiP^-chab  6"  Ba  ma  v  .lebant  interficere  Isbofeth  iit 
facermt tlltm  rc'^tm,ut fir.ediQuTi cfl.Secundum  J{a. Sa.  (it mentio ie 
eo',e)  q:tji hic  fcriptura  oflcndit  qu.iliter  regnwn  Saul  totaliter  eef- 
fabat,quiapofl mortem  Isbifcth de r.u.i in hoc  cap.^gitur ,  nonrema- 
ncbat  n:fi  :fle  clauins  ai  regnum  tutaliter  ineptus .  Caterapateiit  ex 
diilis  vfquc  ibr,  6  Ec  oftiar  ia.  Totus  iQe  verfus  non  cii  in  Hcb.ftd 
pofl  Htnam  pnectdentem  huncvcrfus  imniediate  fquiti^r: 

7  IngrclTl.  ^"4//  volentes  hor.orarerigtrn facicndo Jib: dehoccxe 
nium,vt dicunt  expofitores  no^hi fecmdim  transtaiioncm  iflam .  ht 
Heb.autem  habttm : Ec  vencrunc  vfquo  ad  incdium  dor^ 
nicntCS  triticum  .  i>^od  cxponens  lia.Sa.didi;  i,uod  iiai.:: 
fubfpecie  mercatottfni,quufi  volentcs  cine>e  triticnm ,  quia  rex  difiits 
redi:ibus  muitnm  trtticujn  recipiebat,&  mircatoribus  de  longo  venicn 

tibus  ve  idiiiai.Cxtera  patent, 

Rcfpon- 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

j  Duo  autem,  Pcr  iftos  duos  d^mones  flgnificant'.qui  Lu.  lo. 
latrones  nominantur . cum  d.cicur :  Homo  qudamdrfce»d,'biit 
ab  H,eri'faleminIericho&  incidit  inUironts.  Pcr  quos  fccudum 
icxpolitorcs  darmtmcs  inteDiguntur. 
7  l'i:V:f!'f'int.  Cuiuscaufa  pnvmitricur,cum  dicirur : 
6  Et  ofliari.t .  Cuius  fcnfus  niyfficus  irt  gl.  ponic'  hoc  modo, 
Oftiaria  triritumpuigac,cu  mcnciscufiodia  difccrncdo  vir 
fuccs  a  vicijsicpjijc  :quiiidormieriCin  morrcm  dnipro- 
pnj  mhdiacorcs  admiccic,  q.a  fi  difcrccionis  (olicicudo  ccHa. 
ucnc.ad  jntcrficicndu  ammam  malignis  Ipintibus  iccr  pan- 
dic.qu;  mgrcfii  Ipicas  collunc,  ga  bonarum  cogic^cionu  gcr- 

nnna 


minaauferunc,acq;  in  in^uinc  fcriuncunqmavircucccordis 
dclcdacionc  carnis  occiJiincIn  ingume.  n.fcnre,  df  vitam 
mencis  carnis  dclcctationc  pei forarc.Non.n.  Isboicth  inopi 
nata  morccfuccuberec,  li  noad  ingreUum  domus  mulierc, 
idcn,ad  mcntis  adicu  mollcm  cuftodiam  dcpuciflcc .  Fortis 
cmm  vigilq;fcnfus  pra;poni  ct)vd  :s  tor:b.d!.bcc,cucnecnc- 
gligcnti j;  fomnus  oppnnjac,ncc ignoracix  crror  falUc .  Vn 
bi-ne  I.sboicth  df,quicuftodc  fvrminn  hoftilibusglidijs  nu- 
d;icur,Isbofcch  n.vir  confulionisdf.  Virauccm  confuiioms 
cft,qi:i  torci  mcncis  cuftodia  non  cft  municus;  quia  clum  vir 
tutcs  fc  agcrc  aliimat,fubincrantia  vitia  ncfcicntcmnecaiu. 
Totacrgo  virtutc  munienduscft  nKntJsadicus:  nccamho 
ftcs  inuadant,&:  pcnctrcnc  foramina  ncglc<aa:  cogicanoms. 

B^fpon- 


537 


II.  Regum. 


Cap.  IIII. 


T38 


a  Triecepit  autemDauid  piteris  fms,&  interfecemnt  eos  &c.  multa  prouJdentia  &  honorcglonficauitrQ^aprogCciame 

^  Theodor.  Eos  qui  Isbofeth  occideranc,c^  eiu;  'capuc  attu  fufcipietis  digna  fupplicia,o  pucaff is  mc  l.beccr  morce  iliius 

Ierant,extremis  menibris  nnicilatosegicin  cruccm,eciam  (i  habicuru.Non enim  ahccr gloriam  meam  f^dare  potinUis 
exiftimallent  fe 

Yuiuerfum,  if-  tritici.  EtpercufTerunt  eu  in  inguine  Rechab  &Baana  fratercius  j  & 
fugerunt •  Cum autem  ingrefTi fuiflent domum,ilIe  dormiebat fuper 
leClum  fuum  in  conclaui,  &percutientesinterfecerunteum .  Subla- 
toque  capite  eius abieiunt  per  viamtdeferti  tota  np6le,&  attulerunt 
caput  Isbofcth ad  Dauid in Hebron.Dixeruntque  ad  regem.  Ecce ca- 
put  Isbofeth  iilij  baul inimici  tui qui cjua^rebat  animam  tuani,  &  de- 
ditdominusdominonoftroregivltionemhodie  dc  Saul  &dciemi- 
neeius.  Refpondensautem  IJauidRechab  ,  &  Baanafracri  eius, 
filijsRemmonBerothit£e,dixicad  eos .  Viuitdominus,  quieruit  ani 


D 


raehsregnii  ad- 
ducerc  jUius  cx- 
de.Rcgis  autem 
ci  infelfi  capuc 
honorificxtradi 
dic  fcpulcuriE. 
^  lofcph.Da- 
uid  ,  non  eft 
fcelere  eorum 
dekvtacus ,  led 
aic.  Opeffimi  vi- 
ri,  anmucacum 
me,  auceiie  hu- 
iufmodi  credidi 
ftis ,  larcan  cum 
nialignis  homi- 
nibus ,  «St  munus 
credere  ,  peili- 
mas  ,  acbones 
incerfedlorum  , 
proprij  domi- 
ni,  qui  nihilo- 
peratus  eft  ma- 
li,  &:  vos  ipfos 
mulca 


•f  Lxx.qux  ad 
occafum . 


mam  meam  de  omni  anguitia  ,  quoniameumqui  annuntiauerat 
mihi&dixerat.  tMorruuseftSaul,quipufabatfeprofperanuntia- 
re,  tenui&occidieuminSiceleg,  t  cuioportebat  me  dare  merce- 
dem  pro  nuntio ,  quanto  magis  nunc  cum  homines  impij  interfece- 
rint virumt  innoxium  in  domo  iua iuper lecSlum  iuum,  non  c]ua;ram 
a  fanguinemcius  de  manu  veftra,&auferam  vos  de  terra?Pra;cepic  ira- 
que  Dauid  pueris  fuis,&  in terfecerunt  eos  .  Pr^cidentesque  manus  & 
pedes  eorumjfufpenderunt  eos  fuper  pifcinam  in  Hebron.  Caput  au 
tem  Isbofeth  tulcrunt,&  fepeheruntin  fepulchro  Abner  in  Hebro . 


quam  vc  mcca- 
lia  velje  crcde- 
recis. 

^  Augufl:.Q_uo-  Epift.gi 
niam  fcnptum 
efl ,  Diligesproxi-r 
mum  tuu  ficut  te- 
ipfnm,  ncmini  li- 
cct  non  volencc 
occidcrc  proxi- 
mu,  cui  nocxpe 
dic  orcidcrc  fc- 
ipfum .  Oisq.ri- 
nj  vllalcgicima: 
p^tcliacis  auto- 
ric;,cc  hominem 
occidit,  homici- 
daclt  ,,cVc. 
•j:  Avnbrof.  Da- 
uid  magis  folici 
cus  tuic ,  ncin- 
nocciuis  morce 
inuka  rclinque- 
rcc ,  qunm  quo 
fuani  morcedo- 
lcrec . 

a  Et 


L.i.OfF.c.ri. 
tiuftum. 


N  I  C  O  L  A  V  S    D  E    L  Y  R  A. 

I  Rcfpondcns  auccm  Dmid!k.c.Hic confe^uentcr ponitnr  occi 
ftonii  Isbofah  iufia  punitio,ejuia  DauidprAccpit  homicidas  ifios  occi- 
di,eo  quod  mterfcci  rant  dominuni  fuum  dolofe  du£li  cupiditate,vtpa- 
tei  ex'pr£ui^is.Et  patet  l.tera  ufjue  ibi': 
'  *  '  Pra»- 


2  Prxcidcnccfq;,&:c.pifc.m  Hcbron.  Inbcopateti  etcoinaui 
in  dete£iattoncm  cr/minii\,ail  declaratione  i-anocentix  Dauid,vt  omni 
popido  Ifrael  notum  fieret^quod ilU  occifio  Lbofet  nonfucratfaBa  de 
uoluntate  feu  mandato  ipfius  Dauid. 

3  Cz^\jx.a.\i.S!LC.{c^.di.Q.honorificetatnen  cuprincipefux  militix. 


M  O  R  A  L  I  T  £  R. 

t  I[efpondens  aiiteinD.U!id.Scquizvn. 

[-  Tr^cepiiitaj;.  Perhocaucemdedic  Dauid  exeplum  prin- 

cipi- 

"cTpTv^ 

Er  ■pcheruit. 
Sicomnes   • 


cipibus&priElacis,vcnon  parcanc  malcfadoribus,  qui  calia 
agunc«d  corumgraciam  confcquendam. 


.iunc  ad  Chri- 

*-ltum  ,   &  quafi 

'landicndo,  di- 

\xQi.Osiuum,  &■ 

aro  lua  fumus  , 

lumin  illo,  in- 

carnacionem    , 

uam  ex  noftra 

acura  in   virgi- 

s  vcero  fufce- 


in  gecibns 
liun 


X, 


diligunc 


& 


C  ^ynxeruntqne. 
Rabb.  Dauid 
bis  vndtusdici- 
cur,  6c:Chriftus 
piius  in  lud^eis 
poft 

principacu 
pfic  . 

•fc  Theo.  Qu^am 
obrcmfuic  Da- 
uid  ccr  vn6lus  ? 
Per  Samuelcm, 

dusinHcbroncoramdomino.VnxeruntqueDauidin  regem  fuper  7  cft^^vndiionem  . 

Populi  aucem 
clectiones     hi- 


C  A  P.     V. 

Ttveneruntvniuerfietribusl/raelad  Dauidin  i 
Hebrondicetes,  Eccenosfostuum&carotua  1 
fumus .  Sed  d>c  heri  &  nudius  tertiuscum  ciTet  5 
Saul  rex  fupcr  nos,tu  eras  educens ,  &  reduces  . 
ifrael.Dixit  autem  dominusad  tc,tu  pafces  po-  5 
pulum  mcum  Ifracl ,  &  tu  eris  dux  fuper  Ifracl. 
Veneruntquoque  &feniores  Ifi-ael  ad  regem  6 
in  Hebron,&  percuiTit  cum  eis  rex  Dauidf^- 


F 

t  Heb.f.pro- 
pinc^ui  tui. 


QnKft.ij. 


cnerancur . 

I  ^c»wm.Rabb.Prophec?,&  Apoftoliparifide&:  deuotio-       ftoria appellat vndiones. 

cadChriltumconcurrunt.  4c  Proc.  Iccriiprofuffragijseumreliquiec  cribus  eligunc. 

c  Vn- 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C  A  P.    V. 

ET  vcncrunc. Hic  con/equenter  defcribitur  inUilutio  ipfitis  Da 
uid  in[egralis,&  ftc  deinceps  inhoc  libro  agii  deregno  eius  inte 
0  tn  qno  aliqiifloruit  innocenter,  &  ficfuit  a  Deo  exaltatus.,aliquan 
wxit  infolenter,  e^  tuncfuit  ab  eo  caftigatus.  Trimo  ergo  agitur  de 
"■[innocentia in profperis,Setundo  de eius panitentia  inpeccatis,  et 
W^ntiain aduerfis  i  i.c.Circaprimum,primodefcribiieius confirma 
'^fuftotum  regnum.Secundo  eiusdenotio  erga  Dcti.c.6.  Tcrtio  eius 
nttrtatio  contra  aduerfariii.c.^ .Quarto  eius  compajjio  ergafxirnu 
<)  Qninto  eiusgratitudo  circa  beneficiii,c. lO.  Circa priranm  ondii, 

primo 


primo  qualiter  apopulofit  inmiBus.Scciido  qualiter  fit  fama  adeptus. 
ibi.Etnbijttcx.Ctrca primiidicitur. Et  ve.vni. Iam.n. audierant , 
quod  .ylbner  &  Isbofeth  nonfnerant  defcitu  eius  occift ,  <&  qtf  fuper 
hocfuarn  innocentiam  declaraucrat  manifefle ,  vtpatet  expriediSis. 
%  Ecce  no^.^ia  omnts  trihus  defcenderant  dc  lacob  . 
j  Cu m  eflcc,8cc.  cu  cras  educcns. fpnpulitm  ad  bellum . 
4  Ezrcduccns.Habicade aduerfariis  uiijoria  . 
j   Dixic  autcm.q.d.ex  hocpatet  qitu  debes  fufcipere  honorem  & 
oniis  regni,qma  hoc  efl  de  uoluntate  Dei. 

6  V cnctunt.In  q'iibus  Babat  autoritas &  regimen popuU , 

7  ynyLCtuntqfEtficfuit  ter  inuniiusjicut  diBii  eflfupra  z.cap, 

i  Filius 


MORALITER. 

J^tuenerMntvniuerf^ttribus  Ifrael.Scquitur . 

(^nxeruntq;.  Trih.mtcm  vicibusfuic  Dauid  in  rcge  inun- 
tus  Primo  pcr  Samuclcm  dc  domini  mandaco,  vc  habccur 
jp.  I  .li.  1 6.Sccundo  pcr  viros  Juda  vc  habccur  lup.z.c.  Tcr- 
10  ab  vniucrfis  ccibubus  Ifracl  in  hoc  loco . 

1'crhocAllegonccfignificacu  fuic,qd  Chriftus  per  Da- 

uid 


uid  fi2uratus,canquadignus  rcgix  maicftacis  ccr  fuit  decla 
racus.Primo  in  magorix  adoracionc:Macc.z.Secundo  in  ba- 
pcizacione, Diccce pacrc:f/ic eflfilius rneus  dilc&us,&c.Mat. 3. 
Tcrcio  in  cransfiguracionc  fimilicer  pcr  tcftimonium  patris 
diccntis:£f  Hic  cfl  filius  meiis  dile£ius,  ei/c.  Matt. 27. 

Moralitcr  autc  pcr  triplicc  Dauid  vniSionem,ri^nificacii 
fuic,qdquilibcc  Chriftianus  efledebcc  ccr  inuctus.Primoin 
bapcrfmo  Sccudo  i  pfirmacione.Tcrcioi  extrema  vndione 

Etabijt 


-  / 


I 


y39        Glofordin.&NicolaideLyra.        540 


n  Ef^iM</r4j/«r<j.Rab.C^ucritur,cur,noninfumuia  quadra- 
s,intaanni  &:  fcx  nienfcs  numcrctur?  Qiiodab  Hcbr^isduo 
busfoluicur  modis.Dicuiucnim.quod  Dauidiex  mcnfib. 
Abfjlom  filium  .fuiun  fugcric,&:  cos  dc  fumma  rcgni  fubcra 
dos.D  icunt  cciam  quod  fcx  mcnlibus  in  Hcbrcn  corporis 
laborauic  infirniitatc ,  idcirco 

eOS  non  dcberccomputan  Ex  r       1        *1    ^  rKsntedcmtnnsbaptium»,dircipu!oshib«recepit  .  ^ 

co.n.temporc  inHcbro  lilum  Ifracl.  Filius  triginca  annoium  erat  Uauiu  cu 

regnallcdicunt,  cxquodcui-  ^  reenare  ccpi(rct,&quadra"intaannisrcgna 

<iis  Amalccitis  dc  ipolijs  co-  .    it  l                      -^i   ^      i    4 -;  r^.^^s  „  r, 

rum  mifit dona  lcniotibus lu  ""t.  In  Hcbron  rcgnauit  iupcr  luda  iepte  an- 


Yvc)  fed  ab 
igcnc  te  cas 
ci  SccUudi 
piitsbjc  c- 
nim  Daui- 
dcin  con5 
ingrcflurO. 
LXX.  quia 
iniiirrcxc- 
runt  claudi 


da ,  qui  icilicct  crant  in  Hc- 
bton  tV  in  Bcthel ,  &:  vbi  com- 
moratus  fucrat  Dauid .  Quod 
autcm  Dnuid  tri2;inta  annuru 
rcgnarccepit ,  lignificat  quod 
dominus  nolter  cum  ciFcc  tri- 
gmtaannorum,  venit  ad  ba- 
ptifmum ,  &  c^pit  pr.tdicarc 
Euangelium  rcgni ,  cuiuj  rc- 
gnum  fcmpitcrnum  ,&:  pote- 
Itas  xtema.  Quadragcnarius 
vcro  numerus,  qui  cx  quatcr- 
dcnis  confiat  ,  tcmporum  iV 


bus.quod  proh;bercntcumccci  ingfedi  ci'uit.iccm,dcfpicic  D 
tes  eum  pro  maxima  niunitione  murorij  ,  iratus  rex  Hicro- 
folymam  obfiderc  cepit,&:  mulro  fiudio  &:  labore  conari  vt 
cam  capcrct,quatcnus  in  ipfo  piincipatus  inicio  lU.i  forticu- 
nem dcmonlharct . 

^  Cyrillus.  Bearo  Dauidi,!,) 
rcfliteruntcaxi  &ciriudi  Icbu  ". 
f.ci,  quo  facto  mifcre  difpcric- 
runt . 

^  Tcrtull.  Aliquando  Daui- 
dcin  rccupcmcionc  Sionis  of- 
fcndcruntceci  rcliftcntcs  quo 
nunus  admitteretur,  infigu- 
ram  populi  c3:ci,non  admiiiu- 


b  nis  &  fcx  menfibusln  Hieruiulem  aut  regna 

uittrigintatribusannis  fupcromne  Ifrael&< 

ludam.Etabijcrexj&omnesviri  quicratcii  2-  riquandoqucChriflumlilium 

Dauid  . 

d  Cepit  autem .  Rabb.  Sicuc 
Iof-'phus  ait ,  confccnderc  fe- 
ftinantibus  ,  loab  Saruia:  filius 
pr.cucnic  vniuerfos  ,  &:  con- 
fcendcns    cacumcn   cjamauic 


3 


rcrum  pcrtcflionc  ligtiificac 

b  i«  H/frH/i/cwkTradunt  Hcb.quod  Scm  fiIiusNoc,qucm 

dicunc  MclchifcdcchjCodidic  S.a]c.  Hancpofteacenucrunc 

Icbufei,e  quibus  forcitaeH  nobKnkbus.IndcHicrufiilcm, 

quali  lebus  Saiem  quic  pofl  a  Salcmonclcrofolyma  ,quafl 

lcrofalomonia  dicta  cft  ,  q  poftca  ab  Hclio  Adriano  vocata 

c{\  Helia. 

c  C^cos  &claudcs. Q^ui  fufiiciut  contra  te  .  Hoc  diccbat  fi- 

detcs  muns.Auc  ita ,  non  ingredicns  nili  nos  aufcrijs ,  quos 

inermcs  ficuc  cccos  &:tlaudos  arbitraris,&:  criupharc  pucas. 

•J«  Chaldaeus.Nifircmoucrispcccacorcs  &  reos,  qui  dicuc. 

Non  afccndct  Dauid  huc . 

•j*  R.Aben  lizra.Ciuitas  iffa  Hierofolymitana  tua  erit,  fipo 

teris  per  arma  tua  dcuinccre  c^'cos  &:  claudos,  hoc  cff,  tur- 

rim  feu  fortalitium  illud,  in  quo  func  imagines  cxcq  6c  clau 


.1  f  Q^ij  eiat  de  geneie  Chaiuiia:orum 

co  inHicrufalc,  ad  lebuTxum  habitatorcm 
terr?.  Diduniq;  elt  ad  Dauid  ab  eis  N5  ingre 

a  T  Hos  con:tituerant  lebufxi  fupcr  murum  .id  itriuenduin  DauiT. 

c  dicris  huctmfi  abflulens  c?cds  &  claudos  di 

d  centes.NoningrcdieturOauidhuc.Ccpicac  4  'ad regc,exi^ens  militix  prin- 

Dauid  arcem  Sion .  Hsec  eft  ciuitus  Dauid  5  cipatum  .  Expulfis  crgo  rex 

dc  fumma  arcc  Icbufaris ,  & 
a:dificans  ciuitatcm,  vocauit 
ea  Hicrofolvmam,&:  in  omni  tcmpore  impcrij  habitauit. 
Rab.Dauid  lebufcum  habit.itorem  tcrric  de  Hierufalc  eii- 


lo 


cicns 
fid 


d;E,fcd  nos  fcinuis  propugnaculum  illud  robufhus  cfTcjqua      fcutun:,gladium,&  bcUurn 


ns,figniiicat  Chnfium  contrarias  poteff-ates  de  cordib.  j 
clium  eiicientem,  6c  ibidem  manentem  .  Icbufeus.n.in-  ' 
tcrprctaturconculcatus,  Hjerufalemvifio.  Nonlokim.n., 
pcr  myftcrium  cr ucis  omncm  principatu  diaboli  dcftruedo 
trophium  glorix  acquifiuit,fcd  etia  fidelib.  iliis  fuper  om-' 
ncm  virtutcm  diaboli  potcftatciTi  dedit,vndc.£cte(/fci/>oi/i 
potcjiatem  calciidt  fuperJerpeTaer,(6'  fifper  fcorpionrs.&c.^h  crgo 
D.auid  eicdisc^cis,&  claudis  habitauitarcem  Si6,&:ciuit.i- 
tc  fua  nominauit.quia  cu  Chnfius  malignos  fpiritus  &:  vicio 
ruturbamdc  aiacxpulcrit,habitatibi,qu2:meritoarx  S;( 
.i.fpcculationis  vocatur,vt  de  ea  re£te  dicatur.  Fallus  efl in ; 
ce  locus  eitts,  et  hahitatio  eiusin  Sion.lLi  conftegitfotctiai  >  anum, 


lib.tf.Aat.f.tf. 

c 


vtatefupcrari  poliit. 
4«  Iofcphus,Icbuf.Eis  habitantibus  ciuitatcm  ,  &:  claudenti- 
bus  portas,&:  cecos  afpcctu,&:  claudos  ,  omnefque  leprofos 
addcnfionem  regisconihcucntib.fuper  murumj&:  diceci- 

bus> 


Dauid  arcem  Sio  ccpit  ablatispriuscecis&claudis  odicn 
tibus animam  Dauid.Sic  dcminus  primaLii  in  ecclciia gcnri 
acquifiuit,rcprobuCis  eius  fcribis  &:  Pharif.E;s,q.  Cicci  &c  ciau- 
di  oderunt  animam  Chrifh.i.cuis  vitamaufcireconatisut. 

^  Tropcfuawit. 


NICOLAVS    DE    LYRA, 

1  Filius  tnpntz.idefl^tri^inta  annorum.Cteterapatent , 
9  EtAhut.Hicconfcquenteroflediturqualiterfiiitfamam  adeptus 
&  hoc  cx  (juatuor.Trinio  expellendo  inimicos  interiores.Secudo  con- 
ffde-rando  atnicos cxteriores.jbi.M^iit  quoque  Hiram .  Tcrtio  mul 
tipluado  atnicos  interiores  i6<,Audierunt  crgo.  CircaprirnumfciS 
iumttjuodinimici  interiores  erai  Icbufxi  habitatores  Hierufale,  quos 
non expulcruntfilii  Iudajicut diciumfttlt lof  1 5  & ideo Dauidimtne 
diaiepoit  regnum  iniegraliter  £dcptum  iuitad  eos  bellandum.fecun- 
dumquoddiciiurhic. 

5  Did.'A(\,lfludexponi'urdupliciter.  Dicunt  enim  do£lores  noflri 
(omtnuniter^quodilli  Icbufxi  infortituditiemurorumfuorum  confidcn 
testpcfuerant  aliquos  houanes  aecos  &  claudos  ad  propugnacula  in 
ctnremptum  cxen itus  Dauid,quafi  dicerent,taks  bomimsfujficerent 
addefendendumfortalitium.Simileau!emht'iushabeturE-:^c.zj.b, 
de ciuitate Tyri.rbi dicitur.?]gmei  qui  erant  in  turrib.  tuis  pha 
rctras  luas  fufpendcrunt  in  muris  tuis  per  gvrum,  ipfi  coplc 
UcruntpuIchntudincmtuam..^eA/70A/«f<z//^«/ciot/orMrfc^/« 
hufdamparuis  homtnibus  quifunt  cubitaUs  magnttudinis  tantu,et  ta 
ks  fucrunt  poftti  in  turribtts  Tyriadoftentalionefortitudinisloci,  qua 
fidicereifialesfulficieut  ad  dc/enfionc  turrium.B^.Sa.dicity  qiifii  i£ 
ci  &  claudi  erant  du^  imagincs,quarum  vna  reprxfentabat  Ifaac ,  qui 
infinefuit  cxcus.vt  habctur  Gene.  ly.&alia  jacob,  quiclaudicabat 
ex lu£la cutn angelOyUt habctur Gen.}i.Dicit igitur quod lebufxi  qui 
erant  in  Hierufalem  defcendcrant  de  .Abimckc,cu  quo  iniit  faedus  & 
furatncntum  .Abraham,nbabetur  Gen.t  i.&  io  videntcs pcfitri cius 

fi- 


M  O  R  A  E  I  T  E  R. 


*.  Et abiit.&c.in  H/crw/Tt/.idcftjContra  Icbufcum. Pcr  quod fi- 
gnificatu  fuitquodChriliuspof^  baptifmu  fufi  iturus  crac 
m  Hicrufalcad  impugnandum  nialitiam  Scnbatu&:  l^hari- 

(^orum 


filios  .Ahraham  crefcetsi,timiicrunt ne aliquando  veU.ent  eos  inuade- 
re:&  ideopofucruntprxdifiasduas  imagines  in  partefup(riorifi<ifor 
talitii,&  in  ore  cttiuslibet  imaginis  erat fcriptU  inrarnentu  Abraht. 
quafi  dicat  pofteri  A^brahf  non  poffunt  hunc  locu  inuadcre:&  fecudi 
hoc dicuriX,odientes anima Dauidvi  hichabetur  :  inquantum  rcputa- 
ban  t  eum  tranfgrifforem  iuramcnti ^brahx ,  &per  confcquens  cdi- 
bilelfaac  &  lacob,  cuius  erant  imagines.Dicutur  ctia  ccect  &  claiidi 
in plurali,licct  effct  tantu  vna  imago  reprffcntans  c^cii ,  &  alia  clau  ^ 
du:eo  modo  loquendi^quo  infacrafcripiura  alquado  ponitur  plurale 
profingulari,flcut  Exod.^i.a.dicii.lfii  funtdij  tui  Ifracl,er/^? 
erat  ibi  vnu  idolum  tantum.  Dauid autem  licite  &  bene  inuafit locum 
illu,quia  inramentu  .Abrah  £  nonfucrat adfemper ,  co  quod  terra  illi 
fnerat proniiffa.Abrahx & fcrnini eius,fedvfq;  adtepus  cerlP.,  (j>in'- 
du  tranfierat  quando  lofue  cepit  terram:propter  quodfili}  Iudaquan 
do  ceperunt parte chncatis  Hierufalemnon  potuerunt  tunc  expellere  . 
lebufsUificut dt£lTifuit in lofue  i^.in  fine.fedtempore  Dai<idpi{di8u  ' 
tempus  tranfieratyVC  dicit  I{a.Sa.&  ideo  licitc  eos  impugnamt.Secit' 
du  hoc  igitur  diiter fimode  efl  e xponenda  taliquibus:  Nifi  abfiuleris 
C^cos,&:c.5'ec«'/rf«  do£lorss'noflros  cornmuniter,qui  dicum  ifios  c£- 
cos,&  claudos fuiffe  homines,&pcr  cofsquempotctes  loqui,  ipfi d<ce 
han  t  verba  ifla  Dau  id  dei  iforie.Se.  undu  R^.Sa.qui  dicit  cvs  fu  ffe  itrii 
ginesydiccbunthoc  interpretatiue  perfcripturam  in  oreeoium  pofi- 
tammodoprxdi^iO, 

4  Ccpit  autem  Dnwd.idefl,Jortalitium  illorum  Iebujxorum,qnoi 
dicehaiur arx Sio<. .ijjcctila -.qiua ; ndc potir.tt longe  videri. 

5  Hec  cft.  Ex tuiicsamfuo  noa.lnc dcnminauit:qualilcr  autem  itt 

cejjit  hocfortalitiumjubdiiur  cum  diJtur^ 

I  Propo- 


f^orum  qui  bene  flgniflcantur  per  Icbufrum.eo  quod  inrei 
prctatur:  prcfcpcmcum.Htdciplis  itribitur  Muuh.24-^ 
Fx  rub. s  Si I  ibx  lo  Tha>  Ja i  bypoctitx,  qui  corMdtiis  domoi  viduf 

rum  oTatione  tongafifnulantes^ 

Stabjlu- 


y4 


I 


II.   Reaum. 


Cap.  V. 


542 


j>  a  Tropofueraten'mDaitidprttmumt6'c.  *  Hjcion.In  Hebr^o 
1  habcciir,£r  Dixit  Duuid  in  die  ilLi,Ot,ipcrcuJ)int  hb:-fmrh&  te~ 

tigcritfi^ii<la»i,<y  cUuifos  &  acccs  ouictices  animain  Danid.  iiibau- 

ditur,entprinccps  it  diix.Aiccdicaiitcni  prinnis  loab  filius 

SariHa-,&:  tadus  eft  princcps.C^cd  auteni  dicic,  ^ui  tetigent 

/ij7«/j?«,icaintel' 

ligendum   clt . 

Qui  tantx    fuc- 

ric  andacia:  &:  for 

titudiuis ,  vc  ad 


»  T  Vt  in  piincipio  rcgrii  foitiidine  demonftriiet.  b  TFiincijatum  inilitia;.    c  TQtij  fcilicet  per  fubieftos  collcs  in  ar 

ccin  confceiKiercc,cam(;ueca|)crct  . 


a  IPropofueracenimDauid  indieillapr.Tmiumtqui  percufliflct le  » 

a  1   Qilja  um  capii  interoiri  ciuitatcarcem  obtuiete  nonpoterat.     b  T  C^u;.  crat  luper  mutum  . 

b  bur9um,&  tetigiflet  domatu  ti(lulas,&: abftulifscc  claudos  & c?cos  * 

vfque  veniac,  hc   '^  odientcs  animam  Dauid.Idcirco}"dicicur  iii  prouerbio.f  Cxcus&4 

claudus  noh  intrabuntiin  tcmplum.Habitauic  auce  Dauid  in  arce  t 

d  Sion,&:vocauiceaciuitateDauid,&aedificauitpgyrua  Mcllo&:  \ 
incrinfecus.Et  ingrediebatur  proficiens  atque  ruccicrce.s,&  domi- 

e  nus  Oeusexcrcituucratcumeo.Miiitqaoq;HiramrexTyn  nun- 
tios  ad  Dauidj^  ligna  cedrina  &  artifices  lignorum,  artificesq;  la- 
pidiiadpaneteSj&ajdificauerutdomumDauid.  HccognouicDa- 
uid  quoniam  cofirmaflct  eum  dominus  regem  fuper  Ifrael,&:  quo 
niara  cxaltafsct  regnum  cius  iiiper  popuiii  iuum  Ifrael.  Accepic  er- 

a    ^  Diueifas  cccleli.i». 

^  go  Dauid  adhuc  concubinas  &  vxores  de  Hierufale  poflquam  vc 


murum  cmitacis 


hallafuafiiiulam 
"i'  qua:  in  niuro  eft 
tangat  ipfeprin» 
cepseric. 
I  b  DowjrK?»  ideft, 
I  tcdorum  ,  filtu- 
,  las  appcllacaquie 
dudus  dc  plum- 
bo  vcl  tegulata- 
dos  pcr  quos  a- 
quaibacfupcrmu 
rum  per  cocam  ci 
\  uitacem. 


quorum  arte  mcntcs  func  incorrupta:,  &:  tangl  lapides  qua- 
tuor  virtutibus  quadracte,licdomiis  D.iuid.i.cxclelia  Chri- 
fti  3;dificatur,&:  cognofcicur  quod  Oeus  noIh-Q  Dauid  coii 
fitmauitrcgcin  fupcr  Ifiacl.i.vidcnccs  Ucum. 
f    Coiuubioas  .  -^  Augu.Non  taciledignoJcitiirquascon- 

cubinas  appcUcc 

fcriprura,i.S:quas 

vxores    quando- 

quidcm  5c  Agar 

dicta  cft    uxor  , 

qux  poftea  dici- 

tur  concubina,C<<: 

Ccthura.  £c  an- 

cilhr  quas  dedc- 

runr  llachji   &c 

Jjauirofuo.  N;ii 

torce,oniniscon- 

cubinauxor,  noii 

autcm  omn is  u- 

'*  xorcocubina  inoi 

re  loquendi  fch- 

pturarii  appcllac''; 

idcll ,  uc  Sara  6c 

Rebccca  6c   Ua 

&:Rad'icl,cocubi 

iiiEdici  non  pof- 


'3 


D 


eip.fo. 


tguipercuflTj 
rit  lebiifrij  , 
&attigcritte 
S^orum  cana- 
lem.&abftii- 
lerit  ca:c'is  & 
claiidos  odio 
habitosab  ani 
ma  Dauidis 
rub.erit  dux  , 
vtleeitur.i.i. 
paral.a.b. 


fam  fci'enam  fcu  ^  "crat d^Hebro.Natique funt Dauid & alij  filij  &c filia: .  Ezhxc no- 
h^reticorum  dog 

Illlllcl   ^UI  UIU   l„ 


fln  primo  Paial.Simuia. 

mina  eorum  aui  naci  funt  ei  in  Hicrufalem,  Sarnifa,  &  Soab ,  & 

fHiquaiuoi  filij  Ci  BC11.0.-C  filiaAinihel.        a    l^ln  Paial.lebaat    b     flnfaial.Napheg.    c    In  Paial.laphie. 

Nachan,&  balomon,&Iebahar,&:  Elifua,&  Nepheg,&  Iaphia,& 

a    ^Iii  Paial.HeliaJe. 

Elifama,  &Elidda  ,  &EliphaIet.  Audierunt  ergo  Philifthijm, 


finc,Agaruero3<: 


mata  figurant 

qu^dominusper 

loab  idcft,pr2di  • 

caroresdcliru)t. 

Iebufa:us  concul 

:?.ns,hfjCeltGen 

:ilitas  q  ante  fidc  pccpta  Dcicoculcabat.  Uc  Icbufeus  calca 

:us,q.adiabo|usadnoc.ilcat,  6c  fuoloabcalcadus  lubditur. 

1  Et £dificaui(.A  loco  ita  dicto,fubaudi  muru;^  intnnfeco . 

ubaudialium  murij,hoc  ell,  muniuic  vrbem  duplici  inuro. 

•  .MifitcjHoq;.Hira.  uiuesexcelsc.h^celtGcnrilicasin  Chri 

ttoexcclja.  niitiosmitticad  Dauid.i.dodorcsad  Chriftii,6i 

^')eosccdrinaligna.i.incorruptos  &:  forces,5d  artificcs.i.cos 

quorum 


Cethura  Hc  Bala 
&Zelpha,&uxo 
rcs  &c  concubin^. 
Rabb.inus.  H.Ere 
t;coru  ccclelias  q 
ir  fub  Chriftiani  no 
minis  titulo  fe 
manere  gloriantur.Scd  quia  proptcr  lucra  carnalia  Chriflu 
lequuncur,non  coniugcs,l"ed  concubin.E  uocantur .  Nunc 
vero  li  reges  plures  uxorcs,uel  concubinas  habcnc ,  pecca- 
cum  efl.-quia  figur*  tranlierunt ,  pro  quibus  hoc  aliquando 
ueniale  fuic . 


S 

per 


KL^itlifuiitSi  per  Dauid  figriificat^ChriltuSjno  immerito 
r  raios  cms  intcUiguncur;  Chrjltiani ,  qui  func  cx  ludx.s 

^  ^natio- 


NICOLAVSDE    LYRA. 

VtG^o{ucr3X..iluale auttm  fumt  ijludprxmium  non dicitur  hic, 
•ihahctur  i .Var.ii  Jj.rbi dicitur,T)iyiitc\;  Dauid.Qui  perculTe 
ic  lebufxu  in  primis,erit  princeps  &  dux.  f.militu,  &fequii 
'/(ie.AfccndJCcrgoprimusloabfilms  Saruia;,  &factus  eft 
rinceps. 

£c  tct\2^\Kcx..i.jllllicidia  qu£  erant  in teSlis  domorum, 

Et  abftuliIIet./.fcoM/(/ej  talei,vel  imagines.,fecundum  dMpliccm 
odum dicendiprxdiclu,quiafecundu  "piramq;  opinionem  erant ibi . 

Odicntcs  animam.5^/  erant  homines  odicbant  verejt  imagines, 
prxfentatiue,proitt  ejifupra expofitum. 

Idcirco  dicilur.iew.  a  i  .dJcribiinr,(juod  c^cus  &  claudus  no  de 
■nt  intrare  templum  ad  exercenium  facerdoiHm  niinincriiim,{ir  illa 
riptura ex ijiofa&o tra&acjl ad pi ouerbium i  ideji,  vtvulgariter 
terhominesdiccretur. 

£c  ^dificauic  per  gyrum.^«/rf  dilatauit  sidificia  illa . 

A  Mello.Aff//o  erat  quxdam  vorago  qniC  erat  ante  fortalitium 

£diilum,ita  tawen  quod  intervoragiaem  tllam  &  murum  fortalitvf 

at  terr<s:Jpacinm,!n  quo  Dauid  illa  xdificia  conflruxit. 

Et  dominus  Dcus  cx.craccum  co.eum  infuis  operibus  mani- 

tcdirigtndo, 

Mifit  quoque  Hiram.H/c  confequenter  oflenditurqualiterDa' 
'  i  amicos  exteriores  muUiplicauitfaciendo  amicitiam  (um  rege  Tyri. 

Ecligna 


I  o  Ec  ligna  ccdrina .  propter  amiciiiam  cnim  comra^a  inter eos 
miftt  ei  ligna  de  terrafuaper  mare , 

I I  Et  arcificcs.^i«ia  in  terra  iUa  non  inueniutur  ita  bona  Ugna,nee 
artifices  ita  expcrtijicut  in  regno  Tyrijecundum  quod  habetur  inf.  ^ . 
lib.ycap,  ^ 

iz  Eccogno.^wM  videbatfu£iafua  in  omnibus profperari,nec  erat- 
aliquis  in  regno  Ifracl,qui  auderetfcu  vdlet aliquid  cotra  eum  machi 
nart,  vel  hoc  forte  hab,  itper  diuinam  reudationcm. 
I  j  Acccpit.Htc  confiquenter oflenditur  qualiier  multipHcauit  ami- 
cos  interijres,per  hoc  quod  de nam  accepit vxores plwes ad  rnultipli- 
fandtmprokm,qu£ coitigirctur in maiiimoniwn cum  nolnliotib.  & 
potetioribus  rcgnijui,&  Jic  ejfsntei  affmitate  cuniuntli  ad-  maiore  tir 
mitatemregmJut.LiCLt  enimdediitin.i piote£i one  &  coifciuitiimz 
(onfidei  e(,omittere  tamen  non  debibatca  quxpoteratfacere  fcxuniii 
prouidcntiam  bumanam  ad  regni  fuiflabiiitatem .  Etpatct  litera  boc 
excepto  qund  dicit'<r  hic. 

1 4  Concubinas.  Ly  Sc  no  tenetur  hic  copulatiue,fd  expofttiue,  pro 
idefl.UU  eniin  Jucrunt  ver<e  vxoresfux,fed  dicuntur  cum  ho«  concubi 
nf.  eo  quod  erantjecundaria  &  non principates . 

1 5  Audicrunt.  Hic  confequencer  ojtendnur  qualiter  bls  expug>ia-^ 
uit  inimicos  exteriores,fciLicet  Thiliflhaos,confulnit  tamen  primo  do- 
minum,vt  per  eius  auxilium  dirigeretur  &  protegereinr.  Etpatet  lite 
ravfqueibi,      • 

'  Vcnic 


MORALITER. 


'i^tabflul.&e.odientes.  Pcr  iftosfignificati  fucnmt  Scrib?  & 
|iarif(gi  odietes  animain  Chrilti,  ficut  pacct  ex  Euan'.    ' 
JJmipfipcrfccuci  fuerimt  Chriflfi  vfqucad  morce.  Fi 


igclio. 

,  _  _  -    _, .  Fucruc 

r  \4^'  ^^  'S»orantiam  propter  quod  dc  iptis  dicit  falua- 
.Matt.i  yb.Cicifunt  &  duces  cfcorum.Simihtct  fucruc  clau 
111  via  morii,  quod  patcc  cx  hoc.quod  irrita  feccrunt  man 
»  f  Vi'  •PP^^fCaditioncs  fu.is,vc hibetur M itt.y. Ipfos  m 
i'ibitul,c  Chriltusdc  Hierufalc.i.aufcrcn  Jjs  p  Ji  xit,  Luc. 
J^g-vbipr^dixicdcltructioncciuicacis  Sc  populi  pc:rRom.i 
«>  m  vlcionc  mortis  lu^,  cjuoa  implccu  tuic  anno  quadra- 

gcUm.j 


gefimofccundfiVa^rifli  paflrione. 

•f-  Hjii«'fi«'>.f Sion.pcr qu.i intclligirur  milicansecdefia,  eo 
quod  ibidc  pcr  milTlonc  fpir  icus  fandi  fupcr  Apofiolos  fuic 
fiindaca.In  hacauccarce  babicac  Chriftus  p gracia,  licucdr 
Mat.vlc.S^  f.if)  vobifcu  f.im  omnibus  diebus,  vfq;  injinem  Jcculi. 
9  Miftt. l^cT (loc  q,  Hira  Genulis  talia  fccic,fuic  lignificacu  , 
quod  Gecilicas  in igdificacionc cccleli^'  proficcrcc  mulcum. 
1 5  .Audviunt  fr^o.Pcr  hoc auce  quod  ipli  cotrJi Dauid  infur 
gences  ab  co  fucrunc  bisdcbcllaci,fignificatu  fuit,quod  prin 
cipcs  ludeoru&tvranniconcra  Chriflum  in  mcmbris  luis 
pu^macuri',  per  fid.;m  &  iniracula  cllcnc  bis  dcbcllandi  SC 
confutaadi,  primo  fciliccc  in  Iuda;a,6cinaliis  ccrris  poltca. 


I 


y43 


GIoLordi.&NicblaidcLyra.        J44 


iil>.7-Aat.c.4. 


B 


t  rofltraeos. 
-obui;im  eis. 
tmororum. 


tcm  viniitis  &i' 
■}e  lofcphus . 
Ncmo  cicdaC} 
inodicum  vc- 
nirtc  Palxftino- 
rum  cxercitum, 


dicificlocus  voc;itus,quia  Philinhijmrciiquemntidola  fua 
in  loco  vhi  diuifi  fiinc. 

c  TyrofnmXn  Hcbr,'fTOm</«,idc(f,icIolonim,vbi.f.!dola  crJ: 
iiiquibus  Jonridch.inc,quxficcium  vocancVjui;i  riecu  digna 
func,Sdculcorcsfuosad  tlctum  mifcriamque  pcrducunt. 

d     In   cactimine. 


&  n.nt!onibus,quibus  congruntintcrpretationes  nominum, 
Samua,aud;icia.Sob.ib,c6ucrtcns  Ubahar,clcgit.Elifua,Dci 
mci  frtlus.NcplicgjappIicans  ori,Iaphia,ilIuminat  vel  ondic. 
Elifama.Dcus  mcusaudicns.EIioda,Dcus  mcus  fcic.Elipha 
lcCjDcus  mcus  f.iluans. 
a     Thiliflum  aii- 

quod  vnxiflcntDauid  in  regem  fuper  Ifracl ,  &arcenderunt  vniuerfi 
vtquojrcrcntDauid.  ci^odcumaudifletDauiddercendicin  t  pr^li- 
dium.Philillhijm  aurcm  venientes,dirfu(i  funt  in  vallc  Raphaim .  Et 
confuiuitDauiddominumjdicens.Siafccndamadphihilhijm,  3:fi 
dabiscosinmanumca?  EtdixitdominusadDauid.  Afcende,quia 


Pyrus  dicicurcx 
Giaxo  711/1»,  quod 
cft  ignis  .    l^vn 

fandijCacunicn 
fublimicas  vita: 
corum  ,  in  qua 
Hancc  fpiritu  fan 


co  quod  ,    lic 

fucrinc   facilli-  ^  tradcnsdabo  phiHfthiim  m  manutua .  Venit  ergo  Dauid  in  Baal-  i  »^0  intonuicpra: 

mciupcrati,f<d         ,        n         <,  ^  i-      ni--       T->-rj       •      ^•.■^  d;cationis    foni- 

cundi   fciant,      pharalim,  &:pcrcufriteosibi,  &:  dixit.   Diuihtdommus  mmiicos  ,  j,,^.  Quicfigra- 

omncm  Syria ,      meoscoram  mcficutdiuidunturaqu^.Proptercavocatum  eftnome.  ^  dicntis.idcfl,  do- 

a  f  Kt  Mm  txciifsit.ficut  in  Paral.declaiatur.  nVim  incarnCsd 

lociilliusBaalpharafim.Etrehqucruntibirculptibiliafiia,quxt  tulit  4  iicnicntis,inc_a 


Dauid&:virieius.EtaddideruntadhucphililUiijm,vt  afccnderent 
&  diftufi  funtin  valle  Raphaim.Confuluit  autcm  Dauid  dominu .  Si  " 
afccndam  contra  Iphiliftha^os,  &  tradas  cos  in  manus  meas  ?  Qui  re- 
fpondit.NonafccndaSiobuiameiSjfcdgyrapofttergum  eorum ,  & 

a  ^Vel  cum  audieris  a  poicuatibns  angdicis  eoium  idola  comeri  Sc  conculcari. 

c  venics  ad  cos  ex  aduerfo  t  pyrorum.  Etcumaudieris  ibnitum  cla-  j 
d  moris  gradientisincacuminepyrorum,  tuncinibisprdium,  quia 
tunc  egrcdieturdominusante  faciem  tuam,vtpercutiatcaftra  Phili-  g 
fthijm .  Fecit  itaquc  Dauid  ficut  pra^ccperat  eidominus,  &  percufiTit 
Philifthijm  de  Gabaa  vfque  dura  vcnias  Gefer . 


&  vniucrfam  , 

Phanicem,  &C 

fupcr  ha:calias 

multas ,  &:  pu- 

gnantes  gcntcs 

fuiHe  cucishac 

dimicationcco- 

munps  .  Cuius 

rei,  hoc  maxi- 

mum  indicium 

fiiic,  quia  cum 

fa:pius  iam  de- 

uidi  fuilTcnc ,  !<C 

defuo  cxercicu 

mulca  millui  p- 

didilTcnc ,  iiue 

dubio  cum  ma- 

iori  virtuce  vcnicbanc  fuper  Hebraios.  Deniquc  Sc  hoc  pre- 

lio  dcuidi ,  dcnuo  cum  criplici  manu  fuper  Dauid  vcne- 

runc . 

b  £<:d//'fc4rd'y/m.  Incerprctacur  inimicorum  diuifio.  Poteft 

^^ __^ .  dici 

NICOLAVS  DE  LYRA.  5 

1  'VeruteTS,o.liltid  notnenponitur  hic  per  antidpationem,quia  fic 
yocatus efi illc  lociis  ex tu^ioria  quam  habuitDauid  ,fecundim  quod 
fubditur . 

i  Ecdixic.  ^qua  enimpropterfuimollitcmfactHterdiuiditur,fic 
Thili/ihxi  a  Deo  tcrriti.,&  mnl!es,&  effpninati  cffv6li,fiigerunt  cora 
Danid  per  vias  diuerfif  fe  diiiiJcndo,  qna  niodus  fngientiumde  pr£' 
lio  efidiuifiin  recedercficutecontrariomodus  venientinm  ad  prctliu 
ffl  coniunBim  &  vnite  inccdcre . 

j  Propcerea  vocacum  cff  homen  loci  illius  BaaL  ^  Baal ,  q$ 
»5?  campusfeuplanicies,&  Thares  quod  efi  diuifio,quafi  campusfeu 
locus  dmfionis . 

Ec 


cuminc  pyroru , 
idc(f,lupcrcclfi- 
tudincm  fancto- 
rum,dumhicfo- 
nitus  audicur  a 
noftro  Dauid , 
Philifta:i  incelii- 
gibiles  fupcran- 
cur .  I 

•J<  Theod.Sapie 
cifliimus  pxdo 
cnba ,  Dauidcr 
in  virtute  excrj 
cec,  &:fuadccn« 
fuis^fdai:  viribus 
fed  cius  expftet  auxilium .  Vnde  eciam  datei  ligna  fui  aduc 
tus.  Nam  quando ,  inquit ,  vidcris  fyluas  fua  fponcc  nioueri 
abfquc  vcnco,cunc  dclcendc  ab  bclIum,cunccgrcdjecurdo 
minus  ance  cc  ad  fencndos  in  bello  alicnigcnas . 

^  CAPJ 


4  Ec  rcliquerunc^*  apportauerant,fperantes  cofequi  vi&oria 
per  ipfa . 

5  Qil?  tulic./n  Hcb.habetur.  Ec  cobuffit  ca  Dauid.  Et  quodbfo 
fn  uera  litera,patet  f  hoc  quod  dicii.  i  .Tara.  1 4.  de  idolis .  Ec  tulit 
ea  &  iuffic ea  comburi  'Dawid.qmapraccptum erat  in  Ugi^ijnoa 
auriim  &  argentum  ,ft  u  aliquid  dt  idolis  non  concupifcerent,fed  om- 
nino  dcfirnerent,  vt  habetur.  7. 

6  Ec  addiderunc.^«/<i  coLlegeruntmaiorem  exercittim  quaprius 
vifc  vindicarent.Et patet  litera  ufque  ibi . 

7  ^tcnvn zudiczi%.Signnmerat angelorum uenientiiimin  auxili 
Dauid  ad  debellandim  aduerfarios,ideo  fnbditur . 

S  Tunc  cgrcdiecur  domimsJ.  diuina  uirtusin  angelisa  Dt 
miffls.  


A  D  D  I  T  I  O. 

In  ca.  y .vbi  dicicur  in  poft. Ila.  Sa.  dicic,quod  i(\i  cqci  &  clau 
di  erancdua;  imagincs,quarum  vnarcprjElencabac  Ifaac. 
Hxc  expoficio  Ra.Sa.  videcur  aliqua  falfa  pr^fupponcre,& 
quxdamaliainccrcaqu^nullumhabenc  fundamencum  in 
lacra  fcripcurafubiungere.Primum  pacccnamfupponicqa' 
Iebufa:i  defccnderanc  dc  Abimclcch,  cum  auo  Abraha  ini  ■ 
uic  fccdus  &  iuramecum,&c.quod  falfum  elt  Nam  Abime- 
lecher.icrcxPhiIifthinorum,  vcpacecGcn.ii.&:i(J.Phili- 
flhari  aucem  dcfccnderunc  a  Mcfraim  fccundo  filio  Cham 
filij  Noe. vt  patet  Gen.  i  o.Icbufxi  vero  dcfcenderut  a  Cha- 
n.-ian,quarto  filioCham  filii  Noe,vt  patecibidem,&  lic  pa- 
tec  fallicas  huius  prasfuppofici.Pr^-cerea  prxfupponic  fcciido 
quod  poflcri  Abrahx  non  poflcnt  inuadcreflierufalcm  ra 
tione prxdidi  iuramcnti,auod  falfum  cft .  Nam  in  prccdi- 
&o  fccdcrecumAbimclcchinito  licecAbraham  iurauicno 
noccrc  Abimelech,ncc  poftcris  fuis  fcu  flirpi  lu^,non  came 
iurauir,quod  poflcricas  Abraha:  no  noceret  pofkricati  Abi- 
mclcch,vtpatctin  pr.xdidlocap.Genc.ai.afpicicnti  forma 
illius  iuramcnti.Siniiliccr  &c  Gcn.z<j.  Abnnclcch  confade- 
rauic  fe  cum  Ifaac  cum  iuramenco,  quod  non  oporccbar  fa- 
ccre  fi  hnm  Abraham  luraflcc  pro poftcricacc fua,  &:  ficdaco 
qd  IcbufjEi  dciccndcranc  nb  Abimilcch , adhuc  polfcnc  fijii 
Ifrael  cos  inuadcrc.  Sccundum  parcc  Nam  dicic  quod  iura 
mentum  Abraha?fucratad  tcmpusccrtum,qucd  nondum 
tranficrat  qu.indfi  lofucccpit  tcrram  ,  fcd  tcmporc  Dauid, 
lamtcmpus  ilhid  cianficrat:quxquidcm  prarfuppofica  nul- 
Jam  autoritatcm  vidcnturin  facra  fcriptura  habcrc .  Vndc 
de  tali  expofitione  non  vidctur  mcntio  cllc  facicnda .  Alia 
vero  cxpofitio  doilorum  cft  fatisapplicabilislitcric,  fcd  ca- 

men 


men  eft  alius  dicendi  modus ,  qui  forte  magis  licera:  adap 
cacur ,  &:  cftcahs ,  vidcliccc quod  ca:ci ,  &:  claudi ibieran 
fimulacra  deorum  Iebuf.corum  fuprapofica  in  fummis  fo 
calicij  s  furs,qui  quidem  Icbufxi  fuos  deos  cgcos,  &  claudo 
nomiiiabauc  fecundum  xftimacioncm  Dauid,qui  illos  dco , 
impropcrando  diQebac.Oc«/of  habent  &  non  vidcbunt,pedcshj 
bent  &  non  ambulabtint:  6c  ideo  credenccs ,  quod  Dauid  no 
toleraretinillaciuitateregialimiles  deos,  ncccultumeo 
runijcxcufabant  fe  a  recepcionc  Dauid  diccnccs.  X?"  '"I''' 
dieris  huc  nift  abfiuleris  c£cos  &  claudos .  quafi  dicac  ,  Scimus 
quod  fi  cu  poTfidcres  illum  locu,aufcrrcs  deos  noftros  qui^ 
repucasccecos,&:claudo$,  quodnosnullomodo  pcrmiccc 
rcnuis^vn  oporccc  quod  cos  poccnccr  aufcras  fi  vales ,  c\w 
non  fponcecos  cradcmus  cibi .  Vnde  Dauid  de  hoc  ind 
gnacus ,  poftquam  ccpic  arccm  Sion  porcncer,  pofuic  pva 
mium  facicntibus  triain  dcbclLationc  lebuflcoruin.  Prim 
illi  qui  primo  pcrciiflifrcc  Icbufxum,quod  cft  coilcra  perfc 
nas  corum, fecundo  illi-qui  cccigiftcc  domorum  fift ulas , ii 
hocconcrafuftcncacioncscorum  .  Hicrufalcm  cnim  no 
hiibcbac  aquam  inccrmuros,fcd  cx  pluuialibus  .iquis  inc 
ftcrnis  collcitis  fiiflcnc.ib.icurjvndc  frangcidoftillicidiail 
la  .i.  fiftulas  pcr  quas  aqua  fiuui.i]!S  fiucbac  maximc  afligt 
rcncur,rercio  ordinauic  concra  dcos  coru,dicens .  Q^u  abfl 
liilcc  cecos  &  claudoSj&c.hoc  cfi  fimulacra  Icbuf^*ori5  vt  c  1 
dlumcit.Ecnota.qd  vbi  cranslacionoftradicic,Cfcofe?"f/j| 
dos  odientcs  animjuiDjuid  i  vcricas  Hcbr.  habcc  ,  c<tcos  i 
clandos  quos  odicbat  antma  Dauid,  quod  uidccurfaccrcproii 
cxpoficionc  .  Nam  Dauid  propric  odi  cbac  calia  fimulac! 
taiuj  inimica  diuino  cuJtui,iuxtaillud  Pfal.T^owe  quiodeiH  . 


H5 


II.  R 


cp-um 


te  dne odera.  Similitcr iuxta  ilUid ,  q^  fequit',  Idctrco  dicitur  tn 
proner.C^ci,^  claudi non  intrabmt  in  teplii  dni.  vf  magis  adapta 
ri  ad  iftam  cxpoiltione  fic.Na  iftelocus  fuit  affigiratus  diui- 
no  cuJcui  a  tpe  quo  Abraha  voluit  immolare  IHiac  Ge.21.Ec 
ibidc  lacob  vidit  fcala,Ge.  28. Etibide fiiit  fundatu  ccplum 
perSa]omonc,vtinf3.1.c.«5.&:  ^.Para.j.&ioibieractcplum 
dni  xdificandujin  quo  nullaimmunditia  idololatnca  debac 
hcre  ingrcfliim,fed  folus  Deus  erac  adorandus ,  &  colcdus, 
jotanq^pfjgiu  huius  boni  futuri  quafi  proucrbialicer  dice- 
bacur,  7\(o«  intrahit  c£i:hs,&  daudiisin  teplu  diii.  qunli  dicerct"', 
verc  prajnofticauerunt  Icbufei,  quod  in  tcniplCi  Domini  in 
hac  ciuicace  cdificandum  non  mcrrbunc  cf^ci.,  &L  claudi,hoc 
cfl-,di)gencium  ,  quic^ci,&:c]audidicuncLir,vcdidumcf!. 
R  E  P  L I C.  In  z  li.Reg. 5 .c.  vbi  poft.  adducic  Ra.Sa.non 
vteiiisd:daapprobec,  fcd  vcobfcuredi6iudecccis,&:clau- 
dis  aliqwaliccr  ciucidec.  Burg.ronabilicer  qu^dii  dida  Ra.Sa. 
abijcicdc  cccis^&claudis,  &:  excorta  fcDCcncia  fciperaddic  p 
coem  dodiuru  noftronl  expoficioncm  ,atlerciis  per  c^cos.iSi: 
daudos  incelligi  deos  Iebuf(j6ru  ,  qui  fuos  deos  iic  nomina- 
banc,quia  D.niid  de  di js  gencium  dixerac,  Ocnlos  h,7brn!.,&c. 
Sed  excraneu  vf ,qd  pp  diclu  Dauid  lebufci  fuos  dcos  dicc- 

rcnc 


Cap.  VI.         546 

rentc^cos.Dauid.n.fuit  Icbufcis,& dijs gcntiu  prius.Vnde 
limile  vr,  q,  fi  quis  infidelis  blafphemus  Deo  vero  imponc- 
ret  nome  turpe,  6c  fidclis  de  Deo  vcro  loqui  volcs,  vterccur 
blafphcmatis  nominc,itacV  infidclis  audies  idola  prepcibili 
tcr c^cos  |}  fuii  aduerfariunominari  fefuonoieaducrfario 
pformarec,q.n  pocius  re,pbarec, nec  fortaflc ille  mod'loquc 
di  de  dijs  geciu  eratapud  Dauid  i  vfu,  q.a  nodij  ille  Pf.factus 
vr  fLiifIe,q.  loquit^de  deom  c^atate,  nec  fortaffc  lebufci  fibi 
pLitafsec  honcfiu  deos  fLros exponcrefup  muros,vbi  fagiccis 
jmpcri  pocuifs  cc,q<!  cfi de cecis,  &: claudis hic di^,  ncc  nobis 
fbrcr  honcfifi  facrm  iic  ptincrc  in  locu,vbi  no  parcerct^^eidc. 
Efl  igifcxcorta  expoficio  Bur.  Et  ficutdicit  BLirg.  Hebraica 
Ira  hchac  ca'Cos,&  ciaudos  quns  odiebat  dia  Dauid.,  hoc  bri  flac  CU 
nfa  cran.uionc,  &:  dodorii  nf oru  expofirione .  na  fMc  benc 
limiil.qd  ipfi  ccci,q.  ad  deridedfi  Daiiid  fup  forcajicia  pofici 
odciacai.?in  D.iuid,&q,  Dauidoderaccos.  Ncc  verc appli - 
cac  Bur.proutrbifi  lcbuf^^orfi,  cxci ,  ct  clatidi  no  itrabfic  t  teplii, 
quafi  pnof^icc  vcru  dixcrinc,  qddij  geciu  no  cfTcnc  ingrcfTu 
ri,g.apriri  huaishf  ex  Danielc,  &:cuagelio  Mac.  vbi  df  abo 
minacio dcfol.acionis  poneda  in  ceplo, &: fbrcafie hodic cem 
plum  hocprophanacionib.  dcfcruic,(icuttcmpore  Achaz. 


CAPVT    VI. 

Oigrcgauit.  Dauid Chrifl{j,arca flgnificat ec- 
cIcliam.Qu^fiuicDauid  arcam  in  ciuicacem 
fua  ^dducerc ,  (cd  caufa  interucniencc,ad  ce- 
pus  eam  alibi  diuercic,&:  pofiea ,  quod  voue- 


rac,exp]euic ,  quia  Domin'  m 
carneapparcns ,  cuangclium 
gcnci  fLie  pr^dicauic,  fed  cq- 
^ !tas cx parte cotigit  in Ifiacl, 

necplennu.  gcn.  in.  &  fic  omuis 
Ifraeljaliius  fieret.  Congrcga- 
uicDauidex  Ifrael  elcdoscri 
'gincamilia,quia  Dominus  pri 
'■?1miciuam  ecclcfia  cx  Ifrad  c6- 
fticuic,n6omnes,fcdcIcclos  fl 
jiconfocians.  Non.n.omnes 

;  ii  ex  Ifracl ,  hi  func  Ifraclic^, 

d  filij  proniifTionis  dcpucaf 

n  fcmine .  Qui criginta  milia 

idjir,i.fidci  opcri.s,&:  fpei  firmitatepcrfc6ti  .Triaenim  pro- 

Dtet  confcflionem  tri  nitatis  ad  fidem  pertincnt .  Dece  pro- 

:cr  dccalogii  ad  opcra.Mille  p|?  fui  pcrfcdione  ad  fpcm  vi 
9eceine,qua  fupcriusnihil  c{f,Iicut  nullus  numcrus  maior 


quidc  prius  arca  in  domo  Abinadab,  qui  crat  in  Gabaa,quia 
eadcm,q  nunc pd icatur  ccclefie  fides,  &:  ante  incarnationis 
dominice  tcmpus  fiorcbat  in  his ,  qui  patriarcharum  dcuo- 
tione  fccuti  funt. Abinadab.n.  qui  intcrprctacur  Dcus  meus 
fponcancusjvcl  Abraham  pacre  fidci ,  vel  Moyfen  legislato 

rcm  fignificat,qui  vterque  in 
Gabaacuftodit  arcam,  quia 
fublimi  excmplo  virtutis  cre 


E 


C  A  P.     VI. 

Ongregauit  aureriL,  rur- 
fum  Dauid  oes  eIe(5los 
exlfrael  trigita  milia.Sur 
rcxitq;  Dauid,&  abiit,  & 
vniucrlus  populus ,  qui  e- 
ratcumeo  devirisluda, 
vt  adducerent  arcam  Dei 


fuper,quam  muocatum  cfl  nomen  Domini 


imillenariocft.Si  .n.dcce  milia,fi  triginta,ficc  millc  miliadi 
kcns.non  ipfum  millc  numcrando cranfccndiS  fcd  vcl  p  fc, 
.'d  pcr  minores  numcros  fepius  ducedo  mulciplicas.Tna  er 

,_j_5opcr  dccc  mulciplica,ne  J^tfei  /ineoperibm  mortua  fit.  Icem 
nginca  pcr  millc,  vc  fidcs  ,qu^  per  dilcdionc  operacur,non 
i:bi,quam  inc^Iis  rctribucionem  fpcret.  Elcdi  igiturcx  If- 
cl.pdpulos  rcdc  crcdcntcs,opcrantcs,fperatefque  fignifi- 
i:ant.Viri  aLitem  lLida,qui  cratci^Dauid  apofIolos,&:  dodo 
'■eslateri  Chrif^i  quafi  familiarius  adha^rcntes  indicant.  His 
lipatus  Dfis  arca  adducerc,  i.  ccclcfiam  dilararc,&:  in coru, 
1  no  crcdidci  ijt  cordib.infcrcrc  gaudct.  Imponic*'arca  plau- 
tro  nouo ,  vc  mm  tcflamenti  gratia  rcnouatis  in  baptifmo 

,^g,  nfundaf^ik  vinum  nouum  nouis  vtnbus  commendct^.Erac 
__^^^^^  quidem 


dencium  pcdora  munic.  Vn 
dcGabaa,  &:coIlisinterpro 
tatur,  quieft  locus  in  ciuitate 
Cariachiarim.  Elaca  foris  arca 
ludcbanc  Dauid,  &  omnis  If- 
racl  coram  Domino  diucr- 
fis  inf^rumcntis,  &:muQco- 
rum  gcneribus,  quia  inchoan 
tenouc  gratie  pr^conio  Do- 
minijs  ad  exhibendas  Deo 
patri  laudcs  humilitatis  om- 
ncs  inuitac  d  ccns,  Qj  mihi  miniiirat,me  fejuatur.  Alij  dando 
per fpiritum fcrmoncm  fipicntia; ,  alij  fcrmonem  fciehtiiE, 
alij  genera  lingiiarum,&:c.Scd  his,&:  huiufinodi  charifmatii 
genenbLisprogredientearca,!d.'f^ ,  crefccnte  pnmitiuaec- 
clefia,  vcncum  cf^  ad  arcam  Nachor ,  idcfi,  arcam  pi-xp.ira- 
tam  in  gcntiumccclcfiam  ndci  vcntate  confecranJain ,  de 
qua  dicicur ,  Termwniabit  z  cam  fiiam.  vbi  facerdos ,  qui  arca 
incautus  quafi  corrigcndo  tcngit,  mox  a  Diio  percutrus  oc- 
cubuic,quia  ludcCoru  popuKis  duin  inuidetgencibus,  filucis 
munere  priuacur.  dum  Icgem  vulccuangelio  mifccre  vcnLif 
quegratiampcrdit.Tcnuiceam,quiacalcicrabacboucs.Bo- 
ucs  calcicrare  efl-  prxdicacores  cuangclijlibcriuscircafide 
agerc  ,  ncc  §m  confuccudinem  legis  ingredi ,  fcd  fabbacha, 
iicomenias,circunciiionem  victimafque  Ipiricualiccrintcr- 
prccan.Qaos  vcluccrranccscorrigcrc  cencabanc,  qui  defcc- 
dcnces de  f udxa doccbaiic fracrcs .  Is^fi circuncidainini  fecun- 
dum  morem  Muyfi,non  potcjiis  faluifiiri. 

a  Sedentis 


loh.ii.d. 


Mattk2.a.c. 


,/ 


Aft.If.».    ; 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

4o.  ^  Ongregauit.  H.c  confe^uentcr  ofienditur  dcuotio  Dauiderga 

ik^  Deim,&  huc  quantum  ad  duo .  Trimo  (juantum  ad  arcam  Dei 

riucendain  ad  locnm  folennem  Icrufalem .  Sctundo  quantum  ad  do- 

um  Domini  £dificandam.c.-j  .Circaprimum  didudio  arcx  incipitur 

Lundo  ex timorc  interrumfuur,ibi .  Poftquam  aiit  percu.  Tertio 

dcHOte 


deuote  pcrficiiur,  ibi ,  Nuntiatumquccfl.  Circaprimumdicitur. 

1  Congre.  au.  quia  tahs  tranflatio  arcxdebebat  fieri  cum  magna 
folenn  tate . 

2  Vcl adduce.arcam Dei.  Sicut enirtidi6lum  fuit Exo.2<i.b.fu- 
per  arcam  erat  propitiatmttm ,  quod  crat  cjuafi  fedes  Dci  tnde  dantis 
rtfponfa. 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

Con;^cgaint  autem ,  &c.  Scquitur. 

f^t  adducrr^nt  arcam.  \n  hac  autcm  arca  tria  fuerunt,f.  tabu- 
itcftimonij  pcr  quas  defignatur  donum  facrarfcnpCLUX, 
><-  virga  Aaron.pcr  quam  rigor  iuflici£E,&:  manna,!?  qua  dul 
:i.r  mifcncordix figuracur .  Ha:c cnim  tna regimini  tepora 
!,&:  fpfiali  funt  ncccllaria .  Pcr  hoc  igitur,  q^  Dauid  .ucam 
id  !caddiixit,fign)ficacur,qu  >d  bonus  pnnccps,&:  prxlatus 
tcbcntciie  foliciti  dehabcnd.s  iftis tribus .  Pcr  hoc  aiJcqd 
iccai  ca  Dcbcbac  faccrdocCi  humcris  dcportari,  fignificatur 
iuod  pnncipcs,&:  phiti  proprios  humcros  dcbent  fubmitte 
X  ad  porrai  dfi  oniis  fLii  otiigj ,  nc  pcrcucianrur  a  dno,  ticuc 
^:a,qu:   ddLp(irtationcarca:bouhumcro.^applicauic,  cui 
uiit,  iua.i-,  i ,  c^Ui  icgcndas  cttkiias  fuas  alijs  tiadunt,  ctiam 

igno- 


ignorancibus,&:  ipfiin  alijs  occupantur.  Licetaute  Qza  fuic 
pcrcutrus  pro  pcccato  dcpo^tacionis  indc^bica;,^:  no  ^p  cailu 
arca;,iicuc  plcnius  dixi  in  cxpoficione  Iiccrali,non  camc  fuit 
pcrcufliis  aiice  cadtii  eius,  quando  inclinaca  fuic  cx  recalcicra 
tionc  bou,  quia cuncapparuic Oza:peccacu  ,quia  h6 fLjiflec 
ficinclinaca  fifiiiflcthumcris  d^portaca.  Ec  in  hoc  Domin' 
documcncum  dcdic iudicibus  diifcrendi  punicioncm  malo 
ru  vfqucad  ccmpus  dcbicum.  Echoc  modo  Daud  punicio- 
nc  Io.ab,&:Scmci  diff Lilic,vc  habecur  5  Rcg.i.b.  Hocctiam 
modo  Dominus dixit  Gcnc. i  j.d.  N-jndu complct£  fnnt iii^- 
taies .Amurrhxoru.  Pcr  hocauccm,qubd  Duiid  fLjit  ita  folici- 
tus  dc  portacionc  arcij  ad  locuin  honcff  uin,&:  de  flacucndis 
canconbus,&:  Lcuicis  ibidcmaddiuinumobfcquium,  vc 
habccur.  i  .Para.  1 6.  oflciidicur  qualiccr  principcs  Chrsftiani 
de  cuku  diuino  dcbcnc  foiicitan. 

Tom.i.  S 


547         Glof.ordi.&:NicolaideLyra. 


548 


A 

Euchcriut.  & 
Rjbiun. 
eom .  in  hunc 
locun. 


f  t.Fa.ij.«. 


a  Sedintis.  Siipcr  arcam  cmt  cabiila,  qiK^  .ilis duo  Chcriibim 
tc<;cbant,  inrcr  quos  Dominus  apparcbat,&:  loqucb.itur. 
C  R  H.  G.  In  hiftoria  rcgis  Dauid,  &  prophcta:  qua  arcam 
Dci  adduxiflc df ,  bumiirtas  approbaca ,  fupc!  bia danatn, &: 
tcmcric.is  vmdicata  monltratur.Dauid.n.qui  coram  arcam 
humiliccr  faltarc  non  crubuic 


t;  abicpni». 

•f  nabli<. 

L.f.Moral. 


B 

t  declin.ibai»t 

l)oiics,iiel  im- 

pcllebant.aut 

mouebJt  fup. 

3tcam. 

t  uel  errore. 


c 


mox  promiflionc  filii  Dei  de 
liia  ftirpc  narcituri  fiifcipcrc 
mcruit,^:  piux  qua;  humilita 
tcdcrpc-xit^pcrpecuxfterilica 
tispcnasluit.  S.iccidosquoq; 
qui  .ircan^  tcmcraric  tccigit, 
rcatum  fui  aufus  immatura 
niortcpurgauit.  Vbi  intucdu 
cftqu.itunidelinquat^qui.id 
corpus  Domini  rcus  acccdiC 
fi  illc  morcc  multlatur ,  q.  ar- 
cim  dominici  corporis  ti^u- 
ram  minori,qnam  dcbu;t,vc- 
ncratione  corripuit . 
G  R  H  G.Sepc  quia  intclligi 
non  valcnt,dctcriorib.d'fph- 
ccnc  faitb ,  vel  dida  mcliorij. 
Scdcoabcis  nontemcrcrcp 
hcndcda  funt ,  quod  apphcui 
vcraciter  no  polFunt.  Scpcali 
quid  a  maioribus  difpclacoric 
agitur,qu6d  .1  minorib.  crror 
putatur .  S^pe  multa  a  fortib' 
dicuntur,quxinfirmi  dijudi- 
cant,  qui  tgnorant .  Q^iod  bcne  bobus  calcitrantib.  inclina- 
ta  iUa  tcftamenti arca  lignificatur ,  quam  quia  caluram  cre- 
dcs  Lcuitcs  crigcrc  voluit.mox  fmam  mortis  acccpic.  Qilid 
ji.cft  mcnsiufti,nifiarcatcft;!mctiti,quxbobuscalcitraCi^ 
bus  inclinatur,quiafa:pc  ct ,  qui  bcnc  prxcft  dum  fubiCwto- 
rum  c6pa{ri(.)nc  concutitur,.ad  difpenf.itionis  condefcenfio 
necxfjladiledionepromouctur.  Scd  in  hoc,quod  difpen- 
fatoiicagiturjnclinatio  fortitudinis  cafus  putacur  impcritis 
Vndc,&: fubciiti  p hanc manu  icprclicnfioi^is  mittuiit ,  lia 
vita  ^tinus  fua  temcritatc  dcficiut-  Lcuitcs  crgo  quafi  adiu- 
uans  manu  tetcndit,fcd  dclinqucns  vita  perdidit,quia  dum 
infirmi  fortium  faila  corripiunc,  ab  ipfa  viucnciu  force  rc^- 
bintur.  Aliquandofindi  viri  qu.ix].i  mmimis  condcfcede- 
tcs  dicunc,  qdam  vcro  fumma  conccplantcs  proferunc ,  du 
quc  v!m,vcl  pdcfccnlionis,  vcl  alticudinis  ncfciijt.audadter 
hxc  ftulti  rcprehcndunt.llt  quid  cft  luftum  de  fua  condcfcc 
Conc  vcllc  corrigcrc,  nifi  inclinatam  arcam  fuperba  rcphc- 
fionis  manu  rclcuarc  ?  Quid  cft  iuftum  de  incognita locutio 
ne  rcprchendcre,nifi  motucius  fortitudinis  crrorislapfum 
putarerScd  pcrdit  vita,qui  arca  Dci  tumide  fublcuat ,  ^a  no 
fandorum  corrigcre  rccla  pra:fumit,  nifi  qui  dc  fc  prius  me 
liora  fcntic.  vnde,  &:  Lcuiccs  Oza,  1.  lobuftus  Domini ,  quia 

f)ra:fumpcores,nifirobuftos  fein  Dominocrcdercnc,no  mc 
iorum  fada ,  vel  di6"b  vcluc  infirma  iudicarcnc. 
b  Eipcrcuffuenm  fupcrtenieritatc^&c.  ^c  lOSEPH.  Accc- 
dcns  ad  arcam  Oza,  ira  Dei  rcpcncc  percullLis  cft .  Nam  cii 
boucs  dcclinaflcnc  arcam  ,  cxcendens  lUc  manum  fuam,&: 
volenscam  rccincrc,cum  laccrdos  non  eiIcc,quoniam  eam 
concin"crc  pr.T;fumpficcxcinitus  eft, 
*  R,  LEVI.  Oza  idcirco  perculf  iis  inccrijc ,  quod  cum  nc- 

quc 


que  Leuica  cfTet,  tcciglc  arcam . 

4c  A  L 1 1  R  A  li  BI N  I.  Hoc  accidit  ,'quocl  Oza  putarcc 
arcam  ruituram  cfle  a  curru,&:  Dcum,ita  Infirmum  ellc,vc 
non  poftcc  fe  fuftincrc. 

^THEOD.  Sc  PROCOP.Alceriusdcliailuitp^nas. 

Namcum  Deusiufnirct,  vc 

cxercituum  fcdcntis  inCherubim  fupercam.      S.icerd:)tcs  arcam  fuisferrec 

,-  T^  ■  r  1      11  huiiKris,  pra'tcr lciicm cam 

t«c  impofuerunc  .ircam  Dei  fuper  plaultrum  «   tul.tmpjauftro.  Hocautcm 

nouum.Tuleruntque  cam  de  dorno  Abinadab  -  cos  tcfcllic,  qu6d  cafic  emif- 

.p,  era,  ,n  G:,baa.Oza.utcm,&  Ahio  filij  Abi-  Jt.^S^IScr^X^Sr. 

nadab  minabant  plaultrum  nouum .  Cumque  uid  cam  cranftulic  inrcgiam,, 

tuliflTentcamdedomo  Abinadab  ,  quicratin  ' 

Gabaa  cuftodiens  arcam  Dci ,  Ahio  pr.-cccde- 
batarcamDei.Dauidautcm,&:omnisirraellu  3 


non  cff  vfiis  plauftro ,  nc  tra- 
hcntcs  boucs  habcrcnt  po-- 
ftcriorcs  partes  vcrfasadar-: 
cam,  fed  Lcuita:cam  tollerec 


debant  cora  m  Domino  in  omnibus  lignis  +  fa- 
breflidtis ,  &  citharis ,  &:tlyris ,  &  ty mpanis,  & 
fiftris ,  &  cymbalis .  t  Poftquam  autem  vene- 
runt  ad  arcam  Nachon  ,  extendit  Oza  ma- 
num  ad  arcam  Dei,&  tenuit  cam,  quonia^^cal- 
cirrabiitboucs,&:dcclinauerunteam.Iratufq; 
f>  eft  Dfis  indignatione  corra  Oza.  Et  pcufTit  eum 

a     Tld  eit.fuper  humcroi  eit  percuffus.quibus  fccundum  legem  arcnm  ferre  debuit. 

'  fuperrcemeritate,qui  morcuus  eft  ibi  iuxta  arca 


fcrcntes  humeris  magna  li 
gna,  a  quibus  pendebat .  Et 
non  alij  quidem  ante,  alij  vc- 
ro  ponc  inccdcrent  ,  fed  ex 
arquo  ingrcdcrcntur,adco  vt 
eorum  poftcriora  ad  eam  no 
eflcnt  conucrfa. 
*  HIERONYMV$. 
Oza  arcam ,  quam  non  licp- 
bat  tangcre  attingens ,  fublta 
morte  proftratus  cft. 

•ji  I D  E  M.  Oza  Lcuites 
arcam  Doniini,quam  porta- 
rr.  ipfc  dcbucrat,quafi  ruencem  fuftcncare  voluic,  &  pcrcuf 
fus  cft. 

^  AVGVSTINVS.  Oza  lubfcqucns  arcam,  cii  illa 
velu:  fuftencans  cangcrcc,fubica  morce  pcrcufTus ,  &:  flilfo- 
cacus  eft.  In  quo  fado  cemericas  cum  ipfo  Oza ,  qui  cfi  non 
cflec  dcgenerc  Aaron  arcam  cctigit,  damnafur,&:  totus  po 
■  pulus,quiacaute  in  diuinis  rcb'  fe.igcrc  dcberet,.admonc- 
tur .  Scd  quida  aliquod  pcedens  peccatu  in  Oza  pcr  hanc 
culpapuniciicfiecxiftimant  .quoniam  fxpecuenit,  vtmi- 
norescu]p:Epi\rcedentium  peccatoru  vindictam  incuaar. 
^  RVPERTVS.  Iufter.iCAbinadabfilijsfuis,vcpor- 
tarcnc  arca  humeris  fuis,&:  quia  nequciptiportaucrunt, 
nequc  Caathitis  ad  portandu  dcderunt,  idcirco  Oza  mof- 
tc  mul.:l:atuscft  .fuitcnim  pccc.uum  in  non  port.indo,in 
fuftincndoarcamiam  pgnapcccati .  Namtradicur,  quod 
aruiiTcc  brachium  cius ,  &:  humcrus  vbi  arca  Domi ni por- 
tanda  fucrac ,  &z  in  illius  loco  diuifio  quxdam  tada  cft. 
c  Quimor.  Mortuo  facerdotc  nonaufus  eftarcadmerccrc 
ad  fe  inciuitate  D.uiid,fcd  diuertic  e.a  in  ciuicacc  Obcdedo 
Gcchasi ,  quia  rcfpucncibus  vcrbum  ludasis ,  nepra:dicatio 
audica,&:  non  fufcepta  plus  nocerec,  Apoftoli  cranlicrunt 
ad  genccs .  vii  locus  arcas  Nacho ,  q  geciu  fidcm  diii  gratii 
pparaca  fignificac,pcrcuftio  Oza:  nuncupacur,  quia  ex  iUo- 
ru  delido  prcucnic  falus  gtncibus .  Obcdcdom  namque,^ 
incerprecacur  feruicns homo,illCi  figuificat de quodf.P"/'  ' " 
lusquemnon  cugnoui  feruiuitmihi,in  au.an.  &:quali  morsQz.t 
prxmiccicur.  Enpies  me  ds  contradiCiionib.  populi .  GcthqiiO(\;  1 
corcular  incerprec.-it^^^fignificins cruce  in  qua  vicis  vera cal- 
cari,&:  cxprimi  dignaca  eft.  A  qua  Gechxus  populus  pocap  i.u 
pellan,qui  dicic.  Mihi  autcm  abjit  gloriariy  nift  in  cruce  Douum. 

^  a  Tribrn 


ix 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
I  Et  impo.  l(lo  modo  remiferant eam  principes  ThiliilhinorHm,rt 
habeturli.\.6.c. 

%_  Tuleruntquc.  Contrariii videtur.  i ,  Tara. i  ^.b.  t>bi  dicitur,  Ec 
afccdit  Dauid,  &:onincs  viri  Ifraeladcollem  Cariathiarim, 
qua: cftin  Iuda,vtaufcrrctindcarcam  Domini.  Diccdii,q4 
Cariathiarim,^  Cabaa  erant  hcafatis propinqua ,  &  in  Cariathia- 
rim  primo  congregatus  eftpopnlus  ad  Dauld,  cir  indc  trxnficrcrunt  ad 
dcducendum  arcam,qtu  trat  in  Gabaa ,  &  in  dcduccndo  eam  tranfie- 
runtper  Cariathiarim ,  &fic  intelligendum  eflillud ,  quod  indu6ium 
tjldc  \.  Varal.  yltimus  cntm  loctts  in  <juo  manfcrat  arca  anteqiiam 
per  Dauid  transferrctur  in  domum  Obcd:dom,fuit  Caba.hf'cut  diClnm 
fuit  fitpra  \.lib.7.ca. 

)  Dauid  autcm.  Ifle ludus  non  erat  diffolutionis  ,feddsuotionis,fe 
CHndumillud .Vfal.^i.  Cor mcum,&caromeacxultaucrunc 
in  Dcum  viuum. 

4  Vol\c\u:dr\2.\ix.cm.HicdeduClioarcA  interrupiturproptermor- 

tcm 


iii' 


tem  0%Ji  repentinam,Cuius  caufa  fuit,vt  dicunt  Hebrxi,fjuia  fnerc-  ^. 
poni  arcam  fuper  plauflrifm,cum  tamen  dcbcrct  portari  in  humerisLi 
uitarii,  vt  hahctur  T^t.y.  et  in  pluribus  altjs  locis,&  proptc  r  hoctqai 
do fecundofuit portata  dcdoma  Obedcdom ftiitportata.in  humais,Tit 
patct.inf.c.c.&  i  .Tara.  1 3  i^uod  aiit  fic  deberct  portari ,  O^a  nulla 
modo  debcbat  ignorare.Trxtereapcccjmi  lu  hoc,<juod  volnit  alfimiU\ 
ri  Thilijihm  infidelibus  in  arc£  deportationc,  vt  patetjxfdi^s.fidt\ 
tamen  pcrculfus  a  Deo  qtiando  arcan;  tetigi:  incltnatam  e.x  recalcitra  j 
tione  botimportantium  ipfam,quia  tunc  fitit  manifefiiim,quodnonde 
bebatficportariyfed  hu^neris  hominum  rationabilinm  quo<u<n  depor' 
tatione fic non  fuiffct inclinata .  QHod.mteni  altqtiidicunt ,  qnodfvit 
pcrcujfns  a  Domino,co qitbdarcam  nui.un  tctig^rit ,  non  habct  apfi' 
rcn!ia,rjuiaarcaportah.itiirinuolutapanno,nevideriturnudadLe- 

uitis  cam  portantibits,&  a  popttlo,ne  morerentur  fitbito  ,fic  habeti» 
'Njf.^.&-  bic.  I  .li.6.c.Itemfciendnm,qubd  ifle  Oi^tfolus  fuitpercuf  I 
fus,&  nonfrater  eiiis  cum  co,  quia  principalis  erat .  Etilla  temeritat 
erat  de  eius  ordinatione,&  mandato . 

Con- 


545> 


II.R 


c2:uni 


Cap.  VI. 


yyo 


f{     Tr  b"S  f*!e"fibuu&hened'x't dii.  trc 
'■'  H I  £  Pv  O  N.  Hebr.Ei  diciint  Doininiimdomum  Obed 
;iedivilIe,foqu(3domrics  vxGrcscius,&:corKubinA*,& 

ri!!  us,  &  ancilLr  m.ifculos  pcperrrinr  filios  nccnon ,  &  fc- 

Tiinae  quadnipcdcs  geminos  ei  ed:dcrinc  fatus. 
(.    .5«    I  O  S  E    V   H  V  S. 
■''I^udicns  rcx  quom.-do  h.rc 
,iJ3roucntlTcnc  Obcdcdom,  &: 
,6j'Kpriori  paupcrc;uc,&:  bumi- 

icace,  opulcnci.T  magn.i  vbcr- 

acc  pollcrcc  ,   ic,\  vc  /.clutn 

rirca  eum  infpicicnccs  h-ibe- 

cnc  ,  fccurus  quia  nihil  pa- 

erccur  mali  ,  arcam  ad  fua 

■eg.ilia  dcporc.iuic  .  Quibus 
*1aUccc  fidcs  ,  fpcs  ,  &:  cha- 

jicas  fignificancur  .  Sicuc  c- 
-Jiimdicbus  menfis  implccur, 

jta  fingula:  vircuccs    fuis  x- 

i|ae  pTifilbus  ad  pcrtcdio 
gicm  vcniunc  .  Hi  mcnfes 
"  ,|onec  plcnicudo  gcncium  in- 

irat,  eurrere  non  cciHmc.  Tan 

lem  rcdicns  Dauid   arcam 

1  ciuicacem  Domini  rcdu- 

,  ct ,  quia  Chnitus  HcUa  ,&: 

^'    Aich  prardicancibus  ,  con- 

cec  corda  pacrum  ad   fi- 

,  ,  boucs  ,  &:  aricccs  im- 

,  iiolans  ,  idcft  ,  eos,qui  are- 
''"  m  Domini  tricuranc   ,    &: 

in 
coro- 


gcrunc 


n- 


... tnturanc 

cutiumm   ducacum 
'■jty.ij      fanguine 
is  .  ■ 

In  organh,  id  eft ,  ad  ar- 

.im  ligacis  ,  dum  manibus 

cncis  tanguntur  .    Ahud 

^^  icnus  organi ,  cft  quod  cum 

'  3uafic. 

[i     Et   DMiid  perrutiehat  in 

.  ,   'imis,&  cxtera.  A  M  B  R  O- 

1  V  S  Salcabat  antcarcam 

occnnlfimus  regum,  doccns 

j.pncuitum   regahs   pocencKE 

lonhabcndum ,  vbi  religioni 


hibtcurobfcquium. 
>  1 D  £  M.  Cancauic  D.i- 

',&' ancc aicam,  non  pro  lafciuia ,  fcd  pro  religione falta- 

.  Ergo  no  hilirionicis  mocibus  falcus  crirporis  linuaci,fed 

pigra  mencis  &  rcjigiofa  corporis  agihcas  delignatur , 

ID1:.M.  Dauid  rcx  pariter,&:  ^phcta,cu  multacccineric 

.^riarra  faltaife  dicat,clatus  Mudio  in  faltationc  prorupic. 

IDtM.  Noncofufuseft  Moyfcsadfcicusindomurcgia 

Kiauns  A?gvpti  opprobnu  Chrifti  pra:fcrre,Non  cofufus 

ilDauid,  quiancearcam  ccltimonij  coramomnipopulo 

Jtauit.Non  £ihias,qui  nudus,&:  difcalciatus  ibat  per  popu- 

osoracula  tlamahs  c5lcftia.EzechieIi  didum  cft,  Vlaude  mn 

'.,perckte  p  de.  Scdh^cqu^corporcoafpedufiuntturpia, 

aofand^rcligionis  contcplationcrcuercnda  funt,vtqui 

rarcprchcndunt ,  ipfi  inlaqucos  rcprchenfionisanimas 

ias,( vt  Michol)  indutat.  Non  erubuit  igicur  Dauid  focmi- 

cas  opinioncs,ncc  opprobna  apud  muliercs  fubire  pro  re- 

gionis  obfcquio  verccundacuseft. 

PRO- 


Dci.Contriilarus  eft  aure  Dauid,co  quodtpcr- 
cuflilTct  dominu.s  Oza  Ec vocatum  ci\  nomcn 
lociiiliu.s  pcrcuffioOzxvfqueindie  hanc  Et 
cxtirnuit  Dauid  dominu  in  die  illa,dices.-Quo- 
modoingredietad  meaxcadomini?Et  noluic 
diuertercad  (e  arcam  domini  in  ciuirare  Da- 
uid,fcd  diucrtiteam  in  domumObededoGe 
thoEi.  EtfuitarcadominiindomoObededom 
a  GethcEitiibusmenfibus.  Etbenedixitdomin' 
Obededom,&  omnedomueius.  Nuntiatuqi 
eft  regi Dauid,  t  q»  benedixiflec  dominus  Obe 
dedom ,  &  omnia  eius  propcerarcam  diii.Di- 
xitq,  Dauid:lbo  &reducamarca  benedidioe 
in domum mea.  AbiitergoDauid,&adduxit 
arcam  Dei  de  domo  Obcdedo  i  n  ciuitate  Da- 
uidcii  g^udio.  EterantcCiDauidfeptechori, 

a     Tlnhumeris,  r.epercutcrcmur.ficut  Oz,!. 

&  victima  vicuii.  t  Cuque  tranfcendiflent  qui 
portabaiu  arca domini fex paftus^immolabat 

b  bouem,&  arietem. Et  Dauid percutiebat  in  or 
ganisarmigatis,&ialt:ibat  totisvirib.  antedo 

c  minii  PorroDauid  erat  accid:us  Ephod  linco, 
&  Dauid,&  omnis  domus  Ifrael  ducebant  arca 
teltamenti  domini  in  iubilo,  &in  clagore  buc 

^  cinx.  CumqueintraiTetarcadfiiin  ciuitatem 

a    f  Aoua  omnis.vel  e.t  oinnibttsaqua. 

Dauid,  Michol  iiliaSaul  ^fpicicns  per  fene- 

a     T  Qu,a  ge.lus  corpoiis  ad  voccm  pertinebat  cantantis;Vnde  ceciniinus, 
&  non  faliaitis. 

ftra,viditregeDauidffubfilieteatquefaltate 
coradfio,&  defpexitcuicordefuo.  Etitrodu- 


•J<  PROCOPIVS.  Michol.ihcnuarcgiadign;t.itceepuca-  D. 
uic,  quod  Dauid  publicc  in  oinnifi  confpeft  .1  fik.ibac .  N'-'f- 
ciebac.n.diuini  amoris  Himu!os,quos  fcrmoncad  ;pfim  Da 
uiddeclarauic  Addic.ad  h.Tcfcnpcur.i,quod  filium  nonha- 
buenc,fux'  irriiionispirnasindicans.  D"indecciamnere- 

g;um  fcmcn  cx  illa  rcgnuin 

obcin 


crcc  . 

C     Epbodlitieo,&Daiiid,&om' R^h. 
^    nis  domus  Ifael ,  &  cxtera.  non  tt>mifio, 

pontificali  ,fcd  linea  vcflc,ca 

b  umilitacis.Linum  dccerra  ^ 

crcacu  muko  l.ibore  ad  c."ido- 

rcm  vcftis  pcruenic,&:  huma-. 

nicas  d  verbo  affumpca  inccr 
3    flagclla  cnumphauic. 

d    Cttmqiie  intraffi  t  arca  Domini,         ' 

Cuncbscxu]caiKib.&:adarcis 
^  cclcftisuicroicum  hvmnosre 
5    fonacib.  foIaMichol  filiaSaul 

.ibcfi ,  &:  cx  fpcclaculis  D.iuid 

huiTiiliatLi  dcipicic,g.a  crcdeci-  f  1""* 

bus  m  fine  mudi  ludijis,  mulci 

^ieOrionc  Ch rm,  fed  opcre  fe     _  Dixitquc 

quent''  Antichrm  quib.  pgruic  D^mdjlbo,  & 

o,Michal,(quxob  figuranda  feducam  arci 

injlabilicatec.arnalium,  aqua  t^Z. 
g   cis  incerprecacur)  no  vxor  Dx 

uid ,  fed  filia  Saul  df .  quiaqui 

Chnlto  fide  ccnus  feruiuc ,  no 

illis  regno  coronandi.fcd  per- 

fecucoru  cius  quos  imicancur 

7  anachemacefiincdanandi.Vc  fi.  par.ij.4. 
ru  praui  fuccefcac ,  humilicace 
ccclclia.'  pteiiac ,  nihilominus 

8  arca  Dai  locu  fuu  ingredicur, 
&:  ponid^in  mcdio  cabcrnaculi 
quod  cccedcrac  ci  Dauid .  i.  fi- 

des  ecclcfl.cpdicac^^proficic,!-  -teftameati,. 
fcnt^cordib.  ojum  quos  Dcus 
ad  vicapord;nau:c  a^cernam. 
Otfcrc  Dauid  holocaulia,  &c 
pacificacoiadho,  fidedcuo-  ' 

tidneq;  cccti^  comcndac  Chfs 
pi^i ,  qui  ad  dcxcera  Dci  inter- 
^    pellac  ,p  nobis,qui  in  c.xeplum 


/ 


Dauid  fidclcs  humilcsq;  biidi  Ro.g.g. 

ces.falucans  myfkrij  pafcicali  F 
mecis.Parcicur  fingulis  colIyrid.i  pan.s  vna,iilius,f  qui  de  cg 
IodcfccdiC,&:dacvicamudo  ,<&;alilicurabubuli^carnis  vna 
illi»,f  viculi  faginaci ,  g.  pro  reuerccce  filio  ma6t3cus,&:  i^ne  L°'''^.e, 

fjaffionis  afTaCus  cft  diccs,  Exaruit  velut  tefia  virtus  mca, &iimi 
a  frixa oIeo,carne,f  a  peccaci  labe mudifi[ima,  fcd  humang  pral.zi.d. 
falucisca  vberrima  delcdacionib.  crucis  farc.aginecoctam. 
Mcrico  vnius  panis  collyrida ,  vna  caniis  afiacura dac',  quia 
vnns  Dns,vnafides,vnHm baptifi7ia,vnns  Deus,et  p.iter  omnipotens.  Eph.^.b. 

Aliccr  ha:c  munera  fidcles  accipiuc,c£i  vnus  panis,i."<£  vnii 
corpus  mulci  in  Chriflo,  fuse  carnis  flnguli  lafciuia  catfigaa 
tesrti:  feruicuci  fubijcicnccs,fpiricus  ignc decoquunc,&: fru- 
£tus  bonoru  operu  oleo  mifericordispinguilTiinoscopaf- 
lionc  proximi  ferucre  faciunc.  Ac  concra  filia  Saul  cubiculii 
regis  ingrella,  nullos  concepci  feminis  frucf us  dac .  quia  qui 
vcrbum  Dci  aure  cenus  percipiunc,  abfquc  boni  opcns  pco- 
le  dicm  pcrpecu.E  morci^  ,expcdanc . 

S  Egrefa 


NTCOLAVS    DE    LYRA. 

Contriftacus.  Tn(o«  de  diuina  iuflitia ,  fed  magis  de  O^x^  offcnfa., 
'opter,quam  mcruerat  d  Dort.inoperculi. 
Ec  excimuic  Dapid  dominum  in  dieilla,dicens,  C^omo- 
:>.  exfaClo  enim  iilo  timuit^  ne  ejjet  indignus  deducere  arcam  ai  dO' 
't^^ifuam.Ideofuhditur. 

Scd  diuercic.  Jfle  autem  Ohededom  erat  de  Leuitts,  vt  habetur.i. 

3ral.\6.Dicitur  autem  Gelhms,  quia  ibi.  fcilicet  in  Geth  fuerat  cu 

^tiidfugienteSaulem. 

Hc  bcncdixic.  multlplicando  eu  in  honis  lpiritualihus,&  tempo- 

Um,eo  quod  circa  arcam  Domini  reucretcrfe  hahuerat,&  deuote. 

ufi*.    Nuntiatuquc.  Hic  confequenter  dedu£lio  arcxinterruptaperfi- 

tur.ybi  primooUenditur  ipfiusDauid  deuotaiucunditasrefpel^H 

Dei. 


Dei.fecundo  ampla  liberalitas  refpeBu popnli ibi,Qvimquc  coplef*- 
fec,  teriio  vera  humiUtas  refpe&ufni  ibi.  Reucr  fufq  ue  ell:  D.iu  id. 
Circa primam dicit ,  Kunciacuquc cfi  rcgi  Daiiid,q,  bcne.&C 
(&  idco  confidens  de  Dei  mifericordia  voluit  arcam  adducerc  ad  do-^ 
mumfuam,vtbenedi£iio  Dei  effetfuperipfum,&fuper  domumfuamt 
&  ficfecit,&  patet  litera  vfque  ibi . 

6  Etcrmt.lfleverfusnoneftinHebrxo,  necin  libris  corre^is,^ 
ideo  non  expono.quia  appofitus  efl  ab  hominibus  imperitis[. 

7  Ec  Dauid.  Id  efl,ad  aemum  ligatisjicutfunt  organaportatilia . 

8  Porro  Dauid  ,  &CC.  depofuerat  eni,n  infignia  rcgalia,vt  humilia 
rctfe  coram  Deo,&  acceperat  ve^emfimiltm  Leuitis  coram  Deo  mi 
niflrantibus  . 

p  Et  dcfpe.  eo,q,  in  tanta \folcnnitate  non^apparebat  in  habitu  regio 
Tom,i.  S    i        I  Ecob- 


cp        Glof.ordi.&NicoIaicIcLyra. 


y5i 


4 

A 

Lty.moral. 

«op.iT- 
Rtbtvinut. 

Eucherins. 
Recapitulatio 
eeAorum  Da 
itid. 


a  E^'-/fiM'tcholfiUaSaMlinoccHrfumDaHid,ait.       ' 

GRllG.  Intiicrilibccquatavirtutiim  muncra  D.iuid pcc- 
pcrac,&  in  his  omnib.  quiim  foncm  fe  humilitatc  feruabac. 
Qucrn.n.  non  extollec  ora  lconu  frangcre, vrforum  brachia 
difriparc ,  dcfpcdis  prioribus  fracribus  cligi,reprobato  rcgc 
ad  rceni  c^ubcrnacula  vngi: 


nuitaccpcr.humilc.iter»  qu.Ero .  Sunc  qui  dc  fc  humiliafen- 1 
tiunc,qui  in  h.iiiorib.palici  nih  1  fc,nifl  puluercmTauillaquc 
pcrpcndunc,fcd  coram  hominib.  vilcs  apparcrc  rcfligiuc,&: 
p  hoc,quod  dc  fc  inccrius  cogicanc,qua(i  rigida  exccruis  vc- 
nuftacc  palhancur .  lic  fuiic.qui  vilcs  vidcri  ab  hominib.  ap- 

pctuc,  &  omnc,quod  funcdc 


i.Keg.iS.f. 

t  partcm  pul- 
t!ir3,  udfni- 
flum  . 

tlagenam  n&- 
jcuini. 

B 


-  &  Rudatut 
oft. 

t  fatuis. 


f  ruper  .  _ 
tDe  pnenitcn. 

dilt.i-S  oppo 
lul  cuM  «ned. 

c 


timendum  cundtis  vno lapi 
dc  Goliamftcrncre,  drcgc 

firopolka  cxcindis  Allophy- 
is  riumerofaprepucia  rc  por 
tarc,  promifliim  candcm  rc- 
gnum  pcrcipcrc.cuctumquc 
Ifracliticum  populum  linc 
vll.i  contradidionc  poffidc- 
rc?littamcncum  arcam  Dci 
in  Icrufalcm  rcuocat,qua{i 
oblinis  prclacum  fe  omnibus 
admiftus  populis  ance  arcam 
(idcat .  Et  quia  coram  arca 
falcare,  (vccredicur)  vulgi 
mos  fucrac ,  rcx  fe  in  diuino 
obfcquio  ptr  falcum  rocac. 
Eccc  quem  Dominus  cun- 
dis  fingulariccr  prarculit ,  fc- 
fe  fub  Domino  ex^quando 
minimis,&abicda  exhibcn- 
doconcemnic.  Nonpoccfl.is 
regniad  mcmoriam  reduci- 
tur,  non  fubied^oruni  oculis 
ialcando  vilefcere  mctuic,  no 
fc  honore  prajlacumcTCcris 
ance  eius  arcam ,  qui  honore 
dedcrac,recognofcic.  Coram 
Dcoegic  dcbilia ,  vclexcrc- 
ma ,  vc  illaex  humilicace  foli 
d.ucc,qu5coram  hominibus 
geircrac  forcia.  Quid  dc  his  fa 
disabalijs  fcnciacurignoro. 
Ego  Dauid  plus  falcanccm 
ftupco,quam  pugnaccm.Pu- 
gnando  hoftc  fubdidic,falcaii 
docoram  Dominofemccip- 
fumvicic.  Que  MicholS.uil 
filia  adhuc  cx  tumore  regij 


xcruntarcamdomini,  &:imporueruntcamTlo- 
coftio  inmedio  tabcrnaculi  ,  quod  tctenderat 
ciDauid.EtobtulitDauidholocauih,  &pacifi-  [ 
ca  coram  doraino .  Cumqj  complcflct  oftcrcns  3 
holocaulb,&pacifica,  bencdixitpopuloinno-  4 
mine  dni  exerciruum  .  Et  partitus  eltvniucr-  i 
{x  multitudini  ifrael ,  tam  vjro ,  quam  mulieri, 

a     tfin''  c:i  triangulus,8c  mu^icus. 

finguli.s+colIyridam  panis  vnam,  & t  aflaturam  « 

a    tA  boac  dicitut  bubalus  agreilis,  &  indomirus  . 

b  Traniculi  prius  f ofti  deinde  friguntiu  oleo. 

&  t  fimilam  frixam  oleo:  ^ 


icdosfc  exhibcndo  contcni 
nut ,  fcd  apud  fc  quali  cx  ipfo 
mcrico  oftenf^  vilitatisintu- 
nicfcunt,  &:  taco  magis  i  cor- 
dcclaci  func,  quancoamplius 
in  fpccic  clacionem  pmunc. 
C^x  vcraque  clacionis  bclla 
Dauid  magnacircunfpcdioc 
dcphcndic,  mira  virtute  fupc 
rauic .  C^iia.n.  dc  fe  incus  hu- 
niilia  fcnciens  honorcm  cxc& 
rius  no  qucricinfinuacdices» 
Ludam,&  ■piliorfiam.E.t  q.apec 
hoc ,  quod  vilc  fc  exterius  p- 
buit,  incerius  no  incumcfcic, 


adiungic,  EroqushumiUsl och- 


bubiilac  carnis  vnam , 

Etabiit  omnis  populus,  vnufqui(q;indomum 

,  a    tSicut  priuspopulum  ,  lununctawiliambcneditit,  //J  WCW.  Ac  U  dlCaCx^alc  IHC 

id  eft  cpuias  ditebuit .  ^  cxccruis  cxhibco,  calc  interi* 

fuam  :  Rcuerfufque  eft  Dauid,  vtbencdicerct  s  accedo.quidergoadunfunc 

domui  fux  :  Etegrefla  Michol  fiiia  Saul  in  oc-  quosdodrinaelcuac ,  fipa- 

r      T-x     -j      •     /^  1        f     r  -x     J^9  uid,aexcarnefuavecururc- 

curfum  Dauid ,  ait ;  Quam  gloriofus  fuit  hodie  *  ^jcpcora nouerac,  eiusq;  gau-. 

rex  Ifrael ,  diicoopcriens  le  anteancillas  feruo-  '°  dia^phccadonuciabactiiia 
rumfuorum,  &nudamseftquafinnudetv„us  H  f™SlStn.« 
dc  t  fcurris ;  Dixitque  Dauid  ad  Michol;  ViUit  ■  ii  ces,  Ero^uchtmilis  i  ocutis meis, 
dominus,quiaIudaante  dominum,quielcgit  ij  b  Gloricfus.  D.iuid cu arcam. 
me ,  potius  quam  patre  tuum ,  &  quam  omnem 
domum  cius,&  pra^cepit  mihi ,  vt  eflem  dux  fu- 
peromnempopulumdominitinllrael ;  Etlu- 

dam,&tviliorfiamplus,quamfadumfum,  &  '*  nudus  apparuicdu  potencia 
crohumilisinoculis  meis  ,  &cumancillis  ,  de  '7  iIIisabfcondens,carmsmfir- 
qulbus  locuta  cs  ,  gloriofiorapparebo  :  Igitur  -  r„rAlaU.l™l^« 
Michol  filix  Saul  noneft  natUS  filiusvfquead       fonageftantfanccoru  ,  intcrj 


in  Icrufalem  trasfcrrcc,a  Mi- 
chol  lUbfannatus  elt.  Ec  Cbri 
(tus  cum  teffamcntum  nouii 
in  ecclefiani  fuam  trasfcrreCi 
Iud.eis  in  cruce  ludibriufuit». 


diem  mortisfua:: 


generisinfana  cum  humilia- 
tum  dcfpicercc,dicens,.(^i2»j 

gforiofuifuic  hodic  rex  difcovpcricr/sfe  ante  ancilla^  feruorufuorii,et 
nudatus  quafi  vnus  dffcurris,pronnus  audiuit,LudS.  ante  dnm, q  ele- 
gitmtfotius,t]uapatremtuum,  &:paulopofi,  Luda,  &  riliorfia 
fliis,quafa£lus  iUiCrocj;  humilis  m  ocuUs  meis.ac  fl  diCfC,Vilefce- 
rc  cora  hominibus  appcco,quia  feruare  mihi  cora  Deo  ingc 

nuiciccm 


quos  per  cruciscriiiphuglo-. 
nofiorcfftctuscft,  quedum 
Michol  irndcc,  gloriofioraai 
cillis  apparet,qu2  in  typo  fyna  goga:  ftenlis  permanfic . 
c  Etnudatusy  Nudatus  non  omnino,  fcd  regalibusindu- 
mencis,  &quiafccoramDomino  humiliarcnonerubuic, 
moxpromiliionciiifiiiumDei  cxluaftirpenafcicuriifufci- 
percnieruit.  ^ 

^CAP. 


1 


NICOLAVS  DE  LYRA, 
I  Et  obtulit  Da.&c.  idcfi  ,oblationes  totaliter  mcenfas  adhono- 
rem  diuinum. 

Z  Ecpacifica.  idejl,  oblationes  qmrumvna  parsincendebaturad 
honorem  etiuin^m,alia  ert^f^cerdoium,  &  alia  offerentium,ficut  ple- 
nius  dicitur  in  Leuitico  in  plurifttiiucis . 

3  Cumquecomplc{rccotrcrcns,&c.  Hic  coniequentcr  oUendi- 
itir  ipfius  Dauid  liberalita  s  nfpe£lu  populi ,  &  primo  in  fpirituali- 
buscumdicitur. 

4  Ec  benedixic.  id  efi,  bona  imprecatus  efl .  fecundo  in  temporali- 
bus  lum  dicitur . 

5  Ec  parcicus  ef^  vniuerfs  multitudiui  Ifrael  ta  viro ,  quam 
mulieri,&:c.  id  efi,panem  tenuem . 

€  Etaflaturam  bu.  &c.  ideji-pnam  portionem  dat carnis afiat£. 

7  Et  fl.frixam  oleo.  Simib  rfi  farina  triticidelicalifiima ,  ex  qua 
€um  aqua  lemperataficbat  pafia,&  oleo  frixabatur,&  perportiones 
popuij  diuidebiiur 

8  RcuerfLifque.  Hic  oHenditurhumilitas  Dauid  rcfpeRu  fui ,  quia 
reuerfiis  in  domuin  ftiani^vt  benefacerct  illis  de  domo  fua,ficut  fece- 
rat  illii  extrancis,MichoL  vxor  eius  iwpropcrauit  ei,  quod  in  tantafo- 
lennitate  no-t  apparuerat  in  ornatu  rcgio,  dicens. 

9  Quam  glonofus.  quafidicatin  nuUo,imo vilis ,  & ingloriofus. 

10  Difconpcriens 


1 0  Dilcoopcriens,  (^uia  regaka  infignia  depofuerat ex  humilitate 
q  magii  pUcet  Deo,qua  ornatus  regius.  >nde  de  Eraclio  Imperatorelt 
gitur,(p  cum  reportaret  crucein  lerufalem  Cofdroe  regedeHiilo,&fi 
dens  in  equo^&  ornatus  infigni^s  imperialtb.  portans  crucem  nonpo- 
tuit  ingredi  Ierufale,donec  depofttis omnib.humiliter  venit  peditado. 
H  Anteancil. idefiitapublice,quddperfon£etiamferuilespoterai 
hocvidere,quafi  dicat  peius  efi,  quumfifuifietfaduMfecrete. 

1 1  Quafl.  q.d. non  fuitdifiinBio in habtu regis d vilibus perfonis 

1 3  Dixitque  Dauid  ad  Michol.  humiliter  rejpondendo. 

1 4  Viuit  dominus.  id  efi.per  viucntcm  Deum . 

1 5  Ludam  ante  dominum.  mente,  &  corpore  exultando . 

16  Ec  wili.i.humilior.quiafccundum,  quod  dicit  bcatus  Greg.homi 
41.  Tanto  humiUor  atque  ad  feruiendum  Dcoproptior  quifquedebe 
ejfe  ex  mHnere,quato  obligatiorefe  efie  cojpicit  i  reddeda  ront.  Dauit 
auted  Deo  muita  bencficia  receperat,qu£fe  humiUado  recognofcehat 

1 7  Et cum ancil.Af/c/;o/ enim  exfuafuperbia intcr anciUasreput. 
bat  aUas  vxotes  Dauid  quas  acccpcrat  tanqnam  fecundarias ,  &  cun 
ifiis  Dauid  apparuit  gloriofior ,  quia  de  ipfis  habuit  prolem  muUatn 
pulchram,&  nobilemyetiampoit  iUud  fu&um,non  autemdcMicholl 
ideo  fitbditur.  j 
I S  Igitur./a7/ce(  de  c*tero,Ucet  habuijfet  ante  fiUum,prout  dillum\ 
fuitfupra.i.ca. 

I  Fa£lumefl. 


A  D  D  I  T  I  O. 

In ca.vbi dicitur in poftil.  Etcumancillis  de quibus locuta 
cs  gloriofior  apparebo . 

T^m  appatei ,  quod Micholvocafiet  alias vxores  Dauid ancillas,put 
pnfii.aj!,  T^a  verbafuaintextutaUa  funt,  Qmm  gloriofusfuit 
rex  [fracl  hodic  difcoopcricns  fc  ante  ancillas  Uiorum  feruo 
ru.  noM.dixit  aate  auciUas  fuas^fid  autc  ancillasfcruoruin,ro- 

Uns 


lens  dicere,q,  non  folu  vxoresyfrd  etiam  anciUafcruorum  poterant  ei 
videre  difcoopcrtwn ,  quod  ipfi Micbol  videbatur inhonefitm .  In  re 
fponfione  vcro  D.iuid  vbi  dicit ,  Cum  ancillis  dc  quibus locut' 
es  gloriofior  apparcbo,  intendit  dicere  ,quod  etiam  viUficandoj 
coram  anciUis  fcruorum  gioriofior  debcret  apparere,  iuxta  illudfalu 
«orw,Qui  fc  humiliatjCxalcabitur. 


l»(H 


yy3 


II.  Regum 


bb 


c  A  p  V  T  vn. 

/iEfnm  eflautem  cum  Ceiii/fetrex,&c. 
THEODOREtVS.  *  NathanciimefTctFro 

pheta ,  quomodo  nefciuic  Dci  voluiitatem  ,  & 
iullit  Dauidi,vca;diricarecdomuin  Dci^.  Non  omnia  norant 
prophetA' ,  fcd  iicut  Deigra- 
tia  reuelauiclta  Samuel  igno- 
rabac  quem  ex  filijs  Ifai  opor- 
tcrct  vngere.  Er  Hw'lifa:'  quid 
accididctSunamicidi  .  Itae- 
Ucim  Nathan  cum  laudailec 
fcopum  Resis,exjftimauic  o- 
pus  placerc  Deo.  Vnde  dixit, 
Omne  ejuod  efi  in  corde  tuo ,  vade 
&fac,  &c. 

b  Omne  quod  efl  in  corde  tuo 
■pa.fdc.  Patet,  quod  proplictix 
fpiritus  prophetarum  men- 
tcs  nonfemper  irradiac.  Spi- 
ritus  enim  vbi  viilt  fpirat .  H  i  nc 
Helifxus  aic ,  Dominns  cclanlt  a 
me,&  no)i  indicautt  mibi .  Quod 
Dcus  cx  difpenfacione  pie- 
tacisdifponic,  quiadumpro- 
phcci^  fpiricum  dac,&:  fubcra- 
hic  prophecancium  menccs  e 


Cap.  VII.>       ^54 

niis  Dauide  elegit,qui  erga  mulicrcs  cocincnter  vixit,impe- 
rium  intrcpidc  geiric,culcum  diuinum  exercuic,incecus  ofo- 
ni,pfalmodig  diuine,dilcd:i6i,cS:  Inlucis  cocius  populi  magna 
cura  habuit.pterca  crgaamjcos  fidus  fuit.gratus  erga  bene- 
fadores ,  non  crudeiis  ineos,  qui  iniuria  aliqua  eum  afFccif- 


D 


VII. 

A  C  T  V  M  eft  autem  ^ 
cu  fcdiflTet  rex  in  domo 
liia,&  dominus  dcdiflet 
requiem  vndiq,  ab  vni- 
uerfisinimicisfuisjdixit  ^ 


fent .  Dcinde ,  fi  quifqua  alius 
vnquam  ,  ccrte  hic  pauperes 
amplexat^^eli.c^ quas  res,hc-  i.Para.T7.a. 
molccundum  corDeiciTedi 
cirur.  C^tevum  li quando hu- 
nianum  aliquid  palfus crrauic 
caliigauic  cu  diis,  non  aucrfa- 
cus  crt  bonu  alioqui  exiften- 
cc,p;uicis  exccpcis ,  vcqad  iu- 


ad  Nathan  proplieta;  Vi  ^  f^-i  ftaccra  exi'.rcns,plura  bcne 

defne,  quod  eeo  habitc  ^^^J?'^"r  f^'!}^'^^'^'^ 
1       ,    "                   .  (j  R  b  Cj.  Mundus-inie 

in  domo  ccdrina,^  arca  Deipolita  Ijtnime-  c{reavicijsdchct,q.curatalie 

dio'pellium?DixitqueNach.in ad reeemrOm-  \  nacorrigcrc, yttcrrenanoco 

^     j    n-             1                j    r            •              •  gitet,vtdclidenjsinhmisno 

ne quod  elt in  corde  tuo  vade  tac ,  quia  Domi-  ?  fi,ccub;it ,  quatenus  perfpica- 

nus  tecum  eft .  Fad:um  eft  aute  in  nocte  illa,&:  ^  cius  alijsfugienda  videat,qua 


c  eccefermodominiad  Nathan,dicens  Vadext 
loquere  ad  feruum  meum  Dauid  Hxc  dicit  do 

a     tQmli  dicat  non,c]uia  vir  fanguinura  cs  . 

lcuaticelfitudinc&cuftodic  d  minus  Nunquidtufdificabis  mihidomum  ad 

jii humilicace,  vcaccip.entes  habitadum  ?  Neque  enim  habitaui  in  domo  cx 

fpiritum   inueniant  quid  de  ...                j      •  n-       ,r      i  i               ^r- 

Deo  fint,  &  rurfum  prophe-  die  iUa  qua  eduxi  hlios  llrael  deterra  >^gypti 

vlq;  m  diem  hancjfed  ambulabam  in  tabern.i' 

a  f  SiIo,Galgal.n,Nobe,8c  citera  loca  vbi  tabernaculum ,  Sc  arca  doniini  locara  funt. 

culo,&in  tentoriopercuncla  loca",  quas  trafiui 


hitn 


tij;  fpiritum  non  habcntcs  co 
^noic^t ,  qd  fint  d  iemetipfis. 

vi  Fads^  &locjHeread  fciuum 

.i'um,&c.  THEODOR.  Pri- 
nnimquidcm  cu  deliniit  ap- 
pcUatione  fcruitutis  ,  eft  aute 
liimmus  honor  nominari  fer 
uu  Dei .  Dcinde  docuic  fuam 
nacuram  nuUa  laborarc  indi 
gcnC!a.7\(pn  habiraui,  inquic,i« 
iiomo,&c.  Quodcnimneque 

iiicc  hoc  tcpus  tcplu  haberetjveteres  docet  hiflorix.Dcide 
oflcndes  infinita  virtutc,&:  benignitatgfubiunxit.  Et  erd  ha- 
bitas  m  diue-rforio,&c.  Hxc  aut dixit  ad  pfirmada  eius  pictate 
&  2quitate,vt  rccordans  beneficioru ,  colat  bencfai^orem. 
.jc  PROCOPiVS.  Domu  orationis  pflruere  DcusDaui- 
dem  non  pcrmifit,  doccns  humanitatem  oes  quotquoc  hoc 
inloco  Deum  crantinuocaturi  .Naqui  videntprophctam 
non  con  cederc  Dauidi  pp  caidcs  quatumuis  iuflas ,  vc  Deo 
a:dificcc ,  puras  manus  habcrc  doccntur.Deusnihilomi- 

^us 


to  hic  ipfc  per  icicncia,  &  vita 
veii^dcclinat.  Nopure  macu 
15  in  nicbro  pridcrat  oculus 
quc  puluts  grau;it ,  Ik  fuperie- 
ctas  fordes  tcrgcre  non  valec 
manus.qucclucu  ccnec.Quod 
iuxca  anciqua  craslacione  bfi 
ad  Dauid  erga  exceriora  bella 
laboracem  pcr  lignificarione 
dicitur,  7{6 tu xdificabis mihite 
pluftt,eji;ia  vir fati^uiuum cs.  Dei 


L.7.tnoral.ca. 

'7. 

tiiel,cortim- 

rum,ideft  p:ii 
norum  ,  c\nr 
expanJuntiir 
in  tabernarii- 
lorum  compu 
(itione. 

E 


■  I        r\-  ~,r      I   vT  -jr  I       ,t  templum  3edificat,quicorri- 

cumomnibusnlnsilrael.  Nunquidloquenslo- "  „e,.,^j5  ■  -  '^    - 


^^..^..,  atque  inffituendis  pro 
ximorum  mentibus  vacat.Tc 


i.Cor.j.d. 

F 


cutus  fum  ad  vnam  de  tribubus  Ifrael,  cui  pra:- 

cepi,  vt  pafccret  populum  meum  lfracl,dicens.      P''"^  ^f  fu"nisnos,^ad  vp- 

_^        ^,     ir     /1-      •11       -       \  ■    '^   ,       "     ,,  lam  vica  exeiusinhabicatioe 
Quareno?diticaftimihidomucedrn>a?hrnuc  '*  conrtituimur,vnde,  repruoei 

hxc  dices  ieruo  meo  Dauid .  Ha^cdicitdomi-     fanfiumefl,quodeflisvns.Scdv[x: 

fanguinutemplum  l^ci  ^difi- 
care prohibetur ,  quia  qui adhuc aitibus  carnalibus incubit, 
necctre  efi  ,  vt  infijtucrcproxjmorum  mcnces crubefcac. 
d  T^incjuid.  Aliacranslacio.  Ti^mrjuid  loriuens  locutus  fum  alicui  Rabbanus 
virodetnbubus.  Etin  Para.dicitur ,  VjtnquidlocutMsfumfaltem 
vni  iudicu  lfrjel,<juib.  pcepera,vt  pajcerentpopulu  rneti,&  d;xl,Qua 
re  no  £d<ficaiiimibidomn  cedrina?lb  a  nullo  ludicu  fibi  cdificari 
domu  cedrina  iufTlc.quia  ocs  p  hofles pugnauerunr,&:  cffii- 
forcs  fanguinis  fuerunt.Filius  tii  tuus  cui  non  infi.ibut  bella 
hofti  11,6^  cj.no  cric  vir  fanguinii,  ipfe  xdificabit  rnihi  domii. 

i  S  aLt 


z.  Par.i/.a. 


N  I  C  O  L  A  V  S    D  E    L  Y  R  A. 

1  17  Adumefl.  Hic  confequenter  defcribitur  deuotioDauiderga 
17  Deu,quantli  ad  domH  ipftus  tcdificanda .  Circa  qi  primopon  ii 
humana  confultatio.feumdo  diiiinaprohibaio  ibi ,  Fadum  eft  aiic 
tertiodeChriflorepromiffto,ibi  Etnuncha:cdices.  Circaprimum 
fiiendu,qtiod  Deut.  l  L.dicitur,  q>  quando  filij  ifrael  quietati  effent  in 
terra  promi(}ionis ,  ti4nc  Dorninus  eligent  locttm  vbi  templo  xdificato 
cffcrremur  de  cxtero  [acrificia  Domini,&  non  altbi ,  ficut  et  fuii  cxpo 
fitum  ibtdem,&ideo  vidcns  Dauid,  quod  Dominus  dediffit  fibi  rcquii 
vndique  ah  vniuerfis  inimicis  fuis,credidit  effe  tempus  xdificandi  re- 
plum ,propter quod.  z  \)\x\z.  permodumcollation!S,&  confilti. 
3  yidcs^^c.do.ce.  nobiliter,&  pr£fumpiuofe<ed'ficiita.  4  Ec 
arca.  q.d.iuflnm  vidctur,  &  raiionabile ,  quod  ego  ei  a:Jificem  excel- 
lenii(fimamdomum.  5  Dixitquc^Nz.  non  ^iritu  prophetico,fcd 
humano,ijuod patet ex hoc,qttia  poflearetraElattitverbum  ftium. 

6  Omncquod.  q.d.bonum  propofttum  concepiflt,implvas  opere. 

7  ^^\:ido. credebat.n.  Deoplacere,quoddomtis  aDauidxdificare- 
tnr.  Ec ex hocpatet,quod  jfiritus  propheti.a non  fempertangic corda 
prophetartm,  quia  aliquando  loquuntur  infltKCiu  proprio ,  &  huma- 
no,&  non  diuino,vt  patet  in  hoc  loco,&  inpluribus  aliis. 

8  Faftum 


8  Factum.  H:c  confcquenter  poriitur  diuina  prohibitio,  cii dicnur, 
Fadum eft .  i.imrtiediate  fequtnti  di£ium  confiliim .  videhat  enim 
Doininus  ipfum  Dauid  valdevolUntariJi  adopiis  inchoandum  ,  cuius 
tamcn  tcupus  nondurn  aducrurut,  vi  mugis  patcbit  vx  fecjusntibus^io 
ita  cirofa&u  efl  diuinaprohibitio,ne  Dauidflatlm  inchoarct  opus . 

9  Nunqu :d.  eiuafi  dicat  non  Cutus  ratiofubditur. 

10  Ncquccnim.  quia  arca  Dei,et propitiatoriim,qti6d  erat quafi 
fid.s  r-ri^vtfipra diBum,  efljcmper  fucrantin labernaculo ,  & non 
in  domoflabili.vcl  manfiua  de  lignis,&  lapidibus  xdificata. 

1  i  Nunquid.  q.d.adhiic  nonprxcepi.ln  Hcb.habetur .  Et  dixi  ad 
vnam  dc  tnbubus  Ifracl,cui  pr^ccpi,  vt  pafccrct.  qa  de  omnib. 
ferc  tribt.tbus  fuerat  aliquipaflorespopuli  lfrael.Ferbigratij,de  trihu 
Ltu',Moyfcs,&  .Aaron,ietribu  Ephraim  Iofur,detribu  Iiida,Oiho- 
hiel,dc  tribu  Manaffe,Iephte,de  tribu  Beniamin,.Aod,&  Saul,de  tri- 
bu  T^(ptha'i.,Barach,detribu Zabulon ,  ^hilon,dc  tribu  Dan,  Sam- 
fon  ,'.ie  (ribu  Ijfachar ,  Thola, 

I  2  Et  nunc.  Hic  confequenter  ponitur  de  Chriflo  repromiffio. ctfe- 
crdo  ipfius  Dauidgratiartm  a£iio,ibi,  Ingrcirus  eff  aut  rcx.prima 
in  dtias,quiaprimo  bentficium  exbibitum  recoLitur.fecimdo  exhiben- 
dumpromitiiiur,ibi,  Et  ponam  locum.  Circa  primum  dicitur 

I 


Paftorum  rri- 
buum  Ifrae/ , 
qui  fueruni. 


Diuifio. 


Egote. 


MORALITER. 

T  f<jf?«e/?.  Adintellcilufequcntiuconfidcrandu.qildodo 
flaKj-es  nofiri  loqucntes  de vita  a£hua,  & conteplatiua duplici- 
turcasdiflinguut.  Vno  mo accipiendo  vtramquc  in  vita  p- 
lcnti,&  fic  aftiua  dr,  quas  circa  proximi  neceiritatc  vcrfatur 
per  remporale  fubfidium,vel  fpirituale.  Contemplatiua  ve- 
ro,qu.'Etcmporalib.omifrisa:ternamediratur.Alioveromo 
do  dif^ingu'itcas  fic,vt  tota  vitapfens  dicnrur  acliua^futura 
Vf  roptepIa:iua.vndc  Aug.fupcr  loannc ,  Vna  bona,fcd  nd- 
hi  c  tnifera,  alia  mclior,fed  bcata.  Sccudu  pi  imij  modu  difti 

ttionis 


ilioriis ,  pcr  Dauid  fignificarur  princeps ,  vcl  prrclatus  circa 
neccflirarc  populi  proptcr  Dcij  intenrus,  qui  tfi  dcfidcrat  ab 
hoc  oncrcliberari,&:c^lcftia  meditari,fni  ilUid  Augu.Otiii 
fan^h^qritcharitns,  negotiu  iuflu  fufcipit  ncceiricas  charica 
ns.Qtiin  prcplarinadec  eflein  dcfiderio.  io  dixit  Dominus 
ad  Dtuid,  vt  habcnir  ^  Re.S.b.  Qjila  cogitaflidomum  .^dificnre 
nomini  rnro,hen''  fncifti  h'>cipfum  mcntepertraSHans.  Coccplaciuus 
aucc  xdificat  Dco  domu  cedrinam,  i.  contcplationc  altam. 
fedqui.italis  occinari  defiderans  in  contcplationc  pp  ne- 
ccllicatcm  { opuli aliqu.ldo dccinecur  in  a6l:ione.io  fubdicur. 
Tom.l.  S     3  t  Sufcitabo 


j-yy        Glof.ordi.&NicoIaideLyra.         556 


A 


t  i.Ro.i^.K 
i.P4rjJ,i7.b, 


a  f.tp,'o,  temrus  Salomonis  dcfcribif,quo  filij  Ifracl  paccm 

vnd.iiiich.ibuerufic ,  ncc attiidi  luntijcuct^rniporciudicu. 

4«  THEODORET.PolI.citus  eftctiam  populi  cura gerc» 

rc,  Toaam,  iiiquJt,  Inckm  populo  mco,&  pcrff  habitabit.  Na  cx  di 

uina  lege  vitam  inrtitucns,  fcpiiiacus  ccatab  alijs  gcntib.  II- 

lud  autcm  1  T^p 

adtffiei  filius  ini 

qnitatis^SC.CX' 

panuncca.que 

dcjccps  fcquu- 

tur.  Nainquo» 

niam  tcniporc 


cius  fccundum  carnem  maionim  ctlcgcm ,  tr.mfgrcdicciu,  D 
^rguani,&  ca^igubo  eos,mif;ricor  tiaw  a  ucm  non  aujeart ,  ©"cf. 
•ith  Sufcitjbofenti!ntU!'.7!7p-fiic,ii'wdegnditlu  ^tJT . TERTVL.  Lj. 
Nath-Jii  prophccain  fccundo  iJauliarum  profcflione  ad  Da  *^' 
mdtacit:  Scmcniuu,quodcritcx  vcntrc  tuo.Hoc  liin  SjIo 

monem  limpli 


nuscxcrcitnum  .t  Egotc  tuH  t  de  pafcuis  fequentem  J^rcges,  vtefTes 
dux  fupcr  populum  Incum  Ili-acl ,  &:  fui  tccum  in  omnibus  vbicunque 
ambulaUi ,  &  mtci fcci  vniucr(ns  inimict^s  tuos  a  facie  tua .  Fecique  tibi 

i  Ab[alwin,lfMC,&  l3Ccb,Moyr,Ic  lolUcquoiuqtuomiintamora  lUnt  intfrra  . 

ludicum fcruie   '  nomcn  grandc  iuxca  nomca  magnorum ,  quj  iuntin  terra .  Et  ponam 


B 


banc  aliqu5do 
Ammonitis,cc 
Moabitis,  ali- 
quado  M.idia- 
nitis.&lalicnis, 
pollicitus  cft 
eis  fc  rcgnum 
cofcruaturij  m 
f4.Re.8.c.  ccgru,  &:afrc- 
qucncibus  libe 
iracuium  nuica 
tionibus .  Hxc 


7 

8 
9 
10 
U 


citcr  cdilTorcs, 
rifiim  nvhi  in- 
cucics,vid  'bi- 
cur  cnim  Da- 
ud  pcpcnirc 
S:ilomonc.An, 
&:hic  Chriflus 
iignificacur,  cx 
co  vencrc  fc- 
mcnDauid  ,q, 
cifctcx  Dauid 
id  ctijMaria:? 
Quia.&xdcm 


t«e 


ttt 
£ 


tCtliim.         ^  flpinia... 

locum  populo  meo  Ifrael ,  &  plantabo  cum ,  &  habitabit^  fub co,  & 

a     •HjccumaborUjCui  in  teira  ('(jerat.iulii/.eiit^r  fapit. 

nt)n  turbabitur  amplius ,  ncc  addcnr  filij  inK]uitatis ,  vt  afHigant eum, 
ficut  prius  ,  cxdie  cjua  conflitui  iudiccs  lupcr  populum  meum  Krael. 
Etrccjuiedabotibiabomnibusinimicistuis.prasdicicq;  tibidominus;  |*  i>ci m.igisChri 

a    Id  e  l  filios  tibi  fuccedcmes ,  *   iiuS   .tdlficUU- 

qu6ddomumfaciattibidns.tCumquec6pIerifucrintdiestui,&dor-  Hruseiicc  ,  ho- 

»     Ciiriiium.  b     Ciuod  non  dc  Saloinoii-.  millCm  ,    fciji- 

t  mieris  cum  patrib-tuis,  |  fulcitabo  leme'u  tuum  po^il  tcqiiod  egredictur  +  ccc    f.induin ,  f* 

m  quopociorc 
tcmplo  inliabi 
tarct  Dei  fpiritus.  Dcindc,  &C  thronus  in  a:uum ,  &c  rcgnum  p 
jn  .uium,  m.igis  Chriiiocompccic,  quani  b.Uoinoni .  Scda 
Chnlio  mifcncordia  Dci  non  .ibfccliit,  Salomoni  vcro  vdi 
na  DsJi  accctric  poti  luxutiam,  &L  idololacriam. 

#  a  Etfide.     . 


cu  dixiiTct  de 

S.iIomonc,admifcet prxdidtioni  ea,  qux dicuntur  de  Chfo 
Domino,  Eyi^.im  fedcm  ciiis  vfqut- in  fccnlum. Et f »o e/ li patrc^dc, 
Tcfiiscli  diuinus  ApotioI»incpuloia.id  Hcbr.ros.  Deindc 
ctiam  dccct,quanta  cura,  &i.  ^uidcntia  propter  hiic  filium, 

(-III'; 


Fiziira  tripIU 
^itcr  coniidc^ 
»tur. 


NICOiAVS  DE  LYilA. 

J  Ego  te-  hoc  patet  expr£di£iis  fitpr.i  i  ,l(b.  1 6 .  <i;"  i  -j.cap. 
Z,  Et  {m.protcgens te  ab aducrfartjs  ,  i^ dingtm  ii  opsribus  tu:s, 

3  Ecincc:fcci  vn\.f.San'.,Ooeg,&alios,vi:  oai-et ex  fiupradii^Hs, 

4  Feciquc  [ibi,  dando  tibi  dignitatcm  rt-giam , 

5  iuxca  nomen.  q,d,  ma^nitndo  illa ,  </ir/.c  habetur  in  ferra  modica 
ejl  refpeiluillius ,  qH£.  expc£iatir  infatira .  Fni-  dicit  falu.itorMut-. 
th(e.  1 1 .b.  Qui mc  minor  cii in  regno celoiu m,ii wiior  cti  illo. 
Ifla  bcneficia  Dauidexbibita  Deus  rec,-tau:t,  nori  ad  c.vprobraiidum, 
fed  adaccendcnnum  ampUuscor  Dauid  ad  amorcm  dimniim  . 

^  Ec  pona.  I-lic  conf^quentcr  promittit^r  bencficiim  exhibendum, 
EtpriniQ  quancur.  ad  temporak regnurii.^fcciido  qnantu  adfpiriiualc, 
-&  jiter  :i!>/i,ibi,  Cumque  complcci  iucrinc,  Circaprimu  dicitur, 
f,C  pon.im.  i.replttm in  Is  uf4km,vt p-jpulnsibi,offctatt& non alibi, 

7  Ec  piancabo.  Idejlyprmuer  radicabo  in  regno  iHOj 

8  Ec  bab.cabic, per •pernm  culitm, 

^  Ei  non  turbabicur, ficHtfui!  in  .Aegypto  fnb  Tharaone , 

jo  Nccaddcncfll.  Ideflinfideles . 

%  I   Vt.sffiiganc.  Scilicec  tempore  iud-cum ,  qui  frequtnter  prnpter 

peccata  fua  affiigebavtur  ab  infidelibus ,  ftcut  pa(et  cx  decurfu  illius 

libri,qiiij  lcetfiiij  Ifraclfuerint  pofica  aliquando  affiiai  proptcr  pec- 

cata  fua,  noti  tamen  itafrequinter , 

II  Ecrequicmdabo.  LicetenimDauidiamejfctin  rrquicvtprx 

di£iumefl,tamen  illarequiss  non  cratadhuc,  ita  perfc&ajicut pufiea 

fuit  quando  infideles  cxtficntes  in  circumitu  regni  fui  dt  bellauit,vt  ha, 

betur  cafc. 

1 3  Prardicicque.  fcHicet fucceffioncm  regni  tui  in  filiis  tuis, 

14  Cumqucconn.HiC confeqitenrer fit^promfftoipfiDauiddere-' 
gno  fi>irituali,&  Merno,qn£  promiffio  impleta  fuit  in  Chriflo.^d  in- 
telk&a  ait  buiusp.ijfus^&fimilium  confidcraaum,qu6dgefia  ve^tcfi, 
fueruntfiguragcflorum  nout  ,fecundu  quoddicit  ^pufiulus  i .  ad  Cor. 

lo.c.Omnia in  figura concingcbanc  illis .  Et  fic Salomon  filius 
Dauiitfuitfigura  Chrifii,qui  natus  cflctiam  deDawdfecundum  earne 
vt  dicitur  i\;.  m.  i  .lllud  autcrn  qu.xi  iflfigura  alterius,  oporu  tquudfit 
aliqiia  resfccundumfe.nifi enini  cinulus  pedcns in  tabernx  ofUo  ijfet 
aliqua res infe,no poffit ejfc JignU^vd  figura vini exijtetis  i»  cclla> io. 
Sic  igitur  illud,quodefltigura  alterius  pol  tripliciter  cofidcrari .  Fno 

moda 


Tnudo.v!: cji ics inf- ta  tum. ..4.i->  modo  vt eli  fignra a'terius tanthm 
Teitio modo fccundum vtrimqi^e. Sic igitur in  facra  fcrtpttua  aliqu^^ 
dirwitut  de  Satomonefecundum  Je,&Jic  non  fu.tfigura  Chriili.ficnt 
quldftcit  tgiftpla idolorum,  rt  hjbi.turinfr.i  j  /;. i  i.c.^p. ..4Uqua  aut 
d  cU'itnr  de  ipfo  inqnanturn fuit figHra  Cljrifi,  tan:um,  qux  u 0  pujfuht 
verrficari  dc  S alomone fecundimfi,  fcd  tantum  de  Chrifio ,  fii ut  illut^ 
pp/.yi.Ecdominabicuramari  vfqucad  marc ,  &  a ilumine 
vfqucad  tctminosorbis  ccrrarum ,  quod non  fuic vsyuni dc Sa* 
loifionc,qitia  notifnit  monarcha,fcd  babwt  rcgnum  fa.is  arSItm ,  fes^ 
rertim  eU  de  Chnfto  homine,cui  infua  rcjifrre^ione  data  fut  omnis 
potcfias  in  coelo,&:  in  tcrra,  vt  habctur Matt.  rlt.J.  ^lia  attiem 
aiciiDtut.  in  fci  ipitira  de  SalomQnc  vro  juemodo,qux,f.  vsi  ijiiata  s^^ 
de ipfhlicct minus perfcBe,&  dc  Chriflo  perfetlius.  cuiufmodi  sfaSn 
la,q b:c ponuntiir  ,faliS' aLqua .  Cumquccomplcti  tueriutdics 
tui,6i:  dormicns  cum  p.jcnb.  Expont.ndo  dc  Salornonc,fcicnd:imt 
qiiddlicetjtnrit  toronatui  in  regcvinente  adhitc  Dauid,  vt  hahctnrt 
Jra  l .li. I  .ca.tamen  non  futt firmiierfl ibilitus  in  regno  vfquepufl m(>lt 
tem  Daitid,qu.indo  .Adonia ,  &  loab  inierfi  flis  d^fiolutafuit  colligi- 
tio^um,qui  fambant .Adoniti^.tainen  Salomon adfjucno  eratnattu 
nec  concepius,quando  ifla  verbafiierutdi&a  Danid  ex  parte  Domini, 
Sic  igitur,  quod dicitur  hic,  Suicitabo  fcmen  cuum  poti  ie,S)CC. 
pofl  morte  tuam.  ita  quod  ifla  fnfci'a:io  intellrgit  ■. r  tjuannm  ad  regni 
flabllitatem ,  ficut  aiiquis  dicitur  crcari  in  rcgem  Quod  cgrcd  icf. 
Tcr  hoc  dcftgnatur  natiuitas  s  alomonis,qu£  licei  fncrit  ante  monem 
patrisjtiit  tamen  poU  vcrba  iflajibi  di£ia.&ftc  l  tsra  efl i'itricata,et 
rcferenda  efl  ad  diuerfa  modo  diCtv,  &  talis  modus  loqus  di  bene  inHt 
niiuralibiinfcriptura,  Ipfexdificabicdomum  nomini  mco.i^j 
c«r /;j/»ffi«/.2./i.6.c<z.EciiabiIiamchronum,  i.int^mpushngu, 
ficut in pfalmo dnr montes at^ rni . l^^giwn  enim Sa'omonis dcfccit in 
tranJmi^fationeBabylouis,v(lJattetn  m  diebHsHfodis,  ui  fuitalte- 
tiigcna,quia pater eiusfuit  Idum.\ us .  Ego ero ci  in  pacicm, & ip- 
fc  eric  mihi.  pcrgratiam  adoptionis .  quia  inprincipio  Salomonfuit 
gratiofus  coram  domino,propter  quod  Tsf^iih.inprophcta  vocauii,cU>H 
am.:bdeDoniino,ythabetur,inf\2..  Qui  tiini.  Hic accipitirfipro 
quia.qiiia de eofcrfbilur. infi  .ti.  ii,c.  Cuq ;  la  eticc  fcncx,depra- 
y.acu  cli cor  eius  pcr  mulicres, vc  fcqucrccur dcos .aiienos.  It  j 
lbi.fubdiiur,quo xdijicauit tcpla  idotoru  m  inoie  Oiiucti  cotra  leiirut 

ita 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

t  Sufcitabofrmcn  tinmpoft  tc.  quia  dc  difcipulis  cius,  qui  dicu 
turfilij  fui,aliqui  fiuntcontempIatuii,quidoir.uhaiicedifi 
cat  pro  co ,  quia  bona  coccmplariodifcipuli  ccdic .id  mcricii 
magiflri .  Sccundum  auccm  modii  aliu  diiiindionis.aitiuar 
vita:,&:  contcmpLiciuar  pcr  D^uid  tignificacur  b6,qui  cx  fcr 
uorc dilca.ois diuin.x  diiTolui  dcfidcrar,  vr cu Chrilf o  iic in 
pacria.camcn  cx  diuina  difpoficionc  proprcr  talucc  populi  re 
tinetur  in  prcfcnci  vic.a.  S!caucdiccb.icPaulusde  fciplo  mul 
to  magis  ad  I^hi.  1  .c.  Dcfidcrium  habcns  uiflolui,  & (flc  cu  Clnijta 
Kultv  ti.tgis  meiius ,  manm  aict  in  (ame  necijfanu  tfl  proptcr  vos, 

id«o 


idco dicii^ ,  jQvorf aiit cogitafli xdJficare dornum  nomini meo, idcft 
quod  cu  ticut  i;ipis  pcrfcJiiis  in  xdificio  CTlcfii  ft;itim  pone- 
vcns,bnic  fecijli.  q.cj.hoccfi  mclius,vcdicium  c(\.Sufcit.7bofe. 
idcfi,  dabo  cibi  bonos  difcipulos ,  qui  adificabunc  procc,g.a 
pcrmcricum  ciicadodrina  ipfv)iu  habcbis  in  pacriagradii 
9lciorc,quam  ti  tiacim  crantircs  ad  gloriam.  Sic  aucem  dixc- 
runcdilcipuli  bcaco  Marcino:SaIua  iuncribi  cua  p!eini.i,ncc 
dil.ua  minucntur.tcd  iupplc  pocius  aimcbuncur.Ec  fimilirt  r 
beacus  loanncs  cuangclifia diccbat  Chrifio ,  Quocics  tc rc- 
gaui,  vt  vcnircm  ;id  tc,6.:  dixifti  mihi,  Expcda  vt  libcrcs  { 0 
pulum  mihi  crcditurum. 


jy/ 


II.  Rcc^um 


^  a  ZfiJii-.HocvcrcdeChriftodicitur.Salomonis.n.dom* 

plcna  fi.iitalienigenis  mulerib.talfos  deoscv>lencibus,C<<:ip- 

•iicht  fum  Salomcne  ad  idc  impellennb.  In  Chnfio  vcro  coplen- 

'^i"'-  ciirifta  quicftcxfcmineDauidfccundLim  carnem.Iudci  fi- 

■''■'  liumDauid  i.t  hoclocopromifiumintcUiguncSalomone, 


&   adhuc  mirabili  cxcitatc 

alium  fefpcrDte  dicunt .  Fa- 

dta  eft  quidcm  alia  imago 

rei  futura;  in  Snlomone,  quia 

tempUima:dificauit,  paccm 

fecundum  nome  fuCi  habuit. 

Salomon  cnim  paciHcusin- 

teiprctarur .  In  principio re- 

gni  fui  hudabilis  fuic  ,  fed 

Chf m  6nuntiabat,non  exhi- 

bcbat .  Vnde  qua-d.nm  de  illo 

fcriptafunt  quafi  dcipfopre 

dii^la ,  dum  fcriptura  in  eo  fi- 
Irmi  giiram  depingit  futurorum  . 
'^^;  Nam  in  pfalmo  ,qui  nomine 

cius  intitulatur  multadicun- 

rur,^qux  ei  conucnire  no  poC- 

fiint.  Chriftoautcm  euiden- 

tcrcoucniunt.  In  Salomonc 

cnim  figura,  in  Chriftoveri- 

tas.  Notumcftenimquibus 

tcrminis  rcgnum  Salomonis 

conclufum  lit ,  cum  ibi  lcga- 

tur, Dominabitnr a mari vfque admate,&a  ftunnue  vfque ad ter- 

tttinos  orhis  terrarum.  Chriftus  auta  flumine  dominandi  fum- 

pfltcxordium,vbibaptizatusaIoanneeodcm6ftrantece- 

pit  agnofci  a  difcipuhs,  qui  cum  non  folu  magiftrum,fed  et 

diim  appcUauerunt  ,  necobaliud  viuentcadhucpacrcfuo 

regnare  cospit,  (qcl  nulli  illorum  regum  contigit,)  nifi  vt  ap 

pareat  ipfum  non  cfle  qucm  prophetia  plignat  dicens ,  Cum 

repletifuerint  dies  tui,&  dormieris  cupatrib.tMs,fufcitabofemen  tuu 
,  poU  te,&c.  Hic  eft.n.verus  pacificus,  qui  non  ante  ficut  Salo 

inon,fed  poft  morte  Dauid  prophctacur  fufcicandus,  qui  x- 

dificauic 


Cap.  VII.         5j8 

difieauit  domu  I")eo  non  de  lia;nis,&;  lapidibus,fed  de  homi- 
nibus.  Vnde,rm,/?/«w  Of/7^:>j(?««  f/P./We/^.i  >of.  Bencd^ctio 
cnim  Domini  in  fcmine  D.niid  in  a'cc*rnu  fpeiandaclt .  Vii 
certiiTuna  fpe  dicicur,fiat  fiac,fecuiidum  illud ,  BenediSlus  da- 
tninus  in  i&ternum,fiatfiat.  Spci  autc  confirmatio  eft  ipfa  repe- 

ticio .  Vndc  Dmid.Etlocutus 


i.Car.jl.aw 

tCii.m.Tii.i. 


de  vtcro  tuo,&  firmabo  rcgnum  cius  t  Ipfe  a;di-  \ 
ficabit  domum  nomini  meo ,  &  ftabiliam  thro- 
numregni  eiusvfqueinicmpiccrnuni. 'Egoero  j 
ei  in  patrem,&  ipfe  erit  mihi  in  filiuni.Qui  fi  ini-  4 

f  In  niembris.    a  ISalomonem.  b  f  Glajioiminicoiuin. 

qucahquid  gefTerit,  arguam  euVnin  virgaviro- 

a  f  Incommodicatibiiscocporum.  b  Q^ii  talia  mercn;jj:. 

ramj&inplagisfihorumhominum.  Milericor- 
diam  autem  meam  non  aufcram  abeo,ficurab- 
ftuH  a  Saul ,  quem  amoui  a  facie  tua .  Et  t  fidelis  ^ 
eritdomus  tua  ,  &  regnum  tuum  vique  in  £eter-  6 
num  ante  faciem  tuam ,  &  thronus  luus  erit  fir- 
mus  iugiter.  Secundum  omnia  verba  hajc,&  iux 
ta  vniuerfiim  vifionem  iftamficlocutuscllNa- 
than  ad  Dauid  .  IngrefTus  eft  autem  rex  Dauid,  7 


es  pro  domo  ftrui  tui  in  longin-J^^^'  '•''• 
quum.  Inde  adiiixit.  7^c  inci- 
pe,  &■  bencdic  domumftrui  tui  in 
Arcrn  j>  quia  cunc  gencraturus 
cracfiliu,  cxquo  progenies  \ijnt.xic 
cius  duceretur  ad  Chriilum. 
Ideo  cum  fccundum.Lxx.in 
vcrbis  Nachindidum  fic.  £f 
niwtiabit  tibi  Dminus,  quoniam 
dont  Tnoifificahisipft  poftcadi  r(alin.M.i. 
cit  ipfe  Oauid,  Quiniam  tu 
D:r,n!iius  Druf  omniputensDeus 
Ijrae' icudafii  aunrn  fcrui  tui 
dicens  yDirnum  xdificabo  tibi. 
Hanccnim  domumiEdifica 
mus  bcne  viuendo,  &  Deus 
opiculado.  Huius  domuscu 
vcnc!  it  vltinia  dcdicatio  ,  E 
implcbit',  quod  p  Nathan  di 
dtumcft,  Ei  poiiamlocumpO' 
piilo  mco  Ifrael ,  &  plantabo  il- 


lum,&  ihhabitabo  feorfum,et  fo- 
licitus  nnn  eritvltra  ,  Et  non  apponet  .fitius  iniqnitatis  humiliare 
eum  ^ficut ab  inhio a  ditbns  quibns  confli:uiiudices  fuper  populum 
meum  ifrael.  ludices  ante  tucrunt ,  quam  reges ,  &  humilia- 
bat  populu  filius  iniquitatiSji.hoftisalicnigtMia  per  temporti 
interualla,&  inucniuncur  ibi  pacis  tcpora  prolixiora,  qua  Sa 
lomon  h  abuit,qui  xl.annis  rcgnauit.  Na  fub  iudice  Aod  fuic 
pax  Ixxx.  annis.Non  ergo  fub  Salomonc  hxc  promifla  funt, 
ncc  quiiquam  illoruni  rcgum  iii  tanta  pace  regnauit ,  vt  ges 
illa  folicita  non  fucnt.Locus  ergo  tam  pacat;E,&:  fecur^  ha- 
bitationis  ^ceinus  cft,vbi  erit  vcrus  Ifrael,  ideft  vidcns  Deu. 

^Etfe. 


F 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

i««,  3,  de  templo  Domini  potermt  idololatrA  videri .  quod  erat  maxi- 

nuincitamentumpopulolfrael  ad derelinquendum  dominum,qa pro 

mserat  ad  idclolatria .  Arguani  cum  in  virga  Vl.  i.in  molejiijs  ab- 

hominib.infli5lis,ficut  infa  dicitur.^M.  1 1 .  qubd  Dominus  fufcitauit 

*duerfarios plures  Salomoni  in  fine  vittcfuie.  Et  in  pla.  eodem  mo  ex 

fonendum  eflde  aduerfariis  prtedtflis  Salomoni  fufcitaih.  In  Hebneo 

habetur,  In  plagis  filiorum  Adam.  ^uod exponunt  Hebnei  de .A- 

daprinio  homine,  dicentes^^  .Adam  in  centum  tribus  annis  quibus  co 

Jinuitfe  ab  vxorefua  Eua  propter  interfedione  .AbeUdxmones fuccu 

hi iungehantur  ei,&  concipiebant  ab  eo,  &  pariebat  dmones,&  ifli 

fuetunt  filii  .Adam^qui  vt  dicunt,  incicauerunr  Salomonem  adpeccan 

dm,&per  hoc  diu.fumfuit  rrgnum  tempore  filii  fui .  Hoc  auiem  hic 

po[ui  adoflendendum ,  adquamcincitatem  deuenerunt  ludmi  fecundu 

diSlunt  ^polioli  ad I{o,  1 1 .quia  cum  dimones  fmt  jpiritualesfubflan 

ti£,non  pr>jfunt  lx  fmine  hominis  produci,Z^  fi  dtnmones  aliquando 

fiuntfuccubhft  exfemine  illo  aliquid  generetur  oportet,^poiteafidt 

incubiy  vt  jcmen  illud  in  mulicrem  transfitndatur ,  &ftc  ex  eo  homo, 

&  non  dmongeneraretur.  Mifcricordiam .  Ex  hoc  dicunt  aliqui, 

ijubd  ialornon  Uci  t  peccauerit  grauiter ,  vt  diilum  efl,  tamen  in  fine 

f«iiitKit.&  ftc  eflfalu.-itus.Et  boc  etiam  dicit  quxdamglof.  Htbraica 

fuper  EcileJtjflen.z-ca.Sed  hoc  efl  mihi  valdedubium  ,ftciit  diffufius 

traRaui  in  qfadam  quxjiione  de  quoUbet  mihi  fupcr  hoc  propoJita,qa 

ft  vcre  panitu  Jfet,i  um  ejftt  rex  valde  potens,cui  nullus  de  populo  au- 

fusfuijfct  contradicere,  dtflruxiffet  templa  idolorum ,  qui&  xdificaue- 

rat,vi  videtur,(jubd  tamcn  nonfeiity  quia  flctcruntvfquead  tempus 

lofi&regis,vt habeiur inf.j\.li,tyca.  'U^cex  hocloco  pottfl  rjficaci- 

ter  argui  dc  mijhicordia  Dei  (irca  eum,  nifi  quantum  ad  ttmporale  rt 

gnurr<.,q'iod  nonfuii  ab  eo,necdfiliis  eius  totaliter  abfjtum  jicutfuit 

a  S:!ule,ideo  fnbditur.  Sicut abfluli  a  Saul  qucm  amoui,  /.  ne re- 

gttaitii^ofleritai  fua,  iluhdenim  SaHifMeru  damnatus  non  Ijubttur 


expreffe  exfcriptura,  ftcutfup.di£lii  efl  l.  i.c.ylt.  Ec  fidelis  cric  do- 
muscua.  quia  licct  aliqui  reges  d  Dauid  defcendentes declinauerunt 
ad  idololatriam,tamen  alii  fequeutcs  reducebarit  populum  adcultum 
diuinurn.Exponendo  autem  literam  iflam  de  ChfifiotfXpQfitioeft  muL- 
to  clarior, &  melior faltcrn  in piuribus,ctim  dicitur ,  Cu mq ue  coni 
plcci  fuerint  dies  cui,&:c.  certum  efl ,  quod  Clmflus  defccndens  ex 
Dauldlecundum  carncm  per  vitginem  Mariam  ,fuii  magno  lempore 
fofl  mortem  Dauid,&  ftc  litera  patet  prout  iacct. 
I  Ec  firmabo.^wia  rcgnnm  Chriflifirmum  cfl  in  perpetuum,fecun- 
dum quod diatur Dan.j.d.  Poceftas  eius  poceftas  a,'cerna ,  qux 
non  auferctur,&  regnum  cius,quod  nonconumpctur. 
t  Ipfc xdi. Jcilicet ecclefiam de Lipidihus viuis ,  & eL£lis . 

3  Ego  ero  ci.  non  per  ad<>ptioncm,fedper  naturam,qtt£ tfl  vera,& 
ferfc&a  filiatio.  &  fub ifiointelkclu  introducit  .Apojhlus  hanc au- 
tboritatemdi£lamde  CimfloHebr.  i.ca. 

4  Qui  liiniquealiquidgeflerit.  Hoc non  potefi exponi de Chri- 
fio  inperfona  ,ppria,quia.  peccatum  non  fecit.ncc  inuentiis  eft 
dolus  in  ore  eius,  nec  salomon  inqua  tum  peccator  fuir  ipfius,vt 
prccdi&um  efl.Totcfltamen  exponideipfopro  mernbris  ipfiuspropter 
condefccnfionem  capitisad  membra  fecundum  illarn  regula^n ,  quum 
pofui  in  principio  Gcne.Et  hoc  mudo  peccata  p"pnli  Chrifliani  dicun- 
tur peccata Chrifli,  Tfalmo  x\.a.  Longe  a  falute  mca  verba  deli 
£torum  mcorum,  vbHoquitur  propheta  in  pcrfona  Chrifli .  Fndc 
&proptccalis  noflris  verberatusfuit,plagatus,  &  crucifixus . 

5  Ec  fidelis  erit domus. quia  fides non deficict in  ecclefta , 

6  Ec  rcgnum  tuum  vfque  in  Ktcrnum ,  &:c.  quia  regni  Chrifii 
Koncritfinis.Luc.t. 

7  Ingreftijs  cft  autem  .  Hic  confequenter  ponitur gratiaru  a&io. 
vhi  Dduid  primo  regratiaitir  de  promilfione  .fecundo  deprecaturfro 
fforniffi  inipUtione,ibi ,  Nunccrgodominc.  Circaprimumdici- 
tur,  Ingrcirus  cft  autcm  Dauid,  locum  oracionis  luxca  cabec 
tuculum. 

Tom.»»  $    4        Etfed 


jyc)         Glof.ordi&NicolaideLyi-a.         ^6 


<? 


Lib.  ».adSim 
flicunQ    q.4- 


pacriarchx,propbc:a-^poftolJ,6ic. has  tcmicriinc remicas,q.  f;; 
biis  pocueniurad  Dcuui  periieiiirc.Abr.ihani  dicic,  E^o  fum 
terra  6"  c:nis . 

^  c  Scd,& hocp^irim.&c.  VKOCOV.Omni\>occnti3mDo 
mini  doccns, admiratus fum,incjuic,exccllcni cni  promiirio 

ncni    ,   nieipfLim- 


Homil.  ieeo 
qiiod  S.  T)l- 
uiddicic.Quis 
(■meeo.to  I. 

B 


ftus  Hcliashocfc 
cerit ,  qu.indo  plu 
thomiiium.  ujamorando  mipc 

trauic . 

b  Quis  ego  fum  domi 

ne  Deus  meut,  &c. 

4CCHRYS0ST. 
Attcndiftis  homi- 
nem  gratia  plcnu 
6i  Dco  non  elie  in- 
gratum  ?  Vidctis 
quomodoagnofcit 
fcquisfucrit  ,  quis 
cft,5<:  quid  crit ;  Ibi 
cft  crgo  plenitudo 
grati.-E^vt  fe  m  om- 
nibus  vnufquifquc 
agnofcat  .  Primo, 
quia  mortiilis  eft. 
Sccund6,quiacafl- 
bus  vita  humana 
plena  eft.  Tertio, 
quia  tribularioncs 
&  dolores  in  fccu- 
lo  inucnit.  Quarto, 
vtfciat,  quiapaticn 
tia  paupcrum  non 
pcribit  in  fincm  . 
Quinto  ,  vt  noric, 
quJa  perfcuerantia 
"^"•^  pducit  ad  Dcum. 


a  Et  fed.eo.  fcdcre  cor.-im  Domino ,  cft  bcncficia  cius  in  hu- 
militntc  connceri. 

4e  AVG.  Hoc cft,vt  nullus  hominum  cflTct^qui  audirct  ora 
tc.Siuccrgo |>p arcam tcf^amcnti,  (iuc  p'opter (l-crctum rc 
motius  nh  .-irbitris,(uic  proptcr  intimu  cordis,vb)  crat  oran- 
tisarJcclus.cnnuc- 

nientCrdldumcfl:  .      T  Arca.fcilicct  domini.  ^      ,.     .  ^     •  r  1  •  TA 

S'dit  cor.im  d'.m!»n.   '  &redircoramdomino,&:dixit  .  Qlus  cgo  lum  domine  Deus  ^ 

Nifi  forte ,  qu6d  •      j,      -n.         i     ^^l^s"""- ^    ,     „ 

fcdcnsonu  t,  hoc    c  meusScqu.Tdomus  mea.quia  adduxilti  me  nuculque  ?  Sed,  &  3 

mouet,cum & fan-      ^^^^^,  parum  vifum  cll in  confnedu tuo  domine  Deus  meus,  nifi 

loquereriscriamdcdomolcruituiinlonginquum.  lltaeltenim '^    bi  m  limplicitatc 

d  If X  t  Adani domine Dcus .   Qiiid  ergo  addere  poterit adhuc Da-  ^   cord.s ,  6c  puritatc 

uid,vtloquaturad  te?Tuenimrcis{eruum  tuumdomincDeus.  ^ 

a    f  Qiipd  fcUicct  proinifiUi  Abtahain.Ifatc,  8t  lacob.    b  fMifclicordiain  tiwin.qma.f  nonellfiinilis  lui. 

c    tMihi. 

propter verbiim  tuum,&  fecundum  cor  tuum  fecilH  omnia  ma-  J 

f  Qund  tafturui  es  . 

gnaliahsec,  itavtnotum  faccres  fcruo  tuo  .  Idcirco  ma^nifica-  * 
tusesdomincDcus,  quia  nonelt  fimihs  tui  ,  neque  ell  Deus 
«^  extrateinomnibiis,qu£Eaudiuimusauribusnoftris.Qii.Tcft  au-  '°  ncsillcgcnuic.Su-  , 
tcm ,  vt  populus  tuus  Ifrael  ,  gens  in.  terra  ,  propter  quamiuit      noTomlif  nimra  ' 


rcfp:  :icns  .   Parua 

cniui  h^-c  func ,  li 

cum  cua  potcntia 

confcrancur. 

d     I.(.x.Adam  ,  fci- 

liccc  hominis,vtti' 


fcruijc,&itufiicias. 
ci  fciundum  mife- 
rico!d.amtuam,fi- 
cuc  mihi  fcci(fi . 
•S^RVPERTVS. 
Ifla  cli  lcx  Adam, 
lcx  vcique  pcccau, 
fub   qua  nos  om- 


Dcus,vtredimerctfibiin  populum,  &poneretfibinomen,  facc-  "  filijira:,(icut&:c2- 
rctqueeismagnaha,&horribiha  fupcrtcrram  a  faciepopuHtui,  13  ten .  Idcirco  nequc 

a     ln  Hobr.Tcv  g;m;bu»,J<  liiis  e.iiuii!.Q^Acgy[)nis  m  maii  lubro  pereuv.iK,?.;  iii  diis  eoriim  tecifti  iudicia.  '^^^  ,  nCqUC  allj  pCC 

que redimirti tibiex Acirypto 2cnte,&Deoeius?  Firmafticnim      nos.tuadomuscf- 

■  1  .  1  xr  "  1  I        i-  •  .,         T^^         lemcrcntur  ,  qui^ 

tibi  populum  tuum  Ilrael  m  populum  kmpiternum ,  &  tu  Dne      nemo noftrum cft, 

DcusfaClus  eseisin  Deum  .   Nunc  ergodomincDeusvcrbum  u  qui  a  fordc  fit  im- 

a    1 0pcre  peilice,fc.litet  iilium  da ,  pcr  i,uein  ftabiliatux  domus  mea  in  .Ttcrnum. 

quod  locutus  es  fup  leruum  tuum ,  bc  liiper  domum  eius ,  fufcita' 
iniempirernum ,  &:fac  ficutlociituscs,  vtmagnificeturnomen 
tuum  vfque  in  fempiternum,atque  dicatur .  DominusDeus  exer- 

a    EccleCa . 

cituu,Deus fup Ifi-ael.  Et  domus fcrui  tui  Dauid  crit  ftabilita  cora 
t  drio ,  quia  tu  dominc  exercituii  Deus  Ifrael,  reuelafti  auriculam 


munis 
cidcm  gratia 


Sexto,vcintcndar, 

quia  quanto  m.ignus  cft^humiliatus  fi fucrit ,  tV  humilirads 
vi.isccnucrir,  inueniccgfam  in  pfpedu  Dci .  Scpcimo,qu!a 
no  eft  fine  pcccatonec  infansvniusdicinntusfupertcrra. 
Oibuo ,  quia  p  infidias  diaboli  oportct  fp  orarc,&:  non  dc- 
ficere.Nono,  vt  in  orationc  nocapciu«murtcrrcna  cogica- 
tione.  Dccimo,vtin  fpc  non  deficiamus.  Vndecimo,vtcon 
teplcmur  delectatione  domini ,  &  prbtccbbncm  fpLrcaius 
diuinitatis.  Duodecimo,  auianontaccbimus  tnnoillocla- 
moredicentcs,  icyiet,«yict,xyiot.,  fine  ccliatione.ln  his  omni 
bus,qui  fe  agnofcit,  via  tcnet  humilicacis .  Na  omnes  fant^i 

patriar- 


&i.  omncs 
tua, 
id  eft ,  pcccatoruia  < 
remfifiionc  indigc 
mus .  Tu  fcis  ler- 
uum  tuum  Domi-  • 
nc  Dcus .  Scis  in- 
quam  ,  quodcumi 
originali  pccc.nto-, 
adualibus  quoquoi 
pcccacis  rion  careii 
ego  fcruustuus, 
.jc  R.  D  AVI  D.  Ha:ceftdifpofitiomagnorUmhominun:>, , 
qu  po{-}crisfuisfic  defucccffioncinimpcrio  prouidcnt . 
e  .%.« ef?.  In tcrra alia  pra:terclcdam,proptcrquam venit 
Deifiliusin  munduin  velucin  Aegypcum  ,  vt  commcrcio 
fanguinis  rcdimcret  fibi  populum  acceptabilem  ,  fcd.itorc 
bonorum  operum.Deum  auccm  ciufdem  populi  homincm 
dominicum  incclligimus,quem  de  Acgypco  >  id  cft,mundo 
per  vcerum  virginis  aftiimpfic  • 

f  Ex.Aegypto.  gcnte,  &:Dcocius,velgente,&Deiaeiu';,Gc- 

^tcm 


NIGOLAVS  DE  LYRA. 
1  Etfeditcor.nm  Domino.  Idefi,coramarcaDominivhiDeus 
teprefvntabaturm,odofj>eciali,licet  fitvbique  pereffentiam,  pr.ifta- 
tiam  ,&  potentiam . 

X  Quis  ego  fum  dominc  Dcus  ineus  ,  &  qux^domus  mca, 
q uia  add u xi .  idefi  vfifue ad fublimitatem  regiam ,  quaft  dicat  e.v  me 
non  lubto  ad  hoc  aptitudinem. 

3  Scd,&:.  quia  non  folrm  locutus  es  de  regno  confirmando  inperfo- 
na  msa,fed  etiam  in  pnfleritnte  me.i . 

4  Ifta  cft.f  vt  quilibet-ftt folicitus,&  deftderans  'profperitatempo- 
'Jieriratts  fua . 

5  Qi^! id  crgo.  quaft  dicat  tu  maiorafeci(li,&  promiftfli ,  quam  ego 
fuiffem  artfus  petcre. 

6  Tu  cnim.  idr.fl  per  effeQum  oflendifli ,  quhd  tu  haheas  notitiam, 

6  memoriam  mei,'ot  &  tanta  mihi  faciendo,  &  promittendo . 

7  Proptcr;  idffi,  propter  vcrbum,  quod locuti^s  es  de me Sammli ifia 
feci^i,&  promiftfli,  ^ct  impleatur,  qund  ci  dixiili. 

8  Et  fecundum.  idell,volimtatcm  tuam ,  quia  hocprocedit  e.v tua 
tnera  liberalitate,  non  cx  mea  dignit^te . 

p  y circo  magnifi .  Modns  enim  magnifici  efl  facere  maiora,quam 
ftt  dij^nitas  recipientis. 

I o  Qu.-c  cft.  dcdncendo  fiVto^  Jfrael  in  cohmna  ignis.,&  nuhis.Scie 
drtm  tameneortod  iUe,  qui  prxcedchat  rr.^t  argelus ,  vt  habetnr  Exod. 
l^.tamrn  aliquando  nomnatur  Deus  cuius  perfonam  rrpyxftntabat, 
jeatndum  quod dicii  Grrg.In  Hebrao  habetur,  Proptcr  qu,ini  lUC- 
t\.\x\tdi).quodexponit^.Sa.deMoyfe,&\Aairon,quirt.iffifucrunt 

adeducen- 


adeducendrm  populum  IfraeldcAegypto,  &  dicuntur  diij  particip*'  i 
tiU';eo  modo  quo  dicitur  Mnyft  E.xo.  -j.a.  Ego  conftitui  te  Dcum  : 
Pharaonis.  Sed  hxc  expofttio  apparet falf/per  illud,  qf.od  dicitur.  i. 
Tara.  i  -j.d.vbi  dicitur ,  Ad  quam  perrcxit  dominus  Deus .  &  ' 
ftc  efl  in  Hebr£o.ex  quo  patet ,  quod  intdligitur  de  Deo  vero  .  Sed  me-  ' 
Ums  potefl  e.xponi  de  plrtraHt.ite  perfunarurn  in  diuinis,  quarum  opera 
fnnt indiuifa,&  ideo  hic  notatiir  pluralitas  perfonarim.,  cum dicnw, 
luerunt  dij ,  quia  tresperfome  vsye  dr.r trcs  deitatehahetes.  Ouia  tii 
illa  deitas.,&  effdntia vna  eflfimpkx  in  trib.  i'o  fnbditttr  in  ftiigttlari. 
1 1  Vcrcdimcrct.  quiaexredemptione illius  populinominatusefi  | 
Dcus  Ifrael  in  fpeciali . 

11  ^accrctque.  &qu.fftntillaoflenditJicens., 
1  5   A  facic.  fubinteUigitrtr  eijciendo.fciUcrt .  A  facic  populi  tui. ! 
i.popitltm,qiii  hahitabat  in  tcrra  Chananaorrtm ,  &  deosriusquosco 
triusruntfil^  Ifrael.  Et  qnbdftc  debeat  inteiligi ,  patet  pcr  iHttJ,  quod 
habettir. i.Tarah'p. i  j.d  vbi ifla  fcntentin  cla  iiis ponltur  fic. Et  ma 
gnicudincfuaacqucccrrorec!jcerctP:uionc.s,'S^^c. 
14  >ii|incergo.  Hic  confequenterDanid  depre'a:ur  pro  promiffi 
adimpktione.dtipUii  dv  caufi .  Fra  efl,qrna  lii  et  Dcus  vclit  dare bent 
firia  iii  futiiro,vult  t.v>icn  frtprr  hoc  dcprecar!.,vt  recipk^tcs  merean- 
tur..Alia  efl,qttia  talcsprotniffiones  diuints.  intelligendx  funt  fub  con- 
diiione.fcilicctft  homines  f.iciant  debitvm  fuuin.  &  non  ponant  diid- 
n.<:promiffiorii  inipcdt'mentiit>!,proutdiffufltis  diSium  fuitftipra.i.lib 
cap.  1 1 .  vcrfusfincm.  Cxtera  patott  vfque  ihi. 
ly  Rcucl.nfti  .luriculam  fcrui  tuidiccnsdoinuma:dificab( 
ti.  alias,  aurcm  feiui  tui,  &:  cxttia.  fcquitur. 

Proptcrc: 


JLRegum        Cap.  Vll 


c6i 

tem  Ifr.icl ,  &  Dcum  eius  Moyfcn  de  quo  .•  Con/litui te Deum 

TharMni<:. 

a    Inucnh  fcruus.  Nih:I  corde  fugacius,  quod  inuenitur  cum 
per  difcrecionem  refinngirur. 

•j«  Hicr.  Aurem  ei  Dommus  pcr  prophecam  reuclauerac, 
fc  illidomu  x- 

T  flathan.    a  T  Pf r  prophetam 


5^^ 


ferui  tui ,  dicens  domum  a:dificabo  tibi .  propterea  inuenit  feruus  tuus  i 


f  Auiiaci.im  corjis. 


dificacurum.Id 

circo  Dauid  in 

ueniile  fc  dicic 
,  corfuum,ideft, 
'  iucnic  nudacia 

incordcfuOjVC 

orarcc  eum  ora 

cionchnc. 
•{•;  Auguftiii. 
'■'  Didum  cft  m 

vcrbis  Daiiid : 

Qn^onti  tu  Dtus 

Ifrael ,  rcueLifli  .virem  /i  ruitui ,  Domum  xdific.nbn  libi .  I^anc  do- 
,  mum  &c  nos  a:dilicamus  bene  viuendo :  &  Dcus  vc  bene  vi- 

uarnus 


b  Q^i.rieucl.iftiaiiremfsrui  tU', 


cor  luum ,  vt  oraret  te  oratione  hac .  Nunc  ergo  domine  Dcuj  ,  tu  cs 
Dcus ,  & verba  tua  erunt  vcra .  Locutus es  enim  ad  feruum  tuum  bona 
h.Tc.Incipeergo&benedicdomuiferuitui,  vtritinfcmpirernumco- 
ram  te.cjuia  tu  domine  Deus  locutus  e.s  ha;c:  &  bencdidiionc  tua  beae- 
dicetur  domus  ferui  tui ui  iempitcrnum. 


Uamus  opiculando.  Qma.  nllt  Dominus  xdificauerit  domum  in  v^-  D 
num laborahtint ^f .Cuius  domus ciini  vcneric  vltima  dedica  Piil.  uf. 
tio,tuc  fiec  illud  quod  locucus  c(i  p'Ji-  N-Khan  Dcus ;  Etpona 
locupopulo  meo  eirc.Hoc  cam  majyifi  bonu  quif  juis in  hoc  fc- 
culo,&:  in  hac  cerra  fpCrat,  mfipicnccr  fapic.  P.ice  quippc  illa 

fcripcuraui  vm 
bra  furuii  cx- 
ccllcnci  prxdi- 
cacione  com-  p 
mcnd.it.  I.ocus 
ergoiQc^pror 
iniccicur  ca  pa- 
cara'  ac  fccura; 
h;bitationis,a;- 
ceiiniseft,xccr 
nifquc  dcbccur 
in  macrc  Hicru 
filcinl;bcra,cu 
iu.s  prxmi  j  dcfidcrio  pia  per  fidem  vica  in  hac  xrumnofa  oe 
regrinationeducendaelt.  '     p 

CAP.     • 


NlCOLAVS  DE  LYRA^ 

I    Propccrca  inuenit  f:Tuus  tuus  cor  fuum,vt  oraret  tc  ora 
tione,  n:fi  rcttelajfiis  mibi  pirT^tha-i  proplntumtquodtuvellrs  mi- 

hi  tan- 


A    D    D    I    T    I    6. 

In  cap.y.  vbi  dicitur  in  poftil.  Mifcricordi-im  aurem  meam  n'6 
«ufcram  ab  eo.  Ex  hoc  dicunt  aliqui  quod  Salomon  liccc  pcc 
caueriri^'c. 

Poliibjlcfuic  Salomoncpcnicuiirc,ficcamcnprope  mor- 
tem,quod  iam  non  vilcbac  idola  dcfiruere:  vndc  cx  hoc  no 
concluditurncccllario  ipfum  noneffcfaluatum  .Tn  hocau- 
tcm  quod  dicic  pofiillacor ,  quod  illud  verbum :  Mifricordia 
antem meam non eujh^m ab eo ,  non  intclJigitur nifi quantum 
adtcmporalc  rcgniim  &:c.  nimis  videtur  litcralizarc.  Nam 
manifcUum  cfi  fccuiidum  dodorcs  noftros,quod  lcx  vctus 
dilpcncbac  ad  Chrifium ,  ficut  imperfectum  ad  pcrfeL-lum, 
&;  idco  populus  ille  coparatur  pucro  fub  pedagogo  exifien- 
lijVtpacctad  (jalat.g.  Vndccommuniter  taliabonacis  pro 
niirfap;incip;;litcrintcliiuuturprofpiritualibus,&:idcoifia 
rcgna  D.iuid  promifla  &c  filio  fuo  Salomoni,fimilitcr  pcrpe 
tiiicas  fdclitatis  domus  cius.  Ec  fi  incclligancur  dc  regno  cc- 
porali,incclligcndaluncprincipaliuscciam  ad  liccram  dc  re- 
gno  xccrno.  licuc  cum  dicicur  Abrahx :  Etbcmd.ih  femine  tuo 
mnfsgcntes  &  c.ucr.7.  Gcncf.  2  2.d.  incclligcndum  ctt dc  bc- 
ncd.ctioncfpiricuali  eciam  ad  liccram.Sienim  incclligercn- 
turdebcncdidione  ccmporali  cancumjCuacuaf^ecur  racio 
ApcfioliadGal.  5.  quodnuUo  modo  aCacholiciscfi-.iflc- 
rcidum . Dcdamnationc  autcm Saulis_didum cfi fupra in. 
addicione  primi  libri  cap.vlc. 

Kcplica,  in  cap  7.  vbi  mulca  bona  dicuncur  de  Salomonc 
&  cuis  dcmo ,  quod  pcfiillacor  cxponic  fccundum  prarfcn- 
tcni  lufliriam.volcns  quod  cx  illis  didlis  non  poccfi  argui  Sa 
lomon  lj|uatus,ficucquidamvolucrunc,huiL  fcBurgcn  op 
poiiit,afrercnsctiam  intclligcndum  non  dcrcgno  tcmpo- 
lali  folum  fcd  ajtcrno ,  volcns  Salomoncm  f.iluari  c6,  ficuc 
dicit  Burgciif  quod  pofiibilc  fuit  Salomoncm  p^nitutile  fic 
prepc  mortcm,vt  non  v.ilcret  idola  dcfiruerc:  Scd  ifiud  vi- 
dcturconficlum  iuxta  Achillcm  Bnrgcnf  Eftcnimcom- 
niunc  cius  ar^,un-icntum  quod  rcpctic,&:  confucuit  fxpc  rc- 

petere. 


hi  tantx  bona  facere ,  nuUo  modopnfumersm  ifla  drprecari  d  te. 

2  Tu  cs  Deus  &c.  S-p  r  co'ifinm>,s  veritas  per  eff-mam. 

3  Ec  verba  cua  crunc  vera.Locucus  es  enim  ad  fcruu  cuum 
bona  hxc  6cc.  Tcr  coi.fiquSs,  nifiponai  impidiineiUaparte  noflra. 

CAP. 


pcccre ,  vidclicet  ex  litcra  non  habec  fundamencum,  igicur 
irracionabil  iccr  crahi  concrarium  Vnde  fi  pcr  cafum  a  Bur- 
genf.  poficum  Salomoni  rcmancrccaliqua  excufaciode  can 
to,non  camen  de  coco.nulla  camcn  fucceflbribus  fuis  rcma- 
nec  excufiicio ,  qui domus  eius  hic  dicuncur ,  &  hxc  domus 
d  :icur  fidclis,proucin  liccra.Formccur igirur argumcncum 
fic,cuius  donius  cft  concra  Dci  diffinitioncm,&:  infidclis,il- 
le  faluacus  eflc  non  pocefi.  fcd  domus  Salomonis  fuic  infidc 
lis,  vc lace  dcclaracur  in  gloila  ordinaria ,  igicur,  &c.  Omnia 
igicur  qux  hic  laudabilia  dc  Salomone  &  cius  domo  dicuu- 
tur,intelliguncurdccu  fccundum  praffcnccm  iufiiciam,  & 
non  arcernam  prcXdcfiinationcm ,  fcdfccundum  aternam 
pr.cfcicnciam  incelliguncur  de  ChriIto,dc  quo  ci\  principa.- 
lis  fcnfus  liceralis  eorum laudabiliu  qua;  hic  dicuncur.prouc 
dicic  cadem  glofia,qu.E  ci\  nocabilis.Fictio  cciam  Bur.poccft 
argui  ex  ccxcu.3.  Ilcg.  1 1.  &  iz.  Vbi  dominus  pcr  proohcca 
Ahiam  Silonicem  ditfiniuic  regnum  Salomonis  fcindcndu, 
c6  quod  dcrcliquic  dominum  &c  adorauic  Afiarchcm  dcam 
Sidoniorum  &:c.£cconfiaciIl^m  diJiinicionem  non  effe  po- 
ficam  in cxecucioncm,  nifi  cemporc  lloboam  filij  Saloino- 
nis,quiadicicurcap. i  2.  l^n acquieuitrexpopmo^quoniam  aduer 
fatiis  fucrat  cum  domifus ,  vt  fiifcitarei  ycrbum  fuum  quod  locutus 
fiurat  in  manu ■^hia,&c.  vide  ibi  diligcncer  liceram.  Si  igicuf 
Salomon  egiffec  pccnitenciam.prouc  vuic  Bur.  illa  fcnccncia'" 
Dci  non  fuilfcc  pofica  in  cxccudoncm  pofi  poenicentian-v  Sa 
lomonis.Mutaca  cnim  cauiii  mucari  dcbuic  "lenccnCia.Nunc 
auccm  cauiafcifiiirajrcgni  fuic  idololacnaSa.omonis,-vc  pa 
cet  ex  liccra  allegaca.  idcirco  poeniccntia  cius  dcbuic  cllccai; 
fi concrarij  (ciliccc  vnicacis  rcgni , quod camcn  fciirum  cft : 
Huii.s  argumcncum  fiinilcaccipicur  ab  hifiona  Njniuicarii 
lona'.  j.vbi  fencenciadiuina  laca  concra  pcccacaeorum  pro- 
pccr  pcr.ictam  pcenicenciam  fuic  imnnicaca,vnde  vidccur  Sa 
lomon  non  poenituific-.  Apofiolus  igiturad  Gal.4.  allcgans 
prxfcncciu  literam  de  rcgno  a:terno  fidcli ,  &i.c.  Ad  liccram 
mcclligic  dc  Chrifto ,  Sc  ciusdomo ,  non  dc  Dauid  &:  Salo-' 
monc,  nifi  fccundum  pra;fenccm  iufticiam. 


KabtMnns, 
Kicrv». 


GIof.ord.&NicoIaideLyra.        ^64 


i.m.  t>A 


B 


f  plcnum  fii- 
MCiilumphra 
fl  ert  Hxbrai 
C4  ijiixngntli 
c.t(  uix  tcrtii 
i'aitctn  Moa- 
bi:artiin  liipcr 
Jfitcmnia(iflc 
>[iix  fcruirct 
rXiuidi  fub  tri 
(iiro.Siclegat 
iifet.pcrciiflit 
t|uoqiicMoa- 
hiras  ita  uc 
ihias  partes 
f>cciJcrcc  & 
imain  partcm 
iiiix  fcruarec. 
(..r.  amiqui. 


C  A  P.    VIII. 

[.y^ntimefl.  Scqiiitiir. 
a     rr.i>iMn.  Qiiinqncciii''t.UMcrantPniIinhino- 
,^  runi,  qiix  Ifraclcm  cribiitarium  fKicbant.  Has  tu- 
II  Dnuid^  fccit  tnbuuri^,  ficuc  in  Paralip.J^t-giuir^ 

Tet(u(fit  O.md 

Thilifiijiim,  & 

hmmiliauit  eos  , 

&  tflit  Gcfb  & 

plias  tiMS  ik  ma- 

»«  eornm  e^rc. 
frerum.Chvi 

flus  <lc  acrcis 

potcft.-ribus 

triumphas  trc 

num  crrons  cj, 

humano  gcnc 

ri  impofucrac 

conficgic. 

b  Cou^«J/.No 

cnim    homi 


a 


^«  Angclomus .  Qnpd  f.:rip:um  efi, Menfm eji  e<^s  f-tnicn'o 
coxqu.ins  ttifx,  hypciboliccdubct  acc  pi.  Non  fieri  potc- 
rac  vt  homincs  in  tcrra  dc^cutcs ,  inwntum  hunMharcu- 
tur , doncc iplius ccrra: dorfo tunitulo  lupcr cxccnfo  com- 
prob;intc,apparcrent  a;qualcs .-  icd  imir.cnlam  humiliacio- 

ncm  capcx  &: 
Dpprcfflcgencis 


c 


C  A  P.     VIII. 

A  C  T  V  M  eft  autcm  poft  hsec  perciidit  Dauid  i 
Philifthiim  ,  &  humiliauit  eos  .  Ec  tulit  Dauid  ^ 
frcenum  tnbueidc  manu  I  phihllhiim  ,  &  percuf-  i 

f  Hyiwibole. 

fic  Moab,  &  menfus  cft  eos  funiculoco.-cquans  J 
tcrra:.  Menfus  autcmeftduosfunicalos,  vnum  « 

a   Oni-i  ^uli  damiJi  [iiopter  pcciata  ,  qaos  vult  viuilicit ,  coiiJoiiam  pcccata  dominus   ' 

adoccidcnduj&tvnuadviuihcandum.  FaCtufq;  » 
cft  Moab  Dauid  feruicns  {ubtributo.EtpcrcuilltDauid  Adarczcr  fihum  ' 
Rohob,rcgcm  Soba,  c]uando  profeduseft  vtdominarcturfuperflumen 
cn.m    homi-      Euphratcn .  Et  captis  Dauid  ex  partc  cius  mille  fcptingentis  cquitibus , 
ncsm  tcrravi  d  &  viginti  mihbus  pcditum  fubncruauict  omnesiugales  curruum.t  Dc- 
ucntes  imiitri      ydiquit  autem  cx  eis  centum  curi  us .  Vcnic  quoqua  Syria  Damafci ,  vt 

humiliabatur,  ^  idc.Vjuieamfibitut^mfacerem.  r^        •   1    J      o        •  • 

vt  funicuio  (u-     pj-jcfidium  ferrcc  Adarezcr  reei  Soba,  &  pcrcuflTit  Dauid  de  Syria  vi- 
pcrexccfo  ccr-       i  <^  * 

rx  apparcrcnc 


II 


arqualcs  ••  fcd  adeo  vilcs  &  contcmpti ,  vt  in  nullo  plus  valc- 
rent,qu.-3m  terra  quarnullos  honiincs  habct.Funiculum  au- 
teni  pro  forte  pofuit.quia  tiiniculo  folct  mcniurari,fccundu 
illud.  Etforte ainiftt  eis tcrram  infy.n:tulo  dijlrihutionis.  TfaLjJ.f. 
Sicnificat  autcm  quod  csm  libcre  rcgioncs  Moabicar.um, 
quibus  vellctdiuicicrcc  ,  quam  polldlor  agros  proprios . 
c  Menfiiscjl.  ^«lofcphus.DauidconucrcicbcllumadMo- 
abicas  ,&;  duas  quidcm  paiccs  coium  cy.crcitus  vicias  dimi- 
candocf>nfiuiiplic,rcliquos  auccni  captiuos  accipicns  6C an- 
nua  cributu  cis  imponcns.contra  Adiazarum  regcm  Sophe 
na:  conuertit  cxercicum . 

*  Thco.  Tanta  crac  vis  v iflorix ,  ^  canca  erac  mukicudo 
corum  qui  capci  crant  viui ,  vt  eos  numcrare  non  permitte- 
ret.  luflTiccnim  ecs  dcijci  pronos  in  ccnam ,  diuifos  crifaria. 
Etduas  quicicm  partcs  occidit;  vnam  autem  vxuam  ccpit. 

^  Ange- 


o. , 

voiuit  fcnprura 
hoc  vcrbo  accu 
mulare.  Q.uod 
autcm  mcniiis 
cos  funiculodi 
xit,  tuniculum 
pro  foice  po 
fuic,co,  quod 
icafoleancagro 
rum  fpacia  me- 
ciri.  Significac 
aucem  quod  ta 
libera  ciifpoli- 
tione  rcgiones 
la  Moib  quibus 
vellct  hxrcdi- 
busdiuiflt,qua- 
fl  poircllbr  a- 
gros  proprios 
ad  nutum  funi- 

culodirimic. 

Signiftcnt  autcm  quia  quos  voluit  potuit  occidcrc:  &  qui 
bus  voluit  potuic  paiccrc.  Quodautcm  Moabqui  inccr- 
prccacur  cx  pacrc ,  6c  Syriam  Damafci,  &:  cxccras  regiones 
tnbutarias  tccicllgmficat  qu.od  Chnftus  oinncs  gentes  fub 
dominationcfua  tciiet,  &  premit,  &:  fcnfum  bonorum  ope 
rum  cxigit.  Damafcusenim  nobilisvrbsPheniciscodcm 
voc.ibulo  quo  S)C  Mafeth  anciU?  Abrahx  filius  dicitur,&:  in- 
tcrpretatur  fanguiniS  poculum  .  Syria  vero  fublimis  vci  hu- 
nicdajQu^x  cnim  prius  humcAalibidincfmguinem  huma 
num  inexplebilitcr  fltiebat,  nunc  mundata  baptifmo  Chri- 
Hi,  fublimis  profectu  vircutum,  funguinis  eius  poculum 
dclidcrat. 

d  Subnanauit  omnes  iugales  currMum  &c.  4<  Theodorccus. 
Quamobreni  confrcsit  plurimoscurrus  Syroru?Lexdiuina 
^  "   ^  ^iumcrc- 


idc 
ai; 
ti 

i.'> 
tit 

-i 
t 


NICOLAVS    DE    LYKA. 
C  A  P.    VIII. 

'  Achim  cft.  Hic  cotifequenter  oflenditur  fortitudoDauid 
indebellando  aduerfarios .  Et  ptimb  ponitur  huiufmodi 
debcUatio.Secundbreg>iiDauidordinatio,ibi:  Et  regna 
uic  Dauid .  Tr.ma  in  quattior  partes  ,  fecundum ,  qtutiuor  gcntes 
auas  debsllauit.fccunda  ibi:  Ec  percufTlC  Moab.  tertia  ibi:  Ec  pcr 
cuflic  Adarezer.  tjuarta  ibi :  Fccic  quoque.  Trimagens  ab  eo  de- 
bcllatafuitgensThiliflhinorum.quod  notaturcim  dicitur. 
»  Et  tulic  Dauid  fr^num.  Franwn ,  id  efl,  quo  tenetur  equusfub 
feffore.  &  eodem  modo  tributum  efl  id  quo  tenctur  populus  fubiefius 
fub  dominatore.  Dauid  autem  deuincendo  Thiliflhxos  hocfi-mum  de 
tnanibtis  eorum  abflu!it,quiaprius  dominabifntur  Hebriiis  :fedpoJiia 
tconuerfo  fcruierunt  Dauidjub  tributo. 

a     Et  pcrcufllC.  Secundus  populus  a  Dauid  debellatus  fuit  populus 
Moabitarum :  quod  notatur  cum  dicitur. 
4     Ec  menfus  eft  cos  fiiniculo.  agens  cum  eis  rigorc  iufliti^. 
j     Coxquans.  quia  dejirtixitfortalitia  eortim,nepoJicdpnffent  re- 
iellare. 

6  Menfus  eft  aucem  duos.  /.  ordinauit  duos  procedendi  rnodos. 

7  Vnum  ad  occidcndum./.  magis  culpabOcs  per  riain  iujiitix. 

Ec  vnum 


8  Et  vnnm.minuscupabilcsdimittenspcrvlammifrricordixjtt 
Hcbrxo  habti-.Mcni^as  cttduos  fiiniculos  ad  morcificandum, 
&:impleuicfuniculumadviuificandum.^«o<ie.*-/>on««rHttrft 
dicentcs  ^iuas  pdrces  occidic,teriiaparicmrit»  referuauit.Caitfaa» 
te  quarejic  rigide  contra  eos proceffitfuit ,  quia  rcx  Moabpatrem  & 
matrem  Dauid  &  aliquos  de  amicis  eius  quos  ibi  reli-jucrat  Dauidpr» 
cuiiodia  occidit ,  reccdenteDauidde  terra  illa  yfccttndumqtioddicit 
I{a.  Sa.&prout  diSlnmfuitfuprd.lib.  i  .tz.cap.  ifla  tamenfententix 
Dautd  intelligenda  efl  quantum  ad  viros  beliatores^qHia  totum  vulgHr 
rempopulum  dimifit  ad  feruiendum  fibi  fub  tributo. 

9  Ec  per,  hic  ponttur  debellatio  popidi  Syris.  d  Dauid.&primo  poni 
tiir  ifla  debellatio.fecuadb  ex  hocfcqttes  cbfoedcratio  ibi :  Audiuic  aiic 
Thou.  Circaprmu  dicit.  £c  pcrc.  qui  regnabat  in  vuaparteSyrix. 

I  o  Subneru.  ide^  equos  iugo  curruum  applicatos,vt  de  cAtero  ef- 
fent  inepti  adpr^lum. 

I I  Dcrcli.  idcfl,  equos  centum  currutim  qui  erant  ei  necejfarii.  In  ; 
quoUbct  aiit  curru  erant  quatuor  equi,vtprob.^tpcr  vlud.  quoi  dicitwr 
i«/»\i.3.//i.lo.ca.;H j?.Egredicbatur auccm quadrigaex  Acgy-  , 
fio.  ideflyCquipro  vna  quadiiga^kxccnas  liclis  argeci  &:  cquus. 
cl.£.v  quopatet,  ip  in  una  quad)  iga  erant  cjuutuor  equi.,  qai.i.cL  Jicli- 
quater  acccpti  faciunt fexcentos  ficlos.Lt  fic patet,  epDauid  quadrirf 
gentos  equos  referuauit,  qui  erantftbi  ncceffarii  in  dinerfis  negotits. 

^  Ecpo- 


<]iutuor< 


•       MORALITER.  • 

^  Tadum.  Sequicur. 

a  Et  lu.  hicdcfcnbitur  triumphus  Dauid  dc  quatuor  popu- 
lis,id  c{i,l'hiliflh9is,Moabitis,  Syns,^''^  Idumxis.  Moral.pcr 
Da^iid  manuforcis  inccrprctacuf,vir  forciccr  pugnans  cocra 
panioncs  inordinacw  fignificatur.Jpfc  vcro  dc  quacuor  paf- 
lionibus  principalibus  triumphat,qu(j  funt,g.-iuduim  incptu 
in  profpcris,  &:  dolor  nia\ius  in  aciucrlis,  ic  Tpcs  dc  bono  tu- 

turo 


turo  incompetenti  fibi,  &:cimorinordinatus  deincurfio- 
nctcmporis  imli,&:  his  pafiionibus  fubicd.s  proficit  homo 
in  pcrtcctione  moraIis&:  inteiledualis  virtuns  ;  idcodici- 
tur  7.  Phyficor.  Scdcndo  &:  quicfccndo  fic  anim.i  lciensSC 
prudcns:  quia  icdatis  &:  quictans  cumultibus  pafllonum  ac- 
quiruniur  fcientix  &:virtutcs  .  Proptcr  quoddcquatuor 
pafiionibus  predictis  ad  quas  .ilix  rcducuntur  dicicur  primo 
de  confolacione .  Tu  quoque  li  vis  lumine  claro  cerncrc  ve-  I 
ru .  Trqmitc  redo  carpcre  callem  gaudia  pclle :  Pclle  cimo- 

f  rem  fpera' 


«tUK' 


5 


^y 


ILRegum 


Cap.  VIII. 


566 


ffus diflridionc  fiii cxaminis  in  his  qui de illo  praua  fenciut 
ftulcitiain  immodcmti  laboriscxci!v.^uic. 
d   Facie.quo.&c.  -J:  Thco.  Scnptoi  narraturus  fcclus  in  quo 

incidic  virdiiii 


rceii 
it 

0  r- 
bs- 
ei 


Dtria 


ne 
le- 
da 
at, 

-*t 


iulTicrcgcm  non  vti  multiscquis:vt  non  incis,fcd  in  virtu- 
tc  diuina  confidcrct.Hanc  lcgcm  implens,confrcg!C  curi  us 
pkirimos.Vndc  canicin  pfalmis :  'Honfalu.iturrex per  multata 
viytuum.  fallax 

cqunsadfalutm.      gintiduo  milia  virorum  .  Et  poriiic  Dauid  pra:fidiuum  in  Svria  Damafci.  ,   ""^^  ncceiiariu 

a  ■a  Et  tulit  ar-       n  rL    '         n.c      •    *r>i      -jr       •        r  1        i  f<  •    /      i^        •  duxic  prius  o- 

Tnaamca&c.lo      l^aCtaque  elt  byria   Dauidieruienslubtributo.SeruauitqiieDommus      ftcdcre  viri vir 
feph.   Aurcas   ^  Dauid  in  omnibusadquxcunque  piofcdus  efl: .  Et  tulitDauidarmaj  » 
aurea,  &torquesaureosqucehabebancfilij  Adarezer,  &deculiteain  le- 
rufdem.  Et  dcBete&deBerothciuttatibus  Adarezer,  tulirrcxDauid  , 
aesmultLimnimis.  tDequofecitSalomonomnia  vafaxreaintemplo, 
&:marea:neum  ,  &  columnas ,  6r  altarc.  Audiuic  aiitem  Thou  rex  E-  4   y 
math,  quod  percuffiflecDauid  omnerobur  Adarezer.   £c  mific  Thou      c;cbaccuius  iu 
loram  filium  fuum  ad  regem  Dauid ,  vc  t  filutareteum,  congratulans , 
&:gratiasagerec,  eoquod  expugnafict  Adarezer,  &  perculTidet  eum: 
Hurtisquippe  eratThou  Adarezer.  Ecinmanueiuscrant  vafaaurea, 
b  &argentea,&vafaa?rea,  qua:&  ipfa  landlificauit  rexDauid  domino 
cumargento&  auro  quse  fandlificauerat  de  vniuerfis  gentibus,  quas  1 
fubcgerat de  Syria ,  &Moab,  &  filiis  Ammon&philifihiim&  Ama- 

a    Ercxit  falicet  (Ihi  tcrn;C',-m  tnimij)hal.-'ia. 

lec ,  &  de  manibus  Adarezer  filij  Rohob  regis  Soba .  Fecit  quoque  fi-  ^ 
bi  Dauid  nomen,  cum  reuerteretur  capta  Sytia  in  valle  Sahnarum  cxfis 
c  decem  &odto  milibus,  &  in  Gebclem  ad  viginri  tria  railia :  &  pofuit  in 
Idumzca cuftodes ,  Itatuitque  pn'Efidium,&  fad:a  cftvniuetfalduniiEa  7 
feruicns  Dauid-   Et  feruauit  dominus  Dauid  in  omnibus  ad  qu^cun-  ^ 
queprofecluscft.   EtrcgnauicDauidfuperomnemlfrael.  tFaciebat  ,0 


D 


tucem ,  vc  fcia- 
mus  dclidtum 
non  fuillcme- 
tis ,  fcd  circun- 
Itantia:. 
4c'6mi 

icemrcgisa- 
us 
diciolcgcsfcri 
hcbancuf.Scri- 
bacxore  rcgis 
vci  ba  defcnbe 
bat. 

f  Sacsrdotes.Sz' 
ccrdos  quaii.fa 
ccr  dux  ,  Filij 
auc  Dauiddu- 
catu  habebant 
in  tribu  luda. 
g  CertthiscThe 
Uti.  -Ji  Procop. 
lacuhtorcs  &) 
iagittarios  hoc 
noic  appcllat. 
.;<  R.Da.Vrim 
,„ ,—  "       -       T-»      •  I       !•   •  /1    •  •  I     r  1  &Thumia,q, 

qucnna: nicore  d  quoqueDauid ludicium & lulticiamomni  populoluo.  tloabauterrL.  n  cffcnc  illuttres 

jiplendcntes,a-      f^|,ys  Sarui^erat  luper  exercitum^.   porro  lofaphat  filius  Ahiluderat  '*  &integri.Alij. 

lios  quaii  a;s  ^  *r    c  j       c\        a    l^     1   o         1  •       \     \   c\-        1  •      '^  Due  cognatio- 

prxdicationc     ^  t  acommcncarijs.   tc  badoc  nhus  Acnicob&  AchimelechhliuSAbia- ^   ncserant,que 

ronoros  fancti-         '  ^"         '  «    ^        •       r     1  ,,        . 

ficac    domino 

vtciuscabcrna 

culo  fidclitcr 

dcrcruiant. 

c    Cdifis.  Q^od  in  quibufdacodicibus  duodecim  milia  ca:fa 


phaictras,&:  ar 
ma  diucrfa  q 
cuftodcs  cor- 
poris  Adadigc 
rcbant,  Dco  di 
cauit  in  Hicro 
folimis. 
^.  Thcodorcc. 

Syrorum,:ntcr 
prctatuscfl  A- 
quila  tor  jUes 
aurcos,  Intellc 
xit  auccm  fplc- 
dorem  SyruT. 
b  Saictificaifit 
Sic  Chrilhis 
oes  quos  de 
gentibus  con- 
uocat ,  alios 
quafiaurumid 
efl.fcnfufpiri- 
tualcs  facit,ali- 
os  quali  argcn 
Ojmideltjclo' 


-de  quo  fecit 
salomon  om- 
niauafj  *rcai 
templo  &  ma- 
re  a;neum  ,  & 
rolumnas  hcc 
nurquamlegu 
turin  ueteri- 
busexemp.G- 
cut  nec  apud 
Hebrxos. 


^  t  acommcncarijs.  Ec  Sadoc  fihus  Achicob&  AchimelechfiliuSAbia- 
(  tharerantfaccrdotes,  &  Saraias  fcriba.,.  Banaias  autem  filius  loiadas 
g  t  fuper  Cerethi ,  &  Pheleti.  Filij  autcm  Dauid  t  facerdotes  erant. 


ly  femp  ftipabac 

ig  latcra  rcgis  pa- 

ratarvccxcquc 

rcntur  eiusuii 


1 


dnr  vitio  fcriptorum  inolitum  ctt.  Vcraciter  enim  Dauid  in 
vallc  S.ihnaru  dccc  &  otto  miliacccidit .  loab  vcio  1  i.mil- 
lia,ficut  in  titulo  ^S.pfal.  fcribitur.Significaturaur,  q,  Chri- 

ftus  di- 


pcnum. 
■5«  Alij.  Sanhcdrim,hoc  eft,  fummos  confiliarios. 
Aflidcbant  rcgi  cufiodientcs  corpus  cius,&:  intcrprecanC' 
interficientcs  &  viuificantcs,quonKi  fccundu  iudicium  eo- 
ru  digni  rcferuabantur  ad  vita,  alij  ducebantur  ad  mortcm- 

CAP. 


t  &  Oeretl  i 
crat  una  e-  f'a 
miliis  1'rae!. 
tprjncipcs  i:cl 
primarii  .-id  a 
tus  rcg.  Lx>. 
aulf  principts 
Rabbaaui. 

F 


NICOLAVS  DC  LYRA. 


1  Ec  po.  ideU  homines  bellatores  infortalitio,  rt  Syri  fecurius  te- 
tiereritur  fub  tributo: 

2  Et  tulit  Dauid  arma.  In  Hebrxo  hahetur,  pharerras. 

3  Tulit  rcx  Dauid.  ^od  autem  fequitur  iinmidiate .  De  quofe- 
cit,  yfque  ibi ;  Et al tare ,  non  efi  in  Hcbrxofsd  appofttumfuit  a  quo- 
damgloffatore ,  quia  illudicsfuit  expenfim  in  opcribus  templiy  &po- 
i]ea  vitiofcriptoiurn  hacgloffa  infrta  efl  tcxtui , 

4  Aud.  Hic  confequenter  ponii  ftqusns  co>ifedn-atio,(juiafrcquen- 
ter  contingit  q>  quo  aliquifiuat  amici^eofunt  inimici  einfdcm,  &  boc 
mo  ThoufdSlus  efl  amtcus  Dauid:  eb  cp  debcUauerat .Adare':^  inimi 
cu  eius  &  in  ftgnu  amicitix  mifit  ftbi  vafa  aurea  &  argentea  et  xrea. 

5  Q£X  &:.  idefl^confecrauit  vt  inde  fiercnt  illa  qu£  erunt  neccffaria 
w  templo,ita  quhd  de  catero  non  poterat  humanis  vfibus  applicari.  Di 
tit  autem  hic  I{a.Sal.  quodpropter  hoc  iiia  bellaDauidpojitafunt  in 
hoc  cap,  pofi  prxcedens  immediate,  in  quodcclaratur  i^oluntas  Dauid 
circa  templt  xdificationem ,  quia  omnia  metalla  quaper  ifla  bella  ac- 
quifiuit  ad  opera  templifienda  confecrauit. 

6  ¥cck.  Hic  ponitur  debcUatio  quarti  populi.  f.Idtmxorum,  qttos 
debellauit  rediem  dc  Syria  in  vallc  Salinarum,&  hoc  efl  qnod  diciiur. 
Fecit,  idefl  arcum  triumphakm :  vt  coiter  dicunt expofitorcs  noflri. 
pofuit  in  ftgff.m  viclori^ babittt  dc  Jdtmxis,  5ed  hoc non  vidcturpro 
habile ,  quia  tale  quid  fit  ad  iaCiantiampropter  qudd  Saul incrcpatur 
de ereSwne arcus  triumphalis.vt  habeturfupra  i .Ib.x^.cap.Tropter 
quod  I{ab,Sal,hoc  exponit  defepultura  Idimtcorum  tunc  occiforim  in 
prxliotquos  Dauidfecitftpcliri.&  in  boc  acquifiuit  fibi  nome  bovii. 

Tum 


Tium  quiacxcrcuitcirca  mortuos opus  mifericordiic.Tumqittafirihii 
Z)e7<f.2  3.  Non  abominaberis  Idum^um,  quia  fratcr  tuus  eft. 
lacob  enm  a  qtio  defcenderunt  Iud<£i,&  Efaii  d  quo  dsfcendeiunt  Idit 
triMxffuerwitfatres  vtcrini,vt  habeiur  GLn.t^.  &  ideo  Iiidxi  &  Idu 
m£i  fratres  dicuntur  propter  quodDauid  cisfcpulturam exhibuit.  Et  • 
iicmUgiiU'  fsiiffe  loab.  infa.lib.S-i  i-cap. 

7  Ec  pufuit  in  Idumx'a,  ^c.  ne  rcbeUarent  &  rccedcrent  ab  ea. 

8  Et  ia.ftcut  prjediliiifucrat  Cen.i  j.t.  Maior  fcruiet  minori. 
p  Lc  fcrua.  hoc  additum  efl ,  ad  oflendcndum  audd  Dauid  habuit 
pr£diclas  vi^lijriasnon  virtutchumana  ,fcddiuina. 

hp  Ec  re.  Hic  cof  quentcr  ofieditur  regni  Dauid  ordinatio ,  cti  dicii. 

1 1  Facicbac  quoquc  Dauid  iudicium.  rc£ie  fcntcniiando. 

12  Et  iufhciam.  dcbiti  cxeijUendo. 

1 5  loab.  Sicut  enim  rcgi.um  benc  ordinatur  intrafe  peritiWtiam, 
ita  extra  fc  repriniendo  aduerfarios  pcr  miUtiarn. 

1 4  K)fa.  vnumnomen  cii  indeclinabile,&  fgnificat idem  (p  cacd- 
larius,  vt  dicunt  aUqiii,  ^lij  aiitem  dicnnt,  cp  efl  ojficium  diclandi  le- 
gcs  In.He.babctur  /jic,rccordaCor.  Etfic  dicit  I{a.Sa.  q,  officiHcius 
erat  npctC'  efcu  rccordari  cafus  varios  qui  venerat  ad  Danid,  vtf  or 
dmc expediren i ./. primus primo  ,  &  fccundus  fscimdb  tj'  fic de aUis. 

15  £c  Sa.  habcbat  enim  ofjicitmfcribendigcfla  temporum.^Ui  di 
cunt  aubd  fcribebat  Utcras  rcgis. 

1 6  hmaia.s.idcfl.faggittarios  &  baUflarios vt dicit tranflatio  Chal 
dajca.  Filii  autcm  Dauidfaccrdotcs  erant.  i.maiores  vcl  primi  ad  ho- 
nores  vndc  \ .  Tar.  1  S.habetur:  Filij  auccm  Dauid  primi  ad  ma- 
num  regis.  non  cnirnpoteli  dici  quod effent  faccrdoies propric in  ta 
bernaculo  niin(firanles,quia  non  erani  dcgenere^aron. 

ADDI- 


M  O  11  A  L  T  T  E  R. 

'  t  rcmjfpemquc  fugato:  Nec  dolor  adlit  nubila  mens  cft,vi- 
^aquc-  fra-nis .  Ha:c  vbi  regnant .  Proptcr  quod  iplis  .-^blatis 
pcr  DauidtoUiturffxnum  tributi.  Pcr  Phililih.cosautcm 
qiiicadcnccsintcrprccantur,  timor  mundanusqui  cadcrc 
ucit h^uiincm  a  virtute  lignificatur.  Pcr  Moabicas fjgnifi- 

catur 


caturdolordcpr.Tfcnti  poena;  Nam  Moab  interprctatur 
ex  patrc.  Talis  vcrt)  dolorconcrahicurin  nobis  ex  cainaii  gc 
ncratione.Pcr  Syios  auccm  qui  fubhmcs  interpretatur,  fpcs 
immodcr.ita , qu.c  magis propric  pixhimprio  lignificacur. 
Pcr  Idum^^os  autcm,qu)  mtcrprctantur  ccrrcni,tigniricatur 
uaudium  mcptum  dcadcptiunc  tcmporalis  bom. 
^  M  O- 


V 


5<j7        GIof.ord.&NicolaideLyra. 


5 


68 


A  D  D  I  T  I  O. 

In  cnp.S.vbidicitiirinpoft.  Faciebatquo^jueDautdiudicium, 
tcCtc  fciitcntiando. 

.  Ciim  fccudum  Philofophum  in  y  Politico.crdinatio  po- 
puli  pr.icipiic  dcpcdcatex  maxiino  priiicipacu,idcirco  poft 
quarn  dicit  C]u6cl  Dauidfaciibanud  ciMm,& iHni:i.un,  &c.  uib- 
iungic  liiamoptimamordinationommciiis  otiin.ilib\is,  in 
quibu!.  tota  ordinacio  rcgimmis  pi  incipntus  virtuahtcr  con- 
tmcn  vidctur.  Nam  ad  otiicium  loab  pct  incb;inc  omnia  illa 
qux  .nddetcnrionem  fubditorum  &:  inu;;li.nicm  hoftium 
crantnccc(Tari.i,cumcirct  ipfc  princcps  militix.  Ad  orticifi 
veroloiaphatpcrtincbanc  umnia  illaquo:  ad  ludiciap.irti- 

cularia 


cularia  crant  necdlTaria  pcr  fc,  vcl  per  alios  cxpedicnda  tan-  D 
quam  ad  cancdlarium.  Ad officium  vcrcj  S iruuc pertincbac 
omniadiclamma  fcnpturarumquxa  regc vclafuisiudKi 
bus  cm  maban.t ,  fcu  in  biftori  s  rci;alibiis  crant  reponend.-. 
Adotticium  vcro  Banai.cfilij  roiada:pcrtincbatcu(iodiare 
gis,cxccutioiuliitix  fpccialitcr  cnminalis.cjux  cum  ma- 
nu  v.alida  &  potcnrcr  cxcrccri  folcc.S.:  hoc  cft  quod  dicicur: 
SHperCernhi&Thel'ti.qo\  iccundum  Hcbraicam  vericaccm 
qu.c  in  gl.  hoc  locohabctur  inccrp-ctantur  interficientcs  Sc 
viuifka: .t.-s.  quoni  im  fccundum  ludicuim  regis  vcl  orticKi- 
lium  cius  d'<:ni  rcle  uabancur  ad  viram  ,  alij  duccbantur  ,ad 
mo'-tcm  .  pTli j  aut  Dau  d  non  habebaiit  nomcn  otii;  ij ,  fcd 
:  ciant.n.  maioiesfeupnnu  poftrcgcadh;)norcs. 


dij,ni:atis 


QmzR.  14^ 


C  A  i.     i\. 

T  dixitDatud : Tiras  vf.  ^.i  7  hc  Qui aucem  erarbe- 

nignus  &:  t  lemcs  ctiam  in  iiiim!Cos,non  crat  ami 

cos  datuius  obliuioni.  Rog.uwtitaquc  an  icliaict 

aliquis  ex  domo  Saulis,  wzfuciamus  ei  inquit ,  niife- 

ricordia  prupter 

^  ^"  C  A  P.     IX. 


bai.iii.ii;uuia-»ii.lopnicCd.  dlrinaconkquuci.Lumcnim  vi- 
dcrcntTlliusSaulis  fibum  ,qui  tanta  mala  p.itrarat  aducrfus 
Dauidc.tanto  in  honorc  habcn  apud  ipfum.ct  fi  fcns  oibus 
c-Hcnt  immitiorcSjpudore  tamcac  rubore  cum  oibus  inimi- 
cis  rcdibant  in  gratiam.  Scitis  profccB,  no  cffc  facilc  hofliu 


filios  dihgcre  •• 


•finfii.  ip.e. 
Hom  dcDa- 
uiil  Sc  saule 
tom.i. 


ti.Re.i8.d. 


tAipcrinen- 

iam. 

c 


lonathan .  Na 
proptcr  fuam 
m  iUum  bcne 
uolcntiam  ,c- 
ius  dcfpxic- 
bat  malcuolc- 
tiam.  Dcinde 
fuminam  cu- 
ram  gcrit  Mi- 
phibofcthi,  vt 

aui  cu  fcccnt 
cmiinij  om- 
iiiij  q  poflidc- 
B  batS.uil.idiuf 
fcritcuinpcr- 
pctuocumco 
victu  fumerc. 
^.  Chiyfoft. 
Dauid  mor- 
tuo  Saulc,non 
modo  no  occi 
ditilliuspotic 
ros  lcd  tu  pl'> 
raprxfticit,  J 
crat  polliccus 
liquidcm  filiu 
cius  cum  cHfct 
claudus  in  fua. 
domum  indu 
xit  lli^que  me 
f(j  tccic  partici 
pcm,n6arbi- 
tratus  rcgiani 
rnenfam  clau- 
dicatione  pue 
ri  dchonclta- 
ri,  fcd  decora- 
ri.  Quotquot 
cih  cu  illo  di- 


Quid  dixi  dili- 
gcreiNo  odiirc 
noperfcqui  ma 
gnii  eft ,  .Multi 
dcfunctijinimi 
ciSjinillorumli 
berosiramctTu 
derunc  Acnon 
ita  2;cncrofus 
ac  magnanim' 
iftc-  fcd  &C  viue 
tem  inimicum 
obferuauic,&;il 
lodefunctobc- 
ncuolcnciam  ft 
lijs  cxhibuic. 
C^id  iUius  me- 
fa  fandiu".  ?  &:c 
Hoc  tu   facito 


T  dixit  Daiiid ;  Piitarne  cft  aliquisqui  remaferit  de 
domo  Saul,  vt  ficia  cu  eo  mifericordia  propter  lo 
nathan  ?  Erat  autem  dc  domo  Saul  feruus  nomine 
Siba .  Que  cimi  vocanet  rex  ad  fe  dixit  ei ;  Tune  cs 
Siba  ?  Etillerndit,  Egofumferuustuus.  Etaitrex; 
Nunquid  fupcreft  aliquis  de  domo  Saul,  vt  faciam 

. cum  eo  mifericordiam  Dci  ?  Dixitq;  Siba  regi;Su- 

pereft  fiiius  Ionath:E  debilis  pedibus-  Vbi,  inquit,elt  ?  Et  Siba  ad regem. 

Ecceait,indomoeft  Machir  filij  Ammiel  m  Lodabar.MifitergorexDa 

uid  &tulitcudedomo  Maclur  tilii  Ammiel  de  Lodabar.  Cum  auteve- 

niflet  Miphibofeth  filiuslonithxi^lii  Saulad  Oauid,  corruitinfaciem 

fuam&adorauit.Dixitq;Dauid.Miphibo(eth?Quirndit,Adfum{cruus      --^^_.^^^^  ^^. 

tuus.EtaiteiDauid  t  Netimeas,quiafaciensfaciau^  te  mifencordia  pro  4       ^  ^^^^^,^^ '  ^^ 

pter  lonathanpatrem  tuum,&  reftitua  tibiomnes  ngros  Saul  patris  tui,      Non  emm  crac    1 

&  tu  comedes  pancm  in menfi  mea femper.Qui adorans  cu dixit.  1  Quis  j 

ego  fum  feruus  tuus ,  quonia  refpcxifti  lup  canem  mortuu  fimilcm  mei  ?  7 

Vocauit  itaquc  rex  Sibara  puerum  Saul ,  & dixit  ei :  Omnia quxcunque  s 

fuerunt  Saul ,  &  vniuerfim  domum  eius  dedi filio  domini uii .  Operare  ^ 

igitur  ei  terram  tu  &  filij  tui ,  &  ferui  tui ,  &c  inferes  filio  domini  tui  cibos 

vtalatur.   Miphibofeth  autem  filius  domini  tui  comedet  femper  pa-  '° 

nem  fuper  menfam  meanu.  Erant  autem  Sibx  quindecimfilij  &:  vi- 

ginti  ferui.  DixitqueSibaad  regcm  :  Sicutiuffifti  domine  mi  rex  fer- 

uo  tuo ,  fic  faciet  feruus  tuus .  Et  Miphibofeth  comedet  fuper  menfanL. 

tuam,quafivnusdefiliis  regis.   Habebat  autem  Miphibofeth  filium 

paruulum  nomine  Micha.  t  Omnis  vero  cognatio  domus  Sibce  fcr- 

uiebat  Miphibofeth .  Porro  Miphibofeth  habitabat  in  lerufalem ,  quia 

t  de  menla  Dauid  regis  iugiter  vefcebatur,  &  erat  claudus  vtroquc  pcde. 


fcubcbat,abi- 
bant 

N I COLAv:)  ua  LYRA 


Dauid    immc- 
morf^dJi'isq3'   , 
olim  p;'pigerac   ■' 
cum  lonachan, 
neccxcorij  fo- 
ciecate,dequi-  . 
biis  fcnptu  ctl :  . 
Oi^i  tollic  ab  ami-:     i 
co  fiio  Tnijsricor. 
diam  timorern  D» 
mini  derclinqu:tt 
QujE  res  Sc  nde 
litate  probauit 
fccudum  hifto-  jo 
riamin  viro,tS£  tn 
facramecii  iux-  «.• 
ta  allcgona  o-      \ 
ftcnditinfado.  c 
^Etce  ^ 


jTT  TdixitDauid.  Hic confetj  lenter  ojlendii pi 
f^f  Whumfacimdo mifericordiam crga  co nun S, 


CAP.    IX. 

pie  a<  Dauidadpro 

r-  r  /~ V .^..tcrga  co nun SaM, proptmlona- 

thwi  amicutu  fuum,  quxpiaas  in  tribus  ofie/tdiiur.prirno  quia  diligen 
ter  inquiftuit.quud  notatur  cum  dicitur. 

X  Putas.  hoc quxftuit Dduid ab  afjiflettibus fibi,per quwurn  indi- 
ciwn  vocauit  Sibam,  qui  iaulifermcrat  vt  ab eo  cenius  de  hoc  inqui- 
reret,&  inp^rticulari.  qui  interrc^aiHs  nfpondit. 

3  Supcrcft.  cuius  caufa diClafui'  fupra.^.  cap.  Secundo  ofloiditur 
jiuelitas  Dauid  &  eius  pictas,  eo  quud  Miphibofeth  quxfitum  dulcitcr 
recepit :  cjitod  notacur  lumdicitur . 

4  Et  a;t.  titnebat  enim  cb  qnhd  auus  eius  &  patruus  fuerant  inimi 
ci  Dauid ,  priftcr  quod  curn  iijftcurjuit ,  &  fibi  benefacere  promijit 
di.  Ilclhtuam  tibi  omncsagros,&:c. 

y     Quiadoranseum.  a(/or<jt/o'<c  </«//■(€. 

6  Dixit :  Qu,is  ego.  q.d.  nullius  momenti  refpcElu  tanti  bcneficii. 

7  QiioniJiu.  otttlos pietatis . 

5  Super.  idtfi.fuper  me  vtLem  &  delpicabilcint  qnia  er.it  impotcns 

corporc 


co-pore er  genere ,  eo q, amciftd cra.;tmoriui .  Tcrtio  ojhnditur pie- 
tas  Dauid  eo  qubd  ipji  Miphibof^th  diHgcnrer  prouidit ,  afjignans  et 
procuratorem  &f  ruumpro  domofua  V  f.tnnltagubernandajciltcrty 
Sibam  qiH  auofuofruicrat.  &ipfum  Miphibofeth  f.:ciendo  fibi  com- 
meiifilim,  & pate.  litrrapjucis exccptis  qn^difcurrentnr. 
Q  Dcdi.  idefl.JiUo  Miph;bofcih  qni  minc  efi domims  tuus,  cuiusji^^ 
lius  vocaba^ur  Micha  ,  vt inf-a  hahciur.  non (nimpotefi  hoc  vmUj 
de  ctbis  adminifiiaiidis  Miphibofcth,  ctiiafcmpircomedcbat  tn  mcnf4, 

rcgis.fcqnitur.  '. 

10     Mivh\bo(zth.&  fecundiihocSibadixitiftndverbn.TnHebr^ 

habeturys  Miphibofcch  comcdcc  fupcr  mcfam  mc.a.  &  fecu 
du  hoc cfi  verbu  tpfim  Dai<i.Uquodrxponi4Ht HihrMi dicctncs,  rp poft- 
quam  Sib.i  dixeratri^.  ik  facict  fcru',!s  cuus,  Dawdrvfponait:  fcC. 
MiphibofcthcomVdct  fupcr  mcnfam  mc.r/f  j  cp  hicfuh miel- 
ligir,:r,rhdit  Daitid.Kt eft  rno:- m  /■..,  uendi  qui  apnd  Hcbrxos  rocaiur^ 
decurtatm  vel  recifusf.quamio  aliqmd  oniittitu>\,  quod  tamcntiecrf- 
faab  fiib inteUigitur  aa  h.ibciidum  fententiarn pe.f  aam.<^  tah^ mo- 
duslcqH3ndifreqticr.tcriiiuenitt!rinfcriptnrainvc.te:f£terapatm, 

C  A 1 


M  O 


...  ^  R  A  L  I  T  E  R. 

Et  dixitEx.  fccudii  fcnfum  Iiteralc-  per  hoc  t^  Dauid  n;or- 

tuo 


tuo  lonatha  c^  iucrat  ci  amic illunus  in  vita,diiigeccr  inquifi- 

uit  dc  poftcns  ci"-,  vt  cjs  exhibctct  buficia,docemur  amici- 

*  t  ciain 


5^9 


IJ.R 


effum 


an>.» 


0i      Rab.Ecce  Dauid  non  eff  oblitii';  iurameci  &  f^deris  q  uod 

A  cu  lonatha  pcpigir,Ccd  niifericordiaiTi  qua  promifit  patri,fi- 

1  c.    lio  impIeuit.Dauid  quoque  Chnltii  fignificat.  lonatbas  qui 

jntcrpretatur  colubs  donum  vel  domini  donu  gratia  fpirj- 

tufland:!.  Habuit  crgo  lonathas  paruulum  filiu  nomine  Mi- 

phiboleth  vtroquc  pcdeclaudu, 

quem,Dauid  ad  fe  vocauit,  cum 

predcftinatio  &:  prefcientia  Dei 

cum  quem  ad  fcculi  delidcria  &c 

jnudana  ncgotia  exerccnda  fer- 

mone  &  adtione  dcbilem  con- 

fpicit,  adDci  miniltcriumeli- 

git.  quia  qucm  miidus  pcr  faftu 

clationis  fpernit ,  Dcus  proprer 

dcuotionem  humilitatis  acqui- 
nt .  Interpretat  enim  Miphibo- 

fethdeorc  ignominia.  Isenim 
B  cuius  loquelam  &  pra:fcntiam 
fuperbia  mundidcfpicit,  Dei  do 
novtilis  ad  fpiritale  minifteriii 
in  ecclefia  apparcbit .  Quid  efl: 
autem  ,  quod  Dauid  Sibam  fer- 
uum  Saul  de  flirpe  ipfuis  inter- 
rogans  inuenit  Miphibofeth  ? 
Niii  quod  Chrifius  eledlorum 
numerum  difcutiendo  inccr  eos 
qui  contempti  mudum  rclique- 
runtad  fc  venire  facit .  Sibaeni 
cgrcflus  venit  interpretat  .-M.i- 
chir  vedes;  vcl  deifirmitate  Am 
miel  ptipulus  eius  Dcus .  Loda- 
bar:  ipfc  vcrbum,  Dcniquc  Da- 
uid  noftcrcontemptibiles  huius 
mundi,&:  que  non  fuiit  cligcns, 
vtqua:funt  dcftruat  eusvendi- 
biles  mudo:  ^  in  infirmiratc  co 
Z  flitutos repencns.populo  liio  di 
gnos  vcrbo  pr.xdicationisadiun 

git,eisq;  rcgium  honorem  inrer  filioscocedit.Vnde&  Da- 
uid  a^ros  Saul  &  feruicia  Miphibofcch  tribuit  &:  fupcr  mcn- 
fam  fua  cu  filijs  cfle  pr2ccpit,quia  Chriftus  qui  de licnore  eri' 
gitpauperem,  vt  fedeat  cii  principibus,&:  foliu  glorix  teneat, 
conteptibiles  perfonas  de  miido «ufcres  pofleirores  virtutij 
etiicit,&:in  mefafcripturaruquotidiereficit.  Talcs  vero  fo- 
nut,qui  dicitivMicha,ideft,quis'cft  ifte.quiain  ad- 


Cap.    X.y  570 

mirationem  populi  vefiiunt,quinuper  inmundodcfpeai  E> 
m  ecclelia  apparent  i^lorioii. 

C    A    P.      X. 
aTJ^^umeflautemposlh^cvtmorereturrpxfiUorum^m  &c      ^''"«"'yn»- 
t  JL  Faciam. Quado Dauid fiigitafacie  Achis regis Geih, vV  - "s*^'""""'- 

t  Adum  efl:  autcmj 
pollh^c,  vtmorere 
turrexfiliotum  Am- 
mon,&  rcgnaret  Ha 
no  filius  eius  pro  eo. 
Dixitq;  Dauid :  F:i- 


.Ve  R.ihbmus. 


Ibi. 


z/.a. 


Ibi.*i.<|. 


nitad  Naas  rcgcm  Ammon  ,qui  i  .Heg.n.c. 

fecit  cum  eomifericordiam .  De 

Naas  itaque  vcnit  ad  fpeluncam 

Odollam;  vbi  vcneruntad  eum 

pater  eius  &:  marer,  &:  omnis  do- 

mus  eius ,  ide  peruenitad  Moab, 

&:  dimiflt  apud  cu  patrcm  &:  ma- 

trem  &:  omncm  domum  fuam. 

Quod  verodixit  Achis  rex  Geth: 

Hic  nc  ingredietur  dornurn  mcam  ^  K-  i.Reg.»i.a. 

bijt  inde  Dauid  &:  fugit  in  ipelun 

cam  Odollam.  fubaudiedo  de  do  j. . 

mo  Naas .  Si  quxratur ,  cur  ad  A-  Qljl^ttio! 

chis  redierit,  quem  prius  fuge- 

rat .  Intelligcndum  cft  cum  ad 

e  E 


ciam  miiericordiam 
CumHanon  fiiio  Naas^ficuc  fecicpatereius 
mecum  mifericordiam .  Mifit  ergo  Dauid 
confolans  eum  per  feruos  fuos  fupcr  patris 

interitumj  .    Cum  autem  vcniflent  fcrui  4   ^■^"^"^''^«^'it^^ii^cfiliumeiusque 
Dau,d  i„  terram  fil.orum  Ammon ,  dixe-     ^  "^^S^^^X^ 

runtprineipes  filiorum  AmmonadHan5         " '  ~ 

dominum  fuumrputas  quod  propterhono 
rem  patris  tui  milerit  Dauid  ad  te  confola- 
tores,&  non  ideo  vt  te  inueftigaret ,  &  ex- 
ploraret  ciuitate,&:  euerterec  ea,  mific  Da- 
uid  feruos  fuos  ad  te  ?  Tulit  ita^ue  Hanon 

a  Etlui:iboIus  priltijiam  tortitudinem  eripit. 

feruos  Dauid ,  raTitq.  dimidiapartcm  bar- 


a  f  Et  diabolus  caltitatis  dignitatcra  nudat,  &  tuipia 
qu.T  jierfaaJit,  reuclat. 


hx  eorC&priefcfdit  vcftcs  eorum  medias 
vf(]ue  ad  nates ,  &  dimifit  eos.  Quod  cunu  7 


uidin  prxliumfiliusfuifledicitur 
Maoch .  Non  enim  a  patrc  hoc 
patronymicum ,  fed  a  matre  fum 
pfit,  qu^e  Maachd  vocabatur. 
b  ^  Tulit.  Ambr.  Si  confuetu- 
do  &:  lex  eft,hominum  legatis  no 
inferre  exitia ;  qua  prafumptione 
&:  audacia  legatis  Dei  non  fo- 
lum  exitia ,  fed  &  mors  irroga- 
retur  ? 

•J«  Auguft.Quomodo  laliuis  in- 
firmitas ,  fic  baiba  virtus  often- 
ditur. 


i.Rcg.i7.a. 


Com  in  np. 
6.ii  Ephcf. 


bole  ^12: 


mirationem 


-^  Idem.  pcrbarbam  nonin-  rnpral.j}.& 
congrueforticudointclligitur.      "''  v<^°"^J»t- 
Significant  hxcbellum  djabolicontracccieliam  Hanon  Petil  cap.ioj. 
enim  ideft ,  dolor  eorum ,  diabolum  ligmficat ,  qui  Am    t  ,         ^ 
monitarum,  idefl ,  malignorum  fpirituum,  ideft,  rcdor  Angefomu* 
populi  mceroris  &:  fcmper  m  anguftia  conftituti ,  qui  com-  Rabt>aau«. 
primere  vel  anguftiare  iiorames  defiderar .  Radic  ergo  Ha- 
non  barbam  dimidiam  nuntiorum  Dauid,cum  diabolus 
quorundam  prxdicatorum  fcrmonerh  uel  conucrfationem 

^corrum- 


NICOLAVS  DE  JLYRA. 
C  A  P.    X. 

JTT-A^Wm  eft.  Uic  confequenterponiturgratitudoDauiderga  be- 
^  17  icficium .  Circa  efuodprimo  ponituripfius  Dauidgratiapropter 
mpeifumfibib  neficiim  .fecundb  illatafibi  iniuriaper  maliicofiliii, 
ihi :  Cum  autem  veniflent.  tertio  vindicans  iufiitia propter  illatu 
opprobrium ,  ibi :  Q^iod  cum  audiftet .  Circaprimum  dicitur. 
2.  Faciam.  Lfia  autem  mifericordia  quamfecit  ^aas  cU  Dauid,tA- 
eia  eflfupra  primo  lib.  2 1  .ca.fe^ndii  duplicem  opinionem.  Fna efi,  q, 
ifle  Xaas  qui  dicitur  Hc  mortu^Sj^efet  ftmul  rex  .Amm'6  &  Moab.qa 
ibidem  dicitur'^Dauid  iimifit  patrem  &matrem  &  aliquas  eius  ami 
cos,qiii  nen  poterMntfeqni  eum  cum  rege  Moabpro  cufiodia,  &  fic  vo 
luitfilio  eiiis  recompenjare.  .Alia  cfl  quod  rex  Moab  apud  quem  dimi- 
fitprAdiaos  iratus  propter  recejfum  Dauidde  terrafua ,  imerfecit  eos 

paucis 


faucis  exceptis,quifugeruntad^aas  rege.Ammon,&  ibi  faluatifue 
runt.Etifla  opinio  pidetur  verior.  quiafupra.S.  cap.  di£iii  cfl  qualiter 
Dauid  rigidh  proceflit  contra  regem  Moab  &populum  eius.&hic  dici 
tur  quomodo  amicabilittr  voluitprocedere  contra  regem  .Amrnon.Ex 
quo  manifeflh  videtur,qHbd  ifle  ifaasfuerit  alius  a  rege  Moab,  cui  re- 
commendauit pairem  &  matrem  cum  ejfet  infuga  Saul. 
5  M  ifit,  nuntians  ei  quod  cjfetparacus  ad  eius  auxilium  fi  indige- 
ret,propterpatrisfui  recrptum  bencficium. 

4  Cum.  Hic  cenfequenter  dtfcribitur  illata  Dauid  iniuriaper  ma-- 
lum  cotifilium  ciim  dicii  ur. 

5  Putas.17.rf.wo» :  fed  vtfubffiecie  amicitia  decipiat  te  explorando 
pernuntios  tuos  infirma  tcrra  tu£ . 

6  Tul it.  quia  lunc  temporis  erat  maximum  vituperium  &  adhuc 
eii  in  terra  illa  in  qua  hominesfine  barba  reputantur  quafi  mulieres.. 

7  Ec  dimifit.  ita  qubd  apparebant  verenda  eorum. 

*  Manetc 


MORALITER. 

t  tiam  feruare  poft  mortcm ,  quod  tamcn  pauci  faciunt,  in- 
tanrumquodvulgariterdicitur,  mortuus  nonhabetami- 
cum .  Sccundum  autem  fen  fum  allegoricum  per  lonathan, 

Sui  interpretatur  columba:  donum ,  fi^nificatur  ipfc  Chri- 
usquicolumbadicituramaritudinisfellccires .  Eft  etiam 
donum  ex  chantate  paterna  nobis  datum.  loan.j.b.  SicDeus 
dUexitmunditm.  vtfiliumfnum  vnige.da.&c.  Per  filium  lonathx 
claudum  vtroque  pede ,  fignificatur  quilibet  Chriftjanus, 
qui  Chrifti  filius  cft  per  baptifmum  claudus  tamen  eft  vtro 
quc  pcdc ;  Nam  pronus  cft  dupliciter  ad  cadendum  in  pcc- 
catum  fciljcet,  per  ignorantiam  &C  inftrmitatem.Pcr  Dauid 
vero  poteft  mtelligi  bonus  pra:latus  qui  talcm  ad  ambulan- 
duminviamorumdcbilcm  dcbct  fouerc  &:  nutrire  cibis 
mcnfc  fuaj,  fcilicct  alimento  facrx  fcriptura?,&  facramento 
cuchanftia:,  vt  fic  difponatur  quod  ad  menfam  gloria:  fina- 

litci: 


litertransfcratur. 

I  FaHum  cfl  Per  Hanon  qui  populus  murmurans  interprc- 
catur,Iudaicus  populus  fignificatur;qui  a  principio  fuit  mur 
murationibus  afiuetus ,  fcihcet  concra  Moyfcn  &:  Aaron,8C 
etiam  contra  dominum  ,  vtpatct  in  Exodo  &  in  locis  pluri- 
bus,&:in  Iibro  Numerorum  &:  pofteacontraChriftum ,  vc 
patct  ex  dccurfu  euangeliorum .  Ad  hunc  autem  populum 
mifit  D,auid,id  cft,  Chrift''  per  Dauid  figuratus,  fcruos  fuos, 
fcilicet  apof^olos  aliofquc  difcipulos  ad  fpiritualem  eius  co- 
folationenijdicens  cis,Mat.io.a.  In  viam  Gentiumneabieritis, 
&  in  ciuitates  Samaritanorum  ne  intraueriiis ,  fedpotifs  ite  ad  oues 
quxperierunt  domus Ifrael .  Scd  ficut  Hanon  feruisDauid  vitu- 
pcriumintulit,quiafcquitur.  >  . 

6  Tulit.Sic  populus  ludaicus  feruos  Chrifti  viniperauit  mul 
tipliciter&:  afnixit,vt  habecur  inAcbbus  apoftolorumin 
plunbus locis propter quod  nofter Dauid fcUicet Chiiftus. 

■f  Manda- 


A 


f  ab«miMtio 
nem  ,  vcl  tcm 


£ 


L.  de  tradi. 
Heb. 


taBteeo*. 


571         Glof.ord.&NicolaideLyra.        5:72 


cafcra  fixir.  Hofcibus  cgrcdicncibLis,&  aricm  in  dins  parres  D 
difponcncibus.concra  molicionc  cradauic&:  tbrciffiinas  qut 

dcm  viros  cli-. 


fcdcanc  inJcri 
cho  doncccrc- 
fcac  barba,  nc 
iint  opprobrjii 
alionmi &:  ani- 
thtma  omniu, 
idclt,  donccm- 
crcmcnta  virtu 
tum  in  cis  na- 
fcancur ,  &C  di- 
gni  habcantur 
prafcntari  fuo 
rcgi.  Dauid  au- 
tcm  nofccrmi- 
litcs  fuos  inul- 
tos  cflc  non  pa- 
titur,  fcd  cxcrci 
tu  congrcgato 
fuorum  iniuria 
vindicat:nccfo 
lij  aducrfarios 
pcr  fandoruin 
fuoruin  vidto- 
riamconfundit 
fcd  ctiamincx 
trcmo  uidicio 
pcipctuis  igni- 
biis  tradit. 
a  F^eliqHAtn  au, 
■j<Hicronym. 
Notanduquod 


gcns ,  ic  oppo- 
luic  Syris,rcli- 
qu.im  vcro  par 
tc  fiMcri  cradi- 
dii.  vc  concra 
Ammonicasdi 
micarcc^Cuq; 
incicallcc    fra- 


ccrrumpendo  maculat .  Prarcidic  turiic.is  vfquc  ad  ingaina," 
cum  tuipia  fadaquarpcifuadctinocuhsl-Jomiiium  rcuelat. 
His  ncccHc  cfc 

nuntiatum  efTct  Dauid,  mifit  in  occurfam  eorum.  Erant  enim  viri  cpn- 

a  T  Subanathcnutt  ji.Tiiitcntia:. 

fufi  turpiter  valdc  .  EtpiandauitcisDauid:  Manereinlcrichddonec  ' 
crercatbarbavcrtra,&tnncrcuertimini.Vidcntesautcmfilij  Ammon,  » 
quod+iniuriam  fecinent  Dauid,mirerunt&conduxeruntmcrcede  Sy- 
rum  Rohob ,  &  Syrum  Soba  viginti  miha  pcditum  ,  &  a  rege  Maacha 
milleviros,  &abiltobtdeccmmiliaviroruni..  Quodcumaudiircr,  ?   ^;^/^''^?"^;,'"  ^ 
Dauid,mifit  loab,  acomnem  exercitum  bellatorum .  Egrcfllfunt  crgo  4  ^nammiccr  & 
filijAmmon,  &direxeruntaciem  anteipfiimintroitumporta:.  Syrus  y   tiducialicer  a- 
autcm  Soba  &  Rohob  &  Illob  &  Maacha  feorlijm  erant  in  campo.  Vi-  ^  fcrccQdif  mc 
dens  igitur  loab ,  cjuod  pr^paratum  cfTct  aduerfiim  fe  prselium ,  &  ex      tucns  dcccrta- 
aducrfoj&poft  tergum,  elegitfibiexomnibus  eledlis  Ilrael ,  &  inftru- 
a  xit  aciem  contra  Syrum .  Reliquam  autem  partem  populi  tradidit  Abi- 
fafratrifuo.  Quiclirexitaciemaduerfiis  filios  Ammon.  Etaitloab  :  Si 


I 


L7.'Aa.c.^. 


;        C 


prxualuerint  aduerliim  mc  Syri ,  eris  mihi  in  adiutorium .  Si  autem  filij 
Ammonprarualuerint  aduetfum  te,  auxiliabor  tibi.  Efto  virfortis, 
&  pugncmus  pro  populo  noftro ,  &:  t  ciuitate  Dci  noftri .  Dominus  au- 
tem  faciet  quod  bonum  cft  in  confpcdu  fuo .  Iniit  itacjue  loab ,  &  po- 
puius  eius  qui  erat  cu  eo ,  certamen  contra  Syros.  Qui  ftatim  fugcrunt 
a  facie  eius,  Filij  aute  Ammon  videntes  quia  nigiflent  Syri,  fugerunt  & 
ipfi  a facic  Abifai,  & ingrcffi funt in  ciuitatem.  Keuerfulq;  eft  loab a  fi- 

a  t  Alias  :  Videntes  igitut  lilii  Ammo.i  quoiiiajn  Sj  rus ccj^auit,  8cc. 

lijs  Ammon ,  & venit  lerufalem .  VidentesMgitur  Syri ,  quoniam  cor-  7  auxilium  ?"su 


ret )  Syros  ag- 
grcirus,miiltos 
pcrcmic,  carcc- 
ros  cunuertic 
in  fugam. 
b  Mijitq;  ^d  are 
"Zer  &  eduxit  Sy 
rosquicranttras  f{ 
fiuuium,&  addu.  Q 

^  Thcodor. 
Qaocumfupe-p 
riusdixillcciiv-  *^ 
tcncum   Ada- 
rczcr  jdiciceti 
venilTc  in  belli 


folummodo  in  b  ruiflfent  coram  Ifrael ,  conereeati funt  pariter .  Mifitcjue  Adarezer ,  & 
cduxit  Syros  qui  erant  trans  fiuuium ,  &  adduxit  excrcit um  eorum-  So- 
bach  autcm  magiftcr militi?  Adarezer  erat '  princcps  eorum.Quod  cu 
nuntiatum  effecDauid ,  coritraxitomnem  Ifraelem,  &  rranfiuit  lorda- 
nem,  vcnitque  in  Helam.  Et  dircxerunt  acicm  Syn  cx  aduerfo  Dauid.& 
pugnauerunt  contra  Ifracl  Fugeruntque  Syri  a  facic  ifi-acl .  Et  occidit 
Dauid  de  Syris  feptingentos  currus ,  & quadraginta  milia  cquitum ,  & 


hoc  locoinHc 
brxo  jegatur 
Abifa,  inc^Ete- 
risverolocisA- 
bifai.Ideoautc 
ex  noic  illius  v- 
nam  litcran^  de 
ptam  Hcbr^i  di 
cunt,  c6  quod 
necis  Abncr  co 
icius  fucrit. 

•j«  lofcph.  lo- 
ab  circa  nietro- 
polim  Ammo- 
nitarum,Chara 
nacha  vcmens, 
caiira 


peracum  qui- 
dem  dixic  fuif- 
fe  Adarezer, 
non  auccm  oc- 
cifum .  Conue- 
niuntaucc  quc 
nuc  dida  func 
cum  fupcriori- 
bus.  Mifit  m* 
(\u.\t  ^^darc:^- 


Sobach  principem  militia;  percufTir ,  qui  ttatim  mortuus  eft.  Videntes  g   ^-  eduxii  syr 
autem  vniuerfircges  t  quierant  in  pra:fidio  Adarczervidos  fccfle  ab 
Ifi-acl ,  expaucrunt  &  fiigerut  quinquaginta  &  od:o  milia  coram  Ifra^  1. 
Et  feceruntpacemcum ifrael,  &feruierunteis.  Timueruntque  auxi- 
lium  Syri  prxbere  vltra  filijs  Ammon . 


w» 


qui  cfi  ti-ansfiu' 
tnen  Cbalaac-,  Sk 
aucc    propnas  • 
habuiliec    co-  ' 
pias  non  eguif  t\ 
fec  alicnis. 

^CAP;f 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

I  Manecc.  qux  erat  in  principio  regtu  DOuid  cx  ilUparte  vnde  ve 
niebaiit,rt fic  non  apparercntinter  homints  cu  tnrpitudine ftbi  illata. 
l  Vidcnces.  quia  cognoite>unt<juc,dnon  cx  fraudulentia,fcdexve 
ra  amicitia  nuniios  tmfrrat,iG'  tamen  non  recognouerunt  culpam,  nec 
petierunt  -peniam ,  fcd  magis proparauerunt  fe  ad  defendendumfuam 
fiultitiam ,  vocando alios  in  fuum  auiilium  contra  Dauid :  quod  fx" 
6lum  eorum  noiabiittcr  aggrauuuit. 

3  Quod  &c.  Hic  confcquentcr  ponitur  vindicatio  prxdiSiC  iniw 
vi*  per  -piam  iuflitix.  o"  hoc  notatur  cum  dicitur ;  Q^od.  fcilicet fi- 
lios  ^mmon  obfiinatos  infua  malitia, 

4  Miiit.  ad  vindicandum  opprob)  ium  fibi  illatum  non  "X^lo  vindi- 
lix,fed  amore  mfiitiit. 

■:'""■■  5     Syrus 


y  Syrus.  ifii  libenter  iuuabant  filios  .Ammon,  vtper  hoc  effent  libe 
rati  de  tributo  Dauid. 

6  Videns ,  idei^i,  ante  &  retro.  Sic  enim  diuiferant  aduerfarij  fui 
exercitum  vt  includerent  filios  Ifrael^  prcpter  quod  loab  expertns  in 
bellis  diuifit  exercitum  in  duas  partcs,vt  quxlibetpars  haheret  hofles 
infrontc,&  fic  feiurius  poffent  pugnare,&  pcr  ifiam  viam  habuerunt 
centra  vtrofque  viSioriatn.dctcrapatent  vjque  ibi. 

7  Vldentes.  fcUicctfuam  dehdlationem  &  confuftoncm,  vt pof- 
fent  fevindicare  congregauerut  multitudiucm  maioran^propter  quod 
Dauidin  propria  perfona  ad  prxlium  vcnit  cim exercitu  fuomaiori 
quamprius,&eos  debellauit.  Etpatet  liccra  yfquc  ibi. 

S  Videntcs .  promittentes  rcddere  Dauid  pacifich  tributum  & de 
cnetero  non  prabere  eius  aduerfarns  auxilium. 

4«CAP. 


MORALITER. 

T  Manda.  Pcr  lericho  qux  intcrprctatur  luna,&  mutationc 
flgn.it, c6 quod  luna conciiiue  variacur , b^^nc  Gcn nlic.is  fl- 
gnificacurquar  multiscrro.-ibus  cuiiccemforis  var  abacur. 
In  hacauccm  Icricho  manf-Tunc  .npoi^oli  alijquc  C  n-\i\i  di 
fdpuli  a  p«jpulo  I  udaico  rcprobari  6c  vdificl).  proptc  ■  quod 
Paulus  &c  Barnabas  dixcrun :  ludxis.  Ad.  rj  g.  robis  oporte- 
bat  frimHm  lcqui  vcrbum Dei ••  fed ^uoniam re^cUitis illud  & indi- 


gnos  vos  iudicatis  £tern£ vitx ,  ecce  conuertimur  ad  gentes :  fic  enim 
prxcepit  nobis  Dcus .  Mancndo  vcro  in  Gentilibus  &i  cis  pra:* 
dicando  ,  creuit  barba  eorum ,  idcft,  pcrfedio  nicritorunT. 
qux  pcr  incrcmentum  barba;  Ilgnacur  eo  quod  barba  iignii 
cft  mafculini  fcxus ,  qui  ci\  pertcdus. 
2  Ettunc.  Poff  pcrfcdione  enim  mcricorii  in  doftrina  Gcn 
tiliii,apo!bIi  Sc  alij  difcipuli  vcncrut ad  Dauid.i.Chriftu per 
apcrta  &  ^laram  viiione  2.Cor.  j.b.  ^udimus  &  bonarn  volun- 
tatetn  i^aj^mus  fere^r^nari  magis  a  corpore  &pr(tfentes  efii'  adDe»' 


"^ll 


um        Cap.  XI. 


J74 


nYl^^^^m  efl autrm yertente  a>ino  e'^  tenipore qun^^c.  i.in  verc : 

jT  qn  piiirn  frigoris  arpcncncepabula  rcpcnuncur  iumcn- 

corum.in  Hcbrxo ita  lcgicur ,  eo  tsmpoye qun  regrs  ad beHiipro- 

ccjf-ratit  rnifii  Dauid  loab  &c.TroceJferan!.{ci\icct  ad  pugna  coH 


tra  Dauid  rex  Rohob ;  &  Iftob 
Sob.i  &."rMaacha,Qui  rcgesSv- 
ri.r  fuerunt  &:  pugnarc  volueruc 
contra  Dauid  copdudi  a  rege 
Moab ,  fcd  dcuidi  func 

■i:  Ambr  Pcccauic  Dauid ,  q, 
folenc  rc^es;  fcd pocniccnciam 
geffic&  ncu'C ,  quod  non  folcnc 
reges.  Rogauitveniam,noarro- 
g:ins  pocellacis ,  fed  infirmicacis 
fuzconlcius:  rroflra^us in ccna 
cilicio  fe  opci  uic ,  cbiicus  impe- 
rijjmemor  culpa:,&c. 

^  Idcm.Non  adulceraflTec  Da 
uid  alicni  lus  cori,nifinudam  &: 
lauanre  mulicre  dedomus  fua: 
incerionbus  vidirfcc.Ec  ideobc- 
ne  fcriptu  eft;  N6  inccdas  in  mu 
cris  fpecic:  &  non  concupifcas 
muliere.  EtaIibi:Ad  oesirreuc- 
rcnccs  oculos  caue.nildeconci- 
nencia  cua  &c  virtuce  pr;£fumas. 

^  Chryft.  D.uiid  a  Saulis  diffi 
cukacibus,^alijs  hoftibus  Lbe- 
rarus,  poftquam  quiccem  allccu 
cus  eft ,  diMicilius  bcllum  paffus 
efl  inconcincntis  cupidicatis,  qS 
eum  ctinm  maiori  fupplicioane 
cic .  Quo ciica tunc  maximc  ci- 
mcndum  cft,quando  fucrimus  liberati  ab  xrumnis.  Q^em- 
admodum  enim  alligicam  bclfiam  non  ica  ciinemusvcc- 
mifiam,lic&.  vicium  non  eft  ica  Cimediim  in  aftiictione,6<:c. 

^^  Idcm.  Tai;s ac  tantus  vir ,  qui  vicic ieones  6l  vrfos ,  qui 
millc aducrfum  fc  machmas  fuperauic ,  ncgiigencior  faitas 
cft:  vcaddifcacis  qua.Mcum  bonun  iicciibuiacio  vircuciiom- 
nium  macer .  Inccicadumh.c.fccuricasciiec6«:deambuia- 
rctin  foianodomus,  vid/cmuliercm,pulchram  vaide  Scd 
pukhricudo  non cti  in  cu!pj,quia  Dji  eft donum .  Aperuic 
oculos.i^accepicfagiCCiBichim.  Audianccurioliqui  puichri 
tudincsconiidcrancalienas  ,Ci:quiex  fpcctaculis  infamunc 
cheacraiibus,&c.Iilc  no  vidic  mcrccriccm.ild  in  ioiario  do- 
nnis  fux :  cu  auccm  in  cheacro .  Mors  incrac  per  fcncftras. 
Oculi  canquam  fcncitras  funcanim^. 


P.     XI. 

ACTVM  eft  autem 
vcrtenteanno,  eotem 
pore  cjuo  (olent  reges 
ad  bella  proccdere,mi 
fit  Dauid  loab  &  kt- 
uos  fuos  cum  eo,&  vni 
uerfum  irrael,&  vafta- 

ueruntfiiios  Ammon,  &oblederuntRabba. 
^  Dauid  autem  remanfit  in  Icrufalcm-. .  Dum 

hxc  agerenmr  accidit  quada  die,  vtfurgeret 

a    f  M.inu  to.iis,  vel  vifudcfidaabilis.  b    f  DechiianteiainmiiiJo, 

Dauid  de  jftratu  fuo  t  pofl:  meridie^m ,  &  de- 

a    In  ro'.e  pofuit  tabeinaculura  fauin.corpus,  IciJicet,quoJ alTumiult, 
cunfls  patefecit. 

ambularec  m  1  folario  domus  regix .  Viditq; 


reris,  &  difcas  cum  cccideris,quomodo  furgercconueniat.  D 

4«  Theod.  Diuifius  D.uiid  cum  Saiil  cu  pcrfcqucrcc'',  fc  fa-  Qusft. zf 
piencer  gcirir.c^;  cum  cllcc  nmcicnicntcq;  cxcrcerecin  bcU 
li  curaexlegibus  diuinis  vicaiuaadminiltrab.u.  Paruasaiic 
affccurus  inducias ,  paffus  cft  lapfum .  Vcrc  magnum  &:  ve- 

hcmescft  bciium^remiflio,^: 


de!ici^,&;  rcgnum,&  poccftas, 
&  forma  corporis,  6c  poft  cibi 
facicc.iccm  infu !cus :  q uo  cepo- 
re  eti.ii  ijs  qui  fc  cxcrcet  ad  ca- 
fticatCjacccdicTcincilia,  vc  qux 
irrigacioncm  habcac  nutrime- 
rum.  Eftauccm  petfpicuij  Da- 
uidcm  liabuidc  vcliemcciorc 
dcfidcrij  affcftione.  No  enim 
plunb'^  vfuselicc  vxoribus,ni-  g 
ii  ei  vim  acculiflcc  nacura,  vc  il- 
lud  fnccret .  Cum  crgo  limpii.. 
cilicer,  nocunoscdcfpcxiitct,- 
vidic  muiiere  q  lauabacur :  fcd  ' 
nocffugicafpedn  rcuerapni- 
ciosu  ,form^  ineicacus  puicliri 
cudine  deuorauic  hamum  pec 
caci. 

-]<  Auguft,  Mulcicaderevo  'ib.ro.  hom. 
lunc cum  Dauid,  Sc  nolunt  re-  ^»"*  »i* 
iurgere  cum  Dauid.Non  auce     • 


Proptei  fiuxuni  menibuum,  vt  tiuidain  voliint 

mulierem  fe  Ia\iantem  t  ex  aduerfb  fuper  f > 

lariii  iiiu  Erataute  pulchra  valde  Mifitergo  4   cad~endicxcmplum  propolicu 

o,    „       r.    -^  rr  r  Fv'  c(t,fcd fi cecideris refur^endi. 

rex&  requifiuit  qua^  eQcc  mulier.    Nuncia-       AccendcneCadas.Nonacde- 

a     Id  ell  d:al-oU,qui  falfo  dixit:  Lux  mea  Dei,ideoque  de  teiTa  vment.uin 
meiuo  abic.fus.Heiha:us  vcl  Rechzus  enim  abfc  fus. 

tumqae  eit  d » quod  ipfa  eflfct  Eethfabce  tilia 


ledtacio  minorum,lapfus  maio 
ruiTiifed  lic  cafus  maiorum,cre 
nurminorum.  Eccleii^filij  ^ 
audiences  ca  faniti  viri  ruina , 
metuunc  infirmtacem  fuam :  &:qu.e  condjmiiic  Deus  de- 
uicarecupienccs,  abftiiien:  o:ulos3<:rcp.ima;ic  a  pcculan- 
cta,non  fe  micentmulieribus  alienis,noaleuaacocaloi  fa- 
ciic  ad  alicn.id.)miciiia,auc  folaria ,  &c. 

b    Duithec.  D.iuidgrauicerpc:;cauic,quod&perprophe-  _  ,, 
tam  Djusarguit,  6c;pfcpaenitendjabluic.  Ssdilledefidera-  At».eU.''b. 
bilis  cuiclisgenubiSf  quall  in  foiario  deambulans ,  in  fole pnfuit  pfal.  is.fc. 
tabriiaculuifi  fuum ,  <S<:  amauit  eccleliam  fupertewtumfela- 
uancem,  ideft,  mundanccmfeafordibusf^culi,&:domum 
luceain  fpiricali  concempl.icione  cranfcendencem  &calcan- 
tcm,  Hc  inchoaca  cum  lila  primxconucncionisnocicia  fcpa- 
racum  ab  ea  diabolum  occidic ,  flbique  eam  perpecuo  copii- 
lauic .  Odcrimus  crgo  pcccacum,  fed  non  excinguamus pro 


phcciam.  Amemus  ilium  D.TUid quancum amandus  efl,qui 
^  Idem.  Ambuicmus  vigilaiices ,  &c  expergefatlii ,  vcl  (i       nos  a  diabolo  pcr  mifericprdiam  iibcrauic  .•  amcmus  iftum 


auKilum  quis  dormicauecicillico  proftracus  elt.  Non  cnim 
lunnis  Dauidefolerciorcs,  quicuinparumpcr  ncgiexifiec> 
in  ipfum  praccipicacus  clt  pcccaci  barachrum.  Scd  cico  turre- 
xic.  Ne  c.ancum  it^^que  quod  pcccauicafpicias,  vcrum  eciam 
quod  pcccacum  ablicrhc.Propccr  hoccnim  hiltoriam  iiiam 
dcfcnpfic,  non  vc  lapfum  conlidcres,  fcd  vcfurgence  admi- 

rcns 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

iTn  Adum.  Hic  confequetiter  ondltur  quaUter  Dauid vixit  infolen 
X.  tei.,prupterquodfuJt  d  Deo  cafltgatus:vbi  etiam  onditnr  eins pf 
niientia  depeccatis.,&patientia  :n  aauerfis.  Vrimi^  igitur  ondi:urpec 
cajfepcrluxuria?n.Seciid6pernegligentia.ca.2i.Terti6perfi!pcrbia. 
cap.t4[.(.ircaprimiiponiturprm6culpiiipe-rpttratio,fecHrtdhl)Hmilis 
n-cognitio  cjp.ii.terti6  punttionispjiuns  toleratio  cap.  1 3  .Circapri 
iiv^mdifcribuurprimo  ipfms  Da"id  adulteratio  .fecundo  quxniurfa- 
lii  cdatio  tbi .  Militauccm  Dauid  tertio  prttcipitur  innocemis  oc- 
iifio  :/i/.Factum  clt  cr.C^rcd  primit  rfic««r.Factum  fcilicec  iu  prin 
iipio  xiiaiis ,  qnterrx  nafcentiafmtin  campis  adpabulum  eqttorum. 

Mi- 


pccniccncem,quicam  graue  vulnuspeccacihumilicaciscon- 
icffionc  fanauic. 

c   Bethfabee.  llid.  Pticcus  fatietacis ,  vel  puceus  fepcimus.  Ec-  Rabbanus. 
clefia  vero  vocaf^puccus  aqua: viu^,&  huic  pucco fepccnarij  ■ 
nomcn  numcn  inSpiricusIimclilignificationccoiungitur,''' 
propcer  racionc  Pececoltes,  quo  die  de  c^lo  Spiricus  fanitus^' 

^miffiis*; 


t     }A.\i\t...4lusenimprocedentibusadbellumremanftt Daiiidinle'  ^  -jj^j  jg 
rufakm  quafi  otiofus^propter  quodfui  Upfus  iti  adnlterium.  >nde  iH'  leme. 
citOuidiuspoeta;Otia/itoUaspcricrecupidi»isartes.EtEcclef.}}.d-,t 
Mulc.-im  maliciam  docuic  ocioficas. 

3  Viditquc  mu.  Ek quo  patetquod afpe6ius  impudicuseflvalde 
peri(u'ofu : ,  quia  Dauid tam  fatiSlus  &  bonus  pcr  hoc  fi<it traSius  in 
adiiltcriurn,&  ex  conff.quenti  ad  hotnicidiutn  pruditorih  procuratumf 
•ptcxfcqu:ntibusapparcbit.  . 

4  Milic.  .^d  hoc  enim  qutzftuit ,  vtfciretfi  ejfetfoluta  , ytfic  eam 
accipcrtt  in  vxorem  &  licite  cognofccret  eain,ii/uaU'fcei>te  tamen  ten 
tatione,fciens  quod  ejfct  mar\tata,nihiiominus  mandauitpro  ea  «ddtt 
cenda,  &■  commiflt  addulierium» 

•Jc  Scacimque 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

I     TaBumffl. 

t  Dauid.  Pcrhocauccm,qu6dalijsprocedcntibusadbcI- 
lum  Dauid  rcmanfic  in  Icrufalcm ,  qusinccrprecacurpaci- 
nca ,  vcl  quicca ;  &  cunc  cnormia  pcrpecrauic  pcccaca,  fcili- 
ccc  .-idulccrium  ,  &  homicidium  ,  prodicorium ,  vc  habccur 
infra,  fignificacur  q,  illi  qui  quiefcunc  ociofi ,  &  fe  non  cxcr- 
ccncin  prslioconcraccncacioncs,  incurrunc  frequenccr  va- 
rias  pcccacorumenormicaccs.  propcerquoddicicSeneca, 
Summaomniumvitiorum  ocioficas.  D^moncscnimnun- 
quam  dormiunc,fcd  ibmpcrinfidiancur  nobis,&  quosocio- 
fos  a  bonis,  inucnmnt,  ad  pcccatum  inducuc.  Propcer  quod 

dicic 


dicic  Hieron  ad  Rufticum :  Scmper  aliquid  boni  facico ,  vc 
tcdinbolus  inueni.ac  occupatum. 

5  Fidiiqite.  pcr  hoc  auceni  quod  Dauid  fanilus  &  deuotus 
ex  impuidico  afpcdu  peccacum  incurric  adulcerij,&vlcerius 
homicidij  prodicoric  pcrpecraci,nobis  oftcndicur,quanca  di 
ligenciadcbcac  adhiberi  in  cuftodia  fenfusvifus,  &:cciam 
quia  dicicur  Thrc.  3  .f.  Qculus  mens deprxdatus  efl  animam  rneam 
tn  cun&is  filiabus  vrbis  mex .  Ecidcm  videcurdccuftodiaalio- 
ritm  fenfuum.  lercm.^.f.  .^ifcendit  mors  perfeneflras  meas.  Scn 
fus  cnim  exccriorcs  func  quafi  quardam  corporis  feneftra: 
per  quas  ccncaciones  concra  latrones  ad  incenora  ingrediua 
tur  bona  gratiae  rapienccs. 


^j^         Gior.ord.&NiCGlaidcLyra. 


-^vel  purifica 
\x.\.  ccflauc- 
tunt  menlttua 
illifjOflinjrG: 
iJ  quod  clt  li- 
i;n^iTif^'niinas 
vonccfUlc.. 


t  ic  pacc  lo- 
#h  ,  &depace 
popuii,  &«lc 
j>4cc  beli».He. 


^  miiTus  cft  Ad  49.  ideft  ,  fpccics  fcptcm  vniimaddiciir ,  quo 

A  niam  vnitascummcndaciir.  Vndc-  Soliciti  feruarevnitatem 

fl'M*>-         fpiriiusin  vittci<lop.icii.Dono  iraquefpiriC3!i,idcft,fcptcnano 

|w«Bi  i-K       /a^a  cft  ccclcfia  purciis faciecacis .  quia  fadus  efr  m  cAfons  a- 

^uxfalientis in  rium  actonam,  quam  quibiberit  nonjitietin  Aternii, 

a,     Mittcnfque nunciauit  Dauid :  Co/;t ipi , 
•5«Chryfof}onnis.  Pra.'gn.ins 

fada  nnilicr.v.idicad  rcgfm,&: 

dicicO  ft.cx,pcrij.Htillc.^i:id 

habcsrPrzgn.-ins  ( niQuic)fum. 

Pcccaci  mci  pullulacfiutlasj.nc 

cufacoiem  intrinfccns  habco: 

in  vciitre  profcro  prodicorcm. 

Si  vcncrit&  vidcricvirnicus, 

quid  dicam  ?  quid  loquar  ?  qua 

cxcufacioncm  pra;ccndan\?Vi-' 

dccc  &  admiramini   tratres, 

quancum  mali  iitpccc.uisob- 

noxium  ficri .  Rcx  niil/ccmti- 

mct ,  &  formid.ii  fiibditiim . 

Nonnctu  impcrator  ?  Nonnc 

gladij  potcflatcm  habcs  ?  Ha- 

bco  ( inquic)  fcd  conicicntiam 

pccc.nti  mci  cnr.cofi.rmidmis 

matrcm.Q^iid  crf?o  rcxi^Pudo- 
ris  excogitato  coiilio ,  pcccacis 
adijcic pccc.arum,  &  iniquicaic 
ffclcre  vulccclaic.  Q^oiiiam 
cclarc  non  pocuit  .adulccrium 
copulac  homicidium . 
b  Et  veni'  V'iai  ad  Duuid ,  <&c, 
^  *  Chi-vfoftomus.  Vcnit  V- 
rias  de  cafiris,  iiicrauic  ad,  rcgc, 
interrogatufquc  dc  apparatu 
bcUi ,  iciponditomniaprofpc- 
ra,&:  victoriam  cflc  paratam. 
Aud^uit  rcx  tj.  miles  viccrir,& 
dolct  q,  ipfc  fk  vidus .  Miics 
aducrfarios  fubdidit»&:  rcx  a  li- 
bidinis  concupifccntia  fupcra- 
,  tur.  Milcsinimuum  ptoftra- 
uitjVidoriam  annunciac,&:  rcx 
prxconfiifione  fua  pcccacum 
timctcontcri.  Stupcbat,&:  pr^ 
confulionc  pcccaci ,  pugnx  vi- 
£li:)riain  viflusnon  fcnucbat. 
tntiaiw  Vidc  clcmcntiam  Dci  quomo 
do  immucat  cofilia  hominum 
^  qui  in  malis  fuis  cclare  cupiuiic 
^  quod  admittunt ,  Dicic  militi : 
Fade  in  dunnm  tuam  laua  pedes , 

««rc.Proptcr  quam  caufam  6  DMidJhlliciius  es?  Dic  mihi.Ob 
hcKinquit,  plcnum  pictatis  doconfilium,  fipotcroquopa- 
£to  obumbrare  fcclcris  m.agintudincm ,  &:  vulncri  fuper- 
ducere  cicacricem,  vc  illius  cfle  dicacur  quod  mcum  cf^.Scd 
incxtinguibilis  oculus  non  concefrit ,  parccns  ei  qui  fuerac 
vulneratus. 

Grcg.  Adhuc  carnis  corrnptibilis  pondcre  grauati  no  va- 
lcmus  lic  viucrc ,  vt  nulla  nos  poffic  culpa:  dclcdtatio  pulfa- 
rc.Sed.aIiud  eft  nolcntc  t.angi,  &:  aliud  confcntientcm.Sadi 
iiiitviritant6vigiI.intiori  fccircufpedionecuflodiut,  qua- 
cdfepulfari  liniltns  motibus  vcl  tranfitorie  cicdignantur,vt 

liquid 


J76 

fl  quid  fortc cor  illicitu  concupifccrct,prciriis  pcr  difciplin g 
magirtcnumoculus  vidcrc  rccufarct.Sicutcnim  larpe  ccta- 
tiopcr  oculoscrahicur,  iic  nonnunquam  conccpcamcrinfc- 
cusconipcllic  libi  cxtraifccusoculus  dcfcru.re  .  Plcrunquc 
cnim  quxlibctrcs  iiinoccnti  mentc  rcfpicitur,fcd  in  ipio 
confpcdhi  anipius   concupifccntix  gIad:o  confoditur  . 

Non  cnim  Dauid  Vria: coa 


I 


B 


livpEiL  jo. 
1 1C4UUIU  que 
,:ii  ciini  donu 
t^iuair. 


Eliam  vxorVriceHcdixi.  NdifTisitaqucDauid 
nunnjstuliccam.  Qua-ciJm  ingrefTacfletadil- 
lum ,  dorniiuitcumca.  Starimtjue  1  fandificata  » 

a     U  ciKiiiciilhuali  fftiilionc. 

acrt  ab  immundiria  lua,  &  reuerla  cftin  domum 
fuam  concepto  fcxtu.Mictenlcjuc  nuntiauitDa- 
uid.&airjConccpi.Mifitaucem  Dauid  ad  lo.ib,  » 
dicensrMittead  meVnamHcrheum.Mintque  3 
loab  Vriam  ad  Dauid.  Et  vcnit  VriasadDa- 
uid.  Qua:fiuitcjue  Dauid,  t  quam  rede  age-  4 
rct  loab  &  populiis,  &  quomodoadminilha- 
rctur  bellum .  ec  dixit  Dauid  ad  Vriam ;  Va- 

I     Pvft  laborcm  balneis  vtere:jiincm  pofuii  jno  to:o  corpore  :  non  ciiiin  tmtu» 
vir  dif..a!ceatus  inccdcbat. 

de  in  domum  tuam,  &  laua  pedes  tuos.   Et  j 
egrcflus  eft  Vrias  de  domo  rcgis,  t  lccucuf—  < 

,i    Vc  leti^lus  dclitiose  ptouocatus  Ubidine  donjilret  cuin  vxore  :  &  fic 

adult?r;um  latiLct. 

quc  efteum  cibusregius.Dormiuicautem  Vrias 
ante  portam  domus  regi^  cum  aliis  icruisdo- 
mini  fiii,&  non  defcendic  ad  domufuam.  Nun- 
tiatumquc  eft  Dauid  a  dicencibus  :    Non  iuit 
Vrias  addomumfuam.  EtaicDauidad  Vriam: 
Nunquid  nondc  via  venifti?  Quare  non  defcen  7 
diftiin  domum  tuam  ?   Ec  ait  Vrias  adDauid:  s 
ArcaDeiiklfraclj  &Iuda  habitant  inpapilio-  9 
nibus ,  &  dominus  mcus  loab ,  &  ferui  domini 
mei  fuper  facicm  terrx  manet,  &  ego  ingrediar 
domummeam,  vccomedam  Scbibam  ,  &dor- 
miam  cum  vxore  mea?Per  faluccm  tuam,  &  per 
t  falutcm  anim^  rua^  non  faciam  rcm  hanc.  Aic 
crgo  Dauid  ad  Vria :  Mane  hic  eciam  hodie ,  & 
cras  dimictam  te.  Manfit  Vrias  in  lerufalein  dic 


iugc  (hiiiioscrclpcxfc,  qui.i 
coHcupiucr.ic,fcd  pocius  co- 
cupiuiC,quia  incautc  rcfpc- 
xic .  liillo  vcio  rccributionis 
exaininc  qui  cxccnori  ncglt 
gcnrcr  vc:tur ,  intcriori  ocu- 
Jo  c.ccacur.  S.vpc  auccm  iam 
mcrinlccus  concupifccncia 
dominatur,  &:  iUcccbracu'; 
animus  ad  vfus  fuos  fcnius 
corporcosfamulari  morccv 
rannidis  exigic,  liiisciue  volii 
ptacibus  oculosfcruirccom 
PlIIic,  &:  fcncfiras  luminis 
apcric  ad  ccncbras  c^cicacis. 
Vndc  fandi  viri  cum  linifiia 
dclcittacione  pulfari  (c  fcn- 
tiunt,ipfa  pcr  que  formx  fpe 
cics  admcnccm  ingrcdicur , 
dilciplina:  magiflcriolumi-  j 
na  rclf ringunc  nc  praua:  co- 
gicacioni  viliolcnociiuca  ta* 
inulccurjQue  li  vnquam  fub 
ciliccr  cuUodiri  ncijLlinricur. 
cogicanonis  immundiuaad 
opv.'raciomm  cranfic. 

Grcgo.  S^'pc  res  quxlibcc  I 
pcr  hiitoriam  vircus  clt ,  pcr  ' 
lignificacioiicmcu]pa,lici^ 
ahquando  culpain  taito,  iw 
fcnpco  ^phccia;  vircus.Quis 
cnim  non  deccltccur ,  quod 
D.iuid  in  folano  deambulas 
Bcchfabcc  Vrix  concupiuic 
vxorcm ,  qui  camen  a  pr^lio 
rcucrccccm  iredomummo 
ncc,pedcs  lauarc  ?  Qui  proci- 
nus rcfpondic  diccns;  Aica 
Dei  fub  pcl]ibus,&:ego  in  do 
mo  mca  rcquiijfcamrQucm 
Dauid  ad  mcfam  propriain 
tulccpic^ciq,  cpulas  pcr  quas 
moridcbcaccradic.Tcncccr  j 


go  Dauid  figui  a  cius,  de  quo 
fcripcum  eft  .•  Infokpofuit  tabernaiulum  fuum .  Qui  Bcciabcc 
ad  fciubet  perducerc,ideft,legem  l,tcra:carnali  populoco- 
iundafpirituali  fibi  intcllcttu  lociare .  Bcthfabee.n.puteus, 
fcptem  dicitur,  quiapcr  cognitionele^isinfufionc  fpccialis 
gratia: pcrfccta  nobis  fapiecia minittrat .  Viias  vcro  ludaicii 
populii  fignificac,qui  mccrprccacur  lux  mea  Dci.Iudaicus.n. 
populus  qui  dc accepca lcgis  fciencia excollit^^quafi  Dei  lucc 
gloriacur.Scd  huic  Dauid  vxorcm  abftulic  iibu^i  coniunxic, 
quia  manu  forcis  rcdcpcor  apparens,du  de  fc  fpiricualicer  le- 
ee  loqui  innocuit,per  hoc  quod  iuxta  literam  tcnebat^^^hane 
a  ludaico populo  cxtranca  demoftrauit, fibi coiunxit,  qiiia 

.^fcpcr 


Oculornin 
illcccbrj. 


NICQLAVS  DE  LYRA. 
X  Statimque.  idefl  ,  dfiuxu  tnenfiruorum.non  quia  tunc pateretur 
jnenflrua  quandoDauideam  cognouit,  quiatunc  mulicresfu^it  ttirpis 
coLris  &  abominabiics  ad  a£iu  carnatc,  &■  de  ipfa  dicitur  hic,  qubd 
tratpulchra  valdet  diciturergo  tunc  purgata  <i  menilruisfitturis  vfq; 
adpartuni^qufa  in  illo  coiiii  conccpit,  vtpatct  in  textu.  poji  coweptio 
nem  autem  ceffat  fUxus  mcuflruorum^quiafanguisiHe  cedit  informa- 
ti,oneinfi'us  &  eiui  alimciiiu.ni, 

*    ^'.'^'^-  ^*^  conf^queftcr  quaritur  celatiofatli,ci*m  dicitur. 
3     MittC...^</  hoccnimproipfomandab.attvtvxoremjuamcogno 
fceret,  crficc-edcrctuopuer  najlicurus  clfefuus,  &ficpeccutum  Da- 
uid occul-metur :  & n.ulicr a lapidationc quxfcctmium lenm ci debe 
batur  yprjtfcruarttnr.  »4 

4     Qu^- 


4  Qua:fiuitque .  hocquxfiuit  vt  flatim  fui  exercitus  fciret ,  & 
Frias  caufam  }ui  aduentusuonpercipcra. 

y  Vadc.  idcfl,  vterc  balneo  proptafatigarionem  laboris  prxceden 
tis.  Etpcr  lotionem  pedum  defignatur  ablutio  tolius  corporis  intcUigen 
dodpartetotim, 

6  Sccutufque.  vtficper  halneum  &  cihum deiicatumprouocare-' 
tur  ad  coitum.C  £tcra  patcnt  vfque  ibi. 

7  Nunquid.  q.d.in  cxercitufuijli  in  lahore,&  fimV.it  cr  in  viavC" 
nicndo  indc :  &  ideo  indiges  recrealionc. 

8  lp.CAit'Vvias.,lkQ.Jec.vcHfa'niova'defideliter, 

9  Ai  ca.  quia  turic  eratpartata  .id  cxcrcitum  ^JicKtfnerattcmpore 

5  aul  praiit  habetur  fupra\.lib.i,^.c,<^ida.nd»m  conJidentiambcUato- 

ribus.Cxterdpateat  vfaueibu 

^H  Etvoca' 


J77 


II.  Regum. 


A 


fc  pcr  illam  pr.Tdicatum  declarauic .  Vriam  tamcad  domu 

nionctirc,^^  pcdes  laiurc,  quia  incarnatus  lud^ris  pnrcipict 

vt  ddconiacnLiamredeant,&:  fordrsoperum  flctibus  ter- 

ganc,vt  fpecialitcr  mandata  lcgis  intelligant,&  poft  tantam 

duriciampraxeptorumfontcrnbaptilmi  inucnientcs  ada- 

quam  poftlaborcm  currat.Sed 

Vnas,  qui  arcam  domini  efle 

fuh  pcliibus  meminit,rcfpon- 

dcc.quiadomum  fuam  incra- 

renon  pofricq.d.Ego  manda- 

caDei  in  facrificijs  carnalibus 

vidco,&rcdire  ad  con  fcicncia. 

pcr  fpiricualem  inccUigcntii 

nonrequiro.  Quofienimarca 


Cap.  XI.         J78 

Poftquam  aucem  vidic  imbccilla.quc  a  fc  callidc  fuerantco 
gicaca.pudorc  fii mulatus  1  iccras  fcriplk  ad  imper.icorcm  c- 
xercitus  .  Ille  autcm  fcicns  nihil  ex  his,qu2  fcripca  fucranc 
abijc  fercns  gladium  fuarcxdis. 
4«  Auguflinus.Adulccriumrimul&:  homicidiumnonfe- 


il!a  &  altera.  Et  vocauit eum  Dauid ,  vt  come- 
derct  coram  fe  &  biberet ,  &  inebriauic  eum . 
Qui  cCTreflus  verpei'e  dormiuit  in  frratu  fuo 
cum  feruis  domini  fui,&:  in  domum  fuam  non 
defcendict  Fa6tum  cft  ergomane&fcripfir 
Dauidepiftolamad  loab:  mifltq;  pcr  manum 


Dcieflt fubpcllibusdicicga      ,r  •      r    -i  ■  n    1  •    "»/  •  j 

~  l.,j5£.  a  Vri^t,  lcnbensuicpiltoia.ponice  Vriamcxad- 3 


tr. 


Hv 


il 


ttft.- 


pr^ccpca  Dci  non  niflcx 
do  miniflenumcarnalis  facri 
ficij  intclligic.  Hunc  tamen  rc 
dircdomum  noleccm,  Dauid 
ad  mcnfam  vocac ,  quia  cu  lu- 
dai  ad  confcicnciam  rcuerci 
conccmnanc,Chriflus  tamen; 
fpiritualiapr^dicac  di.  Sicredcr 
titis  Mcfi ,  credercti^  forfitan ,  ^ 
mibiyde  me  enim  illefcripfit  .  Le- 
gem  enim  lud^us  tcnet ,  qua: 
eius  diuinitatem  loquitur,  cur 
credcre  dcdignatur .  Vnde&: 
Vriasad  loab  cii  epiftolis  ex 
quibus  occidi  debcat ,  mittic : 
quia  lud^us  legem  portac  qu.i 
conuinccncc  moriacur.  Cuni 
cnim  mandaca  lcgis  rccinens 
implere  nicitur,  ipic  deferc  ia- 
dicium  vnde  damnctur.Ciuid 
ergoper  fadluin  ifiud  Dauid 
fceleuiusjQuid  Vria  mudius? 
Sed  ad  m.yftcrium:quidDauid 

fandiusrC<uid  Vriainfidelius? 

Quiaillepcr  vicxculpampro 

phecix  fignat  innocenciam,&: 

iflc  pcr  vux  innoccnriam  in 

prophccia  cxprimic  culpam . 

Virtus  enim  facri  eloquij  lic 

tranfada  narrac,vt  ventura  ex 

primacflc  in  fado  rem  appro- 

l)at,vcin  myf^-crio  contradi- 

cacSicgcftada.nrinat,  vt  ha'C 

myfticc  gerenda  fuadcat, 

a  'Poniieyriam.ex  aducrfo  bclli, 

&c.  Chryfofl  omus.  O  infclici 

taspeccati  C/Iadium  aducrsii 

fc  nefcicns  p)ortabat:qui  iniuflitiam  fiicrat  pafIiis,epifloIam 

ferebat  fang,uine  plcnam,ficq;  perrexicScctit  in  pugna,  oc- 

cifuscft,cec;idit.Ecccduopcccata,adultcriri  &  homicidiu . 

Homicidiiiadulcerij  frudus  ctiicitur.&:  mala  cogicaciofce- 

leriSjCnmen  cft.  Hac  dico  propcer  peccatores,  qui  fibi  mul 

toru  func  rnalorum  confcij ,  vcaudiences  de  fua  non  defpc- 

rcnc faluce. Scripcum  cft cnim:  T»(o«  mcechaberis: n  n homictdiu 

feccris.  Duo  hqc  mandata  cranfgrefTus  eft .  Grandc  vulnus , 

pcffima  plaga. 
*  Theodoretus.Rexconuiuio  Vriam  exccpit,  frcquenti- 

queaclibcrali  inuitacione  vlcra  modum  coegic  bibcrc.vcir 

iigat.icupiditace,vinumeumincitarcc  ad  coniuntliofiem. 

Poft 


uer{bbellivbifoituTmiuraeftpra;liam,&dere 
Iinquireeum,vcpercuflbsintereac.  igicurcum  s 
Ioabobfideretvrbem,poluit  Vria  in  locovbi 
iciebac  viros  e(fc  forriifimos.  Egreflique  viri  de 
ciuitace,  bellabantaducrfumloab,  &  cecide-  7 
runtdcpopuloferuorumDauid,  &  mortuus 
cit  etiam  Vrias  HetbiEus .  Mific  itaque  loab  & 
nuntiauitDauidomniavcrbaprselij.  pr^ecepit 
quc  nuntio  dicens:  Cum  compleueris  vniuer- 
los  fcrmones  belli  ad  regem,iieum  videris  in-  s 
dignaii,&dixcrit,quareacccfLiftisadtmurum  9 
vtprseliaremini?  An  ignorabatis ,  quod  multa 
defuper  ex  muro  tcla  mittantur  ?  Qiiis  percuf- 
fitAbimeiechfiliumlerobefcrh?:  Nonncrau-  i' 
licrmifitliipereumfragmen  molasde  muro, 
&;intcrfeciteum  in  '[  hebcs  ?  quare  iuxta  mu- 
rum  accelfiftis?Dices:  Etiam  (eruus  tuus  Vrias 
Hetha:us  occubuit :  Abijc crgo  nuntius,  &:vc- 
nit  &  narrauit  Dauid  omnia  ,qu£e  ei  prascepe- 
ratloab.EtdixicnuntiusadD.auid:  Pracualue- 
runtaducrfumnosviri  ,&  egrcffi  funt  ad  nos 
inagrum.Nosautemfado  impetu^  pcrf:cuti 
fumus  cos  vfqi  ad  portani  ciuitatis,  &  dircxe- 
runt  iacula  fagittarij  ad  fcruos  tuosex  muro 
dcfupcr  raortuiquc  funt  de  leruis  tegis .  Quin- 


cit  Dauid  cum  perfccucorem 
Saulem  pateretur:  cumpcrdi 
uerfa  fugicbatnon  cupiuit  a- 
Iien.nn,non  adulteratjc  vxo- 
ris  occidit  virum.Erat  in  infir 
mitatc  tribulationis  fax  tan- 
to  in domini  mifericordia  in- 
tentior,quanco  miferior  vide 
barur.  Valcachoc  cxcmplum 
ad  id  ,  vt  timcamus  fa-Iicita- 
tem . 

Grcgorius .  Ad  hoc  in  fcri- 
pcura  Dauid  &  Petri  peccata 
funtindita,  vt  cautelamino- 
rum  lit  ruina  inaiorum  .  Ad 
hoc  paniitcntia  infinuat  &  ve- 
nia,  vtfpcspcreunciumfic  re- 
cupcracio  perditorum.De  fta- 
tu  fuo  Dauid  cadcnte  nemo 
fupcrbiat ,  de  lapfu  cciam  re- 
furgcnce  Dauid  non  dcfperet. 
mirabilicer  fcripcura  eodem 
verbo  fuperbos  premic,  quo 
humilcsleuacVnam  namque 
rem  gcftam  reculic&diuerfo 
modo  fuperbos  ad  humilicacis 
formidinem  humilcs  Ad  fpei 
fiduciam  reuocauic.In^ftima- 
bile  noui  generis  medicamea 
>  tum:quod  eodem  ordine  poft 
tum ,  &c  premendo  tumentia 
€xiccat,&£  fubleuando  arentia 
infundit.  De  maiorum  hos  lap 
fu  terruit ,  fed  dc  reparationc 
roborauit.  Sic  nosdiuinicdi- 
fpenfationis  mifericordia ,  &: 
fuperbictes  reprimit,&:  nede 
fpcratione  corruamus  fulcit. 
Sed  fortaffe  ledoris  aius  mo- 
uctur,GurDeuseos  quos  eli- 
git,quofq;  addonorumlpiri- 
tualium  culmen  aflumic,  a  vi- 
tijs  non  cuftodic  ?  Sed  multi  p 
acccpca  dona  virtutum,  p  im- 
penfam  gratiam  bonoruope- 
rum  in  fuperbiam  cadant:  fcd 
tamen  q,  ccciderunt  no  agno- 
fcunt.Contra  cos  crgo  hoftis  antiquus,qui  iam  incerius  do- 
minatur,  cxtcrius  fxuirc  pcrmitcicur,  vc  qui  i  n  cogicactone 
claci  funt,p  carnis  luxuriain  confternacur.  Aliqti  auccm  ini-» 
nus  eff  in  corpons  corrupcionc  cadcre,quam  cogicacione  ca 
cica  cx  dclibcraca clatione  pcccare.Sed  cum  minus  curpis  fu 

Ecrbia  crcdicur,minus  v.icacur.Luxuria  eo  magis  erubefcunc 
omincs,quii  lihuil  omncs  curpem  nouerunc.Ideo  mulci^ 
vcl  poft  fupcrbiam  inluxuriam  corruetesex  apertocafu  ma 
lum  culpx  latentis erubefcunt  Sc maiora corrigunt.cii  pro- 
ftrati  in  minimis  grauibuscofijndunrur.Reoscnimfcinter 
minora  confpiciut,qui  lc  Iiberos  inter  grauiora  credideruc. 
PiaergodnidifpcnfacionclaxacLis  faipc  malignus  fjgiricus 


Homil.  xr. 


t  ie  o1fi.de- 

lega.c.cum 

olim. 


Eucherius. 

Angelomus. 

Rabbantis, 

Lib.3j.m0- 

xal.c.io. 


B 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

1  V.tvocmitci\TinyScc.  facieHsfibipropinarilatenter  potum  ine- 
briatitiumycredens  ipper  hoc  daret  obliuloni  arcarn  &  excrcitiitr/y  & 
fic rino  cakfa&us cum yxorefua dormiret,per hoc  tamen  non  fuit de 
ceptus.Et Jic patet bonitas & perfe£fio ipfius.,qiii prorcurrentia  Dei, 
&  affUCiione populi  exiHentis in  €Xpeditione,rtiam  a licitis  abfline- 
bvt.Et  cx hoc patet grauicas peccati  Dauid^quimilitem  lam  fidelem 
&probHm  non  borruitoccidereproditorie. 

2  Fadum  cft  crgo,&c.  kic  confequenter  defcribitur  innocentis  oe 
cifij  cum  dicitur. 

3  Ponite Vriam,&c.  idefi,-pbi aduerfm'] funt fortcs & audaces. 

4  Et  dcrclinqui  tc  cum.  retrahendo  vos  ah  ipfo . 

J  Vc  pcrcullus,&:c.  Sciebatenim  eum  cffe  conflantm,&  quodna 

turpicr 


turpiterrecederetyfedmagismorieligeret. 

6  I'Ticur  cum,&c.  credsbat  enim,quod  regem ofenditfet/aciens  ali 
quid  vnde  dignus  effct  morte,et  qmd  Dauid  hunc  modum  moriendi  dc 
creuijfct  ad(cl.indum  cutpam  Fri£. 

7  Et  ceeidcrunt,&c.  Exqito  aggrauatumfuitipfiuspeccaiHm,^» 
occafiune  illius  quem  volebat  mori,fueruntet:am  alii  imerflii, 

8  Si  cum  vidcris,&c.;;roprcr  interfc&ionem  populi. 

p  Ecdixcric,&:c.  quiaexMaparteperfonx.  etiam  innalidApoffunt 

hornines  for'.'!ljlrnosintcrficcre,iimd  pntet  pcr  ixcmplum. 

10  Nonncnuilier,&c./>oft/.a-.'f  laabad  fui  vxcufationem  srga 

Dauid,vt  D.md cr,gnufccret,qndd  loub  non  fecerat  illum  .vfulturn  cx 

ignorantia  anis  bellicxJcU  vl  inifkret  mandaium  rega.  Ciicrapa' 

tentvfqucibi. 

Tom.i.  T         *  iNon 


C75>         Glof.ordi.&NicGlaideLyra.       j8o 

^  dcailpaadculpamtrahic&quoplus  pcrcutit  cum  quem  vit  opcroitityrconr.idant,exalioligatnefurgant.  Confi- 

A  ccpcr.u,amittit:&  vndc  vicilTeccrnitur^nidc  fuperacur.Co-  derct crgo h.>mo,cii'n  quoadueriario  bdlum  gerat, ^  liia 

fidcrarelibct  i  ntra  munitum  gr.itix  finum  quanto  Deus  mi  fe  iw  a  liqu  dcliqu:ff»pcrrcndit ,  fakcm  ad  culpam  pertra- 

fcricordia;  fauore  nos  concincc.Eccc  qui  dc  virnitc  fc  cxtu-  hi  ex  culpa  pcrtimclcat,&;  ftudiosc  vitcntur  vul ncra.quibus 


f  dirplieeat  in 
oculistuii. 


B 


C 


licpcr  vitium  ad  humilitatcm 
rcdit.  C^i  vcro  .icccptis  virtu 
tibus  cxtollitur,non  gladio, 
f cd  mcdicamcto  vulncratur. 
Virtusenim  mcdic.Tmcntum 
vitiumvulnus.  Qi.na  ergo  dc 
medicamcto  vulnus  facimus, 
flicic  illc  dc  vulncrc  mcdica- 
mentimi,vt  qui  virtiitc  pcrc  u 
titur  vitio  curcttir .  Virtutum 
cnim  dona  rctoiqucmus  m 
vfum  vitiorum ,  illc  viriorum 
illcccbrasafTumit  in  arccvir- 
tutum,&:  falurifftarumpcrcu 
tit.vtfcruet,  vtqui  humilita- 
tem  curantis  fugimus  ci  fal- 
tem  cadcntcs  hzreanv js.  Scd 
pleriquc  quo  in  multis  cor- 
ruunt,ardius  ligantur .  Cum- 
quecos  antiqu'hofliscx  vno 
vitio 


frcqucntcr  intcrficir,  quia  val 

etiam  fcruus  tuus  Vrias  Hctha:us  mortuus  cft.     ^^^  "'" cft,q"od hoftis nofter 

r     \-   •   r-\      A    i  \    ^      Li,.^^-^     T      i         clcctcrumfalutictiam  vulnc- 

EtdixitDauidadnuntium  :  Harcdiccsloab:     nbusfcruiac.Adcrudicndum 

Nont  tefrangat  iltarcs.Variuscnim  euentus  i  cnim  dominus  fxpe  dcctos 

eft  bclli,&  nunc  hunc,  & nuncillum  conlijmit  ^  tcntaton  fubiicit,  ikuc  poft 

,     1-        A^      r        1     II  \       r  iar.^dificLniItra,pofttciCMce 

gladius.  Contorra  bellatores  tnos  aducrlus  vr-  jj  fccrcca nc rcudntionum  ma 

bem>vtdellruaseam,&cxhortareeos.Audiuit  3  gnitudmc  Paulus  extcllere- 

au.em  vxor  Vri^  .  quod  „,ortuus  effec  Vrias  [rjtdteScdSt" 
virfuus.&planxiteum.TranfacfloqueludtUjmi  4  nitur,vcquiclacipcrire  pocc 
fitDauidj&introduxiteamindomum  fuam,     ranc,humiliacefcrucntur.Sc. 

crccocrgo  dilpcnfacionis  or- 

a  TIa'n<'l''l'™"°"''P*  <""rioncmnonhabctdefenfionis:  &  ideoiefte  dlUC  VUdc  fxuirc  PCrmiCCiCUr 

piopheca  niittitiu.  .     .  i  •   i      i  •      •      i  r- 

r  -,  s   n     •  •   f        •  r\-  t-    j*        miquitasdiaboli,  indcpern- 

Sd  fada  cft  ei  vxor .  pcpcrircjue  ei  hhum .  Et  di-  citur bcnignitas  Dd ,  qilia iiv 
fplicuit  t  verbum  hoc  quod  fecerat  Dauid>co-  dc  obcempcrac  nucibus  fupcr 
ror^^^mmn  na:gr.icia: vndecxcrcct  iratn 

ramdommo.  voluntatisfu^. 

4^  a  Mittt 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

X  Non  te  frangat,&:c.  ah  obftdione  ctu  itatis  recedendo. 

t  Varius  eni m,&:c.  qmfi  dicat,  fi fortuna  nuncfuit  contra  te,erit 

fofleaprote. 

3   Aud iuic  auccm,&:c.  fiHe  tamen  &  fecmdum  apparltiam:  quia 

benh  -rolebateius  mcrtem^vt per  hoc  lapidationcm  euaderety&  fxor 

revsfieret,&  ad  iftam  intcntionem  procuraucrat  Dauid  mortc  fuam. 


.Ad  cuius  intellc&umpleniorem fciendum^quodhic dicit  J{a.Sa. <juoi 
viri procede:es  adbeUum  dabant  vxoribus  fuis  libellum  f( p.zrationis, 
VI  libercpoiient contrahcrefiviriin prxlio  morcrentur:  &  cowputO' 
batur  tmpiis  a  dic  dationis  UbdU.,&  idco  vxor  yridi  conctpcratpoji 
rcccfftm  maritifulMeo  ipfo  niortuo  cuadcbat  penam  lapidationis. 
4  Tranfadoq ;  1  ui1u,&:c.  hoc  cfi  tewpore  dcterminato  b^endi^qa  > 
fofl  mortem  virorum  vxores  corimper  alitjnod  tempus  poriabant  ve 
fies  lugubres:&  iftud  icmpus  vecatur  tempus  lu£lus. 

NlCO- 


A    D    D    I    T    I    O. 

Incap.i  i.vbidicicur  in  poft.AdcuiuspIcniorem  incdlc- 
£lum  fciendum,t>  hic  dicit  Ra.Sa.q,  viri  proccdecesad  bel- 
lum  dabanc  vxoribus  fuis  libcllum  fcparacionis. 

SicucRa.Sa&nlij  Hcbr.cxpofitcrcsfa-pe  corrumputve 
rum  intdlcdum  fcriprurarum  ,  profcqucndo  literam  pkif- 
quam oportet:in  qiiib.  vcrificatur  iWixd-.Liiera  occidii.  2..  Cor. 
5.b.ita,q,  qiiam  plurics  labuntur  in  oppofico  vitiofo  Hc  cxtre 
lno,f  labulandu  mulca  concraria  literx  ,  Sc  qnx  nufquam  in 
fcripturis  auccnticis  rcperiuntur,&:  in  talibus  deeis  verifica 
tur illuci.Pfalmi  i i^^l.^Harrauerimt rnihi iniqni fabulationes, fed 
non  utlex  tua .  vt  patet  in  hoc  paflii.  Nam  hxc  aflcrtio  Ra.Sa. 
dcpcndctex  opinioncquorund.im  Talnnidiflarum  aiiercn 
tium  ,q,  Dauid  nunqu.Tm  fuit  adultercum  vxore  Vria: ,  ad 
cj,  fundandum  fingut  illud delibcllofcparacionis:  quod  hic 
ponic  Ra.Sa.quodcft  falfiirimum:&:  maximc  concratcxtus 
planos  huius  hiflorix.  Vnde  Dauid  rcprehcnditur  a  Dco  ta- 
quam  adultcr  pcr  prophctam.quod  quidcm  pcccatum  etia 
verificatur  per  confcfl.joncm  ipfius  Dauid,  vt  infra  ii.  &  in 
alijsmultislocis.Si  autcmfidioifhiR.ib.  Sa.  iV  aliorumfe- 
qucntium cflct  vcra.tunc Dauid  nunqu.im  fuilTctrcus  illius 
adultcrij  nam  vxor  Vn2:cflethbcraadicdationislibelli,qA'.y 
pr^ccflerat  tcmpnsprimaj  coniiwithonis  Dauid  cum  ca^vt'*  > 
patet  manifcftc.  Caufam  autcm  quam  affignat  Ra.  Sa.ad  da 

tioncm 


tioncm  huius libelli  rcpudij  dicic,qi  hoc  ficbat  ad  finem ,  i 
fi  viri  in  bcllo  morcrcntur,vxores  libere  pofTcnc  concrahcr 
qu;r  quidcm  caufa  cft  penicus  inanis  &:  vacua,  nam  ! icett 
lcm libcllum  rcpudij  nunquam  d<irenc,  .idhuc  vxoics  poj 
fcnt  contraherc  maritis  morruis.Manifcftu  crt.n.  0,  in  mc 
tc  akcrius  coniugjs  ibluitur  vinculum  matrimoniafc,  crialj 
fi  libdlus  rcpudijnon  praccderet.vndetalianon  vident 
interponenda  in  tcr  cxpofltioncs  facrarum  fcriptura'um,  1  _ 
fi  fortc  ad  detcgcndum  crrorem  malc  fcntictium,vd  in  dd^l 
rifioncm  talitcr  fnbulantium. 

REPLlCA.  In  c.  i  i.vbi  poftil.allcgat  diaum.Ra.Sa.deU , 
bello  dato  vxoribus  a  viris  proceden^tibus  ad  bclla ,  &  cetc- 1 
ra.qu^  inde  fcquunrur.Iftud  diclum  Burg.reprchendit  ficut  I 
rcprchcnfione  dignum  cft,  fcd  q,  dicit  huiufmodi  crronea 
didta  in  cxpofitione  non  mifcenda,non  vr  erudite  diftum , 
quia  fandi  dodtorcs  hxrcfes  &  errorcs  in  libris  fuis  cxplicat 
non  V  r  .-^pprobentXcd  vc  derideant  &:  falficaccm  corum  ofic 
danc.Ita &:  hic  Pofti.facic,quia  &:  Dauid  commififTe .idulce- 
rium  farpc  oftendit,nec  cu  rigore  huius  ditli  Rab.Sa.ab  adul 
terio  cxcufari  permiccicNcc  vr  pofiTe  excuGiri  liince  ec  dido 
R.a.Sa.quia &  fi  calis  libcllus  darecur,  ancecamc  morccm  fiii 
maritinonhabcrecef!c(Stum:quonjamance  morcem  con- 
iunaaalceriadulceriumcommififrcc,ficut  in  propoficoca- 
fusBcthf.ibcchabet. 


r 


y 


8i     II.  R 


egum. 


C  A  P.    XI f. 


Cap.  XIJ.  582 


JSiJL^  iHftinus  martyr.  Si 
Daiiidem  fecundiUTJ  cor  fuu 
cfiepronuntiauic  Deus,qui  fa- 
diini  eft,vt  poflea  adulterium 
c:edemque  patraueric  ?  Ec  fi 
hxc  mala  Dco  inuifa  ibnr,  cur 
prophetx  gcnus  ex  adukera 
conftituit,  ertccicque,vt  Chri- 
fti  genus  ad  eam  rcferretur  ? 
Dauid  pccnitcntia  delida  fua 
cotrcxit,  propccrea  inuencus 
eft  ex  animi  Dci  fcncencia,qui 
non  vidt  moncm  psccatoris ,  fid 
magis ,  vt conucnatur  &  viuat . 
Ac  quem  adulrcrio  procreauic 
Dauid  ex  vxore  Vria;,necauic 
Dcus,  quoniam  adulccrorum 
nati  funt  imperfedli.  Qui  vero 
pofi  eum  nati  func ,  nou  neca- 
uit,quoniam  Dauid  illam  du- 
xit  vxorem.Ac  bcnigne  poten 
tiamhonoransDeus,in  vxo- 
ris  Vnx  progenic  collocauic 
genus  Dauidjs ,  eademque  de 
caufa  fccic,  vc  ex  ea  Chrilf  us  ge 
nus  ducerec. 

^c  Theodorecus .  Non  finic 
animarum  medicus  morbum 
eflie  immedicabjlem  :  neque 
iniuftam  neglexic  cxdem;ne- 
quepropccraliam  Dauidisvir 
tuccm ,  inultum  finit  cum,qui 
feccrat  iniunam  .  MifTus  efl 
crgo  Nathan  prophcta ,  accu- 
lationisdccoram  induens  per 
fona,diuitis  &:  pauperis  actum 
componens. 

•}«  Chryfoftomus.  Prophc- 
ta  ad  prophecam  vcnic .  Sicuc 
cnim  medici  quando  zgro- 
rant,aliorum  medicorum  con 
filio  indigcnt,&:  infirmitas  ob- 
liuioni  dat  artcm:  fic  Hi.  m  hoc 
prophcta  ille,propheta&  ifte: 
fed  iUc  fanus,  iftc  graui  vulne- 

re 


CAPVT    xir. 

tlfitergo  dominus  Na-  i 
than  ad  Dauid.  Qai  cum 
veniflecadeum,dixitci: 
Rciponde  mihiiudiciii. 

a  f  Cmn  pr.-tlati  ecclefi.T  potcmesar- 
Euunt.priiu  fju.irdcim  fimilitudines  ve- 
lut  de  alieno  ncgotio  inducunt  . 

Diiovirieranc  in  ciuita-  * 
tevna,vnusdiues,  &al- 
ter  pauper  •  Diues  habebat  oue.s  &  boues  pluri 
mos  valde,  pauper  autem  nihi  habcbat  omni  3 
no,pra:cerouemvnam  paruuia,c]uamcnierat  4 
&  nutrierac  &qucE  crcuerat  apud  cum,  cum  fi-  y 
hjs  eiu.s  fimul,  de  pane  lUius  comedcs,&:  de  ca  e 
hce  eius  bibcns,&:in  finu  iliius  dormiens,erac 
qucilU  ficutfiha.Cumautem  Iperegrinusqui  7 
damveniflfetaddiuitem,  pnrcens  ille  fiimere 
de  ouibus  &  de  bobus  fuis,  vt  exhiberec  conui- 
uium  peregrino  ilU,qui  venerac  ad  lcjtuhc oue 
viripauperiSj&prscparauiccibos  homini  illi, 

a  1"  Poit  fimilitudmes  reftam  fementiam  contra  fe  quaC  in 
alteruin  iirofcrunt  poteates. 

qui  venerat  ad  fe .  Ira'tus  aucem  indignatione 
Dauidaduerfijshomincm  illumnimis,  dixit 
ad  Nathan:tViuicdominus,quoniamtfiUus  s 
mortiscftvir,  qjihocfecit ,  Ouem  reddct  in  * 
quadrupIum,co  quod  fecerit  t  verbum  iftud , 
&  non  peperccrit.Dixit  autem  Nathan  ad  Da-  '«> 

Tandem  ptibti  modis  congru  .•nt.bus  de  proprio  reatu  potentcs  feriant ,  iam  in 
nulla  lui  defenfione,ereftos,quippe  lentcntia  ptoptij  oris  ligatos. 

uid:Tu  es  illc  vir,qui  fccifti  hanc  rem.  Ha:c  di- 
cit  dominus  Deus  Ifiacl :  Ego  vnxi  tc  in  regcm 
fuper  lfracl,&  ego  erui  te  de  t  manu  Saul,&:  de 
di  tibi  domu  domini  tui ,  &  vxores  domini  tui  n 
in  finu  tuojdediq;  tibi  domum  ifrael  &  luda : 
&fi  parua  funtifta,adijciam  tibi  maiora.Qua 
rc  ergo  cotempfifti  verbum  domini ,  vt  faccres 


rc  fauciactis .  rngrcditurcrgo, 
confpicicrcgcm  fcdcnccni  in 
folio^amidum  purpura,capiic 
lapidc  preciofo  ornacum,hinc 
indevallatum  praifidio  mili- 
cum,cu  magna  gloria  exulcan 
Ce. Dicic ,  Sermo  mihi  adte 6  rrx. 
O  fapicnci.1  mcdici.  Incrauic 
porcans  gladiu,vc  fccarec  vul- 
nuSjfcd  infirmanci  non  offcn- 
dic,  nc  abhorrcrcc  medicina . 
Abfconditfcrrum,non  fub  vc 
fiimeto,fcd  fub  velaminc  nar 
rarionis.Sracim  cnim  non  di- 
xir,0  iniquc,d  immunde,6a- 
diikcr ,  6  homicida,  Quid  igi- 
Cur  J  Caufam  baben.  Dno  viri  erant 
in  ciuitateyna,&c.  Duoshomi 
ncs ,  Vrinm  &: Dauid addifce 
pcrfonas.Paupcrculi  oue  mu- 
licrcmdixic,  qu.i:  ingremio 
cius  cubabac .  Confidera  pau- 
pcrcm  inccncica  piccacis  ha- 
bcrcfulcimina:in  diuicib.  au- 
tcm  mulca  fupcrbiam.  Apud 
paupcrcs,  vxor&ancilla,& 
mmiftra  cft,&  procrcat  filios, 
&  ipfa  nucrix ,  &c  macer  cft . 
Apud  diuices  non  ica:fcd  cum 
gencraucrij:filium,cu  cradic 
foris.  Erubefcicfieri  nucrix, 
quxfadacft  macer.Chriftus 
aucenucricor  noftcr,  propria 
noscarnepafcic,  &fanguine 
nobis  propinauic:  Ouiscrgo 
in  gremio  cubabac.  Venic  pe- 
regrinus,  Concupifcencia  vi- 
delicec,iniqua,&agref!is,&c. 
Dauid  iracus  aduerfus  homi- 
nem,  dicic.  Filiusmorciseji. 
Oucm  rcddec  in  quadruplum 
iuxca  lcgem:&  ipfe  gladio  pu- 
niecur.  Tunc  prophcca  laclac 
oem  vmbraimaginis,!  mediu 
jpferc  gladiu,percuflic,&:  abici 
dic  vulnus,dicic.  Tu es  rex,&c. 
O  fc£f ura,n6  gladio  fccas  scsu 
doloris,fit  ppedio  accufaciois. 
^  a  Tuleris 


D 


t  t.q.T.nosfi. 
$.  icemcuni 
Uauid. 

-Rcfpondc  nii 
hi  iudicuini. 


E 

t  rel  viator. 
frcm  hanc  Sc 
infra. 


t  Hebr.  pro  di 

gniismorce 

eli. 


Exod.zx. 
t  domo. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C  A  P  V  T    XII. 

1  \M  Ific  crgo  Dominus,  Scc.  Hic  confiquenter  defiribitur hu 
i.VJL  milis  recognitio  peccati.Et  primh  ponitur  peccati  reprehen- 

ftojecundo  reprehcnfihumilis  confeffio^ibi:  Ecdixic  Dauid  adNa 
than.  Vrimain  duas ,  (juiaprimb  in  reprehemftoac  Dauid  parabola 
proponitur,fecuHd6  exponitur  ibi:  Dixicaucem  Nathan.  Circapri 
mum  dicitur. 

2  Duo  viri  crmt. fcilicet,Dauid,&  Vrias. 

3  Pauper auccm,&c.  id  efl.,vxorem  vnicam.Dauid  atttem  habcbat 
plures,  vt  patet  exfupradi£lis. 

4  Quam  emerat.  dando  pro  ea  dotem. 

5  Ec  nutricrat,&c.  quia  acceperat  eam  paruulam. 

6  l^cpznciWiuSjScc.quiacommunicabatcumeoincibo  &kBo. 

7  Cum  autcm.  id  eii,diabolus,qui  alienatus  efl  a  communitate  ci- 
viHHm  cxUflium  per  obflinationcm  in  peccato ,  cui  Dauid  fccit  conui- 

uium 


uiumper  confenfm  in  adulteriiim,&  homicidium  in  opus  dedu^im: 
quia  diaboLns  in  talibus  deleClatur.Talem  autetn  parabolam  propofuit 
Islathan  ipft  Dauid,vt  ignorans  feipfum  condenaret  ,et  flc  fmntem  no 
haberet  defcndendi peccatum fuum.ldeo  fubditur fintct,  tia  Dauid. 

8  Films movtis cd, lii.c. ideii,  digniis  morte propeer  horrorem 
faai. 

9  Ouem  reddcc,&c.  Hocfententiauit  fecundum  le^em,qute  habe- 
tur  ExoU.zi.a.  fiilicct,quodpro  furto ouis reddatur  quadruplum , &. 
ficfaClim  ei  efl,quiapro  morte  Friji  mortuifunt  quatuorfihi  eius,fii 
licet,primusfilius  Bethfabee,.Abfalon,.Ammon,&  .Adonias,  vt  habc 
tur  exfiqueniibus. 

10  Dixic aucem  Nachan.  Hic confequenter h£c  parabola  pr^di- 
Qa  expomtur  contra  ipfum  Dauid,Et patet fententia  ex  prxdiSiis pait 
cis  exceptis,qu£  difiurrentur. 

H  Ec  vxorcsdomini.  Licet non legatiir , q,  Datttd  vxoresSaulii 
acccperitjtamen  dominus  tantampoteflatem  eidedit,quod  potcrat  ac~ 
cipere,&  forfitan,aliquas  accepit:quia  nobiles  erani .  non  cnim  om- 
niafcriptafuHt. 

I  Vriam 


MORALITER. 

*  T  Mifit  ergo  Dominuf,&c.Pev Nachan  prophccam  potcfl  in 
telligi  bonus  pr2;dicacor,qui  vcrbum  domini  habcc  nuncia- 
rc  ad  modum  prophetiE,proptcr  quod  ficuc  Nathan  pecca- 


u 


ta  Dauid  rcgis  non  palliauicfed  efficaciccr  reprehendit ,  fic 
prasd.cacor  peccaca  pocentium  publica  non  debet  palliare  , 
fcd  efficaciccr  concra  ea  pr2dicare,cxemplo  Chnftiqui  pec 
cata  fcribarum  &c  poncificum  ctficacicer  rcprchendic . 

Toin.i.  T    a        ^<  j  Etdixis 


j83         Glof.ordi.&NicoIaideLyra.         584 


4^6.  in  hiinc 
loc. 

,•    A 


a  •}« T!4kris vxorem yri£,&c.  Procopiu?.  Obfcure  fignificatur' 
Dcum  pliis  hocconiugio  otftiirum  clic^quam  adulccno.  A- 
dulccrium  enim  cupidiratc  vicUis  commilit:  coniugium  au 
tcm  delibcrationis  allinfum  bnbct.Cumq;  proptctadulte- 
rium  fit  homicidium  plangcrcdcbcrct,iplcmatrimonio  c6 


t  ciui. 
Rom.i. 

Genef.  48. 

InPral.5» 
B 


tra  lcges  contraifto,cum  ca  vita: 
cunliictudiiicm  habuit. 
b  *  To!!:m  vxores  tuai  in  oculit 
tuir,  &c.  Procopius .  Similc  cft 
huic:  Trad'dit  cos  Deus  in  pafjiohis 
^omiiiu .   Dei  pcrmiflloncm 
figniticans .  Etiam-Iacob  dc  Si- 
chem  conrraanimi  fui  fentcn- 
tiam  a  filijs  cucrfa.ica  loQuitur,  . 
fjnaw  ceperuntanii  meo:  lacinus 
filiorumcotra  voluntatcm  fwa 
cditum.libi  afcribens 


t  vel  co(KCfli- 
ncie. 

Ifa.  4J. 


InPfal.^. 
t  igrotabat. 
Lxx. 


malum  in  confpcdlLit  meo?Vriam  Hethxum  ' 
pcrcuffifti  gladio,  &  vxorem  iUius  acccpilH  d- 
bivxorcra ,  &interfecifticumgladiofiliorum 
Ammon  .  Quamobrcm  non  rcccdetgladius  * 
dc  domo  tua  vlquc  in  rcmpiternum  ,  eo  quod 
dcfpexcrismc&tuleris  vxorem  Wnx  HcthcTi 
vtcflctvxor  tua.Itac|ue  ha:c  dicit  dominus  : 
Eccc  ego  rufcitaboruperte  malumde  domo  5 
c  ^  Teccaui  Dorw*«o.  Chryfo-     tu^  /j^tollamvxorcstuasinocuhs  tuis,  &da- 
ftomus.  Redicns  velociterad      ,      '         .  o   j  ■  „  ^...k.,0 

confcicntiam,tanquamfidelis     bo  proxmio  tuo  ,  &dormiet  cum  vxoribus  4 

tuisinoculisfolishuius.  Tucnim  fccifti  ab- 
fcondite^ego  vero  faciam  verbum  iftudin  co- 
fpcduomnislfrael,  &in  conrpecta  folis  hu- 

a  ♦  Qm  humilitcr  conlitetur  veniam  inox  confctluetur. 

ius,EtdixitDauidadNathan,  Peccaui  domi- r 
inculmincconliitutum  eflcrc     no.DixitqjNathanad  Dauid:!Dominus  quo  J 

eali?Curmihir.ud.-idcrimpegi  *^  "  ,7  i-  •     • 

Scd,  Teccaui Domi-     quc  tranftulit  pcccatum  tuum .  Non  moricris .  3 

a  f  Apudgcmes  fcelefiumhabctur,fiquis  vxoremaltcxiusper  viin  fibi  ven- 
dicauciit,maxi  me  <jui  pri  eii. 

Veruntamcn  quoniam  t  blafphemaVe  feci-  9 

3  %  Qiiia  talem  rcgem  pr.xfecinet. 

fti  inimicos  nomen  dommi  propter  verbum 
yJcem.Pcropcraquidcmcxacer     hocfilius,  qui  natus  cft  tibi  morte  morie- 

tur.  EtreuerfuseftNathanin  domum  fuam. 
Percuifitque  dominus  paruulum  quem  pe- 
percratvxorVriaeDauid,  &t  defperatus  eft . 


&:idoncus  fcruus  culpainfim 
pliciter  confitccur,  dicit  V:cca' 
ui.  Non  dixit.o  iUe  tu ,  cur  non 
confidcras  fragilitatcm  huma- 
nam  ?  Cur  non  temctipfum  car 
nalcm  intclliais  >  An  ncfcis  jmc 


Iti  cnmcn  ? 
«0.  St.atimqucprophcta.  Domi 
nus  tranflidit  peccatum  tfcum  :  non 
morieris .  Oargutapa-niccntia, 
6  vclox  indulgcntia :  Dictu ,  in- 
quic,/>«or  iniquitatcs  tuas,  vt  iufti 


InPial.143. 

c 


bafti,fcd  fideli  confcirione  po.'- 
nituilti.Hic  oftcndicurconfel- 
flo  fidclifiimi  famuli ,  &:  indul- 
gcntia  clemenDfTimi  Dei. 

^«  Idem.  Peccauit  Eua,pccca- 
uit  iV  Adam :  non  cafdcm  auce 

pocnas  dcdcrunc.Occidit  Cain,&  occidit  Lamech:&:  hic  q,- 
dem  mifcncordiam  ci\  affccutus^ille  vero  punicus  eft.Col- 
legit quidam  iigna  fibbatho , &  nuUii  vcn iain ell  afTecutus. 
Dauid  occidit,^:  adultcnum  comniifir,&:{:iUitcin  efl:  con- 
fccutus.Cur  alijquidempuniti  funt,alij  minime:Quodilli 
quidem  potnitentiadudi  lunt:ill!  perfeueraucrunc. 

^t  Idcm.  Si  qui  ex  his,qui  iacent,non  furguntjnon  in  caufa 

eft 


eftDeus,quicrigitomneselifos:fedqui  nolurtt  (unz;erc.Ni  l| 
luddmquoquecum  cccidifl[bt,voluic  crigcre,  &C  vt  furgercc 
nihil  nonfccir:fed  illenoluit.L>auidcertccumcccidi(rjt,e-< 
rcxit.Pccrum  cum  cilct  cafurus  retinuic .  Eft  enim  varia  & 
multiplcx  eius  cura  &:  prouidentia. 

-^-  Ambrofius.  Dauidconfcf 


fus  cft  cul  pa  m  ,0  b  fcc  rau  i  t  i  n- 

dulgcntiam,  humi  ftratus  do 

■  plorauic  xrumnain,  ieiuna» 

u!C,or.iuic,contcirionis  i\\q  te 

liimonium  in  pcipetua fccti 

la  vulgata  dolorc  tranrinifit; 

C^iod  crubcfcunc  faccrc  pri*« 

uaci,rcx  non  erubuit  prttcrij 

Quod  pcccauit,pd6nis  eft:q^ 

fupplicauit,corrcAionis.Lap" 

fus  communis,fcd  fpeciali» 

contcftio.Culpain  incidiirc, 

natur.r  cft:diluiilc,'virtutis. 

•ii  Iderr. .  Si  bapcizacus  dc« 

fertor  violatorq;  facramcnti 

fiierit,pcccat,c\:  Dcum  rcpel- 

lic  a  fc.Si  .lutcm  agat  pcniten 

tiam  cx  coto  cordc,  vbi  Dcus 

videt,  faluabitur ;  licut  vidic 

cor  Dauid  ,quando  incrcpa-. 

tus  a  prophetOjpolt  D  ti  com 

minationes  terabiles  exdaii. 

mauit:  Teccaui:  6.:.mox  audifv 

uit:  ^biluHt  Dominus  pcccatim 

tuum.  Quantii  valcnt  trcs  fyk 

lab2?Tres  enim  fyllabx  fiioo  ( 

Teccaui:kd  in  trib.fyllabis  fla 

mafacrificijeius  ad  coelum 

afccndic. 

•jc  Thcod.  Quxft.  2  j.  Dauid 
dupliccmdebebac  mortem; 
1°  na  &:  adulccr ,  Sc  homicida  p 
II  legeitcrimcbant^Sedmortii 
fniam  foluit  pcccati  cofcfiio» 
d  Dixitq;  T^than  aii  Dauld,et(, 
Omnia  tamen,qu;r propeccaco  prardida  func  ci ,  poft  moB 
dum  tolerauit.Deus  delitAum  dclet,  lcd  inultum  no  dcferio  \ 
Auc.n.homo  in  fc  penitens  punit,aut  Dcus  hxc  cura  homi- 
ne  vindicans  percutit.Non  igitur  pcccato  parcitur ,  quia  (i- 
nc  vinditta  non  laxatur.Sic  cnim  Dauid  audire  poft  confef- 
fioncrn  mcvuiz,  Domitms  tran/iuHt peccaium  t!iton^\6c  tn  mulcis 
poftcruciatibus  ^ftiidtus  etfugicns  reatum  culpxquam  p  jc 

^trauerat 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

a 

t  Vriam  Hethxum,to.  cjuiaexeiusmandatofa6iumfuit,vtp 
tet  expr£dil}is:&  illefacit  rcm  cuius  authoritate  fit. 
1  Quamobrcm  non  recedet.  quiafrater  occidit  fratrem,  vt  ^b 
falom  .Amnon,  vt  habctur  infra  cap.fctjueitti.  &•  Salomon  ^doniam, 
•pthabetur  infra  ^Jib.z.cap.Etfilim  infnrrexit contra patrem,fcili^ 
cet,^bfalom  contra  Dauid,vt  habetur  infra  i  <^.c.ldeoftibditur. 
j  Eccc  cgo  fufcitabo,ii:c./c<V<cef,  .AbfalomfiHnm  tuum  volente 
inuadereregnum. 

4  Et  dormict  cum  vxoribus  tuis,  Id  efj ,  manifefii  coram  omni- 
bus,prout  habetur  infra  i  y .  r.ap. 

y  Et  dixit  Dauid  ad  Nathan,&;c.  Hicconfequeter  ponitur  ipftus 
Dauid  humilis  confeffio  &•  ppt^  teperatio,& fecundo  humana  cbfola 
tio,ibi:  Et  pfolatus  cft,  tei  tio  reaccipitur  hijlorix  narratio  ibi:l^Vi 
pugnabat.  Circaprinmm  dicitur  ;Et  dixit  Dauid.  ore  &  corde. 

6  Pcccaui 


6  Peccauidomino,&c.  nondefendenspeccatumfuurn,fedhumi- 
literrecognofcens ,  propter  quodfcquitur pcens.  temperatio,  cumdi- 
cttur . 

7  Do  minus  quoque.  quantum  ad  culpam  remittendo  propterpf- 
nitentiam  tuam ,  &  quantum  adpanam  temperando  eam,  quia  licet 
fis  bomicida  &  morte  dignus,tamen. 

8  Nonmonens.in propriaperfonatfedinfiliotibinato^cimscati 
fafnbditur. 

9  Quoniam  blafphemarc,  &c.  quia  homines  ignorantes  &  ma- 
liper  hoc  blafphemabant  iudicia  Dei  occulta,dicentes  eum  iniufih  egif ; 
fe  reprobando  Saul,  &  eligZdo  Dauid,qfatis peiorafeccrat  ij  Saul. 

10  PcvcnfRiqucdominilS.infirmitate  incurabili  fmplicitcrpcr 
naturam,ideofubditur. 

1 1  Et  defperatus  eft.  fcilicet,  Dauid  defanationcpueri  per  viam 
naturx.  &  artis  medictnA^quia  tamen  Dcus  poterat  cum  fanare ,  idea 
fubditur . 

1  Depre- 


M  O  R  AL  r  T  E  R. 

•J«  5  EtdixitDauidadf^athan^&c.  Pcrhocautem,qiDauid 
fc  nonexcufauit,fcdftatimpcccatumfuum  tanquam  vere 
pqnitenshumilitcrrccognouit,cxcmplum  dcditomnibus , 
&fpecialiter  potcntibus.vtpeccata  fua  non  dcfendant ,  fcd 
humiliccr  contcantur ,  vt  vcniam  confequi  mcreantur  ficuc 

ipfc 


ipfe  Dauid,cui  didlum  fuit. 

7  Dominus quoque,&c.  Pcr  hoc  autem  faftur.i  Dauid  o(!endi 
tur,quod  licct  pro  vita  propinquorum  languencium  quam- 
diu  viuimt  fit  orandL!m,tamen  ipiis  dcfundis  confolatiote- 
cipi  dcbetdcmorcccorum.Vndedicicur  i.Thcf.4  c.Ts^a'» 
mws vos ignorarefratres de dormientibus ,vtnon  contriflemini ficut 
&  coiteri,quifp€m  non  habent  ^icihcei^  rcfurredionis  funira:. 

I  Miftt 


,  a  -Jt  Deprecatnf- 
que  efl  Daiiid  pro  a 
paruitlo. 

Ambiofius  . 
I  Filio  in  a-gricu- 

.dineconftituto, 
ncqj  cibu  fum- 
pfic,  ncque  re- 
giiimthronum, 
aut  cubile  con- 
fcendic:fcd  ftra- 
tus  in  terra  ieiu- 
na  ora  lacrymis 
diIucb3t,non  ta 
filij  morccm ,  l^ 
peccaci  pccnarti 
jnillo  lauarede 
fldcrans. 
^  Idem,  Da- 
uid  moriturum 
filiu  flebat,  mor 
tuumnon  dole 


Cap.  XJI.        ^S6 

poflec rediicere  morcuiim.exanimemq;  reuocare?i:c.Am-  D 
nonem  ■<<:  Abriloiiem  m  ircuos  tieuic,i5<:  dcnduui  mfancein 
monuum  non  pucauir.Iilus  enimlibipenirecredeDac.hunc 
refurreclurum  fpcrabac. 

^  Theodorecus .  Quumobrcm  infancemmorcicracfidic  Qii»ft.i*. 

D:'us?Viuuse-    " 


j8j     II.  Regum. 

crnuerat,  cxoluit.Sicnosfalutisvnda  aculpaprimi  parcnris 
ablbluimur,fcdabfoluci  quoquc  adhuc  carnaliccrobiinus, 
quiadelida  nof^ra  ve!  per  nos  vcl  pcr  feipfum  Deus  rcfccac 
ccinm  cum  rcIaxac.Ab  clettis  enim  fuis  iniquicacum  in.icu- 
la<;  ftudec  tcmporali  afflidione  cergcre,quas  i  eis  pcrpetud 
novultvidere. 

a  Et  nos  leiunemus  &  fiper  terram  iaceamus.danec  pcccati  defidcrium  fundiratabolcatur  . 

tDeprecatufqueeftDauid  dominum  proparuulo,&  leiunauitDauid  i 
ieiunioj&ingreflustfeorrum  iacuitfiiperterram.Venerunrautem  (e 
niores  domus cius t cogentes  cum,  vt iurgerer  ds tcrra .  Qui  noluit , 
neqLiecomeditcumeiscibum.Accidicautcm  diefcptima,vtmorere- 
tur  inflins.TimueruntqueferuiDauid  nuntiareei,quod  mortuusefTet 
paruulus.Dixeruntenim:  Eccecumparuulusadnucviuerec  loqueba- 
rauradeumj&nonaudicbatvocemnortram  ,  quanto  magis  li  dixe- 
rimus  mortuus  eft  puer,  (q  aifliget  ?  Dum  ergo  Dauid  audilFet  feruos 
fuos  muiTitantcs, intellcxit  quod  mortuus eflet  infantulus.Dixitque  ad 
feruosfuos;  Num  mortuuseflpuer?  QuirefponJerunt  ei  j  Mortuus 
efl.  SurrexitcrgoDauiddeterra, &  lotusvnclufquceft;Cumquemu 
tafretvcfles,ingrefruseftdomumdomini,d:  adorauic,  &venicdomu 
fuam.  pctiuitque, vt ponerent  ei  panem,& comcdit.  Dixerut  aucem  ei 
ferui  fui;  t  Quis  cft  fermo  quem  fecifti propter  infantem  ?  Dum  enim  » 
adhuc  viuereticiunafti,*flebas.  Mortuoautcm  pucro  furrexifli  & co 

bat:' flebac nelT-  b  medifti panem.QuiaitjPropterinfantcm  cumadhuc  viucret,  ieiuna- 

bi   eriperetur  '■  - 

fedflercdcfinic 

ercptum,  quem 

fciebacelfecum 

Chnffo  .  Ecvc 

fciasverumcflc 

quodaffero,in- 

ccftum  Amnon 

fihumflcuicoc- 

cifum,  parrici- 

dam   Abfalom 

doluic  incerem- 

ptum  Innoccn- 

icm  filium  non 


tjj.q-t.c.hoc 

ip!"uta  uer.hic 
aucem. 
t  pernofti- 
uit,&c. 


Rabbaaus. 


ui  & fleui.Ditebam  enim;Quis fcit fi I  f  irte donet  cum  mihi  dominus, 
&viuatinfans?Nuncautemquiamortuuseft,quareieiuno  ?  Nunquid  * 
potero reuocare eum amplius?Ego  vadam  magis  ad  cum,  illc  vero  no 
reuertctur  ad  nic  .  Et  confolatus  eftDauidBethfabee  vxorem  fuam.  s 
Ingreffufque  ad  eam  dormiuit  cum  ea.  Q.ufe  genuit  filiu  &  vocauit  no-s^ 
meneiusSalomon.Etdominusdilexiteum.t  Mifitqueeumin  manu  ? 

a  In  Hebraco  ledidia.id  cli.dilcftas  domini,propter  dominun»,fciIicct ,  propter  gratuium  mifencor  diam   S 
qua  cum  diligere  diguatus  eit.euarauis  Maiizer  cCet. 

Nathan  prophet^,& vocauit  nomen  eius  t  amabilis  domino,co  quod 

a  Hieron.^indo  cum  adieftionc,  (ciibitur  Rabbarh:ficU[  hic  ,  quando  tinc  adiec>i  me,  Kabba. 

diligeretcumdominus.  Igitur  pugnabacloab  contra  Rabbath  filio- 

rum  Ammonj&cxpugnabatvrbemregiam.Mifitq}  loabnuntiosad  t  fius  diabolo  rc- 

^num  aufercs  fi 
bi  mfigne  deco 
nim  parauic  Eft  cnim  Dauid  corona  conuetus  eacholici  po- 
pulirqui  capuc  nofrrum,i.Chriftumfidc&coucrfaC!oneco 
ronac  &:  ambicOmnis  cnim  fandorum  labor,cercamen,  SC 
vidoria  ad  honore  eius  rcfcrcur.Rabbach  ciuitas  regni  Am- 
mon,qu£  nunc  Philadelphia  vocat'',&  mterpreratur  mulci- 
tudo.Ec in cuangclio dr, <]Hia multivernent  ab Onente <t  Oeci- 
deittey  iS"  ncutfibeiit  cum  ^ibraham  Ifaac  &  lacob ,  inregno  ccsloru. 

^  a  Frbs 


rac   fucurus  ar- 

gumencum  fcc- 

lcrisaciniquica- 

cis .  Pij  ergo  re- 

gis  &:  prophecs 

cura  gcrcns  do- 

minus,nonlinic 

cum  viuere. 

c   M'fitjite  loab 

nuiitiosjii^c.lixc 

victoria  Dauid 

quam  loab  ia- 

choauic,  &  ipfc 

per{ccic,flgnifi- 

c.icvi:tjria  no- 

ftri  rcgis.  Dax 

en  ii  n  coucra  ho 

ftc-s  bcllum  ge- 

ric  cum  prxdica 

Coruni  t)rdoc6- 

cramundi  poce- 

ces  fcucum  fidei 

opponic.  Sed  vi 

doria  ad  Chri- 

ftu  refercur,  cut 

omnis  poceiias 

&c  pocccia  rcgni 

afcribicur.  Dius 

ejieniaj,qui  ope- 

ratur  in  nobis  ^ 

yelle,  &perficere. 

Coronam  crgo 

rcgishoflilispo 

puli  culicDauid, 

&:fibi  di.adema  tlcdid"  pro 


tQEidcahoc 
quod. 


tuel  mifere 
bicur  inei  i. 


Pha.t.b. 


9    fecic.-cumChri- 


pucauic  cflc  lu- 
gendum,quiail 

los  fibi  perijflrepro  fcclcrc,huncpro  innoccnciacredidic  ef- 
fe  victurum. 

b  Tropter  infantem  dum  adhuc  fiueret,&c.  ^  AmbroflUS.  Rc- 
fpondic  feruis  fuis,rcde  fe  infance  viuence,ieiunafle,  ploraf- 
fc,quia  iure  arbicrabacur  dommum  pofle  mifcreri.nec  dubi 
tandum  quod  vicam  jJoiTec  fcruarc  viuencis.qui  poflec  viuifi 
care  dcfundos:ia  vcro  ob  ita  morte,quid  iciunarcc,g,  ia  non 

polfec 


pt  er  domin" 
ideft.dileftii 
a  domia». 


Matt.8.b. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 


I  Dcprccacufquc  cft,&C..7»/4  nefciebatfi  -perbum  domini  dc  mo^ 
tepueri  fuijfet  dtciim  pcr  fententiam  dijjiniiiuam:quia  tnnc  non  oraf 
fetpro eius  fanitate,aut per  comminationem  tantum,ftcutIon£  l.b.di 
citur:  Adhucqiudragincadics&cNiniuc  fubucrcccur.  quxtn 
nonfuit[ubuerfa,e'o  o,  7{miuitx  egerunt  panitcntiam.propter  hoc  Da- 
uid  interrogatus  defietupro  puero  qdiu  •piuebat,&  cofolationefua  ip- 
fo  mortuo  de  quo  mirbantur  bomines  fu:  ,vt  potet  in  litera ,  rcfpondit, 
i  Dum  enim adhuc  viucrct,&:c.  pro  eius  fanitate impetranda. 

3  Dicebam  enim.  id  eil,iH  corde  meo  cogitabam. 

4  Q^uhkiiilfoztc  donez.  proptcr  panitentiam  &  /i/fliilionem 
meam. 

5  Et  confolatus cft,&i:c.  Hic confequenter ponitur ipfiu-  Dauid  a- 
liqualis  confolatio,eo  quod  dominus  peccatumfuum  remifcrat^  quan- 
tum  ad  tulfam,&  temperauerat  quaiUum  adpunam,  ytprxdiBu  e/?, 

&  ideo 


&  ideoconfequenter  confolutuseflBethfabeevxorcm  ftamds  morte 
pueri. 

6  Qux gcnuit  filium,&c.  qui inl:erpretiiu>-padjicus,&  hocfuit 
ex  ordinationc  dimiia,fuit  entn  ipfi  Dauid  reuelatum  ,  quodpnfi  eum 
regnaret,&  in  tantu  pace^quod  templnm  domini  xdificaret  ficutpro- 
miffumfuera!  DauidaDoniinnfupraj.c. 

7  Et  dominus,&c.  da'id<jfibigyaii.im  infua  iuuentute ,  quamuis 
erraucrii  infcneSime.Vel  d:c'.tur  quod  diminus  dilexit  eu,eo  qitod  do- 
miniis  deditfibi bona  naiuraliu  exparie  corporis  cr  animx . 

8  Mifitquc  cum  in  manu,&:c.  vtpcreumfaritlb  nntriretur  ,  & 
bcne dncentur,vt fic pojiea  ad regnun  jptior  efficeretur. 

9  Igimv  pu^nabatjScc.  Iiiterpoftto  peccuto  Dauid  quantum  ada- 
dulterium  &  homicidiumjnc  reuertiturfcriptura  ad  compkndum  hi 
floriam  fuprainchoatam  io.cap.de cxpugnationefiliorum  ^mmon , 
cumdicitur:  Ig^itinpugnah^z.quxeratciuitas  principalis  &  rc 
gia,propter  quod  rex  &  bellatores  fui  pofuerunt  fe  in  ea. 

^  I  Ec 


MORALITER. 

4«  t  MifitqueIoabnuntiosadDaHid,dicens;Dimicaui  aduerfum 
i^bbath  &  capienda  efi.  Pcr  hoc  autcm,  ^  loab  criumphu  de 

fUijs 


filjs  Ammon  noluic  fibi  afcribcrc,fcd  magis  domino  fuoDa 
uid  nobis  oficnditur.quod  nullus  vi^toriam  de  peccatis  vel 
darmonibus  dcbct  fibi  attribuere ,  fcd  domino  noLlro  lefu 
Chrifto  pcrDauid  figurato. 

Tom.2.  T    J        -Je  5  Topulum 


rS/         Glof.ordi  &NicolaiclcLy 


ra. 


588 


4 

A 


«apM. 


Rabbanu5. 


.     vrh^    a<,u:t.  3  Dauid  diccHS :  Dimicaui  aducrfum  Rabbath ,  &  t  capienda  cft  vrbs  i  ^j^[^"j;;^^ 

'"'""  *  ^u    ^A°'     aquarum.  Nunci^ritur  congrcgarcliquam  partcmpopuli,  &:  obfide  2  n^,i,cn  proprm 

Km  ,  qux  ■!;;     ciuitatcm  & capc ca,nc  cum a me t  valtata  fuerit  vrbs,  t  nomini  mco     Mdch'^^^^^^^^^^ 

crat  aqux.vd  vc     afcribatur  vidoria.  Congregauit  itaque  Dnuid  omncm  populnm  ,  &     ^J^^^^^      ^^.,^ 

^^Lt^,^;,,f,r"'  b  profeauselladuerfumRabbath.Cumqucdmiicnflctccpiccam.ilit  3  cl.oa , vc volu«c 

IT  £f  r.iir.  e  rxf,     tulit  diadcma  rcgis  eorum  dc  cap.tc  cius,  pondo  aun  taletum,haben,s     ^^^'"^^^^^^^^^^^^ 

lii  Paralij:ome-     ^^^^^35  prctiofilTlmas ,  &  impofitum  elt  (uper  caput  Dauid .  Scd  i^  ' 
non,icaIegicur-      ^  r  ^  1  •  • 


^  ru;n,  cuiiis  di.i- 


,.P».x«.b.  ?X''l>i'r»:     prxdam ciuitatisarporrauit muitam valdc. l>opulum quoq, eius  ad-  5  ^^;^;^-^!'^"- 

Dc««r.^d,  -'«  A^^'^^,'!,_      duccnsrcfrauic,  t&ciraimegitiup^'rcosferratacarpcnta.  Diuifitq;  ;;'^i^'|:^;;^:;:^^^^^ 

a  T  Cul«o.  p«  cos.         b  1  y,.,.li.uSae.         c  f  M<xl...  ...,o  .ra..:..u.u..t..r  f «  la.crcJWhuc  1  Jll..  &:  pU .  "a.lc 

^  '^  ,c.,c.os,vt  co..fo.n«ntur.  ^      ;  lcCUndum  lo  t?;c, 

cultris &  tranfduxit  in  typo  laterum,Sic  fecit vnmerlis  ciuitatibus h-  &:fcciilc  libidia 

lioru  Ammon.Htreuerrus  eft  Dauid  6iomnisexercitus  in  lcrufalem.  dcma.  ^^^ 


capitcfius,  &tn- 
uenit  in  i4  4«m' 
fondo  takfitwn  , 
O"  pre:ioJi/J:mas 
gcnimas ,  tccitqne 

B  /*^' 


^ 

+4«» 

^rk 


pe; 


Ui 

rcf 

hJ 
&( 


N'  I  C  O  L  A  V  S    D  E    L  Y  R  A. 

I  Et  capicnda  ci\.  q:ita  circa  cum  erant  aqi><R  & palni^s  m  qit:bus 
confidibant inuriores .  Sed  his  non  obiiantibm  loab  tanium  fecerjt, 

aerdtinproximacdpiendi .  /.    .•       •  r     t    t 

»  Congrcs,a  rcliquam.lLx-quopatctmtsnafideltt^is  ippits  loab 

cr^aDauid:quu  viflorimfno  laborffrocnra^^m  .lohiit  fthi  affcribi . 
j ' Ec culic diadcma. boc efl idoli i('fornm,'iui.  vocubatur Melchon, 
i^intcrprctaturnxeornm. 

4  Ec  impolitum.  primh  twten  cnnflatat  iT  pnrgauit  met.-d.uwfe- 
(,4ndumpu.gutionem  le^js.ttpoflafccit  indefibi  diadema.yedfihoc 
dicatur,videtur  Dauidfcc  ffc  comra  legen/yOea.-j.a.vbi  duitU' :Stvil 

pcilia 


ptilia  corum  ignc  combure,5<:  non  concupifccs  aurum  &:  ar 
gcimv.rx  (icqil\b\.niudA(mi:,i.^C..yfde[rt):ldicendf4m,qU(jdiit'td 
prxccpLum  intelUgitur  taHium  de  cinitutibus  &  popuLis,qui  erant  in 
tra  trrminoi  leris^prorr.iljlontsyjuiudedi  loi/uitur/icutp.jtetibidcm. 
popidiis  antein  ^nfi.nomt.!rum  non  erat  contentus  intra  tcrminos  ter- 
rje  iramiffionis. 

5  Populu;r.,,S2C.  ^«(w/  nnn  rfl  intdligendum  de  toto  populo  .Ammo 
nit.vu'».fcd  ie ilis f>lnm,'i>ii i.o>ift'.iiir,i dcdcrant,quodfieret  vitnpe-- 
rinrn  huntiii  fuis,quia  rniferat  eos  b:maintentione  ad  confolatioaem 
r.  ■:is,&  redd:ufrunt  mulimpro  bono:&ideo  voluit  contra  eos  ixerce 
> e n/oreiri  iufitiix,ne  de  cxtero  aliq'*is  aUcntaret fimik  faccrc. 

C,\P. 


M  O  R  A  L  r  T  E  R. 

c  Topiilum.  Per  hanc  pcTn^in^Via^  fuic  valdc  gr.auis  &  in 

fuic 


j*       ^  ^  _  _ 

fiicia  p Jiniuriam factam'  ipn  Dauid ,  allcgoncc  lignificata 


fiiic  i;rauit;is  pf^na"  pcr  Romanos  ludeis  inflj tiai  propccr  in- 
iuriam  tadtain  ipli  Chriik)  per  Dau;d  figniticat.j,  vt  prxdi- 
ttuin  eft. 

CAP. 


C 


i 


Rom  tf.o. 


Dittifio, 


F.ABumefl,&c.  a 
Eciam  fcrpcn 
tcm   Mofcs  di- 
xic    fapiencifl!!- 
mum    (^mninm 
bcfliarum.  Kon  ^ 
vbiq;  igiturfcri- 
pcuraponicfapie 
tcin  jaudc.  Sunc 
cnim  fapicnccs, 
vc  male  facianc . 
Ec  clegic  Dcus 
ftulca  mundi ,  vc 
pudorc   afficiac 
fapienccs.Ec  Sa- 
lomon  fuic  la- 
piens  fupcr  om- 
nesfapicccs  Ac- 
evpri 


A  P  V  T    XIII. 

.v:  Semrnuu  trat  virprudens  valde.  Thcdor. 


gypri::nipi)  ,nutem  cmnc  Acgypri  j .  fcque 
vbcauitlcripcura  confiliumionadab^fcd  ill 


C   A    p.     XIII. 

I^Z^^;^^T7fii^f^\  A6lum  cft  autem  poft  hasc,  vtAbfalom  filij  Da-  i 
.^^Ji^^^^**^(  i    uidfororem  rpeciofilTmia  vocabulo  Thamar 

adamaret  Amnon  filius  Dauid ,  &dcperiret  in 
cam  valde  ,  ita  vt  a^grotaret  proptcr  amnrcm 
eius,quia  cum  effet  virgo  difficile  ci  videbatur,  z 
vtquippiaminhoncfteageretcumca.  Eratau-  j 

te  Amnonamicusnominelonadab  filiusSe- 

maa  fratris  Dauid,vu'  prudcns  valde.Qui  dixitad  cu.m:Quare  ficiat- 
tenuarismacic,filircgispcrringuIosdics?Curnonindicasmihi  ?  dI- 
xitq;  ei  Amnon:  Thamar  fororcm  fratris  mci  Abfalom  amo.  Cui  re- 


fapicns  hicnoa 
liusingenium.vt 
quod  cllcc  apcu 
ad    perfpicicn- 
dum ,  qiiid  cllcc 
agendum  :  fed^. 
nocttvfusinge-'" 
nio  ad  id  quod 
oporcebnc:  imd', 
vero   Amnonis' 
libidini     opem 
tulic ,  dc   parri- 
ceps  fuic   ncfa- 
rij  fcelcris,quod 
ipfecfl.aufu.s. 
^  lofcphus .  E- 
rac  vir  fapicns,  ^\ 
^c  inccUcdu  ni- 
mis.icucus. 
^^  a  Sorbi- 


NiCOLAVS  DE  LYRA. 
C  A  P  V  T    XIII. 

FV(Elum  efl,  &c,  Tofiquam  defcripta  eSi  tranfgreffio  Dauld,  & 
eius pnnitiO occulta pcrpucri mortem,hic conjcqiicnter  defcribi- 
tui  e  us p»nitiomanifefia,&  qiiia  pccca:icr::t pcr  homicidinni  &  a- 
dulteriunitideoprimo  defcnbitm piirnogeniti fui ititirfcElio ,  fccimdo 
vxorum  fuarnm  cognit:o,cap.\  ^.reivjo  cotitra  ei<m  poputi  nbtllaiio. 
c.lo.Circaprimum  cnnftderanjumiqund priruogcniins  Dauid occifis 
efi,eo  ouod  fiirorcm  fiiam  Thum,xrviol(nur  diflorauit,  &  ideo  primo 
dcfcrib:tur,flupratiofvrrtrisab.4innin  ,fccuido  conceptio  rancoris 
in  corde  ^Abfjlom,ih:  Pon  o  non  cf^  locucus  Abfa'om,  &:c.  tcr 
tib  vcndicaiio pudorisjibi-.  Fadum  clt  aucem poft  tcmpus ,  6cc. 

Circtt 


Circa  primum  dicitnr. 

1  Vi.'-^\.\mc^M.\tcm,S)LC.Qmainvindi£fam  peccatorum  Dauid 
,A>/in<m  primogtnitus  eiiis  amorc  iUiciio  cx.irfit  in  fororcmfnam ,  ita 
quod  infirmabatur propter  eam,quia  paffiones  exce(f:u£amoris  odii 
yel  tirnijris  &  huii-fmodi  mirabilitcr  immtitant  co'  pus. 

2  Quiacum. 'Hon  qv.ia formidarct inhoncfiatcm  ,fedquia f.lix rr- 
gis  vngincs  claiffx intra  dornum  cui]i)dii-baniur,ita  quodfibi  impoffi 
bile  vidcbatWyqiwd  pofjct  cius  habereprxfcntiam  ud  exerccndtim  fua 
luXKriam, 

3  Erac auccm.&C.  idcfl,afluttts,quia  adfinem  malnmfcicbat  inue 
nire  mcdia  opportuna,  ficni patel pcr  malum  confiUnm  qiiod  deditip 
fi  .Amnon.Et  patct  liiera  vfque  ibi. 

^  I  Vc 


MORALITER. 

^j  I  Fa^/ifWfAe^r.  PcrThamarvirg!ncm,qu.TCiib!C'ilum 
Amnon  tr.itrisi-.ii  cx  pacrc,  fcd  non  cx  matrc  iiurauit  folii 
cumfolo,&  ibidcm  fuicdcfloratn,Iignificarur  qua:cunqiie 
virgo  vcl  nuilicrconcincre  proponcns,fcd  dc  fn.i  rccuvir.i.c 
nimis coniidcns , Ndni  frcqucnccr ui  tali  coufidtiuia di;:l u 

ius 


lus  cuius  h.ilitus  prunas  ardcrc  f.:cir,  vcdicicur  lob  40. id  cft, 
qu^ldofolacum  folocciam  valdc  prop.nquorcpcrit,  ignem 
coiicupifccnri.T  carnalis  acccndic,  propccr  qtiod  c.ijisfoli- 
tudo  caucri  dcbcc  folicice  .  Bjrnaidus  fiiper  xMifTus  clt: 
Solcnc  virgincs,  qua:  vcra'  virgincs  fiinc  ,  fcmpcr  eirc  p.uii- 
d.L  Jic  ininquani  fccur;E:  ^  vc  ciu^cndo  caucanc  ttiam  tuca 
pcrcuncfccrc. 

cfi  6  Torrb 


1111  p  • 
iblnns : 
ngiim'. 

01 


ffnr  fe 

ro  c. 


Uio. 


fn 


c 

Arq. 


jSp    II. R 

a  Sorbiiiunculas.  Eft  quod  ad 
fvnbcndum  aprum  el}. 
b  Oppre(Jit.  Inceli  'Amno  ma 
iorisfiJijDauid  in  fororcfna 
Thnmar  dc  parricidium  Abfa 
lom  in  Amnon  fratrc^mcncc 
ros  vc  fcmper  csarc  ngamus, 
ncvitia  innobisdomrncriir: 
&  princcps  peccaci  ( tnii  falsa 
pacem  pcnclirantibus  fpoa- 
det)nos  imparatos  inucmens 
dc  improuifo  trucidcc .  Abfa- 
lom  cnim  patcr  pacis  vel  pa- 
trispax  incerprccatur.  Amno 
donans.  Thamaran^aritudo. 
Qu]  enim  membra  fuadon.ac 
libidmi.&feruit  miquitact  ad 
iniquicatcrn,in  peccati  amari 
tudincm  cadiclicec  inimicus 
{c  quali  pacrem  pacis  oOcdac 
&profpera  pro  calibus  tactis 
promiccac.  NecclTe  cft  cnim, 
vcciro  ad  paniccnciani  rcdca 
inus,ne  forcc  diabolus  p  ma- 
lignos  fpiritus  in  ncccm  no- 
flram  confpiret,  &  morci  per 
pccuxcradac. 

^  Pcofper.  Qiioniam  perca- 
ta  impunica  eflc  non  pofTunc, 
licct  Dauid  mortem  rcpenci 
r.am  cuaferic ,  in  his  camen  q 
gcfTicconftat  grauitcr  vindi- 
catii .  la  enim  cx  ore  prof  hc- 
txaudierat;  feciliiin  abfcondi- 
to,fatieris infnle .  Qua  fentcn- 
tia.omnisftatus  domus  cius 
iftoordineperturbacus  eft. 
Vnus  e  filijs  ipfius,fororis  fu? 
licet  ex  alia  matrc,tiirpi  ccn- 
cupifccntia  caprus ,  clam  op- 
prcflit,  vitiauitq;  virginem.  ^ 
Gcrmanus  puclla:  Abfalun , 
flupratorcm  iterfecit  fiacre. 
Tandcm  Abfalom  rebellis  ef  b 
fcdus,fugat  atque  infcquitur  ^ 
patrcm,torum  cius  in  concu 
binis  fcclerate  contaminans. 
•j«  Theodoret.QucdinTha- 
marcmeft  pcrpetratum ,  cft 
quoddam  principium  &:  ,ra- 
dix  calainitatum  domus  rc- 
gix.  p 

c  ifiQ^in  potius  loquere  ad  rege, 
&  non  ntgahit  me  tihi .  lofcph. 
Harc  quidem  dccbat ,  volens 
adprafens  eius  pctulanciam 
declinare. 

•5«  R.Dauid.Kimhi.Sccundu 
carnemquide  fororcius  ,no 
fecudum  legem.Nam  Dau.d 
vidcns  m  bclio  Maacha  ma-  e 
trcm 


egum. 


Cap.  XIII.        yc)o 


fpondic  lonadabiCubafuper  leduium  tuum  & 
languorem  fimulsjcumtjuc  vencricpacer  cuus , 
vcviritecte:dicei,Vcniac ;  obrecroThamnrlo- 
ror  mea,  vt  der  mihi  cibum,&  faciat  t  pulmen- 
tum*,  &comed.imde  ma nueius.  Accubuitita 
c|ueAmnon&^c|uaficEgrotareco3pit.Cum(]ue 
veniflcc  rcx  ad  vifitandarn  cum,air  Amnon  ad 
ivgem,  Veniatobfecro  Thamar  (orcr  mea ,  vc 
faciatinoculismeistduasforbiciunculasj&ci-  , 
bum  paratumcopiam  dcmanu  eius.Mifitcrgo 
DauidadThamardom.um,dices:Veni  *  m  do 
mum  Amnon  fratris  tui,&  fac  ci  pulmentnm . 
Venitque  Thamar  in  domum  Amnon  fratris 
fui.Ille  autem  iacebar.Qua:  roilens  farinam  co- 
mifcuit  &  licjuefacicns  in  oculis  eius,coxit  ■  for 
bitiunculas.ToIIenfquet  quod  ccxerat,ef}udic 
&po{uitcoram  eo,&  noluitcomedere.Dixitq; 
Amnon:Eiicite  vniucr(osa  mc.Cumque  eiecif 
fcntonjnes,dixitAmnonadThamar:Infcrci-  ^ 
buminconclaui,vtvefcarde  manutua.  Tulit 
ergoThamar  forbitiunculasquasfecerat,  &  in' 
tulit  ad  Amnon  fratre  fuum  in  concIaui.Cum- 
qiie  obtuliflet  ci  cibum,apprehedit  eam  &  ait : 
Veni,  cuba  niecum  foror  mea .  QiKe  rcfpondic 
ei:Noh  frater  mi^noli  opprimere  mc,neq;  enim 
*  fas  ell:  in  Krael.NoIi  facere  ftultitia  hanc.Ego    ' 
enim  t  ferre  non  potero  opprobrium  meum , 
&m  erisquafivnusde  infipientibus  in  Ifrael. 
Quin  potius  loqucre  ad  regem,&:  non  negabit  j 
me  tibi.t  Noluit  autem  Amno  acquiefcerc  pre 
cibuseius,fedprjcualensviribusopprcf!iteam, 
&  cubauit  cum  illa.  Et  cxofam  ea  habuit  *  odio  4 
magno  nimis,ita  vt  niaius  eet odium  quo  odc- 
rat)eam,amore  quoante  dilexerat.  Dixitcjuc  ei 
Amnon:Surge&vade.Qu^'  refponditei:  Ma-  y 
iusellhocmalum  q>nunc  agisaduerfum  me, 
quam  quod  ante  fecifti.expellens  me.  Et  noluic 
audireeam,{edvocatopuero,quiminiftrabat 
ei,dixit,  Eiicc  hanc a  me  forasj&claude  oftium 
poft  eam.Qiix indutaerat t talari  tunicajhuiu-  « 
fcemodi.n.filiac  regis  virgines  veftibus  vteban- 
tur.Eiecititaq;  eaminifterilIiusforas,cIaufirq; 
forespofteam.  Quje  afpergens  cinerem  capiti  7 


trem  ciGS  mulierem  p-cntile , 
airioiTcius  c.Tpcus,  pnufqua 
1II.1  fiid^a  fierec,impr^*gnauic 
cam,nac.iq;  efi  Thainarex  il- 
loxroncubicu .  Dcindei^cnuic 
Abfolon  fr.Trremeius.tc  qili 
Th.imar  naca  fuic  m  paganif- 
mo,rcputnturad  Ainiion,qui 
aliam  hcbacmarrc,quafi  mu- 
lier  cxrranca ,  idco  p jcuicab 
eo  ducT. 

d  Etexifam e.im hah>n',&c. Ec 
nos admifsri  facinus  odio ha- 
beamus,ma;j;is  'Jancc  perpe- 
cracioncm  dilcxcramus,&;ob 
hoc citius  pfcqucmiiT  vcnia, 
litninalio  vitio  dciuio  noa 
otlcndamus  ficut  Amnon  :q, 
quia  pofl  inceflum  cbrieta- 
tem  non  vitauit,  obhoc  mor 
tem  noncuiiiic. 
^  ll.Dauid,&:R. Salomon, 
Odiiim  inde  ortum  cf^,  q,  lu- 
dandocfi  ealxferit  feipuim, 
Dciadc  ipfa  accrbiflimis  coii 
uicijs  vfacli:Dixeracenim  an 
CC  :  haL  berii  flultm  &■  infanm. 
Qjjib.vcrbiscum  nihil  profe 
cnltc ,  ruipiora  ^bra  addidic. 
e  -itO^teafpcrgtns  cincremci-pi 
ti,&c.  lofcphus.llladolcnsm 
iuriam  fimul  &  violcciam,dif 
rupio colobio ,  quo  anciqua: 
virgincs  vrebancirr ,  habente 
manicaSj&adtalos  vfq^pro- 
fufo,ne  f K-ile  viderencur ,  & 
cincrc  afperfocapice,ibac  per 
mediam  ciuicaccm ,  clamans 
&:  injjemillcas  violenciam 
fibi  mcc  irrogitam . 
•5<  Chryfof^om.  Fabulas  om- 
nes  omnemquc  cragcediam 
viccrunc  Rcgis  Dauid  clades 
adeoilli  mpnflrofa,  &inui- 
ccm  fjbi  fiiccedcncia  aducrfa 
domui  fu;Econci2erunc,cum 
cladcs  cladibus  fucccderese 
pcr  pcrgerencCofidera  qu(j- 
fo.Adamauic  fororcm  Tha- 
ma.""  Amnon  fr.acer ,  amacam 
vi  opprcffic^eamqjviolatione 
ncfariumq;  concubicii ,  prior 
ipfc  parcfccic,  alicuicx  feruis 
mandans,vc  inuitam  pellerec 
domo,ac  per  platenm  cmitte 
retclamantcm ,  plor.ituq;  &: 
lamcntis  omnia  implcntc.  Id 
cum  didiciflct  Abfalo,  ad  pra 
diuftatrcs  inuit.u  vniuerfos, 
intcr  quos  &:  ffupr.ator  ille  fo 
rorius  aderac .  quc  lutcr  con- 
^uiuandum 


D 


t  uclcibum. 
*   in  oculis 
Meisjuc  m- 
dcam. 
Lcui.iS.b. 
Dcu:.  ly.d. 

Aiigelom. 
f  higaniiin 
tiiiu  au(  «iuo. 


t  (artagiD«fl. 


*  hoc. 

f  ciuo  abirc  fs 

ciam  uel  quu 

feram  oppro- 

brium  mcun) 

Libr.g.depro 

ui.co.;. 


*Amaon. 


t 


t  polyniira& 

iiifra. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

1  Vt  faciat  in  oculis  meis,&:c.  Id cftyduo pulmcnti gcnera  adfor 
hcndum  apta.Caterapatcnt  rfque  ibi. 

2  Infer  cibum  in  conclaui  ,&:c.  Id  efi  in  loco  fccreto  &  remoto, 
ijuod  dicebat,vt  pojfct  ea  ab:  ti^vtpatct  ex fcquentibus .  Scquitur. 

3  Loquereadregem,&:c. HocT/t/efMrej^cow/ra  Uge Lcuit.20. 
yhiprohibetur  mairimonii<mf  atris  cumf,rore,  ftuefit  depatre  tan- 
tumfiue  de  matre,&  multoforiius  dc  vtrcquc^d  (juod  rcfpodet  Bya. 
Sa.ij,  Dauid cepit  maircm  Thamarin  bello  ,  &  cinuilcifn  vnguihus 
fJ'peraiHsali]s,qu£  ad  hoc  requiruritur,vt  bahctur  Deuier.  21.  cap. 
accrpit  eamvx(ircm,viruntamen  lunc erat  irnprdignata de viro  qucm 
frius  hahucrat  hahcns  in  viiro  iflam  Thamar,  er  ideo  nbcratfiha  na 
Ihralis  ipfim  pauid^prcpter  ^u  odfilim  eiuspoterat  eam  baherc  vxg- 

retn 


rem  fecundim  lcgem. 

4  E.t  cxof^m  CAm,Scc.  quia  ficut dicHHt  Hebrxi  in  cius  deflora- 

tione  Lifusfuit  intanturii ,  quod  dolorfctjucni  tnaiurfuit  dele^iatione 

pr£cedenti. 

y  Maius  cfi  hoc  malum.&c.  fcilicet,me  expcllendo  confuUbili- 
terficut  mci  ctncem  ijttam  qttod  me  violentcr  d(florafti ',  quiapoterat 
earn  acciperc  in  vxorern. 

6  C<ua'  jnduca  crac  calati  cunica,&:c.  In  Hcbrieo  habetur:  Scn*- 
catunica. 

7  Qu.'cafpergcnscincrem,&:c.  hoc  nonfecit  Thamarflatim 
i  um  cicdafifit  ab  .^mnvn,qtiiaf!pJamfcar'dali';^,fJet,ftdpofquam 
yenit  ad  domumfratrisfuifidcojiibditiir;  Ibatingrcdicns  tk.  cfa- 
jnanSj&ic. 

Tcm.i.  T    4        1  Manfic 


ypi       •  Glof.ordi.&NicoIaicleLyra.         591 


f  cnndo. 


t  pnnaicor 
tuum  ad  hoc. 


Apolng.i.pro 
Djoidcjp.  3. 


In  Pfal.  jy. 


-Feeerattjue 
Ab.'jloin  con- 
uiiiium  qujfi 
cdiiium  rcgij, 
t  iucunduin 
faeric  cor. 


c 


ljiu.nrdripcrfcr- 
iios  u^ul.jr,  &:c. 
Siittucit  itJapof 
funtjVcDauidm 
tcr  cos  numcrc- 
rctur  ,  qni  ftin- 
rcrinlutUiiLmi 
lcrijs  vi>crunc. 
4c  AmbioliLis. 
Dauid     gcnuit 
cx   fc  duos  H- 
lios,  alium  incc- 
ftuni  alum  piir- 
ricida ,  co  quod 
inccHus  ^  par- 
ncidalis    popu 
lusattixani  pati- 
bulo  crucis  car- 
ncm  proprjj  lu- 
gulacurus    clTcc 
audoris. 
4e  Idcm .  Ma- 
num  Dci  in  fc- 
ipfo    &    libcris 
cxpcrtus  Dauid, 
altcrius  inccflu , 
.ilterius   parnci- 
dium    dcplora- 
uit,&:(quodpio 
patrigrauiuscft, 
falutis  fu.c  cxi- 
tijs  )  fimul  fibi 
opprobria    (o^- 
boJ)s,&  pictatis 
dcflcuitcxcidia; 
quorumaltcrad 
inccftum  acccn 
fus 


fuo.rciflTa  talari  tunica,  impofitifqLic  manibus  fupercanut  fuum ,  ibat     fii^dc^crmini.  D 

tingredicns&clamans.  DixitautemciAblalom  fratcrluusi  Nun>     ^^.^  ^d  parrici. 

c]uid  Amnon  frater  tuus  concubuit  tecum  ?  Sed  nunc  loror  tace ,  fra     diu  .armarus  cft 

ler  tuus eft,neque t  affligas cor tuum  pro  hac re.  Manfit  iraque  Tha  i  (S,'/ ^"^^^^^^ 

mar  contabcfccnsindomo  Abfalomfratris  lui.  Cuniaurem  audif  ^  fororcm  non  a~ 

fetrcxDauidvcrbahajcconrrilluuseH:  valde  ,  &  nolmt  contrilhrc  5  ""'fl^-c,  ^uf|?"-'^' 
*    .  .  ^  ri     /-  •  •         J  I-      I  .    •  .         non  vindK.iflc-c.  7," 

fpirifum  Amnon  hliifui ,  quomamdihgebatcum ,  quia  primogeni-     ^  idcm.InPihl.  J' 

luscratci.porrononeftlocutus  Abfalomad  Amnon  ,  ncc  malum  ,  4  ii8.oclo.is.Hx- (»1 

ncc  bonum-  Odcrntenim  Ablalom  Amnon,  eoc^vu-larict  Thamar     f,f  j^JjJJu"  pro."  Jli 

fororcm  iuam.  Fadum  clt  autem  poft  terapus  biennii ,  vt  tonderen-  5  phctx, dctcrtabi  hJ 

turoues  Abfaloin  Baalh.<iibr,quajeftiuxca  Ephraim.Etvocauit  Ab-  ^  ^^  inimiciof-  m 
!.  ,  ri  ■    xr         '      j  o     •      J  c  cula,quamodia '"i 

falomomneshliosrcgis.Venitq;ad  rcgem  ,6^aitadeum:  Ecceton-     c(Ie  traccrn.i.Ua-  T 

dcnturoueiicrui  tuij  Vcniatororexcumferuis  fuis  ad  icruum  iuii.     qucfracricidium  j_ 

Dixitcj;  rexad  Abfalom  ;  Noli  fili  mi,n<^li  rogarc ,  vt vcniamusom-     PJ^^'"  ^"'^'^  ^'^ 

nes,&grauemuste.Cum  autemcogcretcum&  noiuiifetire,  bene-     ind 

dixitei .   Et  Abfalom ;  binonvis  venire,  veniitobfecro  nobilcum  8  ^^'  .  ,  . 

r  i  r  r>--zj_...         n./r*  baluianus  .    , 

faltem  Amnon  fiatcr  meus .  Dixitquc  ad eumrex .  Non  eft  necclle,  9  scelus  quidcm  J 
vtvadattccu.  Coegititaq;  eum  Abiali  m,  &dimifitciieo  Amnon, '°grandc  ab  vno  d 
&vniuerfosfiliosrcms.  Feccratq;  Abfalom  conuiuium  quafi  conui     l^f^l^  .^^'^'"'^- 

c»  -Atri  •    r  ■     i  i  r  ticur ,  icd  paus 

uium  regis   Pr.Tceperataute  Ablalom  pueris  iuis  dicens ;  Oblcruate  1 1  ab  aho  vindica- 

cum  t  tcmulentus  fuerit  A  mnon  vino ,  &  dixcro  vobis ,  pcrcutire  eu     ^^^  •  ^'^^^^  ^i-ec 

-•         r   ■  I--  r  •      i  •^„--L-n  paccr  Dauid  faci 

&  mteificite,n(>hte  timere.  Ego  enim  ium ,  qui pr.T.ipio  vobis .  Ro- 1 2 {^^^.^,  vtiuifquc 

boramini&rcftoteviri  forres.Fecerunt  ergo  pucri  Abfalom  aduer-     punicur:  duofi- 

fum  Amnon  ficut  pra^ccperat  iihs  A  bfalom  .  burgcntelq;  oes  filii  re     ['J  P'-*'-'"'^':  >  ^^«1 

r        1  r  '^      t'         t       r        ^    r  'H  Cicsduoium  fcc 

gis  alcendeiuntnnguh  mnlas  luas  &  tugcrunt.cumq;  adhucperge  '3icrc  pcrduncur. 

rcntinitinerc.famaperucnit  ad  Dauid ,  dicens  ;  Percuifit  Ablalom '^^'^^^"""'^'^'^''^- 

*■  ^ )  virginicas  amic- 

^cituc     F 


uic,fcdmagiscrt 
disnacusincc- 


m , 


NICOEAVS    DE    LYRA. 

1  ManfttUaqueTlamat.  m.agis  volcns  innupca mancrc  qua 
a  viro  fibi  daco  vio  J.ica  inucniri.  Ec  cx  hoc  paccc  concinccia 
&  puricas  illius  ccmporis  in  virgin ibu sdc fponfmdis . 
s  Cmi  mmi  audffct,^  i.  Tum  quia  filius  fuus  Dcum  otfen- 
dcrac,facicndo  opus  ncfariumrcum  quia  lilia  fuaadopciua  e- 
rac  vicuperara  in  pcrpccuum. 

5  Etnoluii  contriflaic.  Videtur,q,  Dauid  in  hoc  grauitcr  pec- 
caucric,quia  non  folum  ccncbatur  fil;um  incrt?parc,fcd  ctia 
incerficcrc,vt  vidcturpro  virginis  vioIentadcnoratione.Di 
ccndum,q»  nonhabcbat  fibi  infligcrc  p^Miam  mortis.nccra 
tioncdcfloratioiiis,nccri'.tioneviolciitix.  Primumpatct: 
quia  Amnon  A:  Thamar  crant  pci  fonx  libcre  nullo  vincu- 
lo  matnmoniali  alligata::non  folum  per  matnmomj  cofum 
inationcm,fcd  ncc  ctiam  per  .iftidationcm.Lcx  auccm  non 
iniponic  p^nam  morcis  calibus.Vndc-  Dcuc.  zr.  c.  vbi  pccna 
morcis  infligitur  virgini  dcflorace  in  domo  paccrna ,  Icx  illa 
loquiturdc  viigincaltcri?tbdata,fKUtibidcm  ditfufius  fuic 
dcclaratum  Similitcr  fccundum  patet,quia  illa  violcntia  &: 
totum  tscaim  crac  occultum,ncc  potcrat dcfloratio 6c  vio- 
lcntiaprob.in,nilipcrqucrimoni.--.m  ipfius  Thamar  &:  fui 
CorporisoOcnlioncm,c>.ipfan()ntccit:n.-.6  flmplicitcr  ta- 
cuit  &.  dc  conlilio  fratris  fui  Abfalom,vt  patct  in  litcr.i,^:  io 
Dauid  non  habcbat  viam  intcrficicndi  Amnon  lutfc.  Tcne 
dum  cf^ tamcn,cj, alitcr  cornpuit  cum  fccrctc , licct  non  f ic 
fcriptum.in  tali  autcm  corrcctionc  dcbcc  cxpcCtari  oppor- 
tunum  cempus,&  alix  circunltanci^:&:  fic  incclligicur  quod 
hic  dicicur:  l^<luii,  f  pro  cunc,quia  crac  dcbi Iis  &:  infirmus , 
&:  dolcns  dc  ta£to,q,  pacct  cx  hoc,c],  habcbat  Thamar  odiv), 
tjuia  &:  li  non  dolcbac  ronc  culp^:clc)Ubat  tamcn  rationc  l^ 
lionismcutl^.vcprxdiitumclt.  5>i  aucem  quxratur  quare 

Dauid 


Dauid  non  coegic  Amnon  ad  .iccipiendum  Thamar  vxorc 
•  patccrefponfio,quiapropccrodiumconcra  eamconccpcii 
probabilccrac,c>  inccTfcciflcc  cam. 

4  ^orro  wOTf/?,€irc.Hiccon(cqucncerdcfcribicur  coccpcio 
rancons,q.a  Abfalomiflaminiur:amfibi&:  forori  facta  cc- 
nuic  in  cordc  fuo  claufam:&:  io  fuic  magis  rancor  odn  aug- 
mcncacus,q;  fl  pcr  aliqua  fada  vel  figna  cxccriora  fuiffcccx- 
tra  propalacus:g.a  vircus  vnicaforcior  cfl  fcmccipfa  difpcrfa. 

5  Faflnm  eji  au  tm.  Hicconfcqucncerponicurpr^didariniu- 
ria;  vindicacio  modo  cfi  prodicorio:quia  Abfalo  vocauic  Am 
non  ad  prandium  quafi  fattum  cflcccocaliccr  oblicri,&:  cunc 
incerfcciccum.Etpaccc  Iiccra,pauciscxccpcis,^  difcurrcnt". 

6  ytiondereniuroues.  cunccnim  facicbancanciquicusmagna 
conuiuia  in  mcmoriam  pacriarcharum ,  qui  fucruc  pafiores 
ouium.vc  habecur  Gcnef  47. 

7  Cim  aiitcm,&c.  i.obnixc  rc^garccpicrem  fuum. 

8  Et  nolu  'ffet  ire.  i mprccando  boua  libi  Abfalom,&:  amicabi 
hcer  fccxcufando. 

5»  Si  non  vis.  in  pcrfona  propria. 

I  o  Feniat  obfecro.  qui  rcpralcncac perfonam  tuam  canquam 
primogcnicus. 

I I  Ohfernate  cum,&c.  quia  cunc  non  porcric  fibi  pr^cauere. 
1 2.  X<Hie  timere.  quafi  dicac,fadu  fup  mc  accipio,&:  vos  dc- 
fcnda.Vndecrcdcndij  cft,c],  Abfalo  fligicns  duxic  cos  fl-cfi. 
ij  .Afcenderuntfiiiii^uH.  Liccc.n.  effcc  prohibitum  filijs  Ifracl,, 
nc  faccret  commifceri  ammalia  diucrfa:  fpcciei,  vt  habctur 
Lcui.i9.tamcnpotcr.intvtianim.ilibuscxcaIi  commiflio- 
negcncracis,cuiufmodi  func  mul.T. 

le'  Famaperue»ii^&c.(\\.\u  dccalifadofnmacico  volac, 
15  Vercuffu^bfAom.c^ymintihhus  plus  communiccrdici- 
tur  in  pnncipio,quain  iic  in  vcricacc.fcquicur. 

•Ji  I  Amnon 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

«J«  Torro.  Pcr  Abf;;l()m,qui  illacam  iniuriam  fua?  forori  fal^o 
difiimul.iuic  ,&;  cum  h<'C  Amnon  ad  conuiuium  inuicicfo 
cum  co  amiciciam  limulauic,fignificacur  quicunquc  inlidia 
tor  fraudulentus  vlqucquo  vidcac  vinditlajtcmpus,  ideo  di 
jtic  fuA"  malicix  miniltris. 

1 1  Olftiuaie.  Liccccnim  Amnon  morcem  mcruifrcc,no  cfi 
cracmlcrcndapcrtu,ntc  j,cttalcm;modum  prodicoiium. 

Alitcr 


AIiccr:pcr  Abfalom.q.  inccrprccacur paccr  amaricudinis dia 
bolus poccli  inceiligi,qm  mcdacii p.iccr  clt  &:  amancudinis 
pcccaci: Pcr  Amnon  vcro qiiilibct  infolcs,qiicm  iiniirac pri- 
mo  diabolus  ad  conuiuium  gulx:&:  indc  pcr-r  ^hic  ipfum  ad 
pcccacumluxuri.T^,quia  ficutdicic  Hicrunv.  Vcnccr  &gcni 
calia  func  mcmbra  propinqiia,&:  cx  vicinitacc  membrorum 
dcfignacurpropinquicas  viciorum:&:  fic  diabolus  ipfumiu- 
gulat  morcc  culp.c,&;  pofka  pcrcrahit  ad  mortem  vchennf 


w 


ILRegum. 


Cap.  XIII.        55)4 


omnes  filios  regis,  &  non  rcmanfit  excisicil- 
^  tem  vnus.  Surrcxit  itaque  rex  Dauid  &:  fcidit  ve- 
ftimenta  fua,  &  cecidic  fuper  terram .  Et  om-. 
ncs  ferui  eius ,  qui  aHiftebant  ci^fcideruncve- 
ftimcntafua  .  Keipondens  autem  lonadabii- 

lius  Semmaa  fratrisDauidjdixic:  Ne  asftimet 
dominusmeus  rcx,quod  omnes  pueri  rilij  re- 
gis  occifi  fint  ■  Amnon  folus  mortuus  efi,quo- 
niam  in  ore  Abialom  crat  pofitus  ex  die  qua 
opprefiic  Thamar  lororcm  eius .  Nunc  ergo  ne 
ponatdominus  meusrex  fiiper  cor  fuum  ver- 
bum  iftud ,  dicens :  omnes  filjj  regis  occifi  fiint ; 
quoniam  Amnonfolus  mortuuseft.Fugitau- 
cemAbfalom,  Et  eleuauit  puer  fpeculator  o- 
culos  fuos  &  alpexit,&:  ecce  populus  multus  ve- 
^  niebatper  iter  t  deuium  ex  latere  montis  Di- 
*  i\i  autem  lonadab  ad  regem  .  Ecce  filij  regis 


adfunt,  iuxta  verbum  ferui  rui 
fic  faiflum  eft  .  Cumq,  y flaflet 
loqui,  apparuerunr  &  filii  re- 
gis.Etintrantcs  leuauerunt  vo- 
cem  fuam  &  fleucrunt .  Sed  & 
rcx  6«:  omnes  icrui  eius  fltue- 
runt  ploratu  magno  nimis . 
t  Porro  Abi?.Iom  fugiens  abiic 
ad  Tholomai  filium  Ammiud  a 
regemGeflur.  Luxit  crgoDa- 
uidfilium  fuum  Amnon  mul- 
tis  diebus .  Abialom  autem  cCi 
fugifict  &  veniifet  in  Geilur  , 

a  f  Quia  celTauit  cxirc  poit  Ab 4)010,  ucl  quia  noucrat 
Ainna.i  ftagitiofuni  ^c  mortcdignum  . 

fuitibitribusannis.  t  Ceftauit-  b 
que  Dauidrex  perfequi  Abfa- 
lom ,  co  quod  confolatus  cflct 
fuper  Amuoninteritu . 


^citnr,!!!  Am- 
rioneccAbfalonis 
pcrdicio  lugctur. 
a  Tholmai.  Hic 
fuitpacerMaacha 
matris  Abfalom, 
<]uamdicuiitHc- 
brcci  Dauidiiipre 
liocepi(Ic,&  cqfa 
ric  &c  vuguibus 
prxcifis  fccudum 
lcgcm  in  vxorcm 
fibi  fociaCTc ,  &:  ex 
cagenerallcTba- 
nuir&  abfalom. 
b  Ceiiuuiiqne ,  h\ 
Hebr.  ccffduit  rex 
exirc  poft  ^bfalom. 
Perhibctur  cnim 
Dauid  exire  vo- 
luiiTcpoflAbfalo, 
vc  reuocareceu, 
fed  putas  q.a  quo- 
tieseum  videret, 
morte  Amnonad 
memoria  reduce- 
ret,celiauit  exire. 
CAi^ 


D 


Ribbanus. 
Angeiom. 


Deut.iiJ,. 


fin&aif.V. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

I  Amnon.  Exhoc dicunt aliqui ^ejuodifie IonadaberatT<(athan 
prophcta  ,  ^  (jiiod  erat  binomius  ,  d:cente>  quod  fpiritu  prophetico 
fciuiifolum.^mnonrnortnum.qiiiacwn  cffct  abfens ,  via  humanct 
jdrenon  poiuit .  SedifluddiBtmpatet  falfum,per  lUud  quod  ifle 
Jonadab  dcderat  .Am>Jon pefjinium  canfilium  de  fororefua  defloran~ 
\da,  rt patet pex pr^dicla tquodnullo  mcdofeciffet prophtta  domini. 
ijuod  ergo  dixitf  Amnon  (o,  mor.cft.  hocnon  dixlt  certitudinali- 

ter,  fed 


ter.fed  conieBttraliter  tantum,eo  quod  nouerat  odiu  ^bfalom  cotra 
.Amt,on,&  ccuUm  odii,vt patet ex prddiilis.Cxtera patent  vfi  ihi. 

2  Porro  Abfilom.  quta  attinebat  ci  cjcparte  matris.  erat  enimpa- 
tcr  Maacha  m,itris.^bfalom,yt  habciur  ex fupraditiis  ^.c. 

3  Luxit. migis pro morte fpirituali qum  corporali ,  eb quodfuerat 
occifus  a£lu  ibrius. 

4  Ceffauitque  rex.  eo  quod  reuoUterat  in  animo  ^mnon  flagitiu , 
&  ftc  iuflo  Dei  iudicio  eumfniffe  occifum ,  &  hoc  eil  quodfubditur: 
Eo  quod  confolatus  effcc  fuper,&c. 

ADDI- 


•f  EtJeliJm- 
nit  anima  Da- 
uiJ  rcgis  egre 
dipropter  Ab 
falom  ucl  & 
dfidcratiit  ma 
ter  Abfalom 
Daiiidem  ut 
cgrederet  lo- 
Xo  r«o  ad  filiu 
fuiim  Lxx.  fic 
ceflauit  fpiri- 
tusregis  D:i- 
uid  ut  egredc 
retiir  contra 
Abfaloin. ' 
f 


A    D    D    I    T    I    O. 

In  ca.xiij .  vbi  dicitur  in  ^o^iWx.Cejfauitque  rex  Dauid perfequi 
^bfalom,crc. 

Vbi  in  tran.slationc  noftra  habctur:  Et  cejfauit  Dauid  rex,\x\. 
Hcbrso  cfl  verbum  vattechal,a  radice  chala ,  qus  eft  ?qui- 
uoca,*^vrio  modo  idem  fignificat  quodcefIare,vel  confum 
marc.Aiio  modo  fignificat  idcm quod  defiderare  feu  con- 
cupifcere .  vnde  vt  videtur  in  fecunda  fignificatione  poffe 
prdprius  intelligi.Nam  Dauid  nunquam  inchoauit  nec  in- 
ccpicpcrfequi  Abfalom  ,  vtpatetex  dictis  in  hoc  c.  &:  ideo 
i  mpropric  diceretur:  Ccffauit  aperfecutione.  Similiter  vbi  traf 
latio  nuftra  habet,  perfccjui  ^bfalom.  m  HebriEo  habctur,  vt 
egrederetur  ad  ^bfalom.  cuuis  fenfus  cft,quod  Dauid  dclidera 

bac 


batfeuconcupifcebategrediad  recipiendum  Ablalom,co 
quodconfolatuseffct,&:c.Ethicfenl^Lismagis  cofonat  cum 
immediatc fequenti,vbi  dicitur:  Cognouit  loab  quod corregis ef 
Jet  verfum  ad  .Abfalom:  quod  fonat  idem  quod  egredi  ad  reci- 
piendumcum  .  Secundumenim  primam  fignificationem 
qu2  dicit  eum  folum  ceirarc  a  perfecutione ,  non  ita  perfc- 
fte  intelligerctur  cor  regis  effe  verfum  ad  Abfalom ,  fed  fo- 
lum  quod  ceffiret  a  perfecutione  eius,&c. 

REP  LI  CA.  Incap.ij.notatBur.noftramtranslatio- 
nem  ficut  &  poftil.  facit  in  tradtatu  fuo  de  differentia  tranf- 
lationis  noftr.T  &:  Hebraicx  veritatis  •  Refpondeat  hic  bea- 
tus  Hicro.pro  quo  nonrecipiolu£tamen,(cd  folum  pro  po- 
ftillatore.  Autoritasenim  beatiHieron.&noflra;  translatio 
jiis  per  ecclcfiam  recepte  dcfcndic  femetipfam. 

CAP. 


yc)^         GloforcIi.&NicoIaicleLyra.        596 


A 

Qiixft.  i^- 


CAP.  xnir. 


X  *  Tbcod, 
Ciim  trc  <  aiini 
pra:terijHcnt,& 
tcmpore  cxiin- 
tbcirctira.ta- 
lc  quid  machi- 
natur  Io..b  dux 
cxcrcitus .  Sua;- 
gcflit  miilicrj 
prudcnti  cfiin- 
B  gercailum.qui 
polTct  Rcaem 
moucrcadmi- 
fcricordia,&fc, 

^  Hicro.  Cor 


C  A  P  V  T     XIIII. 

1  YQuia  vidtt  eum  proAbfalom  fufpiraffe. 

Ntelligens  autcm  loab  filiusSaruix,quod  cor  i 

»  5^  D-  »jua  fuit  Amoi  [inijiheta  luius  liaEt  vijui  paiatar  fuaii:  auia 

regis  vcrrum  eflctad  AbraIom,mi(it  rhecuam  1 
&tulitindemulicrcm  fapientcm ,  dixitcjue  ad  i 
eam;Lugtretcfimula*,&  inducrc  vcfielugu-4 
bri,&  ne  vngaris  oleo ,  vt  fis  quafi  mulier  pluri- 

^ moiamtemporelugensmortuum  Etingredie 

risadregcm.&luqucris  ad  eum  lermones  huiufcemodi.  Poluit  au- 
temloabvcrbainoreeius.Itnquccum  ingrcfla  fuiflet  mulier  The-  s 
cuitis  ad  regcm ,  cccidit  'coram  eo luper  tcrram ,  & adorauit,  &  di- 
xit ;  t  Serua  me  rcx.  Et  ait  ad  ea  rex;  Quid  caula:  habes  ?  Qux  refj^on  * 
dit;t  Heu,  mulierviduacpofum.  Mortuuseft  enim  vir  m-us,  &  7 


vcntrct  imu;e-  1| 
diwbile. 
h  j^i  ani'''L  <ire.' 
Amnt    H-brzi  ^. 
hanv.  n-»ulicrem 
vcrc  duusr  filios 
liihuifi.-,^^pi'0 
bi"cdita  c  vxr- 
t.iiIc,&:ali'.'rtJin 
tb   altcro  into-  »| 
rcr.iptu.n .  Jiv.i- 
Iicrtamcn  fe  in 
pcilbna   Duad 
pofuit :  EcHlios 
\n  pcribna  An\- 
non&:Abfalom: 
cognationcm  vc  •' 


ro  qux  confur-  *| 
^itcontraftiium  U 


m  pcrfona  alio- 
rum  filioruin  > 
Dauid. 


Hcb.  rcgis  vcrlum  cl 

fc  ad  AbfiKim 

t  profefto,  loabvidilic  di-  ^                                r       r   •                       i 

citur,  coquod  b  ancill^etuxerantduofilij.quinxati  fiint  aducrfum  lc  m  agro  ,  nul-  3 

mJfuf  Tx^yc ^  1"^"^ erat qui cos  prohiberc  poflet ,  &  pcrcuiTit  aiter  alterum  ,  &  ^^  ^''"in^me  domi-  i 

Putatur  aiitem  intcrf^cit  eum.  Etccceconfijrgens  vniucrlacognatio  aducrfum  an-  '°  «e  wi.  Q^quia  \ 

ca  vidua  ,  auia  cillam  tuam  ,  dicit :  Trade  cum  qui  percuflit  fi-atrem  fiium ,  vt  occi-      ^lt^.ri,m"  furrc-  * 

DhJtx^quTttnc  clamuseum  proanima  fi-atris  iui  quem  interfecit:  6c  delcamus  hs-  „  ^it  ,  in  mc  lic 

deThcClia  r  «  TRchqmasmcasa  fimil.tudineigms_  inuiuita!;  ,    U  ta- 

c  4i'£yfi't  'rxtin  c  redem  .  Et  qu^runt cxtmgucrc  icintillam  meam ,  qux  rclidta  eit,  vt  ^^  nu-n effc  dcbct; 
^ucre  fcmtilUm,     non  t  fiipcrfit  viro  mco  nomen  &  t  reliquias iuper  lenam.Et ait  rcx      '" teautcm nul-  ^ 
^  '^**'*  ad  mulicrem  :  Vade  in  domum  tuam ,  &:  ego  iubebo  pro  t     '^ 


tpouam. 


4«  Thcodore, 


Divir         l^fitrqma  abf- 
xjiwj.-  15  qm;<_;ulpaes.  & 


Pcr  hac  tacicd  ^  quc  mulict  Thccuitis  adrcgem:In  medomme  mi  rcx,  di  t  iniqui-  |*  licut  cgo abfque^ 

iignificac   Re-     ^as,  &  in  domum  patri.s  mei,  rcx  autem  &  thronus  ciusfitinnocens.      ^"^''fibus'  mais  \\ 

gcm  quidem_     ^^  ^.^  ^^^  .  ^.  ^oj^ji..j^j,xej.it  tjbi ,  adduc  eum  ad  me  ,  &  vltra  \\  intcrfcctus    eft  1 

18  abaltcro>  fic&  *| 


Amnonem  no 
Q  eaftigairc,ncq; 

Abfajonis  cxculIifTc  dcfiderjum ,  fcd  permififTc  vt  ad  malu 

vcuirec 


Abfalom  Amnon  mortc  dignum  inceriecic. 


^Qucm 


1 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

C  A  P  V  T   xiiri. 

Nrclligens  autero.  Defrriptapfna  Dauidrationehomi 
liaiijjic  confcefucmer  defcribitm  ciuspoena  ratione  adul 
tei'il,perhoc ^uod.yfbfalom  fiUus  eius  ipfum  fugauil <& 
vxures  eius  canialiter  cognouitt^  hocfa£Iutn  enorrne  ont 

nibus  manifcflauit.lgiiur  circa  boc  ftcproccditury  (juiapi'trnQ  dy^cri- 

bitur  ipfius  ^bfalum  reuocaiio.  fecundo  contra  patrem  confpirat'i6c. 

l^.Circaprimi4mpr£mittitnrmuUmt  informatio  .ficwido  informa- 

t£  petirio,ibi:  Itaquc  cum  iligrclTa  fuif.  tertio  petiuonis  interpre^ 

tatio,ibi:  Dixkcygo  mul.  ^uarto  regis  concefjio,  ibi  :Et  ait  rex 

adlo.Circaprimnmdicilur. 

I  Intclligcns.  quia  vidi  bat  eum  cor,folatum  de  morte  ^mnon  & 

fufpra  tcm  posi  .Abfalon. 

3  \'hClt  Thc. T<lj_meneft-»ill4,de<fuafuit^mo(prophcta.  &  in 

termin  silltus  fufit pafcua  bona. 

3  Et  culic  inde  mulicr.  id  efttprudmter  &  efficaciter  loqucntem. 

4  Ln^cxc.  Ex  hoc  videtur  effe falf!m,quod  aliqw  dicunt  hanc  mti- 
lierem  ad  literam  duosfilios  habuiffe^quorum  vnits  interfecerjt  alium 
quia  tunc  non  fu.ffet  ftmulatio  luilu^^  fed  verita^,nec  effet  locutiofi- 
^uralis-.fed magii rei%eflx:cuins (ontrariim dicitur infrd:  Pofuit in 
osanciII^tu«omniaverbah<EC,vt  verccrcm  figuramfcr- 
monishuius. 

5  Itaquc.  Hic  confequcnterpomturmulieris  informat£  a  loabpeti 
tto,cum  dicitur, 

6  Scrua  me.  qnafi dicat^repnto  me  mortuam  nifi  iwies  me. 

7  Hcumulierviduacgofum  ifiuderat  veram  ad  Utcram , 

8  £c  ancillc  cu^.  totum  <iuodftquititr  efl parabola  confii'ia,propter 

iiiud 


illud  quod  explicaturpoflea. 
<p  Nullu(c]ue  erat.  de  infurreSlione  vntus contra  altcrum  .&  per 
confequens  nulluserat  qui  poffct  ferreteiiimonium  coninjinterf^ 
Borcm . 

I  o  Et  pcrcuflTlt  altcr.  iwc  non  dixit  muUer  confitendo  quod  it.i  ff- 
fct ,  fcd  rcpetendo  quod  dicibantpetfeiutores  filtt ,  «  nbauenei  t-f 
men  legitimam  probationem  contra  eum,  ideo  fequitur:  Ec  ci . 
Seqttitur. 

I I  Et  dclcamus  hxred.  quafi  dicat non  quxrunt  hoc  amore  iitfli- 
ti.n, fed diiCii hxreditatis  cupiditate,vt  deuoluatur ad  eos,quiafnnt 
propinqui. 

li  Et quxrunc. «</  efl,nomcnmeum & nomen >iri mei difit»£li,y>t 
non  fit  ex  parte  cius,qui  nominetui  in  hareditate  nuflra.  ^ijuiturre- 
gis  refponfio. 

1  {  Et cgo \uhcho. fc'i!icet,quod filiiis tuus non  moriatur  fnppofto 
quod  tn  dicas  verum:&  hoccrat  iuflum^qHiafilius  eius  ?;.;//  erutccfi 
vicius  de  homicidiopcr  euidentiamfaiii  :nec  per  ttflcs,  t  im  efjentjoli 
in  agro:necper  recognitionem  propriam.&'  ideo illud  dtbebai  dtruiit 
qiii  iudicio  dtuino,dato  qiiodfic  cflet  in  veritate . 
1 4  Dixitq ;  mulier.  non  conttnta  ifla  relponfione. 
I  y  In  mcdomi.  quod  fic  exponunt  Hcbrnd  j&  benc  vt  ridrtiir. 
Dominemi  rcx propter  multa  ntgotia  magna,  O"  auiua  puitrit  ifls 
quod  tu  des  oblii: ioni  isind  negotium,  &  tunc  in  mc  &  in  domo  tr.ci 
erit  hxc  intquttaa ,  id  efl,  filius  mcus  intoficiciur  a  quoirentthus  c  tis 
finguinem,  &  tu  eris  innocens,quia prnter  imcntiiwem  tu:m  lUtid 
fier.  quaft  diceret^placeattibi  iflud  m.tgsfirmare ,  &mt  tJ^filiKt» 
rnium  afkcurare. 

16  Et ait  rcx.  refpondens  huicpetitioni. 

17  Q^ii  contradixerit  tibi,vS2c.  qusrcndo fanguinem filii ttii. 

1 8  Adduc  cumjSdc.  6""  ego  comptjcam  eum. 

I  Ofcula 


M  O  R  A  L  I  T  E  R, 
'i  inteWgens.  Per  rcuoc.itioncm  Abfilom  ad  pacrem  fuum, 
Jignific^tiir  rcuocatio  pcccatoris  ad  Deuui .  Igitur  pcr  loab 
qui  rcuocationcm  iftam  procurauit.pnjdicacor  bonus  figni 
ticaturjCURis  vitiCM  c(t  rcuocare  peccatores  ad  dnm  &  no- 
piinisinterprctatiocongruit.NamAbiijIom  idcm  patcr  in 
Ferpretatur.pr^dicatorautcmpcccatorisad  Dcum  rcuerfi 
f.mi mmmWyQQVti 4,  In OmHo Jcfupcr Huan^elium  egQ 

ytn 


vosgcnui.  M jlicr  autcm  Tliccuitcs  pcr  quam  loab  fccit  Ab 
lalom  icuocacionem,fignat  prxdicandj  gratiam,  pcr  quani 
pva:dicatorpcccatorcsrcuocat.idpGcnltcntiam.Ecnoniinis 

jiitcrpretatio congruit.  Nam  Thccua intcrprctatur  tuba. 
Dc  pra;dicandi  vcr6gratiapra:dic.atori  diciturEfa.  58.  M£^ 
ft  tuba  cxalta  vocem  tt:ar,i,&  annuntiafopiflo  nmftekra  corunhiS' 
fiumui  lacobpeuata  eorHm, 

MORA- 


J5^7 


Cap.  XIIII.         55)8 


:flli: 

rrit 

njc 


Hacomnesfno- 
i-iemur,  &licuc 
aqiiaelfurafLipcr 
tcrram  non  con 
grcgabimiir  . 
Aliacft  morsa- 
nir(vv,quapecca 
ticonragiocon- 
fcda  moricur  , 
non  m  fui  fub- 
(fantia  ,  fecf  in 
Dci  viuificacri- 
ce  gratia .  Ter- 


( 


II.  Regum. 

nonaddctvttangatte.Qiicait: Recordetur*rexdominiDei  fui,  vt » 
non  multiplicentur  proximi  ianguinis  ad  vlcifcendum,  &  nequaqiia  i 
interficiantfiiiummeum.Quiait}  Viuirdorainus,c[uianon  cadetde  l 
capillis  fi!ij  tuifupertcrram.  Dixitergo  mulier ;  Loquatur  ancilla  tua  ^ 
addominummeumrcgemverbum-Etait;  Loquere.oixitquemulier  7 
n  Quare  cogitafti  iiuiulcemodi  rcm  contra  populu  Dei,  &  locutuseft  g 

] ,  a  *  Ablalom  fciUet  &  qui  cum  eo  eiaiit,<;iu  quali  captiui  Si  eicfti  noti  leducebatntu  ad  h.-Ercilitatein  Dei:  &  pctetant  co» 
ftiinterra  alicna  lernircdiis  aliciiis. 

c  rcxverbumiltudvtpcccetj&nonrcducat  eiedum  fuum  ?  t  Omnes  <, 
morimur,&quafiaquiEtdilabimurintcrram,qu?non'reucrtuntur. 

a  5  Qtiafi  dicat ,  Deus  ici;oi.at  pcccaiotes  Cjui  a  diabolo  captiui  triicn!iir,&  iii  sbij.i..,<iu  eiim  debes  iinitari.  ^ 

NecvultDeustperire  animam,  fedretradat,cogifansnet  penitus  ,0  "^'^  ^^^  '^"'P'*^ 
pereatquiabieauselL  Nuncigitur '  veni ,  vt  loquar  ad  dominum  H  cupifSnna  mo- 
meumregcm  verbumhoctprxfcnte  populo.  EtdixitanciIlatua,lo-  '5  ntur  ,  vc  mcns 
quar  ad  rcijcm^fiquo  modo  faciatrexvcrbum  aocillxfue.t  Etaudi-  '*  l^eo  viuac,  &:c. 
uitrcxvcrba,  vtliberarctannllamluamderaanu  omniumquitvo-      morte   Abfalo- 
lcbantdeh^reditatedominidclereme,&filiummeumfimul.  Dicat      nisregem  con- 

a  T  W  -it  liimum  &  acc-ptuin.  folaCUr.    Qucm- 

crgoancillatua,tvtfiatvcibumdorainimei  regisficut  iacriiiciuin.  16  admoda   cmm 
Sicut  enim  angelus  dr.mini ,  fic  cft dommus  mcus  rcx,  t vt t  nec  be-     coll^^^itiir^  "?ca 

a  f  Honiinum.  T  A  rcfto.  ""■  ' 

nedidlione  ncc  maledidione  moueatur  .  Vnde  &  dominus  Deus 
tuus  eft  tccum  .  Et  rcfpondcns  rcx  dixit  ad  mulicrem  ;  Ne  abfon- 
das  a  me  verbum  quod  te  interrogo  .  Dixitque  mulier  ;  Loquerc 
domine  mi  rex.  EtaitrexjNunquid  !  manusloabtecum  cftinom- 
nibus  irtis?  Reiponditmulier,  &ait ;  pcr  falutcm  animjE  tu^e  do- 
mine  mi  rex,  t  "cc  ad  finiftram  nec  ad  dextcram  cft  cx  omnibus 
his  qu.xlocutuseft  dominus  mcus  rex..  Sciuiis  cnim  tuusloab  ipfc 
tpra^cepitmihi,  S^ipicpofuit  in  os  ancill^tusE  omnia  verba  ha:c, 

a  1  id  eft.mc  im  p-rfona  tui  accipeicin  nlioj  mcoj  in  perfona  tiiorujn  . 

d  vt  vcrteiem  figuram  fermonis  huius  •  Scruus  cnim  tuus  loab  pr^ce- 

eft    corporis   , 

qua  terrcftns  domus  noftra  di(Tuluitur,&:acorporfs  ta- 
bcrn.aculoanimarcccdit.Dehacfcnbi  Apoltol.  ytaintliejl 
homimbus  ftmel  mori.  Hsc  Abraham  &  prcphcte  mortui  funt. 

Hac 


a     Q^arp  cogit'. 

.j:  Theodoret. 
Qiiafi  d.  Qiio- 
niodo  potcs  fi- 
liuni  mcum  libe 
raicacxdc,non 
reduccns  filium 
tuCirDcindenon 
confoLuur  enni 
demortuo.  Fi- 
lius  tuus  cft  mor 
ruus :  non  pctes 
illuni  cxcic.-ic  : 
curftudcs  hunc 
inccrimere,vcvt 
uaspriuacusduo 
bus? 

•■;  An2:clomus. 
Dcus  pcccaco- 
resqui  a  diabo- 
lo  captiui  dcci- 
nentur,  vt  ad  fc 
conucrtatur  vo- 
cat :  &  cuquicii 
imitari  dcbes  , 
cur  non  eo  mo- 
doagis? 

b  Ei  locutus  eH. 
Eif  hoc  apcritur 
nucdpaulofupe 
nusdicUim  cft : 
Ciffuuit  rcx  exire 
piijt.jbfa!oTi. 
c  Omnes  mori' 
mur,&c. 

4«  AmbroHus. 
Tripliccm  mor- 
tcm  legimus  in 
fcripcuns  .  Vna 


D 


tEccl.aj.(I. 


taccipere. 
t  js  quiabic- 
^iis  ert ,  a  ft; 
quoqueexpel 

iiVXi. 


t  quareb.it! 

t  volunc. 

tfiec. 

£ 
colligitur   , 
iam    mortuus 
non  rcfurgec. 
Cur  igitur  fuper 
flicecciampnua 
riconcendis. 
d  Senius  tms  lo-  Qi»x&.i9 
ab  ipfe  prxccpit  , 
&  c^t. 

•jc  Theodore- 
cus  .  Non  licc- 
bat,inquit  mu- 
licr  ,  re£ta  via 
cibi  fupplicare, 
quamobicm  fug 
gcflfic  mihi 


tut.iucliat!  o 
nuin,&nuii'i. 


ti.  rcmipfam 
ut  elt ,  dixiiti. 


VC 

vtercr  h'^crircu'cu  vc'birum,utin  fidlocafutuum  vidcns 
quod  nvhi  adhibiturus  c:as  mcdicamcntum ,  hoc  cibi  ip. 
il adhibcres .  llcx  his  ccdcns ,  iuftic quidem  rcdire  Abfa- 
.         •  t^  loncm. 


NICOLAVS    DE    L  Y  R  A. 

I  Quttait :  l\ecordetur  rtx  domini  Deifiii  vtnon  multi.  &c.  Ad- 
hucnon  conccnca  ifto  refponfo, 

i  B^ccordctur.&c  cft  incclledus  huius  mulieris^quafi  dicatpro 
ximi  qui  quxrunc  vlcioncm  de  filio  meo  func  mulci,nec  pof 
fem  omnes  congrcgare  fimul  Sc  adducerc  ad  te,&fi  adduci 
vnum  vcl  duos,alij  interim  inccrficienc  filium  mcu.Ec  ideo 
recordccur  rcx  domini  Dci  fui,i.firmct  vcrbum  fuum  iura- 
mcnto  per  Dcum,&  per  publicationcm  huius  iuramenti,ita 
g»  nullus  audcac  inuadcre  filiuni  mcum .  pp  quod  fcquicur. 
5  i^'j<j(r,e!?c.aequicfcendociusdid:o. 

4  P'Wf(^o>wi««^.i.iuropcrv!Ucnccm  Dcum. 

5  jQKij.i.fcruabicur  non  foIumamortc,fcdetiamaquacu- 
quc  mutilacionc  quancumcunque  modica. 

6  Dixtcrgomulierdoquaiiir  ancilla  tua  ed dominum  meumregrm 
yerium.E:  cit:Loqiiere,&c.  Hic  confc  qucnccr  ponicur  pridi- 
£teparabola:  incerprccacio:in  qua  per  mulieicm  accipidir  ip 
fc Dauid.pcr  ducs filios nnilierisduo filii rcgis,i.Amnon et ' 
Abfalom.PercognacicncmdcfundiincclIigunctiramiciip 
fius  Ainnon  quxrcccs  vindidam  dc  mortccius .  Et  pcr  hoc 
ccncludit,cj.  ficut  rex  fcntcntiauerat  pro  filio  fuo  vt  no  mo 
rerccur,(icdcbcrctfcntcntiarcpro  Abfalom,  vtabcxilio  rc 
uocctui:cj,quidcmcxiliummors  cft  ciuilis.  PraMnitcit  tii 
mulicr  tics  rationcs  induccntcsad  mifcricordia  circa  Ab- 
falom . Prima accipitur  ex  partc  maioris  mali  cuitandi,  quia 
Ahfalcm  &  illi  qui  cum  co  crant  fugitiui  in  tcrra  idololatri^ 
fubdita,proptcr  qucd  crant  in  pcnculo  dcclinandi  .id  idolo 
latriam;;cr  corum  fuggcftioncm  vcl  indusftione  intcr  quos 
habitabant.Ad  quod  cuitandum  erantrciiocandi  ad  tcrram 
Ilracl  in  qua  Dcus  colcbatur.  &:  hqc  ro  cagicur  cum  dicitur. 

7  iluare cog.  i.concra  Abfalom  iV  focios cais  qui  cranc dc  po 
puloDci. 

8  Et  locutus  efl  rex  -prrb.  prxbcndo  cis  occafioncm  idololacra 
di,co  q,  non  pcrmiccic  cos  rcdirc  ad  locu  vbi  cftculcus  Dei. 
Sccunda ratio  accipitur  cx  pat  tc  dclundi.qui  ad  vitam  reuo 
carincn  pntcft  cx  perfccutionc  Abfulom.  &: hac  ratio  tan- 
girurcuiiidicitur. 

9  Omnes  mori.  q.d.cx  quo tu  non  pot:'S  cuocaredcfunftum , 

icuoca 


rcucca  viuu.Tcrda  racio.accipilLex  parrc  Dei  cuius  propriii 
cft  parccrc  tV  mifcrcn  &  h;cc  racio cangitur hic cuin  df . 

10  'hjjc  vuL  Dcusperire,crc.  fciliccc,  peccacoris,  liccc  ipfum 
otFcndcric. 

1 1  ied  reira&at  cogharis,&c.  tempus  pocnitcntia: conccdeS. 
II  T^lepenituspereatqttiabiefiusi&c.  p^nagchcnna.". 

I  ?   Q^i  abiecius  cii  ah  eo,&c.  pcr  oftcnfam  mortalis  cu!p.i;.  q.  • 
d.h^e  mulicr:tu  cs  quafilocq  Dci  in  regiminc  populi ,  pro- 
pter  quud  dcbcsci  in  pictatcconformari.Nuncprocedicad 
applicandum  negotiumdiccns. 

1 4  ?i(.':nc  igi.  wveni.  f  vt  fcntcntia  data  pro  me  &c  filio  meo, 
&:  iur.imen:o  tuo  confirinata  publicetur  coram  populo ,  vc 
candcm  etticaciam  hibcac  in  te  3d  filio  cuo . 

15  D/c.itaHt77/.3r//a.  idcft,poftlt  vcrcdiccre. 

16  r/^'ij^vfr/;«mrf)wi»i»2c/.i.(cntetiaabeodataflc Dcopla-  • 
cita  ficut  facrificium;Scd  videtur  quod  ifta  'mulierper  para 
bolam  pra:miftam  non  concludat  intcntum,  quia  parabola 
fua  cft  dc  homicidio  occulco,quod  non  potcrac  probari :  vc 
paccccxpra-didis.Abfalom  auccm  incertccerac  Amnong 
fcruosfuos  pnlaiii  coram  multis.i.V  fichabcbancurteftcsco- 
tra cum.Ad  quod  rcfpondct  Rabi  Sal.'.],  omnes  illi  qui  fue- 
rant  pr<efcnt;cs  intcrlcdioni  Amnon  qui  potcrant  pro  tefti- 
monio  induci,crar  jppinqui  ipfius dcfijndi,  vc  ficis  paccc  ex 
prLcdicrc!s:&:i6noncrancid()nci  ad  fcrcndum  ccftmioniii 
in  hoc  c.du  Ec  fi  dicacur,q,  litr  cranr  ica  propinqui  ipii  Abfa 
lom.Diccndu,q-  non  eft  vcium ,  ^a  Abfalom  crac  dc  macre 
alicni2;cna,vcpacccppni:did;i.Ainnon  vcrocrac  dc  macre 
Ifracliridc,(S<:  p pns dc populo  liracl ,  qui populus  alicnigc- 
nasabominabaf.Alircrauc  f  )k'uncaliqui,diccnccscj,qn  ,p 
piiiqui  alicuius  occifi confcnncbanc  in  pccdcnda  pacc rcer- 
fcd:on,rcx  h;'bcnscuram  cocius  pupuli  ad  pccicioncm  eorii 
pocerac  hoc  conccdcrc.&^  calis  cafus  proponcb.ifin p.irabb 
la.vidclicccci,  mr  q  crat  propinquiiTmia  intcrfed  >  pccehac 
paccinccrfedoris.Eccodemo  D.aiid  q.crac  propin4.irii.-.us 
ipfi  Amncj  intcrfcdo,&  cu  hoc  eratrcx,habcs  cura  coicacis 
poterac  rcuocarc  Abfaloiii.abfquc  oftcnfalegis;  &  maxims 
oviia  Amnon  magnum  flagitium  fcccrac,vt  patctpcrpn^^di 
6ta.Cxtcra  patcnc  ui  Iitcra. 

Ecaic 


A 


prinu  ratio 


-%»«  ii- 


Trai.  Hcb. 


laPral.149. 


f  fi  ell  inme 
iniquius. 


+  rmm  in  tcr- 
xm, 

c 


599 


Glof.ordi.&NicoIaideLyra.        <^oo 


lonem  ,  ipfum 
auccm  viderc 
pr(>hibuic.  Po- 
ftca  .".ucemhoc 
quciquc  fccic  , 
ioab»  adhorr.i- 
lionc, 
^  Ambroluis. 
Qyi\(i  cli!  i^uido 
i).iuid  lcquar, 
quidc<;ciicrcin 
filiunC&:  traccr 
noobliriimlan- 
guine ,  .-jd  vnius 
muhcrispcticio 
nem  p.iccrnis  vi 
fconbus    men- 


pit  iftud  .  Tn  autcm  dominc  mi  rcx  fapiens es,  ficut  habct  fapientiam 
angelus  Dei ,  vt  intelligas  omnia  fupcr  tcrram .  Ec  ait  rcx  ad  loabi  Ec- 
ce  placatusfccivcrbumcuum :  Vade  crgo  &  reuoca  puerum  Abfa- 
lom .  Cidcnfquc loab  fuperfiiciem fuam  in  ccrram.  adorauit, &  bc- 
nedixitregi.  EtdixitIoab;Hodieincellexitferuus  tuus»  quia  inue- 
nigratiaminoculisruis,  domincmi  rex.  Fecifti  enim  iernionem  , 

In  plctifijiic  iion  interpoiuigr.ci.'mine  mi  rp;<.  ...  /,•< 

dortiinemirexfcruitui.  burrexitergoloab&abijtin  Gcflur,  &ad- 
duxit  Abfalom  iuHievufilcm  .  pixit  autem  rex  ;  Reucrcatur  in  do- 

a  Ne  prafcniia  <'Ui'i  inoritm  Amnoii  ad  memciam  rfducrii.  trilliiijin  in  iu  mfcra  ^ 

mu fuam,&  ficicm  meam  non  videat.  Rcuerius ell itaq;  Abfalom  in 

domu  fuam., &:  faciem  regis  non  vidit .  Porro  /icut  Abfalom  vir  non 

erarpulchcrin  omni  ihael,  &tdecorusnimis.  A  vcrtigiopcdisvfque 

tcm  cmoUitus ,  a  ad  verticcm  non  erat  in  co  vlla  macula .  £t  quando  tondebat  capillos 

don^^O  rCCepit?  ,  AiuntinHebnoeflenauitotcmporcrjo.die. 

((emelauteminannotondcbatur,quiagrauabaceum  ciEl.iries)pon- 
dcr.ibat  capiilos  c^pitis  ducentis  ficlis  pondere  t  publico.  Nari  iimc  au- 
tem  Abfalom  filij  trcs,&filiavna,nomine'Ihamar,cIegantisf  ^rma;. 
Manfitque  AbGlom  in  Hierufalem  duobusannis,  &faciem  regisno 
vidit.  Mifit itaquc  ad  Ioab,vt  mictcrct eum  ad  regcm,qui  noluit  vcnire 
ad  cum. Cumq^uc lecundo  mififfcr,& ille noluiflct venire  ad eum ,  di- 
xit fcruis  iuis;  Scitis agrum  loab  iuxra  agrum  meum ,  habentcm  mef^ 
lem  hordei?  ite  »gitur  &  iucccnditecum  igni .  Succcnderuntergo  ler 
ui  Abfilom  fegctem  igni .  Et  venientcs  fcrui  loab  fciiTis  vciiimentis 
fuiSjdixerunt,  Succcnderunt  ferui  Abfalom  partem  agri  igni .  Surre- 
xirque  Ioab,&venit ad  Abfalom  in  domum  cius,  &dixit5  Q;-iaie  fuc- 
cenderunt  lerui  rui  fegetem  mea  igni.-  Ec  rcfpondit  Ablalom  ad  loab  : 
Mili  ad  te  oblecrans  vt  venires  ad  mc, &  mitterem  ce ad  rcgem,»:^  dice 
rcsei,  Q^iarevenidcGefllirPMcHusmihieratibitifc.  Obfccro  ergo 
vt  vidcam  f^icm  rcgis.Quod  fi  t  mcmor  eft  iniquitatis  mcx ,  interfx- 
ciatme.lngrcflusicaqueIoabadregem,nunciauiteiomniahxc.  Vo- 
cacufque  cft  AbfaIom5&:  intrauitad  rcgcm  ,  &:adorauitfupcrfaciem 
t  terr.s  cora  m  eo,Ofculatufqiieeft  rcx  Abfalom. 


a  Quando  tonde- 
batc^pillos,  &c. 
•j«  Hieronymus. 
Non  fcmcl  m 
annOjVC  I.atini 
codices  babcnc 
tondcb.itur  ca- 
put  cius,fcd  Ha- 
tuto  tcmpore  , 
id  cft,  dc  crigin- 
ta  diebus. 
■^  ChryMbftom. 
Mulca  n.itur.v' 
commoda  ad- 
funccti.nmfcclc 
ratis  .  An  non 
ciac  pulcher  &c 
formofus  Abfa- 
lom,&vfque.id 
capillos  capicis 
porrigcbatur  C- 
lus  corporis  fpc 
cics  ?  C.iiuiis 
autemHclir<j'us 
vc 


rt  cciani  nderc- 
turapuciis?Si.-d 

'  nccillL)ir.  quid- 
quaniiuuic  tor- 
ina,ncciuincl« 
fir  dctormitas. 
•}e  fclcni.  C<uid 
cU  fpcciofa  mu 
JcrfScpulcrum 
dcalbacum,  niii 

j  fucric  fobna,ca- 
lia,  pudica.  Pul 
chritudo  iine 
liiS  virtutibus  , 
cftprarcipicium 
paccns ,  vcncnu 
jnlipicncibusco 
policum .  Si  ec- 
go  vidcris  vi-i 

j    lumauc  mulic- 

t    rcm  fpeciofam, 

5  ne  admircns  . 
Nam  S)C  robo- 

1  rcEarborcSjCU 
dcnia;  iinc  fo- 
lijsSd  alcicudmc  , 
cxceli^t  acramc 
nonhabcnc  fru 
dum  homini- 
bus  .iptumjfcd 
porcis:  vincaau- 

*    ccmpcrccrrain. 

^    rcpens,  macu- 
rum  vuarumaf- 
Ibic  frudum. 
Quid  apcvcili' 
cltJ  Quid    pa- 

8  uone  puichrius? 

9  Quid    formica 
^®  fapicntius;(2^c. 

^CAP. 


D 


In 


NJCOLAVS  DE  LYilA, 

I  'Et  ait  rex  ad  Ioab,&c.  H  ic  ponitur  peticionis  conccfHo ,  & 
quia  fatta  crac  ptT  luggciiioncin  loaD,idcoconccirioilcci  a 
rege.Ecpaccc  liccra  vfque  ibi. 

a  i^Mmafwr. Ncreuocaretadmemoriam  cx  prxfentiafua 
mortem  primogeniti,&:  iic  dolor  regis  rcnouaretur. 

3  Stmtlautem. In  Hcbrxo  habctur  :  statntn  tempore.  quia  fi- 
cut  dicunt  aliqui  piuries  in  anno  tondcbacur. 

4  Po«rffr<?tjf.  Dicuntaliqui^c},  tancum  vendebac  tonfione 
capillorum  mulicnbus,qua;  indcornabantcapita  fua.  Scd 
hocnoncftvcnlimilCjC],  films  rcgis  tonfionemcapillorum 
fuorumven^crct.Prxtercadicitur  hicq,  fcmel  in  annoad 
ininustondcbatur.Crcfcentiavcrc^  cipillorum  vnius  anni 
non  viderur  ita  longa,q,  inde  poiicnt  fieri  tali.n  ornamcnca. 
Bt  idco  vidctur  magis  probab  jlc,quod  fcriptura  folu  m  Kiciac 

mcn- 


mentioncm  dchocpondcrc,  adoitcridendumq,  habcbac 
nuiltos  capillos,quod  facit  ad  puichritudincm  hominis,(ja 
dc  pulchncudinc  Abfalcm)  iciipcura  h:c  loquitur. 
j  Vonicrc,  Hoc  dicitur  ad  diiiinctioncm  pondcris  fanctua- 
rijjq,  crat.aLtenus  quancicacis.  C^ccra  patcnt  vfquc  ibi. 

6  Et  vmieri.  Ifte  verfus  non  cfi  in  Hcbraeo ,  fcd  immcdiate 
^fubdicur. 

7  j"«>Tmf^Mf7o/r6.  adfcicndum  caufamdamnifibi  illati. 

8  Qu^are  veni^^c.  quali  dicac  nihil  valct  mihi,  ex  quo  nopof 
fuinacccdcre  ad  regcm.-imo  nocet.idcofubdicur, 

9  Mdiusmihi.  quia  tunc ncMierat  mihiconfuiibile  facicm 
patris  mei  non  v  iderc:  fcd  cx  quo  fum  hic  in  eadcmciuiur 
tc cum  eo.eif  mihi  valde  co  nfulibilc. 

1 0  Quodfi  me.  nolcns  mc  viderc.hoc  dicebat  Abfalom  ad  ii> 
cIinanducorDauid,fingcns,cj,tantumeum  diligcret,cj,ma 
gis  vcllec moii.quam  diutius ab eius  pfortio  fegrcgari. 

CAP. 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

f  Mttnfttqy,AbfaloninHierHfakm^&c.  Pcr  ifios  duos  annos 

intcUi- 


intclliguntur  incegra  cofcir}Q,&:  debita  fatisfa£lio ,  que  poft 
contntioncm  ad  vcrbum  pux^dicatoris  concepcam  rcquiru 
tur  ad  pcrfedam  rcconciliationem  cum  Doo  habendam. 

MO- 


A    D    D    I    T    1    O, 

In  cap.14.vbi  dicitur  in  pofiilla.  'Hcc  vuli  Deuspmre  animam. 

Vbi  translatio  noflra  habet :  T^c  vult  Deuspcrirc  animam^ 

vcritas  Hcbraica  dicit:  7v(o«  Mcipit  Deus  animatu.  Vndc  vcrba 

K^s  amJijito  buii.js  fapicntis  mulieris  prolundais  polTunc  incclligi,&:  in  fa 

tttT;.'! rhl"*"  ""'"'^"■^ cathoJjca;  vcncatis cxponi.Pro cuius  intdkxtu  fcicn 

dum,q.licctcommuniterantiquinonhabercntc\pl!Cicam 

fidcm  dc  miniftcrijs  Chrifti,  habcbant  tamcn  implicitam  ; 

vt  patct  pcr  Aug.  111  lib.d c  corrcdionc  &  gratia .  Vndc  hxc 

IDulier  pioponcbatipfiDauid  ,  q,totumgcnushuin.anum 

non folum crat  sd  mortem  tcmporalcm  condcmn;'tu ,  fcd 

ctiam  vltimafclicitasqusinadh^iionc  adDcum  pcr  glo- 

rwm  cc-nfifiit,ci  crat  jntcrdnt^a,&i  lUco  dicebat;  Otines  h.ori^ 

mr» 


iUrii*  Qif  i' 


7««f,  hoc  cfi  morte  tcmporali.confcqucntcr  dicit:  Qjafiaquf 
ddabimurin  tcrra  tjux  non  reueric,ur.  hoc  cfi  diccrc,q,  pol^  mor 
tcm  non  congrcgamur  in  locam  bcacitudinis .  Qiius  ratio- 
ncm  fubdit  diccns:  Q^oniam  non  accipit  Dcus  animam  f  .ld  flK 
confortium.  Scd  ruradat  cogitas  nepeuituspereat  cjui  ablcthscfi»- 
hoc clt  dicerc  quod  pruuidcntia ciiiiina  inccndcbac fic difpo 
ncrc,vt  humanum gcnus  quod  abiccium  crac ,  non  pcrirec 
iuxta  illud:  E;^o  coititoccgitarioncs pan:,  Hicrcm.z^.c.  Exquo 
jntcndcbatconcludcrc,cj,  D.iuid  tanquam  minificr  Dei  ia 
tcrns  dcbcbat  cogitarcqualitcr  rcconciliarcc  cicctum  filiu 
fuum,ncpcriret,&:c. 

REPLICA.Etquod  inc.14.Bur";,  ponitcirca  illumpaj- 
fum:  J^lcc  ruit  Dcuspirire anim»m,  h.ibcatur  pro  addlCiOPCj^-" 
uis  uon  dirciic  ad  liccram,vt  pacct  incucnci. 


^( 


01 


II.  Pv 


egum. 


^ 


CAPVT     XV. 


(g^^^  Gitur  pofi .  Diiobus 
;-«j  annisniafit  mMie 

Jrurnlctn,&:regcm 
non  vidic ,  certio 
incroduituscnco- 
rnm  rcge ,  qiuirto  fecit  fibi  ciir- 
rtis  Sc  cquitcs :  quo  cranfatlo  cx 
piilit pacren)  de 'ogno. Nec pro 
fcdiictione  ^V  intcifcdionc  fa- 
cerdotum  cicclus  'A\  dc  regno, 
fcd  pro  adulccrio  £i  homicidio, 
Nr.Ji.in  cuncl.i  p-.Tdicencc. 
■i:  Infcphus .  Abfiloi«'cljcbus; 
fingulis  iurgcns  dJucuIo ,  &  a  J 
rcgilia  vcnicas ,  e:s  qui  caufas 
h.ibcbanr ,  &:  minorcs  iniicnie- 
bp.nciirineis,  d.'!c.^lab!l  tcr  lo- 
qucbacur,qujfi  n.n\  habcccbo- 
nus  condl  i.vi.is  pacic  Regc,fcd 
imuflcs  ui  fuis  fcnccntijs  confi,- 
ftcnrcs, quorum  iudicio graua- 
renur.  Proquarc  fauoremflbi 
omnium  conciliabac.-adijciens, 
qaia  .i  habcret  hanc  poccflacc , 
ip(l;cun1.ifubl 
diip  )ncrec. 

•i«  Amhrdfius.  Exemplisaf- 

"jrtioncs   no3.-as  pr.obcmus» 

1 1  ni.im  qua:  diffimulaca  fuiit, 

uiicurnaclTcnoapoirunc ;  Jcd 

canquam 


f^^um  xquicate 


Cap,  XV.  6 


0  2 


C   A   P.     XV. 


Gicur  poft  hxc  fecit  fibi 
Abflilom  curriis  &cqui 
tes.&quinquaginta  vi 
ros  qui.  prcecederenc 
eum  .  Et  mane  con- 
furgcns  Ablalom  fta- 
bac  iuxta  introitum 
portgin  via,&omnem  virum  qui  habebac  nc 
godum  ,  vtvenircc  ad  regis  ludicium ,  voca- 
bac  Abfalom  ad  fe^&c  dicebat.-oe  qua  ciuitatc 
es  tuPQuirefpondens  aieb.it: Exvna  tribu  If- 
racl  egofum  leruus  tilus .  Refpondebacque  ei 
Abfilom:  Videntur  mihi  fermone.s  tui  boni , 
&:iufti,  fednoncft  qui  te  audiat  conftitutus 
arege.  Dicebatque  Ablalom .  Quis  me  con- 
ftituaciudicem  iuper  terram  ,  vt  ad  me  vc- 
nianc  omncs  qui  habent  negotium,&  i^  iuft^ 
iudicem?  Scd  &  cum  accederec  ad  eurii  ho- 
mo  i' vt  falacaret  illum,  extendebat  manum 


canqu.im  adrempns  vircncia, 
cito  dccidunr .  Abfalom  crac 
regis  D.uiid  filiLr^^jdccorcinfi 
gnis,c  grcgius  Ibrma,  prxrtas 
iuueca,ica  vc  vir  calis  in  Ifr-ael 
noninucnirccur,  a  vcfiigio 
pcdis  vfq;  ad vcrcicem  imma 
culatus .  Scrmonibusdclini- 
bat  lingulos .  Conuercic  in  fe 
corda  oinnium.dum  blandi- 
ci^  incimorum  can^unc  vifce 
rum  fenfum  Scddelic.ac:  ilii 
&ambiciofi  elegcrunc  gr.ica 
&  honorabilia  ad  cempus  :Sc 
iocunda.  Vbi  auccm  paiua  ^p- 
ceificdiiacio ,  non  potuerunt 
cojcraro  ac  fuftfacre. 
-a  Clii-vf)ftomas..,Pci-didic 
Abfalom  fcclclt.^n  nus  mcn 
ccm,  pcfdidic  fenlum,  amific 
coniilium  infcd  rcus  pacrcm: 
vfurpac  impcrium ,  rcgnum 
inuadiC:non  vccumpacrc  Co- 
ciccnccm  rcgni  inircc,  fed  vc 
cocum  rcgnum  pacns  f mgui- 
ne  pofliderec-  Perdidic ,  ini|'j 
Abfilom  coni]l'um,dum  par 
ricidio  cupic  mercari  impe-' 
r  i  u  m ,  &  pcr  cx  ici  u  m  pacns  c6 
fcqui  defiderac  rcgnuni.Fefti 
nac  pacrem  opprimeri;  rcus , 
pacrc  fupcrft^e  moriturus. 
^  a  Tojiqum 


E 

Him.  de 

perfe^j.patr. 


fiiKiicium  9c 
iuliiti.im  £»- 
ciam  eis. 


NICOI.AVS    DE    LYRA. 
CAPVf    XV. 

IyitHrpofl.  Dcfcripra  reuocatione  Abfalon  &  eius  reconri- 
•cc;0i1b,ljic  confcqucnter  ucfcnbitur  eiu?  confpiratio  co 

a  paf.ein;t'i  pnmo  qualiter  fugauit,fccund6  quajiter  eum 
I  '  uit c.  i6.terti6qu  li  tcr fugacum de  morcc c;us  craitauit 
t  p  ij.quarco  quaiiccr dciudicio incerijtcap. 1 3.qu:ntc quo 
niodo  D..Lud  ad  domum  rcgiani  redijt  cap.  i  j>  C'tca  pri mii 
primo  pomti.r  ipfius  Abf  <]on  dc-eptio  limulatoria.  Sccun- 
do ci'.!s confpiiiitio  prodicoria,ibi: ;l/'/if  Mtem ^hfalon .  Ter- 
cio  ipfius  Dau.d  liumiliacio  mericona,ib!:  Et  ait  Daiid.  Qnjit 
t6c:uscrd:i)aJJConfulcoria,ibi;  Etdxitrex.  Simulatio  au*' 
tcin  Abfilon  {uicin  duobus;quiaprim6fimulauic  maximu 
zcluni  crg-i  populum.Sccudo  deuo.tioncm  crga  Deum,  ibi: 
Tojlqiiadr^^^  n  lautetn  annos.  Circa  primuin  dicicur. 

1  IgitHfpM.  Id  cft,  poft  rcconciliacionem  Abfalom  cum  pa 
treconfidcns  dcpatns  benignicace,&:  deloab  familiaricace 
&  clcuacus  cx  fua  pulchricudine,5<:  quia  inccr  cxccros  filios 
Dauid  rcrnanences  crac  primogenicus ,  quia  Cheleab  erac 
mortuus,q,  vidctur  cx  hoc  quia  de  co  non  fic  aliqua  mecio. 
z  fecu  fibi  ./ibJaloM  cmus  &  tqwtcs.  Qnnii  quoddam  prxlu- 

dium 


dium  cj,  dcberct  regnare  pofl  pacrem  fuum.  Sed  eius  ambi-: 
tio  inrancum  iuualuic ,  quod  patrem  de  regnocxpcllere  vo- 
]uic,& idco  corda'popuIi  ad fe  crahere  difpofuic.  idco  fub-; 
dicur. 

3  Et  mane  confurgens ^hfalom^&c.  Id  efl,  anccquam  aliquis  \i\ 
traretadrcgcm. 

4  '^ta.batiuxtaintroifumportteinriay&c.  Icaquod  omnesilU, 
quiingrcdiebancuradrcgcmpro  negocijs  habcbanc  iuxca< 
eumcranfire. 

5  Etomnemvirumejuihahebitt  mgotlHm.  Paupercmvcldiuicc 
vc  magis  cof^rarcc  fi6t  oncm  fuam. 

6  yidentur  mibi fermones  tui  bo.&c.  quafi dicac  ftacim  dcberec 
tua  pccicio  cxaudiri. 

7  Sei  non  ejiqui  te  a«<//a?.quafi  dicac,rex  iam  e(?  anciquus,nec  • 
poceft  compccencer  inc-Jrtdcre  c.nlibus  :  &  idcomagnum. 
damnumel!,quodaIiushabenszcIum  communicacis  non 
cft  ad  hoc  conflicucus. 

8  Q^ii  me comiitiiai iudiccm.  quafi dicat,pro nccefficatepopu 
Ii,&:  non  pro  alia  re  iftud  onus  fufiinercm. 

9  Scd  iT  cum  accederet  ad,  &c.  vtfalutaret  illum,&c.  tanqeam 
regisfilium. 

10  Exiendebatmanumfuam,  e^  <t/».  eirc.  in[flgnum,familiari' 
tacis.  S 

I  Ofcula»    • 


MORALITER. 

1  Igturpofl  hxc  \Abfilum  fecii  ftbi  currus  &  equites  &  quinquagin 
ta  vims  qui prtecedercnt,&cft.  Pcr  Abfalom  qui  cimens  mor- 
ttm proptcr culpam  fuam  fugcrat, &:  pcr  libcralitaccm  pa- 
tnsrc:onciliatusfucrat,6«:nihilominus  tanquam  ingracus 
vcl  pdnus  ingracifiimus  pacrcm  fuum  malic  osc  qu.Tfiuic 
fubuerccrc,  &:  fibi  dignicaccm  rcgiam  vfurparc,  fignificacur 
quicunquciT)aliciofus,&:  ingracus  quifuum  fuperiorcm&: 
bcntfaaorcm  quiEric  maliciose  fubuerccrc,  &:  eius  gradum 
pcr  (crpcnrinam  afiaciam  obcinerc .  Ad  hoc  .aucem  confc- 
qucndum  facit  oftcntacio  propria:  fufficicnci^,&  fuperioris 

infuf- 


ihfufficicncix.vtrumque  enim  fecit  Abfilom.Per  hoc  cnim. 
o,  fecic  libi  currum  &  cquires ,  oftendic  fe  potencem  ad  re-' 
gni  dcfcnfionem,&:  pacrem  impocencem.quia  lam  fenex  in 
domo  quicfcebafPerhocaucemquoddicebac. 
8  .Q»/  me  confiituat  iudicem  fuper  terram ,  vt  ad  me  veniant  omnet 
qui habcnt nego'i!'m,& iuVilindicem  i  Sed&  ftcumaccede.^c. 
Ofiendcbac  fe  fapienccm  ad  rcgni  negona  cracT:anda,&:  p.a- 
crem  nocabac  de defipicncia.Simsliter  ad  ambiciofi  propoft 
tumobcincndumfacicfauorpopuli,  quemAbfalom  qux- 
reb.ic,  vcpacecin  cextu.;  propterquoddicicurqHjd.foli-. 
cicabat  corda  virorum  Ifrael ,  fcilicet  ad  fe  accrahendo. 

•j<Ad 


4  WiOmWOiii»'.  '  in^  ' 


A 

1  ricr.  I  ib,  tra- 
.lu  Hcb. 
)<.ibl»nu(  . 

1  K'cg.)t.  i. 


•obftero. 


fftnuaoi. 


B 


<^03         Glof.ordi.&NicoIaidcLyra.        ^04 


c 


a  Tojlquamtfuadraginta  aut^an. 
Quadr.aj^cr3mus  .inniisagcb.i- 
curcxqiio  S.ud  Ncbc  ciuira- 
tcm  fubucrcit :  &:  8  f .  faccrdo- 
tcspropccr  Da:iid  intercmic. 
idco  hic  quadragcfinius  an-  a 
nus  ponitur ,  vt  nionftrctur  di 
uinam  vltioncm  fufcirari  fup 
Dauid,co  i>Acl)imclech  facer 
dotcm  fcfcllic ,  &  tantce  i  ^'dis 
cauia  luit.  In  mendolis  aiium 
codicibus  quatuor,  no)i40  lc- 
guntur,fcd  in  Hcbr.ia  vcrita- 
tc  non  quacuor.fcd  qiiudragin 
ca.Siquis  vero  contcntii.fus 
quatuor  annos  tflc  i^flciat  cx 
quo  Abfalom  Amnon  intcrfe 
cit.vfquequo  pacri  dixic :  r.di 
&  reddam  votj  mca  qux  "poni  dno 
in  Hebron,  planc  crrat:  cum  Ab 
falom   intcrfcdo  Amncn  in 
GcfTur  apud  Tholom.u  rcgc 
cribusannis,&in  Hicrufalcm 
rcuocatus  non  vifo  patrr  duo 
busannis  moratus  fucrit:&fcx 
coanno  facicm  patris  vidcrit , 
dumcontracum  pciducU.o- 
ncm  mouerit  •  Voca  namq;  fc 
vouiflc  mcncicndo  dixic  qua(i 
oraturusi  loco  vbi  requicfcijc 
Abra- 


fuam,  &  apprehendcns  ofculabatur  eum.  r 
Faciebatquc  hoc  omni  Ifracl  venienti  adiu- 
drcium  vt  audirctur  a  rcge  :  &c  t  fohcicabat  * 

f  Alia»  cjiutor. 

cordavirorumlfrael.  poft  quadragincaaute  j 

a     T  Reuerrioiiis. 

annos  dixit  Abfalom  ad  regcm  Dauid :  Va-  * 
dam  *  &  reddam  vota  mca  qu*e  voui  domino 
in  Hcbron .  Voucns  enim  vouic  fcruus  tuus 
cum  ciret  m  Geflur  byrix  diccns ;  Si  reduxe- 
ric  me  dominusin  Hierufalem  ,  t  lacrifica- 
bo  domino .  DixitcjuecirexDauid;  Vadcin 
pacc.  EC  furrexit,  &abijtin  Hcbron  .  Mific  «• 
autcm   Abfalon   cxploratores  in  vniuerfas 
tribuslfracl ,  dicens;Statim  vtaudieritisclan 
gorcm  buccinx,  dicite;  Rcgnabit  Abfalon 
in  Hcbron.  porro  cum  Ablaioniciunt  du-  ^ 
ccnti  viri  de  Hicrufilcmvocati,euntcsfim- 
pHci  cordc,  &  caufam  pcnitus  ignorantes. 
Acccrfiuit  quoque  Abfalon  Achitophcl  Gi-  « 
lonitem  confiiiarium  Dauid  de  ciuitate  fua 
Qiio  .  Cumquc  immolaret  vidimas ,  fadta  i» 


Abraham,ir:iac,  &  Tacob . 
4«  Chryfo(K)miis  .  Abfalon 
fuicfilius  D.uitd,!uucnis  inco- 
cinens ,  Si.  perdicus .  Is  nequc 
nacuram ,  ncq;  cdacationein, 
nccetatem,  ncquc  qui*  prx- 
ccllcrant  rcfpicicbat :  fed  erat 
adco  criidc]i.s  ,  6c  immitis ,  ?c 
bcluapotius  quam  homo.vc 
his  omnibus  pcrruptis  obici- 
bus,narnrx infulcarcc  legibus, 
&  turba  omnia  ac  cumulcu  co 
plerccTijccnim  omnia  cucr- 
ccbicur  dccrcta  nacur9,homi- 
nu.T!  rcucrcncia,  in  Dcum  pic 
c.is  Sc  rcligio,humanicac  Sc  cni 
fcricordia  alimcncorumrcmu 
ncracio,&  in  fencdutem  reue- 
rentia .  Nam  &:  fi  nolcbat  Da- 
uidcni  rcucrcri  vt  patrem,  fal- 
tcm  reuercri  oporccbac  vc  lc- 
ncm.  QLiodfi  canos  negligc- 
b.UjCercc  vc  bcncfaLtorem.^^ 
line  fic  quidcm,  vc  cuin  qui 
nullam  fcccrac  iniuriam.  Scd 
amor  princip.icushancomnc 
ciccic  rcucrentiam,&vt  honio 
fcra  cffct,cffecic, 
b  Eifatlaejl  coniuratio  val.&c, 
4<  lofcphus  .  Ad  Abfa- 
loncm 


1 


] 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

I  Ofc^^hbanir cum. infi^nimmf^n^condcfcenfionis. 
a  Ecfolicicabaccor.  /»Ht6r.«o/;jM«'-,  Vaieganneb,/rfc^/«- 
ratus  cfifcH  furabatur  corda.quiaper  talesfiSioncs  fufas  iniiifle  ai- 
trabebat  ad  fc  corda  hcminum  ,vt  fic  ei  iu-igerentw  contra  parrcm 
fuum:quix  propier  talia  eis  impenfa  iudicabant,&  dicebatit  eum  ejfe 
regnodignum. 

}  Poft  quadraginca  auccm  annos,&:c.  Hic  confequenter  poni- 
tur  fi6iio  deuoiioms  er^a  Deum  perfacnficlumin  Hebron  offerendii. 
^bfalom  aute'»  inundcbat  ibi  confpirarc  toritrapatremfuiim.  Dici- 
tur  igitur;  Poft  quadraginca  auccm  annos.  .^Hnui  libri  habent : 
fioii c^iuiuo}:  Aimos:  qitt  accipiiintur  a  fnga  ^bftlom  vfiiitiinc fe 
cundum  ijiam  literam.Sed  c},jicfalfapatctcx  duobus.quia  prn/io  afu- 
ga  ^bfalon  vfq,  tunc  cucurrit  maius  tempus:quia pofi  diclamfi.vam^ 
^bfalon  nianfit  in  Gejfur  iribus  annis,vt  habeturfupra  i  '^.c.infi.lte 
pofi  eius  reuocationem  manjit  in  Hierufalem  duobus  annis  antequam 
■piderct  faciem  regis,vi  babeturfupra  1 4.c.6^  fic  in  6.anno  faciem  re 
gis  vidit  & perfeftereconciliatus fuit :  & pofiea fecit  jibi  currum  & 
equites  &  cordapopulifibi  attraxif.vt  pntdiCitm  efi:qu£  non  potue-- 
runtfieriin  tam  breui^  eemporeyquin  ad  minus  currerent  ihi  duo  anni 
rel  circiter.&  fic  antecjuam  confpirajfct  in  Hcbron  cotra  patrcmfuii 
iam  tranficrantfeptcm  anni  vrl  ocio.Secwido  hoc  apparet,  quia  He- 
braica  vcritas  &  libri  noftri  corrctli  habent  hic  quadraginca  &  no 
quacuor:  exquopatctUteramfuiffe  corruptam  vitiofcriptorum.ljii 
autem  quadragtnta  anni  varie  computantur.In  libro  enim  dc  Hebrai- 
cis  qu£ilionibus  dicitur.,(p  hxc  computatio  incipit  a  tempore  quo  Saul 
interfccitfacerdotes.vt  habeturfupraprimo  libro  i2.c.&  lermina- 
tur  in  confpiratione  .Abfalom  contrapatrcmfuum  ,  cuius  ratio  eil, 
quia  Dauidfuit  caufa  &  occafio  aliquo  modo  diB£  occifionis .  Licet 
enim  non  peccauerit petendo panes  cr gladiumab  .Achimclcch  facer- 
dote,&  celando  eifugam  iftam,prout  ibidem  di6lum  fui,  tam? in  hoc 
peccauit,(p  tiimis patenter  hocfccit.Ex  quocnim  fcicbat  ibi  effe  Doeg 
Idumttim  de  quo  timcbatprobabiLiter,ip  ifta  Sauli  referret:  ut  ibideta 
diciturtdebuit  facere  itafecrtte  quod  laieret  ipfum  Doeg.&  /.ico  hicfit 
mentio  iltius  temporis,  quia  culpa  illa  ipfius  Dauidin  parte  fuit  cau- 
fa  huius  rebeilionis .,4bfalom  cuntra ipjum .  T^ec  obftat  quodprxdi- 
Qum  cfl  hatic  rebelliontm  cueniffe  propterpcccatum  Dauid  cim  Betb 
fabee,quia  plura  peccata  pojfunt  bene  effe  cauf^epartiales  vnius  pcen£ 

aDeo 


a  Deo  inferendx.l\ab.Sa.dicit,quod ifti quadraginta  anni  incipiunt  a 
tempore  qu.>  poptdus  Ifraelpetiuitregent,^fi/npliiiter  habere  voluit 
contra S aihUcUs perfuafionem,vt habetur fupra prmo lib.  8.  cap.  & 
fit  hic  memoria  illius  temporis  in  rebcWonc  ipfius  ^bfalom  contrapa 
trem.quod  primafacie  vidcbatur  rnagium  malum.  qu.ififcriptura  re- 
ditceret  ad  memoriam  diSlrm  Samuelis,vidclicet  ^petitiopopuli  de  in 
ftinitione  regis  non  emt  ad  boniim. 

4  Dixit  Abfalon  ad  rcgem.  ^d  hoc  accepit  Ucentiam,  vt  magis 
operiret  maHtiamfuam  cxcogitatam. 

y  Vadam  &  rcddam  voca,&c.  id  eft,offercnda in  Hchron.Locis 
enim  illcfanBits  rcpu;abatur,co  quodquatuorpatyiarchAprincipalts 
funt  ibifcptilti  cumfuis  coniugibn  hfciltcct  .Adam  c^  Eua,&  ^bra- 
ham  &  Saraa,lfjac  &  I{ebecca,Iacob,&  Lia,fict(t di&timfiiit  Gen. 
tj.&- idea ^bfalom  fingebat iUuc ire  ex detiotione . Sedprincipalitcr 
intendihat  ibidem  contra patrcm  confpirare ,  quia  locus  iRediftati 
Hicrufalem  pcrfexdccim  miliariafecundtm  Hieron.Ubro  dediftantiit 
locoiitm,&ideo  melius  potcrat  ibifautoresfua  confpirationis  aigre- 
gare.Item  quia  Dauidpater  eius  ibiprimo  regnauit ,  uthabiturfupra 
t.cap.&  ideo  videbatur  locus  aptus  vt  ibi  inciperct  regnum  e;us. 
6  Mificauccm  Abfalon,&:c.  Hic  confcquenter  defribitur  ipftut 
.Abfalon  confpiratio,qu:a  addiem  determinatam  congre^auit  fantO' 
resfuos  in  Hebron.Mifit  enim  nuntios  adciuitates  principales  tribuH 
ita  j, in  qualibet  ciiiitate  notabHi  erantplmres  rr.iffi exparte  .Abfalo, 
quorum  vnus  habebat  tnbam,fcientes  horam  in  qua  clawaretiir  in  He 
hron  adfonitum  tubx:  T{egnabit  .Abfalom,  ita  cp  eadem  hora  in  omni- 
bus  ciuitatibus  notabilibus  nuntius^bfatom  habes  tiibam  rtfonaret, 

6  alii  difcurretespervicos  clamarent.I{egnabit.Abfalom  in  Hrbrcn, 
diuulgantcs  tp  ibierat  inunSus  in  rcgem,&  cpprirKipalcs  deciuiiati- 
buffcHinarent  illuc  adfacicndum  fibidebitamreuerentiam  .ideopc 
fteafuhditur:  Populufq;  concurrcns  aujcbacur  cum  Abfalo. 

7  Porrocum  Abfalomicrijcduccncivii-idcHiciufale,&c,  : 
adpetitionem  ipfius  .Abfalom,vt paitciores  cum  Dauid  remanerent,tt  | 
vtilli  de  ciuitate  regia  vidaenturfibifauere,quiapropcer  mnltitidi-  ' 
ttem  aliorum  ^bfalom  fauentiitm  non  audebant  cotitr.idicere. 

8  Acceriiixitquoquc^&Cc.decuiusconfilioiile^bfalom  hoc  ne-  ( 
gotium  acceperat,cr  vt  aliifacilius  lungereniur fibi  ridentes  priaci- 
palchi  regis  confiliarium  adhxrentem  fihi . 

9  Facla  cfi  coniuracio,&c.  quia  illi  qni  erant ibi  iitraiierunt  fiarc 
cum  ^bfalom  ad  maionnn  confpirationis  confirmationem. 

Vcnit 


M  O  R  A  L  r  T  E  R. 
•ic  Ad  hoc  ctiani  facjt apparcncia  cccli  circaculcum  Dci,quc 
fingcbac  Abfalom  diccns. 

5  Fadam  &  reddam  vota  mea  qiu  voui  domiao  in  Hcbron.  youens 

enim 


enimvouit.  Cumtnmcn  incendcrcc  priuare  rcgno  patrcm 
fuum.vc  pacuic  per  cffcdlum.Pcr  vias  aucem  prxdidas  &:co 
fim  ilcs  q  uxrunc  ambicioli  bonos  fupcriorcs  a  fuo  fiacu  dcij- 
ccrcjvc  lic  ad  cum  poffinc  afccnderc. 

Egreffifs 


,f  lonem  multUs 
k  populus  ,    eo 
I   jnuicance  con- 
\    fluxic  :  &  Rex 
•   abomnibusor- 
dmacuseft.Da- 
uid   mctuens 
impiecatem  e- 
ius ,  &  prxfum- 
ptionem  mira- 
';  lus  :  quia  ncc 
1  pcccati  vcniam 
recordat us  eft , 
'  {ed  fcelera  po- 
tiora  commit- 
1  terec;  prmiuin 
I  quidem    quod 
tr  regnum  a  Deo 
«1  donnrum    vel- 
'   letauferre:  fe-  < 
cundo   vt  pa- 
tremvitapriua- 
.rct:dcliberauic 
fugeretranslor 
dancm. 
jii^^tChryfoftom. 
Abfalom  tvran 
nidem  gcfties, 
infurgit  in  pa- 
trem,illumque 
rurfus  ad  fugas 
srrorcfque  per- 
petuos  ,    quos 
pcrpefTus    erac 
jfub  Saul ,   re- 
,   'uocat:im6  ve- 
ro   multo    illi 
moleftior  ea  fu 
;a  quam  prior 


II.  Regum. 


ap.  XV.       6o6 


peraflec,  migra-  D 
re  ac    profugus 


cftconiuratio  validvi:  populufquc  concurrens  augebatur  cum  Al>^ 

falom  .  Venit  igitur  nuntius  ad  Dauid,dicens,Totocorde  vniuer-  i  ^[M]h,'inprotu 

fusirr.ieire(][uitur  Abfilom  .  Et  aitDauid  feruis  fuis  qui  erantcum  2  gumagit,nona- 

""        ■   ■  "  "  '  ■         lienus,  non  h.i- 

ftiscft:fedfihus 
exipfonacus.Ec 
tuiic  quidera  in 
fcruore  ^tacis  fer 
revniuerfaforci- 


eo  in  Hierul.ifem;  t  Surgite  &  fugiamus.  Nec]ue  enim  erit  nobis  eflFu- 
gium a ficie  Abialom.  Feftinateegredi ,  ne  forte  vcnies occupctnos 
&  impcllatfupernosruinam  ,  &pcrcutiacciuitatem  inoregladij  Di 
xenintqueferuiregisadeum;  Omnia  quGEcunquc  t  prasceperit  do- 
minusnofterrex,libcnterexequemurferuitui-  Egrefluseft  ergo  rex  4  cer poterat:nunc 


&vniuerfa  domus  eiuspedibus  fuis.&dereliquit  rex  dccemmulie-  5 
resconcubinas  ad  cuftodiendam  domum.  Egreftlifque  rcx&om- 
nis  Ifrael  pedibus  fuis ,  ftetit  procul  a  domo.  Et  vniuerli  ferui  cius  ani  ^ 
bulabant  iuxta eum ,  &T  legiones Ccrtthei  & Phelethi,&omnes  Gc 
thxi  pugnatores  validi  ,  iexcenti  viri  ,  qui  lecuti  eum  fucrant  de 
Geth  pcditcs,  pr^ccdcbant  regcm  .  Dixit  aucemrexadEthai  Ge-  7 
tha:um  ;  Cur  venis  nobifcum  ?  Reuerterc  &  habita  cum  regc  , 
quia  pcrcgrinuses,  &  t  cgrcffus  cs  de  locotuo.Herivcnifti,  &ho- 
diet  compellcris  nobifcum  cgrcdi .  £go  autem  vadam  quo  iturus  8 
fum  .  Reuerterc  &reduc  tccum  fratrcs  cuos ,  &  t  dominus  ficiet  tc- 
cummifcricordiam  &vcritatcra,  quiaoftcndifti  gratiam  &fidcm. 
Et  refpodit  Ediai  rcgi,  dices;  Viuitdominus,  &viuit  dominusmcus 
rex,  quoniamin  quocunque  loco  fucrisdomine  mircx,fiueinmor- 
tefiueinvita,  ibi  erit  feruus  tuu§ .  EtaitDauidEthai;  Vcni&tranfi. 
EttranfiuitEthaiGetharus,  &rcx,  &  omncsviriqui  cumeocranc, 
&reliqua  multitudo.Omnelquc  flebant  voccmagna,  &  vniuerfus  9 
populus  tranfibat.  Rexquoq;  tranlgrediebatur  torrentemCedron, 
&  cudlus  populus  incedebat  contra  via  ohu^,  qu?  refpicit  ad  dcfertu . 


vcro  quando  fe- 

nedtutisfua:  fola 

tium,  fcclcfluin 

illumhabcredc- 

bucrat ,  tunc  "in- 

fcfiiilimum  fcn- 

ticbat. 

a  Dixitautem  rex 

adEthai  Gethxum 

&■  cxt. 

*  Thcodo.  Da- 

uid  reiiquit  me- 

tropoliin ,  opci- 

mamcxpedicio- 

ncm  ratus  fugc- 

readtempus.  £ii  ttecumfitmi 

autem  fccuca  eft  '«"^"fd'*  & 

facclhtum   mul-  ""'"*' 

ticudn  .  Secucus 

cft    Echai    Ge- 

thasus ,  cum  fex- 

cencis  viris  cle- 

ths ,  qui  nupcr 

quidcm  patriam 

rcliqucrar,fa6^us 

autem  fucrac  cu 

fuisfubicibis  pro 


t  uagus  es  ai 
locum  tuum. 
t  demigrare 
faciam  tc,uc 
nol)U'cu  eas. 


#1  iiit .  Nam  prius  quidem  dux  cii  cflet^ifta  pcrpefTus  efl:  nuc       felytus.Ei  rex  perfuadere  conatus  eft  vc  rcuerteretur .  lurc 
lutcm cumannis plurimis regnafleCjhoftefq; fcrc  omnes  fu       cft  admiranda Dauidis Icaicas &: manfuccudo. Qiem  cum 

perafll-c,  ^^  belio      F 


'•i-.r 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

t  Vcnit  igicur. 'Hl^n tnrmn  ita  cito,eo  tjuod .Ahfalomfa.ciehat  cu- 
\fiodire  -viAS  ne  hoc  faflum  nwitiaretnr  Danid:  doncc  haberet  tanta.ni 
mltitudinem,qHudDauidnonpoffLtreftjhiefecunduinfuam.£jlima- 
iomm. 

i  Etaic  Hic conftquenter defcrihitur  ipfiiM  Dauidhumiliatlo  tneri 

oria^cjmapcr  eant  Dmifnitphca'ui  erja  Dauid  &  contra  .Abfdom 

>rouocatus..Apparuit  autzm  ifla  himiliatio  fpiruualiter  in  duobus,fci 

icet in bumiliter  de ciHtiitc regiarecedendo,  Secundb  arcam  domini 

emiitendo,ibi:  Venic auccm, & Sadoc.  Circaprimum  fciendum, 

uiod  cum  Dauid  ejfit  in  bfllis  expertus  &  aHdaci(fimus.,&  ijfetin  lo- 

ofoni^&hubcretfecumpl^tfes  & foftiffmosbellatoycs ,  non  receffit 

e ciuitate timore tpfms ,Ab[dompriniipafiter,fcd timore  Dci  (juern 

';'batfepriHS  ojfcndiffe:&  propter  hoc  ex  fencentia  Dci  iilud  malii 

:^er  cumcuedifft.fecnndum  cjnoddixcratfibi  l^athan  prophetafu- 

ra  I  i.cap.  Hec  dicicdominusrSufcicabo  fuper  cc  malum  dc 

omo  tua.  & iico  ad pUcandum iram  Dei  volu.tfe coram  D^o  hu- 

niare.ijui  prects  humiliuni  exaudic,  &  ijia  huniilttas  appaiuil  in  cd 

fthili  c^rrjfu  cius  de  ciHit.itc,cum  dicitur. 

Ncquc  cuim  enc  nobis  ctiugium  a  facie,&:c.  nonpropter  ip 

ftus 


fius  virtutem,fed  Dei  cuius  erat  flagellum  tdpunitiaaem  Dmid .  Se^ 
cundo  appiruit  eius  humiliatio  in progreffu,cum  diWur. 
4  E^re(ilxs,-:k.c.(juiainccdcbatpeditjndo,C!imtamc:i  pojfet  habs- 
re  equos  &  mulos,^  nonfolum  eXiuit peditando,fed etiam  nudispe- 
dibus  inccdcnd.),  vt  habttur  infra  eod.cap. 

y  Ec  dcreliquit  rcx  dccem  muliercs cScubinas  ad  cufl'.  &:c. 

Qjti.ifciebat<fuodnoninterficerentur. 

6  Scccic  procul  a  domo.  Extra ciuitatem , vt  tranfire  faccret  to- 
tnm populum  JHum  ante  fe,  vtponeretfein  maiori  per.culo  fi  .Ahfa-  • 
lom cuui infc(jueretur:quodfccit,cb  quuderatin  cu!fa,vt  prxdiSiufu 
eii,&  alii  pat!chan:ur  prcptir  eum. 

Dicuritaliqui  c/udd  ijtc  fBit  Jilnis  .Achis  regis  Ocrh,qui  adhxfit  Dauid 
pxopter  f!4am  boniiatcm  &  prqi>iratcm,et  coueifui  erat  ad  1  itdaifmi:, 
p!  'iptcr  qHud  Dautd magisjihi  &fociisfuis  compai.tcbutHr,eo  ijuoa  di 
mifcram  gcntem  fumi  &  locum. 

8  Ego  AiitL-m.id  efljVagabnndus  ad locum  incertum,  .'/uoufque  do- 
rniuf.s  fit  milji  pl.tcatus.Cxterapatcntvfiuc  ibi. 

9  Omncfquc  ficbanc  voce  magnn.i^i:  vn:ucr{us populus  tr£  , 
lib.u.  Rcx  q  ucque  tran  fgr.  6<:c.  Ipfi  rcgi  computicndo.,  or  adpra» 
uocundum  Dtimifericordiam. 

Vcnic 


'  Dixic  auccm  rcx  i^Ethai  Gcth3:um,Cur  vcnis  ncbifcii  ? 
)icuntaHq:n  ^jubd  ijic  fUii  jHuis  .Achis  regis  Ocrh,qui  udhdfit  Dauid 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 


4  E^reJlfus  efi.  ergorex  &  yniucrfa di^n^us  ciuspedilusfu]s,i^c.  Pcr  fiigani  autcm  Dauid ad 

•licampc- 


ioj     ■    Gloflordi.&NicoIaidcLyra.        <^o8 


^  hcM^  perfcqnfrctuf  cxccnn- 
A  diKfilius,  ncDCumnomin.i- 
^wvluv.  uitf^arhcJdam,  non  fratnc:  Ja 
icd  Rcscm.^  nim  multo  cjzc 
rcr.-juxilio,  cunm  licfllt  falutis 
Profelyii .  Scd  qiuinto  nvajnre 
cius  cunmi  gcrcb.it ,  ranto  illc 
in  cum  matorcm' ol^cndcb.it 
bcnru<^lcnrum  .  Hjcc  fcTi;>t.» 
iijntad  dodrinam  nortr«m,iic 
<Jhfcamu5.  (j.  non  oportCt  ir,  rc 
bivs  quititni  fccuiKiis  vrrfari 
cum  auMv  is:&:  in  rcbus  .iducr- 
iis  cos  dcfcrcrc. 
a  Fr.!  -.tm^c-L.  V'c 

ab  Al  iorc  confu- 

lcrctur  ]Jcus,qiio  ucbcvct  irc 
D.nuid' 

b  .T<»(/of.  luftusisgcftat  pcrfo 
nam  fnndcinim ,  qui  icmporc 
jwflTionis  dommicorporcqui 
dcm  difccflcrunt,vcri>m  dilt?» 
flionc  fcpar.iti  iK^n  funt. 
Jt  Thcodorctus  ,  Snccrc^ores 
ic  arc.im  fcqui  prohibuit,fc:cs 
Quid  accidillc't  .Tc^.icccptx, 
«d  opcni  fercnd.im  iniqui^  . 
Nam  iHi  cruidcm  fucrutit  in- 
icrlcv."h,ipfa  ;nitcn\  bcllo  capM 
dutacl)  ahcnigcnis .  Si  Domi- 
rus  mihi  dixcrir,Nohii  ic,Ec- 
cc  mc .  faci.K  mihi  qcf  cft  gr.i- 
tum  coram  co .  Audic»  lcjicm 
diccnrrm,7VJ«<t  mttcbalhris,7{o 
9Ciide*,  Eg<i  .lutcm  vencrand.1 
coculcaui  lcccm.Si  Dominns 
priuJHcru  mcfua  fohcitudinc 
6l.  cura,cil  Dommus ,  cgo  vc-. 
ro  fcruus  mc  fubiiciam  c;us  ca 
fiic.-Jtioni .  Ha:c  aurcn»  1.-JvTV- 
Vi  nians  diccb.ic  vir  dtuinus  lujju 
bri  habitu  mdutus .  Erat  criiim 
opcrtuscapitcincedcns  nudis 
cius  crac  cxcrcitus. 


t  quo  i)itn> 


Vcnit  aiitcm  &  Sadoc  Cicerdos,  ^^  vniiicrfi  i 
Lcuitx  cuiii  co ,  porrniitcs  arcam  fcciJcn.s  Dci, 

t  f  Ad  o«n.in-m,vt  ih  ou\n:biu  viikti  ^.oMirt. 

»  &  depofueriintarcam  Dei .  Et  afccndit  Abia-  , 
thar  ,  doncc  cxplctu.s  eflet  omnis  populus  ^ 

qu\  f  cgrcfibs  fucrat  dc  ciuitare  .  Ec  dixit  rcx 
b  fld  Sadoc  :  Rcporta  .irc.im  Dci  in  vrbcm .  Si  ^ 
inuencro  graiiam  in  ocuhs  domini,  rcducct 
me,  Cn'  oltcndct  mihicam  ,  (S:tabcrnaculuni 
fuum.  Si  autem  dixcrit  mihi,  non  placcs,  r 
prarlio  furn,  faciat  quod  bonum  e/t  coram 
fc.  Et  dixit  rex  ad  S.adoc  laccrdotcm  :  0« 

<  T  I>1  f  t  pr,^j.hrts  ^u.nido  Idllcct  conrulio  P,-.^  ('Ofwlo  jnidiCTl  at  tutura  . 

vidc'ns  rcucrlcrc  in  ciuit.^^tcm  in  pace  ,  & 
Achima.is filiu.s tuus ,  &: If^Luhan  fihus  Abia- 
thar,  duo  filii  veftrifint  vobifcum.  Eccecgo 
abfcond.ir in  campcftiibus  dckrii ,  doucc  ve- 

I  1  <^d  a^un.  '.  ' 

niac  fcrmoavobistindica'nsmihi .  Reporta- 
ucrunt  iiiitur  Sadoc  6c  Abiathar  arcitm  Dci 
in  Hierulalcm  ,  &  manfcrunt  ibi  .  porro 
Dauid  alccndcbat  t  cUuum  pHuarum ,  lcan- 

a  t  Nc  vitktetur  C.exe. 

dcns  &  flcns  ,  ope*rto  capitc  &  nudi.s  pcdi- 
businccdcns.  Scd  &  omnis  populu.s  cjuicrat 
cum  cooperto  capite  afccndcb.uplora.s.Nun- 
liatum  ell  autcm Dauid  ,  c{i  &:  Achitopcl  cIIlC 
in  coniurationecum  Ablalon.  Dixitcj:  D;uiid: 
c  Infatuaquarlodncconfilium  Achitopel.  cum-  r 
que  afccdcrct  Dauid  fummitate  motis  in  quo  ^ 


pcdibus.-cius  auccm  lu^lus  fo       vcncrunt  tiu;iiiM.-\  hoftium^v 

irrupcmnc.uoknccsalam  nic 
4«  Ambro- 


^«  Amhrorius.Specl.iailum 
memor.\hilc.  F.irncida  hliu\ 
rc^ium  pitruim  violcmcrin 
ii.ircr K : (.cdobat  p- imo p.iccr 
cius  furori,&  locum  pr^li|  dc- 
clinab.u,vt  vcl  lic  imp  u$  a  fu- 
roicrvfipirccrcr. 

*i  Idcm  .  Patri.c  fimhir 
pulfus  a  lilio  ,  fiigit  bat  ho 
flcin,  qucm  opt^nurat  hi- 
rcdcm  :  mcrucb.nt  vinccre, 
nc  pictatis  difpcndio  vmcc- 
rcrur . 
C  \t  Infatusqusfi^damine ,&t» 

Thaulorctus.  Fugicnsc*- 
gnouic  prcxiitioncm  Achito» 
phclis.  Scdconfcflimadfuu 
confligitdominum,  nt^n  iii- 
bcns  v^t  fcrirctur  fulininc,  fcd 
vt  inanc  iV:  v^num  rcddcrc- 
rur  cius  coniilium,&  vt  ofton 
dcrct  cum  ftulcuni  Sc  infi* 
p:entcm. 

^  Chrylollomu!;.  Hic  Adii 
tophcKipud  tyrannum  hunc 
omnia  potcr.it  ,  rci  quidcm 
mihtaris  valdc  pcricus ,  &  qui 
in  bcllo  Imperatoris  pairies 
poccrat  furtincrc.&:i,'  \ 

DaiiidpUis  timcbat,  / 

r;mnum,tantumingcniov|fcb' 
bdcX:pruJcncia. 

■?«  Chrvfoflomus.FuiTiehaC 
D.iu!d,non  vtquitin'  ! 

N^qiii  filium  ciucrct  <>,i,,uc- 
re .  Erenim  paiccb.it  ranqua 
filio:  fcd  qui  cum  co  cranc,ti5 
pcp-TcAjiic  tanquam  infur- 
rcoV.iri  . 

':  Idem.Fl;'b.it  autcm.  Cir 
lcptus  Jiiin  tcntacion:hu.s,  < 
cu-ulortorrctibus  m.ilorucjl^ 
cnci  fpirarunt,in  mcam  d,ir 
ii  a  cc  dimoucrc:  fcdjlmdj 
fupra 


NICOEAVS    DE    LVRA. 

I  Venit  auccm  &  Sad.&c.  Hic  ctmfetfMmttr  ofienditwr  humiliji- 

tio  DMiii  in  rmifjtone  xrctyCtuHS  ptim^  defcribityr  appertatio ,  cHm 

diciur: Vcnit aucem.  iJjM valeb^fe affwiarc Danid in  fugaf»a, 

&  Pro  eo  confmlm  domirtMm  tempore  debitojdeof  bditur, 

%  Etdcpofueruntarcam./i'»''f'^<i  »"*'»»/>•*'■«»<  ad  confnlcn- 

itmdmantmjid  uem  hcum  Daiuddrberetdeclinjrc. 

j  Ecafccndit  Abiarhar.  fcilicct  ad  co^hUndHm  domhiHm  fe  j{t- 

fUcaHit>qHia  erat  tunc  facerdos  princip.tlis^ed  tu  x  non  babmt  refpo 

fum.fer  yuorf  cojpioirif  Z) jjwJ  Drwm  MhucHoaeffe  pUcalnm  f Jigj  ip 

fim^nptcr  ^modfocktate  «rc*  repntauit  fe  indr^um ,  fSr  ideo  eam 

htmVter  remifit  aitahrtmactilum  >*de  fiterat  affumpta,  ditcHs, 

4  Siinucncrogratiainincxrulisdominijroducetme.  Etpa- 
tet  littrj , 

5  Siauwmdixerit.  fcilicetfiAinfkgam,cxilium;mortem^>tim- 
fUaticr  dimiutm  btnTpUcitmm, 

t  Ex  dixit  rex  ad  Sadoc.  Hic  confe^fHenter ponitur  ordinatio  con^ 
fmluria,  qmia  licet  Damii  non  dcfperaret  de  Dei  mifericordia  cdfiijue- 

da\ 


dj:nol»'t  tmenonr  "    '        '^trratfierivijbum--   "'' 

enerrmoordiitjuirii  :  renuntijndo.S-ih 

ftfioeiHs  d'irtpjndo,ihr.  Cumquc  atccndorec  D.iuid,  Tmnnmm 
tem  fecit  per  hocrmod  dmos  fjeerdotes  remittens  cum  arca  ordimmt , 
qmod  dmofii-i  eotuni  rficnt  nuvtii  adreportandum  fibiilUid  qiMi  mH 
tetur  de  domo  ^bfalom  .&  ejfct  e.vpediens  ftbi  illmdfcireJEt  pjtet  Itte 
ravfqurib.t 

7  Infatua qu^fo domi'ic  confilium  Achi.  Erjt  enim ifte mmis 
nflutHs.,vroptcr  o.ioderjt  wa^ii  t:t>iendHS, 

8  Cumquealcenderer.  J/ic  «•«'»/^7  «fn*<T  ^•""'w  ordiaatio  Da- 
uidde  confilio^bfMom  d:ffip.xndo.rcm\ttt>ido  Chtifbi  ad  bocytfmietii 
erat  valde  fjplens  cr  rli^ue'is,>:  pjtebit  i»fr,i  \j  .cjp.p):tm:tritnrtJ 
men  hic  iocHs  in  nuo  ChnftioccHrrit  ipfi  DjiiidjCum  difitur,  Ciim- 
que  afcenderct  Da.  /«7jcp.'  ofmjrum. 

9  InquoadorataruscratD,-»minum.  Dr/t):^  '"  -  " 'n' 
turcljrhjbemjciilum,inq<iof(rujbjlurarcjin}  .  ■.  op- 
pofito.i^  ideo  quando  D.mid  i^eniebat  ad  locmm  illmm  ,foliti4S  erat  j- 
dorare dominum ,  ficut  homincs a  /o'y ^ vUifites  tccitfiam jlumus 
fanffifoUnt  eam  dcprccjri:&  iltnc  ibi  Dauid doihinum  jdoramt . 

J<  Eccc 


MORALITER. 
campeflria  dcfcru  nudis  pcdibus  &;  opcrco  capitcfignifica- 

Uir 


curpatientia  boni  prxlati  vel  principis  inpcrfccutionibus 
coiiftituci. 

^Ecct 


^Op 


11.  Rc^um. 


ij  fuprapctramfidci,noncado,rcdprociinib(),vcdica  Domine^ 
|\  ijutd miltiplicati  funt  cjuitribuLint  tnci  Qui  cx  nic  jiCnitllS  cft.co 
tra  inc  cH:icd  tii  cs  pro  mc.  Mca  mkcG  vifccrii  bcjlfi  gn  iiiic 
iiK  us  popiiius.  Pol J  Abfildnc  mcus  cocra  mc  armacur  cxcr- 
citusOucs  mcfj-Jupi  tadi  \\:.nv.6c  lconcs,agni:&:cancs  rabic 
pcrc!ci,agnclli:  ii  taiiri  cornu 


Cap.   XV.        6iO 

rnndi nb  his  calamitacib*.  radc ad filinm mei'm,&c.l]\cpmiic,  D 
ncc  v!la  abiciti  animi  codcjcioncm  rufci-pT.nccqoid  ''i^^tn- 
uum  d!xic,vt  pocc:  Qnid  fi  f iicro  (lcprehcfusjCallidus  A»  |ji- 
tophcl  hoc  fortallc  dcprchcdct,  2C  ccincrc  trulhaq;  iKic  pc- 
ribo.Horu  nil  rcputas,fc  in  caH  u  lyr.tnni  proripuit:  vniucr- 

f.c rci  cur.i  in  Dcum  conicdLj. 


pctcrcs,  nrictcs.  Non  propccr 
nicij-fiim  afliciorcndicia,  fcd 
illoiumdolcocxitiiim  . 
a  Coufai .  Ainicus  Dauid  . 
Chiifii  iiircrprctacur  fcftinas, 
qui  Hicrufjlc  rcucrtcnscon- 
lilium  AthitophcldifTipauic, 
fi^nificat  difcipuloi  Domini 
cx  ludi-is  ccculcos  Nicodc- 
inQm,lof(ph,&  (imilcs. 
^  Thcodorcf.  Ht  bono- 
rum,  ii.  malorum  cxnminan- 
dus  cft  fcopus,  &  inflitutum. 
H'C  quidcm  fuit  fimulatio, 
no  proptcr  lucrum  pccuni^, 
iicquc  ad  damnum  alicnum , 
lcd  proprcr  vitani  prophcta: , 
&  pi)  rcgis. 

Jfi  Chrvfof!.  Chufivirpro- 
bus,&:Dauidamicus,fuam  in 
coamicitiam  pcrpctuo  con- 
ieruauit  in  hac  mutationc  cc- 
porum  :  dirupic  amiciciam,  a- 
fpcrlicfccincre,Hcuicaccrbc,&:  mifcrabihccr.  Non  cnim. 
cracsmicusccmporis,nc(^occncix,  fcd  vircucis,  &  idcoli- 
cct  Dauid  rcii,nocxucuscflcc,non  mucauicamiclcia.Dicic  ci 
Dauid  Sunt  hxcquidcm  fynceri  amici:fcd  nil  nos  iuuahut. 
Aliquidcxcogiunducff,  vtinucnianiusrationcmnoslibc- 

randi 


adorarurus  crat  Dominum ,  cccc  occurrit  ci 


»()  * 


a  Chufai  Arachites  lciffaveftc,  &  terra  tplcn 
capitc.Et  dixitci  Dauid:Si  vcncris  mccum,cris  i   muxri'. 
mihi  oncri .  Si  autcni  jn  ciuiratcm  rcucrtari.s,&  * 
dixcris  Abfalom  (cruus  tuus  fum  rex,  patere  r 
inc  viucrc :  ficut  fui  fcruus  patris tui,  fic cro  fcr- 
uus  tuus;  diffipabis  '  coHfiHum  Achitophel.  < 
Habcsaurf^m  tecum  Sadoc,  &  Abiatharficcr- 
dotes ,  &:omne  vcrbum  quodcunque  audieris 
de  domo  rcgis,indicabis  Sadoc,&  Abiathar  fa- 
ccrdotibuK.Sunt  cnim  cum  eis  duo  fihj  corum, 
Achimaas  filius  Sadoc,&  lonathan  filius  Abia- 
thar,  &mittctis  pcreosadmeomneverbum 
quod  audieritis.  Venicnte  crgo  Chufai  amico 
Dauid  in  ciuitatcm ,  Abfalom  quoquc  ingref- 
fuscftHicrufalcmj&Achitophelcumeo. 


Hinc  primu  difcc,nccontur- 
bcrts  iii  rchus  a(fucriis ,  cfi  vi-    ^ 
dcascti.'iiuitis,idcucmro.Nc  Lua"  "**"* 

proccniporcfcd  no- 
ris lc-gcs amiciti.i: ,  Tcrcium, 


vcctiitm  pcriculu  nudcas  adi- 
rc  pro  virturc .  Qwartum ,  vt 
cciam  jn  rcbusdiioijs  ,  &L  .if-  p 
fii^liisbona  fpc  iis  pr.rdicus,  ,'^^^^^ 
J)ci  auxilium  cxpc-<fbns ,  &:c. 
Chufi  vcrafquc  parccs  dijudi- 
cab.ir,  «S^  iUasquidcm  inucnic 
mipoccnccs,  6c  inualidas,  has 
vcro  (Dauidis)  firmas,&  po* 
tcnccs.  IIlc cnim  (Abfalom) 
iniufic  facicbac,hic  vcro  cuni 
luf  to  f^ipfum  fi  ru.ibat .  Cum 
crgo  ftarcc  non  vbi  n)ulcitu- 
do  hominum,  fcd  vbi  crac  vif 
tucis  pcetidium ,  opcm  Dci 
ad  fc  accraxic,  N.)squoquc,5£ 
li  imbccijli 


NICOLAVS    DE   LYRA. 
t     Ecccoccurric ci.  i>uiaeratdcCiuit*te^rach  . 
a     Scifia vcftc.  In fi^nummagnittrifl tia. 
?     Si  vcncrismccum.  Qjiianoneratyif  bellator. 
.1    Sianccminciuicaccm.  QH^afinoncmamdeme. 
>     Et  di xcris  .  yidettrr  tp  Dautd hic  peccautrit,  induc^ ndn  eum  ad 
.  .cntiedum.  DiceHdum,ff,licet  nonfic  aliqita neceffitas  excufandi  Da- 
uidy&  Chufoi  de  aliquo  mendacio  ojficiojo,cii  ipfe  Dautd  pdtu  fecerit 

tunc. 


a  qu.)rum  parcc 
ft.itius,  illorum  partcstuca- 
mur: licct  fint  potcntcs  qui  faciunc iniuriam, focict.itcm  ii- 
lt)rum  fugiamus .  Vicium  cnim,&:  fi  fccum  h.ibcac  vniticr- 
fum  orbcmccrrarum,  cftomnium  maximc  imbccillum. 
Virciisauccm,&  fifolafic,Cii  onmiumpotcntiffima.  Habcc 
cnim  Dcum  fcciunlta«ccm,ficc. 

^CAP. 


tunc^vt  patelfit  cap.fequenti,  potefl  tamen  dici^non  erat  ibimetiii" 
clum.llle  enim  feruit  aicni^qui  a^it,&  agere  imidit  ad  bonum  ipfiui» 
bonuMauteerat^bfjlom^^pafMointcntopeffimofruHrareturf^pa- 
tri  traderttur,maximh  quin  nolebai  eum  inter/iccre,  frd  magit  confer- 
nart  ad  fui cnrrelltonrm ,  ft  patct  ex  htt  qux.  habentur inf^ra  i  S.  cap» 
6  Difiip-^bis.  ldefi,diffpnepoterupertt<amftpieniiam,&elo' 
(ftieniiam ,ftcHt  apparnii  per efft:liur»,vt habetur infra  iJJ^ap.  CM- 
ra  patent  in  litera. 

:    CAP. 


A    D    D    I    T    I    O. 

Incap.  i^.vbidiciturinpoftil.  Jfliautem  quadraginta  anni 
farie  cotnputantur. 

I.icct  DauidfuifJcccaufaoccafionahsoccifionis  faccrdo 
tu,i»otamccuJpabiiitcrciattribucducf}.triq^afacrafcriptu- 
raiu'jiniponit  ci  hm6iciilpa;tu  guia  no  dcbcbat  pfumcrc  in 
Saiilcccf.intamalitia,  vcintcrficcrctfaccrdotcs  p^ hofpj- 
laliratc  Dauid  tj. crat  gcncr  rcgis,&:  nodu  pubhcc  ab co cic- 
ctus,ncq;  damn;itus:hcct  in  occulto  Saul  coccpillct  raiKorc 
dc co,quod  laccbat  Achunclcch,  vt  fup. i .Rcg.  j  i ,  Tii  q.a ^- 
ucrf itas  ipfius  iJocg  nondu  crat  ipfi  Dauid  nota:(j3  nihil  lc- 
gif  cotigiffcantciljud  tacLtuinquo  Dauidpotuiffttlwc  pfu- 
mcrc  dc  Docg:ncc  ipfc  Docg  hoc  rcudauit  Sauli  fp6tc,qua- 
fi  ingcrcs  fc ad  hoc:fcd  poft  inflatc  in(4.fitionc  ipfius  Sauj,vt 
patctfupra  i.Rcg.ii.  Ex(j.b.  vf,(j,hocgcftiinuliatictc6ti- 
iiuacionccu  faclo  Abimclcch.fcd  ncc  ronabilitcr  hct  rcfj  c- 
ckuad  pctitionc  populi  dc  rcgcniftitucdo,vt  Ra.Sa.dicit,  I  (i 
qa in hmoi pctitionclicct pcpulus p<-ccaflc-t,n6 cn  Dauid,q. 
p Ciic crat  innoccs:  tu  ^  liia  mala q  Samucl  pdixcrat  popu- 
lo  f  c  vttura  vcrifimilitcr  cx  inftitutionc  rcgis,non  funt  huic 
cafui  Abfalom  f  imili.1 :  fed  oia  pcrtincbat  ad  m.'iiri  rcgimcn 
rc^is,qui  ad  tvrannidc  fe  inchnarct,  quod  nullo  mododicc- 
du  cft  dc  Dauid,  cuius  rcgimcn  pubhtu  fuit  a  Dco  approba- 
tu.vtc.fcq.ig.  Vndct6putationorriquadracintaannorum 
mcljiis  vidctcrur  inthcan  a  prima ynctionc^pf lus  Dauid  in 
rcgc,dcquafup.i,Rcg  i6.  C^iarquidc  vndioin  ordinctpis 
fujt  poff  pctitionc  populi  de  infticutionc  rcgis,  &:  antc  occi- 
fionc  faccrdotu  ptJicta .  R6  aut  hu;us  c6tinuationis  tahs  cfi: 
Na  in  prima  pdicta  vnciionc  lcgitur:  DtreSua  eflfpi>  itut  Demi- 
m  in Dauidaate illa,  &  demctpi,  qui  quidc  fpinius  Diii  cxptj • 
nKiirt6itcrdcfpiritufortitudinis,v^c6ftatiar,tj  poft  vndio- 
nc  vigucriit  in  Dsuid  :  vndc  cx  cunc  inccpit  Dauid  in  virtu- 
tibusflorcrc,&:admagnoshonorcsafttc]crc,  ic  cxindcc6- 
tinuc  f  uit  in  tCais  ypfpcrc  agcs,&:  famotifsimui  in  o\b.:xit\b, 
Virtuoijj,&:  la  viaoriji  bcU.tJs:  adto  vt  nw  lolu  in  iiracl,fcd 

m 


I 


in  c<^tcns  nacionibus  p gyru  timcrcc,  &  ir\  magna  rcucrccia 
habcrcf  cano  dfis  pcipuus ,  6c  ffrcnuus  vir  bcllacor,  vc  patcc 
i.Reg.  t «^.sTi 7.&:  1 8.& a.Rcg  5.  &:  in  $ plurimis alijs locis. 
Cuius  tf^  oppofitu  vf  ci  contingt-rc  in  ^fctutione  Abfalom, 
in  qua  prof  ixricas  fua,&  cclcbritas,ffu  claritas  fu^*  famx  fuic 
multipliciccr  dcnigrata.cii  illc(iui  dc  frudu  vccns  fui  cgrcf- 
fus  fuic,ca  inucrccundc,  &:  audadkr  illu  i?fccucus  cf^  vfq;  ad 
cicdionc  pfonz  fuae  dc  domo,  &  ciuicacc  rcgia ,  ic  dcturpa- 
tioncconcubinarUjCV:  hmoi.Ncc  folii  hoc,fcd  ecp  vnCi  fim- 
plite hoicm,  f.fcmcl  fuic  in  facic  blafplKmatus,&:  vcrbis,ac 
fndisgrauiccr  iniuriatus.vt  patct  infra  i  (J.cap.Mcrico  igitur 
facrahifloria  accipitcoputationc  huius  pfcciicionis  Abfair» 
a  pt  ima  vn^ionc  ipfius  Dauid.Tuquia  oppolita  lu-^ta  (c  po- 
fita  magis  cluccfcunt:  ttim  ad  oftcndcndum,q,  cclcbcrnm.i 
profpcritasipfius  D.auid  viguitc(>tintic  p<Tqu.idraginraan- 
noi ,  du  ipfb  D.amd  rcdc  ambulatiii  ci'!  Dco.  &:  dcindc  incc- 
pitcicnigrari,  fcudcbilican  pcrcalcinforcuniu,  r^uod  fibi C(')- 
tigic  cx  ordinarionc  diuina  propccr  pcccicum  comiflijm.li.-c 
quo  fiddcs  pnc  falubritcr  crudiri.  f^tcwnj,  cnim  ''criptafunt, 
ad  noflram  dodrinam  fcripia  fnnt,  ad  Rom.i  5.1.  &:  Vtin  clliga- 
mus,(T,  profpcritas  ipfuis  Dauid  cum.ndciilmi  ncclfitulinis 
lublimatus  tuitcx  fuo  pcttato,tatilitcr  vcrfa  fiiit  in  profjin- 
dum.iuxta  illud:  Eiecifli  eos  ci-m  allcui-irentur.  Quod  totfl  .-t  irt 
bonum  fpiritu.^.lc ipfius  Datiid  rcdundauit,vt  ipfcdix/t  fnfr.i 
l6,cap.  forte  videhit  Deua  ajfliclionera  mcam,&c.  vndc  iuxta  fca 
tcntiam  Apofloli :  Dil-^enttbtis  Deum  omnia  cropnanturinbo' 
mm :  ad  Rom.an,  8,  c,  Nam  fccundum  Dodorcs  Dcus  tan- 
tumdatiuftisdc  bonis,  &:  malis  tcipporalibus,  qiiancum 
dccctcorumfaItitifpintuali,proutinprimaquiEflio.vlt,arr. 
vlt.intcfpondcndoadquarflioncm. 

REPLICA.  In  c.  i  j.vbi  df  dc^o.annis  poff  quos  Al  fal5 
cotra  Daiiid  patre  fui'i  fccrcxit,poftillator  (Jicit,initii'i  illoru 
4t).annori'i  a diucrfis  varicccputari.Na  B.Hicrony.coputac 
cosaboccifioncfaccrdotiiin  Nobc,  Cu\  ncci  Dau;dcam,&: 
©tcaiiont  dcdir,  &c.  Burgcn.  litct  m  ^log.  f iu  opcris  valrftf 


Tom.r. 


fcpi 


I 


6a 


Glorord.&Nicolai  de  Lyra. 


6:; 


A  rcprchcdac  poftillatorcvqaaliqndiaafanaonim  prxcipuc 
Sancb  Tho.cx  nu"niscaulisdcclinauic,hicipfc  fincroncB. 
HicroM.pdicJc  :  iilKicsc),  pdi^laoccifio facc.docQ  no  ficipli 
D.uiid  ciilpabiliccr  .irrribucdj.nec  facra  fcnpcura  vc  dicic,im 
ponic  ci  hmci  ciilpaScd  cccc  Jiurgcn.no  vcrcc  ic  opponcrc 
rocudo  ccxcuijio  mn  (i  igitV>  fc  opponac  sa>:to  Dodori.  Dr 
cnim  i.llcs2,.2i.c.O'iq;  Abiaihar  nccc laccrdbcu  ipfiDauid 
nuciancc.ltndic  Dr.uid,  Schha  in  illa  die  (p  cum  ibi  tft  Dotx  Idu- 
tn  >:u;fcu!<iujio  annuciatct  SauH^diudo:  Epifnmr-us o'!m<i'/a't(»t 
patristui.  lic  JJ  Hicion.dicic,&:  aHiimit  in  glo(Iaordinari.t.i5 
jl)icquadragcfimu.snnnusponit',vcmonHrccurdiuinav]cio- 
rc  fufcicariYup  Dauid  ,  co  q,  Achimckch  faccrdoce  Dci  tc- 
fcll*ir,4V  ca:x  ccdis  caufa  fuic.Ncc  pocdici  q,  Dauid  cx  humi- 
ijrare  lic  mccicus.diccs:  E^ofum  rcuu  Hxc  &:  alia pcrpcndanc 
11  Iiur<7,cn.dcliramcca  grandipcdijt .  Illud  aut  qucd  iiurgcn. 
cu.nii  fua  coputacior.c  iubiugic  no  minus  dcliramcmum  vf . 
Copuc.ic.n.illos  quadmginta  aiinos  a  prima  vndior.c  Dauid 
vfq;  ad  rcbcllionc filij  iui  Ahlalo ,  vc oppofica  luxca fc  pofita 
ma^is  nioucant;vc  puta  quia  Dauid  ab  illa  vnitione  ^o.annis 
fuic^^m  cocuuia  jifpcricacc,&:  poft  cepit  icbcllio^dequa pfcns 

U  fcrmo.  Sed  dcopinione  B.Hicron.Rabi.Salomo.Burg.&a- 
lioru  circa  hac  copuracionc  no  facicndo  vim.Ro  coputatjo- 
jiis  Burgc.nihil  vf  valcrc  Na  priina  uijdio  Dauid  ta^a  fuic 
^'  primo 


primoannorcgniSau1,utuultB.Au5.i7.dcciuic.Doi,c.7.&:  D 
ponitf  didu  eius  in  glofia  i  .llcg.  r  5 .lii|?  ucrbo:  Troi. . .•> i€ nHs 
neftsrcx.  Q^iadraginca  aiitcannisrcgn.iuiclicuttSi  Dau!d,nc 
dicic  idc  B. Aug.ibidc.D.mid auc  ^p  tuc nullij  lus in  rcgno hi 
buic,licct  habcrcc  iu$  ad  rcgnu,ncc  h.jbcbac  exccurionc  pro 
tuc  rcgic  ptatis.ut  dicir  Burgc.iup.  i  llcg. 2S  .c.&:  ni  uc  patcc 
cx dccuriu  piimi  l'bri  RcgCi  p cotum,uiuccc  Saul,&:  rcgn.ice 
nuUa  iucracipli  Dauidiccuritas,ncq;  proljx;rit.is,icd  ncquc 
fuis,  ncc aiifus  f Liit  q.fqu.i  in  rcgno  Ilracl  cu,  aut  fuos  rccipc- 
ic  in  domii  iiia,  nec  quicqua  hum.nnitatis  cxhibcre.  qa  cxiil 
coadlus  cft  ic  trasfcrrc  ad  Achis  rcgc  ( icth,uc  paccc  i .  Ilcgu 
27. &:  iS.  A  prima igicur  undione  Dauid ufq;  ad  mmcc  Saul 
f luxeruc  jjj.anni,  q.bus fuic  fub cotinua iuga,d><:  tiibulacione. 
Nili  ^s  illa  cribulacione  ^lpcricacc  diccrcuolucric,  q..i  in  bo 
nii  fui.  pari  modo,&:  rcbcllio  Ablalodiccndacnc.plperit.is, 
qaiBbonu,fhumiIiacioneDauid,&:c6lequcnccrexaIcacio- 
nc,uc  cc  dicicBurge.  Vf  igic"  manitcnu  dcliramencu  diccrc, 
Dauid  fuifle  i  cocinua  ^^lpcricaceance  adcpcu  rcgnu,  qn  fuic 
fccudo undlus.  Na  calis  modus loqucdi  c(l  oium  fanitorum 
Dodoru,q.  diciic  Dauid  cpeaducrficacis  m  uircucib.crcuilic, 
fed  cemporc  proipericiciscurpiccr  peccalic ,  ficuc  paccc  pcr  * 
dccurfum  fccundi  libri,(5i  cicc.  Reliquaufqucad  fincm  Iibri 
fccundi  (Unc  in  djfticultacc  uocali,  6i:c. 

CAP. 


Q^rtt.j  X, 


CAP.  XVI. 

{^■idtra/.fijfct. 

4«   Ihcod.Non- 

iiulli   rcpichen - 

dunt  Dauidcm, 

quodaurcs  prx- 

bueric  ,  ijs  qua: 

diCcbacSibas.  Se 

pedixi,qu6d^- 

phcca»  non  co- 

gnofcebanc  om- 

fficuificca:  nia.  Ificautcm, 

C  &    verbis    vfus 

ci\  probabilibus: 

nam  &:  ipfc  vc- 

nit  ad  diuinumj 

'      Dauidcm,  quin- 

/  ctiam   dona    ci 

fincBnunsfc  obculic,  (uam  o- 

ilciidens    bcnc- 

uolcnciam.   Po- 

flca  aucem  audi- 


W 


C     A    P.         XVI. 

VmqucDaiiid  tranfiflet  paululu  montis  vcrti- 
cem.apparuiteiSibapucrMiphibofethinoc- 
curfum  cu  duobus  afmisjqui  onerati  erantdu- 
centis  panibus,  &  centu  alligaturis  vu?  pafl?,& 

»    ^Ficospalatasapprllaceoquodpef  mallaspreiiicrcntuiinter 
duas  tabuns.oujs  paris  dicunt,  a  quibus  palati  vocintur. 


gefiic.Eccumor 
ta  ciTcc  famcs ,  Sc 
Gabaonicxpecijf  '•- 1 
fcnc  fepcem  ex 
cognacis  Saulis, 
non  dcdit  Mi- 
phibofech  ,  (ed 
implcuic  pa^Sta 
coucncacumlo- 
nathan . 

.jc  Procop.  For- 
raffis  animaduer 
CitDauid  caleali- 
quam  adolcfcea 
tisimaginacione. 


ccntu1ma(rispa!atar&,&vtrevini.i:tdixitrex 
Sibas.Quid  fibi  volunth^c?  Refponditq;  Siba 

■  a  fSunt.  ,  b  TSupcr  coi  filij  rcgis . 

reo-i:Domine  mi  rex,aTini  domeftici  regis  vt ledeant,&  panes  1  &  pa-  J 
latxad  vefcendum  pucris  eius:  vinum  autem  vtbibatfiquisdefccc-      „,,^,„,„3,,„„^^ 
ritin  deferto.  Etaitrex:  Vbieftfiliusdommitui?  Relponditquc  Siba  ^   &fub{fanciami- 
Kegi :  Remanfit  in  Hicrufalem  dicens :  Hodie  rcftituet  mihi  domus      "»<^ns  ammu  ip- 
Ifrael  regnum  patris  mei  Et  att  rex  Sib^crTua  fint  omnia  qux  fuerunt  7 
MiphiboIeth.Dixitq;  Siba:iOro  vtinueniamgratiam  coramteDo-  ^ 
mme  mi rex.  tVcnit  crgo  rex Dauid vfquc  Bahurim.Et  ccce  egrcdie- ,   ^^^^^.^  ^j_^^  ^ 

nim  iUu  qui  ad- 
tis  hrqua- dixic Miphibofech ,  vcrifquc  quidcm  dirtribuic  uerfus  dominum  fuum  mendacium  dixcrac .  quem  punirc 
poilbiTionem;  iriius  autem  rurfus  cadcm  quam  prius  curam      pocius  debebac,ncquaquam  parcicipem  cum  co  ^'^1^"^;^ 


iiusdciecic,nerc 

gnu 

Sed 


gnumatieCiarcc.  _ 
^"'^  cum  bonus  ^ 


circc  cxcufationc  '" 


NICOLAVS    DE    LYRA 
C  A  P.    XVI. 

r^mqitc  Dauid.HK  cofcquetcr  ofidit'quaIicer  Ab 
falo  paci  c  fuu  fcdauic  igrcdiedo  ad  cuis  vxores. 
Pr^mittCitur  r.ilnc hic  quatuor,  quia  primo  Da 
uid  a  Sibadccipitur.Sccundo  a  Scmci  impcciC', 
ibi:  Venner.rcx.  Tcrcio  Chufai  ab  Abialom  reci 
^ii^\h\: ^hf.au.  Quarro  Abfalom  ad  vxoi e  pf is  iiigrc_dic,ibi: 
Dix.aut.,Ahf.  Circa  primu  fcicdu.q?  adulacorcs  intcdctcs  ma 
gn.itcs  dccipc  cofidcrat  tps,  &  locu,  &:  alia  .ad  hoc  apca .  Ec 
tioc  nocat^cii  df :  f K./.q.a  la  crac  (acigaci  cx  icinerc,  &:  rrifticia. 
X  .Apparuit,  qu.ifi  mulcum  paracusad  fuccurrendum  regi 
in  cali  neccfsicaic.Vnde  fcquicur. 

3     .AfmidomelUci.  i.(i aliquis  dc  domo cua  fucric  ica  fatiga- 
tus,quod  non  pofsic  inccdcrc,poccric  fupcr  afinum  lcdcre. 

4    Et 


4     Et  Talat£  ad  vefcendum  pueris.  PalflCX  dici;ncur  ficus  c-om- 

preifx  incer  tabulas . 

y  Fbi  eft.  Habebac.n.eius  curam  propccr  lonatha:  amicitia.! 

6  J^nditq.  Iftc  Siba  meticbaf^^ut  patct  ex  his.cj  hnr  inf.ip.c?; 
quia  Miphibofcth  dc  fuga  Dauid  fuic  ualdc  cri tiis ,  iicuc  ap- 
parebic  ibi.Cogicabacn.Siba  qd  Dauid  pp  i'.<piam  fuam,  &: 
bon.i  milicia  fin.iliccr  obcincrcc  uictoria,&:  lo  fiudcbac  hf  di 
taccm  dfii  iii  i impccrarc a  Dau)d,q^  &:  fadii  e(i.  Vii  fubdic . 

7  rway;«f.q(f  fuicmale,&:pcipicaccr,(^  iniu;iedi.--ium:cun> 
g«  ifte  Sibadixeracf^ilfum:cum  quia  daco  q,  vera  dixilicc,cii 
Miphibofcch  dns  fuus  non  erac  condemnandus  anceq;  audi- 
retur,vcl  antcq;  vcritas  alio  modo  fufficiencer  declararccur. 

8  Vsnitergo.  Hicconfcqucnccr  Dauid  a  Scmei  iinpcncuc 
vcrbis  malcdiiftis,&:aliisiniuriis.EchocclTquoddiGicuj._^ 

9  £{cccc..inirai5).cap.df  ij,cracdcdomoIofcph.  Diccdtt 

^quod  ; 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

1  Cnmque.  Hic  duo  lunc  norcida.Primu  cfl  cauccla  malicfo- 
fa  Sib.c  dccradoris,qui  coiifidcrans  Dauid,  &:  fcruos  eius  in 
angufiia pofitos,  &  tug3,&:  famc  farig.-.tos,obtulit  pauca  rc- 
fpccliuc  ,  vt  per  hoc  mcndacitcr  acquircrct  h.crcdit.ucm 
domiui  ("ui  dctrahcndofibi.Ltconfiniilitcrfaciuncincuriis 
m-.ijnacotuin  cupid  ,&;  auari.SecunUuai  cli  pciiculum  po- 

tcnuim 


tcntum  in  vcrbis  talium  derraftorum :  quia  Dauid  fanftut 
cx  vcrbis ,  &:  dono  liccc  modico  huius  .iduLicoris ,  &:  decra- 
doris  in  cantum  fuit  dcccptus,  quod  finc  vcrborumeius  C- 
xamin.uionc  dcdicci  hTredicacem  Domini,diccns. 
7  Tua/iiit.  Propccrquod  principes,&:  pr;claci  tales  adulaco- 
res,ik;  dccra6i:orcsmultum  dcbcnt  abhorrere,  &;ne  prsci- 
pitantcr  rcm  conccdant  alicnam  diligcntcr  pixcauerc. 
9  Etiue.  Pcr  Semcin  makdiccbat Dauid,6: cum lapidibas 

■\  Sc  tciw 


6is       II.  R 


egum. 


.iUt 


)f  a    Quidmih}.  SolusAbiniidixer.it:  r.trfaw,^tfw.EtDauid 
i/\  Abilajj&lloabrcfpondit:  Q^idmihi.  Nunqiud  vukisintcr- 

ficerciftum,licutinterfccifiis  Abncr? 

b    Diaiittitr.  Greg.  C^ii  vcrboium  contumelijs  prefTus  vir- 

tutem  patienti?  fcruare  no  poccfi,vel  fufficitjfaau  Dauid  ad 

jnemon.i  reuocec ,  cjue  cum 


Cap.   XVI.        6i 


4 


5cmci  conuitijs  vrgeret,&  ar 
jn.iti  proccrcs  vlcilci  conrcn 
dercnt  ait,  Q^id  mibi,  &  vohis 
Jilii Saiuia:,6^c.  Etpaulo  poft. 
Dimitiite  eum,  vt  tnalt  dicat  iuxta 
frtcceptnm  DominiiOrc.  Quibus 
vcrbisindicat,  quiapropcc- 
cato  Bcthf.ibee  infurgcntem 
cotra  fc  filium  paterctur .  Fu- 
gicnsquc  reduxit  ad  animum 
malum  quod  fccit ,  &:  contu- 
,  mcliofa  vcrba  non  tam  cori- 
uitia,  quam  adiucoria  cflc  cre 
didit ,  quibus fepurgan fibi- 
quenufereri  poffc  iudicauit. 
Tunccnim  illata  conuitia  be- 
netolerami.is,cum  indcferco 
mctis  ad  mala  perpetrata  i  e- 
currimus.  leuequippe  vide- 
bicur ,  quod  iniuria  percuti- 
inur ,  dum  confpicimus  quz 
pcenis  meruimus :  licquc  fic , 
vtcontumelijs  gratia  niagis , 
quam  ira  debcatur ,  quorum 
interucntu  Dco  iudicc  poena 
grauior  dcclinatur . 
•j«  Chryfofiom.  Dum  fu- 
;i;crct  magnus  Dauid  parrici- 
cla:  fiJij  tyrannidcm  ,  Scmei 
obuiam  favlius,ccfpites,  &:  la- 
pidcs  in  eum  proiecit,  &  con 
uiciatorijs  vcrbis  appetiuic. 
Sed  folita  philofophia  vtcns 
diuinus  Dauid.non  folum  cu 
no  vkus  cQ ,  fed  etiam  vnum 
cx  ducibus  prohibuit,  diccns: 
Siniie^(^c.  Peccatumconjmif 
fum  rcuocauit  in  mcmoria , 
cofiderans  quod  propter  ipfummalcdiaisappeterctur,  & 
puniretur,  Sc  rcgia  expulfus,  fuga  cogcretur  faluti  con- 
lulere. 

;;  Idcm.  Quiaffliaionesferuncgrato,&pacientianimo, 
iTonfolummulta  pcccatadelcnt,  fed  &:non  paruamapud 
Deum  fiduciam,&:  loquendi  libercacem  obcinenc. 

Thcod. 


baturvirindedecognatione  domusSauI,  no- 

jnine  Semei,filius  Gera?proccdebat(j;  egredies, 

&  maiediccbat,  mittebatque  lapides  contra  Da- 

iiid,6f  contra  vniueribs  feruos  regis  Dauid.Ora- 

nis  aute  populus,  &  vniuerfi  bellatorcs  a  dextro, 

& a finilbo  Jatere regis incedebat .  Ita  autem  lo- 

quebatur  Semei  cum  malediceretregirfHprede- 

re,egrcdere,virfanguinum ,  &virBdiaI,'reddi- 

dictibi  Dominus  vniuerfum  fanguins  domus 

Saulj  quoniam  inuafifti  f  egnum  pro  eo,&  dedit 

Dominus  regnum  in  manu  Abialom  filij  tui, 

&:ecce  premunttemahtua;  quoniam  vir  fan- 

guinum  es.  Dixit autem  Abi.(ai filius  Sarui^ re- 

gi  5  Quaremaledicitcanis  hictmoriturusDo- 

mino  mco  regi  i  Vadam  *  &  amputabo  caput 

a  cius.Etaitrex5tQuidmihi,&vobiseftfi!ijSar- 

a  fln  Heb.non  habeturtDimittite  vt  inaledicat.lcd  tantum  maledicat 


^   Thcod.Sunc.ndmiratione djgna,&  qux  .nduerfus  Scmci 
&:  Abifai  did^  /unc  a  Dauidc.  Dlnittite ruiu,6-  c.  Eff  if^c  lorii 
quidc  Dc!,&  virga.  N6  vidco loriim,  kd  vidco ctim qui  mc 
fiagro  ca:dit.Mcis  iniqint.icibus  .ifi  ribo  infirmitatcs.Kota- 
go  virga,  ne  cum  irricem  qiiunc  ptrcutic.  fiie  cfl  cx  cocrna- 

cione  Saulis,  habec  vcrcrcin 


D 

QiTKft.sr. 


in  me  m.iIcuoJcna.Ego  tcro, 
&:  me  cnntumcli  )s  a(]Nrictcs  \ 
&:c;rdcm  mihi  moIicnccs,vc 
carationcphiccm  Dei  iram. 
-1«     Airibrolius .  Docuiciniu- 
riariim,  ^S/  pciiculorum  tcm- 
pora,  tentationum  ccrtami- 
na,cxamina  probationum  cf- 
ic.  ifc  idco  non  (inc  diuino 
ea  irrogari  foiere  iudicid  . 
Excrcetur  bonus  achleta  con 
uicijs ,  cxercctur  Jaboribus , 
&:periculis ,  vt  dignus  fitcui 
confcratur  corona  iuffitije, 
&  cajt.  O  altitudo  pruden- 
ti.T?  oinfigne  paticntix»  o 
dcuorand^  contumcli;E  gran 
dcinucntura?  Moucris,  in- 
quic,  Abifai  quodmihima- 
ledicacexcrancus,  quem  par- 
ricidiopecic  filius  ?  Dominus. 
d i xic  ei ,  &:  ca:c.  Non accufac 
Dominum  quafi  auAorem  in 


Apolog.r.pro 
Duuid  cap.  6. 


t  De  ebnCect. 
did.i.cap.i. 

l~4 


•    -.T\-     •    •    »    '■ "-'^...-.vu.w.,^uiai,Lu„,,.,aicuii.at.  ■^^-'miiiiiiuquauauccoremm 

ui«?Dimittite  eu,vt maledicatjDominus  enim  4  iuria:,fcd m.igislaudac,quod 


a  fPerniittcndo. 

t pra:cepit  ei ,  vt  malediccrct  Dauid ,  &  quis  eft 

.       TPocnitendo  a  f  Qujt  mfte  omnia  fccerit. 

qui  audeat  dicere ,  quare  fic  fccerit  ?  £t  ait  rex 
Abifai,&  vniuerfis feruis  fuis;  t  Ecce  filius  meus,  6 
qui  egrcffus  eft  de  vtero  meo ,  qusrit  animam 
meam,  quantomagishic  filius  lemini  maledi- 

...  a  fPromerui  enim. 

b  cetmihi?Dimittitecum,vtmaIedicatiuxta  prx- 
ceptum  Domini ,  fi  forte  refpiciat Dominus  af- 
fliclioncm  meara,  &reddat  mihi  Dominus  bo- 


paciacur  nos  mmora  pcrpeci , 
vtmaiorum  peccatorum  vc- 
niamadipifcamur. 
b  Dimiitice  eiim,vt  mdedicat , 
-&■  c£t.  ^  An.brofius.  Si 
fcruus  conuicium  dicat,  iu- 
ftus  tacet.  Et  fi  infirmus  con- 
cumeliam  faciac  ,  iuffus  ca- 
ccc  .  Ec  fi  paupcr  crimine- 
tur,  iuflus  non  refpondic. 
Hxc  func  iufii,  vc  caccndo, 
&  ccdcndovincac.  Quide- 
nim  opus  eff  moucri ,  cum 


li.if.Off.  c.f . 

tinfrazo.b, 

F 


audiuimus  conuicia  >  Cur  no 
imitamur  dicencem  :  Obmutui ,  &  humiliatus  fum ,  <&fdui  a  bo- 
nh^  Anhocdixiccantummodo,noneciamfecic.Namcuin 
ei  couiciarccur  Semei.cacebac:&:  quamuis  fcpcus  armacis,no 
rccorqucbacconuicm.non  vkionequxrebat,  ncc  vindicare 
volcntcm  permifit.Non  moucbatur  cu  virappelJarcturfan- 
gumis,qui  crac  conlcius  propna:  rnanfuetudinis.  Mclior  eft 

^  icaquc 


PraLjS. 


NICOLAVS    DE   LYRA. 

eiuod  erat  de  domo  lefeph  ex  parte  patrts ,  fcilicet  dc  tribu  Ephraim , 
fed ex  parte  matris  erat  de  cognatione  Saul,  quia  muliercs  m  hxredi- 
tate  non  fuccedcntes  poterant  contrahere  matrimonium  cum  wu  al- 
te-fiws  tribivs,  prout  di&umfait^t^meri  j  6. 

1  £grederc,cgredcre  vir  fanguinum.  Id efl.effufor  multifan- 
guinis  innoxv. 

2  EtvirBcliaJ.  Jdcfl,abfq!{eiugodifciplin£,&  legis  diuinte.Ca- 
tcrapaietJt  vfefue  ibi: 

3  C^id  mihi.  Exhoc  patetquod  loab  ftmiliter  Semsi  occidere 
yolebat,  C-fratiemfuum.Abif^i  adhocincitabat. 

4  Dimiccite  cum, vt  malcdicac .  ««la  eim malediaio  efj  mihi 
maieaa  ad  excrcitium  pattenti£. 

5  L)ominusenimprxccpicei,vcmalcdicerccDa.  Hic oc- 

curr.t  pirpLxitoi  :  quiafi  Dominu4 prxccpit  ei ,  non peccauit  hocfa' 

mndo  ,ficutnec  minif,jr  iudicis  de'prxcepto  eiui  makfaaorcm  inter' 

Jiciedo.  Dauid  autcm  prccau.  >  at  coram  Dco,&  di-^nus  erat  hacpana^ 

©•  maiorr. vtpatet exfupr^idiau  1 1  .cap.Sed  adhocfequitur.rp  Damd 

peccautt  miungendo  Salomoni  eius  interfsaionem:uthabcturinfra  3. 

lib.i.cap.Cuius  contrarium  videturfcnpturainnucreihidem.Si  autcm 

nd  r     '^^"'''''f  ^'^'""  maledicendo  Dauidt>eccauit,fequitur  inconuenicns,f 

iu  1  ^  Jf"*  /"■*'^'Tf i-'^  eum  pcccare,  &ftcfuit  ca.fapeccatiper  fc ,  &  di- 

xfcii.  Y"^  i><ou  ifc  tupolfibile.  Dicendf.m  ad  hn,^^  Dauid  videns  Stmeifo- 

ium,&  mcrmem  ita  confianter,&  intrepide  fibi  iniuri-aiem,&-  mani- 

fefie 


fefic  coram  beUatoribns  multisfortifHmis,  &  audacifftmis,  &  ad  vin- 
dicandumregis  initmam  prompiiffimis ,  perpendit  tp  ho£  non  proue- 
niebatab ipfo Semei tantum,fcd a Deo  fpi.itualitcr boc agente,  & boc 
rocauit  pr£ceptum  Dei.Et  licet  Semei  in  hoc  peccauerit  vultitate  ini- 
qua  maledicensDatiid,non  tamenproptcr  hot  Demfnit  caufapecaiti, 
inquantumpeccattm  efl.^d  ctuusintelk£lumfcicndi4,quod  adpecca- 
timplura  c6ciirrunt,f.potcntia  quapeccatur  qux  eflliberum  arOitriu^ 
&mo:us  liberi  arbitriiin  cnnfenfum,  &  ad  impulfum  potentiaruexe- 
cutiuarum,&  totum  islud  efi  a  Deo,  qui efl  ailor  » aturx,&  operatio-  ■ 
num  eius.  Efl  etiam  ibi  deforwitM  in  aBu  qux  efl  qnidam  difcaus  ex 
quo  aiius  habet  rationem  peccati,&  huins  Deus  non  ejl  caufa^fed  </e- 
feBibilit.ts  Itberi  arbitrii,  ftcut in  claudicatimv  quic/uid  cfl ibi  ambu- 
lationis,feH  motionis,reduciturin  virtutcm  mcttuam,ftcutin  caufam- 
illud  autem  quod  cfl  ibi  dcformitatis,  &  defctlus ,  rediicitur  in  ca-ifatn 
tibi£  cuiuitatis.  Etflc patct  quod  Deus  non  cfl  caufa peccati,  ticct  fit 
caufa  libcri  arbitrii, &  motionis  ipfius.  Sic igiturpotcfl dici,<p  confian. 
tia ,  &  audacia  qux  fi4it  in  SemeiDaiiidimpefe/ido ,  &  entitns  iilius 
aBionis  totumfuituDeo-.ytptr  hoc  Dauidpumretur.  Seddrformita-s, 
feu  defeaus,f.  qubd  iiiiqua  voluntate  hoc  feccrit,  hocnun  reUuciturin 
Dcum,ficui  in  caufam,fcd  in  liberi  arbitrii  defctlibiiitatmi. 
6  Eccc  filius,  &:c.  Hoc  diciturpro  tanto,qiiiafemen  viriquodefl 
principiumgenerationis  filii ,  ifl  de  fuperfluo  alimcnti ,  quod  in  vtero 
digrritur:  &  admembra  generatiHA  virtutis  defcrtur .  Cmrapa- 
tentcxdiais. 

Abfalom 


M  O  11  A  L  I  T  E  R. 

t    &tcrra  impctcbat,  fignificatur  quicunquc  dans  afHi- 

itioncm 


ftioncm  iniuf^e:  & ficuc  Semei  ex  hoc finaliccr  incurric mcr 
tem  corporalcm  ,  (ic  calis  incurric  morcem  cuJpa; ,  &:  finali- 
ter  nili  pa'niccac,morcem  gchcnnx. 

Xom.2.  V    a 


Ingrcdere 


A 


i\im 


J,  i.de  bt«r- 


j-  omiux 


B 


^  Viuatrcx, 
^iuat  re^. 


loh  »s. 

l.Cor.4. 

Matih.J- 


liic.tj. 
R.ibbar.iis  , 
Angelonnis. 


c 

fup,co.c.  b. 


f  ipfi  DmMI, 
Sc  etiam  ipfi 
/Vbialom . 


^iy 


Glo£crcli.&  Nicolai  de  Ly  ra. 


6i6 


itaqnc  qiii  ccrtcmnit  iniiiri.im,  quiim  qni  c?okr.  Qnicnim 
coprcmnir ,  qiuli  lon  !cutiat,iu  dclpicjt :  4111  aiitcm  clolct, 

3  Idcm.  Sanaum  D.uiid  in  dilc^ioncinimicon.i  imp.nrcm 

Paulo  no  {m:k-,cdoccrcpoiiumus.  Qui  pr.mo  cu  m.ilcdicc- 

rctci  Scmcit.ucbar ,  &:  Ini- 

miiiab.-.tur:dcindccxpctc-bat 

malcdici  libi,  quia  m.ilcdido 

i.lo  duiui.un  cxquircbac  mi' 

lcricordiam .  Tcrtiu ,  cti.i  h- 

pidanccm,^  lequcntcm  illc- 

llim  rcliquic :  quincciam  poft 

vicloriam  pctcnti  vcniam,li- 

bcr.tcrignouit. 

^  Idcm.  Boiuimcftconui- 

Cium  conuicio  no  rcfcrrc,  nc 

&  nos  intcr  dctrahcccs  adnu- 

mcrcmur.  Si  nobisal]cj.d  obij 

ci.;:ur ,  dum  nos  purgarc  vo- 

ltimus,accrbamus;  dum  vlci- 

fci  cupimus^confitcnnir.  Ta- 

ccbac  Dauid  cum  Scmci  m.i- 

lediccrct:Iob  ridcb.ic:Paulus 

bcncd:Ccbi'C,  ficut  ipfc  ait: 
MdUdHmi«,&benedicimus.Ml 
dier.icdiccntc .  Bencdicitema- 
Laiccntes robis , & orate  fro ca- 
luniniantibws  yos.  Quod  vcrbo 
dixit ,  cxcmplo  ^jbauit ,  dum 
in  crucc  pofitus ,  dc  pcrfccu-. 
toribus,  &:  couiciantibus  aic : 
Tater  i^ofce  illis,  &  c. 
a  Semci  aittem .  Hic  cft  Na- 
bath  patcrIerobo3m,fccuu- 
dumHcbra:os,qui  filaislc- 
mmidicitur,  bc  in  zelo  do- 
mus  S.iul  malcdicic  Dauid . 
Nomcnvcro  auiciuslemmi 
fuic.  IpfcScmcicxtribu  E- 
phraimfilij  lofcph cxtitit.vn 
.dcdicitad  Dauid;  -pnraM  ve- 
jii  hodiedc  omni  iribn  lofeph.  lcd 
Scmci ,  vtfupcrius  lcgitur  de 
cognacionc  Saul  iuicSaul  vc- 
rodcBcniamin.  In  EidraSc- 
niei  filius  Cis  lcgicur ,  quia  Sc 
Cis ,  &  r.cra  vocabatur  pa- 
tcr  eius  fil:us  Icmim ,  id  el} , 
Bcniaminhiclcgitur,  fcddc 
rribu  lofcph  primus  veniilc 
dicitur ;  quia  in  tribu  lolcph 


cft  ,autdicidcbct,quod  D.iuid  amicumtuum  dimififliji^:  1.) 
cumcononirti? 

c  Ii]itecuiijiliiitnqr;idajcrcdcbej>'ii4 .  {i  Cliryr.^fl".  Parrici- 
da:(uror  nonminuitur,  non  frcii.uur.  Ardcfcitin  pciUs, 
jn  maiusacccnditur .  Cupic  fac  nus  conccpruin  fcltinr.nccr 

dclidcr.icfcclasdi- 


Hr 


numpromalecliclionehac*hociicrna.  Ambu- 

labatitaqucDauid ,  &  ibcij  ciu,s  per  via.m  cum 

3  co.  Scmciautem  pertiugummontis  cx  latere 

contra  illum  gradicbatur,maleclicens,&  mictcns 

Inpides  aduerfus  eum,tcrramque  fpargens.  Vc- , 
niticaqucDauidrex,  &:vniuerrus  populus  cum 
co  la{rus,&  I  refocillatirunt  ibi.  Abfalom  autcm  ^ 
&:tvniuerfus  populus  cius  ingrcffi  funt  lerufa- 
lem:{cd  &  Achitophel  cum  eo .  Cumautem  ve- 
nidet  Chufai  Arachites  amicus  Dauid  ad  Abfi- 
lom,locucuseftadcum:  t Salucrex, falucrex. 

a  1 1"  Hcb.Mircticordia.q.d.miUuis  mifcricordii 
vidcrs  :  quia  dimifiiti  amicum  tuum. 

^  Ad  quem  Abfalom :  Haec  eft,  inquit ,  grana  tua  ^ 

ad  amicum  tuum .  Quare  non  iuifti  cum  amico 

tuo?  Refponditque  Chufai  ad  Ablalom:  Nequa-  5 

nuam ,  quia  lUius  cro  quem  elcgitDominus ,  &c  4 

omnishicpopulus.&vniucrfuslfraelj&cumeo 

manebo.  Sed  vtSihocinfcram:cuiegoferuitu- 

rus  fum  ?Nonne  filio  rcgis?  Sicut  parui  patri  tuo,       ^ 

jia  parebo  ^  tibi .   Dixit  autem  Abfalom  ad  A-  s     crcdcntcs  polP^  pacrcmcum 
■"■"  r  *        ,      ,       .  -,,.  .,  j   I  filio  quoquo  tcmpore  con- 

^  chitophel:  tlnueconlilmm  quidagcredebea- 
d  mus.  £taitAchitophcladAbfalom:Ingredere  t 

ad  concubinas  patris  tui ,  quas  dimifit ad  cufto- 

diendamdomum,vtcumaudieritomnis  Ifrael,  6 

quod  fcedaucris  patrem  tuum  ,  t  roborentur  te- 

cummanuseorum.  tTctcnderunt  igitur  Abfa- 

lcm  tabernaculumin  folario.Ingreflusque  eft  ad 

concubinas  patris  fui  coram  vniuerb  Ifrael. 
e  Confilium  aute  Achitophel  quod  dabat  in  die-  ^ 

busillis,quafifiquisconfulerej,tDeum.  Sic  crat 

omnc  confilium  Achitophcl ,  &  ]  cum  elfet  cum 

Dauid,&  cum  cflct  cum  Abfalom  . 


•ad 


iiiiplcre,  clcUJcr.ic  lcclas 
Ipolicum  mfi.uiiVi.nc  pcrpc- 
tiarc.    Propcraiici  .^d  ncfas 
turda  funtcund.1,  fciiinand 
adt.icinusvidcntiir  rcmora-  .(., 
ri  d.ipolica.   Cupic  pirrii!- 
<Jiumantc  complcrc,  quain 
gcrat:  tcftinac  patrc.mccin-  • 
tcrcipcrc  quam  occidac.  Si-  > 
tic  fanguincm  pacris  ,  crao- 
rcmappctitgciiitori.s,&:c.       f; 
d  lni<edcre.  Concubin.is  D.i-  A 
uid  Abfalom  polluit .  lud.ii- ^^ 
cani  plebcm  Scribicqut^quc, 
&  Pharila-i  iupcrfticionibus 
corrumpunc,  ficquc  a  vcro 
Dauid  alienam  faciunc . 
4:  lofcpli.    Achicophcl  fu  >  I-i' 
lic  Abialoni,  vc  ad  concubi-  |J 
nas  pacri.sacccdcrec,  cxhoc  *^ 
cnim  populum  fcicurum  crc- 
dicurumq,-  diccbac,quiacirai 
pacrem  nulla  ei  iam  rcconci- 
liacio  fupercllcc:  ob  hoc  cum 
jnulca  fiducia  aducrfus  cum 
omnis  mulcicudo  pugnarcc: 
haitcnus  auccm  apcrtas  ini- 
micicias  cos  habcrc  mccuerc, 
crcdcnccs  pofPi  pacrcmcum 
filio  quoquo  ccmpore  con- 
cordari. 

c    ^yichitofhel.  Incerprctatur  I^ 
ruina  fratris .  ludas  deruina  ' 
Chrilfi  agens ,  conf  ilium  dc  •  j 
tiit  lud.Tis  aducrfus  Chriftu , 
vtcrquc  fulpcndio  intcrijt.      ^  ,. 
•?:    Procop.   Qjjomodo  Da-  r 
uid  hoc  confiliano  vfus  cft  ?  » 
Ccrtum  cli  Achitophclcm  fe  * 
rebus  prxfcncibus  accommo 
daffe,  &:pro  vtriufqueiiige- 
nio,  &inoribusconiiliade- 
diffc:  crga  bonum  mnlitiam  trti 
cclans,  crga  prauum  aucem 
offendcns .  Felf  inabacautcm 
ad  toUendum  Dauidem,  me- 


habitauit. 

b    Mqfiert^^bfalom.  *  Hicrony.In  Hcbf^olcgitur ,  H^c 

efimifcricordtatua  ad  amicurn  tumn  ?  C^od  non  attirmando, 
fcdnc<^andopronunciadumcft.  Ecclt  fcnfus;  Milcricordia 
°  efi. 


tuens  nc  natura  vcrumque 
conciliarec,  &  ipfe  prodicionis  pcrnas  darcc.  Nihilomi- 
nus  poenam  nonetfugic,  fcdcumfiiiummpatrcmarmaf-. 
fct ,  iibiipli  manus  acculic .  ^ 

'  ^CAP. 


NICOLAVS   DE   LYRA. 

1  Abfalom  auccm ,  &c.  Hic  confetjHcnter  Chufai  ab  .Ahfalom 
recipitur .  Et  patct  litcra  vffne  ibi . 

z  Hxc  cfl,  inquic ,  gracia  ad  amicum  cuum .  Scilicet  ad  Da- 
uidjeiu.ift  dicat,  non  oftcnd/fii  te  ci  effcfidelem.  hoc  antem  dicebat  ^b- 
f.xlom^vt  cxplorarst  mentem  ipftH'»  Chufai. 

3  l^clpondicquc  ChufaiJdAbfalom:Nequaquam.  Scili' 
cet  dcbiii  irc  cum  Dauid. 

4  Quia il.&c. qucm  clc.Dom.  In  hoc  mentitns eH  Chufai,qu'!a 
..dbfaim  if.on  erat  a  Deo  ehclus^fcd  di.xii  lyoc  Chujai^vt  .Abfalom  eum 
reciperet  citittSyncc  oporteteHm  excxfari  dc  mendacio  officiofo. 

5  Dixicauccm  Abia.ad  Achico.  Hicvltimo.Abfalomadv.xo' 
respatrisfui  in^r^diturde  confilio  .Aclntophel.Cuius  ca:;fifnbditnr: 
fi    Vt  cum  audicric  omnis  Ifracl,&.c..PtT/>t«4tj-a*  cnim  .Achi- 

tuphcl 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

f  Jn->redere.  Pcr  Abfilom  qui  cognofccndo  concubina.s 
p.uris  fui  nianifcflc  ipfumtvcd.auic ,  Yignificatur  quicunquc 
jubdicus  rcbcilis  uio  fuperiori ,  cuius  tamam  tf  udcc  dcni- 
R:aic  PvJ:  lulpviU  uiulictuiu  coafortia,-  vc  aiu  mendacia , 

qUvC 


tophelijubdmultierantcum^bfalom  vacillmtes ,  eb  qtibdtimchant 
tjcpatcreius,  &  fiiius  reconciUarentnr ,  cr  fic  fierent  odiofi  vtriijn:, 
eo qubd  fuijfentUbfilominmnlo ,  ex  quo  timtbint  poflta  ^(rauittr 
pimiri ,  &  idcoat  remoHcndnm  hunc  limorem .,  c!r  vacdlationcm 
^4chitophcl  coiifidnil  .Abfahm,  vtpatentcrf<£darccp.-itrctn  fiium  cius 
vxores  cognofcendocarnaliter :  vt  per  tale  vitupeiium  ipfi  Duuidti. 
l.vum  credcrctur  a  populo  diitamrcconciiiationcm  non  pofjl-  ficri , 
&/ic  firmirer  ^arcnt  cum  ^lbfalom.  •  liiud  autem  c.vifiUinn  lica 
fiterit  ad  malumfincm  ordinattm.Jtamen  erat  valde  accoiu-nodum,  ad 
fincm  intentumjdeofubdinfr: 

7  Coniilium.  ifiaftmiitudo  nan  tenetin  ornnibi4S,quia confiliam 
Dci  non  potejl  ad  nulum  ordinarijed  tcnct  quanium  ad  hoc  qubdco*^ 
fiium  Dci Cil  accommodum  .tdfinem  inteutum.  Dicuni  autem  ali({m 
quod  .Achitophd  dcdit  hoc  conjilium,  eo  quod  iieihfubce  neptcmjuaiit 
Dauid  polLuerat  pcr  adultcrium. 

CAP. 


qu.T  inappcllacionibus  contra  fupcriorcs  bonos  folcncpo- 
ni.  Pcr  Achitophcl  autcm  qui  dcdicAbfalom  hoc  confl- 
lium,  lignificatur  aduocacus  quiciufam  promoucc  caliccr 
appcllanris,  &  ficucAchicophel  Ibfpcndicfcipfum ,  ficcalis 
aduocatus  fibi  proturac  mfcrni  patibulum . 


B 


II.  Regum. 


Cap.   XVII.       6,8 


c  A  p.  xvir. 

Ixh  igiiur  .Achitophd. 

>f  Chryfoftomus.Propofito  de  bcllo  confilf  o,  cu 
aliinliadicerent,an  ftatim  inuadcre  ,  an  parum 
difFerre  oporteret,  Achitophel  qui  conlilio  plu- 
uale- 

C  AP. 


/ 


b   S 


s  c 


rinium 
bac&indi- 
ccnda  fcnten 
tia  prudcs  e- 
rar,dixit.Af- 
fliiliim  nunc 
&  perturba- 
tiim  patrem 
tiium  inuada 
nujs.  Nam  fi 
ei  refpirandi 
nullum  tem- 
pus    dederi- 
nius.itaeum 
demcdio  tol 
lemus.Impa- 
ratum  aggre- 
diamur,ctres 
citra    labore 
a  nobis  tran- 
ligctur. 
b   Cumque  fu- 
gerit  omnis  pO' 

plllHS,&C. 

^«Hier.Siciit 
reuerti  folent 
qamiflbinp- 
lio  rcge  reuer 
tiitunficvni- 
ucrfus  popu- 
lus  Ifracl  re- 
uertetad  te. 
C  Focate^  & 
Chufai  ^rach. 

&CM. 

-5«  Chryf.  Ty- 

rannus  tacit  Chufai  confilii  participcm ,  quod  non  crat  hu- 
nianxroni  confcntaneum,vteum  qui  reccnter  vcneratta- 
co  honore  afticeret,&:  fidc  dignu  exifiimarct.  Scd  qti  Dcus 
cft  dudotjCt  q  funt  difficilia.cuadut  faciha.Quid  vero  Chu 
firNunquam  crrauit  Achitophcl.nolli  uiri  prudcnriam.No 
tcprchcndjtflatimeiusfententiam,  fed  cum  laude .  lium 

enim 


enim admirarus  quod  opportunum  antca  confilium  dedif-  D 
fct,ita  prxfentem  vituperatfentcnciam .  Miror  quod  nunc 
erraucrit,non.n.niihi  vidctur  clTc  utilc  confilium    Tu  nofli 
patrem  ttmm,<^  c.  Hxc  autcm  diccbat,  uolcns  Dauidi  dare  tc- 
puSjVt  fc  parum  recrearct,ac  refpiraret,&:  cogerer  evcrcitu. 

d  Etforajjim. 

XVII. 

Ixitigimr  Achitophelad  Ahralom.Eligam  mihiduo 
dccim  miliavirorum,  &conrurgensperfcquarDa- 
uid  hac  nodle,  &irruens  fupereum  fquippe  qui 

a  Prx  timore . 

lafruseft,  &  folutismanibusj  t  percutiam  eum. 

A  facie  no^ra. 

Cumq'ue  fugerit  omnis  populus  qui  cum  eo  eft, 

a     Proptet  f  igain  focioniin. 

percutiam  regemt  defolatum,  &:  reducam  vniuer- 


r 

4 
6 


liti  concorditer.  b  Vnde  Expcdit  vt  vnus  morintur  homo  pro  populo. 

Vnumenimvi- 


In  HcbrsEo  ,  Hlero: 

Fortiffmiis  ipfe 

CH'1'.secorqua- 

fi  [co.oa.f»l.{ii' 

baudis  no  for 

riflTimus  iftc 

Dauid  intelli  ften-ebo; 

gicur.  Vnde. 

Scitenim.  Allego.Inlib. 

Ifid  SeCUndQ  i.Reg.cap.j, 

allcgoriacon  fol"'" 
fidcrari  opor 
tetquod  Ab-  ^^„„jj 
falom  parrici 


9 
lo 


t 
11 


>3 


fum  populum ,  *  quomodo  t  vnus  homo  reucrci  lolec 

rum  tu  quasris ,  &  omnispopuluseritinpace.  Placuitque  fcrmo  eius  s   dap.itremin- 

Abfalom,  &cun6tismaioribusnatuIfraeI.  Ait  autem  Abfalom.  Vo-  ' 

cate,  &  Chufai  Arachiten ,  &audiamusquidetiam  ipfedicat.  Cum- 

que  veniffetChufai  ad  Abfalom,  ait  Abfilom  ad  cum  .   Huiufcemo- 

di  fermoncm  locutus  eft  Achitophel:  facere  debemus  ,    an  non  ? 

Quoddas  confilium  ?  Et  dixit  Chufai  ad  Abfaiom  .  Non  eit  bonurn 

confilium quod dedit  Achitophel  hac  vice.   Er  rurfum  intulit  Chulai. 

Tu  nofti  patrem  tuum ,  &  viros qui  cum  eo  llint ,  efle  f  «rtiflimos  ,  & 

amaroanimo,  veluti  fivrfaraptiscatulisin  faicu  fcuiat .   Scd  &  pater 

tuus  vir  bellator  elt ,   nectmorabiturcumpopulo.  Forfitan  nunclati- 

a  Sii'.e  paruus,fiucm3^nus. 

tatin  foueis  ,  aut  in  vnoquovolueritloco  .  Etciimcecidcritvnus  qui- 

a  In  nouitate  regni  tui . 

b  IdelV,  auditum  habuerit. 

Hbetinprincipid,  audiet  quicunqueaudierit,  &dicct:  Fada  eftplaga 
d  in  populo,  qui  fcquebatur  Ablalom  :    Et  fortifTimus  quifque  cuius 

eius,  populus 
Iud.n'cus,  qui  tradiditeum.Abdilomautcmpatris  paxm- 
tcrprccatur.  Quodin  hifloriamirum vidctur.quomodo 
fcilicct  pax  patris  intelligatur ,  vel  dicatur  qui  patrem  pcr- 
fcquicur .  Scd  Abfalom  Hierufalcm fignificac ,  qua?  vifio 
pacis  dicitur ,  a  cuius  facic  fugic  Cluifius  quandocam  de- 
fctujtj&adgentestranfijt.       ^ 

^  .Ahfalont 


fcquicur.  Pri- 
mo  pater  fu- 
git  de  uido- 
riafecuius,&: 
intcritumpar 
ricid.£dcplo- 
rabat,  qucm 
periturCi  fcie- 
bar.Scribitur 
.n.fugillcDa 
uidn  faciefi- 
lii.  Etdepo- 
pulo  Hieruia 
lcmdicitdo- 
minus:  Vilios 
enutriiOyttcxal 
taui,  ipfi  antem 
fpreucrunt  me. 
Filius  autem 


Era.i.a 


NICOEAVS    DE    LYR.A 
CA  P.    XVII. 

D'xit  igitur,  Hic  confe^uenter  oflenditur  qualiter.Ahfalom  de 
mortcpatris  fni  traBamt.  Et  primo  circa  hoc  confiiium  tra- 
liacnr.Secundo  huiufmodi  tra&atus  ipft  Dauid  rcnunciatur,ibi.  Ec 
ait  Chuhi.Circaprimumprxmittitur  confilium  ^chitophel.Secun 
doipfm  Chufai/bi.Aitautem  Ahfalom.Circa primum  dicitur. 

1  Dixit  igitur.  -polens  abforbere  Daiiid  ex  caufa prxdiRa. 

2  Eligam  mihi .  Tot  enim  fidebantnr  fufficere  ad debellandum 
Dauid,tr  eius  exercitum,qui  erantfugitiui,&  iiupefa£li  de  hoc  quod 
acciderat . 

3  Et confurgens  per  fe.  ^ntequam  poffit  aliquod  fortalitium 
intrare,&  ibidem populum  fibi fauentcm  recolligere. 

4  Et  irruens  lupcr  cum.idesl  cx  itinerefatigatum. 
Ec  folutiS,  idefl,deftitutis  uiribus. 
Percutiam  eum.Tanquamfacilcm  ad  dehellandum. 
Et  rcducam  vniucrfum.^rf  obediendum  tibi. 
h.tomT\i'  .idei\,eo  interfeClo  omnes  obedient  tibi  pacifice. 

9  Placuitque  fermo  cius.  Tanquam  valdh  accommodus  ad  jf« 
Tiem  intentumjicet  malum. 

10  Ait  autcm  Abfalom.H/c  confcquenter  ponitur  confilium  ip 
ftus  Chufai.Et  primo  diffipat  .Achitophel  conftlium.Secundo  dat  fnU 
ibi.  Sed  hoc  mihi  retlum  uidctur  cfle  conlilium.  Circa  pri- 
rttum  dicitfic. 

Non 


5 
6 

7 
8 


II  Nonefl'.  q.d.licet  fitfapienshnmo,  &  confiietits  dare  bona 
coi'ftlia,tarnm  defecii  ifia  vice.Hoc  autem  dixit  Chufai.ne  videretur 
cont>a  .Achitiphdinuidiamoittri ,  &  ideo  licit de  fapicntia  eum 
commendaucrit gcneraliter,non  tamen  in  hocfa£io,fccundum  illud , 
fl^andoque  bonus  dotmitat Homerus.  B^ativnem  antem  huitts  defe- 
Bus  oftendit  ex  tribus  rationihus.Trima  accipitur  exfortitudine  Da- 
uid,&  voltmtatefe  vindicandi.,ii:r fimilitcr aliorum  qui  cum  eo  erant 
^uod  notatur,cum  dicitur. 

12,  Tu  nodi.q. d.pei iculofiim  cft  inuadcrc cum,&maxime  modo\ 
ijuia  ex  amaritudine  animiponet  totum  pro  toto  adfe  vindicandum. 
Secunda  ratio  accipitur  ex  prudentia  bellica ,  qu£  erat  in  Dauid  ex 
tnuliis  experimentis,hoc  notatiir  cum  dicitur. 
13   Sed  &  pater.  Modus  enim  efl  ducum  exercitus,qui  timent  irim 
ttadere perfonaliter  ,  quod  dc  noiie  quicfcentibus  aliis  fe  cum  paiicis 
foknt  abfentare^maxime  quado  timet  afuis  tradi.  quia  diccbat  Chu- 
fai  ipfum  Dauid  de  hocprobabditer  timcre,vt  tradentes  eum  haberct 
gratiam  .Abfalom.q.d.Chnfai  fc  faciet  pater  tuus.Et  ideo  ft  pcrcutia 
tur  totus  eiuspopiilus,non  habebis  intentum,quia  non  morabilur  ciim 
eis  in  caiiris ,fed  aUbi,vt pottrit  ad cum  poUed  populus  aggrcgari. 
Tertia  ratio  accipitur  exparte  virorum  .Abfalom,  qtiia  commitniter 
in  talibus  inu.iftonibus  cadunt  aliqui  de  inuadentibus,  &  exfcfluca. 
fit  trahs,quia  ex  modica pcuffionc fit  ntmor  magnx.  occifionis ,  0-fic 
expauefcunt  infequentes,&  difioUiunt,&  fugiunt.Et  h<xc  ratio  nota- 
tur,cum  dicitnr .   Et  cum  cccidcrit  unus  quilibet  in  princi- 
pio,  &:G|:tera. 

I    Sed 


MORALITER. 

t  JPf  dixit.  Pcr  Chufaiqui  intcrprctatur  filcntium,vclarc.T 
num,iignificari  poc  quihbet  homo  dcuotus  qui  in  abfcon- 

dito 


ditooratDeum,&taIisperorationis  fua:meritum  freque 
ter  difiipat  confiluim  malignorum ,  quod  ordinacum  fuc- 
rat  ad  dcftr  uilionem  bonor  umt 

Tom.2,  V     5        lonathan 


6\<^ 


Glorordi.  &  Nicolai  dc  Ly  ra. 


610 


A 

Mar.,i4.c. 
Ibidem  c. 

RsbbaDUi. 


PfJ.io. 


B 


ProM.ty.d, 
Ibid.ll.a, 


Rabbanns . 


Hler.ij.d. 

Pfilnv.i>T. 


a  ^lfJm.  Alii  Abfalom  ludam  traditorem  accipiiint,quc 

Chriftus  pcrtulic  tanquam  cius  cogitntiones  i5noraucrK,& 

conuiuium  participauic  ci,  in  quocorporis  ,  sH  fanguinis  fi- 

guram  difcipulis  commend.iuit.  In  ipfa  vcro  tr.iditionc  ab 

ipfo  ofculum  .acccpit.  idco  Abfalom  pax  p.icis  dicicur ,  quia 

pactm  patcr  habuit.quam 

ilJcnonh;!buir. 

b  .AchitopheU  Qui  reccdes 

a  D.u)id  .nd  Ablalom  mi- 

grauic,ha:rcticos  lii;nificac 

qui  rclinquiHir  vcricatcm , 

&  ftquuntur  errorcm  In- 

cerprttatur  Achitophel  , 

firater  mcus  cadcns .  Silo- 

niccsvcro  tranlinigracus , 

concra  quos  dicicur  .   In 

douiino  confiiio^  qmmoio  dici- 

tis  anims  mc£,&c.  Ec  mcri- 

totalcslaqucodiaboli  ma 

litixfuajvitam  finiunt,qui 

alicnam  prauis  perfualio- 

nibus  corrumpunc,  ficuc 

Achitophel  in  propriado- 

rno  fufpendio  interijt,  qui 

>n  aliena  vitic  Dauid  inli- 

diacus  eft .   Qui  enim  fodit 

foueam  incidit  in  eam .  Et  in- 

ftdiis  ftiis  capientur  iniqui. 

^  PROCOR,  Scripcu- 

ra  docuit  qucmadmodum 

Deus  feccric  cum  Chufi . 

Bonum  aucem  conlilium 

appellat,  quod  tyrannidi 

cxpcdicbac.    Qn^apropcer 

DauiddixicinPfalm.  Ecce 

farturit  iniquitatem ,  concepit 

dolorem ,  &  pepcrit  iniquita- 

tem .  Lacum  aperuit,  &  iaci' 

detin  foueam  qnamfecit. 

c    Chifui.  Arachitcs  anti- 

quusamicusDaiiid,  figni- 

ficac  crcdenccs  de   gcnti- 

bus ,  qui  hcet  cum  Abfa- 

lom  aliquando  fuiHe  vifi 

funt ,  tamen  operibus  eius 

noncommunicantcs ,  ncc 

prauis  fuggeftionib.  Achi- 

tophel  confenticntcSjCum 

Pauid  fidehtcr  pcrmanfe- 

runt .  Interprecacur  Chu- 

fii,Aechiops,  Arachices  16- 

gicudo  mea  .  vndc :  ver- 


concubinas Dauid  adcuftodiendamdomum  dimi(Iisf?u- 
prandocorrupic ,  fignirtcic  quodspoftaca  Angclusquoidi 
qui  videncurregcrc,  Sicuflodirc  p  ipiilum  Dci ,  hxTccica 
prauicaccfeducic.  AdquascamenDauid  v!cra  nbn  ingre- 
dicur,  fcdincuftodiapolkisaliinencapr.rbcc,  quxni  vi- 

duicacc  viucnces  claufa;  SMc 


cor  eft  qiMfi  leonisj  paiiorc  foluetur  .   Scit  cnini 
omnis  populus  Ifiael  fortem  efle  patrem  tuum, 
&  robullos  omnes  ,  c]ui  cum  eo  iiint .    Sed  hoc  i 
mihi  redum  vidctur  cfle  confihum  .    Congregc-  x 

a  Duo  tciinini  ter.ac  promiflion  s. 

tur  ad  te  vniucrfus  ifracl^  Dan  vlquc  Berfabqc  > 
quafi  arcna  maris  innumcrabilis  ,    &  tu  eris  ia^  3 
medioeorum,  &  irruemus  fupcrcum,  in  quo- 
cunquc  loco  inuentus  fuerit,  &  fopericmuscum  4 
ficut  cadere  folet  ros  fuper  terram,&  non  rclmque- 
mus  de  viris qui  cum  co  funt  nc vnu  quidem .  Quod  ^ 
fivrbemaliquamfueritingrefllis,  circundabitom-  6 
nis  Ifrael  ciuitati  illi  funcs ,  &  trahemus  eam  in  tor- 

a  H  •peibole. 
b  F«iuu'us  Upis 


rentcm,  vtnon  repcriatur,  nectcalculusquidem  cx 
3  ea.  Dixitque  AbfaIom,&omnesviriIfrael.  Melius  7 
b  cft  confilium  Chufai  Arachit?  confilio  Achitophel. 

iDominiaatemtnutudifripatumcIl  confilium  A-  * 

chitophel  vtile ,  vt  induceret  Uominus  fuper  Ab- 

falom  malum ,  &  videretur  confilium  Chufai  bo- 
c  numcoram  Abfalom.EtaitChufaiSadoc&  Abia-  ^ 

thar  Saccrdotibus.  Hoc  &  hoc  modo  confilium 

dedit  Achitophel  Abfalom,  &  fcnioribuslirael ,  & 

ego  talc,&  talc  dedi  confilium.   Nunc  crgo  mittitc 

citd,&;  nuntiatc  Dauid,  diccntcs.  Ne  moreris  hac  no  10 

dein  campellribusdeferti,  fcd  abfquc  dilatione 

tranfgredere,neforteabforbeaturrex,&omnispo  " 
^  puIus,qiiicumeoeliIonathanautem&Achimaas  n 

a  Qiiafi  pannos  lauatuia. 

ftabantiuxtafontemPvOgeI.AbutancilIa,&  nun-  ^s 

tiauit  cis ,  &  illi  profcdi  funt ,  vt  referrcnt  ad  Rc- 

gem  Dauid  nuntium .  Ncnenim  poterant  videri  h  lumaqua.  Vcrumdicen. 

a  Filius  eiufdcm  ancUlac.vt  dicitui.  dopoCUlflcCpcrdcrC  ,  qUOS 

introirc  ciuitatem .  Vidit  autem  eos  quidam  pucr,      mcnciendo  fcruauit .  Ta- 

hum  it.iquemcndacioruni 

macula:,acharicaccex  qua 

proccdunc,  dclencur:  quia  charitns  operit  multitudinc p£iorum. 

RABA.  Quod  auccm  lonathan  qui  incerprecacur  co- 

lumb^  donura,«3i^  Achimaas  fraccr  ciusad  explormidum  fa- 

duui 


vfquead  diem  morcis  fuc: 
quia  cun  hxrecici  a  via  vV 
ricacis  abcrranccs  rcdirc  fe 
limulanc,  nonfiuic  digni 
coh.ibitaC!one  Chiiif  i,  fcd 
claiili,  &:  fcparaci  a  con- 
fortioeius  dcbent  .ilicna- 
ri.  IIlc  tamen,  qui  Solem  M 
facit  oririfupcr  bonos^  &  ma- 
los ,  &  ptuit  fuper  injios ,  & 
iniufios,  non  renuitrahbus 
paffum  in  hoc  mundo  pr^ 
bcre ,  vtconucrtancurbc- 
nehciorum  occafione. 
d  lomthan  antem. 
^  AMBilOSIVS.Inmen 
dacijs  otiiciolis  no  folum 
iniufti,fed  &c  lufti  fxpede- 
labuntur.  Ecpropccrhoc 
Pfal.mihi  dixilic  vidccur, 
Omnis  homo  mcndax.\^onv\c 
mchus  fuic  obficcricibus 
Acgypciorumpro  mcnda 
cio  pucros  Hcbra'orum  re 
feruare  ,  quam  vcra  di- 
cendo,  coc  homicidia  per- 
pecrare?  Raabpro  men- 
dacio  quo  expioracores 
lofuc  a  perfccucoribus  li- 
berauerac,  cum  coca  co- 
gnacioneamorcis  pericu- 
io  liberaca ,  a  Beaco  Paulo 
Apoftolo  pro  hoc  fado 
laudatur  .  Exploracores 
mifli  a  Dauidc  fugicnces , 
ingrcfli  func  domum  cu- 
iuidam  viri ,  abfcondici 
in  puceo ,  poliro  dcfup^r . 
openmenco  .  Perfccuco- 
ribus  requircncibus  mu- 
licr  relpondic .  Tranlic* 
runc  liacim  guflaca  paulu- 


t:c  .Aethiopspellem  fuam.  Et 

alibi.  xAethiopia  prmeniet  t  vcl  fefiinet  manus  eiusdareDeo, 
quiaGcncilispopulus  poftquam  fc  m  nigrcdinepcccaco- 
rum  exuic,nunqua  a  tcrgo  dni  reccffit,Ciuod  autc  Abfalom 

concubi- 


fct. 


NICOJ.  AVS    DE    LYRA. 

j     Sed  hoc  mihi  redum  videtur.  Hic  confequentcr  Cbufai  dat 

fuum  confilium,di(ens. 

a    Congregctur  ad  tc  vniuerfus  Ifrael  a  Dan  vfque  Bcrfa- 

bce,  &  cajtcra.  idefi,intantamnltuudine ,  quodnuUus  pojfit  tibi 

refifiere. 

3  Et cu  eris  in  mcdio  corumjicut  rexpotcntifIimus,&  glorio- 
fiffmus^&ftcattribneturtibivi&madeDauid,&non.Achitopbel, 
'pd  cuicunque  alceri  ad  hoc  miffo. 

4  Ec  opcriemus.  idefl ,  in  tanta  multitudine  quod  non  poterit 
feprote^ere. 

5  Quod  fi  vrbcm aliquam  fucric ingreflTus ,  &:  cxccra .  te 
fugiendo. 

6  Circundabitomnislfraclciuicaci  illi.  Loquitur Metapho- 
rice,&  efi  fenfws^ita  defirucniws  totam  illam  ciuitatcmmodnon  erit 


aliqua  reftilentia.rndeun  Hcbr£o  habetnr .  Circundaiiic  omnis 
Ifrad  ciuicaci  illi  focictatcs/f/7;ccf  armatorum  adtvtumpopulum 
deUruendum. 

7  Dixitque  Abfalom.  itaquediffipatumfuitconftlitm^chito- 
fhel.Cuius  caufa  fubditur. 

8  Dominiautcm.  quiaDominH^himiliationemDauid,&(ius 
ptttientiam  nfpcxtrat  otulo  mfcricordia ,  &  ^bfalom  rcddcre  vok- 

but 


batpcenamfux  malitix.  Totam  autem  prxdiBam  concionem  narrauit 
Chufai,  vt  Datiid  habcret  tempus  fe  rccolligcndi  in  aliquo  fortalitio , 
&  congregandi  popultimfibi  deuotum,&  ordinandi eum  adpugnan- 
dtim  contra  ^bfalom. 

9  Et  ait  Chufai  Sadoc,  &c.  Hic  confequenter  tra6latiis  confilij 
prxdiffi  rentintiatur  ipfi  Dauid.  Et  primo  dcfcribitur  huiits  confilii  re- 
nunciatio.Secundb  ipfm  Achitophcl digna ptmitio,  ibi.  Porro  A- 
chitophel.  Tertiopugn£contraDauidpr.i:paratio,ibi.Dauida\l' 
tcm .  Sententia  prim<£  partis  patct  ufque  ibi. 

10  Et  nuntiatc  Dauid.  Hoc  autcm  dixit  Chufai,  timens  ne in  e- 
ius  abfeniia^chitophel  fuaderet  .Abfalom  exccutionem  fui  confilii» 
ynde  ubi  translatio  noflra  babrt. 

1 1  Nc  tone.idesi,Dauid.In  Hehneo  habctur.Kc  confulaturrc- 
gi.  fcilicet .Abfalom,qoodfaciat  confiliiim  .Achitophrl,  &ficinHe- 
nircinr  Dau!d,&  cius  e.vcrcitus  laffns,  &  fatigatus,  &ficdefacili 
poffet  capi  rationibuspr^diflis  in  confilio  .yichitophd. 

1  2  loniiihnn.Expe^iantcs  extra  ciuitatem  rumores  de  domo  ^b- 
falom. 

13  Abiitan.  ^dhocenimfuitmiffa,rtmagislateretnegotiiMi 
quia  ib.7t  qnafi  ad  lauaiidim  patinos  ibidem. 

14  Non.n.poten-int  vidcri  introire  ciuitatem .  Widit  an- 
tem  eos  quidam.  Jam.nfcicbat  ^'^bftlom  qu^d  erant  coniun&i  ipf 
UMid^&  ideo  iufjiffet  inicrfici. 

*  Qui 


6ii      JI. 


Re^um 


Cap.  XVJI.        611 


i 


'  fcripn  ,  qui  cre- 

dL-nccs  .id  At>- 

1'alom  tiigiunc, 

cum  n->,i!ignos 

Ipiritus  euadc- 

reqiixiunc.Hi 

„d  ftancuixta  ron- 

ceniRoge],qut 

nccrprctacur 

jflisjueldeor- 

liim  ,  cum  ki- 

]Clum,&:dcfpc- 

jftum  '\\\  mundo 

appecunc    pro- 

•pterc^lcrtis  rc- 

ani  dcfideriii . 

£)eclm.acindo- 

,.,mum    viri   in 

f.lBahurim  ,   qui 

>   locus  interpre- 

.    catur,  eledlus, 

vclviucns.cun» 

iolt^ccncia:ce 

ira    in    me- 

T.oriam  redu-  a 

:unt.  Dcfcen- 

duntinpuccum 

qui  erat  m  vc- 

llibulocump^- 

iircencise  fc  hu- 

milicer     fubii- 

ciuncqua^cun- 

tbs    ncctffaria 

cft  antc  finem 


compundione  larhry  marum ,  &  per  cin^igationcm  corpo- 

ris  omniadelidta  abfconduncur,  &  homiries  apcrfecucione 

hofiis  proredi  libcrabunctir. 

a     Diuid  auienn>enit'mca\iYa,&  cs,!era. 

*  lofcphus  Duuidcranfienslordanem,venitincaftraopti-  L.7.  Antiqu. 

ma,  &  muni-  "P->- 
tiffimam  ciui- 
x.ztcm,  fufcepe 


ftum  Abf.ilcm ,  <\:  Dauid  renunciandum  dec  rcci  fugicntes 
^bfiloin  dc>.  iin.iuerunr  in  donium  cimifdani  Bahurim  qui 
baUb;irpuceum  in  vcllibulo,&  dcfccnderuncincum,<S^c. 
non  lint  myf lerio  crcdendum  cft .  Signific.inc  cnim  h;  duo 
eos,cui  per  graciani  f].iiitus  fancli  fuiic  renaci,&  in  numero 
Ijlffum  funt  a- 

&  indic.iuit  Abfalom.  llli  vero  concito  gradu  ingrefli  funt  domum 

cuiufdam  viriin  Bahurim,  qui  h.ibebat  putcumin  veflibulo  luo,  & 

delcenderuntin  eum.  Tulitautem  mulier,6.:expanditvelamenrupcr 

a  Hoid-um  ficcaium  pik  tufum  dtcorikaiuni,  nde  Ht  cibus  aj>ius  cirenii  dentibu5,hoc  ei>  prilana. 

osputei^qualiliccansptifanas.&ficlatuitre.s.  Cumc|uevenifrcntfer- 
ui  Abfalom  in domum  ad  muliercm,dixerunt  Vbi  ell:  Achimaas,&:  lo- 
nathan?Etrclponditeismulier.lran(iuerunt  fcitinanterguftatapau- 1 
lulum  acjua? .  At  hi  qui  qucerebant ,  cum  non  repcriflent,  rcucrfi  funt  ^ 
in  Hierulalem.  Cuniqueabi{lcnt,aicenderuntil!i  de  puteo,  &  pergen- 
tesnuntiaueruntregi  Dauid,  atquedixcrunt.  Surgite,  &tran{iteci- 
tofluuium,  quoniam  huiulcemodideditconfiliumcontravos  Achi- 
tophel.  SurrexicergoDauid,  &omnispopulusquicum  eo  erat,  & 
tranfierunt  lordancm  donec  dilucefccret,  antcquam  denudaretur 
verbum  ,  &  ne  vnusquidem  refiduusfuit:  qui  non  tranfiiset  fluuium, 
porro  Achitophelvidcnsquod  nonfuiflTet  fadum  confihum  fuum  ,  4 
ftrauit  afinum  iuum ,  furrexitque  &  abiitin  domum  luam,  &in  ciuira-  ^ 

a  lofephus  dicii  hoc  ipCum  feciffe  potiuj  ex  inagnanimilSSe  <iu.im  ex  pufillauimiiate, 

tem  fuam^  £t  difpofitadomofuafufpendiointeriit,  &fepultus  eft  ^ 

a  HebraiceManai!m,vbilcilice[  angeli  obuiaueiunt  lacob. 

in  fepulchro  patris  fui.Dauid  autem  venitin  eaftra,  &  Abfalom  tranfi-  ^ 
uit  lordanem ,  ipfe  &  omncs  viri  Ifrael  cum  co .  Amafam  vero  con-  i 
ftituit  Abfaiom  pro  loab  fuper  exercitum  .  Amafa  autem  erat  fi!ius 
viri,  qui  vocaba  ur  letradelezracli,  quiingrefluseft  ad  Abigail  fi- 

a~  Q^  Sc  Ifaijft:  lcfic  dcjiur,  t  terunt  ludii. 

liam  Naasfororem  Saruiae,  quxfuitmaterloab.  Et  t  caftrametatus 
cftlfrael  cum  Abfalom  in  terra  Galaad .  Cumque  veniflTet  Dauid  in 

L'u  aiuv;   iiiiv;iii 

^prarfcncis  vitx.  Exp.inditmuliervelamenfupcros  putci , 
cum  ecclclia  prccii  atfiduitace  dclivta  juuecucis ,  &:  ignoran 
tisHIiorumabfcondic,  quali  ficcans  pcifanas.cum  carnis 
lafciuiam  pcrconcincncia;  ngorem  firingic ,  &  fic  rei  laccc 
tranlgrcfiici.humanx  mta:,quiaper  a{\iduicacem  precii  in 

compun- 


D 


runcqueeumli 
benciffimepri- 
morcs  prouin- 

»  c'\x ,  &:  fugam 
ijlius-  refcTen- 
ces,  &  hono- 

f    rcm  ei  prifiin^ 


II 


IZ 


f^licicacisexhi- 
bences.      .    .'  _. 

•jcCHRYso- •;;  j.^, 

STO.  quonia  j-nLmflcflt 
Dauid  muiie- 
rem,qua:erac 
in  marici  poce- 
l^ace.canquarri 
alicnum  regnii 
occupaucrac  , 
propcerea  qui 
ex  vxore  nacus 
ei  crac  filius  , 
infurrexic  cy- 
ratinus  volens 
arripere  regnu 
pacris  .  Vi  ra- 
puic,&  vim  paf 
fus  eft ,  &:  qui 
clanculum  pec 
caueracdeeot**'''^"*"" 
palam  crium- 
phus  a£lus  c,  & 
qui  eracoccul- 


co  vulneracus ,  F 
chirurgi  manurp  coram  omnib.  paffus  eft ,  propcer  De  um 
qiii  dixcrat.r«  fec'i^'t ahfconiitc , ego autem  faciam  m aperto.  Cu 
ergo  didicerimus,&  donu  ftica,&  intcfiina,&  feruilia  bella 
&  morbos  eciam  corporis  frpe  fieri  propter  peccacum,pec- 
cacum  foncem  malorum  reprimamus. 

#CAP. 


N  ICOLAVS   DE   L  Y  R  A. 

I     Quihabebac,  Jdcfl,incunafua,feuatri9. 
i    Quafific.  Idtfljjofdeumdeconicatum. 

3  .Tranfierunc  fe.  In  Hebr<eo  babeiur,  Tranfierunt  riuum 
aquarum  .  quod exponunt Hcbrtci de  lordane qui diciiur  riuM  aqt<a- 
run ,  eb ejuod riui  fontium illius teme  defcendnnt in eo ,  ficutin  flu- 
mpnncipali.  EU  'igitur fcnfM ,  Tranfieruncfluminaaquarum. 
'xd  efl^iamfunt  ita  elnngati,  quod  tranftcnint  lordanem,prvptcr  quod 
nuncij  ^bfalom  dejperati  reuerfi  funf  in  Hierufakm .  Cxtera  pa- 
tent . 

4  Porro.  Hic  confequentcr ponitur  ipfius  ^i hitophel  digna puni- 
tio;quia proptcr  nimiam  iniquitatemfuam permijfus  tfl  aDco  intcrfi- 
tercfcipjum .  Ethoc  efl quod  dicitnr : 

5  Vidcns.  De  hocfmt  valde  indignatus^eo  quod  confilium  Chufai 
apfrobatum  fuerat,ii!j  fitumreprobatum. 

6  Ecdifpoficadomofua.  Quiafilijsfuisdiuifitbonafua. 

7  Sufpendio.  Tcr fc'tffum,quodfec'it non  folumpropter indigna^ 
tionem  prxdiflam ,  fed  eiiam  quia  ^dtttiam  ^bjalom ,  &  populi 

qui 


qui  erat  cum  eo  percipicbat ,  &  ex  hoc  fi-  miter  timebat ,  quod  Da- 
uid  pr£ualeret ,  &in  regaum  rediret  ,propfer  quod  timebat  ab  eo  oc-  ^ 
cidi  mortc  turpi ,  &  dolorofa ,  ideo  voluit  magis  prmenire  mortem 
fuam  pcr  aliam  viam. 

8  Dauid  aucem  .  Hic  confequenter  dcfcribitur  belli  prxparatio , 
quia Dauid tranfito Jordanevtnit ad  quendam  locum  fortitcr  muni- 
tum ,  propter  quod  vocabatur  Manavjm ,  id  efl ,  caflra :  quia  lacob 
ibi  obuiauit ^ngelus ,  vt habetur  Genef  H.  Et  ibi Dauid  populum ad 
fe  Vinientem  recollcgit ,  &  ipfum  ordinamt  ad  refiflendum  ^bfaloWy 
vt  pltnius  hibttur  infa . 

9  £c  Abfaiom .  Ft  caperet  Datiid ,  confidens  de  multitudine  po- 
pidi  curn  eo  cxtflentis . 

10  Amnfam  veroconfiiruic.  Ex  qiw  patet ,  qubd  proponebat 
loaboccidere  cum  Dauid,  quod  patetex  hoc  quod  fequitur  de  pa- 
tre  eius . 

1 1  Qui  ingref.  Idefl,  Ifai  patris  Dauid,  qui  vocatus  eH  lefle  P?'^" 
Ifai ,  v!t  l<faxs . 

iz  Cumque.  Hic  reuertitur  fcriptura  ad  oflendendum  qualiter 
Damd  fuit  ibi  receptus ,  cum  dicitur : 

Sobi 


Dauid 
trinomi*  fuit. 


MORALITER. 

i"  lonathan .  Pcr  lonathan  aucem ,  &  eius  focium  qui  dc- 
riunciaucrunt  Dauid,  Achicophel,  6;.^  Chufai  contilium 
ad  pra:monicioncm  iplius  Dauid,  &:virorum  fuorum,  fi- 
gniftcancur  confolaciunes  SpiricufTandli  daca:  diuinicusaf- 
iliCtis  iiuultc  pcr  orationcshoniinumdeuotorum.  Ecin- 

terpre- 


terprecacio  nominis  ad  hoc  congruic,  quia  lonachas  co« 
lumbx  donum  interprecacur :  per  quam  SpiricufTanttus  fl- 
gnificacur. 

1 1  Cumque  venijfet .  Per  iftos  qui  Dauid  ,  &  yiris  eius  fame, 
&  labore  afFlidtis  minifirauerunccliaricaciucnecefraria,  fi- 
CTnificancurilli ,  qui atf lidis iniufle ,  confolacioncs  ,  conii- 
ia ,  &  auxilia  fubminiftranc . 

Tom.3.  V    4        1^/^«»" 


fi 


^23 


Glof.orcIi.&  Nicolai  dc  Ly  ra. 


y^  a  FiliuJ  f.Nj«  rfgiJ  eum  «ino  imgmuit  Saul.  Naa$  quoque  fceit  m:feB- 

*•;  cordiam  cum  Dauid,     quat.do  luf  ic bat  a  faci<r  Saulis  luicrcmpto  vcro  a 

A  Dauid  Anon  qui  fcruos  eius  dciujpaueiai.coullitutui  elt  ab  codcm  D»- 

uid  m  loco  f  ratris  ille  Sobi.  "111 

caftra,Sobi  filius  Naas  dc  Rabath  hliorum  Am 
mon  ,  &  Machir  filius  Ammihcl  de  Lodabar , 
&  berzelii  Galaadites  de  Rogelim,  obmlc- 

a  Leclorum. 

♦  ics..m   &  runt  eitltratoria,  &:  tapetia,  &  vafa  fidilia ,  fru- 

'        ■■         '...I  a  Puram  fariium. 

peiuc».         mencum,  &  hordeum ,  &  tarinam ,  &  polcn- 


•  Gcnut  legumuuf .  k  Decofttun.yel  noumn.  T 

tam,  &:fabam,  &lentem,  &tfrixumoleoci-l 


a  Cbtiftus  podquam  ludios  teliquit,  fpirituilibus 
lior.uiatut  nmncnbus  a^>ud  gcntcs. 


cer ,  &  me'l,  &  butyrum ,  oucs ,  &  t  pingues  vi-  t 
tulos:  dcdcrunt^ue  Dauid  &  populo  qui  cum 
eo  crat ,  ad  vefcendum  .  Sufpicati  cnim  func 
populum  fame ,  &  fiti  facigari  in  deferco. 


B 


N  I  CO  L  AVS    DE    LYRA. 

I  Sobi  filiiis  Naas,&  ciecera.  \fle  ^aas  fuit  T^x  ^mmon,qHi 
fecitDauid  mifmcordum ,  stdiSum  efl  jupra  lo.cap.  Cuius  filius 
^non  detnrpauit  nuntios  Dauid ,  propter  quodfuit  ab  eo  interfedus , 
^  Sobi  fratcreius  pro  eo  rex  confiituius ,  quia  illud  vituperium  non 

fuit 


fuit  fa£lum  per  ipfum ,  &  quia  tunc  Dauid  mifericorditer  egit  cum 

eo  ,  ideo  vice  vtrfa  ipfe Dauid  fugienti  prxbuit auxilium  conira ^b- 

falom ,  &  necejfaria  prout  potuit,  miniflrauit .  Et  ftmiliter  ^m- 

mihely  &Beri^ellai. 

2     Scracoria,  &:capecia,  id  efl,  neccjfaria  pro  le£lis ,  Cxtera  ] 

fatent. 


L.7.  Antiqn. 

C2p.I0. 


A  D  D  I  T  I  O    I. 

In  cap.  I  y.vbi  dieicur  in  ^o^lW.Circundahit  omnis  Ifrael  cim- 
tati  illi  juneSi&c.Xoqiwtux  mtcaphoricc. 

Imo  jn  Hebrajo  habccur  propric  funcs  ficut  in  translatio- 

C  ne  noitra,&:  cft  intelligendum  mccnphoricc,quafidicac,  fic 

accrahemus  illam  ciui  taceni  vfque  ad  torrcncem,  ac  fi  cflec 

aliqua 


aliqua  res  mobihs  quaj  per  funes  poflec  attrahi,&:  cster. 
A  D  D  I  T  I  O    II. 

Tneodcmcap.lT.vbidicitur  inpoftill.  T<le  confulatur  regl .  t 

Abfalom,&c. 

Imo  in  Hcb.habetur.?{;  abforbeatur  rfgi.expreflcj&c. 


CAP.   XVIII. 

IGitur  confiderato . 
^IOSEPHVS.  . 
Cumquc  numcraf 
fct  Dauid  eos  qui 
fecumeranc&in- 
ueniHec  vfque  ad 
quacuor  milia  ar- 
macorum ,  noluic 
expcctare  quando 
fuper  eum  Abfa- 
lom  veniret,&  c^l* 
Cumq;  vellet  ad 
bellumfimulexi- 
re. 


CAP.     XVIIL 

Gitur  t  confiderato  Dauid  populo  fuo  , 

Super  imlle  . 

conftituit  fiiper eos  tribunos ,  &  cehturio- 
nes  ,  &:  dedic  populi  tertiam  parcem  fub 
manu  loab,  &  tertiam  fub  manu  Abilai 
filii  Saruia:  fratris  loab ,  &  tcrtiam  fub  ma- 

a  Ifte  films  illius  Achis  put.atui  cum  quo  Dauid 
amicitiam  habuit 

nu  Ethai,  qui  erac  de  Geth.   Dixitque  Rex  ad  populum: 


re,  amici  non  pcr- 
miferunt,  diccn- 
tes .  Si  cum  co  dc- 
uincercntur,om- 
ncm  fpcm  amit- 
tercnt ,  fi  vcro  v- 
napartevida>  ad 
eum  rcliqui  re- 
mearcnt  ,  poffec 
denuoprxliumrc 
parari  ,quandoc- 
tiam  hoftes  arbi- 
trarenturaliumc- 
xcrcitum  manerc 


f 


cumrcge 


^Theod. 


NICOLAVS    DE   LYRA. 
C  A  P.     XVIII. 


Giturconfidsrato."  Hic  confequenter  oUenditur 
qualiter  jlbfalom  Dei iudicio  in bclto  interijt.  Etpri- 
mo  ex  parte  Dauid  defcribitur  ordinatio  populi .  Se- 
cnndo  congreffio  belli ,  ibi :  Itaque  ingrcfliis.  Ter- 
tio  dsnunciatio  faSiyibi:  Achimaas  auccm.  <2uar- 

to 


tb  lameatatiofilii,ibi :  Contriftatus  itaque.  Circaprlmumfcien- 1 

dum ,  qubd  fecundum  Fegetium  lihro  de  re  mil:t.tri ,  Taucibetie  or-  j 

dinati,  &  conflantes  funt  difpoftti  ad  viBoriam:  multitudo  rero  \ 

inordinata  non  efl  nift  viBima  parata  ad  C£dem  .  propter  hoc  Dauid  • 

cxpertm  in  rebus  belliciipopulumfuum  quiparuws  erat  comparaliui  \ 

diligenter  ordinauit .  Et  hoc  eU  quod  dicitur : 

2     Conftituit  Hi.  Quorum  quilibet  prxcrat mille  bellatoribus . 

j     Et  Centuriones ,  &LC.  Trxftdentes  ccntum . 

4    Etdeditpopuh.   Oi,ia'detotopopulofecittresacies 


Egrcdiar 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

1  Izitur  conftderato  Dauid  populo ,  &c.  Moralitcr  pcr  Da- 
uid  ,\ui  manu  forris  interprecatur ,  fignificatur  homo  vir- 
tuofus ,  qui  concra  vitia  fbrtiter  pr.cliatur ,  de  quo  prarho 
dicitSeneca,  Habcto  paccmcumhominibus.&cum  vi- 
tijsbellum  .  Igiturvirtuofusdifponitexercitumfuum^fci- 
licct  congcricm  a^luum  bonorum  in  tres  parccs  ,  licuc  Da- 
uidfuumexercicuindifpofuic.  Piima  pars  cftinccriorum 
mcdicacionum  rcfpcitu  Dei .  Sccunda  parsconfiflic  in  a£ti- 
buscharicacisrcfpeclu  proximi  per  elcemofynas  corpora- 
lcs,  &  fpiricualcs.  CorjJoralcs  concincncur  in  hoc  vcrfu. 

yiftto ,  poto ,  cibo,  redimo ,  tego ,  culligo ,  condo . 
Qui  fic  incclligicur .  Vifico  infirmum  ,  poco  ficicnccm ,  ci- 
bo  tamelicum ,  redimo  captiuum  ,  cego  nudum  ,  coUigo 
hofpiccm,  condo,  idcfl,  fcpcliomorcuum.  Iftx  funcfc- 
ptem  ckemofvnx  corporalcs .  Spirituales  autcm  elcemo- 

fvn«e 


fynx  contincntur  in  hoc  verfu . 

Confule ,  cafliga , rcmitte , fotare ,  fer  ,ora. 
Qui  fic  intcUigitur .  Confule,  fub  quo  vcrbo  inteliigitur 
confilium,  &doarina:  ideo  fic  accipitur,  conUilc  dubi- 
tanri,  &;doceignoranteni:  &funt  duxdecmolynxfpiri- 
tualcs ,  cafliga delinqucntes ,  remitceoticnfim  ,  folarcTid 
eft,  confolare  triftem .  fcr ,  id  cft ,  llipporc.i  infirmum,  fcili- 
cet  in  moribus .  ora ,  pro  omnibus ,  &  fic  funt  fcpcem  elcc- 
mofvna:  fpirituales .  Tcrtia  pars  excrcicus  vircuofi  eft  gc- 
ftuum ,  &C  vcrborum  modcftia  refpcdu  fui .  Per  iftas  tres 
partcs ,  feu  acics  debellantur  cxercirus  viciorum .  Princeps 
auccm  excrcicusiftiuseft  fupcrbia,ficutdicicurEcclef.io.b 

Initiim  omnispeccatifupa-bia.  Supcrbusaucexccllccer  dicipo- 
teftfupcrbia  inabftrado ,  ficutcxccUcnter  libcralis  dicitui 
libcralitas :  &  talis  fuperbus  per  Abfalom  figuratur ,  qui e: 
•  nimia fupcrbia  contra  patrem  rebellauic .  &:  contraipfum 
unquam  princeps  mouic  cxercicum. 


PT 


ILRcgum. 


$ 

A 


4«  Theod.RegemvoIentemefrebellifociu.prohibuit  dux 
exci'cicus,tS:  vcritus  ne  ei  aliquid  accidercc.  (Erat.n.verifimi 
leaduerfiis  cumfoIumproceflTuros  maleuolos, )  &:  anxius 
nc  fi  viciflcr,mifereretur  tyranni . 

4{  Procop.Tu  folus  infinicis partibus  nobis  omnibus,excel- 
lis.Hoc  ccia  Symmachus  oftcn 
Ec  tu  vc  deccm  milia 


»■0- 
■e  e- 
i.lie- 


t' 


t  Egrcdiar  &  ego  vobifcum  .    Etrefpon-  ^ 
ditpopulus:  Nonexibis.  Siueenimfuge- 2 
rimus,  non  t  magnoperc  ad  eos  de  nobis 
pertincbit,  fiue  media  pars  ceciderit  e  nobis 

Tfolus. 

non  fatis  curabunt,tquia  tu  vnus  pro  decem 
milibus coputaris.Melius eft  igitur vt  fis no-  3 
bisinvrbcprxfidio.Adquosrex  ait.  Quod 
vobisviderurredum,  hocfaciam  .  Stetiter-  4 
go  rex  iuxta  portam.Egrediebaturquepopu 
lus  per  turmas  fuas  ceteni  &  milieni.  Et  prx- 
cepitrex  loab&Abifai  &Ethai,dices:tSer-  5 

im.^..^....'v.w  .*..»  .^.^  .»    .  *T  Non  xtate.ftdparuitatefenfus. 

tcrrcplicansiParcitcfilionieo  a  uate  mihi  puerum  Abfalom.Etonmispopu-  ^ 
Abfilom.Quideamiferatione     Jug  audicbat  prajcipientem  regem  cundis 

principibus  pro  Abfalom .  Itaque  egreflu.s  -, 
cft  populus  in  campum  contra  Ifrael .  Et  fa- 
b  dum  eft  prielium  in  faltu  Ephraim .  Et  ca^fus  8 
eftibi  populus  Ifraelab  exercitu  Dauid,  fa- 
diaque  eft plaga  magna  in  die  illa  viginti  mi 
Jium.  Fuitautemibipn^Eliumdifperlumfu- 
per  facicm  omnis  terrse,  &  multo  plures  erat  „ 

a  f  Beftix  fcUicet.qua:  in  faltu  erant,vel  iplc  faltus  alpcritate. 

quos  faltusconfumpferatde  populo,  quam 

'  hi  quos  vorauerat  gladius  in  die  illa.  Accidit  ^o 

autcmvt  occurrerct  Abfalom  feruis  Dauid 


dir  diccs 
noflrum. 

*  R.  Dauid.  Quaridccem  mi- 
lia  virorum  nobifcum  cirent, 
ta  bonum  iudicamus,  fi  tu  pro- 
pcer  nos  manferis  in  ciuitate , 
&:hincnobis  auxilieris  . 
a  Scruate  mibifuerum  ^hfa.  <&c. 
^  Chryfoft.BcIluminftrueba- 
tur,beli:somnibus  quievnqua 
contigcrunt  pcregrinius,  figni- 
ficptioni  quam  veritati  firni- 
lius.Eum  cnim  qui  caufa  fuerac 
malorum  omniuni,&quo  mor 
tuo  aduerfa  omnia  finiebatur, 
hunc  ducibus  fuis  tota  cura  Da 
uidcommendabat,ifiaiUis  iugi 


miferabiliusi'  Sufcipcre  bellum 
cogebacur,in  quo  ic  vincerc  & 
vinciijquc  illi  molcflumcrac. 
^  Ambrof.  Chnfto  lucebac 
prophcca ,  cutii  de  co  qui  patris 
falufcm  parricidalibus  praslijs 
appctcb-it.pius  patcr  diceretad 
prxlium  profecliuris:  Parcite  fi- 
lio  mco  Ablalom.  T.iccbatim- 
pictatis  fcelus ,  pictatis  aut  gsa- 
du&:nome  nccciritudimsprx 
fcrebat,vtpugnaturi  noaducr- 
feriumregis,fed  rtliumcogica- 
tesjdolorem  liefa:  pietatis  mhi- 
berent. 

^  Idem.  Augcbatincrcmcnta 

pietatis ,  qui  (S<:  mfidiatori  pepercit,&  parricidx  falutem  ro- 
g^uit. 

■jc  Idcm.  Securus  erac  ui«5tori:E,qui  rogabat  uc  parceret,  nec 
pictatisalicuius ,  quipctire  dcbcrcc,  eciam  impium  filium 
non  putabat . 

ft  Chryfoft.DifponiturproperebeIhim,acies  dirigitur.pu- 
gna  parat^^^cognaCcE  clallcs  in  femec  ardefcut.  Inde  parricida 
exercicum  p  pacrcm  infiammat,huic  Dauid,ut  parcacfilio, 
abcuntcsducesexorat.Inde  demcnna  cocra  genitore  exur- 
git:hinc  clcmctia,  ut  parricidiB  parcat",  expofcit.Inde  furor, 
hinCpictas  opcr.mir.ParricidanoI^fusinfanit  ^Dauidl^dit' 
&  miccfcit.Parricida  ncc  ronc  frangit',  ncc  immincnti  intc- 
ritu  dcterrct.  Obduratur  in  p^nam.in  fuppliciii  cogitur,nec 
falutcinaliquoiameretur  ,  quipatremfalutefpoliarcniti- 
tur.Rcfpicc  fceleftiflimc,refpice  parricida,  in  te  cuncla  con 
ucrti,rcfpice  contra  te  ab  ipfa  natura  rcpugnari,  &c. 
•i«  Idem.Vbiiamfolatiijpatres,  vbi  pr^fidiuminucnicnt.fl 
filios  fenferint  parricidas?Autqii  cxcernatutafunt,fi  dome 
fiica obfiftunt;  Innocentem perimcrc ,  ne tas  cfl:patre  occi- 

dcre. 


Cap.   XVJII.      yi^ 

dcrc,fcclus:prophetam  ivigularc,facinus  inauditum.Cciri  ia 
:!b  ifio  lcclcre,cclla,cefla  inquani,nc  tc  boni  ocs  fcmpcr  cx- 
horrcant,ne  audaces  cx  tc,qu()d  non  noucrantdifcant,&c. 
•Jc  Idcm. Vos,vos  inquam,cxcrcirus  inf^lices  admoneo,vo5 
affcdu  pictatis  exhortor.Cur  in  alicnum  facinus  ruitis :  Cur 

furcntisinfaniam  adiuuatis?  Si 
dcfcritis,  ccfiabit:  qui  utaudc- 
rct ,  ucftcr  numerus  prouoca- 
uic.  Solus  pcrcat ,  qui  natur^  iu 
rn  dcbellac.  Solus  cocidat ,  qui 
pictaccm  pacris  impugnat . 
b  Cxfus  ai  popi-lns  Ifracl ,  &c, 
4«  Chryfofio.  Commiflbbel- 
lo,  proflcnuincur  hofies,ad- 
uerfanj  caduc,  inimici  vincun 
tur,nudatur  hoflis,  dcferit^pac 
ricida  :iani  fuam  iiifuis  con- 
fpicit  pocnam:  iam  fupplicium 
dcbitum  fibi,  fuorum  interitu 
rccognofcit  timct ,  iam  formi 
dat,  lam  proprium  mcditatur 
inccricum  .  Dcniquc  animal 
pctic ,  mulum  confcendit,dac 
fcinfugajii  prarcipiccm.  Pa- 
rata  m  propcre  fcfii  nat  ad  ar- 
borcm,  cui  eft  tradicus,  ?>C  i£tu 
violcnto  immiflus  ,  animali 
fubdudo  &L  fubcerin  campo.s 
elapfo ,  infcricur  ramiSjObliga 
tur  lignis .  O  nefandum  mcri- 
tum  parricido:.  Iniuriam  pa- 
tris  vindicant  ligna ,  arbor  vl- 
cifcitur,rami  dcfendunt , 
4«  Idem.  Abfalonisfcclu.^^no 
ei  ad  finem  vfque  proccflic: 
&:meric6,  ncp.irricida.-hocfa 
cinus  ccnercnc  pro  Icge  parri 
cidij.  Cum  enim  canquam  li- 
6ior  dclcruiflec ,  Icerte6tus  eft, 
vc  qui  eflct  damnatus .  In  alto 
ligno  fufpcnfus  cfl' quiaduer 
fus  patrem  erigebat^:ab  arborc  detincbatur,qui  cum  radi- 
ce  pugnabat: vindus  erat  a  ramo ,  ramus  a  patcrna  affedio- 
nc alienus : capice tencbatur,  qui  genitoris  caput aufcrre  co 
tcndebac:tanquamfru6tuspendcbatabarbore,quinatura: 
agricolam  volebatabfcindere  :  &:  in  corde  i.iculis  confofliis 
cfljirbiczdem  parabat.SpedacuIum  admirabilc.  Ex  piloru 
coma,a  comaarboris  tcncbatur:&coma'tcncbatcoma  cy- 
rannum,illic  cum  contundcns,  vbi  diadcma  patcrnum  ge- 
ftarc  contendcbat .  Videbatur  Abfalom  fufpenfus  in  me- 
dio  cxli&:tcrrie.  Ca;Iumcum  nonadmittebac,  cquopri- 
mus  infurrctlor  diabolus  eiedhis  eft.  Terra  cum  aduerfaba- 
tur,non  ferens  pollui  pairibus  parricidjs.  Si  Dathan  dcuora- 
uit,qui  cotraMofcm  erat  locutus  ,quomodo  tuliffctpeJcs 
currecis  aducr fus  gcnicoremPPulchrum  ei  Kpicaphium  Da 
uid cecinii.Fidi impiimfupsr exaltatHm  &  elatumcanpta ccdrus 
Libani,  &  tranfiui^&  ecce  n  on  erat . 
c  ^ccidit  autem  vt  occurrcret  ^bfalom  feruis  Dauidfedens  mulo. 

Rabbanus.  Abfalom  mulofugicns  in  quercu  pcr  cicfa- 
rie  capitis fufpenfus  eft,  quialudasiftulcitiscarnalis  fcnfus 

incum- 


D 


t  infra  zi.  <1. 


Ibidem . 
t  nunc  aut€ . 


*  ipff. 

E 


5  Inpfal.j. 


F 

Efa.  4. 
i.Petr.t. 
Lmc.io;     ' 

Niim.  KT. 

R.ibbanus. 
Angelomus. 


NICOLAVSDELYRA. 

1  Egrcdiar.^Mzd  volebat  effe  deprimls  ad  laborem  &  pericula. 

2  Non  exibis.  Cuius  ratiofubditur: Siuc  ciiim  fugerimus,  &CC. 
^uafi  ciic.tt,parum  curant  de  nobis,qiiia  te  folnm  quterunt . 

3  Meliuscftigiturvtfisnobis  invrbe  pvc lidio. vt  ft  debellati 
fitcrimus pojjimus  ibi  habere  refugium,  ytfoffit  ibi  iterum  exenitus 
connegari. 

4  Stetitergo  rcx  iuxta portam.  vt videret qualiter  exirent  ordi- 
nate,&  eos  animaret  adfortiterprxliandum. 

5  Seruatc  nMhi.fcilicet  viuum/i eiprxuakbitisihoc  dicebat  Dauid 
ne  morcretur  in  peccato  mortalipcrfequendopatremproprium,&  fic 
£ttrnaUtcr  damnaietu»-. 

6  Etomms.hncfaciebatrexvtnulluseuminterficeret. 

7  Itaque.  Hic  confequmter  defmbitur  congreffus  belli ,  &  notatur 

loCUSf 


locusicumdicitur.  

8  In  faltu.  Idcfltpropefaltum  illim^quiapHgnabat  in  campoplano^ 
non  in  nemore.Sed  qmsrii  hic  quomodo  vocabaturfaltus Ephra'>ni,cU 
non  ejfet  inforte  Ephraim,fed  vltra  lordanem,  vt  patet  cx  pdi^is.Di 
ccndum  quod  erat  ex  oppojito  fortis  Ephraim  ,  ita  quod  lordanis  flu- 
uius  tamei  erat  iHtermidius:  &  ex hocfortitus  cfi iiiud  nomen. 

9  Ec  multo .  iluia  ibi  erantfotte^ magn(,vtpatet  cx  hoc  qtiod  infra 
dicitur^quod  ^bfalomfnit proie&us  Ifoneam  magna,&  infoucis  illis 
fugientes  dc  exercitu  ^bfalom,cecidcrunt  &  mortuifttnt.  Dicunt  eti'd 
Hebrp,quod  in  illofaltu  erantfcrx.  terribiles  qux  muUos  de  illo  exerci- 
tufugicntes  &  iiitrantesfaltuw,occiderunt, 

10  Accidic  aucevcoccurrcrcc  AbfalomfcruisDauid  fcdes 
mulo.  CumqueingrcflLisfuiflccmulus  fubcer  condenfam. 
Ouiafugicntes  de prxUo  vagantur  inccrti,& frequcnter  incidunt  in  il 
los  quos  fugere  intendunt. 

Adharfic 


di-]         GIoford.&NicolaidcLyra. 


628 


^  incumbcntcs  proptcrfuperftitione  Pharifaronim  legecor- 

A  rumpcntespcriplnnitjuamad  correflionc  vit?  pcrccpcrac 

l<un.j.g-  jnorcis  occalionc  li.'-bucrunc  .  Vn  :  Et  qui  accMfat  vos  Mofes,  in 

qmfper.xtis.  loab  vcro  iii  cor  Abfalo  crcslanccas  fi^ic,  cu  dia 

bolus  auariti.i/upcrbinm,  &:  inuidiam  vel  perfidia  incor  lu 

daici  populi  mittit ,  q  illis  nia- 


foan.i?c. 


B 

Ln(x  ijp.b. 


^ 


xime  funt  caufi  perdinonis.Ex 

fupcrbia  enim  in  contcmptum 

Dei  idoIatabricauerunc.EK  cu 

piditateres  tralicorias  vircutib. 

prxpofuerunt .   Ex  p<.-rfidia& 

inuidia  non  folum  dicta  lc^is  ic 

prophctarum,  fcd  etiam  ipfuis 

S.iluacoris  priefcntiam  fpreuc- 

runt.vnde:  ^01  habemtts  iey^t^nift 

Ciif.nem^  :  Si  hunc  dimittis  non  es 

amicus  C<£faris  Abfalo  poft  mor- 

tcmin  foucam  grandcm  mitti 

tuf,  &  quifquc  iniquus  poft  obi 

tum  carnisin  lacum  intcrni,  fu 

per  quemaceruus  lapidumco- 

geritur,  dum  duritia  metis  ex- 

probratur.  Dauid  cxtindu  Ab- 

falom  plorauit,  &:  ^^pccr  inccn- 

nim  ludaici  populi  Chriftus  vi 

dcns  ciuitaccm  flcuit,  cuius  mi 

fcri2Bc6p.uies  in  erudicionem 

&curam  falutis  ciusvfquc  ad 

morte  crucis  pcrmiirit .  Scrib.r 

&  Phar!f;:ci,  principcs  Inda^oru 

inlignocrucis  inquodonvinu 

tnonficexpe  fufpcnderunt  ,occulcoiudicio 

£n.°m  «mo  damnati  funt:&  quicarnal.feu 

ler  coramte,  fu  vclut  irrationabili  mulopr^- 

&expeae,  vt  lidcre  vidcbancur,indifpcriio- 

cas  adoctjde  „^„1  gcncium  pcrtranfaint,ip- 

fi  principatum  pariter,  (S<:  popu 

lumamilcrunt. 

a    yidi.Abfiimpendentem,&c. 

^    Chryfoftomus  .    Abfa- 

lom  nottatim  dcmedio  fubia 

tus  eftjfcd  tanquam  in  ludicio, 

priusfufpefusclt  ,  S^.  li«no  af- 

tixus,  &Dco  fcTcntc  fcntcn- 

tiam  Iongot|>e  pependic,  a  co- 

fcietiadcinceps  tlagcllatus.  Ec 

vt  fciacquodfactuclt,  nofuif- 

fc  humanx  induftri^^fed  diuini 

■fmomimemS  iudicij,capilli  ad  ligniieum  alli 

itatux  &inf.  garunc,&:brucumanimal  eum 

tradidic,  &:  pro  fune  quidcm  co 

ma,prolignoautcm  arborcx- 

titic:pro  milicc  aucemadduxic 

tvoeamm  eft  cum  mulus  .Colidcraquodcft 

iUu4locus.    admirabile.  Nemofuorumad 

,C  eum  accedcre  aufus  cft,cu  tan- 

cumfuiffttfparium.  Hocautc 


dum  (um. 


i  loan.y.d. 
InfUl,  7., 


CUt  I   i 

CCls( 


b  TuUter^oIoabtreslanceaf,6Tc.  •!«  Theod.Duxcxercinisfl- D 
nens  pfem  mifercri,in  cor  cxccr.indilTimu  tria  cor.fixit  ceia.  Q::';:  • 
4«  Chrvfnft.In  cor cxcordis  trcs  f^igirtns  infixit,illic cum  te- 
ricns,vbi  crat  rcccptaculum  iniquitacis . 
4«  Clcmens.  Rom.  Atcendamus  6 dilc£ti,qua:  fic  fcditiofo-  j".!''"  • 

ru  gloria  ,  &  qui  cucntus.Nam  ^'^  * 
fircgcsmu.idens  fupplicio  di-        f" 
gnus  iudic.ntur,  quamuis  filius, 
vel  amicus  lit,quaro  m.igis  qui 
facerdotib.  inliiltat?Qiiiaduer  t4? 
fus  rcgnu  tcmerc  infurgit,  ne-  '    ' 
moimpunepcrit.Nam  ncc  Ab 
falo,ncc  Bcdda(  ipfeefl  Scba ) 
iinpunitimanferunt,necCorc  t  p«» 
&:  D.ichan . 

4«  R.D.iuid  Kimhi.  Ahfalom 
primum  furatus  fucrat  cor  re- 
gis,deindccorSanhedrim,  id- 
cft,ducentorum  Scnatorum,q. 
fimplici  corde  iuerat  cu  eo,  ter 
tio  totius  Ifraelis  :  crgo  triplici 
iduconfoffumeftcor  eius.De 
ccm  concubinas  patris  conl^u 
praucrat,  igiturdecc  armigeri, 
cum  percutiunt. 
C  Et  tukrunt  .Abfalo  &  proiecernt  Ql' 
rum,&c.  -y:  Thcod.Dcicdo  Ab 
faloniscadauerc  in  propc  iica  ^  , 
vallem  profund.im,  iuffit  loab  Ixx 
toti  populo  vt  lapidibus  obrue 
ret ,  adeo  vt  fupplicium  ei  eirct 
fepukhrum  . 

•S  Ambrof  Parricida  Abfilo 
invallcregis  titulum  ft.ituit, 
&:infoffiim  proicdlus  eft,cum 
eflctintcremptus.  Ergofandi 
afcenduc  ad  dfim ,  flagitiofl  ad 
vitia  defcendunt . 
■^  Hieron,  Tradunt  Hebrxi 
qiiod  dcpoficus  dc  qucrcu  pe- 
tieritfibiinducias  antcqua  pc- 
rimerccur,vc  facerecflbi  ciculii 
ob  mcmoriam  fui,  eo  quod  no 
haberec  filiu  c.alem  quircgno 
dignus  eflcc .  Pucabac.  n.  filios 
fuosnofoium  regnoindignos 
verum  ecia  ob  pcccacum  fuum 


fedens  mulo .  Cumq;  ingreflus  fuiflct  mulus 

fubtcr  condenfam  quercum  &  magnam,ad- 

hxfitcaput.ciusqucrcui.  t  Etillofulpenfoin-  i 

tcrccclum&terram,muluscuiinfedcratpcr-  -[■ 

tran(iuit.Vidit  autcmhocquifpiam,  &  nun 
a  tiauitloab.dicens.VidiAblalotpendentem 

de  quercu .    Et  ait  loab  viro  qui  nuntiauerac 

ci :  Si  vidifti ,  quare  non  confodifti  eum  cum 

terra,&:  ego  dediffem  tibi  decem  argenti  fi- 

clos,&  vnum  baltheum ?  Qui  dixit  ad  loab  : 

Si  appendcresinmanibusmcismille  argcn- 

te<^s,  nequaquam  mittcrem  manum  meam 

in  filium  regis.Audicntibus  cnim  nobispr:e- 

cepit  rex tibi  &  Abifai  &  Ethjeijdicens :  Cu- 

ftoditemihipucrum  Abfalom.  Sed  &fife- 

ciflfem  contra  animam  meam  [  audader,  ne- 

quaquam  hoc  regem  latere  potuiflet,&  tu  fta 

res  ex aduerlo.  Et  ait  loab:  t  Non  ficut  tu  vis ,  ^- 
b  fed  aggfcdiar  eum  coram  te  Tulit ergo  loab  3 

tres Iance.is  in  manu  fua,<S(:  infixit  eas  in  cor^ 

de  Abfalom.Cumq;  adhuc'palpitareth?res 

in  quercujcucurreruntdecem  iuuenesarmi- 

geri  loab  &  percutientes  interfecerunt  eum . 

1  Cecinit  autem  loab  buccina,&  retinuit  po- 

pulum  ne  perfcqueretur  fugicntem  Ifrael,  vo 
c  lenaparceremultitudini.  Ettulerut  Abfalom  4 

&proiecerunteum  infaltu  in  foueamgran^ 

dem,& comportauerunt  fupercum  aceruum  5 

lapidu  magnum  nimis.  Omnis  aute  Ifrael  fu 

git  in  tabelrnacula  lua  Porro  Ablaio  crexerat  6  ^^^^^  ,„  p^^,.^  2;cHcrac,pr<^fcna 

flbi  cii  adhuc  viueret  1  titulufnquieftinvalle      vicaindignos.Inhocauccmci- 

a     f  QMJrciIicct,cum  Ablalomrebclliscxtuerat.  tulo  maUU  dicitur  dcfixillc  ,  & 

,  regis.Dixeratenim.N6habeoHlium,&hoc  7  figuram  manus  fue exprctriLfc, 
critmonimcntum  nominis  mei .  Vocauit-  ^,,^ J^"^ ' "^"^""^  ^^"^"^'^^^ 
quetitulumnominefuo,  &:  appellatut  ma-  8  ^  lofephus .  Abfalom  conf^i- 
nus  Abfalom,  vfqueadhanc  dicm.  Achi-  ^  "'^•'ac  libi  ftacuam  rcgiam  in 
maas  autem  hlius  i>adoc,ait .  Curram  6c  nun' 


Ep 
E 


t 


Lil 


F 

a-0- 


Dcus  prouidcrat,  vt  ncque  dc- 

trahcrctur.nec  vindu;  ad  patrem  afferretur:qmpaccrna  vi- 
fcera  ei  parci  vcllc  mdicaucranc .  Ec  quod  eft  admirabilius, 
Quipatrem  ei  reconcUiauic,  is  ipfum  incerfccic . 

Tulit 


valle  ,  quaj  duobus  ftadijs  ab 
Hicrofolymis  aberac,  quam  ap 
pcllauic  manumfuam,diccns, 

quiacciamfiliiseius  moricncibus  ,  nomen  eius  inftacuare- 

maiicrcc, 

d  'Hon  habeo  fHium^&c.  ^Thcod.Qucmodo  fupcriusdicif 

habuif- 


N  ICOLAVS  DL    LYRA. 

1  Adhefic  caput.  Quia  v:dens  fuos  deuiSios  adfugiendii  expeditius 
dtpofuerat  galcam,&  Jicpcr  capillosfuos  qui  multi  erant,  vt  diUu  efl, 
fupra  I  ^.cap.  retentm  efifrondibus  qucrcus.  Cjitera  patent  vfqtie  ibi, 

2  Non  ficut  tU  vis.  .Abfalomferuabatur  viuus. 

3  Sed  a^grcdiar  coram  tc.  interjiciindo. 

4  Et tulcrunt  Abfalom.  Ex quopatet  qiiod di£lum eo,quod inilla 
fnltu  erantfouex  t»agn<e. 

5  Etcomportaueruntfupcreum  aceruum.//')c/fcf»'?/«^/fc«- 
dulegeia Dcut.ll.vbi prMipiturfilius  contumaxa  popnlo  lapidari, 
Jjie  autem  noii  foluni  cr.it  contumax^fed  etiam  maiiifcjic  perfequcbai 
fatrem,&  idee  nonfolum  erat  dignus  agladiopcrmi,fed  ctiarn  apopu 
lo  lapiduri, 

Porro 


6  Porro  Ablalom  crcxcrat,&:c.  Dicitlofepbus  quodfecerac  iia- 
tuam  marmoream  adfui  memoriam  inpoflerum..Aliij  dicunt,quodfue 
rat  quoddam  xdificium  notabile  &'  altum  ad  eundemfincm. 

7  Dixeiatenim:Non  habeo  filium,&hoceritmonimentvi 
noimnis  meifupra  i  ^.c.di^um  efl,qHod  habuit  tresfilios.Et  ideo  di 
ccndum  efij^uodcratit  mortni,vel  inepti  adrignandtmpoji  ipfiim . 

8  Etappcllacurmanus Abfalom.ulqucad hancdic. dpuscini 
memoria  dignum.Manus.n.eft  organtm  oiganorttm , vt  habetur.i.  de 
.Anma,&  ideoper  eam  fignantur  opera.,s3'  maxiwe  foLenma  &  me- 
moriadigna. 

9  Achimaas aucem  filius  Sadoc  .  Hic confcquenter  dcfcribitur 
dcnun!ia!iofa£ii,qiiia ^cbimaas  "T^^lansf'  oDatiid aefiderabat viClo 
riamfuQrum  i:uiitiare,fed  loab  ttnpidii  bat,diccns  Non  cris  nun. 

Scd 


M  O  R  A  L  I  T  H  R. 


f  Mu!us  cui  i>ffederat pertr,    incmulusfup  que  fcdec  fiipbus 
cftgloriamw:idana,qcico  crafic  i.ioiii..t.c,Mundui  tranfit  & 

(on- 


concupifcentia  eiusEt  lupcrbuspcr  Abialom  figuratusrcma- 
nccfufpcnfus  in  arborc,  pcr  quani  fignificacur  patibulu  gc- 
hcnnx, &:conficicurtribuslanccis,  fcilicet  p^na  ignis,&5 
pena  vcrmis,  &:  pi^na  carenti^  vifionij. 

in 


dv) 


II.  Regum. 


j^  tiabo  regi>quia  iudicium  fecerit  ei  Deus  de  ma- 

'   nu  inimicorum  eius.  Ad  qucm  loab  dixit :  Non 

eris  nuntius  in  hac  die,fed  nunciabis  in  alia.  Ho  i 

die  nolo  te  nuntiare ,  filius  enim  regis  efl:  mor- 

tuus.  Et  ait  loab  Chufi:  Vade,&  nuntia  regi  qu? 

a  1  Nomen  appdlatiu'1  m,icl  c;l,Acgyptius. 

vidifti.AdorauitChuTi  Ioab,&  cucurric.  Rurfus  i 
autem  Achimaas  filius  Sadoc  dixit  ad  loab: 
q.!  t  Quid  impedit  fi  etiam  ego  curra  poft  Chufi  ? 
Dixitque  ei  Ioab:Quid  vis  currere  fili  mi?  t  Veni 
huc.Nonerisboninuntij  baiulus.  Qui  refpon- 
dit:  t  Quid  enim  fi  cucurrcro  ?  £t  ait  ei :  Curre . 

9  f  Sic  quidam  conucrfione  nouifsimi  iide,&  diletlione  tiuut  priini. 

Currens  ergo  Achimaas  per  viam  t  compendij 
'"*!j  trafiuitChufi.  Dauidautemledebatinterduas 
portas.  Speculatorvero  quieratin  faftigio  por- 
ta:  fuper  murum,  eleuans  oculos  vidit  hominem 
folum  currentcm ,  &  exclamans  indicauit  regi. 
w.  Dixitq;  rex:  Si  folus eft,bonus  eft  nuntius  in  ore 
eius.Properante  aute  illo,  &  accedente  propius, 
vidit  fpeculator  hominem  alterum  currcntem , 
™i  &tvociferasin  cu!mine,ait:  Apparet  mihialtcr 
homo  currens  foIus-Dixitque  rex:  tt  iftc  eft  bo- 
nusnuntius.  Speculacorautem,c6tempIor,ait,  4 
curlumprioris  quafi  curfum  Achimaasfilij  Sa- 
doc.  Et  ait  rex:  Vir  bonus  eH:,&  nuntium  portas 
bonum  vcnit .  Clamans  aute  Achimaas  dixit  ad 
regem:tSaIuercx.  Etadoransregemcoramco 
pronus  in  terra,  ait:  Bencdi(5lus  Doniinus  Deus 


Cap.   XVIII.      630 


tuus,  qui  t  conclufit  homines  qui  leuauerunt 

manus  liias  contra  Dominum  meum  regem. 

Et  ait  rcx:  Eft  ne  pax  puero  Abfalom  ?  Dixicque 

Achimaas:  Vidi  cumultum  magnum  ciim  mit- 

teret  loab  t  leruus  tuus^J  rcx,me  feruum  tuum: 

Nefcio  aliud.  Ad  quem  rex,tranfi,air;  &  fta  hic. 

Cumqueille  tranfiiTct,  &  ftaret,apparuitChufi, 

&  vcnicns  ait,  t  Bonum  apporto  nuntium ,  Do- 

mine  mi  rex.  ludicauit  enim  pro  te  Dominus 

hodie  de  manuoniniii     ^  ,  ,    .^ 

,^  habuilie tres  nlios, vna 

auc  filia,nuc  aut  concrariu? 

Kil  vcrunq;  vcru.  Eftcnim 

vcririmilccum,  &  liberos 

j)crea(Ie ,  &:  cos  dcccffifle . 


D 

t  uc  tradidfi 


f  (ertiuta  ro- 


t  Nuntlatur 
Doinino  mco 
rcgi,qu6diu- 
dicauic. 


qui  furrexerunt  contra 
te.  Dixit  autera  rex  ad 
ChufijEftne  paxpuero 

Abfalom  ?  Cui  relpon- ,  i'ofcphus'autc  dicit  cu  hoc 

8  dens  Chufi ;  Fiant ,  in- '  ^^'^^^f'-" '  ^  ^^^'i "»" Po^e""^ 

■     r  ...  diudiirarcredificiuaucpof- 

quit,  IlCUt  puer  ,  mmil-  fccci'c6fcruate  memoria. 

ci  Domini  mei  regis,  &  a   Contriftatusitaq;  rex afc.  in  Qurft.i^ 

vniuerfi  quicofurPunt  /'^«•/'«'••^^••J^ThcoEcfilm 

1     "-"      5"    *•  amabac,& erac  beni<z;nus,& 

aduenus  t  eum  m  ma-  clcmcs  cuius  rei  ind^iciu  eft 

9  lum.  Cotriftatus itaque  a  ^^^^<^i^ luaus .  Accedic qd 

,-  r       i-  tanquaprius,luxiceugnonL 

'^rex,  alcendltcoenacu-  poceracamph^^curan-pp?- 

lum  porta: ,  &  fleuit,  &  njcecia.  Na  poft  morce,poe- 

fic loquebatur  vadens ;  "^  P^^ccati e  immedicab.lis. 

iiT-i-      •j.Airi  /i  I  /  •5«AmbrofInce(tuAmnon 

,j  hlIimitAbl3lom,Abfa  fleuitoccifum,parricidam 

lom  fill  mi.  1  Qllis  mihi  Abfalom  doluit  intereptu . 

►...U.,^.  Optaflct  illos  tales  obirc , 

tribuat,  vtegomoriar  qualisValecinianusimpcr.' 

pro  te?  Abfalom  fili  mi,  crcpcus  cft.Illecriminado- 

filimiAbfalom.  luit,nonexitumfiHomm. 


fte. 


OratdeobJtu 

Valcotin. 
t  fili  mi,  filt 
mi  Ablalom. 
t  i.  utiaam 
ego,&c. 


NICOLAVS   DE    LYRA. 

1  Sed nuntiabis.  Scihcct ,  dc alia vi£toria fucura,  qux  magis 
placebit  rcgi.  Sciebat enim  loab Dauid  de  morte  Abfalom 
turbari,&:  ideo  nolebat  iftum  qucm  dihgcbat  rumores  iftos 
portare,propter  quod  mifit  alium,fcihcct  Chuli.  Scicndum 
tamen  quod  ifte  Chufi  non  crat  illc ,  de  quo  didum  cft  cap. 
prxced.  quod  eratamicus,  «S<:confiliarius  Dau^ ,  tumquia 
tantus  homo  ad  hoc  non  mitteretur,  ficutcurfor :  tum  quia 
nonfucratinbello:  fed  fmtalius  ciufdem  nominis ,  &c  de 
humili  plebc. 

z  l{Hrfus.  Q^ia  omnibus  modis  volcbat currcre  ad  Dauid, 
propteremsimportunitatcm  permifit  hocloab,  niaxime 
quia  credcbat  probabilitcr,quod  Chufi  prxucniirct,a(:  nior- 
tem  Abfalom  nuntiaftcc. 

3  sifolu4.  Illienimquireiicrtunturdepra:liofugitiui,non 
veniunt  foli,  fed  turmatim :  vidorcs  autem  rcmanent,  quia 
funt  incenti  ad  rapiedum  fpolia  deuiaorum ,  &c  idco  ex  hoc 
quod  erat  folus  bcnc  coniccturauit  Dauid ,  quod  crat  cuen- 
tus  profperi  nutius,&:  eodem  modo  dc  alio  ipfum  fequcnci. 

4  Contemplor .  lam  enim  erat  ita  propc,  quod  potcrat pcr- 
fonam currentis  dilcerncre.  Cxtcra patcnt  vfque  ibi . 

5  yiditumultum.  AIiquiIibrihabentf«?K«/«w,&:niaIe:quia 
Hebraica  vcntas,  &  libri  corrc6ti  habcnc  tumnUum.  Ec  acci- 
pitur  hic  vidi,  proaudiui,  ficut  Exod.20.  c.  CunEius  autempo- 
fulm  fidebat  yo.  jd  cft ,  audiebac ,  quafi  diccret ,  tancus  crac 


ibi  tumnltus,  quod  ego  no  potui  audire,  feu  perciperc,  quid 
cffet  fa6tum  de  Abfalom,  feu  mcnticbatur,ne  regem  offen- 
dcret,  quia  videratipfum  mortuum,  dcnuntiauittamenvi.» 
doriam,  qua:  erat  bonum  nuntium. 

6  Tranft  ait ,  &fta\hic .  Doncc  audiamus ,  quod  dicet  cur- 
for  alius. 

7  ludicauit enim.  Tuos  aducrfarios  dcbellando . 

8  Fiant,  ttiquit.  PcrhocintcIIcxit  rex  Abfalomcflemor- 
tuum  ,  quia  pcr  talcm  modum  loquendi  mors  alicuius  nun- 
tiabatur  communitcr. 

P  Contriftatits .  Hie  vltimo  ponitur  lamentatio  filij ,  cum 
dicitur. 

1 0  ^fcendit canacuUm  pnrtte .  Id  cft,  folarium  ,  vt  in  loco  fc- 
qucftrato  ab  alijs  tlerec,&  plangcrcc  filium  fuum.diccns. 

1 1  Fili  mi.  Plangcbat  cni  m  morcem  cius  fpincualem ,  quia 
morcuus  erac  in  peccato  mortali  adualiter  perfequendo  pa- 
trem,&:  proptcr  hoc,  verbum  iftud. 

li  .Abfalom  .  Poniturhicfexvicibus  quater  inhoccapitu- 
lo,  &  bis  in  fcqucnci,propcer  fcx  condiciones  pccna:  gehen- 
nx.quia  ibi cft  p^gna  damni,&:  p^na  fcnfus,  ftridor  dencium, 
&  fIccus,exteriores  tenebra;,&:  duracio  f  ine  fine. 

Moral,  Exponcndo ,  Abfalom  perfcquens  Dauid,  &  vi- 
ros  eius ,  cyrannum  fignificat  fimplicium  opprefibrem ,  cu- 
iuscapucadhxrctqucrcui  mundi  fublimia  appctcndo.  Tri- 
buslanceis  configiiur ,  tnplici  concupifceiicix*afienciendo. 
In  foueam  proijcitur  ad  infcros  dcfcendcndo. 

CAP. 


Moraliter. 


A  D  D  I  T  I  O. 


In  cap  T 8.  vbi  dicitur  in  poftilJa.  Scicndum  tamen  quod 
iHeChufinonerat  iUe,  dequo  diaumeft  praccdenti  ca- 
pitulo .  *^ 

in  Hcbrxo  nomina  iftoruin  func  diucrla.  Nam  ille  ami- 


cus  Dauid  vocatur  Chufi .  Et  cx  vitio  translatorum ,  fcii 
fcriptorum  vocatus  ett  vterque  Chufi.  Chufi  aucem  iu  Hc-- 
bra:o  cft  a:quiuocum  .  Vno  modo  fignificac  idem  quod 
Aechiops.  Aliomodocftnomen  proprium,  quo  iftorum 
modorum  accipiacur  in  hoc  cap.  non  benc  ex  hcera  com- 
probatur. 


cus 


^jl 


GIorordi.&  Nicolai  dcLyra.        632 


A 

tib.?.  Antjq. 


•J  factem  fuam 
•f  liipia  is.g 


B 


f.ib.  de  trad. 
Heb. 


c 


-  quia  dbtcrat 
rex :  Hj;c  di- 
cecisad  popu 
IG  meti  Iuda  . 
Hxc  ne  catte- 
ra  ouidem  c- 
scpla  habcnt. 


CAP.  "XTX. 

l.\|  aute  loab , 
«irc.  •5<  lolcph. 
Excrcitus  succ, 
&  loabaudicn- 
tcs ,  quia  rcx  fi- 
lium  ica  Uigc- 
rct ,  rc  uei  iti  suc 
triumph.ili  fchc 
matc  mcnrcdi  d 
iiiraccm,fc-d  dc- 
iciti,  &  ftcntcs, 
U  quafi  dcuicli 
pocius  intraue- 
runt. 

b   yenitvniuerfa 
TKultitudo,  crc. 

.^  Hicronym. 
Vniucrfus  po- 
pulus ,  qui  cora 
rce;c  vcnilTc  lc- 
gimr,  ijfuntqui 
cu  Dauid  pcr- 
niaferat .  Qiiod 
vcro  ait ,  Ifrael 
fngit  in  taherna- 
lula  fua  ,  ij  in- 
telligcndi ,  qui 
cum  Abfalom 
pcrducihoncs 
cxtitcrant. 
C  Omnis  quoque 
populus  cert.  &c. 
44  lofcphus  . 
Qni  de  priclio 
fugcrant,reucr- 
tentes  ad  fcme- 
tipfos ,  finguli 
mittcbant  per 
ciuitares  cun- 
dlas  ,-Dauid  bc- 
neficia  comme 
morantcs,  &:  li- 
bcr- 


C     A     P.         XIX. 

Vntiarum  ell:  autcm  loab ,  quod  rex  flcrct ,  &:  lu-  ' 
£];erct  filium  fuum  ,  &  vcrfa  elt  vi6toria  in  die  illa 
inludlumomnipopulo  fuo.  Audiuitcnim  po- 
pulusindieilladici:  Doletrcxfuperfiliofuo.  Et  * 
1  declinauit  populus  in  die  illa  ingredi  ciuitate , 
quomodo  dechnare  folet  populus  verfus ,  ^  fu- 

aiensdeprxlio.  Porrorexoperuittcaputluum, 

&:clamaDat  vocc  magna  IFili  mi  Abfalom,  Abfalom  fili  miMngrenTus 
crgo  loab  ad  regem  in  domu,dixit:  Confudifti  hodie  vultus  omnium  s 
feruorum  tuoru,qui  faluam  fecerunt  animam  tuam,  &  animam  filio- 
rum  tuorum,&:  filiaru  tuarum,&  animam  vxorum  tuarum,&  animam 
concubinarum  tuarum.  Diligisodicntestc,&odiohabes  d^igetcs  te.  4 
Etoftcijdiftihodie,  quianoncurasdeducibustuis,  &dcferuistuis. 
&  vere  cognoui  modo  ,^  quia fi  Abfalom  viueret ,  &  omnes  nos  occu- 
buiflemus,  tuncplacercttibi.  Nuncigiturfurgc,&procede,&tallo-  ^ 
quens fatisfac  fcruistuis.  luro  cnim  tibiperDominu,qu6dfi  nocxie-  7 
ris,nevnusquideremanfurusfittccunod:ehac:&peiuserithoctibi,  , 
quamomniamalaquxvcnerunt  fuperteabadolefcentia  tua  vfqucin  '* 
prxfens.Surrexitcrgo  rcx,&feditinporta.  litomnipopulonuntia-  »^'^ 
t>  tum  cft,qu6d  rex  federet  in  porta.  Venitq;  vniuerfa  multitudo  coram 
c  rcgejlfrael  autem  fugit  in  tabernacula  fua .  Omnis  quoq;  populus cer-  u 
tabat  in  cundis  tribubus  Ifrael.dicens :  Rex  liberauit  nos  de  manu  ini-  15 
micorum  noftroru,ipfe  faluauit  nos  de  manu  Philifthinorum,  &  nunc  '^ 
fugitde  terra  proptcr  Abfalom.  Abfalom  aute  que  vnximusfuper  nos, 
mortuuscft  in  bcllo.  Vfqucquofilctis,&non  reducitisregem  ?  Etcon-  ]l 
filiii  totius  Ifrael  vcnit  ad  regem.  RexveroDauid  mifitad  Sadoc,&ad  i^ 
Abiathar  faccrdotes,dicens:  Loquimini  ad  maiores  natu  lLida,dicetes: 
Cur  veniftis  nouiflimi  ad  reducedum  rege  in  domu  fuam  ?  Sermo  om- 
nis  Ifrael  pcruenerat  ad  regem,vt  rcducerent  eum  in  domum  eius,quia 
dixcratrex :  Ha^c  dicctis  ad  populum  luda  :  Fratresmei  vos,  os  meum,  »«> 
d  &caromcavos  .  Quarc  nouiffimi  reducids  rcgem  ?  Et  Arnaf^  dicite :  n 


I'Crtatcm  quam  D 
t  is ,  rcfiftcndo 
multis  hunib'', 
pracbucrnt  cdi*. 
centcs : culpanr 
tcsqucfcmctip. 
ios,  c}.a  cij  oxpu-    j 
]iirc  vidcrcntiir  ^  " 
arcgno,  &:aliu  ' 
ordinafscr:5«:q.a  g 
iiunc  dctuncto  >> 
principc,  quiab  " 
cis  flicrat  ordi 
natu.s,rogarcde  n 
bcrcnt  l)auid ,  fi 
vt  ab  indigna- 
tionc  quicTcc- 
rct,  cisq;fauc- 
ret ,  &:  rcccpto  l^" 
regno  illis  luam 
prouidentia  no 
ncgarcc .   Hxc 
itaq;  Dauid  cre 
bro  nijtiabatur. 
d   .Amafx  dicitr, 
&c.  ^  Thcod. 
Cur    pollicitus 
ctt  Amafj',cum 
luturQ    duccm 
cxcrcitus,  cum 
loab  multos  la- 
borcs,  &:  pcricu 
la  pro  co  fubijf- 
fct?  loabauda- 
ciam   pcrpccuo 
odio  habuit.To 
lerabat  autcrrL. 
propter  cius  in- 
geniunvcpru- 
dcnriam ,  &  fu- 
fpcdtum  cii  ha-- 
bcns,  nc  quid 
noui  in  c\x  mo- 
liretur.  ^ 

'^  Et 


I 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C  A  P.  X,I  X. 
1 V '7 Vntlatum.  Uic  confiqucnter  oflenditur qualiter  Daiiid in  re- 
i..\l  gnumfuum  rediit ,  ■pbiprimo  defcribituripfius  Dauid  confola- 
tio,fci.undo  confdati  reuocatiu,ibi:  Omnis  quoqUC  populus.  ler- 
tio  rcuocati  rcduciiojihi:  Mifcruntquc  ad  rcgcm.  quarco  reducen- 
tium  conccrtatio,ibi:  Pmnisaucem  populusluda.  Circa  primum 
ilicitur:  Nuntiatum  efl.  ab  illis  qui  formidabant redire  ad  donium 
>  egis  propter  eius  luclum.  vndefubditur. 

X  Et  dcclinauit .  Et  idco  immiKebat]periculum ,  ncpopulus  indi- 
gnatus  contra  Dauidfacerctfibialium  regem,quod  aduertens  loub  re- 
prehendit  eum  acriter,dicens. 

3  Confudifti.  Cumtamendeberescoshonorare,&  congauderede 
7>i£ioria,in  qua  expnfuerunt  ft  periculo  pro  te. 

4  Diligis  odientes  te.  Id  efl ,  tu  ojiendis  hoc  perfignum  lugendo 
^bfalom  aduerfarium  tuum. 

Nunc  igitur  furge.  Delu&u. 

Et  proccdc.  ^drecipiendum  debellatores  tuos  honorifice. 

Et  alloquens  fat.  Tromittendo  eis  honores, &■  pmia  f  viSoria. 

luro  cnim  tibi  pcr  Dominum.  QHafi  dc  rc  certa. 

C^iod  li  non  cxicris.  .Adfatisfaciendumeismodoprxdirto. 
Ne  vnus.  Quia  illi qui pugnauerunt  pro  te  contra  .Abfalom 
recedent  a  te,&  iungentur  aliis  adfaciendmn  regemfupcrtotump»pu- 
lum,&  tu  remanebis  folus  uh  omnibus  dercliClus. 
11  Surrexitergo.  Delu&u,  acquiefcensrationabilireprehenftoni. 
12.  Et  fedit  in  porta.  In  l9copatenti,&  comniuni,vtpoJfct oes  ve- 
nietcsamicabiliterrecipLre,&graiioseailoq,&ficrecoUegitpopulii. 

Ifrael 


5 

7 
8 

9 

10 


1 3  Ifrael  autcm .  S'cilicet,  illi  qui  erant  cum  .Abfalom. 

14  Omnis  quoqj.  H^c  confequeter  dcfcrihitur  ipftus  Dauid  rcuoct- 
tio,q.i  populus  qfuerat  cu  .Abfalom  videbat  fc  deceptit.  ideo  dicebant. 

1 5  Rcx  hberauit  nos  dc  manu  inimicorum  uoitrorum.  fci- 
licet ,  Dauid,  quipopulum  ifrael de  inimicis  fuis  exifientibus per  cir' 
cuitum  iiberan)t,vtpatet  ex  fupradi£lis  S.cap. 

16  Ei  nunc  f iigit  dc  terra  propter  Abfalom .  i.de vrbe  rcgiaf' 
pter  .AbfilOfCuius  mala  reducebat  ad  memoria  infadationepatris,& 
eius  perjecucione,(iuafi  dicat,indignum  efl,quodpro  ipfofugiat . 

17  Vfqucquo  fllctis.  .A recogniiione  culpx ,  &  pctitionevenix. 

1 8  Et non  rcducitis  rcgcm.  ^.ddlocwr.fuum  honori^ce. 

19  Etconfilium  totius  Ifracl  vcnit  ad  rcgcn?.  Qu_iaper  nutios 
ccrtosj&folennesftgnificatafua-untfibiifia,  quihus  auditis  rex  mifit 
ad  viros  luda  qut  fucrant  cuni  Abfalom ,  vt  ejfent  deprimis  ad  ipfnnt 
reducendum.Ex  hoc  enitn  quod  erant  de  tribu  Daiiid  vcrccundabantur 
apparcrcinconfpe£lucius,quiaplusfihifoytsfeccra'itquamcxlranti, 
&  idco  Daiiid  hoc  aduertens  mddauttpro  cis,vt  venircutfccure,  quia 
paratus  erat  rcmittere,cuiusrationem  tangit. 

20  Osmeunij&caro.  Quafidiceret^nonpoffcmvosodire ,qHia 
h  oc  efict  contra  me. 

21  EtAmafiE.  lfleinteromnespluspeccaueratcontraDauid,quia 
fuit  princeps  excrcitus .Abfalom,vt  habetur  fupra  i  j.cap.  cum  tarHj;n 
efllt  nepos  Dauid,&  ideo  ipfumfpecialiter  nomina  nit.  Sicut  &  Chri- 
jius poHrcfurre&ionem  fuam  per .Angelum exprcfiit  fpccialiterTe- 
trum,dicens:  Dicltedifcipulisfuis,  &:Pctro.Mar.  iS.b.  i^itia 
propter  Chrifli ncgationem non  fuiflet  aufus  intcr  difcipulos  compare- 
re,nifi  fuijfct  fpecialitcr  uominatus. 

Hxc 


MORALITER. 

I     T^untiatum  esl  autem  loabguodrex .  Pcr  Dauidlugcn  tem 
morccni  filij  fui,fignificatur  bonusprxlatuslusjens  mortcni 

culpa; 


culpx  fubditi,maxime  quando  probabilitcr  ^imatur,quoc 
comitcturmors  inferni.ficut  Dauid  probabilitcr  a;flimaba 
dc  filio  qui  mortuus  fuerat  in  pcrfecutione  patris  artuali. 
1 7  Ffqucquo ,  Pcr  rcditii  Dauid  ad  regnu  lUii,  dc  quo  fucrn 
'    ^^    ^  •  ^  t  cxpuUus 


«3J 


II.  Regum. 


Cap.   XIX.        6j4 


£tomnrsIuJtven't,&c.  -jcAmbro.  Nequclobcumcfrec       niino.finobis^trbicrmmdcfenrionisarroiiaueriimis?  D 

{kTCore,adomino  dcrcliituseft.qncminangclorumco       ^{Idjni.Sacis  idoncus  p;Kicncerfc'quL'(L-r1)cus  Si  iniuriam  Cii..if. 
,  iio  dominus ipfe  fua  uocelaud.ibac,qucm  cctari  p.iHiis  cft       d.?pofucris  pcncseum,v]tor cf^fi d  imnum,rc(iicucorcI},li 
vccoronarcc.Ncc derclidus Dauid,cui rcgnum d.dit,vc po       doiorem,mcu.ius  eQ:il  morccm,rcluicica"oi  e:t.Qa:incum 

paticcia:liccc,uc 
Dcu  hiibcacde- 


.ioimparcccle 
.a),quv.inparn- 
CKi-ilib.pr?  liis  ap 
icciium,  rcgni 
Ki!  dcpullum  fi- 
r:bus,vicloiiaiu 
lorcdituic. 
b  "^rijne  memine- 
r:s  iniunaviimfciiti 

iVrtull.Refpi- 

■  didum .  Cum 

■i  makdixcrint , 

-.ndete ,  Dns  ipfe 

in.iledidus  in  le- 

u,e  cit ,  &  camen 

'foUiscftbcnedi- 

£his.  li^icurDo- 


Nonneos  meum es,&caro  meaes?Hcc  faciat  mihi Deus,&: h?cad-  ' 
dar,fi non  magiiler milirig fueris corara  me omni temporc pro loab.  ^ 
Etinclinauitcoromniumuirorum  ludacjuafiviri  vnius.  Mifcrunc-  , 
queadregem-,dicentes.  ReucrtcretUj&oesferuitui.  Etreuerfusell:  '^ 
rex.&venitviquelordanem.Etoi-nnisIudavenitvfqueinGalgala,  ^ 
vtoccurreretregi ,  &  iraducereteum  lordanem .  t  Feltinauitautem  (■ 
Scmei  filius  Gcra  filii  lemini  de  I3ahurim,&  defcendit  cum  viris  lu- 
da  in  occurfum  Regis  Dauid  cii  mille  viris  de  Beniamin,&:  Siba  puer 
de  domo  Saul ,  &  quindecim  filij  eius ,  ac  viginti  ferui  erant cum  eo. 
Etirrumpenteslordanemantertgemtranfieruntvada,  vt  traducc^ 


I,iPral.58 


rent  domum  regis ,  &  facerent! iuxtaiuifionem eius.Semeiautem  fii 
hus  Gera  proflratus  coram  rege  cum  iam  tranfifTct  lordanem  ,  dixic 
minunifcruico-  b  ad eum.Ne^^reputesmihidomincmiiniquitatem ,  ncquc  memine- 
icquamur,&m_a  risiniuriarum  fermtuiin  dieqaaegrefllisesdominemirexdeleru- 
falem,  nequeponasrcxincordetuo.  Agnofcoenmiferuustuuspec- 
catum  mcum,&  idcirco  hodie primus  veni  de  omni  domo  loleph , 
dcfcendiquc in  occurlum domini  mei rcgis .  Refpondens  vero  Abi- 
fai  fihus  SaruijE,  dixit .  Nunquid  pro  his  verbis  non  occidetur  Semei, 
qui  malcdixit  Chrifto  dominiPht  ait  Dauid.tQuid  mihi  &  vobis  fifii 

a  Ide(l,contraiium. 

Saruia:?CurefficiminimihihodictinSatan?  Ergo  ne  hodie  interfi- 

a  Ulos  occidain  hodic  oui  me  feccrunt  regem  fupcr  fc. 

cieturvirin  Ifrael?An;  ignorohodiemefadlumregcm  fuper  Ifracl  ? 
Et  ait  rex  Semei.Non  morieris.  lurauitq  ei.  Miphibofeth  quoque  fi- 
faaum,par  ha-  ^  lius  Sauldefcenditinoccurfumrcgisillotispedibus,&:intonfa  barba  ,"  bra:o  ,  infeais 


lcdicamur  patic- 
tcr ,  uc  bcncdicti 
cfrc  ponTimus. 
4:  Idcm.NuJla  in 
malcficio  ordi- 
nisranoeft,ncc 
locus  fcccrnic  , 
quod  limilicudo 
oniungic.  Ab- 
loluteitaqucpr^ 
cipicur  malum 
iTialonon  rcpcn 
dendum  .     Par 


bicorcm,&c. 

•"fi  Ambrofius 

Cum  Dauid  da 

cus    in    oppro- 

b';iumfucric,nu 

dispcdibus  do- 

inmo  facisfcce-  tjRes-i-h 

ric,  in  malcdi- 

ccnccmnon  p- 

miicric    vindi- 

cari,&:pofth(^'C 

rcgno  iuo    in- 

tcgro  reflicutus 

iic,  liquccquia, 

&:  opprobrium 

a  Domino  lic, 

protic  magis  ll-  deretur. 

lud    llUlincre  , 

quam    rcfelle- 

re. 

c     Q^id  mihi  - 

Timcbic    Da- 

uid  liinccrfice- 

rccur     Semci  , 

quod    rcliqui  , 

qui  iimiliccrrc- 

gem    offende- 

rantnollcceuni 

fibi  facere  re- 

gcm. 

d  lUotis.  In  He-  in^^. 


tinodboniim 
cffcc  in  oculis 
cius  vel,quod 
ci  bonutn  ui- 


bet    niencum 
C>iiomodo    id 
oblcruabimus  , 
flfaftidicntesin 
faftidio  ultionis 
non   erimus  ? 
Qucm    honorc 
licabimus   Do- 
mino 


veftcfque  {uas  non  lauerat  a  die  qua  cgreflus  fuerat  rcx  vfque  ad  '3  {^SKbofbthlf- 
dicmreuerfioniseiusin  pacc.Cumquc  'occurrifletregidixiteircx  .      gncospcdes  fc 
Quare  non  vcnifti  mecum  Miphibofcth  ?  Et  refpondens  ait :  Do- 
minc  mi  rex,  feruus  meustcontempfit  mc   Dixique  ci  cgo,  fa- 
mulus  tuus:vt  Ilernerct  mihi  afinum,  &  afcendes  abircm  cum  rcge. 


"leniralctn. 


Gundum  Hcbr. 
quibus  pro  na- 
turalibus  vccba- 
tur ,  erat  cnim 
claudus. 

"  Tit 


NICOJ.  AVSDELYRA 

I  HzcfaciacmiliiDcus.  iden,maioramala,quam  fuflinuerim 

in  petfi  cutione  ^hfaiom. 

1  Si  non  magilkr  \x\\\mx,Miqm  libri  habent,^^  lo2b,ide/}, 
Jub  loctb,dif}io.n.Hcbraicatzchaih,qux  ibi  ponitur  aliijuando  figni- 
ficat,frro,ali(]uandofub,tanien  efi  eadem  fententia,quia  Dauid  non  in 
tendibat  am  oUit  e  luab  defuo  offlciojed  quod  iflefuppkret  uices  eius 
protctr,pore,&  loco,rbi  vidcretur  expedire. 

3  Ecinclinauic  ad  feper  fuumbenignummandatum. 

4  Mifcruncq.  Hic confequenter defcribitur ipfius  reuocatiredunio 
rui  interponiiur  betiignitas  Dauid  in  Semei  obuiatione ,  fecundo  eins 
in^l!u!it^  in  hxrtditatis  Miphibofeth  diuiftone,ibi.  Miphibofcch 
\\iQC^nc.tertioeius  ciiriaiitasinBer%ell.nlicentiatione,ibi.  Bcrzcl 
lai  (\mc\.circaprimHm  c//c/f«r,MifcruiiCq.ad  rcgcm./lWr/  luda. 

5  Et  omnis.  i.trib.Iuda,vt  occurrerct  regi ,  &  traduceret  eum  lor- 
danem  in  nauib.ad  hoc  paratis  ab  ipfts^vt  dicunt  aUqui..Alii  aut  dnt^ 
(p  ijia  tradiMio  intclligitur,pcr  hoc  quod  viri  luda  tranfteruntlorda- 
nem  ante  rcgern  in  equis:ad  explorandu  vbi  aqua  effit  bene  vadabilis. 

6  Fcf^inauit,  vt  apui  Dauid  inneniret  mifcricofdiam. 

7  Et  irrum. traufuntes  ad  ripam  oppofitam  in  qua  aJhuc  erat  Dx 
uldyvtfihiftrulrentin  tranfitu.Ceterapatent  rfquc  ibi. 

8  Kunquid  pro.  q.d.mjgnum  malum  cjft  fi  viuits  euaderet,  quia 
iiicuncrat  ciinen  Uf£  maicfiaiis . 

9  Cur  ctii.mihi  ho.quiafiDauideumfiatimoccidipermififfet,alii 
qnicurnAofulornfucruntinpafequendoDauidtimuiJ]'entfibi,&illi 

qui 


qui  nondum  Vinerant  retrocelj'iffent,<& forti:  aliqui  qni  i.im  vcnerant 
occttlte  recejfiffent,&fic  eiws  occiftopotuijjet  cj]i  occajio  wagn^Jcif-, 
ftonis,&}nagni  mali  contra  Danid. 

10  Non  morieris.Iurauitq.ei .  SedviJetur  quod  D.wid  ifiud iu- 
ramenttmfregcrit,qu!a iniunxit p.Uo  fuo Sahinoni  de  morte  cius ,  vt 
habi.Curinf.1  .lib.l.  cap.  Diccndum  qiiod  Danid  nm  i'.raiiit  nift  quod 
non  morcretur  tunc,(&  pro  illa  cauja  tantuin  ,fjd'qina  erathomo  /e« 
ditiofus,monuii Dauid jiUim  fuum,vt coitra hoc po>' ertt cautelam  , 
diccns.yirautem  fapiens  cs,vtfcias  quxfacies  ei,vtwidem  hahetnr, 
propter  quod  Salomon  inhibuit  eifub  pcena  inortis.,'ic  exiret  letujalem 
prxcittdcndo  fibi  viamfacicndi  culiigaioncs,.^  pmptcr  tranfir^Jjlone 
huiuspneceptifuit  mortuus.Daiiid  ctiam  benc  cognab.tt,i]nod  caute- 
lamfihi  in.pofnam  nonfetujret,&  f:c  morrcm  de  aouo  incunsrct. 

1 1  ^A\{>hibo{cih.  Hic  oflcndttur  in £'iudit.is Dauid  in  hxreditatis 
MipbibJfeth  diu:fione,cum  dicitur.  Miphibofcth  quoq.filius,i.«e 
pos.^ltj  iibri  bahentfiiiui  Saul.Sed  vent.ts  Hchfaica,'<y  libri  corre- 
£linon  habent,  Dauid.n.non  fuit  twic  rccordatus  amicitiie  lonathan 
p.ttris  Miphibofi.th.Si.n.fiiiJJ'a  recordatus,medietateh£redita:is  fu£ 
fcruo  fHonon-dedijfet. 

12  Intonfa.  InHcbrteoh.ibetur.  Incompofirabarba..Q^M///o 
tcmpore  nm  tondebant  barha-n  filii  Ifrael,prouthabctur  fup.x.c.  de 
nuntiis  Dauid. 

1 3  Vcf ic fquc.  in  fJgnum  trifliti£ propterfugam  D.itiid.Ex  qitopa 
tet  uerum  <iUod  diBum  cjffnp.  1 6.  c.f.qucd  Sihaferuuifuusfalso  dif- 
famaucrat  eim  apud  Dauid,Cxtcrapatcnt  vfqtie  ihi. 

qi,iid       ~ 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

t  cxpulfus  per  Abfalom  proptcr  Vrig  peccatu,ficuc  dixcrat 
iibi  J Jns  pcr  Nathan  Prophcca,  fupra  i  z.  c.  Ecce  egofufcitabo 
fupsrte  rnaiurn  dc  domo  tua ,  llgti  ficatur  pcccator  vcrc  pCj-nices, 
&:  nd  boiium  rcgimcn  vicx  fua:  rcdicns ,  &  f  ic  cfi  in  via  vicx 
pcrquam  vcnicur ad  rcgnum  ccclcfie .  Ipfum autcm  comi- 
tacur  Jicrzcllai  valdc  icncx,pcr  quem  fignificatur  fapicncia, 
<Ic  qua  df  Proucrb,  8.  c.  ,^0  xtcrno  ordinatafum,&  ex  antiquif, 

yfque 


5  Vfjue  lor.  Id  cfl,vfq;  ad  morce,q"ep  lordaiie  ligni:icac', 
co quod  lordanis  iudicii  nuu'^  inccrpi ccacur,  &c  in  moitc  c{\ 
hominisiudiciuparticulare.Eccl.jS.c.  Mcmorcftoiud-ciimei, 
fic eniw  erit  &  tuuin,mi]n  heri,&  tihi  hodie.  Pcr  hoc  autcm  quod 
jn  cranticu  lordanis  occurrcrunc Dauid  vin  lu J.a,&  [lVacl,(i- 
gnificacur  quod  bcne moricnci  occurrunc  An[',e]i  faafci.qui 
dicucur  viri  lirael.quia  vidcnc Deum clarc:&  vin  ludn.quia 
laudanc  cum  concinuc.Pfal.S  j.a.  Beati  q;n  hahit.mt  in  do.au  tita 
fiomine,  infxcula  fxculorum  laudabmitte. 

l  .Acii.iit 


,  \ 


Glofordi.&NicolaidcLyra. 


0 

A 

Hieronymuj, 
1  Rc^.  i8.a. 


4.  Rcg.  II.  f 

i.Kcg.jj.b 
]  ,Faa.v.d.at 


t  dirccfnere 
p-iflli  n  incer 
liiitic,  &  aina 
itira  i' juc  »11.. 
iijce  poicll 
lcruui  tfus 
cihiim,  8n>«> 


Cgl 
ItlgailS 


tpropitioN 


t  vilipcndifti 


InHcb.D  v;, 

t'*&'  VOfJ  d'HS 

Dauicl  imiiic 
iiiort^ckTis, 
6ci!.i'.i:iK-iici 
t]ii;)dtccc-jc 
cii  |'jn.itl).m 
tnin  iiiiullij 
proculitiuJi- 
ciiim,  ioRj- 
boam,  iJc  le- 
roboam  diiii 
fciunc  rc^nu 
ciWs.  Miphiba 
Jab .  II.  inli- 
bro  Sunnic- 
lislcgiiur,iS<: 
itcrprccat*  os 
vcrccundix. 
lu  Parjl.vc- 
ioMiphib<ifith 
Meiib.tal 
tur,  i  ■ 

cij  alciiiimoj 
t]ula  D.iuid , 
1.  rcduxiifcc 
cumpuccHc 
quod  aic,  cun 
thi  adpiAt  p".(i 
quim  reiiHifui 
tfldhstnvHS  in 
dotnum  fuam 
pacijich ,  indi- 
^iiaiido  ,  6C 
ucrba  obli- 
quando  pro- 
culic  coiicra 
aluirimum. 
b  Eit  dHtcm , 
Lft  autcm  ia 
Hcbraro.  Ec- 
ce  jcrnHsiuus, 
Hcbraice  le- 
gicur,  Clume- 
hant  ChanaaHy 
Chanaam  iu 
terprccat  lu- 
ipiians,  CjUa- 
dm  cum  pa- 
trefuicfuipH 
rans  uocacus 
(L-lt ,  poltqua 

vcrc  ad  doitrinani  Dauid  tranfuc ,  non  Chanaam,  fed  Cha 

niaam 


/ 

U 


36 


minmvoci 

risr(t,:dL-ft 

iidclis. 

c   F.t  primo- 

^ciitis  c?oi'i 

ii.ce  np.irtib. 

>/,.r:'i,,^rc. 

••; "1  hcod  v:.  t^ 
Cum  fuilffc  ^ 
1  s,  &:conce 
tio  ali.irum 
tibuum  cu 
iiibu  lud.i ,  t 
f.uifanccs  ij, 
ca  rcgi  pri- 
jno   occur- 
tiflTcc,  &.'  re- 
fpondilfenc 


rcgem  cHe 


Claudus  cnim  fum  reruu.«;  tuus.  Inrupcr,&  accufauit  me  fcruum  tuum  acJ  te 

o^^ia  fcienti»in  quu  licut  an^elus  fiis  volantitein  D;i. 

dominum  mcu  regem.Tu  auccm  d jmine  mi  rex  ficut  angclus  Doi  es  :  f.ic 
quod  placitum  clt  tibi .  t  Ncq.n.fuit domus patris  mci,nili  morci  obnoxia 
domino  mcoregi.Tuaurcm  pofuifti  me  fcruum  tuum  intcrconuiuas  mcn 
ix mx  Quid cigo  habcoliullcquercLTjaut  quid  pollum  vitra  vocif:rari  ad 

3  regcm? Ait crgo  ci  rcx.Quid  vlti-aloqucrisrFixum  cllquod  locucus  fum.Tu  » 
bc  ^iba  diaiditc  poilclTiones.  Refponditquc  Miphibofeth  regi.  Etum  cun-  ' 
daaccipiarpo(tc]uamrcuerfuscftdominusmeusrexpacifice  in  domum 
fuam.t  BeLzellai  c]uoque  Galaadites,  fcnex  valdc,  defccndcns  dc  Rogelim  J 
traduxitreg3mIordanem,paratusctiamvltrafluuium  profcqui  eum  .  E- 
ratautemlicricllaiGalaaditcsfenexvaldc,  idefl:,  octogenarius .  litipfe 
priebuitalnTienta  regicum  morarcturtin  cafhis,fuitquippe  vir  fdiucs  ni- 
mi^Jixit  itaque  rex  ad  Berzcllai .  Venimccum  tvtrcquicfcas  fscurus  in 
lenRilem.EtaitBerzcliaiadregcm.  Qiiot  funt  dics  annorum  vitncmex,  * 
vtafcendamcumRege  in  lerulalem?  Odlogcnarius  fum  hodie.   Nu^i- 
quid  "vigcnt  lcnfus  mei  ad  difccrnendum  fuaue  vcl  amarum?aut  delcdbare 
poteftfcruumtuumcibus,&  potusjvelaudirepoffumvltravoccm  canto- 
lum,  atquccancatricum?   Quarefcruustuusfit*oncridominomeorcgi? 
Paululum  procedam  famulustuusablordanctecum .  t  Nonindigco  hac 
vicifluudmc,fed  obfccro,  vtrcucrtarferuus  tuus,  &moriarin  ciuitare  mca, 

b  ^ fepeliar  luxt i  fcpulchrum patris  mei,6c matris mex.Eil autem  feruus tuus  y 

a  tii  Hcbiio  Clniin.h.iin. 

Chamaam,  ipfc  vadat  tccumdomine  mirex,  &  faceiquicquid  tibibo-  * 
num  videtur.Dixit  itaque  ei  rcx.  Mecum  tranfeat  Chamaam,&  cgo  faciam 
ci  quicquid  tibi  placucrit,&:  omnc  quod  pcticris  a  me  impetrabis.  Cumcjue 
tranfiffct  vniuerluspopuIu.s,  &  rexlordancm ,  reftitic ,  &ofcuIatus  cll:  Rex  ' 
Bcrzellai,  &:bencdixicci.  Etillcreucrfuscftinlocum  fuum.  Tranfiuitergo  s 
rex  in  Galgala m,  &:  Chamaam  cum  eo .  Omnis  autem  populus  luda  tradu-  9 
xeratrcgem,&mediatantumparsairueratdcpopulo  Ifrael  Itaque  omncs  1« 
viri  Ifracl  concurrentes  ad  rcgem,dixerut ci.Quare  tc  furati  funt fratrcs  no-  „  Jj^J^' 
ftri  uiri  luda,^  traduxcrunt  rcgem,& domum  eius  lordanem ,  omnefque 
viros  Dauid  cum  eo  ?  Et  rcfpondit  omnis  vir  luda  ad  viros  Ifracl,  quia  mihi 
tpropior  cft  rcx. Cur  irafccris  fuper  hac rc?  Nunquid  comcdimus  aliquid  ex 
rcgc,  aut  muncra  nobis Matafunt  ?  Et  rcfpondit  uir  Ifracl  ad  viros  luda ,  & 
c  ait.Etprimogenitusegofum,dccempartibuscgomaiorfum  apud  rcgem, 
1  magifquc  ad  me  pcrtinet  Dauid  quam  ad  te .  Cur  tfecifti  mihi  iniuriam , 
&  non  mihi  nunriatum  cft  priori,vt  rcducereni  regem  meura?  Durius  au-  ^^  1'^"^^.  ^v"^^*» 
tcmrcfponderuntviriludavirislfrael.  SfwX^Ma 

gnus  icaque 
Mofes ,  &: lofuc eius fucccfforjduplicc illts  tribucnuc lortc. 

^CAP. 


t 


corucribulc 
dixerunc  a- 
lii,fc  dcccm 
manus  hrc 
inrcgc.Na 
trib.  Benia- 
mitica  con- 
luncla  crac 
tribui  luda. 
Addidcrunt 
ctiamfeha» 
bcrcpriuilc 
gia  primo- 
genitorri,& 
|;'|}  Rubc  na 
tura  primo- 
genitum,&: 
proptcr  lo- 
fcplijCU  p^ 
virtuteha^c 
fors  obtigit.. 
Primogcni- 
accipie- 
bant  duplu 
II  patcrna^hsE 

13  rcdicacis.  Et 
idcopacnar 
chadiccbat 

14  lofepho.  £-  II 
phraiw  y  &  ga 
Manajfes  tan  . 


y; 


NICOEAVS    DE    LYRA. 

1  Q  uid  ultra.  q.d.pro  nihllo^  quia  di&um  mcum  non  re  tra&aho  to- 
taiiter ,  reiraiiauit  tamtn  inparte  diccns. 

2  Tu  &C  Siba.  iniufli:  concedens  fcruJ  fuo  medietatem  hsredttatis 

fUtproptcf  quod  regnum  eiusfuit  poflea  diuifum  temporc  B^oboam  ne 

_  .      potis pii^prout dicctHr plcriins inf.lib  i.cii.Hicantetnaducrtendwn 

ContM  aSn-  *  ^   ,  ,  ■    ,  .     ci        r    .       ■     i  r  -i        ■    r. 

Ijrore?  »  dc-  ^«-^"^**'"  adHlatoreSyiy-  ietractores jUftt pertCMloji prmctptb.  quta  Da 

Ui&otci.        uH  tamfa  ■£lni,&  ii*'^!*s  verbis  Sibx  a.iulatoris,0'  dcira£loris,  vtpa 

tct  exprtcdi&iSiftit  ita  capitis ,  <&  m<*olutus,qmd  hiridjtatem  Mi- 

ph.btjfeth  djmmi  fu  ci  conceffit  in  abfncia  Miphibofeth  ,i&  eonon 

a'tdito,&  quodptiiis  efi  poft  juattt  aitdiuit Miphibofeth  fc  vere  excu- 

fantein,vt pate: per prMi£ia .,nmrctra&.i!tit dicltm  fuum  iniuflum 

totaliter,fedfcri'.H'nfuum  pefftmumfcdt  xoiialem  domiao,!jttem  tarne 

dchuijfet  fu'}eiid(j]c  propter  falfam  accufaiioncitt  domiiiifui  de  crimi 

ne  iif^  maieflutis. 

3  Bcrzcllai.  Hic  confequenler  oflenditnrgratitudo  Daulderga Ber- 
^llyii,.iui  ftbi  neccfftria  pro  parte  rninifliaucra',vt  paiet  cx  prcdi£lii 
iS  eutn  vfque  ad lurdancm  conduxcr.v ,cni  Dauid  obtiiiit prxtniay&' 
honorcs  flvelkt  irc  hrMfakni  fccHm:fcdexcufanit  fe  propter  fcne£lu' 
tciH  dicens. 

4  Q^ot.  q.d.tempns efl  quod cgo  cogitem de morte,non  de honorih, 
aitt  dittuiis ,  Q^odeflcontra  fenesfeing::rentescuriismagnatorum. 
Mifit tamei,  filtum  fium  ciim  D.:H!d,ducns. 

j     Li\  aui.cin,  ua  i^uud  dibcifii;hipcr,miin  medio,  &  in  fme.     • 

Jpfc 


6     Ipfc  va.  Jpfe  efl.n.hmenis,&poterit  addifcere  qttttfunt  virtutis 

6  honoris.  Jiotandutn  efl  Incquod  in  curia  Dauid  crac  ca0ores,& 
cantatrices  inflrumcntis,  &  vocibus  humanis,  talib. «.  licitum  efl  vti 
modsratc,'juiaftcut  mcmbra  ccnporis  indigcnt  quiete,&  rccreatiouCy 
ita  &  uires  animaUs.,ad  quod  tniikumfacit  mclodia. 

7  Et  ofciihais cti.lafignum  tnagnx  aniiLiti,e. 

8  ^lhcncdixitculmprecanseibonavitx  pr£fcntis,& futiirt. 

9  Omnis.  Suprapoftta  eU  ipftus  regis  redufiio  ,  hic  confequenter 
poH  interpofttionempr£di£lorim  defcribitur  rcduccniinm  cnncerta- 
tio,cuius  caiifa  exprimitiir  cum  dicitur,\Omn\s  aucem,&:c.  lurdane 
fiiiuium  modo  fupradi&o. 

10  i^t  mcdia.  Etidco in  hoc  reputahant  fc  dehon tratos ,  tu quis 
pittres  erant,tiimquia  primo  nuntios  tnifcrant  ad  D.iuid  pro  eim  re- 
ttcrfionc,vt  pr£di£iur,i  cfl,propier  (juod  dixerttnt  te^i. 

1 1  Quarc cc.  q.d.idclanculo  faUum  efl  antequum  veniteinusin 
contemptum  noflntm. 

ir     Ecrcfpondicomnisvirludaad  viroslfracl,  fnpcrbe. 

l  i     Quia  mihi  propior  cft  rcx .  idefl,  detnbu  ,  &  cognaiione 

rnea . 

1 4.    Dcccm  parcibus.  q.d.licet  non  fit  de  tribu  noflra,tamcn  mul 

toplusvalemus  /ibiinfubfidiumtCMporale^  g^  adiutorium  contra 

aducrftrios . 

1 5      Durius.  tum  quia  erant  viri  heHicoft^  cJ"  anitnoft,  tum  quia  t 

rant  homincs  de  tribu  re^:a ,  ex  qtio  prx  alijs  in  fupcrbiam  erigcbai' 

tnr, 

CAP. 


^37 


IIReo-um. 

o 


C  A  P.     XX. 


SEba  cee^sr^h  hnccinti^&  cxt. 
.<  Hicr.Idco  cccinit  buccma,vteius  fonitu  attoniti,t.icc 


1  ct/^ibiis  taccnnb, 
dwi:.Hs>f^li"obif,  &c. 
•\i  lolcph.  Vir  quidam 
iniquus ,  &  feditione 
,pr.vcipuus,lians  in  mc  g 
diopopuli,  cum  ma- 
«';noclamorcd:xrt.No 
ii.ibetsliquis  noiirum 
^  c.tccr.  Et  poft  hjBC 
vcrba  tuba  cancns  , 
bclliim  flgnificauit  fic 
li  coucra  Rcgcm,om- 
I  nefquc  fecuti  funt  eii, 
rcliclo  Dauid,  fola  tri- 
hu  Iiida  cum  eo  rema- 
r.cnte. 

^  ANGELOMVS. 

Scba  uir  bclial  ,  qui 

j  liraeliticum  popuUim 

i  adomo  Ebuid  d.ui- 

I  derc  conacus  cft ,  fi- 

[  guram    geftauit  hx- 

rcticorum  :    qui  plc- 

bem  Dei  fcindcrc  uo- 

lentes,  in  ipfa  fua  pra- 

iia  inccntione    prius 

damnaci  ab  Ecclclia, 

nioriuntur,  quam  hoc 

quod  cccperant,  im- 

plcrepoflint. 

Tulit 


Cap.  XX.         638 

b     Tidit  decemnfilii-re;  concubinas. 

^  Throdorctus.Exi(}imauit  impinm,  cutn  eishabcrccon- 
fuctudincm,ppll*execrandum  filii  fui  concubmun .  Naicx 

hoc  a^te  prohibuit 


D 


C  A  P.     XX. 

Cciditquoque,  vt  ibi  elTet  vir  Belial 
nomine  Seba  filiiis  Bochri  virfremi- 
neus,  &  cecmit  buccma,  &  ait.  Non 
ert  nobis  pars  in  Dauid,neque  hxrc- 
ditasin  filio  Ifai .  Reuertcre  in  tabcr- 

a  D»innatl ab.ecclcfia  in  fu  a  ^)ra.:itare  moriiintur  ,  priuriiuain 
quod  can>cium,inn>lere  poflunt. 

nacula  tua  liVael .  Etlcparatus  cftoTs 
lfi:aei  a  Dauid,  (ecutufq;  cft  Scba  fiHu  Bochri.  Viri  aut  luda 
adhatferunt  regi  fiio  a  lordanc  vfque  leruialem .   Cumque 

b  vcniflet  rex  in  domum  fiiam  in  leruralem ,  tulit  decem  mu-. 
lieres  concubinas  fiias,  quas  dereiiquerat  ad  cuftodien- 
dam  domum,  &  tradidit  in  cuftodiamcas,  ahmenta  cis 
pracbcns  ,  &noncftingrcflrusadeas  ,  fcderant  claula^vf- 
que  in  diem  mortis  Cux  in  viduitate  viuentes.  Dixitau- 

c  tem  Rcx  Amafic.  Conaoca  mihi  omnes  viros  luda  in 
diemtcrtium,  &tuadefto  prajfens.  Abiit  crgo  Amafa  * 
vt  conuocaret  ludam  ,  &  moratus  cfttcxtra  placitumj' 
quod  ci  conftituerat  rex  .  Ait  autem  Dauid  ad  Abifai. 
tNunc  magis  afflidurus  cft  nos  Scba  fiUus  Bochri ,  qiiam 


£ 


Cum  alio  auccmcas 
n6coniunxic,iichoc, 
quoquccfTctoccalio, 
ic  prxtcxcus  tyrannif 
dis.  Nccfuilictquide 
hoc  nucrimonium , 
uiueiitc,cnim  marito 

7  appcliacur  adultcra  , 
tl  ficalcerius  uiri ,  uc 
dicit  diuinus  Apofto* 

8  luS. 

c     Coniioca  mibi  otmes 

uiros,&c. 
"•  'si  lofcphns.  Corifti- 

tuitAmafam  princi- 

pcm  milici.c,  &dedic 

ci  locum,iil  quoloab 

fucrat  ,    iuilicque  uc 

qunntum     colligerc 

potiet  congrcgaret  e- 
»o  xcrcitum  cx  cribu 
"  luda. 

,    4<Thcodo.Hsccuni  Qiixft»? 
'  '  rcfciuiffct  loab,  inui- 
'  •  ■  die  flimulo  pcrcuflus  .    , 

cxdcmci  potteamtu  «^^ 

lit,  fimulans  bcncuo- 

lcntiam  ,  &c  amici-  F 

ciam. 


ttm- 


NI^COLAVS    DE    LYRA 
C  A  P.   XX. 

Af  cW;V.Poftquam  dcfcripta  cft  punicio  Dauid  rationc  ho 
micidii  Vrie,8<:  rationeadulcerii  cum  Bethfabec.hic  c6- 
lcqiicnccr  ponitur  ciufdem  punicio  ratione  proditioiiis.quia 
Vriamocciditprodicoric,  ucpatetcx  fupradidlis  i  i.ca.  &c  dc 

,  liocponiturhicrebclliopopuli  contra  ipfum  adinfiin£tum 
Scba  filii  Bochri.  Circa  quod  fic  proccditur ,  quia  primo  de- 
fcnbitur  huius  rcbcllionis  orrus,  fccundopunitionis,ibi .  Di' 
xit antm  rex ^mafa.  Prima  in  duas,in  partcm  principalcm:&: 
incidcntalem,fccunda,ibi.  CHmquevemJfctrex.  Circaprimucn 
dicitur . 

I    Mcidit quoaue.  fcilicet,incontcntioncaIiarumtribuuin 
contratnbumluda. 

{»    Virleliai.  id  cft,  abfquciugodifciplina:,  &  lcgis  di- 
juinz. 

.  Ij    ?^owinf5cZ»<t)?//«iBof/7rj.  Etficdebccfcribivbiquc  pcrc, 
i  fcd  comniunis  ufiis  non  habcc. 

4  ^i*-^fmi«f«j.ideft,deftirpcgemini,&ric  pacccquodcrac 
decognationcSaul,  proptcrquododicbat  Dauid  proptcr 

1  translationcm  rcgni de  domo  Saul  ad  ipfum,  &:  ideo  uidens 
populiim  difpolicum  ad  rebcllandum  ipfi  Dauid. 

5  Cecintt buctina.  Vt  ex  rcpentino  fonitu  omncs  caccrcnc, 

6  fic  darctur  ei  maior  audicnga. 

6  £fa/t.  Vocemagna. 

7  Tv(p«  eii  nobis pars  in  DauidyKleque  h*reditas  in  filio  Ifai.Qux- 
li  diccrct,ex  quo  contcmpfit  nos  debemus  cum  dimittcrc» 
^lalium  rcgem  cligerc. 

8  EtfcparatnseUomnislffaelaDaMid.  AdtcmptiS,  Ut  flcDa 
uiddeproditionccontra  Vriam  puniretur,&:  Sebapropccr 
fiiam  malitiam  occidcrctur. 

9  Cumrjue  ven  ijfei  rex  in  dnmum  fuam  in  Uierufalcm  ,  tulit  decetn 
mulieres  concubinas  fuas ,  Hxc  efi  pars  incidentalis  ,  quia  Da 

.  "'d  ucnicns  in  Hierufalem  rcperit  fc  efTefaedatum  in  uxo- 
Iribusfuispcr  Abfalom,  uc  dictum  ctt  fupra  dccimofexco 

capitui. 


capitul.  &  id  eo  recUifit  eas ,  prouidens eisdo vidu,&:  vefti 
tuduplicirationc.  Primo,  quia  prohibctur  Lcuitic.deci- 
moodauo  b.  Turpitudinem  nurus  tux  nm  difco.operies .  Licec 
aucem  ifiiE  mulicres  non  fi.ierinc  vxores  Abfalom  filij  Da- 
uid  fecundum  veritatcm ,  flierant  tamen  fecundum  appa- 
rentiamproptcrconcubitumcarnalem,  idcononcrac  de- 
ccns ,  quod  Dauid  vlcra ad  eas  acccderet ,  nec etiam aliquis 
alius,  &ideofeciteasrccludi.  Secundo,quiafl  vidcrcntuc 
in  publico,remcmorarentur  factum  Abfalom,quod  iii  uitu 
pcrium  Dauid  rcdundabat. 

10  InviduitateviHentes.  Dixit  autem  ^ex  ^mafx.  ConHOC* 
mihiomnesviros Iuda,& c£tera.  Ex  hoc  patct  quod  pvxdi- 
dtumcft,  fcilicct,  easfuillcuxoresDauid,  aliternondicc 
rcntur  liic  uiucre  in  uiduitate,  Kta  tamen  viduitas  intclligi 
turquantumadfcparationeintiiori,nonqiiantumad  mor 
tem  mariti,quia  Dauid  adhuc  uiucbat,  Abljlom  autem  nii 
quam  fuit  earum  maritus,  quia  non  pocerac  accipere  uxo- 
rem  patris,maximc  co  uiuente. 

11  DixitOMtcm^x^mjf^.  Conuocamihi  omnesviros  luda  In 
diem  tertium  ,  &  tu  adeflo  frxfens .  ,Abtit  ergo  .Amafa ,  ut  conuo- 
caret  ludam ,  &•  moratus  rfl  extra  placitum  qtiod  el  conjiituerat 
rex  .  Hicconfequentcrd»fcribicurpunicao  Scbx  de  rcbcl- 
lioniscommotionc.  Vbiprimo  defcribicur  ipfius  infecu- 
tio.  Secundo  cius  occifio ,  ibi:  Feneritnt  itaqtie,  Terciorc- 
pctiturrcgni  Dauid  ordinatioibi.  fwtergoloab .  Primaiii 
duas  ,  in  potcftatcm  principalcm ,  &:  incidcntalcm ,  Sccun- 
da,ibi.  Cumque  ibiefjent.  Circa  priuuimfciendum,  quod 
Dauid  habebat  bcllntorcs  cx  tribu'-  partibus,  vn.icrattribus 
Iuda,qua:fibi  adh;rfcrat,utdidum  cfi^,  &:  congrcgationem 
iftorum  commifit  Amaia: ,  quia erat  princcps  militi^e  illius 
tribus,quia  licct  loab  cfTet  fupcr  totum  excrcitum  gencrali 
tcr,tameninquaiibcttribueratunus  pnnccps  milicia:  fpe- 
cialiccr,&:  idco  congrcgacionem  milicig  cribus  luda  mclius 
potcrat  faccre  Amafa quam  alius. Alia  pars  crac  bclbtorum 
qui  eranr  dcdomo  Dauidtanquam  famulieius  ,&:ftipcn- 
diarii  fpecialcs,&:  ifios  commendauit  Abifai,ditfcns. 

ToUe 


Diuiflo. 


MORALITER. 

T  >Acciditquecjtie.  Per  ifium  quicumfonitu  buccinx  mo- 
uicfcdicionem  in  populo  contra  rcgem ,  fignificatur  quili- 
bct  fcditiofus  inrcgno.vcl  principacu,cuiitate,cccleria,vcl 
tocnobio  turbans  commumtatis  paccm. 

Dixk 


II  Dixitantemrex.Amaf£.  Conuoca  mihi  omrKs  riros  luda  in 
dtemtertium,  &tuadefiopr£fens.  Perhoc  autcm  quod  Da- 
uidScbamperfcquiiuiritjfignificaturqJfupcriorinregno, 
principatu,  ciuitatc,  ccclefia,  &:  ccnobio  det  fediciofum  ho- 
mincm pcr  fc,8i  per  fuos  pcrfcqui,ne per  cum  corrumpan- 
tur  alii,licut&:caput  Seba  tuicablalIuoi,vtd>citurinfra,fi^ 

fcalis 


^9         .Glofcrdi.&NicoIaideLyra.        640 


AoEclomiii 

A 


ftnnica  v»(li- 
nienti  lui 
(Chal.l.  in- 
terpreingiilo 
vMlinieti  liii. 
Ixx.  lumca  , 
veOe  fua  fu- 
I>«r  (e. 
•(inqiiinuco- 


B 


f  &  omnia  !<»• 
ca  Bcrim:  con 
gregacique  vc 
oerunc  ctiam 
poil  loab. 

c 


a  Et  ttnult  1  &e. 
Dcxtcra  mctum 
ccnerc ,  c{t  qu.nli 
cx  bcni|!nit.itc 
blnndi.i.  "Sul  li- 
nirtram  ad  cl.i- 
diumniiccit,  qiii 
l.iccntrrcx  n.ali- 
tiapcrcutit. 
b  Et  exdamaut 
mulier  fupiens ,  6" 
C4Ctera. 

•:«  Hieronymus. 
Hanc  muliercm 
IudxiZ.iran,  fi- 
Jlom  Azcr,  filii 
lacob  ,  intcUi- 
p.unt,  &:  qiioci 
ic  matrcm  dixc- 
rit.  qiua  multo- 
rumaiinorum  c- 

rac . 

4i  ANGELO' 

MVS.   Aclia- 

fercc  diccrccur  . 
Iccciuicas  vrbs 
conlilii  exticic  , 
&:  qui  aliquod 
contilium  rcqni- 
rcbanc ,  hic  in- 
tcrrogabant .  Ec 
tu  qu;tris  tan- 
tamdeftrucre  ci- 
uicaccm,  &i.  ma- 
trcm  conlilii  e- 
uerccrc    in    If— 


Abfalon.  Tolleigitur  fcruos  domini  tui,  &  pcrfcqucrc  eum  ,  nc  » 
fortc  inueniatciuicatesmuniias&cfFugiatnos.  Egrcfliiuntergo 

VUX  If^MOIlCS. 

cumco  viri  Toab,Ccrctlii  quoque  S:  Pl-icictlii,&  omncs  rsbulli  cxic 
runtdclcruralcmadpcrfequendumScbafiliumBochri.  Cumquc  » 
illi  cflcntiuxta  lapidcmgrandcmqui  c(l  in  Gabaon,  Amaia  .vcnics 

Idelt.loii.j 

occurrit  eis.  Porro  loab  vcftitus  crat  t  ftncla  tunica  ad  mcnjram  Iia 
bitus  rui,&:  dcliipcr  accmclus  gladio,  dcpcndenie  vfque  ad  ilia  in  va 
ginn,tqui  fabricatuslcui  motuegredi  pocerat,  &pcrcutcrc .  Dixit  j 

j,  itaquc  loab  ad  Amafam .  t  Salue  mi  fratcr .  £t  tenuit  mana  dextcra 
mentum  Amafx ,  quafi  ofculans  cum.Porro  Amaih  nonobfcruauit  4 
gladium  qucm  habcbat  *  loab.  Qui  pcrcufik  cum  i  in  latere,&:  cflii- 
ditintcflinaciusin  ccrram,&:  mortuus  elt.  Neclccudumuulnii.sap- 
pofuit.  loab  autem  &;  Abilai  fratcr  cius  pcrlccuti  funt  Seba  filitJ  I3o- 
chri.  Intcrca  quidam  uiri  cum  iktiflcnt mxta  cadauer  Amafe de  io - 
ciisIoab.dixeruf.EccequicfleuoImtproIoabcomcsDauid.tAma  » 
fa  autcm  confpcrfus  fangume  iaccbai  in  uiamedia.  Vidit  hocqui- 
dam  uir  quod  lubfillerec  omnispopulus  ad  vidcndum  eum,&  amo 
uit  Amafam  de  uiain  agrum,opcruitq;  eum  vcftimento,ncfubfifte 
renttraniluntcsproptcr  cum.  Amoto  igitur  illo  de  via  tr.infibat 
omnis  vir  Icquens  loab  ad  pcrfcquedum  Seba  filium  Bochri .  Porro  g 
illctranflcrat^peromncs  tnbusllrael vlquem  Abela,&in  Bcthmaa-  l 
cha,1omnefq;  viriclcdiicongrcgatifucjuniadeum.  Vcnciunt ita-  »^ 
que,&oppugnabantcum  in  Abcla.  &:in  ucthmaacha ,  &  t  circun-  u 
dcderunt  munitionib.ciuitatcm,& oblefla ell  vrbs,  Omnis  aute tur 

b  ba  qux  eratcumloab ,  moliebaturdcftruercmuros.EtcxcIamauit '» 


•}c  C.HAL  a 
L.naph.  Aitmii- 
licr .  Ilccoidor 
1  ;inc  quod  fci- 
jxum  cll  m  li- 
biolcgis,  vc  ro- 
i^rticiurcitiicas  m 
primi.»:  iic  quo 
quc  fucioC  c  bi 
iiucrroganduin 
pro  Abcl.i,  num 
paccm  vc!!cr.t. 

•ji  K.  L  E  V  I. 
Eccc  qui  vciic- 
runc  cum  Scba, 
primum  locuci 
fiinc  cuiii  hab;- 
tacoribus  Abcl 
inccrrogantcs 
num,  6i.  ipfl  cil- 
pianc  conlp:rate 
contra  rcu,cm .' 
Tu  igitur  pro 
pccrca  dcfti-ucs 
ciuicatcm  ,  qu« 
fcmpcr  pacifi- 
ca ,  inccgia  ,  & 
fidciis  inucnta 
c(i-,  ctiamliqQj. 
diin,  nonautcm 
omncs,  abicnnt 
in  fcnccntiani  Se^ 
bx? 


^: 


N  I  C  O  L  A  V  S    D  E    L  Y  R  A. 

I  Tolleigiturfcruosdominitui,&perfcqucrccum,&c. 
J^ta  defticili  non  poffet  ibi  capi.TertiApars  crat  helbtorum  dc  diucr 
fis  tribubus ifrael ,  quia licei  niultitudo  luiuslibet tribns TeciJliJJct  4 
Dauid,e.vccpta  trihu  Judn,tameu  de  qndibtt  trihtt  erant  ttiri  bcliato- 
res  roiufi!,fjui coniunRi  fuerant  ipfi Dauid a  timpore ijuo  fugit a  fa- 
cie  Saul,  vt  habctur  I  .Taral.  i  t.c.  &  ijii  volebant  iuuat  e  !pji<m  Da- 
kiJ,  &  ad  hos congregandos exiuirat  Jo.'b.y  quia erat dijjicUiHS  nego- 
tium,proptir  quod  in  etus  abfentia  dum  efjit  diBo  modo  ociupatus^& 
periculuM  effet  in  mura  perfeqnendi  Seba,  Dauid  con.mifit  .Abifai  hel 
latores  de  domofua,qui  erant  affueti  exire  cum  Joab,&  ohtdire  ci,v: 
runtamen  Joab,&  .Abifai  cum  fuis fociitatibus  cvnhencrunl  in  vnH, 
ficttt  erat  condi8um,&  fecundum  ifla  patet  Litcr.i. 
%  Cumque.  H^c  efipars  incidentalis,tn  (jua  agitrr  de  inlofeclione 
,4tnafx,qui  occurrit  loab  inditia  injccutiont  Seba. 

3  Qui  fiabricatus.  JnUebrieohabitur.Elc\m,S>CCCcidk,quod 
exponens C^ab.SaLdicit  quod  loab  apropofiio/icdiJp'f<ic,vt  cadertt 
ad  tci ram  de  vagina,vtjic  .Amaft  credi ret,quod  loab  Ituant  de  ler- 
ra ad reponendum in vagina ,  & nonmd ptrcuticndtm ipjum ,  ideo 
fu!>ditur . 

4  Porro.  idefl ,nonfe obferuauit a percttffione gladij  ,  & ihterfecit 
tum proditorie fub figno pacis,iT  amiciti£,duit,  Saluc  mi.  Erat.n. 
elus cognatus  germanus ,  quiacrant dt duabits  fororibw,  vtpateiex 
frddiilis,  I  J.C.&  ideo  vocauit eum  fiairem.Ocadit  antem  < um  tx  in 
uiita,times ne ei  AijUX' etur,quia Da,:id ei iurau^rai.  Hoc faciat  mi 
hi  Dcus,&  hoc  addat,fi  non  magiftcr  milici*  tucns  coram 
me  omni  ccmpore  pro  loab,  vt  diQum  eji  ca.prxc.  propttr  quod 
ali jui de am  cis  Joah uidentcs eitmnioytuum,dixerunt infultando. 

5  Eccc  qui.  q.d.  propter  fuam  ambitionem  reportauit  mortcm.  C*- 
tera  pateni  vfjuc  ibi. 

6  I-*orro.  J'cilicet,Scbafilius  Bochri. 

7  Peromnes.  fduitando eas,vt conflituerent eumrcgm. 

8  Vfq.in  Abclam.  T^r^men  est  ciuitatisfortis,&  muraix. 

9  Et  m  Bethmaacha .  ^omen cfi icnitorii  in  i^uo ciuttas illa eft 
jita . 

Om- 


10  Omncfqucviri  eleiii.  jfludexponiturdupUciter.  Vnomodo 
qnQdfuifient  congregati  ad  Sebamfilinm  Bochri.Mio  modo,qiwd  (J- 
ftnt  cowrregdti  adloahyVeruitamen  ijudttcrcitquc  accipiaiun  iy  on 
ucs,  acciptturprom'iltis,quiamulticongregaiifitnt,iiy-adifium.td 
ad  al.um.J^6runtamen  videtur,quodf<jrtiorpars  coHgngatafueiitoi 
Ioab,qfiaSebaobfcfi)tsnonaudcbat('xire. 

1 1  Vcncrunc..?/i(.  confcqucmcr  defcribitur  ipfius  Seba  nccifio,qu: 
cifitcs  obftfia  erat  in  pcriculo  defli utiionis ,  quod  noiamr  cum  dtci 
Vr.  Omnis  autcm ,  &  ideo  excogitaia  fuu  uiafaiuationis  ciuiSA 
tispermodumqHifequltur. 

1  z  Ec  excla.  Dicunt  Heb.quol  ifla  mulierfiit  SarafiUa  ,Afcr,qu 
defcendit  cum  Iacobin.Aegyptum,vt  habttnr  Ge.^''^.&-  qnod  habmi 
fpiritum  prcphftits  per  quem  reuelauit  lacob,  cum  lugeretjilihmfua^ 
Jofephtafiimafts  eum  mortuum quod ipfe  viueba.',licei  non  ircdideri:: 
donec  V!dnplaujira,&  muni  rafibi  miffa  a  lofeph,  de  quibus  habetu 
Cen.4^.Dtcutitetiam,quodipfaoficnditMofifepuiihrumJoJeph,q 
jiiii  Jjraelegi-effifiicrunt  de^egypto ,  &  fecundum  hoc  txponuntq 
■fequitur  pojita.  Nonnccgo  fum  qua:refpondco  vcncsccm  1 
i{vAcV.J'.reuciando  lacob,'^^  MofiqitAdi8afunt.SediJiudvidett>r< 

tiofiBitium,quiafecuiidumprMiBa,!fla  nmlier  ante  dcfcenfum  laci 

in  .Aegjpium  habeba'fpiritumpropljet:[,6~-  per  confe--^  utns  ad  min 

habebat  10. anrtos ,  vel  circitcr.  Item  a  difcenfn  lacobin  ^egypin 

vfjue  ad  extium  fiiiorum  Jfraei  de  .Aegyptofiuxcrunt  anni  1 1  u.  ftc , 

p.itet cx l?is qux di^afuenvit  £ v. \iAte  .tb cxu u de .Aigypto uj",.. 

Jundationem  templiquario  anno  regni  Saiomuuisftuxerunt  ann..^% 

.vtl)i ^.B^.j.quiftmui'iun8ifaciu:ita*inos  7 lo.Sed  ti^ veroexcita 

per  Stbafiiium  Bochri  fitit  circafih em  uits  Daitid,q<ua  ia ei at  Jtnc 

cum  igiiur  Saiomonfuerit  coronatus  ipfo  adfouc  Uiuente,ui  hnbii  v 

3  .iib.cap.i.&  tempium  fundniterit  qaano  anno  reg"ij'm  ,  nt hdbtt 

infra  }  Jibro  6 .capnu.cportct  diccreiquod  ifia  mniti r  twic haberttj 

ptingenios  annos,vei  circttcr  ,qMod  eji  inconiienienspro  ilio  temport 

quovitahumana pn.tendebaturvjquc ad  loQ.annum  ad pius  cot 

muniter ,  &  idco  dicendtim  ,  quod  futt  aiia  ninlief,&dicitur  fapic 

./ton  proptcr  fpiritum  prophetiit ,  fcd  proptcr  iniiitjlrnm  natm 

Itm,  &  eioquentiam  ficut  di£lumefi  fupra  i.}.cap;iul.  dt  muih' 

Ti)ecuite. 

Dicicc 


m 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 
•f  talis  fcditiofus  pnuari  dcbct,capitc,idcft,  vizA  corporali  ^ 
potcntiam  fccularcm,li  percincatad  cius  iurifdidioncm,  li 
«uccni  ad  forupcttuicat  ccclcfia;,priuan.dtbctc.ipitc,idcii, 

luo 


fuo  gradu,  &:  porcftatc,&:  fic  arceri  quod  non  pofliic  calcs 
licias cxcrcere .  Pcrhoc  .^utem  quod  mulierfapicnsdc 
conlilium  de  Scba:  dccapicatione,fignificatur  quod  talcs 
nitioncs  ficri  dcbent  cum  magnadiicretione» 


6^1     II. 


A 


Re^um 

D 


Cap.  XX.      642 


a  T^nng.  Ra.  If?e  cft  fermo  legis,in  qua  mbeif  vt  filij  Ifracl       bat.Incerprecacur  aucc  Seba  fedta  afecando,non  a  feitando.  D 
ingrcfli  cerram  Chanaan  pnus  pace  oiferac,  &: eos  qui  pacc      Bochri  uero primogcnitus  rac*,Ifracl,dc  quo dr,  Filius meus  Exod.4.fi 


liiit 


c  ro 


B 
1.1 

ifiii 

a> 


fLifcepcnnt  tn- 
bucarios  faciac, 
cos  vero  g.non 
furceperinc  ,  de 
lcanc .  idco  mu- 
lierfipiens  ex- 
clamaiic  diciC' 
J^ime.^^in  dc 
firuishancciui- 
taceanccqua  pa 
ce  oflFjras  fccun 
dfi  icgc  ?  cur  no 
ibruas  lcgcm  in 
Hraclicis  ,  qu.E 
oiimicruacacrt 
alicnigcnis  ? 

b  Q^iabfiif. 

Rab.  Rcdicus 
populi  ad  Da- 
11  id  poft  inccrfe 
ctionem  Abfa- 


mulicr  fapicns  de  ciuitatc, Auditc,auditc,  dicite  loab .  Appropinqua 
huc  &  loquar  tecum .  Qui  cum  acceffiflct  ad  cam,ait  illi:  Tu  cs loab  ? 
EtiilererponJitegofum.AdquemficIocuta  eft.  Audifcrmoncs  an- 
cillx  tux.Qui  refpondit.  Audio.Rurfumque illa.Sermo,  inquit,  dice- 

1     f  In  Heb.a:;>  non  habetiuprouctbio.  b     fQi^^afidicit.hxc  e.l  vrbsconliUj. 

baturin  vcteri  pro'uerbio.  Qjiii  interrogant,interrogent  in  Abela ,  & 
fic 'pcrficiant.  Nonne ego  fiim  t  quar  refpondeo  veritatem  in  irrael  > 

a  SQi}x  <:,\  iuater  conlilij. 

&:tuquajrisrubuerrereciuitarcm,&:euercerematte'min  ifraelpQuarc  ^  Sdia^.i 
t  prxcipitash.tredicatemdomim  ?  Rcrpondenfque  loab  ait.  Abfir,  ;j  ^ljj""!, 
ablit  hoc a me,nontpr^cipico  neque demolior,non  fic fc habet  res , 
ied  homo dc  monte Ephraim  Seba  filius  Bochri  cognomine ,  leuauic  9 
manumfuamcontraregem  Dauid.Tradite  illum  f>lum,&  recede- 
mus  a  ciuicate.  Et  aic  mulicr  ad  loab.  eccc  caput eius  mittetur  ad  tc  p 
murum.tIngre(rae(lergo*adomnem  populum,&  locutacfteisfa-io 


lon,redicu  prio  b  picntcr.Qui  abfcifum  caputScbxfilijBochriproJcceruntadloab,  & 


II 


ris  populi  ad 
Chriftum  polt 
mortcm  prauo- 
ru  magiflroru 
fignificac,qui  m 
ivnagoga  lu- 
dqorum  Jiu  rc 
gnabac,^  vcri- 
tacisaudicu  po- 
pulii  fubucrcc- 
bac. 


illc  cecinit  tuba,  &:  receflcrurab  vrbevnu/quifquein  cabernacula  fua 
Joab  aucem  rcuerfus  elt  lerulalem  ad  rcgem ;   r  Fuit  crgo  loab  fuper  ^^ 
omnem  excrcitum  Krael.Banaias  autem  filius  loiadic  iliper  Ccrcthgos 
&  Phelethxos.  Aduram  verofupertnbuta.  Porro  lofaphatfiliusAhi-  ij 

a  Idcmquodcancellarius. 

lud  a  commcntariis.Mna  autcm  Scriba.Sadocautem  6c  Abiathar  Sa- 
cerdotcs.iraautemIairitcserat  t  facerdosDauid.  J^ 


prmtogfnitus  If- 
rael,  Scbam.i. 
crrorcfccucus. 
fcperaut  fe  a 
domo  D.iuid, 
idcft,  ecclefia. 
fcd  ad  mulicris 
fapicntis ,  idcff, 
fpirituaiis  do- 
tixwix  fuggc- 
ftionem  caput 
ideft,dia 
a  corde 
fuo  abfcidit  , 
ic  ad  Dauid , 
idert  ChriViu  fi- 
luun  Dei  rcdijt. 
4c  c  Ira  auttm 
lairites  &c. 
Thcodoretus. 
Sadoch  &Abia 
thar  habcbaiit, 
dignitaccm  fa- 
ccrdocale  ,  Ifie 
aucem  cum  cf-  tfupM-<-<'« 
fec  facerdos,de- 
gebac  incra  re- 
giamarcediui- 
na;  femperafli- 
dcns,  &.  regia  fa 
crificans  facrifi-  F 
cia 


tinter  nacifi- 

c.is~  &  fiJclC!, 
vel'integM  & 
fidclis  vrbs . 
Chald.  intcr- 
prf  .00.1  fumu^ 
perfcfti  in  fide 
ciim  Ifrael  id- 
eft,  qiii  fcrua- 
mus  fideregi, 
&  populo. 
QiiJelt.jj. 

L 

*  mulier. 


^  CAP. 


N  ICO  LAVS    DE   LYRA. 

1  Dicicc.  Qmarolebatloquicttco  fecreteeiuantumpoteratfieri, 

3  Ser.&c.i.VC.  ^etus prouerbiufupra accipiturpro lcgeftcntdiBu 
fmtfup.l.li.l^.ca.in  qna  prAcipitur filiis Ifrael,vi  venientes,  adex 
fugnandum  cmtatcmprimoofferrenttipctcem  vt  heiur  Deut.xo.  Et 
hocefl  quod  dciturhic. 

2  Qui  inccrro.  i.filiis  Ifrael  cfui txpugnando  ciuitatem dcnt  prima 
'  merrogare  de  pace,ftc  debent  facere  inhac  ciuitate . 

4  Ec iic: qua implerent legis mtndatum & habercnt intenttm. 

5  Noniieiiic.in  Krael.  Loquiturinperfonaciuitatis.quafidictit 
tfiacuius  femp  teauit  veritaci  dr  fidi  r.^i.  Fnde  in  Htb.  habetur 
j?£,Ego  pacificarum  vcracium  Ifrael.i.«n<i  de  numero  pacifica- 
rum  ciuitatim  &  ueraciwn  regi . 

6  E,[.mqux.qHaftdicat^rnalu'nfacis. 

7  Ec cucrcere.i^id tftuUbet cititas efl materpapuU  ibide nati & 
nutriti.ln  aliquibus  libris  interponitur  ciuicacum./e<i  no  efidetextu 
tfuia  non  eflin  Htbr£o,nec  in  libvii  correSis. 

8  Abfic.  hoc  mrbumdupUcauit  loab  admai<)re  affertione,uel  ut  di 
<itI{a.ia.femelprorege,&fzmelprofe,quaftdicatfnec  rex  quarit 

hoc. 


boc,  necego^idcofubditur. 

9  Scd..^i  commouic feditionem  contra  rege  illumfolum  quxrimus. 

I  o  Ingrclla.  i.ad  maiores  ciuitatis,  tn  quib.  populus  uirtualittr  co» 
tinetur.Sic  cnim  uoleb.it  loi]ui,nt  lateret  ipfum  Seba . 

I I  Ec  iocuca .  Q^ aucm dixtrit non exprimitur.Sed dicunt aliqui 
& probabiliter,(fuodipfa  refpodit eis  bona  ipftus  Dauid  er  mala  ipftut 
Seba, &  quod  tota  ciwtas  eratpropin^/ua  extermtnio  propter  eH .  Ex 
his  concludens.,quod  melitts  trat  ipjumfolu  occidi,<^uam  ipfwn  &■  om 
nes  atiospropter  ipfum,&  fic  faStim  efl . 

ir  Fuicer.  Hic cnnfetjii.-nttrpofl/cduBioneDauidinre^nu  &  fe 

dationtm  cotnmotioais  excvat£per  Seba.^conuenienter  rspeii  orditx 

tio  domus Dauid,& pacet fententia  ex  di£iis  fup.%.ca.iiifine,  his  ex- 

ceptis. 

ij  Aduram.  QudtreddibanturipftDduidanationibusferuienti" 

busfub  tributo,prtut  d'£liimfutt  fup.%.cap. 

14  Ira  aucem.  Dicitur  lairites  a  ciuitate  de  qua  erat . 

1 5  Saccrdos.  i.magnns  apnd  eumyftcut  dtfium  ciifup.i-cquodfi^ 
lit  Dautd facerdotes  erant .  Dicit  autem  B^t. Sa.  quod  Dai<idftcerat 
ifiumprincipem  &  iudicem,idcfi,magnum  tnter  principes  c  ittdices . 

^  CAP. 


MORALITER.  diciofisquacumadicgnum,principacum,ccclefia,  vel  c^no 

II  ra"^fr.  PcrhocautcquoddccapicatoScbaordinaciodo  bium,  quodiibcc  iflorumad  bonum  flatum  dc  difpofliio- 

mus  Dauid  rccolitur,lignificatur  y  fubcradis  dc  mcdio  fc-  ncm  rcformatur. 

ditiofis 


A  D  D  I  T  I  O. 

In  c.xx.vbi  dicitur  in  pofli .  Qui  intcrrogantyinterrogent  in  .Ahe- 
/tfjdrc.VcncasHcbraicaflc  habec,  Imrrogare  interrogant  in 
.Abela.,&  fic  pcifcccrunt  fcuconfummaucrunt.  £\^ofac;^M 
rum  &  veracium  tfrael,quarc  fuhuertis  ciiitta'em  &  matrem  in  If- 
raeUAd  cuius  lenfum  proprium  diccnduni,quod  cum  loab 
vcni{fctpcrfcqucndoScba,gcntcsfu2:pcr  viam  qu^rebanc 
prociuicaceAbcla,coquocJaudiircnc  ipfum  Scba  ibidcm 
eifc  rcciufum,&  non  cclfabant  interrogare  pro  hac  ciuicacc 
doncc  ad  cam  pcrucncrunc.  Idcirco  hxc  muiicr  in  perfona 
ciuiuiis  diccbacipfi  loab,  AudiUKiuodcu  fcu  gcntcs  cu.t 

pcr 


perviam  incerrogafiis  pro  ifla  ciuicace continue , doncc  ad 
eampcrucniftis.&.hoccfiquoddicicur.//ifew^.jrci«fcror.id 
cft,gcnccs  tux.  In  Abda.  idt  Ii,pro  Abela.i^  ficperfecerunc 
viamfuam.i  donecaccell<Tuncadcam  .Et  quia  ipfe  lo.ib 
vcnicbat  cum  exercicu  difpoficus  ad  bcllum , Si  cimtas  illa 
non  pcrturb.ibat  pacem  regni  Ifrael,ncque  fubcrahcbac  ve- 
ncatefidclitacisipfius  ngiii  Ifiacl ,  idcirco  non  appareb^f 
caufa  aliqua  quare  princcps  militi^  rcgis  ipfim  ciuicatem 
debuidrct  dLbclIare.vndcconfcqucnccr  qucrcbat  ab  ipfo  lo 
ab  caufam  quarc  ficvcnicbatintcrrogandopro  ciuicatc  in 
bcllicoapparacu,qualiaddcfiruchoncmcius  ,&:hoc  cun» 
dicitfEgopacificarum  &  veracium  lfrael,ciuarc  fnbuertis^&s» 
Tom.z.  X 


^43        Glorordi  &:Nicolai  dcLyra.        644 


^  C  A  P.    X  X  I. 

A  a  T7  iaa, efl .  Rabbanus.Fames  tacb  in  Ifracl  propter  Ga- 

AngeJomus,      X^  baonitas  flcrilitaccm  bonorum  opcruni  ligniHcacia 

fubdicispropcerncgligcnciam  dodorum  ,  qiii  non  procu- 

ranccis  pafmm  vcrbi  Dci  duminferuiunc  ccrrcnis.  Nc- 

cnncnrcrgo  G.ibnonicx,cum 

ftudium  rcdbe  conucriacio- 

nis,  &  rcformacio  penicciuia: 

poH  Lipfum  fubcrahicur  in- 

caucispcrh.Trccicos,  fciliccc 

vcl  fpiricus  malignos  .    Ga- 

baon  cnim  collis  imtroru  in 

fficiem  ccrprccacur.  Gabaonicc  in- 

t  Locntusett  ccrficiuncur,cu  dcfidioii  poft 

pcrpccraca  fcclcra  vana  fpc  fc 

cunrncis  adiabolo  dcUidunt' , 

Ronu.i.b.  q^ii  cliciinc,f  jfuwMi  maU  rt  ne 

niant  to/u.quorum  danatio  iu- 
flacft.Scd  Refpba  que  intcr- 
prccacur  cuifus, filia  Ahia, qui 
inccrprccacur  paccr  cius,  tolles 
tiliciufubflraiiitjuprapetra,  &c. 
'    '  quia  pia  folicriudo  fandlorum 


ac paccntia.non ir.fcrat, .nacim p^nam legfs non obfcruatx,  D 
puUca camcn  lufta  cxigic  fuppiKia,  licuc  cucccrtc  tecit.  Na 
cijquadr.igiiuaanni  j3:(.'niiiciir,n.ibcsquide  alligauitn.-pi 
rcrcnctk-niit.uis  autcm  morbo  ccrram  fubiccic  TfanK'  aucc 
puni jt  cius  habitatbrcs .  Rcx  auccm  ignor.ins  causa  plag.e  a 

Dco  immilfg ,  iufiu  roguuic 


P.     XXI. 

ACTA    cft  quoque  id-  i 

mcsindifbusDauidtnb.  ^ 

annisiugiter,  &con(uluit  ^ 

Dauid  1  oraculum  Doiiu- 

ni-t  DixitqueDominusj  j 

propter  Saul,  &  domum, 

ciusifangiiinumjquiaoc 

dd>cGabaonit.,s.  VocatisergoGab.ona.ycx  .  -|5\---*^^ 
dixitadcos.  porro  Gubaonitnenoneraut  den-  7  habucricbcnedidioncCha- 
iijslfracl,  fed  reliquix  Amorrhaeorum  .  t  Filij  8  nanxorum.Scdde  fuis  ma- 


iudicc,  &:  iis  qxii  in  iuria  alTc- 
di  fucrat  vfuscft  iudicibus. 
b  £?«o.  Diccns.riofucgra-  ^° 
tis  Gabaonitas  vuicre  permi 
iifTc,  &  iilijsIiV.icl&:  luda 
pr^  da  coru  iniurtc  abHiiliffc 
Huius  vero  vltionis  cauf.un 
in  Gabaonitas  Achimclcch 
facerdos  luic . 
C  ■ic  rt  benedicatis  hxreditati 
Domini.  Theodorccus.  Hxc  f 


tl 


^  In  Hcbrao  non  iiabctur.nc  pciiraercnt  coi . 


quippelfrael  iuraueranccis,  nepcrimercntcos, 

oluitSaulpercutereeost  zelo  quafipro  fi- 

lijs  Ifrael  &  luda .  Dixiccr^o  Dauid  ad  Gabao- 


nitas.  Quidfaciam  VobisV^Ctquod  crit  vellri  .0  pr?putiumlegemfcruans,cc 


Qu*ft.34- 


ulibusfuccurrcs,rigorciciu-  ,     ^     ' '1    .^     ,  4.      "1     ^.,  r.  .^-^  C 

nij&inflancia  prcdi  inrum-  b  &  voluit  Saul percutereeos  t ^elo  quafipro  fr 

bit ,  doncc  mifcricordia  Dci 
dc  c^Io  impccrct  fuper  eos,co 

f)cfccspr.iuoshomincs&:ma  ^  i        •   1        "j       •  t^  • 

ignosfpiritus.nevitacorum  c  piacu'um  ,  vtbencdicatishacrcditatiDommi? 

prauefuggcrcndo  corrfipanc      Dixeruntqueei  Gabaonitac .  Non  cft  nobis  fu- 

per  auro  &c  argento  quajlHojt  fcd  contra  Saul , 
&  contra  domum  cius,nequcvolumusvt  intcr- 
ficiatur  homo  de  Ifracl.  Ad  quos  rcx  ait .  t  Quid 


ionbus  libi  placcnt ,  &  nia-. 
gnos  lumunc  fpiritus,ncc  vo 
luntintclligere,  quod  virtus 
eit  longe  illultrior  nobil:ta- 1 
tc  maiorum,&:  quod  ex  fide  ' 


vltcrius 

4<  Thc0d3rctus.Perh.Tcau- 
tem  nos  docct,  qui  oia  fapicn 
tQi'icmuJ  teradmrniftratDns,  quodc 
4ueiuis.  ciafi  diuturna  vtcns  lciiit.ite 


ac 


ludicabicqui  pcrlitera&cir 
X I  cuncifioncmcs  cranfgrcflbr 
li  Icgis.C^tcrum,nosdocct  o* 
racio,iic  tranfgredKunur  fce- 
dcra  qux  Hunc  adhibito  Dd 
iurciurando  ,  ctiam  fi  fiatl! 
tranfgrefTio  in  aliorum  vti- 
litatcm. 

^  a  Tulit. 


-  "   N  I  C  O  L  A  V  S    D  E    L  Y  R  A. 

I  "p  A^"^a  e(\.Toflpmitionem  Dauid  de  peccato  lnxtm<s ,  hlc  coit' 
I,  fequenter poniiur punitiopropeccato  neiligetitix^sy-  primo  nar 
Diuifio.  ratMrfatium,fecundo  expltcatur  quid>iplcx  bellum^  tbi ,  Fathim  eft 
amc.Circaprimtm  ftvidum',,  qund lojne  & principes ifrael  iuraue- 
nmt  G iha-micis^nu  id non  intcrficercitnr^proit  habctur  Iofne.<).cap. 
Saul auten cun  rcgnarct,m  Itos corum interfecit contra pr^di&u '» iu 
rameHrum,  qn.id  obligabat  non  folun  loftc  &principcs  Ipacl  illius 
tcmporis,fid etiam policros €orum,fu!Jum  au:ei(1u.{  erac  nocorinmy 
ideo dibntpuniriprr Djuid quifucce[fit S.iu!r,& quia circa hoc  fuit 
ne^itgens  fecuta  esl  vUio  diuiita  cogcns  ad  vindicandum  ifludfa&um. 
Sic  igitw  pr3ccdi>ur,quiapr,mo  ponitur  affli£lio  populi,fecudo  vindi 
catio  dclicli  j6i,  Vocatis  ev^o.Trimiiponitur  cU  dicitur^Vadi  eft. 
fcilicet  in  lerra  Ifrael. 
l  In  die.  Eo  quod  negligcns  fucrat  deiufiitiafacieda  modo  fdiBo , 

3  TribilS  ;i.continnefe habentibus. 

4  Et Con{\.i\.R^i.Sa.dicir.^fnodprimo  anno nnn confultnt,eo ip credi 
dit,(f,fierilitas  terra:  conti^iffa  ex  curfu  narur.ilt  temporis.  Scciido  an 
no  credidii,q'wd  contigifptpropcer  idolum  Micha  ,  quod  adhuc  erat 
in  tribn  Dathut  dicit  B^a.S a.propter  quod  illud idolu  dcflruxit,fed  quia 
fieriHlas  tnrx  per  hoc  non  ciffauitytunc  coiifuluit  dominii  de  caufafle 
riUtatis.Ssiundoponitur  reuelatio  peccatifropter  quod  diUafleriUtas 
acadcrat^cuni  dicituf. 

$  Dixit  Dom /nus.  Domus  Saul  vocatur  domusfanguimmyidefl^di 
gna  fanguinis  fut  efuftone. 
©iuifio.  ^  Vocatis.H/c  conjfcquenterponitur  vindicatio  deiiHi .  Circa  quod 
'  primo  dcfcribiturppn£  taxatio.Secitdo  cxetu:u.>,ibi,Tuhc  itaq;  rex. 
Tertio  mortuoru  iumilatio.ibi,Et  nuntiata  funt.  Circaprimmn  dv 
7  Porro  Ga.  Hx  in:roduci€dii^Uci  ca.  i^na  efl  vt  fcirftur  propter 
quum  catifam  rcfrr, 
tatur  lumdicttur. 


:  dupiu 
'  apU]s 


quamcanfamrcfrruatifi4erantapUjslfrae[c^terisinterfe6lts,quxno 


t  Filij  quippe./ci/;crt  quod  non  interficerentur.vnde aliqni  libri  ftc 
habeiit,Uc  pcri mcrct  cos.Srd  non  eit  in  Hebr^.nec  in  iibris  corre^ 
Gis,fi'bi>itcUigiitrf  tamc,propter  quod  aUquis  pofuit  per  Tnodiiin  gif- 
fx.,etpoflea  infirtum  efl  tcxtuiper  impcritiamfcriptorii .  lnramZttm 

aiitein 


autefaiiii  Gabaonitis  &  moius  obUgationis ,  plene  habetur  lofuc.ix. 
c..AUacaufaefl,vtdicttRa.Sa.quiaft  Gabaonit^  fuiffcnt de  Jihjs  If» 
raelj^uiffent  magis  mifericordcs,&  indulfiffent faClH  SauUs  cotra  eou 
ficut  indidfcrant ficerdotcs  qui  remaifcrantpod  morce  .Aclnmelecb 
ZT  aUorum  quiftfrun int^rfeSli cwn  eo,vt  hahctur,fupra.  l .Ubr.ti. 
C.&  ftcpoputus  no'i  fu  (ictfame  punicus. 

<?  lEt uoluic.£)/c.«'/f  i!!'>ui.,quodnnn interfccit Gabaomtas,fed qiiia 
intcrfccit  facerdotcs,  vt  diclum  cfi^ft  Gabaoni'f  habebant  ab  eis  viili 
&  v::iiitti,eo  quodfeniitb.vit  eis por:a  idr,  Hgna  &  aquas  ad  locu  cul- 
tiis  diui'ii,prout  deienninaiumfucra!  per  lojne  &  principes  Ifrael,  vt 
balfctnr  lofue.ix.  propter  qnod  loqmi fcriptnra  acft  SauL  mterfcciffet 
Gabaonifas .  quia  iUa  quodarnmodo  dicitur  homme  intcrficereqni  an- 
fcrtfibi  viEl.m,Sed  Utera  non  concordat  hiix  expofit/oni,  qa  dicituTf  \ 
Voluiteos pcutcre  zclo  quafi  ,p  .ilijs  Kracl  6C  luda.  Saul  anm 
tem  non  i>.tcrftciifact  rdotc  hoc  :^  l"yfed  qiia  lied^rantpaiies  &  gla 
dium  ipft  Dauid  vt  habeturjupra  Ub.  i .xz.c.Et  ideo  dicunt  alii,  quod 
tfle  %elus  intelUgitur,juia  Saul  cupiens  pofl'e(Jio,ies  Gabaonitarim,eo 
quod  erantin  tribu  Beniamin  &  occnpabant  vna  ciuitatem  notabile, 
ducbat  qimeituseffct  &  dco  acceptius ,  q4JiU}  Ifrad  ipftmet  aqttas 
&  iigna  miniiirarent  in  loco  ditiini  cuUus,  &  iiU  delerentur,  perhoe 
paUians  t  upiditaiem  fuam.S ed  hoc  non  cfl  vcriftmile^quia  illa  cbpor- 
tatio  a^uarTi  et iignortt  fttit  G abaonitis  impoftia  tanqua  feruiius^ 
moi s  ciuiiiStprotn diSlum  fuit  Iof.g.cap.&  ideono  erat  pro  filijslf- 
raei,fedcontraipfoshacferu:tutem  ad  eos  transferre  .  Tropter  quvd 
dicunt  aUi,(juod  Saul  motus  cupiditate  pdiSia,  dici bat  quod lofue  & 
principes  tribuum  male fecerant  dimittendo  Gabavnttas,  quiapartem 
hxreditatis  Ifracl  occupabant,&  quod  debebat  hoc  corrigcre,  cu  effet 
tant^poteflatis  &  maior  in  rcgimine  popuU  qua  lofue  etprincipes  tri 
butm,qui  non  habuerunt  regiampoteiiatem . 

10  Quodcrit  vcftripiarulum.  idtfl,emcndavobisfujficiens.^ 

11  Vt  bcncdicatis  hiSErcditatiDomini.  idtfl,vtDeusplacahitl 
emenda  vobis fufficienci,bhdtcat  tei rx  lfrut.1  dando plutiiam adlerrie ' 
fcecundationem  . 

1 2  Non  cft  nobis  fupcr  auro  &  argento  qua:ftio,fcd.  Erant  \ 
enimpauperes,et  ideo  verifimile  efl  qi  Dauid  eis  obtulerit  primo  enie  I 
dam  pecuniariam,fed  ipfi  renuerunt,  dUentes. 

Virum 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

I  TaSlae^,&c.  Qu^fiiitadcoimmifllipp  peccacuni  Saulis 
ex  Gabaonitaiu  Dccifionc.Et pcr  hoc  olicndicurquanta  lic 
pccciti  grauitas  in  innocetum  dcprefllonc ,  &' m.iximc  ci  cj. 
tenctur  eos  cuftodirc.  Nam  pp  hoc  pcccatum  tribus  annis 
totus  populus  af  tiitaus  fuic  I  amc.Sunt.n.tria  gencra  pecca- 

torum 


torum,qua:pp  grauicatcdicuncurad  dcu  clamarc.Primum 
ci\ymt\ocenx.\s  occiixOyCjCf^.h.Ecce  vox  fanguinis  fratris  tui  %^- 
bel  clamat  ad  me  dc  tprra.  Sccundum,cft  pcccatum  contra  na- 
turam,Ge.  iS.c.C/iiwor  iodomorum  &  Gomorrhjiorum  ver.it  at 
»Kc.Tcrtium,eft  dcfraudatio  pauperu  lac.v.b.Eccf  merces  opi 
rariorii  veilroru  qui/raudatifunt  a  Hobis^slamat  &  tkmor  (orum  /> 

auret 


645      ^^- 


Reo;um 


Cap.  XXI.      6^6 


/  a  THHtrexhafiuednof.QmcuT^oegMuin^OAdhuc  pucrifa- 
cerdoccs&:Gabaonicasoccidcrunt,Armoni  icilicei:  6cMi- 
ha  phibolcch, 
"    '■'  tdiosMkhol fi- 


ou 


.,i:,c;'"(.  Quos, fci 
licet,  MicViolv- 
xor  Daiiid  qu<-E 
&:  Egla  dicitur, 
adoptauic  libi  in 
rcr  filios,  quos 
Merob  ,  foror 
ciusdefilioBer- 
zellai  lufccpit. 
c  ^     Qui  cruci- 


abfcondic  filios  lonathar,    quoniam  iiirauic  ci  viuenti  fe  D 
non  dclcruruni  eius  fenien ,  &C.  non  lurauic  in  dolo  proxi- 
mofuo.  Si  crgo  ,  poft  fcxccncos  annos  Dcus  iuiiuran-    • 

dij  vindicauic, 

crgovultisfaciam  vobis?  Quidixeruntregi,viruquitattriuitnos,&  i  "^  ^""^^  3l'''ii- 1  conru.np!;: 


opprciriciniqucitatdelerc  debemus.vt  ne  vnus  quidem  refiduus  fit  de      iunurandiim^' 
ftirpeeius  in  cun^lisfinibusllracl.  Denturnobisfepcem  viridefilijs  f  violarac,  p(jnas 
eius,  vtcrucifigamuseosdominoinGabaa  Saul  quondam  eledli  do-  ^  dcdcrunc,quid 
mini.  Etaicrex.Egodabo.PcpercitquerexMiphibofeth  filio  lona-  ^ 
thaefilij  Saul  propteriufiuradudomini,quod  fijit  interDauid  &  intcr 
Ionathamfiliii'SauI.Tulititaq;rcxduosfiiiosRcrpha  filia:  Aia,  quos  4 
fixermtTos^&'c£-  b  peperitSaul,Armoni,  &  Miphibofetli,  &  quinquc  filios  Michol  filix  ^ 
Saul  quos  gcnuerat Hadrielijfilio  Berze!lai,qui  fijit  de  Molathi ,  &  de- 
c  ditcosinmanus  Gabaonitarum,  quicrucifixcrunt  eosinmontc  co-  s 


Sc  fuccidic . 


ramdomino.      Etcecidcrunthi  feptem  fimul  occifiindiebusmcfTjs  7  ''s  Rcfpha 


ttra. 

^  Theodore- 
tus .  Suir.pco  de 
cis  fupplicia,  pla 

^^mus  &:'etrec'it  d  prima?,incipiente  melfione  hordei.  Tollensautem  Relpha  filiaAia 
icai  vt  nubcs  partu-      t  cilicium  ,  llibltrauit  fibi  iupra  petram  ab  initio  melTis ,  donec  ftilla-  9 
rec  aqua  luper  eos  de  coelo,  &  non  dimifitaucs  lacerarc  cos  pcr  diem ,  t 
iicqae  belliasper  no6lem,&  nuntiatafuntDauid  qua:  fecerat  Rcfpha  10 
fiiia  Aiacoricubina  Satff,^  abijtDauid,6i  tulit  ofla  -Saul,  & ofla lona- ' ' 
;th5  filrj  cius  atviris  I^befiljalaad, qui  fiirati  fueran t  ea  de  platea  Beth- 
fan,  mquafufpenderiJAtifosPhililtijm,  cum  interfeciflTcnt  Saul  in 
monteGclboc,  &afportawcindeoflaSaul,&ofraIonath£EfiIijeius. 
Et  colljgentes  ofra  corurrj  <\^i  aiHxi  fuerant ,    iepelierunt  ca   cum  li 
QiTibus  Saul  &  lonath$fiIij j?ii^s  in  terra  Beniamin ,  in  t  Latere  in  fe-  «i 
pulchroCispatriseius  .  Feceruntqueomniaqua^cunqueprajceperat 

rex,&  repropitiatus  cft  Deus  terr^ .  Pofl:  hxc  fa(5tum  eft  rurfum  pr.x- 14 

■'•Kj  • .  ^  ■ 

usexDcnulIii^cistradrdrrillasv|,exSauledefccderac,&  ^    Rabbanus,  &:Angelomus 

abfcon- 


panemur   qui 
pcicranuis  ? 

d   -5«     Tollens  E^ift.  ad  ti- 
aHtemRsfphati-  nuarium,  dc 
Ua.Aiamcii4,  «"P-l^P'^*- 
&c, 

Bachiarius. 
Mclior  ,    fijic 
concubir^a  Sau 


riences  parercnc 

6d  iuflic  tcrr.t  vc 

morc  folitopfo-- 

'jcerec  trudus.- 

Nbs  autcm  pcr 

hfiC  d.f.imusy^ 

Domuius  nono 

uit  diffcrendam 

gencris ,  fcdi^tis 

qui  func   KViOria 

atic«:ti  vlcifcicur, 

etiamfilincalie-; 

Mgcns  •  •' 

:  Chryf  VocaiP 

J.tuid  Gabaorti- 


qUcE  corpora 
dcfundorum , 
quos  Dauid  ,■  £ 
pio  Gabaoni-' 
cariim  ,  vlcio- 
nc  pcrcuffe- 
rac,  eo  vfquc' 
accindia,  facr- 
co,hoccfJ,  ci- 
licio  ,  cuflo-  Purgatorium. 
diuic  ,  donec. 
eis  rorarec  a-^ 
quadecoeloid' 

efl-,  Donec  prol  tsela{  nomen 

vcnia 

mifericordijE , 
ccelcftis    ftilla 
detlucirec . 
Pia  folicicudo  findo-  huncipcum. 
^  rum 


eorum,  eftloci. 


F 

Commenr.  in 


N  ICO  L  A  V  S    DE   LYRA. 

1  Virum  qui  attriuic  nos  SiC  opprc.fic  inique.ifa  quodprimope 
tiuerunt  occiJMnem  omnnm  </ui  ci  ai>tde  domoSauUs ,  feU  ^a  Dauid 
eispif^gefjit  tjuodnimis  petebant,  fueriit  finaUter  coieti  de  Jepteviris. 

2  Vtcrucifi^amus  eos  dominoinGabaa.  idcfi,ad  deciaratio 
Tum  lulliiix  diitinie . 

j  Etaitrex,eg.odabo.  Tumquiafciebatvoluntatem  Domini  qi 
)  p^mSaHlis  pu  niretur,  vt  patet  tx  pditlis  ,  tum  quia  magis  erat  con 
defcendcndum  totipopnio  qui  afjligebaturfamCj  quoufque  hoc  fa£lum 
nijidcaretuy . 

4  Tulit  itaq uc  rex  duos.H/c ponhnr pfnm  taxat£  executio, cU  di- 
c^Hr,Tuiiziiiq;  rex  duos  filios  Rcfphafili^E  Aia  quospcpe 
ric  Saul,  Armoni  &  M:phibofcch  Dicit  I{a.Sal.qd  ifii  duofpccia 
iuer  nQminantuy,quiafuerunt  inocciCionc  facerdosum  cum  Docg. 

5  Ecquinquc,filios  Michol  filia:  Saul,  quos  gcim.&cc.lfiifue 
rMitifiiij  M.crobjorofis  Michol  naturales ,  fcd  Michol  eos  nutriuit  & 
adijptauit pofiea,eo  quod  non  habebat fiiios  naturales  ,  ideodicur.tur 
eiks fiiii,i^ [ecundum  hoc  dicitur  eosg  nuiffc HadrieU,no  quiafuerit 
tius  yxor,fcd  Merobforor  eius^vt  habetur.Jup.  i  .iib.  iB.ca. 

6  Qui crucihxerunc.  Ideii^inlicopatenii. 

7  Coram  domino.  Idefi,ad  dedarationem  dium£ iufiitix . 

%.  Tollcns  zut.quij  corpor.a  dla  dmiffafuerunt  in paiibniis ,  voles 
eajauare  intaSla  ab  auibus.,&-feris ,  ideo  parauit flbi  iocic  iuxta  ea. 
"Hec tatnen  erat fola.quiaao pafi^et fic cnfiodire ,quia aiiqmdo opor- 
tebat  earn  dormirctamcnfoia  norninacur^quia  erat principaUs  in  hoc 
faiiu.Std  videtur  quod  Dauidfecerit  contra  Ugem  Deut.t  i .  vbiprxci 
pitur,quod  adiiidicatus  morti  &  appefus  in  patibuio  dcponatur  eade 
dieiirfepeiiatur.Dicendumquodiiiuderatfiendum  de  communi  ie- 


gc.Sedinhocfa£iofuitprincipaliterreuelatumipfi  Klathan  prophe- 
t<x,^per  T^than  denunciaturn  Dauid,  quod  voiuntas  Dei  erat  quod 
rernanerent  mpatibuiis  donec  ondertturjignumpropitiaiionis  dininA 
perdationempiuui(e,quiadi£fafleriiitaspcrfiLciiatemcontigerat,&' 
tdeofubaunr. 

9  Donec  i\\\\z.madefaciens terram,  fuper  cos .  T^ominantur  ifii 
fufpcnji  JpeciaUi  er/juia  dejcenfus  piunia  eiatftgnum,quod  tnnc  dcbe 
rcntda'ijipUitur<e.f{a.Sa.affignateriamaUa  caitjarn  mora: ipforuin  . 
inpatibuio,quia  erant  inxta  viarn  communein  qua  muiti  Gltiics  tra^  t 
Jibant,&  cumpeteret  quaia  hominesfuifi'ent,riidcbatnt  eis,  dsgene^-\ 
re  regio,&  cit  qutKreret  vltra  caufarnfufpenJionis,rr:debaiur  eis,quai;^ 
erat  propter  occijione  Gabaonitai  uu,  qui  de  GentiUtatc  conueijifue-,, 
rant  ad  Iud<fifinum,quia  tempoi  e  lofuefuit  iiia  conuerjio ,  vt  diBum  \ 
fuit  loJue.Q.ca.&per  hoc  muici  Gentiics  mouebantur  ad  hoc  ^  tran- 
Jirent  adfidtm  ■&  ritum  ludtnorum  .  ',, 

10  Ec  nunciaca  func.Jhf^c  conjcquenter ponitur  iflorumventrahilis 
tumuiatio,ciidicitur^Ettiunud.t2iiunx.t)3iUid(\uxicccr:^t.  Rcf- 
Tph<i,ciifiodiendo  corpora . 

1 1  Ec  abijC  Dauid  6c  cul.ofTa  S!Lu\,&£.c.qu£  eratfepulta  in  nemo- 
re  iabcs.,vL  babeturfup.  i  .Ub.3 1  .cqui  no  erat  iocusjolennis  pro  taii- 
busperfows. 

1 2.  Ec  colligences  ofla  eorum,qui.  i.in  terra  Beniamin  ,dc  cu- 
ius  tribu  erant. 

1 3  In  Laccre in  fepulchro  Cis.  iAuxta  latus fepuichri  Cispatris 
fui . 

J4  Fadum  cttllic  confequent ponitur  quadruplex bellum ,  &pri- 
mo  ohditur  qttaUier  Domtnus protexit  Dauid  tn  tliispericuUs.fecund» 
gratiarum  a£lio  reddtturpro  his  et  aiiis  bcncficiis  c.zz.Circaprimum 

dici^ 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

t  "«res  Domini Sabaoth  introiuit. 

t  Dentur.  SicucdicicGreg.homili.2-4.  Quoniam  cocumce- 
pn^  fcpccdicbus  comprclicnditur,rc6tefeptenario  numcro 
vniucrfitas  defignatur.Per  fcptc  igicur  viros  crucifigedos  ^ 
pcccaco  cxpiando  ,  vc  Deus  cerr^  repropiciarecur  Iignificat 
vniuerfitashominucarnemfuamcrucingentiu  cum  vicijs 

&Ccon- 


&cohcupifccncijs pro  pccc&roriim  fuorum  &.il!oru  expfa- 
tioncproptcr  quod  ifli  dicuncurcrucifigi  cora  Doniinoad 
difFerenciam  hypocricaru,qui  carncm  fuam  crucifiguccora 
mundo.M.zt.v).c.ExteiminanifaciesJuas,vtvideanturhominibits 
m««(infe.f .  idco  fubdicur . 

t  Ftnon.  peraucsauccfignificanturd£Emoncs,vrhabettir 

Macth.  i4.in  parabola  fcminantis.Similiccrp  bcftias.vcha- 

Tom.2.  X    X        becur 


^47        Glof.ordi.&NicGlaidcLyra. 


648 


^  ru!r,talibmfuccurrcsrigorcieiiin:l,  atq;  inftantixprecum 

A   incubit,doncc  iiufcricoidia  Dci  impctrec  fup  cos  dc  ctj-lo . 

a  ^  Df/i'acn<f  j«feTOZ)d«'(/c^c.Theodorctus.  tratfcncx.viu 

ccbat  autcmcoipus.ininiialacntatc.  Cum  aucemin  con- 

flictu  niultum,fu(tinu!licclaborcm,  eratcnim  primuspu- 


l 


natisin  acic ,  dc 
dius  cft  nonfc- 


Ra'.>.    QiiatuorbcllaDiuiJ  ^  fcmorum  cius,  contra  T 
Phililhi.Tos  Chntii  bcllum  (ignificanc,  quod  omni  tem-  « 
porc  huius  vit;c  111  mcmbris  luis  contra  perrccutorcs  &  nc- 
quitins  fpiritu.-ilcs  C(  ncinuatiir  ,  licct  cnim  faflusmundi 
vcl  proccruit.is  maligr.orumfpuicuum  fccrJgac  concra  cc- 

clcliam  Dci,oiii 

lium  Philifthinorumaduerfum  Ifr.iel,  &dcrccndicDamd  &rcrui  t  "'s  tamcn  pnn- 

cjpacus  aducrfa- 


Kabbin. 


L>7.ant.e.ix. 

B 


b  "^c^ot^^^^^Qiuid  ^  ciuscumco,&pugnabanrcontra  Phihllhijm.Dcficicnte  aute  L)a 

intcrprctatur    la-  ' '     '    ' 

cu,s ,  quiaficutin 

lacu  lconum  qms 

mittitur,  ica  femc 

tipfum  nulic  Da- 

uid   contra   Go- 

liath. 

c     Tertium,  Rab. 

lofcphus  dc  tcr- 

tio  prilio  ica  di- 

cic,  Pofthancvc- 

ro  compalTionem 

Palarftini    dcnuo 

pugnauenint,  fu- 

pcr  quos  cxcrci- 

tum  mittcnce  Da 

uid  , 


uidlesbibenob.quifuitdegencre  Arapha,  t  cuiusfcrrum  t  halla: 
treccntasvnciasappendebat,  &  accin^luseratenfenouo,  niiuselt 
pcrcutercDauid:  prxfidioquc  ci  tuit  Abilai  fihus  Saruia!,  &pcr- 
cufTum  Phihlthxum  inrerfecic.Tunc  iurauerunr  viri  Dauid,dicen 
tes.Iam  nonegredicris  nobifcum  in  bellum,necxtinguas  lucerna 

b  Hracl.  Sccundum  bellumquoquefuitmGdbcontraphilifth^os.  4  jpfeadmhUi 


1   Locus  c.l. 


TuncpcrcuCfitSobbachaide  Hufathi  Saph  deflirpe  Arapha,  dc  5 
gcncregigantum  Tcrtiumquoque  fuitbellum  inGobcontraPhi  t, 

a  fDauid.  f.qm  clcftus  eft  a  Deo  in  icgiium.  b  ^Qii^ia  de  ralw  vbi  i^afccbac  oucsaccepiteuin  Dcus  .  L 


%  Qu  3  dc  gciicic  Belclccl  mater  cius. 
bi 


riorum  vcro  Da 
uid  impcrancc,&: 
prxlio  feruorum  , 
iuorum  difpone-  rui 
cc  ccdic,  .Jvl  ad  ni-  M 
bilum  rcducicur.  Sil 
vndc,  yana  falus 
bomin<m.In  Deofa 
ciemus  virtutem^'& 
um  re- 
ducit ,    tribuluntes 
nos . 

c      Betlehemites  . 
Qiiia  Nocmi  &  «^1 
Ruch  cx  quibus 


.  JTfUtKWJ  I 


l.Pa«.2o. 

c 


lifth^os ,  in quo  percuflit  Adeddatus  filius  Saltus,  pdlymitarius  9  omis  cft,  ccm- J 

..c....^..^»  a  TDe  Bnhlchcm  exniit.  ,.       ,       _       ,  •        1       ni      I       n  '  ^°  pOCC  vbcrCaClS  fC 

forcifTimus  d  Bcthlchcmitcs ,  Goliath  GethrEum  ,  cuius^altile  haitseeratquaii  ^'  uerfxfuncuiBc- 
appacMic  Ephan  c  Jiciatorium  texentium.QuartumbclIuii).  faitin  Geth ,  in  quo  virj*  tbl'.li^'"^'*^1"'9 
N?m  cont^i-rfin-      ^^'f  excelfus,qui  fenos  m  manibus  pediB.ifique  habebat  digitos,  id  J4  ."ca^cmocbs  lilc 

elt,vigmtiquatuor,&  eratdeongme  Arapha,o2iDiaiplicmauitIi-  i<j  cacnscff.  Vd  oac»l 

Nocmi  cij  nuiii" 

illuc  rcucrfa  pa-.; 

rus  abundanciam 

'  in  domo   Booz 

confccucaeft. 

•Jf  Angclom.Quatuor  ifla  bella  concra  Pal^ftinos.bclluin 

flgmficaniChriiti,  quod  omniccmporeiftius  vitq,in  mcm. 

bnsjiiis.contrapcrfidosquofquc  huiusleculij&contrafpi- 

ricalcs  ncquicias ,  inccllancer  agicLicctcnim  faftus  munda 

nus  fe crigat  concra Ecclciia  Chrilii,omn)s  tame  yero  Da- 

uid 


racl  pcrcuffitautem  eum  lonathafiliasSammaa  frams  Dauid .  Hi 
quatuor  nati  funt  de  Arapha  in  Geth  y  &  cecidcrunt  in  manu  Da- 
uid,&  feruorum  eius. 


gulos  fortifTimos 

Philifthinorum  , 

folus  pugnando, 

pcrcmic  ecs,alios 

conucrtic    in   fu- 

gam,quorumccia 

niulci  inpnrlioce 

cidcrucVcrum  aucem  Ephan  Adcodatumappellaucric,  vel 

quemlibcc alium,eciam  mcercum  eft . 

ci  Q^artum   Goliach,iccracur,quod  egic  Dauid  primicus  ce- 

poreSaulis.  Nam  in  1'ara.nonnificcrcio  principaliccr  pu- 

gnallc  concra  Phiiifih^os  lcgicur. 

Rab. 


MCOLAVS  DE  LYRA. 

4«  didtur,^.\<Xvi  cfi.  DicKiit  ali(jui.,qi4od  ijluii  acciderat  anfamrm 
pr£dicia,(/nia  lam  ante  in  perfecuiione .Abfalom  ferui  Duuiinonper 
miferant  ipfnm  ire  cum  alijs  ad prjclium.nt  hahctur  ftip.c.  1 8 .  Sed hoc 
non  uideti-T  uerMm,per  Im  quod  dicitur,  hic,  l^ofi  h£C ,  &LC.  cy  fic . 
yidetur  referri  adfa£fum  narratum  ante  immcdiate,  uliter  uon  habe- 
tur  ali^fnid  ceriiim  ad  qi4  id  rcferretui  .  Trxtereaiftud  betiurn  uditur 
contigijje^quando  uircs  Dauid  iam  deblltat*  erant  'enf£iiite,  ut  ojien 
dunt  circunflantiie  literx.K^c  valet  iffud  quod  iuduciiur  de  bello  con~ 


ratur  tatien  hic primo proptcr  continnatione  ad  prxcedciuia  ,imme- 
diare,'juia  contigit poff famem fupradifla  infrnetltue  Danid ,  &io 
tio  eft  ordo  temporii^fid  narraiioni:/;uia  iflud  bellum  mmediate  na$ 
ratitr  pftprxccdsn  *,  cir  ita  dicendiirt  de  alijs  fequeniibv.s. 
5   Timc.  Aomen  efl propriummHitis.  6  DeHu.  i.dctaliloco.  • 

7  S.^ph.  ^UasZiph.nomeneU  ?!gantes ab  coperckfji.-  - 

8  Terciumquoquc.  Jftudfuitbellnmin  qno  Dauid  inierfaerat 
Goliaih,ucpatei  ex  f<:quentib»s,proptt:r  quoddicendum  quod  Goh  rfi 
nomen  loci fpecialis  t/ui  erai  in  ualle  Tcrcbinthifm  quaftft  illud  belli 


trac4hfalom.Quia  enimfertti Danid non permiferunt ipfum  ire adp-       ficiit  babaur fupr.l. i .c. 1 7.//««^ in  •palle Surjfionenfijtvit  multa  lo- 


lium,ft4it  ex  caufajpcciali,fciruet,quia  Dauidprincipaliter  ctfmgttla 
riter  quafi  ad  mortem  qUiZreba:ur,utpatLt ibidem.et ca.  17.  Dixit ,A- 
chitophclde  D<;K/d,Vnumcnim  virumcuqujiris,  6i.c  etideo  il- 
lud  impedimentum  fuit  ftngnlarc.S ed  in  ifto  bello  utdcntesfcrui  Dautd 
ipfum  uirib.debilitatum,  ordinauerunt  et  iurametofirmauerunt,quod 
de  cAtero  non  iret  adprxlium iupropriaperfona. 
I  Icsbibcnob.D/c««;  aliqui  quodfoit  tres  di£iiones,  ita  qide  ,  cfl 
frspofttio,&  7{ob  nomcn  ioci,  Sedpatet  hocfafum.  Tum  qa  ifte  non 
fuit  de  'Hob.fed  de  Geth,ut  patet  in  finc  huius  c.  Tum  qa  in  Hebrxo  ly 
de,nonpoteft  cjfe prapofttio,&  ideo  totum  esl  nna  diffio  . 
i  Degenere.  Idefi,giganteo,vt dicuntHebrxi . 

3  Ecaccmclus.In  Hcbrxo  hetur  ,  Ecaccin>Slus  cratdenouo, 
ita  quod  ly  enfe,non  eU  de  textn.DiCMnt.n.Hebrxi  &  tft  uertfiifiilc,  (p 
illa  diefueratfa&us  milrs  de  nouo,&  ideo  nitcbatnrfacere probatto- 
nem  euidcntcm  in  percuffione  regis,C£iera  patent  ex  diliis. 

4  Secundum  bcllum  quoque  iuic  in  Goh.Ly  fecundum.«o« 
fignificat  hic  ordinem  temporis,(/uia  hoc  rno  non  narratuf  hic  ijia  bcl 
la  quodpaiet  cx  hoc  quod  itlud  bellum  quod  dicitur  hic  teriium ,  fnit 
fimpliciier primum  vt pateh>t,itludautem  quod  dicitur  hicprtmum, 
fuitfimpliciterultimHm,qapoflilludDauidndiuitad  pUum .  Tyjzr- 

ratur 


ca particuluria,& fic liiud  bellum  (jHod fuit  in  Gob  tanquam  inioc* 
particulari  fuit  etiam  in  vallc  Terebinthijtcutin  loco  communi . 

9  Inquo.  i.Dauidquifuit  aDeo  eleSius  &  ad  regimen  populi  >*► 
patetcx  di[iis,fup.l.li.2l.c. 

10  ¥i\ms.Quialongoteporehabitauitin  nemoribus  fugiens a  facie 
SaulfVtpatet  ex  prxdiciisjtip.  i  .U.  t  1 3 . 

1 1  Polymicarius.^a/a  defcendit  dcgenere  Be%eleelquifuit  princi- 
palii  in  opere polym'tario  tabernacuU,vthabeturExo.^i. 

1 1  Betlilchcmic.i^'f"4  ibifuit  natus,  vtpatet  ex  diBis.fup.l.uc.  16. 
I J  Goliach. Chot  quopugnauit  D.vtid ad  fingiilare  certamen.  Et  ex 
hvcpatct ,  quod  ditium  efl.f.  qttod  iflud  bcllum  ordine  temporis  fuit 
primn,qtt-a  ante  bellum  illtid  nonfitit Dauid  in  aliquo  bello,  imo  dotiu 
remanfcrat  alijsfratribusfuis  ad  beUunipofl  Saul  euntibus,  tanquam 
nimis  luuenis. 

14  Quarcum&c.  inquo.idefl.magnitudinecxcedenscommunem 
flaturam  hominum. 

15  Quife.  Hocponitur  adoflendcndum  .quodftcut  erat  excejfiii*^ 
magnitudinis,'ta  etiam  erat  terribiiis  in  abJis. 

\6  Ecblafphe.  idefl,vituperauitprouocandoeosadprxllumficut 

de  Colia  dicitur,fupra.i.li.xvij.c. 

Locu- 


M  O  11  A  L  I  T  £  R. 

. t  betur  inpk1r1b.fac.-5 fcdptur^  locis.I^iturpcr  aucs  ad  alca 
volanccs  figriancur  darmoncs  dc  vana  gloria  cencanccs ,  pcr 
bcttiasde  nottecircumcunccs.ligiiancur  d^^moncsdc  nimia 
carnisatBidioncccntiiccs.  Sicut"incollaciunib.  pacrum  df 
deabbaceIchannc,qucmdiabolusinduxicad  immodciacii 
ieiunium,  pcr  quod  impcdiuit  bonoru  adluum  cxcrcicium. 
Carncs  igiturfccrucifigcntium  coram  Domino  modo  pra: 
dicio,  non  laccrantur  abauibus  ,quiafibicaucncde  vanic-i- 

tc 


tcgIon.'e,nccabcfii]s,quiai]bicauencab  iiidilcrccione.  , 
t  Voflhxcfa.eflprxliu.  l-[icdcfcnbunc  quatuor  bcila  D.iuid 
&L  lcruoru  eiu :  cotra aducrfarios.per  quc f igfiaiatur  quatuof 
brlla  Chrifiianoru  p  infidclcs  i<<;  iniquos.Prinui  fniccontra 
principcs  Iud(joium.Sccundum  concra  jnipcracorcs  Roma 
norij.Terciuin  concra  vcrfutias  ha^rcticorum  in  quib.habuc 
runc  vidoria  pcr  pacientiamjfapicntia  ,  &  opcratione  mira- 
culorum.Q^artum  bellu  entconcra  Ancichriftiun  ,  dcquo 
vidori,ihabcbicui-  pcr  lefum  Chxif\im\.'hljmipfuminttrfiiiet 
fpiritu  orisfui,  ^  dcjtruet  iliuiiratione  aduentusfui,vt  di.^i,  The.  2. 

Locu- 


jnonn 

lUIHOt 


^49     JI-  Rcgum 

iiidjhoc  cfl-,rege  Chrifto  imperatcac  pra:'  ia  fcruorij  fuoru 
V  ddponcre,cedir,&:  ocs  aduerfarij  vincuntur .  Vndc  Pfalmi- 

fb  ex  peifona  Ecclelix  cofidcnter  dicit,/';  Deof^cicmus  virtu 

uw,&c.  C  A  P.    XX  [I. 

a  T   OiUtii<cn,&c.  ii-  lofcp.ExpcditusicaqueDauidapr^ 
_L^li;s5cpericulis  ,cumpace' 

i-ini  alciflinia  frueretur ,  cantica 

in  Deum  hvmnnfquc  vnrio  me- 

trocompofuic,  alics  quidcm  tri- 

mctros,al!osquinquemctros,di 

uerfaque  facicns  organa ,  do  jui  c 
5  vt  Lcuicaj  fccundum  ca  Djo 

hviiinos  edicerent  pcr  fabbatho  - 

rinn  dicm ,  aliafque  feltiuitatc s. 

0'ganorum  aucem  fpecies  hu- 

luiinodi  cfi .  Canoraquidcm  cft 

decem  cordis coapcata, bxc  ple- 

dro  percutitur.Nabla  vero  duo- 

decim  fonos  habens,  digitis  tan- 

«riciir .  Erant.n.iS.:  cymbala  aerea , 

iigrandia&:lata. 
;'''  J^  Theodorctus.  Poftbella, 
"*'  D.uiid  hymnum  Deo  compo- 

fiiit  cpinicion .  Confonat  autem 

cum  pfalmo  17.  vcl  potius  idem 

clt.  E50  auccm  cumalijs  pfai- 

mis   hunc  quoque  intcrprcta- 

tus.  fuperuacancum  exilhmaui 

fecundam  componcrc  interpre- 

tationein. 
Rab.  Solus  decimuflcptimus 

pfalm.in  J;bris  Rcgum  rcpcntur 

quia 


quia  rcgnum  illud  fignificatvbi  aducrfarrtim  nohebimus. 
Titulusenim  eiuself,  Indicquaeripnit  eimDcusde  rnanuini- 
micorumeius,&dcma'^u  Sjul.Dauid  cnini  fignificateum,  qiii 
natus  cfi  cx  fcmine  Dauid  f  m  carncm  ,  qui  in  corporc'  fuo 
<]ifcrtecclefiaadhucpatiturinimicos.vnde,i^4«/f,^4K/e^a/i 

mcpcrfequeris,  Eripietur  aute  om- 

ninocorpuseius  ,  cum  nouilfi- 

ma  dcfiruerurmors,  vt  perue- 

niaturad  regnum  Dci .   Pfal.iftc 

non  potcfi  conucnire  vni  pcrfo- 

n.r.Primoenim  propheca  loqui- 

curgratiasagcns,  quiadc  graui 

pcnculo  diuma  pictate  libcra- 

tur,  hic,  C:rcuniiedcruni  me  ;^cmitus 

morti' ,  e;  c.  Sccunclo  loquitur  cc- 

clciiaqu;E  ante  aducntum  Do- 

niini  innumcraspcrtulitcalami- 

r^        •  ,        ,  '       tatc.PolicaQue  mifcrtus  Deus 

Dominuspctrainea,ckroburmcum,&:lal  4  mcdiciiwm  fanda-  incarnatio- 

uatormeus  Deus  Dnsforris,meus,.&rpe-  ^  "'^  'nduliic^&baptirmacisbcnc 

raboineum.1Scucummeu&'cornuralu-  r  ^^^'^  <^^h^'"'f  ^""  pop"lum  de 

tlS  mvCE,&  eleuator  meUS,&:refugiu  meu,  7  J^ensquiaccinxitmcvinute,  Tertio 

faluator  rneus,"cle  iniquicate  Iibcrabis  me.  3  S' .^  '^^'l"^^ncordic  vox  laluatons 
+  1-,.. -I^k.l        •  1.      j       •    -         1       .        ^^''bicur  ,  vbipulchernmisallu 

TLaudabilemuiuocabodominu.&abini- ^  iionibus  virtus  eius   dcfcnbi- 

micis^mcislaluus  ero.  Quiacircudederutio 
me  cotritiones  mortis,torretes  r  Bclial  ter  ' ' 
rueruntme.  Funesinfcri  circundederunt  \\ 


D 


i.Cur.if. 


P.     XXII. 

Ocutus  eft  autem  Da 

T  Anticipatio. 

uid  Diioverba  carmi 
mslniius,  indiequa 
iibfrauit  eum  Diis 
dcmanu  omniuini- 
micoriiTuoru,  &  de 
manu  baul ,  Et  ait, 


Pral.i7.a. 


E 

tP.ai.17.3. 


tur ,  ibi ,  Fimt  Dominus  ,  &  bene- 
dt£ius  Deus  meus .  c;^arto  iterum 
eccleii^E  catholice  di:ta  profe- 
runtur,  &c  cum  magna  exultatio 


me,  pr.Tuenerucmelaquei  mortis,  :in  tri-  il  ,"'-'  diuimtatis  concdla;  muncra 

u.„u^;„„  I       1  .       laudantur. 

bu.atione  mea  inuocabo  dominum  ,  Scad  '  5  S  Ccruis 


fimpii . 
t  Dolore» 
t   vcl   impli- 
cuerunc 


'L 


ii(a 


NICOLAVS   DE   LYRA. 

C  A  P.    XXII. 

Ocutlis  cft .  Vojl  lib(ra'ionem  Damdapericulis ,  hic  confe- 

.1  juenter  poniiur  canticumgratia)  um  aiiionis ,  i^r  primoponi- 

turgrMiarum  adiopro  pneteritis.fecnndo  faiictnatiodejuturis  cap. 
ij.  CircaprimuM pr£mirtittir  (jU£dam prttfatio ,  fecimdo  fubd.tur 
gratiarum  aBioJbi  ,  Dominus  pctra  mca  .  Circaprithurn  dici- 
f«)  jLocutus  efl  au.  fciluet,quodfequiturpoflea .  Ei  dicitur  carme 
qma pf.ifle  m  Hcbrxo  compofitus  eii  meii ice,& per  modum  laudii  di 

Ultl£  , 

2  Indic.  Exqiiopatet^qundiflepfjlmusfuitfaSiusa^Dauid  po/i 
emncs  perfecutioncs  e.us  &fdaiis  aduerfariis,ipfo  exifienteiu  quiete 
ttntfMplationis. 

3  Etdcma  iflaperfccntiofpecialiterexprimituryqiiiitfuit  diutur- 

nior  ali)s  &  pe-ruulofior . 

4  Dominus  petra .  Hic  cofl/r^Kert*-;»;»»/^»'  canticimpro^ratia- 
rim  aliione,vbt  primo  ponitur  cantici  narratio,  etjecundo  intenta  c6 
€lufio,ibi, Yiwt  Dommus.Cantuum  autim  ifludfa^ufuit a  Daiiid 
pro fiia liberaiione a periculis  muliis,vt paict  ex  dihis,  ^ideoprtmo 
exprirnin<r  Dei  >pfum  lib  rantis  efficacta,fecudofux  liberationis mate 
W.t,/i;.Saluatot  nv-i^  .ttrtius  modus  flue  forrna.ibi,h\ii\i  de  exccl 
io.Circapnmiim  dr,DQmimts.idifl/undamen(um  mefiabilicns  con 
tra  inultiplices  iti.pulfns . 

5  Er  robur  mcum.  meforttficam contra  hofliles  infultus. 

6  Scucum  meum.  mnniensme  contrahofliumi£lus. 

7  Ec cor.fa.  repellens & deicicns dduerfanorum ificurfus, 

8  Saluat.or.H/c  confequentcr  expfimitur  mattria  lu.ui  Lberatlonis 

vi- 


MORALITER. 

1  Lociitus.  Dauid  figura  Chf i  fuit.proptcr  quod  Chrifius  Da 
uid  nominacur  Ofcc.j.vbi  dicitur  ,  Et qm&tcnt dominum Dcum 
fuum&  D.viid  rcgrm  fmrn.  Et  translatio  Chaldaica  fic  hct ,  Et 
obedicnt  Dauid  Miflixfuo .  Proptcr  quod  ific  pfal.exponit'  my 
i^icc  de  Chrifio  homincq.  libcrarus  fuitab  aduerfarijs  fuis 
» Jn  fuaicfiirrcdliuncproptcrquod  tuncdixitMatt.vlt.d.  i);: 
t^i  ffl  mihi  potcflas  in  ccelo  &  in  terra.  Igicur  in  cius  perfona  d i- 
citur. 

4  l^ominus  petramea.idc{}  ,iundameptum  mcum.nam  hu- 
inanaChnfii  naturain  djuinofuppoficofuflcnrabatur. 

5  ^tn.bwr.   Nam  ofcra  miraculofa  fccitvirtutcdiuina. 

«  Etfaluator  me.  Hxc  vci  ba  funt  C^brifii  fccundu  qucd  ho- 
jTio^ficcnim  minor  efi  patrc  .  &c  fcf  undfi  hocdicit  p.atcr  &C 
laluaiorcius,&:  Dcuscius.&:hocm6  cnponatur  m  lcqucti- 

bus 


videlicet  muha  maU et  pericula  de  quib.libcratusfuit  nirtute  diuina. 
Circaquodprimodcfcribiturfnalihcratio.  Secundo  fnbditur hbera- 
tiopopulide.As^yptoqiiaflproexcmplo,ibi,Commotacl}.Circcica 
quxfun;  dicsnda  in  huc  catitit 0 ,  confiderandu  quvd  faSfUfuit  tnetri- 
ce,vtdi6lumefl,&ideorune mctri hic ponuntttr aliqui  modi  loqu^di 
qui  nonponuntnr  comtnniutcr  in  (irjtioneprcfaica.,nu'afrcqueter  ac- 
cipit prfteritii pro prafcnii  v(lfuturo.,et  econuerfo,\t  aliquado  dcfi-  ^ 
gtiratiualocutione  tranjit ad plana,&  ecouerfo.Dicit  igii,Sa\uiiZOZ 
mcus.i.liberafli.Et  nvtjhiciniquitas  Damd  infa&o  "Bethfabee,de 
qua  fuit  libcratiis  quatitu  ad  culpaniper  vtram  ccntritionem  &  coti" 
feflionetn,et  quantnm  adpcnampcr  diuinam  ultionem  vtpaiet  ex  /«♦  ' 
praf.i£lis . 

9  Laudabilem inuocabo  .itefl^djgnum omni laude. 

10  Et ab  m\.ictl:cet  ab  inmicis  ir,uifbiliius,c^mii<t maUgni  fpiri- 
tusyficut  lam  liberafs  fmr.  ab  ininiicis  viflbiLbus . 

1 1  Quia circundcdcrunt  mc,&cc.Tofl  malafpiritualia  a  quib.ti  '* 
hcratus  fui',enarrat  corpbratia  ex  pl<i utioncSaulis,in  hoc  qiduitur  ' 
Ciicuhdcderunt  mc contritioncs niortis.r/'M  S.udij- virie- 
lus  ciugebant  Dauid  in  mcdi>m  c oroiioe ,  ifa  quod  Dauid  defperabat  fe  ''• 
poflecuadcre,vi  habeturfup.Lb.i.i^.ca,  \ 

1 1  Torrentcs  Bclial  ,.  iieil ,  impetus perfecutiunis  Saul,qui erat 
nlfiuciugo  difiplivni  crhgisdirinx.  .A  r 

1 3  Funes infcr.  li,  H  bi^o hal/etur.  Socictates  infcrni.  i.d.mo-x 
nes  iiiCitantesSiiuletri  adtiieperfequendurn  .   ■  ■  -.i 

14  Prcucncrunt  mc  Liquci  mortis.fcilicct Ziph<si et alij  infldia-^ 
tqres,qui  qufri.bant  tempus  et  tocum  quomodo  Dauid  caperetur,  vt  ha 
bcturfup.  i  Jib.  1 5  .cap. 

1  j    In  tnbulacionc  mca  inuccabo doniinum&: ad  Dcum 
mcumclamabo.  idefl,inuocaiii. 

Ec 


bus,in  quibus  cfl  tals  loquendi  modus.  j^ 

I  De  iniquitate  iiberais  mc.  LaudMietn  inuocabo.  idcfl,de  manl 
bus  Iud(jorum.qui  dicunrur  hic  iniquitas  in  ablirado,prop- 
tcr  cxccflum  malignitatis  corum. 

I I  ilu;.t  cinunde.ti.e  coif.&c.  in  an!.' ufh'a  mce  pafiionis.  * 
II  TorrentesBctia:.  idtft,in-.pctustr;bulationisadiabolo  cXf 
citac?. 

iz  Tirruerunt. m< ,S'.c dicitur  Marci.i^.c.  C^pit  I:fi's panere  6" 
tiedire.&:  hocfuitad  dcclaiandu  in  co  ventatchuman^  njtu 
r<j.  1 3  Fwii  s  ifferi  circwidcdernnt  rie.,prxuene.  Ec  loq.tur  dc  fa- 
nibus,qu,bus  tuit  ligatusper  prccuracioncm  demonis  ,qui 
vocatur  hic  intcrnus. 

15  int  bi-l.itionc  iniwiahoilominum.  Nam  inanrufiia  crULis 
crauir  p:u(  m  .diccns,  Tatcrtn  n.anus  luas  ctmliendr  Jfn  itum 
»»c«»/,Luc.xxiij  t. 

Tom.z.  X    3  Ec 


6^1        GlorordL&NicolaidcLyra.  !i     6j2 


:fan 


■    f  Deinplum  Dci,  fJi"»  Dci. 

Dcum  mcum  cramabo .  Etcxaudiec  dc  templo'  ^ 
lanCto  fuovoccm  mcam,  &clamor  mens  vcniet 

t  Feccaioic». 

ad  aures  cius .  Comota  eft  &contrcmuit  tcrra ,  * 
fcjiif&Bou.  &  fundamenta^montium  cocufla funt,& com- 1 

.1  ^  Kecogr.ouciunt  i:ani  Dei. 

mota ,  quoniam  iratus  eft cis  dominus .  Afccn-  ^ 

•  f  Compun^ioprmrcniium. 

cTctfumusdcnaribuseius,  &  ignis  deorecius  * 

a    f  C  ■ixii^hoiniiium  niflimiuan  a  rpiritu  lancto  . 

vorabit:  Carbdncs  fuccenlifunt  ab  co  Et  incli-  s 

t    ^  Apoiloioiaduenius  fui  nuntipsjjiifli.  b     f  Forin.im  fcrui  fufcrpit . 

nauit  caclos  ,  &  deicendic  caligo  fub  pcdibus  ' 

a  T  Plemtudiocm  rcientiz. 

t  *^"*-     cius ,  Et  afccndit  fuper  t  che'rubim  &  volauit,&:  7 

a  T  Scicmiam  lan^oium. 

tippiiuit.    tlapfus  cft  fupcr  pe'nnas  venti. Pofuit tcncbras  in  s 


'  circumitufuo,t  Iatibulum,cribranstaquasdc 
'o  nubibuscceloiii.  Prcefulgorein  conlpeClueius 
t  nubc.s/uccenfi  luntcarboncsignis.  t  Tonabit  a 

a     ^  Apoftolis  .  i 

de  cxld  dominuSj&:  excelfus  dabitf"  vocem  fua . ' 

a  T  Eaangelifbis.  Miucub. 

Mifitlagittas  fuas  &  diiTipnuitcos  ,  fulguraSit 
confiimpfit  cos .  ec  apparuerunt  cfFufiones  ma- 

Manifcftaia  fides  ecclcfCT  . 

ris,&:  rcuclataluntfundamentaorbis.  Abincrc- 
pationcdommi ,  abinfpirationelpiritusfuroris 

Filiumfuuin.  T  Vel  «lo.  EcclcCim  . 

14  eius.Mifitdcsiimo,&a(rumpfitme,  &cxtraxit 


f  Diabolo. 


1« 

I 

18 


mc  de  aquis  multis .  Liberauit  mc  ab  inimico 
7  meo  potcnrifrmio, &  ab  his qui  oderant  mc,  quo 
"  niamrobdhoresmcerat.  t  Prjcucnitmein  dic"^ 


NICOLAVS    DE    LYllA. 

1  Et  cxaudiet  de  tcm.  i.  de  ccelo ,  quod  efl templum  gloriie  flne . 
%  Commotactt&icoiicrcmuictcrriij&rc.  Hicinduciiexemplu 
deliberationepofiulilfraelde.Aegypto ,  rtdicit  I^ab.Sal.  qiuamodus 
fuit  Hcbrttorum  in  libcrativriibus  particuUt  ib.  faccre  mcntionem  de  U 
beratione  .Aegyptiaca^aiu  fuitgetieralis  tvti  pcpitlo,vtpatet  inpluri- 
bus  locis  facrxfiriptui£, Dicit  igitur.  Commota  cft  &  cotre.tcr. 
quiaprcptcrptagas  infliiias  .,iegypto  a  domino  omnes  habiiates  terra 
\Aegypttfuciunt  commott,&  conterricifVt  habetur  in  Exnd.  Et  ctiam 
"  ad  litteram  interplagas  illas  ^egypti  fucrunt  fa£l£  corufcationesy  & 
tonitrna  horribilia.vt  habett.r  txo.S.ita  quid  fidcbatur  iremere  lota 
terra,  &  montium  fundamenta  commoueri . 

5  Afcendct  fumus  d c  naribus .  Loquitur de  Deo  more  hominis 
irati,de  cuiusnaribus  exitfumus  ,quiairaeil  accenfio  fangttinis  circa 
cor.  &  inde  afcendunt fpiritus  adfuperiora-,&  ideoira  maximk appa- 
ret  infacie,vt in  ocidis  &  naribus.  Scicndum  tamcn  quod  ira,&  ali£ 
fafionesinDeononhabentlccam  ,  nifi  fecundum  quendam  modum. 
Dicitur  enim  Deus  irafci,quandopuiiitpeccatores,qitia  admodum  ho- 
tninis  iratife  habet . 

4  Etignisdcorceiusvora.  ^uia  ignis  &'grandomiUapariter 

ferebantur  adpuni[ioiiem.Aegyptioriim,vt  habe7ur  Exod.^.c.  Etdi' 

citur  hic  procsffiffe  de  ore  Dei,  qttia  de  voiuntate  &pr<»c cpto  eius fie- 

battalispunitio. 

f  Ec  inclinauic cxlos.  non pcr loci mufationemjcdper effe&us  ex- 

hibitionem  ,f.'adpunitioue  ^egyptioru,&  Ubsratiune  Hcbrxorum. 

6  Eccaligo.  quii  fccittenebras palpabi^cs  tribus  diebiis  in  .Aegy' 
fto.,vt  habeturExo.  10, 

7  Ets^cCn.fuper chc.Terhoc deftgnatur^  velocitas  diuini fubfidij 
ad  liberationcmpoptdi  de  .A>:gypto,  quia  omncsfilios  Jfrael  cadem  die 
fimuleduxitiCum  tamen  ejfentm  numero  maximo,vt  habetnr  Exo.\2. 

8  Pofuit  cenc.  hoc  colligitur  de  nube  exijiente  inier  fiUos  Ifrael ,  & 
exercitum  Acgyptivrumjupvr  mare  rubrum,  qu£  erat  obfcuriffima  & 

denfifflmaex parte.Atgypiioruj7z  , itaquodnonpoterant  actederead 
flios  Ifi  atl,  vt  babetur  Exo.i^. 

Cri- 


5>  Cribrans  aqu.  quia  ex  dcnfitate  illius  nubis fluebant  pluuisgrof- 
fx  ad  matus  itiipedimrtiium  ^cgyptiorum.  Fcruntamen  quia  illa nu- 
bcs  i  llumitiabat  m£le  ex partc filiorii  lfrael,vt  ibide  dicitur,i'j fnbdii. 

10  Pra:fulgore.  Et  quia  ex  nubc  illa generatafuerunt  fulgura  & 
tonitrua^  quwns  rora:  cioruumferebantur  inprofundu7n,fuut  di&um 
juit  ibidcm.ideofubditur,  Succcnfi. 

1 1  Milit  lagit. idefljulgura  &  corufcationes ,  quibus territi di.re» 
ru)itjFugiati>i<sIfraelem  ,  Domir.usenim  pugnat  prociscontra  nos, 
quia  tamen  ficnt  ibidem  dicitur,fiigieiitibus  ^egyptijs  occurrerunt  a- 
qU(.(.  idcofubdilur. 

11  'Ex.:i^^sx\ic..Aegytiosfubmcrgentes. 

I  j  Ec  rcucla.  quiafuperficies jcme  qus  erat in  profundo  marisfidt  I 
difcooperta,  ita  quodfiltj  Ifrael  tranfieruntper  mcdiiim  maris  ,  vi  ha-  ' 
betur  Exo.  i  /^.Dicitur  antern  terra,qu£  eflfub  aqnis  marisfuiidamen- 1 
ttitn  orbis,  aa  fiinilitudinem  fundamenti  doniUs,quod  eflpars  infcrior. 
Smiliter  terra,qu£  eii  inprofundo  maris  babetfuperfe  elemcnttim  a- 1 
qu£,&poQea  aeris ,  & confequenter  aliaspartes  orbis .  Confequen- 1 
ter  oflcriditur  a  quotalispumtio  .Mgyptiorumfaffafit  ,cum  dicnur. 
Ab  inci'epacio. 

14  MiiXtdc.Hicdcfcribiturforma,  fiuemodus  liberationis  ipfiiis 
Datiid,  qui  modusfaSius  efl  vvriUte  diuiiia,&  primo  dcfcribitur  modm 
Ju<c  libeiatioriisper  modum  euafionis  de  manu  aduerjaiiorum.fccund» 
per  tnodnm  iiifccw.ioriis  &  deflruaioriis  corum,ibi,  In  tc  cnmi  cur- 
ram  accinctus./;n>wj  in  du.is:  in  par[empriiicipalem,&  incidentt- 
lem,feciindaibi,  Cl^m  {mdo.Ctrcaprimnmdicitur. 
1  j  Libcrauic  fcilicet,Deu-Juagratia  &  virtuie. 
\6  Khinnnx.  idefl,Saule. 

17  Etab.  ubfalom&  fmfcquacibus . 

18  Quoniam.  Et in  hoc  confitetur Dauidfe liberatumvirtute diui 
na,  non  fua  .  | 

19  PrjEueniC.  quiacudcfperaretfenonpoPe  euadere  afacieSanl^ 
vt habetur.fupra  i.li.cap.i^.venitnnntius  adSauldicens ,  FcftinJ 
&c  veni,quoniam  Philifihijm  intudcruncfe  fuper  ccrra.^««' 
faSiumfuit  ordinaiione  diniiia,vt  Said  omiiterct  perfequi  Dauid. 

El! 


M  O  R  A  L  I  T  H  R. 

1  Ltexaudietdetemplo  faneio.  Sicutdicicur Hcb.5'.C.J(^7/«rf/tf 
hus  earnis fus preces  fupplicatimefquc  ad  eH  qui pofit  illufatuumfa 
cere  a  morte  cum  elamore  valido  et  lachrymis  ojfcrens ,  exauditus  cft 
fro  fuareuerenia . 

t  Commota  efl.{ci\\cct  in  paflioncMatth.zy.f.Mo^a  cfi  terra  et 
fetrte  fciflicfunt . 

•f  f«»d<twc«;j>abW«»i.Dcusenimin  vinditlammortis  Chri 
fti  hominis  vcnire  fccicexcrcicij  Romanorum  cocra  princi- 
pcs  ludxorum.qui  dicunc^hic  monccspropccrflacuscmine 
iiamj&:  corum  corda  qu^dicuncur  hic  fundamenca,c6cufla 
fucruc  cimorc  in  Romanorum  aduencu,&:  conquaflaca  m  ce 
^li,popuh  &  ciuicacis  inccriru. 

3  .Afcendet furnus de  nanbus  fi«v.fLilicct  Dei,  dc  quo  loquicur 
ad  modum  hominis  iraci.dccuius  naribus  cxic  tlimus. 

4  Etignisdcoreaus.  Nam  Romani  cx  infiinttu  Dci  ccplum 
&c  ciuicaccm  incendcn  unt . 

5  £n»c//»tf«/Vc<«.ei:^f.  percffcdhimiufticijefuxqucm  oiidic. 

6  Et caligo.Sa. ludci remanctcs crroiis caliginc suc iiuioluti. 

7  ^/cf «.idefi.fupcr  apoflolos  quos  rcpleuit  fcictia,  propccr 
quod  chcnibin  nominancur . 

8  Et  ip.Nam  Chriftus  in  c^lum  afcendic  velopus,  quam  mo 
iicatur  vcncus . 

S  7'o/«if.Namipfoafccndcncc  nubcs  fufccpic  ciiaboculis 
corum.Ad.i.b. 

9  Cnbrans.  i.aquas  fapicntiac  fajutarcs  p  prxdicationcm  apo 
liclorum,quidicuntur  nubcs  Ha.Co.b.^ifHntifliqui  vtnu- 

■^  bcs 


bes  volant,lpfi  vcivj  pv.lt  alccnlioncm  Chnlti  ad  prardicandC 
pcr  orbemfucrunt  difperfi . 

10  Tr<«/a/gorc.Nam  .nd  pradicationcm  apoftoloru  fulgOK 
niiraculorum  confirmaca  Gentilcj  qui  crac  quafi  carbonc 
excindi  per  inf^jdelicacc,fucccnfifuncadamorcm  Chrifti  J 
fidcm  chariracc  formatam. 

t  Tona. per  apoftolos  aliolque  difcipulos  prafdicantcs. 

1 1  Mi.fa.  i.  facras  fcnpturas  per  prajdicatores  &c  dodlorcs 
f  Et  dif.  fcilicet  contrad  iccntcs  cuangelic?  veritati. 

f  f»/^«ra.  jdefl,miraculorum  ligna. 

t  £rco«.  nam  per  cuidentia  miracula  impugnacorcs  cuani 

gclij  fueruntconfuli. 

II  Etap.  idefl,multitudincscredcntium,Efa.lx.a.MjVjt/w 

&  dila.cor.ttmm,quando  conuerfafuerit  ad  te  multnudo  taaris,furt 

tudo  gentium  venerit  tibi. 

I  j  Et  re.  ideft ,  rcgna  quatuor  orbis  principalia.f  Babylonic 

rum,Perf\rum,Grxcorum,Romanorum,que  per  lapiden 

abfcifumfinemanibus,ideft,Chriftu,funtcontnta,&:impt 

rium  Chriff  i  manct  in  fccula  fcculoruin,  vi  habctur  Dan.ij 

14  Mifitde.  LoquiturhicChhftusprofuocorporemyftic( 
dcaquistnbulationumperludxosi?*:  impcratorcs  Roma 
norum  diuinitus  libcraco . 

15  Liie.me.  hoc  dicitur  proptcrimperiu  Romanum,quoi 
tuitpotentifllmia&mulciplicitcratcentauic  dcftrucre  coi 
pus  Chrifti  myfticu.  17  if*?/».  i.aludajis.  18  Q^oniamr 
fciliccc,in  pri  mitiua  ccclcfia,  vcpacec  Ad.viij.&:ix.  i^  7' 
uenit.  fciliccc  Dcus  dans  fuis  fideiibus  virtuccm  pauenciae. 


6)5      II  Regiirn '^Dii/.Cap.  \Xll.    -654 


1«'  afflidionismcsc&faduseftdominus  tfirma- 

f    Chariutem. 

mcntum  meum .  Et eduxit  me  in  latituduiem, 
Jiberauit  me,quia  complacui  ei  •  Retribuet  mi  - 
hidominus  fecundum  iuftitiammcam ,  &  le- 
cundum  raunditiam  manuum  mearum  reddet 
mihi.  Quia  cuftodiui  vias  domini ,  &  non  im- 
pie  egi  a  Deo  meo  .  Omnia  enim  iudicia  cius 

:ii  in  confpedu  meo,&  pn^ecepta  cius  t  non  amo- 
ui  a  mc .  Et  ero  pcrfedus  cora  eo ,  &  cuftodiam 
me  ab  iniquitate  mea.  Et  rcftituct  mihi  domi- 

ie.  nusfecundum  iuftitiam  meam,  &  fecundum 
munditiamt  manuum  mearumin  confpe6tu 

T  O  Dcus. 

oculorum  fuorum .  Cum  t  fando  {andus  eris , 
onB  gf  cumtrobufto  pcrfedius .  Et  cumt  cIcd:o  ele- 

a  f  Quia  ci  non  faues,pcrueiru5  vidcris. 

"".'  dus  cris,  &  cura  pcrucrfo t  periierteris .  Et  po- 


I 


13 

15 
16 

17 
18 

19 

20 

21 
22 


25 
24 

16 

17 
18 

i9 


(ifU  ibi  incor 
nipta. 
~  uoaiani. 


f  Vel  humilem. 

pulum  pauperem  faluum  facies ,  oculi/quc  tufs 
excelfoshumiliabis.  Quiaru  lucerna  mcado- 
mine ,  t  &  tu  domine  illuminabis  tencbras  tprai.i7.<!. 
meas.  la  te  cnim  t  curram  accinclus,  in  Deo  t.csteramcxcf 

a    f  Peccarnrum.qui  e(t  int»r  D^-uin  &.  hoinines.  Cltuifl  . 

meotranfiliam  murum.  Deustimmaculatavia  tperfcaaideft 
eius ,  eloquium  domini  igne  cxaminatum,  (cu- 
tum  eft  omnium  fperatium in  ie.  Quis  eft  deus  *  ^' 
prieter  dominum ,  &quis  deus  fortis,  prstcr 
Deum  noftrum?Deusqui[accinxit  me  fortitu-  tfo"««»«iome 

d,>    -t.  I  ■  r  r>  •  3 '"  excrcitu 

ine,6^  T  complanauit  pcrteaam  viam  meam  vei fortiflcauit 

coxquanspedesmcosceruis^&a  ^a  cm«v.  Si^rd^pe 
fuperexcelfamea  Itatuens  me.    ^^''"'  fpimua-  ditamfedt. 

tDocens  manus  meas  ad  pr^-  cncaca,v?p?ct  ^  P^f'7.e.& 
lium ,  &  \  componens  quafi  ar-  id  eft  ,'implica  Jlomritus  eft 
cum  ^reum  brachia  mca.  Dedi-    !I!^"" ^^'^^^^  "^  =^"=}''  ?«■<=."*  ^'^ 

,,.        1   •     ,  r  I      •  Ulienc."»;  .  ihiiimeis. 

Itimihi  clypeumlalutistu2,5(:  .s^  CAP. 


NICOLAVS  DE   LYRA. 
l'Btcduxicmc  mlati.tjuia Dauid tfui a Satd icrviris eius  eratcir 
tmiatus  in  modum  coronf,vt  ibidcm  diciiur^recedente  Saule  liberpo  • 
tMtt^ire  tjuo  voluit. 

«  Recribuec  mihi  Dominm  (ec\.\ndum,Scc.^xhocemmquod 
Sauli  peptrcitycum  tamen  poffet  eum  occiderc,  vt  habeturfup  .lib.  i  .c. 
t^.&  iS.&  quia  ^bfalomfc  peffetjuentemfaluare  voluir,  ne  in  pec 
€ato  mo'  tdi  moreretnr,prout  diBumfuit  ,fupra  ca. i  Z-ex  mtfertcor- 
Safmi  dfp«/itus  adhnc,  quodDeus  ejfet  fibi  mifcricors  &propitius 
in  dand')  fibigrMiam  in  prxfenti,  &gloriam  infitturo ,  fecudum  illud 
Mat.yB~'CiCi  mifcricordes,quoniam  ipfi  mife.confc. 
5  Omniacnim  iudi.cius  in  con.vt  cauea  ab  eorU  tranfgreffione. 

4  Ec  ero  pcrfcclus  coT.quia  in  coniunilione  ad Deimper  charita- 
tem  confiflit  effcntialittr  perfedio  vitf . 

5  Ec  cuftodiam  me  ab  iniquicace.c<»»e«<io  diligenter  de  cxtero  a 
recidiuo . 

€  Cumdin.Htec efi pars incidentalis ,quia Dauid  locutus fucrat de 
fualiberatione propter ftiam innoccntiam,ideo hic incidentaLiter  osie 
StDeimifericordiam  &  benignkatem generaliter  erga  bonos,  dicens 
ipfi  Deo,C\im  fandto  fanclus  eris.  qmafan6lus  tefanEiu  cunfitebi 
tur  aquopiafanBitas  detiuatur. 

7  Etcum.ad toleraTidumaduerfapatienter. 

8  Pcrfccius./c///ce?  erist  dandofibigratiatn  tolerandi  aduerfa  nofo 
lumpatienter^fed  etiamfufcipiendigaudenter,ftcut  martyres  gande- 
hat  in  paffionibus,ejuod  efl  maximf  perfe£iionis  in  virtutefortitudinis 

9  Ec  c\xm.ad  vitam  beatam  ex  tua  liberalitate . 

10  Eleftus  cris.^«M  eliget  te,omnibus  alijs  contemptis. 

11  Ec  cum  T^mcr{o,ii.c.reddendo  eip^nam  fccundum peruerfita 
temfuam,iufle  tamen  ex parte tua.Felaliter.Cum  pcr.fcilicetfecii 
dumiudiciumfuumerronettm,  quia  homines  peruerficumabeo  pu- 
niuntur  iufle,diLunt  Deum  cum  eis peruerfe agere . 

1  a  Ec  populum./(/e/?,«/»/f5«wj  &  humiUm. 

I i  Sz\a\im.quiafecundHm  quod dicitur /oco.^.&.Dcus fupcrbis 

refiftichumilibus  auccm  dac  graciam. 

14  ^^iztU.quod potefl intetligi dupliciter . Lucerna.n.efl lumen  in 

tefia,&  ideo  lume  naturale  intelleSus  humanipofitit  in  corpore  ter- 


reo 


reo  bene  dicitur  lucerna  Domini,quia  lumen  naturale  rationis  efl  qux- 
dam impnfjio diuini liiininis,fecundum  illud Tf./\.b,  Signacu cft  fu 
per  nos  lumen,&:c.7^fw  Dnusprafcns  homini per gratia  fuam  di- 
citur  eius  lucerna ,  quia  omnis  creatura  ad Deum  comparata  tenebra 
eft,ideo  fubditur . 

1 5  Ettu.Totefletiam dici^rji tenihris hic voctntur opera meritoria 
perpeccatu  mortale  fuperueniens  extin£la,qu£  viuificantur  &  illumi 
nanturrccuperatagratia . 

j  6  In  te.Hic ponitur liberatio  Dauidper  modum  infecutionis  &  de- 
shuSIionis  aduerfirioru7nfuoru,cudicttur,in  te.idefl,in  tua  virtute. 

17  C\\n3ir).idefi,adpr£liumexpeUiti4S, 

1 8  In  Deo  meo.capiendo  aduerfarios  i/drafuumfortalitiim. 

1 9  Deus  imma.via  eim.l^ia  iha  eil  lex  diuina,  in  qua  non  efl ali 
qua  immunditia  conceffa  tanq  licita,licet  aliqtia  malafuer\pt  pnijftt 
proptcr  maiora  mala  enitada,ftcut  libellusrepudiipermiffus  fuit  in  le- 
ge  ve.&vfura  cum  extraneis^^ie  vxorcs  occiderent,et  nefratres  ftios  ' 
vfuris grauareiitjprout  di6ium  fuit plenius  Deut.  2  3 .  c^  z  4.  • 
iQ  Eloquium  Damini  igneexa.  i.purum  &  mundum,ficutme^ 
tallum  infornaceprohatum . 

ii   Scu.ci}.fcilicetipfeDeus. 

21  Quis  ci\.q.d.nuUt4s,quia  alijfunt  dii  participatiue,fcilicet  homi 

nesfancii^fecundum  illud  Tf.S  i  .^Ego  dixi ,  dii  cftis.  f^el  diifialfi, 

ficut  idolagentium. 

z j  J)cus  qui  zc.corporali  contra  hoftes vifibilet,& fprituali  cotra 

inuifibiles. 

14  Ec  compla.perfc»i^ai"nviammeam.a«/f rec/o  offendiculacor 

poralia  &  fpiritualia. 

25  Coa:quans.</an(/o mihiag'Utatem ad infequendli  hofles meosfit 

gicmes,^  efl  locutio  hyperbolica.qnia  non  habuit  tanta  velocitatcm 

cui-redificut  ceruus,ficut  dr,talis  mulier  ejt  albior  niue  ,  ad  defignm- 

dum  excellentiam  fuA  jtbeuinis,quamuis  non  fit  ita  albaficut  nix . 

16  Ec  fupcr  c\cc\.ideit,liabiliens  in  regia  dignitate. 

1 7  Doccns  manus.  quia  artem prxllandi  me  docuit . 

2.8  Ec  compo.quafl  ar.ideft,fortitudinem  ad hoc  conuenientem  mi 
hi  dedit.in  hebrtco  habetur,\enichath.idefi ,  icr  concnffus  eft  arcut 
tireus  brachi]s  meis  iquafi  arcU  xrcufaciltier  tedebat,vt  dicit.^a.Sa. 
29  Dcdifti  mihi  clvpeum  &cc.quafi  dicatfortitudo  meaparH  ef- 


MORALITER. 

I  £{c</«.fidcmChrirti  diffiindendoperorbem. 

2.  i^f (f/.Hic  exprimicur  ccclcfi^  mericum  &:  feques  pr^miu 

Quacum  ad  illos  qui  numero  &  mcr ico  siic  dc  corpore  Chri 

ni  myftico,&: ifti  func qui ciuenc  ab  immudicia  peccacoru  , 

&  ftudenc  ad  implecionem  mandacoru  diuinorum,&:p  hoc 

paccncfcquenciavfque  ibi. 

6  C«w/in.idcft.Chrifto. 

6  ^<j«fl«j.conformando  cc  ci  quantum  ad  prarccpta . 

7  £^cMw.idcftChrifto,cuiusvircuscftinfinica. 

8  Terft£ius.co{orm7indo  te  ei  quacum  ad  cuagehca  cofilia . 

9  £?cK>B.iclcft,Chrifto, 

10  £/f.tianflacus  ad  gloriam  cleckorum. 

t-t  f  «»2.idtft,diabolo  qu  i  cocalicer  aucrfus  cfl  a  Deo. 

11  Tetumens.  ipfum  infequendo. 


14  Qjiia  tu.na.  in  vica  coceplatiua  Dcus  efl:  lucerna  ecclefi^. 

17  C«»'>-<j»i^i:c/«(3«r.iaad:iusvicxoperibus. 

18  Itt  Deo  meo  tranfiltam  murum .  i.  ccncacionis  impedimencu. 

20  Eloquium Domini  examinatum.  quia  non  habec  aliquid  im» 
puricacisvelfalficacisadmiftum  . 

30  Scutim  efl  omnium fperantium  /«/c.concra  inuafioncs  pote- 
flacis  maligniE . 

2 1  £f  complanauitperfedam  viam  meam.  omnia  ofFendicuIa  au 
fercndo  . 

2  5  Cotequens pedes  meos  cemV.dans  mihi  prompcicudinem  vo- 

luncatisad currcndumpoft ipfum in bonis  . 

16  Etfuper.  ideft,  niefirmando  in  confiliorum  obferua- 

tione. 

27  Z)ocf »j  ?K<j?jK^.ideft,opcraciones  meas . 

27  ./id  prdium.conWA  incenciua  viciorum. 

Tom.z.  X    4       Et 


^yy-      GIorordi&NicolaidcLyfaJ  ■.    6^6 


A 

-f  iI«cL'tuue- 
tunc . 


t  infurgentcj 
innie,  &inlr. 

f  cernieem,  \i 
{ ft  uertiiii  mi 
hi  inimicos  in 
(ii^am. 

fnel  excidi 
f  ucl  rcfpicict. 


tdilledi  ecs. 


manfuetudomcamultiplicauitmc.  Dilatafti ' 
grcflus  mcos  fubcus  mc ,  &  non  'dcficicnc  tali » 

a    f  Chiiitm  infidclcs.clcclus  vitia. 

mci  pcrfccjuarinimicdsmcos&conteram,  &  f 
nonreucrtardoncc  confumam  cos.  Confu- 
mam  cos  &  confrigam,vt  non,  confurgant,  ca 
dentfub  pedibus  mcis .  AccinxifH  me  fortitu- 
dincadpra:lium,  incuruaiti!  refiflcntes  mihi 

a  fV  "dc.djn^c  po; Jiii  iti  iii  tos  tuos  ri.abjlluiu  pc.luin  tuorura.   f 

fubtusmc.  Jnimico^smeosdrdiltimihitdor-  j 
fum,odicntcsme,&tdilperdameos.lClama-  4 
bunt,&  noncritquifaluct,ad  dominii,  &  non  \ 
cxaudicteos.  Delebocos  vtpuluerem  tcrrse,  ^ 
quafi  lutum  platcarum  comminuam  eos  ,  at-  t 

a     fludxurum. 

quctconfringam.  Saluabis  mc  a  contradi(5bio-  t 
nibuspopulimci,  cullodicsmcin  caput  gcn- ^ 


"  tiurn  .  Populus  quem  ignoro  fcruict  mihi,  filij 

a  t'u<lxicx  patrf  Jiabolo  .uti   . 

11  a'licni^  refittenfmihi,audiruaurisobedientmi- 
\\  hi.  Filijaiienidefluxcrijnt,&t  contrahenturin 
J^  angultijs  luis.  Viuit  dominus  ,  &  benedidius 
'7  t  Deusmcus,  &  cxaltabitur  Deus  fortis  falutis 

1 X 

a     In  uidicio^cum  rcddain  malis  iuxta  mcrita. 

,j,  mcic.  Deuscjui  das  vindiclam  mihi,  &:deijcis 
t  populos  fub  me  .   Qui  cducis  mc  ab  inimicis 

a    f  A  diabolo. 

t  mcis ,  & arcfiftcntibus  mihi  elcuas  mc,  t  a  vird 

•  A-rri  •  ^  Ec«lefiain  meam  . 

iniquo  libcrabis  me  • '  Propterca  confitcbor  tibi 
j,  domineingentibus,  &  nomini  tuo  cantabo  . 
"  tMagnificans  filutes  rcgis  fui ,  &facicns  miferi- 

'  ,'  f  Saluatoris.  f    a  Elc/lis . 

14  cordiam  Chrifto  fuo  Dauid,&  fcmini  e^ius  vlquc 
infcmpitcrnum. 

^  CAP 


D 

fm  i 

\u 
rcerjl 
ris" 
ia! 
tis 
abfi 
tf 


tP 
R<fl 

tH 


lut 
t« 


NICOLAVSDE    LYRA. 

.J«  fetjfiift  ade/fitprote&io  tua . 

I  Ec  man.&ic.mul.me.  Eft.n.  difpofitio  ad  hoc quodhomo  multi- 
plicetur  in  bonis  teinporatibus  ^  fpiritHaltbus,fecHndum  Matth.^^.a. 
Bcati  mices,quoniam  ip(ipo(rKlcbuiicccrram./«HcZ»-(tofcij- 
ie/«r,fanochcca,/(ie/2,»J3ft/«cf«<io  tua  multiplicanlt  me,  &  cH  fen- 
ftfs,et  ex  benighitate  lua  proucnii  mihl  mnltiplicatio  in  bonis  tepora' 
Hbus  z^  fpiritnalibus  &  prolc,iir  non  ex  mcrito  meo . 

»■  z  Dilacaftigrcf.mcos,&c./n  Hib.hahetur.^A^as  meos,  quado 
cnimpedesfnnt  loniuncli  adinHiicm,tunc  homo  efldifpofitus  ad  cade 
dum,ffd  qnjndoftnt  connsniititcr  elongdti^tuncftacfirmius.Vcr  hac 
igttnr fimiUtuilinem  inteUi^itur,quod Jirmitas  in  ftatu  regio  inerat ip 
fi  Dauida  Dco.Catera  paient  cx  di3is  vfque  ibi. 

3  Inimicos  mcos  dcdifti  mihi  dorfum  .  idefiyvertentes  dorfum 
coramm^  fugifndo. 

4  Clam.'ibunt.<jcii£/o/<r  . 

5  Ec  non  crjc  qui (^[.ijHia in  eis  niilla  wtus  eftfaluadi.yel aliter. 
Clamabunc,i'iaoca«(fo  auxiliii  humanu/n,<y  nonerat  ,  qui  auderet 
iuujrr. 

6  Ad  doniinum,co>zMfrff;jr fe  humano  auxilio  deficiente . 

7  Ec  non.ex.iu.cos.  SiLC.quia  talis  clamor  fcedit  exferwU timore . 

8  Saluabismc.&c./cf  e<'/,/"j/M.in/  . 

9  A  concradictionibus  populi  mci  .i.in  rebcllionepopuli  mei  c'6 
tra  'ne  excitataper Sebafitium  Bochri,vt  diUim  eftfup. zo.ca. 

10  Cuilodics  me  in  ca.  tdsfl.in  flatu  regni  . 

II  Poptilus  qucm.</«i4  ThiUi\hxi,^mmomt<s  &  Moabitx  &  idu- 
msifrKvbant  eifubtributo,vtpatet  exfdi£lii.c.%.&  ii.qui  tamen 
erani  Ocni iles  O"  idololatr:ej& fic erant ignoti  ipfi  Dauid  notitia  ap 
probatioiiis. 

1 1  Fili  j  A\ic.Ideft,iUi  qui  dcberent  effe  fiUi  mci,per  maUtiam  fua  a- 
lienati  refliterunt  mihi,vt  paiuit  fipra  in  rebeUioue  .Abfalo  &  aUoru 

_,  exiftentium  cum  eoyqui  tamea  Uebebant  obedire  Dauidficut patri  . 
^  ij  Audicuauris  o\>C.ideii,fimtilaturie & no>i yere,quia ^bjalom 

&fuifequaces  qui  fimulabantfe  Dauid  obedientes  ^  de faSio  fuerunt 

rebeUes. 

Filij 


14  Filijahcni.yw/tf  debellatifuerunt,&mortuo^bfalomfugerutt 
vtdidum  eflfup.ii. 

1 5  Ecconcrn./«  Hebreo habetur,ln  claufuris  fuis  .  ^a  Sebacum 
fautonb.  fuis  pr^e  timore  recUtfitfe  in  .ytbclaivbifttit  decapitatus  ,  vt 
di£ii<meUfi<p, 2.0.  '2 
19  ViuiC  do.Hic  ponitiir  huius  cantici  intenta  conclufto,  J>c  J  rf/iti- 
ni  nominis  magnificatiopropr£ai6lis  bhficiis,&  hoc  efl  qmddicitttr. 
Yiuit.q II iaeflipfa  vicaper ejfentia,& ornniaviuunt in eo,fecundum 
qnod  dicitur  lo.  1  .a.  Qiiod  fa.3:um  efi: .  fciUcet,omnis  creatura^  ia 
iplb,vica  erac,^«.'a  creaturaantequacreareturnoeflnifiipfa  cre4 
trix  <ffentia^qu£  eft  idem  quod  inteUigere diu.num  ,  fiue  inteUigentiA 
diuina,& quia intelligere eU fuprtmus gradui  vit£.^vt hetur  z.de .A' 
nima,&  Dcus  folus  vnico  a£lu  mteUigendi  ffe£le  fe  coprehedit  &  om 
nia,qui  quidem  aBus  rflfcmpiternus.,ideo  dicit  Thilofop.  i  z.Metaphy 
ficx.QuodDeus  viuitvita  nobiUffima,fcmpiterna &  optima. 

1 7  Ec  bcnedi.er beneficiis mihi  coUatis. 

18  Ec  c^.noninfc,  cum fit magnicudinis infinita,  fedincreaturisip 
fum  Liudant  bus  . 

19  Dc  us.».'  patet  expracedentibus.propter  qitod  concluditur . 

20  Propcerea.v; pfalmis lattdi tu£. 

11  In.gcnci.  quta  pfalm^faBi  a  Dauid  derittati  funt  adgentes  conuet 
fas  ad  fidem  Chrifii  in  dtuerfispartibm  orbis. 

12  M.a§,ni(\cM^s.id.fl,meiyquipmconliitHti4srexabeo  . 

2  3  Ec  tacicns.  r/«/  de  mandato  Dei  vnSius  fuit  a  S  amueky  vt  habei 
fup.primoUb,t6.cap.       .^v.-n.*T. 

24  Et  iemmi.qitia fiUi Dauldregnatteruntvfque  ad  captioneBaby 
lonicam,&  pofl  reuerfionem  de  Babylone  Zorobabely  qui  defcendit  de 
Dauidyhabuit  ducatum  fuper populu,&  altj  conjequenter  de  tribu  DS 
uid  vfque  ad  Herodem  aUenigenam,fub  qnonatus  cfl  Chriflus  de  fend 
ne  Dauidf  citdum  carnem,cuins  regntm  &  imperiu  manet  in  fecuk 
feculorum  amen.Et  iftafueruntdiffufius  traSata  Gen.69,  &  Matth. 
z.in  quadam  quecfliane  de  quoUbet,  quam  dehac  materia  diffitfius di 
fputaui.  _ 

^  CAP. 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

I  Et  manfuetudo  mea  muUipUcauit  me. meri  coric  &  difpoficiuc. 
Nam  manfuccudo  efl  quxdam  craAabilicas  mecisad  omne 
bonum. 

a  Dilataftigref.meosfubtus  mc,&c.ad  ambulandum  fine  cafu 

invicamorum. 

t  Terfequar  mimicos meos  &  conteram.&c.  idefl^,vitia  &  diabo 

lum. 

t  Incuruafli refiflentes  mihi ,  i.mocus  fenfu.ilicatis  inclinando 

iiib  obcdicncia  rationis.Poteft  &  hoc  alitcr  cxpoiii  de  impu 

gnaroribus  ecclcfi?,qui  tacli  fuuc  ci  obidientcs,  vt  Saulus  & 

coniimilcs. 

5  Immicosmeosdc.mihidorfum.  idcft^obfiinatosin  ludaifmo, 

qui  fugaci  funt,&difper(i  pcr  nuinduni . 

t  ^"('ii^itmpljtearumcomminuamcos  .qiua  contemptibilcs 

funtomnibusalijsgencibus . 

8  Saluaks  me  a  coiitradi8ionib.  popuU  mei.  quia  contra  ccclefia 

non  audcncmodo  loqui . 

I I  VopuUu  qucm  iguoroferuiet  mihi.qiiia.  Gcntiles  qui  a  Deo  vi- 

de- 


dcbantur  ignorati,eo  quod  erant  in  idololatria  derelicli,dc 

uote  feruiunc  in  ecclelia  Chrifii  . 

12  Filtj  aUeni  refiftent  mihi.id  eft,  ludgi  a  vericate  alieni  quan- 

tum  potucrunt  reftiterunc  ecclefig  Chri(ii . 

15   .Auditu  auris  obedientmihi,&c.ic  non  auditu  cordis  ,  quod 

diciturpropter  illos  qui  fide  conucrcutur  de  ludaifmo,  pro 

pterquodAibditur. 

i4f  j/i^d/ie«i</e^«A:er«nt.aviaveritatis. 

1 5  Et contrabentur inangufti^s fuis,&c.in  gchenn^  pctfiis. 

1 6  Fiuit  Dominus  &  benediilus  Deus,&c.\l^c  lunt  vcrba  cuiuf- 
libct  mcmbri  Chrifli  vniti  pcrgrati.im  . 

18  Etex.id  mc  protcgendu  ab  impuKu  omnispotcfhtisad 
ucrfarie . 

19  i)c«x</Ki.contramundum,carnem,diaboIum  . 
t£>eiffi/?i;)o.idefi,motus  meos  interiorcs  &exceriorcs  fubii 
cicnsr.itioniredx. 

t  ^<if(/«.fcilicet,mundo,diabolo,&  carne. 

t  .A  viro.  fcilicctab  Antichrifto,qui  crit  iniquiffimus  , 

ao  Troptcrea.  gfas  agcdo  magmficc  de  biificiis  fupradi^JS 


ic.  ' 


657      II 


R  egum. 


Cap.XXIII.      6j8 


c  A  p.  xxrii. 


C  A  P. 


b  £?»-e.  quia luculcntiflime  dc  Chrifto  Dei  iS:deincarnatio  D 
necius  ac  rcdcmpdone  humani  generis  prophecauic . 
c  Jn  ^iwo.qui  in  timore  Dci  dominatioriem  in  fubditis  cxcr 

cet,  lucis  ope- 
XXIII. 

a  TQuna  hanc  laudem  Dauid  in  aiticulo  mortis  domlno  deuote  cantauit . 

AEC  autem  funt  verba  nouiflima,  t  qu£E  dixit  [ 
Dauidiiliuslfai :  Dixic  vircuitconftiturumeft  3 

i    t  alias  Pfalm  lla .  4 

de  Chrifto  Dei  lacob  ,  egregius  pfaltcs  Ifrael :  l  bvcci\c[Us'^!l 

Sanrtus_^  Filius.  7      ^j^g       imgatUS 

t  Spus  Dni locutus clt per  roe,& fermo ei' p  t Iin-  »  germina  vhcu-  ^gg^c  «i 
guamea.DixitDeusIiraelmihilocutus  eftfor-t^o  tum  m  carne  eccicfiaftidll. 
tislfrael.  Dominatorhorainumiuftus,doniinatorintimore  Dei.  Si-  "  "'"''"^  ^""^^'^'  *■"'*' 


a  Tjr  ^ec funtautcm.  Hierony.  Nouidimafqnt,  quiapoft 
XX  pialccriumj&cecerametra,  hoc  compofuilTc  mc- 
trun)df,inquo 
air;  DixitDauid 
(iliits  Ifai .  Dixit 
vir ,  cui  conWtu- 
taefl  fcala  Chri- 
jlo  Deilacob . 
Rab.  Quia  vlti- 
ma  cotcflionis 
laude  figriant, 
quam  fupcrato 
hofle&peradla 
"idodamorcis 
fandi  catabunc 
inaternum. 


ra  pcr  folem  iu 
fticixillumina- 
taprofcrc,  nec 
in  eis  ahquid 
obfcurum  re- 
mancc,  fcdun- 


10 

1 1  viuens  frutlifi- 

«»  cac. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C  A  P.    XXIH. 

f  Aec  autem.  Tofttagratiarum  aciione  dc  prfteritis,hic 
conjequentcr  defcrilfitur  prophctiaDauid  defueurit.Et 
prmoponiturhuiufmodivaticinium  .fecundo  catalo- 
gnsfortium,  ibi :  HiEcfuntnomina.  Ci>cd/;nw«OT 
pramittitur prophctia  Dauid  de  prmiiatione  bouoru. 
ftcnndo  depunitionemalorum,ibi:  Prxuaricacorcs  aucem  .  Circa 
primuT)] primb  oflrnditnr  excellentia prophaite Dauidverbo.fecundo 
exewplo^ibi:  Sicuclux  aurora:.  Circaprimum  fciendutn,(f,  exccUen 
tiapropbecix  maximh  accipitur  ex  duobus ,  fcilicet,ex  matcria  teuela- 
ta,  &  ex  modo  reuelationis.  Vrimo  ergo  ofienditur  excellentiaprophe 
tix  Dsuidexprimo.fecundo  exfecundo^ibi:  Spiricus  domini .  Circa 
primamfciendum  cp  ejuanto  aliqucdfuturum  efl  excellentius^tanto  re- 
uddtiofa6ia  de  illofiue  prophelia  efl  exccllcntior,  quia  cognitio  nota- 
hilitatemforiitur  ex  obie£lo,-pt  habetur.  i  .dcAnima.  Ten.pore  autem 
yec.tefl.Hlud  quodfuitfutHrumexcellentifiimum ,  fuitincarnationis 
myUcrium:  qund  fuit  reuclatum  ipfi Dauid,  nonfolum  quantum  adfu 
turiiiottis  certitudinem,fed  etiam  quantutu  adeiusprogeniem,  yideli- 
cct  qHod  Cbrifliis  df  feminefuo  effct  nafciturtts,&  pereum  mttndus  ef- 
fetfali'.andus,ficut  Dauid  aperfecutionibus  inimicorum  fuorum  fuerat 
vir:ute  diuina  faluatus^ &  hoc  efl  quod dicitur. 
I  Ha:c.  &  ideo  practeteris  memoriter  rctincnda,fecundum  quod di- 
cit  Greg.homil.  i  g.Idcirco  dominus  tUc  difcipulos  increpauit,  cum  eos 
mporaliter  reliquit,vt  verba  qu£  recedens  diceret.ar£lius  in  corde  Au 
dieniium  imprefia  rcmanerent , 
1  Dixkvir.ideflDauid. 

3  Cui  con.  idefltfirinitcrpromiffum  ahfqueretraElattone . 

4  DcChriftoDcila.  irfe/Z,  deChnflo  quem  lacobSpiritufa.n£lo 
infpiratusprxd'xit  ventnru  adfalutem  hominum,  fecutdHm  quoddi- 
cnur.Gen.^9.b.  N6  aufcrctur  fccpcrum  dc  luda,  dc  dux  dc  fe- 

;;  morc  eius,doncc  vcniat  qui  mittcndus  eft,  &  ipfe  ent  expe- 
ctatio  gentium  tanquam  faluator  earum .  l^bi  notandum  eil  cf, 
tcanjlatioChaldaica habet.  doncc  vcniat  MefTias .  idefl ,  Chriflus 
Grxch&  vnSius  Latini,  qu£  quidem  prophetiafuit  impleta  tn  domi 
no  nofiro Iffu  Chriflo  vn£lo pr£C£terisplenitudinegratiiC ,  vt  habetur 
lo.i.b.  Vidimiis  cum  quafi  vnigcnitum a pacfc,plcnum  gra- 
tix  ic  vericacis.  quia  natusfuit  de  virgine  tempore  Herodis  regis,fub 
quofuit  tranflaturn  fceptrum  regni  ad  alienigena,vt  di£ium  efl  ca.pr^ 
ced.iula  pater  eiusfuit  Idumdim.  vt  alids  efldiffufms  declaratum. 

5  Egtc^ius.quiacanticdqugcantabantni^intemplOy  erantdepfal- 
tnis  Dauid . 

Spiricus 


6  Spiricus  .Hic  oflenditur  excellentia  prophcti^  Dauid exmodo re- 
uelationisfibifa&x.  Circa  quodfciendnm,cp  licct  reudatio  prophetictt 
fiat  multis  modis,vtplemus  declaraui fuper  Da.&fuper  li.Tfalmoru. 
tamenduomodifuntmagisgenerales  quos  accipio  qu.vitum  adpra- 
fens.  Fnus  efl  quando  menti prophetix  fit  reuelatio  alicuiusfuturifu- 
pernaturaliter  cognati ,  &  ctm  hoc  in  virtute  imaginatitiaprophet* 
virtute diuma  formatw  alinua  r>ifio  imaginaria  ,  in  qita  tanqudm  in 
fpeculo  infpicitur veritas  intelle8ualis,ficut  in  cognitlone  naturali  cq 
gnitio  quidditatiua  infpicitur  in  pLtntafmaabus  in  virtute  imagina~ 
tiuaformatis.  fe  cundum  quod  dicit  Thilo).  j  .de  .Anima:  Intelligenti- 
bus  nubis  neceffe  eflphantafmatafpeculari.Et  hnc  modo  lercm.tspro- 
pheta  viditdeflruBionem  tinitatis  lerufalemfiittiram  perintclle&um  ^ 
in  uifione  imaginaria .  01  la:  fucccnfa;  &  virg^  vigilan cis.  ut  habe 
tur  Hic.  I  ..yllio  modofit  n  ueiatio  ueritatisfupernaiurabs  abfque  tali 
uifione  imaginaria .  &  ifle  tnodus  prophetis  altiorefiprimo .  ficut 
melioris  intellc&us  iudicatur  illc  in  cognitione  naturali  qui  ueritatem 
intdligibiicrr.  fibipropcfitam  flatim  capit  ahfque  exeniplo  ad  hoc  ma- 
nuduSiHO, qudm ille  qui nonpottfteam  eapire ,  nifi  fbi  proponatur 
exemplumfcnfibilemanudu&iumn  .  & fimiliterillequi  conclnfiones 
Geomctricas  intelligeret  abfquc  defcriptione  alicuius  figur^  :qudm  ille 
qui  nonpoffct  hoc  capere  abfqtte  tali  defcriptione .  ijio  auicrn  fccundo 
modofuit  cognttio  prophctica  ipfius  Dauid :  ut  habetur  in  prulogofti-   ' 
per Tfal. &  hoc  efl  quod dicitur:  Spiricus.  id  eUJpirituali  uifione in^  ' 
flruxitme  abfqueuifioneimaginana.  - 

7  Ec  fer.  ^«/a  non  fobm  illuminauit  intellcBum  meum  ad  intelligen 
dum,fed  etiam  lingtiam  meam  fpeciali  modo  direxit  adloquendum, 
quiapropbetiasfuas  locutus  eflper  modum  laudis  diuina  magis  qudnt 
alifprophctx . 

8  Uixit.fcibcetDauid, 

9  Deus  Ifracl.  licet  enim  fit Deus  omniumgeneraliter ,  tamen  dici-i  '} 
tur  Deus  Ifrael per  ueramfidem  &  cultumlatriafpeciabter. 

1 0  Fortis.  id e[i,adprote£iionem  Ifirael  ^ficutpatuit  in  ediiBione  If- 
rael  de  .Aegypto  in  fignis  mirabilibus . 

1 1  Dominator. reddens vnicuiquepropria  merita. 

XI  Dominatorintimo.  quia  afubditis fuis ustlt timo-i timore fi-  c 
liali,  non  timore feruili .  '■'•': 

I J  Sicuc  Iw.Hic  inducit exempla  adpnedi&a.  &  primb  adulttmh 
dittum.f.de  prophetia  &  uifionefpirituab  abfqne  imaginaria..Ad  cu- 
ius  intellc£iumfcicnclum,(pfol  dupliciter  uidetur.  Fno  modoteiius  ali 
qtia  nubecula.Mio  modo  infua  claritate fine  tali  ituhc,  &  ccrtum  efty 
cp  illc  efl  acutiorii  uifus,quipotefleum  uiderefine  talinube  ,  qudm  il- 
ie  qui  non  potefl  uidere  abfqus  nube  cxceffum  claritatis  folisfuo  uifit 

^:  contem' 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

I  Httcfunt.  Pcr  Dauid  qui  in  glo.  fupcr  pfalmum  dicicur  exi 
mRisprophccarum,fignific.nturhomoperfccl:us  in  vicacon 
tcmpbciua .  Nam  6c  anciquicus  prophccg  appcllabantur  vi- 
dentes.  i.Reg.9.b.  ^ni  hodie  diciturpropheta ,  olm  appelUbatur 
videns.  Vitavcrocontemplatiuaconfiflicin  orationc  deuo- 
ta,&  in  medicacione  fandarum  fcripcurarum  diuinicus  rcue 
lata.  Eccalisconccmplaciuus  benedicicur filiuslfail,idcf!, 
r)ci :  nam  Ifai  inccrprccacur  falus  mca  .  &  dc  Dco  dicitur 
^h\.z6.Dominus  iliuminatio  mea,&fabts mea,&c.  Talis  auccm 
conteplatiuus  modo  fpccialiafiimilacur  Dco,  propterquod 
dicicur  cius  filius .  Ec  quoniam  rccognofcic  ficut  gratusDei 
bcneficia,debcc  regratiando  diccre,  &c  maximc  circa  firvcm 
vits  fu2 . 

1  Dixit  vir.  ldcfI,dicat,1oqucns  de  feipfo  ficut  dc  alio :  nam 
hic  cft  modus  loquendi  fanilorum  de  fcipfis.  Vndc  Moyfcs 
Num.iz.a.dixit:  Erat  autemMofes  manfue.&c.Et  loanes  cuan 

gclifta: 


ZcliQa: HiccfldifcipHbisillequiteflimonium  perhibct,  &c. 
3   Cui  conUi.eft  de  Chriflo  &c.  Idctt. ,  promifllim  cff  ci  quod  fic 
xccrnaliccrcumipfo.  lo.  xij.d.  ybi  ego  fum,iUic  &minifler 
meus  erit. 

5  Egregius pfaltes  Ifrael,  &c.  quia  talisconccrriplatiuusindi- 
uinis  laudibus  componcndis,  &  dicendis  cft  precipuus .  Ec 
quia  talia  non  attribuit  fibi,fcd  gracig  Dei,fubditur: 

6  Spiritus  domini.locu.&c.  m  diuinis  laudibus  &  doctrinis. 

8  Dixit.  Idcft,dicac  rcgraiiando. 

9  Deus  Ifrael.  idcft,angclorum  Deum  clare  videncium  . 

f  Aff./o.NampcrangcIosfiunc  communiccr  iiluflraciones 
hominum  . 

10  Fortis  if.  nam  angeli  fanili  habcnt  ab  ipfo  uirtucem. 

H  Dominatorho.  Quos  regispcrangelos  tanquampcr  me- 
dios  inccr  homincs  6C  Dcum . 

li  intimoreDci,  fcilicec,  filialt  :  qui  femper  coniungitur 
charitati . 

1 3  Sicnt.  Verba  funt  coteplatiui  Dci  beneficia  recognofce- 

t  tis, 


^55>         Gloford.&NicGlaicIcLyra. 


~T 


660 


^  a  T^eff/I.Rab.Qaiinlcgcdominimediratur  dieacnodic, 
A  fit  tanqua  ligniim  quod  plantatum  mxtaaquas  dat  truaum 
funm  uucmpore  luo,&:  qua:aiiiqucfacietprofpcrabuntur. 
b  if/i a-ii.C^i  fcilicct  conuinicans  i^^eccatis  alicnis  proprcr 
cordjs  iui  duntiam  iniquitatum  poUcre  prcinitur,  6d  uculis 
pcccatorumconfoditur,  ciufq; 
f  BcbttlM ffc  <-^'» .xtcrnis ignibus dig'ia,ad 
kibcc  adver-  nihilum  rcdi^ciitur . 
kwij.Itflcut  c  lUc funi nomina.  Iljd.Tcxitur 


a  IXcdcflz. 


^*",""'""^  cat;U«.>«»us  virorum  tortiuni  iii 
ortete  rolecit    ■         ^ 


b  fB.crurgente  Chtuto  a  mortuis. 

cutt  lux  auWxoriente  fole  mane  abfquc  i 

a  t  Intideliiaii|-.        b  1   Muauilis.  c  T  Pnaicjf.onc. 

nubib.ru[ilat,&licucpluuiisgerminac  hcr-  i 


n,at.eeftabi-tvouiaiandorum,quiqua.nu.s  .^  b^jeterra.  Nec  tanta  cll  domus  mea  apud  3  t  "'c 
iitie  nubibits  vitcmu  lublunitate  piouciant;       •-'-•^>'  ~        ,•  ^^  *  ^ ' "^ 


•|tie 

Miac  a  fplfdo  tn  vfqi  ad  cxccilcntiam  dium.e 

re,  iiQc*pin-  Xnnitatis  nonatdnguut.  Hoc 

r<L«l7r;rb.ot1  clt  cnim  quod  fcripcum  cft:  Vf- 
l^  que  aii  trcs  pnmos  non  pcruc- 

ttjr)T«n«em  nit.  C^iscnun  in  nubibus  ^-qua 

dom*  oiejcu  bitutdomino in  Hlijs  Dci? 

Dc«(ubjudi  cj  f^rtium.   De  his  tortibusaic 

fir.t«F^*r  lu  lofcphuszPrmius  omnium  crac 

<ens)qui.i  pa-  Eufcbius  filius  Achimxx , qui 

aiitn  atternii  acicmlioftiu  trcqucntcruruin 
mntmecii  di  pens  non  ccllauitdoncc  nogcn 
bu4,a:ieruatfi  '.os  occidcrcc  .  Poit  hunccrac 
<iici  firtnuin)  Elcazar  tilius  t  Dodo,  qui  cum 
Cuna.i  enitn  rcgcfucracin  Sarpba.Hic  IfrrtC 
ijiu-s  mea,  &  1,^,5  tormid.itibus  Plulirthino- 
•1«  urnAppr   ''""1  cxcrcitum  .\:  lir.yencibus 

«un«(ideil,  lolus  lCltltlt,  &.  multOS  oCCldlt, 

C  vt  languine  octifjrum  ghidius 
Tt Bon (it ficut  eius ha:rcret,vt dcxicia. tfr.icli- 

fef.neo  agn  j^^.  ^^^^  

«uod  arefcit »       ... , — ^ _— ; — ^^  — ; — r — ~ ■ 

impuautetaa  N    l  COL  A  V  S    Dh     L  \   R  A. 

qua  Ipic*  a-  ^  co>nempirantc  .EtidnQiiiudprocxmtfloindntuiir  adoflendendii 
mouebuntiir    excdlcntia  fphetiA  Dauidy<]Uje  futjinc  ima^Jnib.-ptprxdiffn  ciuqux 
"^c^^ni^^^^i^untiiuatiquAdanubescontcmpcrantssvcrit^ceminteUigibileatbUi- 
uentur.  Sed  5  catiintcUcJus  Immani.vt p^Jtct  ex prxdi&:s.  a-  hoceli  quodcluitur. 
^ou  uBgerc.  i   Abfq;  nu.  idefl,abfii;  imagintbus  vifloneintcUcBuJi  meillnP.rut. 
Secundo  inducit  exenipLum  ad  ali:d diBwnJ.  dercuelationefu£l.i ipfi 
Damdde  Ch  flo  ,.afuiu>udefcmim  fu< ,  (^faiinmcflexdiuinalibe- 
raUtatey&  niin msiito huma>to^&  hjc  eu  ^uod  diLitur  in  cxi n.plo . 
t  Ec  flCUt  plu.  Terra  enirn  qux defe  efl  arid.i  non  habct  aptilitaiite 
adpriferendam  herbam,  fcdedprofertex  htitnjreplttiixdefup  defcen 
dentis. i ic  Chri.  'tu.s  •i.itus  cji  ds  bvata  virgine perfitfa  pUmtudinegra- 
ti£,fe:  U"dum!tu'(Lfa.^^.b.l{.oT2tc  cqU  dcfupcr  Hc  nubcs  pluac 
lultuavpetiiitur  tcrra  &:  gcrminct  fal.  vndefubditur. 
3  Ncciantacttdo.iSLC.  .'rf-j/ ,?««•/ /«>.v;f/. 
,  4  Vc  p.i.  fcmpi.intrct.  de  Chrijio  nafcit^ro  de domo  mea^cuius  re- 

fnumflibitin  tetcruttmjlcunduin  cjuod dicittir Efa.^.b,  Supcr  foliu 
):iuid&fupcrrcgnuiiiciusll;dcbit  ,  vt  confirmet  illudii*: 
corroborec  in  iudTcio  6c  iultiua  amodo  &C  vfque  in  fcmpitcr 
Vinvn.,ideo  fuoaitur . 

5  Cuntta  enivn- fnpple  dependet  &  expeSljtur  ab  eo. 

6  Ex  om.  vol.  i.omne  dcfiuenum  tneuinfupple  tcndit  in  ipfum.Et  efl 
modus  loquen di  qui  apuu  Hcbr<eo$  vocatui  decurtatus,fcilicet  quando 
loquens  non  exprimit  totum  conceptumfuum,  quod  maximh  contingit 
quoitdo  Loqutiur  ex  excejfu  deuotionis,ficut  crat  in  propofito. 

7  Ncccft.  Q^od fit  ifUando  ex  voiuniate  nihil procedit  deliberath 

?ucd n  n  ordinciuri^  DeuMyfccundum  q4 dicit ^pofl. l .ad  Cor.  i o.g. 
)mniain  gloriam  Dci  facite,  c?  in flatu tali erat Datnd in  fine 
TntxfuJi.^quaiidodixitifla  verba. 

%  Pr^uaricatorcs.  HicponiturprophetiaDauid  dc  punitionema- 
lorum.&primo  t/uantu^n  aJppiam  temporalem.cutn  dicitiir:^i^U3.- 
tica.toreszutcmq.  &  hocimpictum  fi4it  quando  ludxiperTitum 
&  rcfpaftMum prjpter prxuancationem  in  Chriiiumfucrunt  de  ter 
ra  Ifraeleiiulft . 

9  C^acnon.  ilu'acorre£iionemChrifli & apoflolorummanfuetam 

non 


tx  vero  vidcntcs  P.U xttinos  \n  fugam  coucrfos :  defccdetes 
de  montib.  pcrllcuu  func  cos ,  c^  pcruciut  IlVacIius  tamofa 
victoria.  rcrtius  f.iic  Scm^-ias  tilius  Hcli.qui  inloco  maxill.c 
cum  Hcbrxi  fLiu,crent  excrcicus  Palxftinorum,  folus  porta- 
uitalios  proHciiicns,aIios  lu  tugam  conucitcns. 

c  ipfe.  Rabb.  Vir<^adcradicc 

lellc  ablque  nupti.iri  opcrc  flo- 

rcm  proculit,qui  dc  \no  homi- 

iic typum  gcncium  pictcrciuc- , 

vno  impecu.  i.  fcrmoiiis  impc- 

rio  legioncm  cxpulic  darmonu. 

r.itnuitigni .  Rabb.  Vir- 

4  cus  viri  bcllic.i  6t  modctta  li- 

I-  '  1        "       „    .V.    ,    r^,,.,  a.,       gnificacur  :quia  iicucvcrmicu- 

firmummomnib.acqucmumcam.Cunaa  j  f^^,       J,..quidem,  ^tia- 

.1    f  In  ciii»  uote.tate  conli.tit.  _-i  _i  c 

I  \'  ^      o.   "     .jr.,..^  «..o  »n. «,.;/.    <  gwis  c^  modicus  apparcc :  tor- 
enimlalusmea,&,oisvolutas,neccltquic-  ^  -j,^^,^^  tamen  lignum  tcrc- 

qua  exeaquod  nongetmuiet.  Frieaancato  (  brat(i<:coiifuniit  (  vndcaterc- 

a  l0.untia.bori)..i..nonfacit  fiuAa.a  oonuin.ciad.tabiiuioc  in  liiie  lu.itei  tjo    tCrcdllllS    nometl  aCCCpit) 

^JJe^^^-^^^^^J;^'''''^-^^  lic  ille  domi  omnibus  affabi. 

res  autem  quali  fpina!  cuellentur  vniuerfi ,      J^",  quictus  &: humilis .  m  ccr- 

f,  ^  11,-  tamincpublicorobuttum  lc&C 

qux  non  tolluntur  maiub.  Lt  ii  quis  tangere  9  „KolcrabiIcm  hottibus  exhibc- 
volucrit  cas,armabit  fcrro  oC  ligao  laccato,  ^^  bac.  Hunc  tamcn  principcm 
igneq;  iuccenf?  comburcnt   viq;  ad  mhiia. , .  ^-""'""^  "^^r^us  fulp.catur  cf- 


Deu,  vc  paclam  iempiternam  unrct  mccu 


.,       .  _  ■ji-     ,   fc  Dauidjdequodicitur:  >edew 

H?C  iunt  nomina  fortlUin  JJ)aUld.  1  DaUld  ic  ^^  /»  cathedra  fapieniiljimus  pnnceps 

a    flesbaamliliUsAhauiomi,  licutinFaral.icb.iUi.      _  ^  ,    ^i    /flffr.  CUlUS  f.ipiCntia  oltcuditur 

densincathedraiapientitTimusprincepsin-H  m  fapicntilhmo,  humihcas  in 

a  l^^.aii.liiolain  venii.,.i:r.»ni.u.uo,Uc.   '5     VCrmiCUll  CXCniplo  ,  in  IlltCrtb- 

ter  tres .  Ipfe  e  quaii  tencrrimus  ligni  vermi- 1^  chonc  octmgentoru  torticudo, 


t 

io 
ei 

f 
tJ 
c 
r 

T 


Scmmx 


„ui,  /.  i.. ntijcu  to«tr«  cos lujurrexLiunt,  &  ideo omijjd eil  corre~ 

£ii0  dura  l{omanorum,quienotatur  cum  dicitur. 

10  \it  i\- qttid  l\pmaiii  venerunt  fuperludxos  cumexercitumagno». 
&  benc  armato , 

I  (  Igncq; .  quia  l\omani  combujfcrwit  ciuitatem  &  templum.,  & 
magnam  pui  te^npoputi  tbidem  exijiciuem .  Sccundo  tangitur  pana  x- 
tema .  cumjubditur . 

11  Combu.qttiamortuiintnftdelitate  defcenderunt  ad  ignemge- 
hcnnx.  Votefl  etium  hoc  inteiligi  dcpunitione  malorum  ia  generali  in 
iudicio  exti  emo . 

1}  Hxc  (aat.  Hic ponitur  catalogusfjrtiri  Dauid  & primo  expri" 
mnnturnoia  aliquoruin  vuidenoiabilitim.fecundb  aliorHmagiscom- 
munium  ibi:A(cL.  Circapiimim  fciendii,p  ai.ter  exprimuntur  bic  & 
I .Taral.  1 1.&  aliqua  ibi  exprimu-ittir  qiiX hic  tacentitr.,'Sr  ccbtrario* 
&  aliquahii.  iucenuii- qux  fupci  i n  Jiint fujficichter  exprejjd ,  &  ota 
iflafwit  iojidcranda  aU  intiiiigcndum  iflum  catalogum.  Sciendunt 
ig!tur.^cp ut  vniuerjdiifutruut  ^g.computatis Dautd rcge or  loabpri»  ■ 
cipemiiiiiXy& prxter iilos dujsfueiunt ^2.  vt concluditur in fi,  hn- 
ius  cap.quorui».j.fue>unt  valde  notaOites,  quorum  tres primi  dicutut 
rohuJtijsiMt.quiu  ^uitibct  eoru  m  debeitanit  quafi  vnum  exercitum.&  | 
frimus  de  iliis  tnbui  futt  Jesbaan,dc  ^u o haijetnr  i .Taral. 1 1 .  fecuu' 
dus  fuit Etea-^.r Jilius  .Ahohi.tert:usJuti  Semma  iilius^ge,  dcquib. 
habetur  in  hoc  cap.ToJi  iflosfuerwit  aln  valdefortes,  q>ioru  n  quiLbet 
mierfecit  v .« gigantem.  Etprimus  iflorufuit .Abifaifracer  loab,  qtu 
interfecit  lesbienob.  fecudus  Sebochai^qm  interfec,  t  Suph.tertus  loa- 
thanjiiius  Semmaajrutris  Dauid  qni  interfecit  idum  ggante  qui  habe 
bat  fenos  digitos  in  ,i,anib,&  pedibuSj&  de  islis  trib.aiilurn  eftfuprd 
ca.i.Toft iftos  trcs  fuit Eanaias fiiius Ioiadx,de quo  agitur  in hoc ea. 
quijuic  vddcfoYti\,&  ideo  fingularitcr  nominaiur  poft  fex  prxcedeit 
tes  ante  jo,Jcquentcs.H.s  vifis  dtfcendamtts  ad  titeram  , 

14  Dauid.  Ttusfinim  commendutur  defapientia  qudmdefortitudi 
ne,quia  TruueiAib.dicitur,  Melior  ctt  tapicntia.quam  vircs. 

1 5  Princcps  int. ideft, excetlcntior  infortitudine  qudmtres primi» 
qui  vocatifunt  robuftijsimi . 

1 6  Ipfc  ctt  qua.^«/a  licet  vermiculus  infe  ftt  moltiffimus ,  tnftr* 

4«  forat 


)tW 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

t  tTS,vt  fit  fcnfus, ficut  lux  auror.i:  eft  a  folc,  fic  a  Dco  cft  il- 

luftracio  mcntis  mcx . 

1  .Abfiue  nu.  idcft  abfquc  falfitatis  admittionc . 

2.  Etfi,  nonvirtutetcrra:,fcdpluui.T.licgerminat  mcsmca 

in  profedu  bonorum  virtutc  grati.T  diuim . 

i  7{ectan.  idctt  ardificium  vircutum  quantum  eftcx  me. 

4  ^t />«./«?'».  dcbeaticudine  fupcrna  confcqueda,  fcd  totum 
cit  dc  fua  gratia . 

5  C«w<54  enim.  ifiipple  tcndic  ad  bcatitudincm  confcqucn- 
dam  inquantum  mouctur  cx  Dei  gratia . 

7  7{ecifl.  bonuminquantu  mouctur  pcr  diuinu  inftindu. 

8  Trxnaricatores.  Hiccofcqucntcr  tangitftatupeccatorum, 

vc 


vt  oppofita  iuxtafcpofita  magis  clucc.Q;anc .  Diciturigitur, 
Trxuarica.  tcilicecdeconfortio  fandorum. 
p  Qjix  non  tol.r.ia,  fcilicct  hominii  iimplicium ,  fcd  iudicuni 
locum  Dci  tcncntium . 

I  o  Etfi  qiiis  tan,vo,  Pana  debita  fcricndo . 

t  ,Arm.ibiturfsrro csrligno. idcft,dcbita  potcftate  &: cfficaciad 
hoctaciciidum. 

II  Igneque  combu.  fcilicct  gchcnnx  fl  in  fuispcccatismo- 
>i.intur . 

I  j  Hxcfunt  nominafortium.pct  quod  fignificancur  bonus  pr? 
latus  &:eius  coadiutorcs . 

14  'Daiiid.  Pcr  quod  dclignatur  q,  bonus  princcps  vcl  prxla- 
tus  qui  haberalios  ]udicare,dcbct  eos  in  iapicncia  fupcrarc. 
16  IpfeeftquafttenerrimuslignivermicK.  Sicuc.n.  ligni  vermi- 

f  culus 


66i 


II   Regum. 


,  f 


t 

t 


\  b  .y/^f,c/p.  ci^ f.  niedirrinsriiieloqucns . 
c  ^ra.i.  Montanus,qui  geliac  perfonam  Chrifti,  fiue  pr^di 
catorum  cius; 

d  Sutn.  Rab.  Chrifiuscum  fpiritUiIan£toin  agroecclcflx 
flas  ifirmos  veku  hor 
deum  tuctur ,  vcl  ctT- 
tc  verecundi.;ni  caRi- 
tacis    incontincntibus 


a    In  Paralip.ccc.fed  qaod  ibi  iniiiiis  habeturjiic  funpletur. 

culus-  '     '^' 


Cap.  XXIII.      66z 

afccndit in  arcc,vt de bello confuJeretcUim.Caffra vco \v,i-    D 
micoru  cracin  vailc  fixa  vfu;  Bcthlcbcm,cnhT  piocul  cf{  ab 
lerufelcm  ftadijs  vigiuci. Dau'd  ct  'zp  aic :  Bonam  aquam  hahc- 
nius in  regione  mea,  6c  priEcipue  laudnb.it  ea  qu(^ efac  luxca  pu 
tcum  in  porta,mirabacur  ll  eifcc  qui  cx  eo  poculii  ei  prsbc- 

rcc.q  J  magis  qua  pecu 


i;  .qu.iri  lcnccs  gladio  o- 
'^riscocra  luxuriam  de- 
fcnd  ic . 

C   Dsfcendc. tres. '  Trci 

forces   fupra  nomina- 

ti,  &:  I','sbaam  fihus 

Achamoni ,  qucm  lo- 

fephus  Eufcbium   fi- 

lium  fuum  Achimea: 

nonim.ic.  EcEleazar 

filius  Ahohi,qucm  di- 

cic  filium  cfle  Dodo, 

U  Scmma  fihus  Age, 

qucm  Semei.im  hlm 

■-'•  •  Hclijvocac.  Hcbr.Eiau 

cem  cresxftosarbicran 

>  tur  fuiffe ,  A  bifai  fiUu 

S.uuix  ,  &  Sobochai 

.    Vfnrhitem,(Sc  lonacha 

filium  S-mimaa  fracris 

Dauid,  quifupramc- 

nior.ici  luncin  piarlijs 

Philifthinorum.    Cui 

fcnccncix    congrucre 

vidctur  quod  fv.'quit'': 

.Abif.ii  qu»quc  jr.tter  1  o.ib 

jilius  San  ix,^  6'  c.  Hinc 

cuim  apparcc  ,  quod 

Abifii  prin«.cpserac&: 

nomin:iLUS  inrer  crcs 

fequences . 

m     lufc.    Cuin  cflec  rcx 

•   ,  in  Hicrufalem  P.il^fli 

•  aorum  fupcrucnic  c- 

xercicus ,  tunc  Dauid 

afccndiC 


X    c 


nia  magna  opcarec.  • 
Hoc  ciim  audiflenc  ifti 
tres  viri,  irrumpeces  g 
mcdios  hoftcs  vcnL*- 
ruc  i  Bcchlchc,  &:  hau- 
ricntes  aquap  inimi- 
ca  caflra  reuc:  fi  suc  ad 
regc ,  obftupefcecibus 
Pal^ftinis  fiduciani  Sc 
magnitudine  eorii  qni 
fic  cos  cotcmnebant. 
^Theodor.Qiiacum  ^^f^ 
^luenccaliigaciodo- 


qui  odingcntos  interfccic  impetu  vno .   Pofl; hunc 

D.iuid. 

Eleazarfiliust  patrui  eius  Ahohitesinrertres  fortes  ,  qui 
erantcumDauid,quando'"exprobraueruntphiliflhijm,6c 

congregati  funt  illuc  in  pn^lium.Cumque  afccndilTent  filij 
.    Ilracljiplelietit&percuflitrhilifihiEosdonccdcficcretma 

nus  eius,&:  obrigefccrct  cum  gladio .  Fecitque  dominus  fa- 

lut°mmagnamindieilla,  &popu!usqui  fugerat  reuerfus 
3  cil  t  ad  cxfbrum  fpoliadetrahenda .  Hc  poft  hunc  Scmma 
b  fiUusAgcdeArar>.EtCQngr.gatiluntl'h.lifthijmmiftacio  ?  SScS^p^criem™ 

nc.eratguippcibiagcrlcntcplc„us.  Cumqucfugiiret  po-     rrcpSrS!  E 
pulu<=  a  racie  Philifthijm,  ftetitillein  mcdio  agri ,  &  t  tuta-  9  gidam  quidemaquam 
"^  tus  elt  eum.PercuiTitque  phihfth£Eos,&fecit  dominus  falu- 10  appetiic,recordacus eft 

^  a  Abifa.  Sobocliai  lonathan.  1 1    5^"^^"^  ^^"S  q U^'  CCaC  IQ 

tcm  magnam.Nec  non  &antedefcenderantcres,qui  erant  i,  Bechlchem.Cu  tres  c» 

.°.  ..         „  ..,  ^^ir^i       tiflime  &    forciflime 

pnncipcsmter  iriginra,&  vencrat  cempore  meflis  ad  Dauid      haufiflcncrex  optimus 

in fpeiuncam  Odollam .  Caftra autem  philiftijm  erant  po-     "o mduxiciammum , 

a  Idtft  valle  l\.ai>haim. 

fita in  vaIlcgigantum,&Dauid  eratin  prxfidio .  Porro fta- 
tio  PhiiifthinorumtunctracinBcthlchem.  t  Dcfiderauic 

a  Vt  fuot  tentatct . 

igicurDauidaquamdeIacu,&a't.  U  fiquismihidaretpo-13 

tum  aquardcciftcrna  quae  cltinBcihlchemiuxta  portam. 

Irruperunt:  ergo  trcsfortcs  caltra  Philifthinorum ,  &  hau- 

feruntaquamdccifternaBechiehem,  quaserac  iuxta  por- 

tam,  &atculeruntadDauid.     Atillc  noluit  bibcre,  fedr^  ^S"^;*  AngeloT  Tres 

^  iltituerucAbifai  filius 


b.  bere ,  fed  pia  coiidc 
racioncfuperauic  cupi 
ditace.ji  lofeph.Deia 
taaquanoluic  biberc, 
quafidejpicuIo&  fan- 
guine  hominum  fibi 
tuiflec  aducct-i ,  ^'pce- 
rea  no  cfict  bi  beda:hba 
uicq;  cii  Dcu  6C  defalu 
te  virorum  ei  gracias 


Sarui^  ,  &   Sobocliai 

Vfathices,&  lonarha 

^  fiiius 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

^.  forat  Ugium  durHm  .fic  Dauidinfe  manfuetiffirttus ,  contrahoHei 
readUntes  pJt  furtifjimis . 

I  Q^i odin. Quodnon  inteligendumfic^  (j,  omnes interfecerit pro- 
pia  mam,ft<l  quM  pcr  eius  probitate  fucrunt  principalaer  occift.rel 
qniafitgieuta  eumprte  timore  aliqui  cccideriit  in  aqua^  vel  loca  ruino 
Ji,ybifuerant mortui.& fecundurn  iflam expofi  ionem  deDauid  opor 
tn  diccrCiCp  lcsbian  hic  non  nominatur,qui.i  imnicdiath  fubditur . 
z  Pofthunc  Eleazar  filius  pacrui  eius,o,:c.  /•»  aliquibus  aute  li' 
bnsHmuicisii;  Latints fit hic punClus.D:it\id  fcdcs  in  cachcdra 
fapicBCiirimus.  &  quod fequitnr:  Princeps  incer  trcs, wielligitur 
deleihaa,qmfiiitprmus  intertres  robufliffimos^vi  diciii  cfl:  Ipfe  cft 
<juafi  tcnerrimus^&c.  i.valdedulcis&  amcabilis  erga fuo^,&  du 
r:i I contra  aduerfanos .  i>ui  oBingentos interftcit,  i  .7'aralip.  1 1 .  di' 
titur^qnodipfe  leuauithajtam  fuam  fuper  }  oo.vulncratos.  Dicendnm 
^iod  liic  narratur  vna  dc  vi&oriisfuis  cr  rnaior ,  &  tbi  aiia ,  &  mi- 
}ior .  vnde  ibidem  dicitur  :  Leuauit  haflam  fuam  fuper  j  oo.  vulnera- 
tosvnavice,  per  hoc  denotansaliamcius  vi6ioriam.  Poft  hunc 
Elcazar  filius  pacruieius  Ahohiccs.&c.  rfj  huius probitate  fnb- 
ditw:  Ipfefletit in bellofoc^sfuisretrocedentibits  ,  vt  patet  ex  fe^ 
*{Kentibui . 

3  Doncc  dcficcrec  ma.eius ,  &  ob.&c.  Ex  labore  &fanguine 
Muerfariorum  ad  manum  eius  decurrente . 

FecicqHC 


4  Fecicquc  dominus  falucem  magnam  in  die  iUa  Scc.per  eius 
prob  taccm,vnde fubditur . 

5  Ec  populus  qui  fugerac  &cc.  de  eius  focietate . 

6  Keucrfus  cil.fcilicet  ad  pr^Lum  animatus  probitate  ipfius,  & 
ficp.net  quodper  eum  debellatus  fuit  exercitus  adaerfanoruin  . 

7  Ad  ca:foru  fpolia  decrahenda ,  &:c.  HabitaperfcBa  vi&oria. 

8  Ec  poft  hunc  Semma  filius  Age  de  Arari.  De  cuius probitatt 
fitbdiiur . 

9  Scecicinmcdioagri./^«!f/Vwf/J/«/««  . 

10  Ec  cucacuseft  eum  .  Percuflicq;  VMii^.quiadefcnditagru. 

11  Ec  fccic  dominus  falucem  magnam.  Q^ia  tunc  per  iUum p# 
pulus  Ifrael  habnit  vi6loriam . 

1  z  Ncc  non  &:  ance  defcen.  ifludfaRum  de  ^pportatione  aqu* 
ipfi  Dauid  tam  periculofa,in  libro  de  Hcbraicis  quxflioiiiLus  exponititr 
de  irihus  fortihus  fcqi<einibusj'cilicct^bifai,&  altjs  duobuspofl  eum. 
Sed  hoc  non  videtur  verion^quia  infine  concluditur .  Hncfuerunt  tres 
robufliffimi .  &  ideo  detriOus  primis  ftmplicicer  videtur  iuteUi^i ,  &• 
non  de  ^bfai,&  duobusfibi  adiim^is ,  maxim^  quiafubditur poflea 
commendutio  .yibifai. 

1 5  O  fi  quis  mi.da.po.aqu^de  ci.  &:c.  Et  dixit  Dauid  hoc  non 
propter  concupifcentiam  aqu<&,fed  quia  iiolebat  audaciamfnoru-m  ex- 
feriri .  vndefubditur . 

14  Ac  illc  no.bi.fed  li.  Terhoc  oflendens,  cf,  exponens fc pericuUs 
contra  infidcles,facit  facrificium  domino  acceptiffimtim . 

Abifai 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

t  ciiluseft  valdc  millis,  &  tamcn  pcrforac  lignum  durum, 
fic  bonus  princcps  vcl  prarlacus  bonis  cft  fuauiirimus.&:  con 
tra rcbcllcs &:  malosacucus.idco  fubdicur. 
I  Q^i  oc.&c.  Nam  malorum  multitudinc  non  tcrrctur,  n«c 
ab  cxccutionciuflitiiEpr^pcditur. 

Toflhunc.  Pcriflumfis:nificaturforcisbcllacorconcravi- 


lia  vf^Me  ad  lioram  moms.idco  fubditur. 


ipfe 


3  Ipfefie.&c.  In  morte  namque  bellum  contra  vitia  termi- 
nacur. 

8  Etpofl  hunc  Semmafilius  .Age.  &c.Vcv  iftum  fignificacur  foT 
tisdefenfor  eccleiix.idco  fubdicur: 

9  Stetit ilte  in  me.agri,& tutatus efl euw.A^er  iHe  cd  ecclcfia,q 
cftager  domininoftri  IefuChrifti,mquo  feminauic  bonu 
fcmcn. 

iz  T^c non  &ante dcfcen.tres qui crant. Per iftos figiiatur  bo- 

mis 


6<33        GIojCord.&NicolaidcLyra, 


66 


4 


J.J.1.  adacok 
£(  vit4  i^CU. 


f  cum  pericu 
ii>  anmuruni 
vel  viur. 


filius  Samaafratris  Dauid,&c.Excmplu  prebiiit  milidb.fuis 

forticudtnis.\:conflanti.i\  Vicit  natura,  vtllticns  non  bibe- 

rcr  <  vt  fuo excmplo  omnis  cxcrcitus  tolcrarc  Ucia  difceret. 

•}«  Ambr.  Humani  quid  paliii.<;  cfl  Dauid,vtirrationabilitcr 

concupifccrcr,fcd  tllud  laudabrtc ,  qd  irrationabilcm  concu 

pifcctia  rationabili- 

icr parato f raiidauit  a  lib.iiiit  eam  domino  dicens  :  Propitius  fit  mihi  Dominus 


rcmcdio.  Laudo  vi 
ros  qui  crubuerunt 
dciidcnufuiic!z,is& 
malucrnnc  finccius 
vcrccudic,vcl  pcri- 
culo  propi  i.T  iaiutis 
artcrrc:fi.dpluslau 
do  cu  mii  crubuic  in 
ftiodcfidcrioalicnu 


B 


nc  faciam  lioc  Numfanguincm  hominum  iftorum  qui  prt 
fcdi  lunt,  t  &  animarumpcriculumbibam?  Noluitcrgobi-  . 
bcre.  HcTcfccerunttrcs  robuftifTimi.    Abifai  quoque  frarer  i 
loab  fihus  Saruiac,  princcps  erat  de  rribus  :  Ipfe  eit  qui  le-  i 
uauic  hallam  fuamcontra  trecentosquosinterfccit,  nomina- 
tus  in  tnbiis,  isc  inccr  trcsnobilior.    £ratq;  corum  princeps, 
pcriculum, ^:  aqua  ^  fcdvfque  ad  crcs  primos  non  peruenerat.    ec  Banaias  fihus  3 

dubix  forcis  prctio  ,  r  i      *  AUisin.yftcr.  ^ 

quelK.Uing,u!nisc6      loiagas  viri  fortiflimi  magnorum  operum,  de  Capleel.    Iplc  4  nis ,  fcdahenapcri 
parauit :  limul  quali  -i  iiuitarbantuiMoabcomraD.iuiii.  culaabluit. 

rcprcHavidorcupi-      pcrculTit  duos  lcd^ncs  Moab ,  &  ipfe  dcfcendit  &:percuf!itjco-  5  b  rnsprimos.lnidVi 
■  '  ■•  --.  ^-^  gi  volunt  fapicntia, 

humilitatc,  icforci- 
tudine .  Dauid.n.fc- 
dit  fapicntiflimus  ip 
felignivermiculus, 
iden,humilis,dccc. 
intcrfecic  vclut  fortis.ad  has  tres  vircutes ncmo fortiuin  Da 


facfl,qui.iculpaconcupifccntix'  ma£l;uiitpcr  p^nitcntiam  1 
fuxrcprchclionis .  Q^i  ergococupifccrc  alicnam  coiugcm 
non  timuic,port  etiam  quia  aquam  concupiirec,cxpau!t. 
a  Sed  libauit.  Hxcmplum  fbrtitudinis  &:conftarix  militibus  ^ 
prxbuit,vinccns  naturam  nc  firicns  bibcrct,  vtexcrcicus  fi-' 

tim  colcrare  doce-^ 
rcc. 

Myfiice  vero  aqua 
non  ficicbac,fcd  na- 
fcifuiu  in  Bcchlehe 
de  virgine  Chrifiii 
pra;uidcbat,  cuius  la 
uacrum  &  fanguinc 
fiticbac.  Aquiicrgo 
non  bibit,fcd  fudit. 
Sicicbatcnim  fontc 
a:tcrnum,  quinope 
riculis  qu^crituralic 


ditatc  jifudit  aqna  ^j  ucm  in  mcdia  ciftcrna  in  dicbus  niuis.  Ipfe  quoque  interfecit 

■*'...,  a     Semciijni  iiialcdixit  Pauid.        b  Qm  in  Paral.ciuiuque  cubitos  liatur.i:  legitur  h.ibuiiTc  . 


Diio ,  vt  ( 


quod  concupikctia  c  yirum  Acgvptium,virum  diCTiiumipedtaculoJiabetem  mma- 
fuavetbiconlolatio   f  r-7r  t>  r,  r   \     a" 

ne  velf ingucret.  Toc  rr  nu  halla .  Itaqj  cum  aeicenaiiict  ad  cu  in  virga  vi  extorlit  halta 
i^itmcns  fobnaim 


prcflSoncs  rcfrcnarc  quamuis  grauium  pafiionum,  &:  feruo 
rcm  cupidicacis  flagracilliiricC rcfrigcrarc,deriuarc  afios  mo 
tus,  &:  rctf i'  rationis  cradacionc  dclpuere  pafiiones  . 

Inpfil.jc.  .jj  Chryfo.  VidcsquomodoJ.)auidcaliigacusdLpr:ori  con 
cupifccnci-i,pofimodum  caucior  clf  fada,s,&:  qui  corpus  ad- 
amuucr.u,aquauu1ciidijracarn,  iVnccciUiiam,<i,:  licicns  bi- 
bcrenuluic,&:vidorfuifadas  c(f . 

^  Nazia.  Pr(jclararcscffcon.c:ncntia:  moneac  ccDauidis 
auclontasqui  vcaqujjBcchlccmicic:i  pucei  copia  ipla  fada 
cl},&:  bibcrc  ncluic:  fed  cam  cancum  libauic,  ncc  licim  fuam 
pcr  aliorum  cruorcm  cxplcrcfuliinuic . 
•fi  Ambr.  Dignu  fuic  vc  viuida:  vircutis  infignc,fiercc  picca 
tislacrificiu  Excrcuicfubdicosad  vircucis  otticiu,vcetia  pcr 
pcricularcgaliiinpcrio  vuliincarij  miiiccs  obccperarcc,  &:c. 
Greg.  Cogitai.cu c1t,vc  qui  illicica  coniilit  a  quibufdam  cc 
licicis  ablf incac,vc  p  hoc  codicori  fuo  facisfhciac,  vc qui  comi 
lic  pich!bica,abfcidac  fibi  cc  c6cclia,i5i:  fc  rcprchendac  in  mi 
nimfs,que  mcmimc  pcccalic  in  maximis.Lcx  vcce.ccfta.vxo 
rem  alicnam  concupifci  prohibcc.  A  rcgc  vcro  fbrcia  iubcri 
miliCibus,  vcl  dciidcrarc  aqua  non  p'^'naliccr  vccac.Dauid  vc- 

Exod.to.c,  p^  alienam  vxorcconcupiuic6<:abltulic,cuius  culpam  digna 
verbcra  func  fccuca,i5i  malfi  cjd  pcrpcirauit,.pcr  pnie  lamcta 
corrcxit.Qui  cum  loge  poll  contra  hofiiii  cuncos  fccJicaqua 
cxcoriicilTcrnadciidcrauit,  cuius  elcr-ii  miliccsincracaccr- 
uas  holiium  crumpcccs,aqua  quam  deIidcraucrac,ill.Eii  pcu 
lcrunc.Sed  vir  fiagellis  crudicus  fe  procinuscu  pcriculo  mi- 
C  licum  aquam  delidcralic  rcprchcndiceamquc  domino  fiin- 
dcns  libauit.In  facrificium  qnim  domini  cttufa  aqua  couer- 


Ora.de  paupe 
tum  amore. 


Aj>ol.i.pro 
DauiJ  c,  7. 

Angclomus. 


uid  piicucnic. 

c  -Efijva.  Qu^icracmagiftcr  deCapfcel.  idcft,dc  cogrcgacio 
ne  Dci  in  Ccrechi  &:  Phdcci,qui  incerprctant  occidcnccs&: 
viuific.inccs.  JpjLpenuf,  quosl-^aral.duos  ArielMoabnomi 
nac.  Hi  crgo  ^ni  forciflimi,lLicrunc  in  rcgno  Moab.  vnde  Sc 
leoncsdicuncur.  Arielenimlco  Dciiucdprecacur. 
d  ini/.euia.  lofcphus  hicapcrciusdicic,  q,fuerii.f.cifterna 
mmis  profund;;,cpc  hycmrs  niuis  aggere  coiequ.ita.In  hanc 
lco  infcius  dccidit,&:  cqclufus  grandi  rugitu  clamauit.Bana 
las  vero  q.cu  c^tcris  ad  fpetbculu  vcnic  in  ciftcrna  dclilijc, 
&  lcone  inccilccic .  Banaiasq.  inccrprecacur ardificacor  dfis, 
Chriflu  figni(icar,quiccclefia  adificac.VnPauIusiDei  xdi- 
fi.cacio  efiTs  h:c  m  c^q  jmiis  6c  f rigoris  ,  cum.f.gracia  Chrif  • 
mundorcfplcnduic',  Sl  friguschancacis  hom:ncsrctrigcr„- 
uic,Lconcm  idcft,  diabolum  inccrfccic  Hcbrxus  vero  nunc 
konc  Moab incelligic,  qui  in  mcdio cifterna:.i.in  domo do 
ir.inijUbi  ccneb.ic  cornuaakaris^occifus  eif .  Alcarc  vcro  ci- 
ftcrna  df,quia  ficutaquaciftcrnxabluic  &:  inundac,  ica  fan- 
6'tuariuni  dommi  purgac pcccaca  in diebus  niuis,quia p  mor 
tcm  expiauicpcccacum.vii :  lanabisme.  quod  implccumeft 
in  nicdio ciflcrn.c.  &piper  nntm dealbabor^  quod  implccuin 
eft  in  eo,  quod  aic,  diebus  niuis . 

e  Firtm^eg\jputm.  imicacorem.f.Acgyptij  Dcum  blafphc- 
mantis,quem  Mofes  lubcncediioincerfecit.  illeenim  bla- 
fphemauic  Deum,hic  prophecam  Sc  rcgcm. 
f  D;^.  Spedabac.n.vcfilerufalem  egrcderet^intcrficcrctur. 
g  HaUam.  Legc  Dei,  quam  ii  meditacus  fuiflTcc  pcrmanedp 

:S  inlcrii- 


NICOLAVS  DE   LYRA. 
1   Abifei  quoquc.  HicponitHf  commendatio  triumfortili  i^ui  erant 
infecundogradii.jU  rtm  primus  crat  .y/bifai  qui  interfccit  Icsbicnob 
gigantem,vt  dicli-m  efififpra  1 1 .  cap,^  cum  hocfecit  aliamfrobita- 
Uin  nitabikm,qux  notatur  cum  diciiur: 

X  Ipfc  eft  q  ui .  et  patet  litera.Mij  -perb  duo  de  1^0  ternariojcilicety 
Sohorhai  &  lonathanfilius  S ammaafratris Bauidhic tacentur,  quia 
fufjicicnterfupra  exprimuntur.i  i  .cap. 

3  £c  Banaias.  Ifie  efifi:ptinius  fpecialiier  nominatus  propter fpecia 
lem probitatem-,  ej[HX  exprimitur  cum  dtcitur  : 

4  I  pfc  percufiic.  idejt^daos  milites  illius  populi  audaces,vt  lconcs. 

5  Ec  ipfe.  Htc  accipitur  ko  ad litera,qui propter  niuem osfouQit  co- 
operientemiUucceciditadquamdcfcenditBanaiaSf&euminterfccit. 
Coiifc- 


Confiquenter  osienditur  eius  alia  probitas  de  internecionc  cuiufda  .Ae' 
gypiij,quiproptermagnitudinem  appropinquabat  adnaturam  gigoH- 
team,  cumdicitur  .^- 

6  Ipfe  quoquc.  InHebrxo  dc Hebraicis  qtteflinnibu^ exponitur  hoe 
de  Semci,qucminterfecit Banaias  de mandato  Sulomonis ,  'vt  babciur 
infra  5  .itb.2.ca.&  ■pocatiir  hic^egyptius per  irnitationem  ,  eo  qnod 
maledixit  rcgijiauid:  Siciit  ^(gypfius  quem  intcifecii  Mofi  s  in  difer- 
to:(juia  malcdixaratDeo^vt  habctur  Leuit.  Z4.C.  Scd  h£c  ixpofitioin 
ntdlo  concordattcxtHi,ideo  eade  facilitafe  coniemnhur  qii.t  prob.ttiir^ 
f^  quod&mnlta  alia  liber  Hckraicarumqiixfiionumfiiper  iihros  I{e- 
gJi  apluribuspeiitis dicitur  non  ejfu  Hieronymiyfed  cuiufdam  ludli,& 
quiaHieronyrnns in libro illufiriufn  virorim ,  i>,tcr libi us  Jolifmfufier 
Gene.nominat  librumfuum  Hebraicatuvi  quitHionum . 

.  Ecipfcl 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

t  nus  religiofns.qui  pcr  obfcruaciam  criu  vocoru  rcligionis 
cfWcicur  criplicatus,  -i^  pcr  hoc  hauric  aqu.ii  f.ilucans  fapicri.t 
de  puteo  lacrse fcripcurar,qui dicicur  alcus  loan.-^.b.  C^  auc 
bonircligiofihanchaufcnntaquam,p.uctperlibrosHicro' 
nymi,Au"uftini,(S:al!orumdoctorum  plurium  qui  lucrunc 
rcligiofi.  Ec  hxc  .",qua  cft  domino  libanda ,  nam  ad  cius  ho- 
norem  cft  iimpliciter  ordinanda . 

j  Et  fianuiasfilius  loiadx  virifor.  De  ifto  dicit^qct  ipfe intcrfc 
cit  duos  Iconcs  Mo.-b.c\:  ccrcium  iconcm  in  dicbus  nmis.lk. 
l:gum;  vicu  valdc  vircuofumin  fcculo,  ^inccrtccicirafi,ibi]e, 


&:concupifc;bilc,fignificacaspcrduoslconis.Mo.ib,quiin- 
tciprctacur cx parcc:Rcbcllio aucc iftarum  viiium  cocra^ 
cltcx  pnmo  paicncc. Scd  honi;)  vircuollis  tollic  ca,i"cduccn 
do  iralcibiicm  &:  concupiicibjlcm  lub  racionc.  Pcr  tcitiuni 
vcro  i<;oncm  fignificatur  ccciipilcctia  oculorum,  quam  fn- 
tci  frcic  pcr  largiraccm  crga  paupcrcs,in  dicbus  iiiuis ,  ideft, 
rcinporcrcfrigcfcencis  chancacis. 

6  Ipfe quoque^mttrfecit.  idcff,valdealcum,pcrqucm  fignifi- 
cac  dir.boius,qui  dicicur  Acgypcius.idcft  ccncbrolus  ,6*^  cft 
valde  .jkus  per  fuperbiam ,  ipfujn  autem  deijcit  virtuofus 
pcr  vcram  humiiitatcm.  • 

FeciH» 


66j 


II   Regum. 


Cap.XXiill.      666 


I 


in  Icrufaleno 
penrcc:red(;.i 
prxccpciini  re 
o^iscoccmpfiCj 
B.Hi3i.isinvir- 
gn,idclt,inrc- 
ditudine  iufti 
t!;radcumdc 
fcendic,.5«.h.i- 
fla,qu;ini  non 
rede  ccnebac 
cxtoriit . 
a  ^i^i  erant. 
Neminc  mo- 
ueat,  quod  in 
funimano  ^o. 
fcdjy.  lc"  un- 
tur .  Trigmm 
cnim  &c  fcpte 
lcguncur  hoc 
jnodo.  Scprc 
fdlicec,  iurccs 
bi :  D.iuid,  qui 
I  d;c;cur  Adco- 
dacus.  Abifn , 
'■^  <;        Sobo- 


de  manii  Acgyptij,&  intcrfecit  eu  hafla  fua  H?c  fecit  Banaiasfilius  loia- 

a    "(Abifai,  Sobijchai,  I^nathan,  ijuilius  atauipaiaii  potcfat . 

a  diEj&ipfenominatusintertiesrobuftos  qui  cranrintercrigintanobilio- 

a     f  Chriiium. 

res .  Veruntamen  vfque  aci  tres  non  peruencrat.  Fccitq,  ciim  fibiauricu- 

3  fGuiduiinitasoinncmfcientirmi  conrulit.         b  f Sccreti  confcium  .         c  ^Patei, 

laVium  a  fecreto  Dauid.  Afael  frater  loab  intcr  triginta.Eleanan  fiiius+pa 
trui  eius  de  Bethlehem  Semma  de  Arari ,  EHca  de  H arodi.  EJes  dc  Phalti. 
HirafiliusAccesdeThezua.AbiezerdeAnrtthot.MobonnaidcHufathi.' 
Selmo  Ahohites.  Macharai  Netophadiires.  Heleph  filiu*;  Banaa ,  &  iple 
Nctophaihites .  Itai  filius  Ribai  de  Ebeth  filiorii  Beniamin.panai  Fhara- 

T  VelThai.  ■  .'tiJW':- 

thonites  HeldaidetorrcntcGaas.Albialbon  Arbathires.  Azamueth  dc 
Beromi.  Eliaba  de  Saiboni.Filij  Iafcn,Ionathan  &  Aran.  Semma  dc  Oro- 
di.AhiamfiliusSararArarites.Eliphcletfilius  Aasbjifilij  Machai.  Eliara 

^    Vcl  Fajai .  ,   '■"' 

filius  Achitophel  Gelonitcs.Efrai  dcCarmelo.Pharai  de  Arbi.lgaal  filius 
NathandeSoba  BanideGadi.Selecde  Ammoni-Naharai  Bcrothitesar- 

^  Ficcra  5«  obiciuaniiam  ijecalQgi  grai.a  fcptifoimii  fpiritus  opetante  honorantef. 

b  niigcrloab,  filij  Saruiar.Iralethrites.  Gareb&ipie  lethrKcs.   Vrias  He- 
ihxus .  Omnes  triginta  feptcm . 

_j jf;i;  , 


Srbocha!,Io-  D- 
nath:'(i  Elea- 
zar  Scmmaa 
filiusAg^ede 
Ar.;ri,&Bana 
ias,(*ccc  (epte. 
Trigmra  aucc 
hifunt,  Aficl, 
Eicanam&c^. 
tcri . 

b  Vri.  Hic  vl- " 
timusponitur 
pro  eo  quod 
fcquirur  .     Et 
adii  lit  f:iror  do 
Mni,&c.  lain 
eium  vltiofa- 
Sa  fuefat  in 
Dauid  ,  &  in 
domoei',fcd 
no  inpopblo, ' 
qui  vcl  non  rc 
ftitic   Dauid,  £ 
vcl  confenut, 


-       N  I  G  O  L  A  V  S    D  E    L  Y  R  A. 

X  Ec  ipfc  nominacus  inccr tres rp.  Cecimdi^^r^dus^non  qitia  ejfet 
ie  tmwro  eorum^fed  ijni-i  proftcr  prob.tr.tes  fnas  poterat  quafi  ^qni' 
farari  vni  eoriim,proptcr  quod  nom':naiwr  ante  triginta  /iqitcntes^vt 
prsdi^um  ijl . 

3  Afiel  frater  loab.  Hlc  cofsquenter  nolanlur  alij  triginta,  &  lega 

tur 


tur  Uteraftcut iacst.lnterpr£di0(^  fories  non  nominatu*  ioah ,  qui» 
erat fiipcr omncs prir.ctpes primn s,vt diHni aliqni .  ^lij  vero difunt 
quod  n  omen  eius  tacctiir  intsi  fories.  quia  pofiiit  macula  ingloria  fua, 
quia  occidit  prodiuufe  ^4bner{Pt  habctur  fupra.  ].cap,  ^inafamffmi-  ■ 
litcr,vt  bubetiirfupra.zo.cap,^bfalom  contra  inbibitionem  regis,vt 
habeturfiipra.li.cap.  ■ 


M  O  K  A  L  I  T  E  R. 


t  Tccitq;  eumfibi  uuricnlanum  afecreto  Danid.  Ka  bonus  prxla  • 

tus 


tus&  princeps  figuratuspcr  Dauid,tales  fecrecarios<;$<:con- 
filiarios  cum  diligentia  libiqua^rit. 


CAP.  XXIIII. 

Er  addid.tfti- 
oriomi.&c, 
.^  f  heodo.  Po 
li  puliis  luit  pce- 
ctt.  nasfu.Tiniqiiita 
tis:rclittoenim 
•»•:  rceepio,  mihta 
•'"  uitfubimpiocy 
rann(:6cparrici 
dafilio,quipio 
patri  &  prophe 


C  A  P.     XXIIII. 

T  Sathan.    tnParal.coufurrexitSathanadner(u5  Ifiacl,  &  ineitauit^Dauid' 
Vt  numeraret  populuin  .  • 

T  addidit  furor  Domini  ira'lci  contra  Ifrael 
commouitquc  Dauid  in  eis  t  dicentem  ad 
loab  :  t  Vade  numera  Ifi-ael  &:Iudam.  Di- 
xitt]ue  rex  ad  loab  principem  cxercitus  fui; 
Pcrambula  omnes  tribus  Ifrael  a  Dan  vfquc 


gni   rationcm,^. 

Augetcorucri- 

mcn;  quod  Sau 

lem   non   reli* 

^    qucrit  ,  donec 

2  puenilTet  ad  fi- 

ncni  vita:,  cum 

^   D-tuid     fuilTec 

vndus  a^phc- 

ta:quc  non  lolii 

rehqucrunt,fi;d 

aducif  is  eu 


ta:  moliebatur  C9dcm,&  qui  a  Dco  vniucrforu  accepcrat  re- 


gni 


cc 

in  acie  fteterut.Propterhxciuffus  Dcus  dc  ijs  pcjnassiipfic, 

'^  &;per 


NICOLAVS  DE  LYRA.    CAP.  XXIIII. 

^   T7T  :idd\d]timoT dhi. Hic dcfcribitur punitio Danidpropter 

Ij  Deccaiiifuperbi£,  quia  prxcepit  numeraripopulum  ex  elatione. 

:tuii,  IgitUr circa hoc primopor,itur ipftus Dauid iuffio.  feciido  iuffionis exe- 

(utio,ibi:  Egreffusq,  cfl  loab.  tertiofa^ipunitio.,ibi:Vcrcuff\zm 

tc  cor  Dauid.  Circa  primu  fcicndu ,  q,  iiludfa&um  coniigit  ante  ea 


vltimus  nominatur.,  vt  fententia  huins  capituli  prxceienti  aUquditcr 
copUletur .  Scd  hoc  difUi  videtur  falfum  quia  peccatum  Dauid  contr£ 
l^riam  vxorcm  eius  poUuendo,(iJ;  ipfimprodiiiofe  occidedo,fuitf('cre 
tum quoufque  tottmfuit  completwh^vr patet  exprxdi£iis  ca,  i  z.pro- 
pter  quod  dixit^T^ihan  ad Dauid.  tu  fecifti  abfcodice,  &i.c.  ff  qi 
patetqjpopuUs  non  potuitpeccato  Dauid  occurrerc.  iimiUttr  nccpoH 


qu£  diUafuat in  principiu  pccdentiscc:p,quia  iUafuerut  vcrba  nouif-       fa£ium  qn  venit  ad notttiampopuU dcbuit puniri,qnia pcen.i  iam deter 


fima  Dauid,vtdicitur  ibide .  Trxmiititui  igitin  origo  tranfgrefUonis 
Dauid infaclo  ilio  cii  dicitur.  Et  addidit  furcr,&:c.  Ex hoc.n.q,  do 
minus  volebat  pnnire  populu,permi/it  Dauid  efftrri  ad  n  umerationem 
populi.viide  dtcit  inglcGregofuper  locum  i/lum  :Tro  quaUtatib.fubdi 
turum difpottuntur a£la  regennum.,vt fixpe promalo gregis  et  vcrc bo- 
ni  dtlinfiat  vita  paflo) is.  Dauid  enim  Deo  tc/ie  ictudatus ,  tumore  re- 
pentin^elattonis inflatMS populunumerando peccauit,  & populus pa- 
»i fufcepit, quia fecundhmeritum pleb  ii di/ponumur corda rc&orum. 
Quale  oMtftierit peccatum popidi  quo  demeruu.^in  Utera  non  hubetur., 
ftd  in  libro  de  Hcbraicis  qusUionibus  dicitur,^  hnc  fuit,eo  (p  pnpulus 
Dauid  non  re/iiiit^vt  dcbuit  infaSioyri^  ,  cr  ideo  incap,pr£cedenti 

vkimus 


tninata  erat  a  fummo  iudice Dco  .  vtpatct  ibidem  per  ve>  bi  Tsiathan 
prophet^.Et  ideo  meUus  dicitur,cppeccatU  popuU  fuit  rebeUio  eiits  con 
tra  Dauid  fequendo  J  ebafiUum  Bochri^qti  erat  homo  pefflmus  &fedi 
tio/HS.,& dc  hacrcbcUione JoUis  Stba  fuerat punitustVt  habeturfuprit 
20,ca.propter  qd popuUis  eratpuniendus.  quodfadum  eUperpefiiUn 
tiam  immtffam  a  Deofrpcrpopnlum  propter  cias  nHwerationcm , 
1  Commouitq;  .fctUcet, Sathan ipfum incuauii^vt  habeiur  exf 
prcffe.i.Varal.li. 

3  Vade.  Tcrfc prxcepit  tribum  ludx  numerari,  quia  erat  nobiUor, 
(jr  bcUicofior.Hanc  autem  numcrationcm prMcpit  Dauid  adfui  oftcn 
taxionem  detotmdUbusbdlaiunm . 

Sed 


MORALITER, 

I  ftaddiditfurordominiirafcicontraJfrael,  commouitque  Dauid. 
Exhoc  autoftcnditur ,  quod  proptcr  malitiapopuli  pmittic 
aliqfi  dominus  bonum  principem  vpl  pnclacum  errarc.  Vn- 
dcdicicGrc^o.exponenslocum  iftQm  :  Sccundum  mcrita 
lubditorum  d  fponuntur  ad.»  regenlium .  Vndz  fzpc  fit.vc 
pro  culpa  grcgis,boni  dclinquat  vita  paftoris. 
3  ^ade&numeralfrael&Iudam.  Pcr  Dauidquicxelationc 
prxccpitpopulum  numcrari,fignificacur  quicunquc  fupcr- 

bicns 


biensdebonisopcribusfuis,  cum  tamen  fint  cx  bonitate 
Dei , &:  talis  eft  limilis  Phanf^o  dicenci  Luc. 1 8.  b.  'Konfum 
ficut  c^tcri  hominum  raptores ,  adukcri^iniu/ii,velut  etiam  hicpubU- 
canus ,ieiuno bis in fabbatho ,  dccimas doomniim  qui&poffidco .  Per 
hoc  autcm  ,qu6d  populus  Dauid  fuit  morcalicare  percuifus, 
fiii;nificacur  quod  opera  bona  dc  gencre  talis  fiipcrbicntis 
niorcificanturpcrpcccacum  fuptrucniencfs  fupeibix.  Sed 
Quoniamaliquandotalisfupcrbus  humiliatur&  conccritur 
dc  pcccatiSjideo  ad  hoc  iijjn ifitandum  fubdicur.    " 

"Percu/fit 


■''i 


r 


\ 


66-j        Gloford.&NicolaidcLyra. 


668 


^  &:pcrDamdcm  fiimpfit:quoniamcu  affeccratiiTuria.Hoc 
A  docethiftona.  Et adiccit ad Dei &c.  Cuni  Dau id numcralfcc 
populum^pulus  luic  fupplicium . 
li)ift.»8.  ^  Ambr.Qilpacrac,quoniam  voluicfcircnumcrumcocius 
plcbis  quic  fccum  crac;  quod  Dco  folidcbuic  rcfcruarc . 
jj.  Idcm .  Dauid  con 


<;ip.|»  tra  intcrdjaum  maii- 
daucrac  numerari  po- 
pulu,  &c  voluerar  nolfc 
Cundi  cxcrcicusquaii- 
titatcm .  ObfccundacQ 
crt  voluntaci  rcgalij-nc-, 
qiic  inclytc  ccepit  fcire 

^  Tttvicia  quod  nocuir  falicitate 
fuam  popularibus  cx- 
tqlic  incrcmcncis,  &L  1« 
cra  multiplicati  cxerci 
tusitcr  principaliagau 
d/anumcrauit. 
*  Hicrony.  C^ian- 
^o  Dauid  numciauic 
popukim  Ifracl ,  iram 
jn  fe  Dei  pi  ouocans , 
funt  quiiramDomini 
tJiaboiCi  fi^nificarc  pu- 
^rant,  Mittitiiquidcm 
^  Dominus  iram&turo 
rem  fuum  pcr  angclos 
pcffimos , 

X.ib.i.(ac^»  ^   Scucrus  Sulpit.  Ta 

feiftw-. 


;*»v«'Ipl>' 


tiw»; 


pai.7^ 


ta  ludicari  plcbiu ,  pcr  fcmctipfum  fa£la  ma^iftroru.qu.im-  1j 
uis  ctiam  fubdicoru  viria  qucC a  magiliris diflilmulanc,vcl  lu- 
dicari  ncqueuccius  ludiCio  rcfcrucnt.  Du  ergo  folua  fide  rcs 
agic^virtucis  eltmcntu  quicquidprionsoftcolerare.  Dc-bcc 
tamc  humiliccr  fuggen  li forcc  valcac quod  difplice c  emca     ( 

dan.Scdcurandumeft     ' 
ne  in  fuperbia  cranfcar 
iufiituc  inordinaradc- 
tcnfu),  &:dumrcctitu- 
do  incautc  dingic',  ma- 
giftra  reclitudinis  hu- 
militas  amittat ,  nc  cu 
pr.eclle  quis  dtfpiciac, 
quc  forte  m  aliquo  re- 
prchendat .  Cotra  huc 
tumorc  fupbia:  ,fpria 
infirniitas   inccflanter 
attcdatur  .  Vircscniin 
no0ras  veracitcr  cxa-    ; 
ininarcncgligimus.  8c    i 
qadc  nobjs  fortiacre*    | 
dimus,  prarLitosdiftri-    ; 
de  iudicamus .     Quo 


cxteris  qudm  domefii- 
cis  motibus  comprcf- 

fis,  Dauidttorentiflrimumregnum  inpacehabebat.  Tum 
cum  fubicacupido  incelflc ,  ad  mccicndas  imperij  vires  po- 
pulum ccnfcre .  Ira a  loab  miliCia:  magiltro dccies ccnccna 
&  crcccnta ciuiiiin  miHiadinumerata.Huius eum  faili  mox 
piguicpnenituitque,  veniam  adomino  pccens,  cur  in  id  ani- 
mos  extulitrcc,vc regni fui  pocentiam ex  fuoruin  potius  mul 
titudinc,quamcx  fauorediuino  a:rtimaret . 

Grcgor.  Pro  qualiratibus  fubdicorum  difponunturada 

rcgentium,  vcfarpe  pro  malogregis  etiam  vere  boni  dclin- 

quatvitapaftoris.  Dauidcnim  Dco  tcflc  laudatus ,  fecrc- 

torum  Deiconfcius,  cimorc  repentina:  elationis  uiHacus  po 

pulumnumcraudopcccauic,  6c  populus  paHiani  fufccpit: 

quia  fecundum  xnerita  plcbium  d^fponuncur  corda  recloru. 

*  lultus  Vero  iudex  pcccantis  vitium  cx  ipforum  animaducr» 

fionecorripuir,quorumcauiapeccau:c.Scd  quia  propriavo 

■    luncacefupcrbicnsaculpaalicnusnon  fuic,vindittam  eciam 

ipfe  fufccpic.Ira  cnim  qua:  corporalicer  populum  pcrculit,ip 

lum  quoque  doloreprolirauic .  Ita  enim  iundb  funt  merita 

KeAorum  &  rcdloru &  plcbiu,vt  fa:pecx culpapafiQrri.decerior fiat vica 

pieb:fi  muna  pjcbiu.^ccx  mcrico  plebiu  mutct  vita  paiioru.  Sed  q.a  rcdto 

..;,;rt:...j-      j.j,j  j^-j.  jmjj^g fuum,  no  tcmere  iudicent fubditi  vita regen- 

tiu.Pcr  fcmetiplum  enim  dfis  a:s  nummulariorii  fudic.ix:  ca 

thedcas  vcndeuii  colijb^s  cuercic,  lignificas  ^  magiftros  Vi- 

tam 


adBcrfabcc&numcraocmpopuIum,  vtfciamnumcrum 

T  'laniuin  . 

cius .  .Dixit<^ue  loab  rcgi:  Adaugeat dominus  Deus  tuus  ad 

(    1    Vr  lUdupiotiiitus  . 

populum  suum.quantus  nunc  eft :  itcrumque  centuplicct 
incoipedludomini  mei  regis.Scdquid  fibi  dommus  mcus  i 
rcxvultin  rehuiufccmodi.  t  Obtinuitautemlermoregis  - 
vcrba  Ioab,&  principum  cxcrcitus.Egreirufquc  ell  Ioab,&:  J- 
principcsmilitum  a  facicregis,vt  numcrarentpopululf- 
rael.Cumq;  pcrtranfiflcntlordane,  vencruntin  Aroerad 
dexteram  vrbis,qucE  elt  in  valle  Gad,&  per  lazcr  tranfierut 
in  Galaadiikintcrraminferiore.Hadfi.  Etvenerutin  Dan  4 
trylucftria.  ClrcumcuntcsquoqueiuxtaSidoncmtranfie- 
runt  propc  mocnia  Tyri,&  omnem  terram  Heu.^ei  &  Cha- 
nan.-Eijveneruntq;  ad  meridie  luda  in  Berfabee.  Etluftrata 
yniuerfaterra^aftueruntpoftnoue  meles,  &:vigintidiesin 
lerufiilem.DeditergoIoabnumerumdefcriptionis  populi 
rcgi  Et inueta funt de  Ifrael  o6lingenta  millia virorum for  J 
tiumquieducerentgladium,  &  de  luda  quingenta  mil-  6 


cnim  nosminusagno* 


/ingelomiis. 
Eiicherius^ 
^bb^aus. 


viciflitudo . 


fcimos,iil  js  quos  rcprc 
iiendere  nicimur ,  plus  [ 
videmus .  Singulahec 
mala  func  q  fcpc  a  fub- 
dicisinprxlacis,  fa:pea 
prxlacis  infubdivisco^ 
miccuncur,quia  prxlan 
fubdicosminus  fapien 
ces  arb;crancur,fubiedi  rcdtorum  failaiudicanc,&  fi  rcgimc 
ccnerc  concingercCjfe  melius  agere  pucanc .  Vndc  rectores 
niinus  prudcnccr  qu3Bagendafunc,videnc:  quiacorum  ocu 
lus  nebula  elacionis  obfcurat,  &L  fa:pe  lubieclus  fadus  pr^la- 
cus  hoc  facit,quod  dum  fubditus  fucratargucbat,vt  quia  illa 
qu.G  ludicauerat  pcrpccrar,  falccm  quia  iudicauic,erubefcat. 
Sicucigicur  prqlaris  curandum  ei^,neeorum  cordalinguhi- 
ris  f  ipicnne  locus  fuperior  cxcolIac,ica  fubicclis  prouidcndil 
ne  iibi  rcftc^um  i^iXn.  difpliccanc  Si  autem  magifirorum  vi- 
ca  lurc  rcprchenditur,opc)rtcc,vc  fubditi  cos  etiam  cu  difpli- 
cent,vencrenrur.Sed  folercer  intuendum  eft,nc  cum  quem 
vcncr^ji  nccelfe  cfl,imicari  appccas-.*ucqucm  imicari  dcfpi 
ciSjVcncrari  conccmnas.Subtilis  enim  via  tenenda  eft  rci!^i- 
tudinis,  '&humilitacis  jVtfiinagiftrorum  tacta  difpliceant: 
it^iub^itorum  mens  a  magiflcrij  reuercntia  nonrcccdjc. 
a  Deiitergo.  ^  loic.  loablumensprincipcs  cnbnu  tS:fcr 
bas  &c  peragrans  Ifraelitarum  prouinciam,confidcrara  mui 
titudinequanta  clict,  m  Hicrofolymam  remeauitad  rcgcm 
poft  mcnles  nouem  6C  vigintj  dies;obtulitq;  numerum  regi 
abfq;  tribu  Beniamin  .  Hanc  dinumcrare  non  potuit.ncq; 
tribum  Leui .  fuitergoaiiorum  Ifraelitarum  numerus  non- 
gcntamtliiavirorumarma  ferencinm  .  luda;  vcro  cribus  i 
pcr  fc  folan)  habuic  quadraginca  miUia . 

^  J^'tan 


NICOLAVS  D£   LYRA. 

I  Scd.  loah  enim  viden^  regem  ex  elatione  moueri^  ■poltiit  hoc  impe- 

iire :  fed  nonpotnit.  ideofttbditur . 

l  Obcinuic.  Tum  quiafuperior  erat,tum  quia  dominus populumpu 

nire  difpofuerat . 

5  EgrelTusquc .  Hicponitur  di&x  iufiionis  executio ,  vtpatet  lite- 

ra  vjque  ibi : 

4  Ecincer.infH.id. /»Hc^4;o/MZ>e'«j-.  In  terram  locorum 
nouoru  m,  idcji,de  nouo  hahitatoruftt ,  vd  cultorum  per  abfcifmem 
uemorum.Ctetcrapateiitvfcjueibi. 

5  £t  inuenta.  i.Taral. 1 6. habetur tiumerus Ifraelmilk rtiHHa,  & 
tentumMillia .  ^£  dtjfonantiafoluitur  ab  Hebrxis .  yno  modo  per 
boCyquodloab non nurncrauittribitm  Lvui ,  & tribum  Bsniamin,  vt 
baberur  i.Taralip.16.  quarumrttimeras  bene afcendebac  autreccnta 
tnilli.:^  0-  ftc  tH  vniuerfo  crat  numsrus  ftcnt  ponitur.  1  .Taralipo.  hie 
autcm  ponitur  numerm  rtfecatis  illis  de  tribuBen^amin  &  Leni.  Mio 
inodony  melius,vt  vidLtur,quia  loubinuitus  cxequebatur  hocmanda 
tkmynr  idtononcurauit mtthoi  omittere .  vt  patet  de  tribuLeui& 
Beniamin.  Etquiavidebatregcm  ex  fuperbiamotum ,  ideotradidit 
fibi  minorem  numcrum  quam  ejfetin  vcritate  ne  nimis  fuperbiret .  & 
hkpowur  numerm  ipfiDamd  traditus,  qiti  trat  minor .  .Alius  aiitem 
qut  eru  maior fecundum  verttatem  exprimitur.  i .  Taralip.  Caufa  ati- 
teuiquiicHonnumirauittribumLeui  &  Scniamm  ,  dicitur.i.Va- 

.     -  raiipom. 


ralipom,  vhi  hochabet  locum . 

6  Et  deluda  quingen.mll.pug.&c,  .Aliqtti  librihabent  hic, 
quinquagiucamillia.  fed  in  HibfX)  in  libns  corre5iis  habetur: 
quingenca  millia.  Sed  tunc  occurrit  dubium  .  qnomodo  toterant  in 
yna  tnbu  ,  qtiia  numerus  nouem  tributm  aliarum  ■juxfiierunt  nume- 
ratapcrloab,  non  afcendit nift  ad  mdls  milua,  6~  cehtiim  miUia ,  vt 
pnndiclimefl.  .Adquoddcend:iin  ,  quod  tribus  luda  fiiit  alijs  betli' 
c6ftor :  er  idcoplures  habuit  bellatores  quam  aliqua  alia .   Item  qu:a 
beUator. s de alijs nationibus conitmgebattnr  cu  n  Danid ,  ftcutpatet 
ftipra  i  <^,cap.deEth.ii  Gethco  qul  cim  fexcetitis  bclLitoribus eratcon-\ 
iun&us ipji Daitid,& ftmiliterfutt  dealifsnationibus.  &  omnesifb 
computabanttir  cum  bcllatoribus  de  tribu  luda  ,  de  qua  eratpaudt 
proptcr  quod  numcrus  beUatorum  tribus  ludx  tantion  afcendebat. 
Sciendum tamen,  qiwd  i . TarnUp, 2  i\dicitur,  Dx:  luda  autc  470. 
millia.  .Qjiodfoiititur ab Hfbrxis vno modo  quhd  ^o.miliaquxoinn 
tuntur.  i.Taral.eraiit capita aiioriim  ,  &  ftc  nonnumerantkr alf  ci: 
i'ji,  hic  autem  in  nu.ncro  cum  aliis  concluduntitr .  .Alio  modo  ,  quoi 
inlib.Taral.  poniiurnumarusminor ,  qui  fuit traditus Dauidne  ni- 
misfuperhiret,vtprxdi£imneji:  hic autem  ponitur  num^rusfecun- 
dtm  veritate,  qui  maior  e)%t :  oppofito  modo  quam  de  niimero  ifraet 
vt  p atet  cx  diilis .  "^ec  eji inconueniens  fic  variari  modum loquendi 
qmnJreqHenterpertalemrhodHm  foluuntur  apparentes  diffoiti^iti' 
«uangeLiflarum,  *"  ■  •    . 

;  ■  Pcreuini: 


/ 


669      II. 


Regum. 


/ Norandum quia in PaMl.legituirM  iicnnlliaccntum  millia 

.delfrael,^de  ludaqiudragincaf-.pcuaginca  rnillidquos  m- 

Ti  li'  rcUigendum  cit  1  jab  n  jmcTa  ic ,  fcd  noluure  ollendere  iiill 

-juanci  in  Samueiii  hbro  icr  bunrur . 

.1  Tcrcuffitau.c^c.  Ambr.  Coacuiicfcad  maiorepcrnam  vc 

poiicc  jpuocarc  clcme- 

na.Lenicur.n.rigoriu-   a 

fticia:,  cij  de  mifcracio- 

ne  pilimic,  &  apud  cle 

iTiciuiiTimu  iudiccpri 

ma  piccacis  caufa  cra  ta 
itei  ciir.  Qui.n.crracaconfi  ^ 
15-  tencib.donar,  pcruica_- 

ccs  no  de  voiuncace  c6 

dcnac  Ec  io  rcx  ifte dc- 

uoc'  cu  dcliberacionis 

fiiiau.ac  ccpcfiacc,  non 

dimific  anchcrapnie:    c 

&;fidus  dc  piccacc  ccr- 

rcncis,magnicud!ncm 

nococcplacuscrt  vlcio- 

nis,&c.  J-1  'fie  manu  tuam 

musrte^&c.Ecccimi.- 

fadionis  officio  poena 
.;  percellicur,  6,:  in  armis 

cofciTionis  indignacio 


Cap.XXilll.      670 


b  Sermodo.ln  Exo.fcriptu  cft,  Q»  tider^s  fumm.tmfirmu  Ifrael 
iuxta.  numeru,dab»nt /imHli pr'  tili  pru  rninahns  fnis  dno ,  rjT-  no  er/t 
plaga in  eis  &c.  Hoc  oblicus  Daui d  taccrc,offcndit  Dcum  & 
fadlaeft  plaga  in  Ifracl.Hinc  lof-phw:  aicr^ppheris  declaran- 
tibus  Dauid  q,  Deus  irafcerecur,fupplicauic  vc  ^pitius  eflct 

&  vcni.a  darcc.  Gad  er 
Jia  piignatoruni.Percuiritautem  corDauid  eum,  poftquam  i 

nurneratuseltpopulas,&dixit  Dauidaddominum:Pecca-  ^ 

ui  v.ilde  m  hoc  Eido/ed  precor  Dne,vc  tran,sferas  iniquita 

reinfcruitdijquiailulceeginimis.   SurrexicicaqucDauid 

iTiane,&:  rcnno  Domini  flidlus  eitad  Gad  propheca,&  \\\~ 

dentem  Dauidjdicens,  Vade,&  loquerc  ad  Dauidj  Hcc  di- 

cicDiis;  Triunrtibidatur  optio,cligevnumqLiod  volue-  ? 

ris;exhis,vtfaciamtibi.Cijq;  venilfetGad  ad  Oauid  nun- 

tiauitci  dicens;  Autfeptem  annisveiiiectibifanies  in  terra 

tua  ;  Auc  tribus  menfibus  fugies  aduerfarios  tuos ,  &  illi tc 

perfequcncur;  Aut  certe  cribus  diebus  erit  peftilentia  in  ter 

ra  tua .  Nunc  crgo  delibera ,  &  vide  quem  re/pondeam  ei 

quimemifir,fermonem.DixitautemDauidadGad.  Co-  4 

arct^^rvndique  nimis.  t  Sedmeliuseft,  vcincidamin  ma-  5  rec:rcliquisvcr6angu- 

nus  Domim  ('multseenim  mifericordi.Tciusfunt)  quamin      ^lifS-^:}^'?'^^ ^''^^t 
•-.'.-■  j  a    .,    ^  I  T  r    /      T^        •        ■      ri./^  .  lectnumenlium  victo 

cuvltciiusvindiaa^  d  manus hommum      linmihtqueDominuspeftilentianim  6  ri.amhoftium,ipfehiis 
cederec.  Stergapupu-       --..  „  .^  .i  ..'jr^ 

lum  quallacio  coeiicus 
ctfiifa  quiefccrec 


n 

Ribban. 
Exo.jo.b.  ' 
I-!l).7.  Aatiii. 


go  prophcta  mifit  ad 
cij  Detis  trcs  fupplicij 
codiciones  porcacem. 
Vc u . f.  vellec  famein 
prouincia  giiari  annis 
fcptc,aucciibus  melib. 
pugnando  vincerefab 
hoiiibus ,  auc  morbu,s, 
&:  laguor  accedcrct  cri 
bus  dicb.Hcbra^is.Cii- 
que  propheca  vrgedo 
ralionc  c.>cigeret'qai 
dfio  rcnunciaret:Cogi- 
tans  rcx  quiaii  famem 
cligcrec.  p  alios  hoc  fa 
cere  vidcret"",  cum  ipfe 
mukafrumenca  habe- 
rec,nec  mopia  fuiii.ne- 


propuanacur:  vc  nec  in 


Ifrael,  demane  vfque  adteinpus  confticutum,  &c  mor-  7  '^''^^  ^^  ^'^"o^  fortifli- 

^  i  mos  &  cufiodes  nihil 


^,  Idem.  BonahumiIitas,qua»  liberat  pL-rcIitantes,  iaccnces 
crigit.Nouitquidixic:  Ecce fu nc;^o,oeci:aui.  R.-gnum  fuum 
Dcofubiccic&pniamgelTic,  &  pcccatum  ftiumconfelfus 
veniam portulaun.Per  hu.nihcacein  peruenic adfalutem. 
.^  Idem.  Qoi  p'^'niteti.T  agit, otf cnc fc dcbct .ad  pcna,vt  hic 
puniatur  aDomino,n6  ad  liippliciaa:tcrnaferuct:necexpe 
darctepus,fedoccurrerediuin^  indignationi.  Dauid  offcn- 
dcrat  Dnm  ,  q.a  nunierari  lullciat  popuIu.Confeflione  pra:- 
ucnit  Dci  nuntifi^pcccallefc  valdc  commemorans  no  quafi 
admonerctoblitii,  fcd  qu^i  vrgcrct  morate,  nediutiusco- 
iTiotionemd'ticrretotfcnfa; .  Plunmufutfragaturrco  vcre- 
cundaconfcliiio,&pcenam  quam  dctcnlione  euitarc  non 
poi]iinnis,pudorc  leuumus. 

•\i  Idcm.Cijaiiuiltusaccufatorfuifuit  lipfofcrmonis  exor 
dio,&  pcctatumfuumagnouic,«St  iniquitaccm  propriam 
conftccndo,iulf  ificacus  eli  in  femccipfo. 
j:  Chrvfoff.  C^iando  numcrauic  populii  dccbat,  Egopecca- 
r,  fcipfumcondcmnat,&:ideo  veniamalfequitur.Nihil.n. 
Dcij equc reddic  propitiii ,  ac  llia  pcccata  coniiteri.  Hoc au- 
teni  tict,li  fugiantureorumcecus  ,  qui  mctum  peccatorum 
foluunc,&:ad  focordiam  impeilunc. 

Scrmo 

NICOLAVS  DE   LYRA. 

I  Percufau.  Hic  confequeter  dcfcribitur pimitio  dtUHi.  vbiprimb 
ponitur  determinatio  pan^.fecundo  executio  ittjiitix  diui>i£,ibi :  Im- 
miiicq-,  dris  pcffilenciam.  tertiopUcatio  ofeaf£,  tb: :  Venit  aiit 
Gad.  Circa primum expi imitur pcenitentia  Danid  cumdicitur. Pcr- 
cuffic  auccm  cor.  Idej},confcientia  eum  reprebcndit. 
z  l-*ccca.  peccatofHperbite,vt  didn  efl.  Item  ex  mandari  diuini  traf- 
Srrffione,ejuodhdbeti'r  Exo.  ]o.vbi  dicitur :  Qn  culeris  fumma  fl- 
liorum  Ifracl,  dabuc  (inguli  precium  pro  animabus  fuis  diio, 
&  non  cric  plaga  in  eis.  Et  (juantufit  iiiud pretiii fubditur  ibidem: 
Dimidium  licli  &cc.  Vdcbat  n.dhs  ep  numeratia  generalispopnli 
^udm  prMepit  Dauid  fieri,fierctper  capita,  fedcp  qmlibct  offcrret  do 
mino  dimiuium  ficlum,&  tunc  nutnerabaatur  ficii  ,ct  fic  apparcbat  nu 
merus  fopuli ,  qitia  eratduplus  adnumsrum  ficlurum  ,  vt  diClumfuit 
Exod.io.Hxc  autem  numeratio  nonfuitfufaila^&ficfecutafuitpU 
ga,Confe^juenter  ponitur  dctermhiatiopanJ!^cum  dicitur . 

3  Trium  n bi  dacur  opcio  &:c.  Et paiet  litera  vfcjue  ibi : 

4  Coarclor  vndiquCtVc.  quiaquodlibetilloriividebaturdurum. 

5  Sed  me.  cUoendopeflilentia  trium  dicrH,  tn  quia  de  Dei  tmfencor 
diafperabat,tum  quiafi  ele^iffa  fante  feptem  annorum  ipfe  &  alij  di' 
f*'tcsprouidiffenifibi  de  vi£lu,& pauperes fuifient  nimis  affiiSli.Ite  fi 
tUgiJfet  fugam  coram  aduerfariis,ipfe  &  aliipotentcsfuijfentprotcili 

auxilio 


timcrct,fed  neci  exer 
citus  fubiaceret:  Coem  potius  pnfpone & omnibusxquale 
clcgit  dicens .  Muko  mclius  eff  in  Dei  quam  hoffiu  manus 
incidcre.Quod  prophetarcnuntiauitdiio,  qui  morbu  &  in- 
tcntum  militinexercitii  HcbtiEorum.Moricbant^non  vno 
rnodo,  vt  languorpofictfaci]eagnofci,fed  morsqmdem  in 
oibus  :  alius  fuperaliu  moncbacur,aIij  fuperfcpelendis  mo 
riebantur  &:  latcntcr  immincns  malum  velociter  atierebac 
interitum.  Incipicntc  peffifero  languorc  ab  hora  matutuu 
vfq;  ad  horam  prandij  ,  confumpta  itiiit  fepturcginta  millia. 
c  .Aut.  Ez  videtur  quia qui panc vcrbi  Dci  pcr gratia fcpci- 
formis  fpiritus  non  pafcuntur,  fcptcm  annis  fame fuifincnr; 
&quiinnominctnnitatis  rcgcncrati  nou  funt,  hofiibusa 
d^monibus  rciiffcre  non  valenc ,  fed  pcllilencia  impjctacis 
increduli  moriuntur. 

d  Immifitq;Dominuspcnilen.&c.  ^  Theod.  Mors  ciufmodi 
pauperis 6c diuitis no nouit difcrimen,  neqj  timidi &l fortis, 
ncq;  ferui  &:diii,  rieque  pnuad  &:  regis,fcd  omncs  iimiliter 
inuadit .  Ea  de  caufa  h(x;  fupplicium  Dauid  prcEpoiuic  aliis. 
Trium autcm dicrum  Dcus  mortem  minabatur,fcx  aiit  ho 
ris  foliim  morcem  inculic  ,  Si  dies  aucem  numcrcncur  cum 
nodibusjinucnicurparsfolu  duodccima  minaru  illaca  elli; 
_J ^0  populo 

auxiliopugnatorum^&refugiofortalitioru,etc<£terifu!fientocc'fi.Et 
ideo  clcgit  pcenam  omnibus  £qualem,quia  peflikntia  a  Deo  mijfa  Mta 
Itter  poterat  ca>Jere  fuper  regem  &•  pauperem . 

6  Immificq; .  Hicponitur  dici<epa'i£executio,  cnm  dicitur. 

7  Dc  mane.  Ideii,vfr,  ad tertiam  die  inclufini;  vtdht  .-di/^m^^Hia 
fic  cratposua  determi>taia.Sed  hoc  no  videtur  veru,quia  tnfrd  dicitur. 
Venic  auc  Gad  ad  Dauid  in  die  illa .  Et  videcurloquifcriptura 
dcpr:  m.i  die  piflilenti£..Ad  hoc.n.venit  Gad ,  vt  Dauid  offerret  holo' 
CGUjiu,&  cejfaret  plaga  inchoata,vt  habetur  infra.Ex  quo  videiur  et, 
ep  tepHspeliiicntu  non  erat  cofummatu.  Et  ideo  dht  alii  q4  tepus  con 
flitdlu  ntetiigitur  tepusprandii.  Sed  tale  tepus  non  videtur  cfie  conUi 
tutii  in  lcgc:&  10  dht  alii,&  melim,vt  vid':tiir,q,  tcpus  confiitutu  in- 
tdiigii hora  facrificii  vefpertini.Iilud  n.fiatutHfuit  in  lc^eExod.if. 
itajpamane primxdiei  vfq;  ad  hora  iiiam  mortui funt  depopuiofe- 
piu.iginta  rfiiliia  virorii .  Sed  tunc  occurrit  dubiu,  quiaficut  di£iU  cff , 
peUilcntia  triii  dieru  erat  determinata,&fic  vidctur ^fit mutatiofa 
£ia  in  Deo,ad  qi  dicendnm  q,  non .  quia  pefiiicntia  irium  dlerum  erat 
di£la  per  modum  cotninationisjicu:  lonx  4./^.  Adhuc  quadcao-inta 
dies  &  Niniue  fubuertet'.  qux th  non  fuitfubncrfa.Sic inpn>pofi- 
to  dm  dies  pefliietix  vititni  fuerut  tmper  ca >ni)utioncm  dicii ,  primns 
vero  dies pcr  tnodum  fn})e  dijfitiitiun  propter  quod  fuitpeftUetitiatm 
ilio  die,iofubdii,Mi{cnus  cd  donunus  fuper afHictionem,&:c. 

luxta 


i.ParaLii.e. 


QsiJtft.J7. 


Djn.ij.c, 
Phil.i.c. 


MORALITER. 
1  Tercuffitau.cor  Da.&c.  Per  cotritionc.Sed  quia  non  fufficic 
ptritio  nificofefTlo  fcquaf  habica  opporcunicatcio  fulxlitur. 
«  Et  di.Da.do.Vec.val.&c.  ILtdicitur,  in  hoc  fatto:  n.i  in  con- 
icfiione  vera  peccata  funt  particul.iriter  cxprim  cnda.Et  qtfi 
poft  confclTionc  reqiunf  fatisfadtio  pcr  p^na.  idco  fubditur. 


3  TriU  ti.da.op.  Scquitur:  .AMfep.an.ven.ti.  Pcr  hoc  auc  ej,  JJa 
uid  pr.cclegit  pcffileciam  trium  dicrum  perfccutioni  trium 
mcluim  Hc  fami  fGptem  annorum  flgnificatur,  cj,  psna  pro 
pcccatisfulfmcnda  in  vit.-\piiti  magis  cf!cli?cnda  ,&:  acce- 
ptanda ,  quan-i  in  piirgatono  qua;  longior  ei^:  autin  intcrno 
qux  a  parte  polt  cfi  xcerna .  Per  hoc  aucem  cj,  Dauid  di  xic: 

yetjamr 


A 


671        GIofcrd.&NicolaidcLyra. 


j.cjp.fugerat 
«uccin  . 
I  bcnicuit  do 
tninum  fupcr 
nulo. 


t  DetJf.di.».. 
C.illuo  vcro. 
Kibtxinux. 
AngdooHU, 


B 

t  Inruruauit 
iercgi. 


t  iaftrumlta 


f  coinplaceat 
tibi,  vLlplacc 
tiu  tibi. 


672 

•?#  Ambr,  Pra*uides  fe  cum  fan>l>is,&:  qui  pro  dcuocionc  .ini. 
mas  fu.is  in  Chrilhi dcpofiK*runc,tucuium,l?cacui-,6<:lj  mor 
ci  pro domuii  placanda oticnfa  prompcus  obijcic ,  <S«:  pro fa- 
luce  populi  l.borancisdiuinx  vlctonipar.icus  otferc. 
*  Idcm.  Quamilludcciamadmirabilc,  quodangelorc- 

ricti  pK'bcm  fc 

tui  funt  ex  popiilo  a  Dan  vfquc  Bcrfabec  feptuaginta  millia  virorum . 

t  Cumcjuecxtcndiflecmanum  fuam  angclus  Dominifupci^rcrufalem) 

vtdifperdcrcteam,t  milertu.scilangelusdomini  fupcr  afHiclioncm, 

&  ait  angeio pcrcutienti  populum:Sufficit  nunc,contine  manum  tiia, 

1   liila  e.k  lerulilcin  . 

a  Eratautem  angdusdomini  iuxtaaream  Areunalcbufici    Dixitq;  Da- 
uidaddominuiucumvidifletangclum  cxdentcm  populum.  t  £go 

b  iiim  qui  peccaui,  &  ego  inique  egi .  Irtiqui  oucs  func .  quid  Ifccerunt? 
Vertatur,obfccro,  manus  tua  contra  me,  &  contra  domum  patris  mei.  f  picb,s    pcccata 
VtmtautemGadprophetaadDauidindicilla,  &:  dixitci,  Afcendc,  ^  dclcucnc 

c  &conftiruedominoaltareinarea  Areunalebuf^ci  .  EtafcenditDauid 
iuxta  fermonem  Gad  qucm  prxceperat  ci  dominus .  Conlpicicnfquc 
Aicunaanimaducrtitregcm  &  fcruos  eiustranfire  adie,  &  egreflUs  B 
adorauit  regcm  prono  vultu in  terram,& ait  Ouid  caufx eft ,  vt  vcniat 
dominus  mcus  rexadferuumfuum?  CuiDauidait,  Vt  cmam  a  te 
aream ,  &:  a:dificem  altare  domino ,  &  ccflet  intcrfc«ftio  qna?  graflatur 
in  popiiio  .  Et  ait  Arcuna  ad  Dauid ?  Accipiatj&  oiferat  dominus  meus 
rcx  ficut  placet  ei .  Habcs  boues  in  holocauft:um,&  plaultrum ,  &  t  iu- 
gaboum  invfumlignorum.  Omniadedit  Arcuna  regi.    Dixitque  4  homi^ne  nilim 


populo.  ItaDcusbcnignus  &;clcmrns  maionbus  quidcm 

vfuscft  minis.  minisauccm  longc  minora  inferc  lu}.pl:cia, 

^c  Ambro.  Vidc  Dominigr.^ciam  quod  &ipfeapropofica 

CondicioncdcUc!«it.Musminacur,&:m:nusexigic;  m  rcmu- 

neracioncpnmiorufuapromillaccfjodic,  &c  inexattionc 

panarum   pra:'» 

fcripcti    rtmor- 

dcc  .    Cum  ira- 

fcKur  in  rcum, 

ditfertxriim  nu- 

ferctur  ^  f^rcpc- 

rac,vtabfo!uac; 

Ccrrcc  ,v£corri- 

gac;admoncc  vc 

cmcndcc  ••  pra:-.' 

uenic ,  vt  igno- 

fcac . 

a    Erat    autem . 

In  Paralip.  quo- 

quc  fcnpcucft: 

1'orra  angelns  do- 

tnini  fiabat  iuxia 

nream  ormam  le- 

buftu,  Leuojisqut 

Dauld  ociiloi  fuos 

■ttiiit  angelum  Do- 

mini  inter  cxlitm 

(^  terram,&  eun- 

ginatum   gladium 

in  mxnu  etus ,  (Cr 

tierftim  eontra  le- 

rnfalcm.  Lt  ceci- 

dcrunt   tam  ipfe , 

qttam  maiores  na- 

lu    vitiiiti  ciliciis 

froni  11    terram . 

JuxtJ  arcam .  A- 

rea  Areuna  cc- 

clcfia  cft  gcciu. 


obculic?Hjcfa. 
dlo  liacim  di- 
giius  facnficij 
ludicacus  cfl ,  q_ 
.ibf  ;l.iLioii*  ^(ti 
mabatur  inJi- 
ginis.  Kecmi- 
rum  cu  &:  \Iov 
fcs  otlercndofc 
d(5minoprople 
b:s  crrorc  ,  ecia 


C  ^reuna  .  In-P^ 
cerprccat*  area: 
Ornan  vero  lu- 
mcn  nobis.  Be- 
nc  ergo  J)auid 
volcns  placarc 
dominuin  alca- 
re  lubecur  in  a- 
rea  Ai'cuna»,vcl 
Onva;  ccnfl-ituc 
rcquiaalicerno 


Xo.i«.' 


Areuna  ad  regcmDominus  Deustuus  t  fufcipiatvotumtuum.  Cui 
refpondcns  rex  nit ;    Nequaquarrt  vt  vis  ,  fed  emam  pretio  a  te, 

f  In  Faial.'.tgitur:  Dedit  crgo  Dauid  Oriian  pro  loco  uclos  auii  iu!tifiiini  ponderis  fcxcentos.  Intelligeiidum  e;l  cniin  bo- 
ues  argcnti  liciis  qiiinquag  nta,  areaiii  vcro  lcxccuiis  aurcis  cmiiTc  , 

&  non  offeram  diio  Deo  meo  holocauiU  gratuita .  Emit  ergo  Dauid 
arcam  &: boues  argenti  ficlis  quinquaginta ,  &  jedificauit  ibi  altare  do- 

S  qua  Vottqua  ^  mmo  Dauid .  Et  obtulit  holocauita  &  pacifica.  £tpropitiatu.s  eft  Do- 

altare  fidci  vc-     minus  terras,  &  cohibita eft  plaga  ab  lirael . 

rus  Dauid  ert-  *     ^ 

xit ,  confeflim 

niors  mipiccaciscetTic.   Hancarcam  Dauid  quinquaginta 

ficliscmic :  quiaChriftus  per  fepcitormis  fpidcus  graciam 

Cun6tis  dclidis  omilTis  Gcntilicaccm  in  domum  fibi  fcmpi- 

ternam  fanctificauit . 

b  Ego  fum.  -Jt  Thcodo.  Dignafuntadmirationeipfaverba 

re2,is.  Ignorans  caufam  ,  fuum  pcccacum  vocauicquod  fue- 

rat  iactum,  $c  vc  in  fuum  gcnus  lufta  ferrctur  fentcncia  fup- 

plicauic ,  vcens  vcrbis  boni  paftoris , imicans  filium  fuum  &C 

dominum,qwi  ammam  fu.im  pofuic  pro  ouihus . 

Ambrof. 


area  cordis  pct 
lumen  rcdix  ti- 
deijiSd  verxdilel 
il.tionisc6Iiicuac| 
alcarc  huniilica- 
tis  m  quo  otTe- 
rat  facn^icm  o*! 
blaciontb\'6<:lau 
dis,vnde :  i"<»<i 
ficium  hudis  ■ 


me.  Sc  .  Saci 
cium  Deo  fpiri.concrib.&c. Arca  Areun^  vcl  Ornic,  ipfacH 
Icrulalcm, 

d  Et  ob.hot.  Hincin  Par.  Tabcrnaculij  quod  fccerac  Moyfcs 
in  dcfcrco  &  alcare  holocauftorii  ea  ccpeftace  erac  in  excel- 
fo  Gabaon,i\:  non  pr^ualuic  Dauid  iread  alcarc,  vc  obfccra- 
rec  diim .  Nimio.n.cimore  fiierac  percerricus,vidcns  «ladiii 
angcli  dni.Dixicq;  Dauid:  Hxc  eft  domus  Dei,&c.  In  hoclocoj 
fecundum  Hebrxos  Yoluic  Abraham  offerre  filiumcuraa-j 
ries  fubico  apparuic :  qucm alTumcns  obculic  pro  filio  .        L 

^  LIBERf 


NICOLAVS  D£   LYRA. 

I     luxta  arcam  Arcuna  Icbufxi .  liie  erat  hinomim,  quia  cum 
boe  vocabatur  Orna,vt  bahetur  i.Varal.li. 
»     VcniCau.Gadprophe.adDa.  Hic  eonfequenter  defcribitur 
placatio  offenfje,per  reuelathnem  domini ,  quod  notatur  cum  dicitur: 
tt  afcendit  Dauid  iu.ler.&c. 

3  EtegrefIusadora.rcgem,&c.  idefitfecit  ei  reuerentiamregi 
debitam.lfie  enim  quamuis  efiet  GentiHs,erat  amicus  Dauid  &  ei  con 
foederattts ,  quia per eim  Dauidhahuerat  partem  ciuitatis lerufalcm. 
CMerapatent  vfque  ibi  ; 

4  Omniade.Aceu.  idefi ,  darevolttit ,  fed  Dauid  accipere  noluit 

nift 


niftpro  pretio.  vnde  fequitur . 

5  Emiter.Da.  i.T'W^ow.ii.d.(//aV«r:  DcdicergoDauid 
Ornanpro  locoficlos  auri  iuftitTlmi  pondcris  fcxccncos. 
Etideo  literaquxfic babet dehet fic pun&ari :  Emic er.Da.arcam. 

6  tacctiir  hic pretiumquod.i.Varalip.exprimitur  fe.xcentorum  aun 
ftclorttniyCr  fequiiur . 

6  Ec  boucs  argcnci,&:c.  fcilicetprahobustantum. 

7  Eca-dificauic ibialcaredo.Da.  fciltcetilldoatsefi  inquo^- 
braham  voluit  immolarc  Ifaac  filiumfuum ,  vt  diBumfutt  Genef.t  2. 
&Iacob  viditibifcalam,  vt  di&unt  fuit  GenefzS.  &  ibipoUex 

fundatumfiiit  tcmplumper  Salomonem ,  vt  habetur  infra ,  3 .  lilrot 
i.cap.&  x.Varal.}. 


M  O  11  A  L  I  T  E  R . 

+  Vertaturobfecroiratuacm.me .  Oftendicur q> princcps per- 
fcitusin  bonitatcparatus  eflcxponcre  femortipropopuli 

fui 


fui  faluationc.  exeplum  huius  dcdic  nobis  diis  nf  Icfus  Chri 
ftuSjdiccns  loh. i  o.c.  Egofumpafior  bo  tis ,  &■  animamponopro 
ouibusmeis.  Hocccfccic  Codrus  rex  Achenicnliiim,qui  pr« 
c Jegic occid,  propccr  laluccm populi fui,  vc  s.dictum clt . 


LIBRI  SECVNDI  REGVM  FINIS. 


^>3 


74 


LIBERREGVMTERTIVS 

SECVNDVM     HEBRAEOS 


jre  q 


C  A  P.     I. 

I  T  rexDauidfen.  HicTo.  Nonnetibi  vfdctuiTiocci- 
dcnccm  rcquaris  licer5,figmcncu  cfic  vel  Acelana- 
rum  ludicra?Fngidiis  fcncx  obuoluitur  vcrtimcn- 
tis:&  nifi  coplcxu  adolefccnculx  non  tepcfcic.  Vi- 
uebatadhuc  Bcchfa- 


PRIMVS     MALACHIM. 


bce;,  fupercrac  Abi- 
gail,&:rcliqu.cvxo- 
res,  &C  concubini": 
omncs  quali  frigid.c 
rcpudiancur  ,  iS:  m 
vnius  cancum  gran- 
daruus  calcfcic  am- 
plexibus.  Abraham 
mukoDauid  fenior 

fuic,&:camenviucn-  _ 

tc  Sara  aha  non  quiliuic  vxorc:  Ilaac dupliccs  Dauid  annos 

habuit,&  cum  llcbccca  ia  vccuia  nuqua  rcfi-ixic.  Tacebo  de 

prioribusanccdiluuiu  viris,  qui  pofJannos  quingencos,non 

dicofcnil  Lus,  fcd  pcnc  cariohs arcubus  nufqua pucllarcs  q- 

B  ficreamplcxus .  Moyfes  6v^x  Ifrachcici  populi  cencu  viginci 

annos  i:!abulc,&;  Scphora  no  mutauic.Qu? cfl  crgo illa  Suna 

initis  vvor&:  virgo  tfi  fcrues,vt  fngidfi  calcfu-crcc?ta  fandta 

vt  calctead  libidinc  no  prouocarct.Exponat  Salomo  patris 

dclici.is,^:  pacificus  bcllatons  amplexus.  Poflide  fapicciam. 

poljidc in celhgcncia.  'h{e (t(rslim/H.ts  <  am  apprehendet  te:  ama  il- 

lam,&  fnuiibii  re.Omnes  pene  virrutes  corporis  mucancur  m 

-  fenibus,&;  crcicence  fola  fapiccia  decrefcunc  c^tcra;  iciunia, 

;  canicns,hucillucq:  difcurfus,  percgrinoru  fufccpcio,dcfen 

.  f]o_pauperu,inaantia oracionu,vifitatio languctiudabor  ma 

nuu  vnde  prxbencur  elcemofvnar;&  cuncta  qua:  pcr  corpus 

cxcrccnuir  frado  corporc  m  inora  fiunr.Ncc  hoc  dico  quod 

ai  uiiicnilicus  &: .-jdhiic folidioris .X'tatis,qui  f laborc  &c  ardc 

tjflimo  fludio,vit;cquoq;  fan>ibmonia&  oracionis  frequccia 

;  fcicnciacofecuci  furicfrigcac  fapiencia ,  quxin  plcnfq,  feni- 

- bus 

iNLiPiT    POS  1  ilJ.A  VliNhRABIlTS" 
magiflri  Nicolai  dc  Lyra  fupcr  Iibro 
primoMalachim. 
C     A     P    V    T        I. 
g^^  T  rex  Dauidfcnufrat^G-c.  In  prxccdcntibus  libris  a£tu 
g^  cft  de rcgno  filiorum  Ifracl  vnico , hic confcquecer 
«^^J   agiturdercgnoeiusdiuifo.propterquod.ipud  Hc- 
brxos duo  libri  prxccdcntes func  vnus  liber  qui  vocatur  Sa- 
niiid,&  duo  fcqucnccs  func,vnus  alius  libcr  qui  vocatur  Ma 
lach;in,id  cfi,regu  in  plurali.  Primo  igitur  dc  duplici  rcgno 
agicLir prout  fioruit  Secudo  prouccadcre c^-pit.f  quarro lib. 
quiacx  cuncgcntcs  fubdiCE  Hebraiis  C(jpcrunt  rcbcllare,  & 
tandedominari  eis,&  finaliter  eos  capciuare.Circa  primum 
lcicndum,qu6d  ubi  vnum  rcgimen  ccrminarur,fcquens  in- 
choacur.  idco  primo  .igit  dcregni  vnitace  fub  Salomonc  in 
pnncipiorcgnifui .  fccundo  dc  rcgni  diuifionccircafinem 
vitx  n.c.Prima ui  duas :  quia  primo dcfcribitur ipfius  Salo- 
moiiis  regis  infiitutio.fecundo  infiituti  confirmatiocap  z 
1  rima  in  trcs.quia  primo  defcribifiplius  Dauid  fcnilis  codi- 
tio.lccudo  Adonia:ambitio,ibi:.^rfon/<iT  af^t.  tcrtio  Salomo- 
nis  promotio,ibi ;  Dixitq;  T^athan.  Circaprimum  dicitur. 
1    Et  rex  DaHidfenuera[,&c.&:  tn  non  habcbac  nifi  yo.annos 
acipius,quia  jo.annorumcratqnc^pitrcgnarc.&^o  .annis 
rcgn.-iuit,  vt  habctur  fupr.z  lib.y.cap.  Scd  ad  fenfuni  patet, 
quod  aliqui  cicus  fcnefcunt  &  alij  tardius  fccundum  diucr- 
iicatcmcomplcxionum,  &  laborum,&curarum. 
2.    Cumej;,  &c.ve.non.  quod  fliit  fatis  mirabile  de  tanta  fri<Ti- 
^itatc  m  hominc  bcne complcxionato.Cuius  vna  caufa .^ffi 
^natur,  quia  a  Juuentutc  fuit  bcllicofus,  pp  qd  multos  idus 
o^  piagas  lultinuit,cx  quib.  plutimus  fanguis  emanauit,pp 

quod 


bus  xtate  marcefcit.  Scd  q,  adolcfcctia  multn  corporis  bclla 
fufii n  cc,  v\:  intcr  mccciua  viciorfi  &  carnis  cicill.itioncs  quafi 
ignis  in  lign.is  viridibus  furi[bceC,&  fuu  nopolliccxplercful- 
gorc.  Scnetrus  vcro  eorfi  qui  adolefcccia  fu.a  honcfiis  a<ftib» 
inftruxeruc,&in  lcge  dni  mcditati  func  die  ac  nodc,ccate  fic 
p     A     p         T  dodior',  procdfu  rc- 

X        T^     -jr  L   L   1       /  .        Pon>  f^P>cncior,  & 

1  rexDauidlenuerat,  nabebatq;a:tatis  i  veccrum  fludiorum 
plurimosdies :  cumq;  operiretur  vefti-  ^  dulciftlmos  fiuitus 
t  1  r   i        t\-       '  •  mccic.lpfumqlieno- 

DUSjiioncaleiiebar.Dixerutcrgociicr-  i  men  Abiiag  fapien- 
ui  f ui:  t  QLiarramus  domino  noftro  rcgi  ^   "^'^ ^^"^'  '"dicac  am- 

adol.fcen,ia™virgi„em,&<ktcoram  fcn';Sreun 
rcgc,  &  foucat eum ,  dormiatcj;  in  finu      fuperfiuus  idcfi abii 

,  .       -,    ,.^        _  dans,vcj  pacrismci 

rugicus.V  cibu  fuperflui  ambiguu  efi;fcd  hic  fignific.u,cb  (a 
pientia amplior  iic  in  fcnibus &  redundans .  Alibi  auc fupcr- 
fiuus,quai]  non  nccclTarius  ponic".  Abifag  auc  &  rugiciis  pro- 
pne  nuncupacur,quod  maris  fludus  refonac:  &  (vncadica) 
de  pclago  vcmcs  fl-cmicus  .auditur.Ex  quo  oftcndicur  abun- 
datiffinHl,  &  vlcra  huinana  voce in  fenibus  diuini  fermonis 
tonitruu  comorari.Suaamicis  vero  coccinea  dr,vc  fignificec 
calere  fapiecua,&  diuina  kciione  teruere.Qd  licet  dnici  fan- 
guinis  mdicet  facf  m,  ct  fcrunrem  ofiendic  fapienci^c.  Vnde 
obftccrix  illa  in  Gen.coceinu  ligauic  in  mviu  Thares,  a  ab  co 
9,  pariccem  diuiferat  duos  popiilos  ante  feparante  diuiforis 
nomen,id  cft,  Pharcs  Ibrdcus  efl.  Ec  Raab  merecrix  in  cvpo 
ecclcfia:  reticulam  myftenu  fanguinis  c6cinentc,vt  Icricho 
pereunte  domus  eius  faluarecur,appendit.vnde  dc  fandis  di 
citur :  Hipoi:  ciui  veneruntdc  calore dnmus  F^chab.  &  alibi :  7»«? 

Te«m,'>ffre;«?e»-r(Ziw,erc.qui.f;indifcipulorumcordefuccen 
fus  cogcbac  eos  dicere ;  iipnne  cor  nojirum  ardeus  crat  ? 
b     Cumq;  operirttiir,  & c.  Dau id  n ) m I u  frigus  pertul it,  vel  oa 
de femoribus  nacus  cft  parentibus ,  vcl quiamultu in pra:lio 


D 


Prai.z.a. 


al  E" 


Liic.  I  i  f. 
Ibi.  24.e 


___ fanguinem 

quod  citius  fcnuit  & infi-igidatus  fuic.  Aliacccaufaaddicur, 
quia  cx  vilione  angcl!  ccncnc;s  gladiu  eu.aginacu  fuper  Hie- 
riifalcjvc diafi  eft  lupr.i.lib.i^.cap  fupramodu  cerricus  fuic. 
Timor  aut  infrigid.-it,&  maximc  cxccffiuus,  jpp  qaod  time- 
tes  palefcunt&  trcnuinr,  &  idco  cx  tunc  Dauid  nocabiliter 
infrigidacus  fuit.Alia  cc  caulam  aflignat  Ra.S.i.dices,  q,  hoc 
fuic  in  pocna  peccaci  quo  abfcidic or.n  vefiis  Saul,  vc  hf  fupr. 

l.lib.cap.  i^.Quod.n.in  hoc  pcccaueric,vf.quia  ibidc  lubdi- 
tur.  Tojl  hxc  perc'4(fit  cor  fuU  Dauid ,  eo  cp  abfddiffct  ■rachlamidis 
Sju'..  quamdiu.n.Saul  in  rcgno  tolerab.-icur  a  Dco,  D.uiid  de 
bcbac cu  reucrcri,&  quia  in  hoc jftcuereccr  fc  habuicad  ip- 
fum,fuit  punicus  penacorrcfpondencc.f  vc  vcftibus  116  cals? 
ficrccin  fencducc.fecundu  iUud  S^p.u.c.Tcr  <]i;.i:peccat nuis 
per h£c &■  torfctm:     5  Dixcrunter^, ^c.{.n\cdicA(.\\ii&ic. 
4  %*>-.<f('."o.Glo.Hicr.fup  locu  iftLi  dicit fic.Nonc cibi  vfjfi 
occidccc  Iitera  fequaris,figmccu  ee,vel  Acclanari'i  ludicra,q, 
frigidus  fenex  ubuolucus veftimctis,  nificoplcxu  adolefce- 
tu.aru  non  calcfcic,&c.Ec  idco  df,  q,  hi'c  eii  locucio  parabp 
Iica,ica  q,  pcr  Abifag  virgincm  incclligicur  fapicncia,qu.pcfl 
]nco!rupca,qucE coniungicur fenibus,1i^m quod df  lob  ii.b. 
Jn  antirji-is  eltfapientia.  Ec  hocmaximc  fuic  in  Dauid,  in  quo 
in  lciicctuce  maxime  vi>uit;fpiritus  propheci.c ,  prouc  dictii 
fuic  fupr.i.hb.cap.  2 3.  Hc hax fapiccia  calcfecit  rcgc  Dauid, 
ipfum  ad  amorc  diuinu'accendcndo,&  calis  modus  loqucdi 
parabolicus  frcqucncerhf  in  fcripcura  ,  ficuc hfludicu  9.  b. 
Icnint  iigria  vt v.gercnt fuptr fercgc,ii-c.  iKut{\.\icc\ipoixiu\hi' 
dc.Scd  falua  rcuerencia  Hicr.  iflud  diclu  flare  no  poc,  vc  vf, 
quiacircumflancia  licera:oflcndic  manifcfle ,  q,  Abifagfuir 
qua-dam  puclla  ad  liccram  adducta  ipf i  Dauid  in  remcdiua 
frigidicatis  corporalis.qupd  etiam  patct  cx  hoc,(],  Adoni.-; 

qui 


MORALITER. 

r.r.^^"-"^  ^'"*i'^f''-  S'cut  frcquentcr  didu  cft,pcr  Dauid  figu 
"turdns  noflcr  Icfus  Chriftus  ,  qui  fencx  df,  c6  q,  a:tenuis 
^n in  dcicacc.Hcbr. i  j.b.  lefns  heri ^  hodie,>pfe &■  mfccula. 
i     «W7;  opcriret.VcT  vcftcs  fignificanc' vcccris  lcgis  obfcrua- 
sec^remonialcs ,  c6  quodmagnaparscarum  in  vcflibuy 

con- 


confiftcbac ,  lcilicet  in  vcflibus||ngulanbus  fummi  faccr- 
dotis,&invcflibus  fpccialibus  minorum  facerdotum,& 
Lcuitarum  ,&  gencr.iliccrin  veflibus  popularium  ,  qui  ha- 
bcbanc  fimbrias  in  fuorum  angulis  palliorum.  Dauidi^MCut 
vcftibus  non  caleficbac cx  fc,  quia cercmoivalium obfcrua- 
cio  domino  non  pl.Tccbac.Plal.j^.b.  i-.rcn^/«w  tiro/;i.rf/o«f7» 
noluiUi^aures  autperfccifii  mihiMoloeauJlu  &propeccato  nopoflw 
Tom.2.  y  ^i^fii 


^75         Glof.ordL&NicolaideLyra. 


6-^(> 


Comnv  Ji» 
htinc  lociun. 


^  fanguinem  fudcMt .  vel  potiiis  cx  quo  .nngclnm  ccd'  ntcm 

A  populum  vidic,  p.uiore  vchemcir.i  concabuic  vnde:lnin- 

commodit.uc fng.ons  vf  )uc a-l  iiiortcin  pcnnanlic, 

^  Procop.  H.ccvciiimcncoium  naturaelt  ivt  corporis 
calorcm  confcrucnt,  c^  mucncum  calorcm  :;ugoant ,  nihil 


cnim  dnminnrord.ls  intcrprc-Kitur.Scdccdcfic  pi^puliiicri 
vcr.)  S.ilonv)nc,i.pacifico  noftrocuius  ipfccorpus  C!it,pi.';di 
um.im  (»rdinacion>.'m  in  rcgniun  fubflitaicur ,  dc  quo  mci  i- 


Rabbanuf. 
Angcloinus 


to  pcrfidi.x  maior  filius,  id  clK  prior  populus  prxcipir.Kur. 
b     inx  t  '^itb.in .  •>j:  Procop.  <-iil'dam  liulcc  &  incpcc  fufpi- 

cacifunc,  N.i- 

fuo,&c.ilef.icia'tdominum  noftrum  rcge  Quxricruiuigituradolcfcen- 

tulamfpeciofam  in  omnibus  finibus  Ifrael ,  &inucncrunt  Abiii»  Sun.i- 

a     f  Scicntii  vel  contfini>btio,quain  roinjil;-ftciitr$in  dusdilc.^^iiiie  fcinmefciint. 

mitidem,  &  adduxerunt  eaad  rcgcm.  Erac  autem  puella  pulchra  nimis. 

fufcipicndoVa     IDormiebatcjj  cum  rcgc,&  minillrabat  ci  Rcx  vcro  non  coi^nouit  eam 

lori  idone.T  cft, 

tr.infnuttif. 


vcro  frigido 
corportconfc- 
rant.Caroautc 
calida  dc  fuo 
calorc  queha- 
bctjinrcir  quc 


tforteJ  Daui 
junoncraDC. 


ttm.  ludnicum 
g  populumfigni 
ficat,qui  maior 
filius  efle  vidc- 
tur :  quia  prior 
lcgc  fufccpit; 
&  Gcniilcpo- 
pulum  quipcr 
cratia  Dei  po- 
ftcrior  vocatus 
cftfpernenSjfc 
folumcudomi 
no  rcgnarc  pu- 
tauit.Adoni.as 
cnim 


Adonias autem  filius Haggith  eleuabatur,dicen.s  ',  Ego  rcgnabo.  Fecit 
quefibicurrum,  &equites,&quinquagintavirosquiantecucurreret  ^ 
Ncc  t  corripuit  eum  pater  fuus  aliquando,  diccns  Quarc  hoc  fecilb  ?  E-  6 
ratautem&iprepuIchcrvaldcjfccundusnatupoflAbf^dom.  Et  fcrmo  ' 
cius  cum  loab  fiho  Saruix ,  &  cum  Abiathar  lacerdote ,  qui  adiuuabant 
partes  Adonia^ .   Sadoc  vero  facerdos  ^Banaias  iilius  loiadjr ,  &  Na-  s 
than  propheta,  &  Semei,&  Rehi ,  & t  omnc  robur  exercitus  Dauid  non  9 
crat  cum  Adonia .  Immolatis  ergo  Adonias  arietibus ,  &  vitulis ,  &  vni-  '»  /""^'f 
uerfis  pinguibus  iuxta  lapidem  Zohcleth,  qui  erat  vicinus  fonti  Ko— 
gel  ,  vocauit  vniuerfos  fratres  fuos  filios  regis  ,  &  omncs  viros  luda 
feruosregis.  Nathanautem  prophctam&  Banaiam,&  robuflos  quof^ 
b  que ,  &:  Salomonem  fratremfuum  nonvocauit.  Dixit  itaqucNathan 


tha  dolorisim 
p:iticiiti.i,coq, 
ad  conuiuium 
vocKUsnoacf 
fec.h.ccfccille. 
C.cccrum  pro- 
phcta  diuini 
dccrcti  &  cofi- 
lij  gnarus  ( pcr 


huc  cnim  rcgi 

aperuit;7v(o;j  tu 

itdificiibis    mibi 

domnm ,  fedtcce 

filiusnafcecurti' 

bi,cuinotnenerit 

Salomon,  hic  £di 

nomini 

meo  domiim  )c\i 

vidiflctAdonia 

cotra  volunta- 

tem  iStConfiliu 

Dci,  rcgnum 

II  occuparc,Vct.i 

^pl-r 


NICOLAVS   DB    LYRA.  quodDauidhnbcbatcoidi  vinditlam  occilionis  Abncr& 

qui  cratiuucnispetiuiteam  provxore  mortuo  D.iuid,vthr      ■  Amnfa-;  &qu6d  Dauidhocnnponerct  filiofuorcffnaruro. 


/ 


infr.a.c.Etideooportctdiceread  veritatem  litera:,c},  t^rit 
puella  corporalis.fecijdum  hoc  igitur cxponitur cum  dicit'. 

3  Dixcruntcrgofcruifui.  lcilicct  medici  Qui  erant  fohcitidc 
,  eius  vita  prolonganda  propter  fuam  fanaitatem. 

4  Qjinamus  do.no.  Dicunt.n.nicdici,  q,  optimum  rcmediu 
contrafrigiditate  mebroru&:  panilyfin  imminenteeftam- 
plcxus  mulieris,maxime  iuueculs  &  virginis.  &  io  talis  fuit 
addu6laipfi  Dauid  Ncc  cx  hocpeccauit:quiacu  ea  cotraxit 
niatrimoniu,vtmagis  patebitcx  fcqucntiW.Scnes.n.qua- 
tun-icunque,polTunr  contrahcre,  licet  hon  poffint  gcnerare. 
Ht  flcut  dicunt  do(!-torcs,  fi  mulicr  fcicntcr  concrahac  cij  fri- 
gido  non  poccntc  ea  co^nofcerc,  nihilominus  tenet  contra 
dus.&:  fic  fuic  in  proponto.&:  ideo  vti  amplcxibus  huius  vir 
einisinft.itumatrimoniali  non  videtur  fuiifc  illicicum  ipfi 
't)auid,  maxime  cu  hoc  ciTct  ci  in  rcmcdiu  tat;c  frigiditatis. 

i     ^donias  autem.  Hic  confcquentcr  defcribitur  ipfius  Ado 
■nixambitio,cum  dicitur. 

%  Ekuabatur  di.  Ego  re.  Hoc  non  dicebat  in  palam,fed  fecre 
tarijs  fuis  qui  ei  faucbant,  vt  poftca  habctur. 
■3  Fecitq;  fibi.  ad  oftcncationc  &:  qu.ida  difpone  ad  regnadu. 
4  Tf^rc  cmi.  Videtur  a  ex  hoc  Dauid  pcccaucrit  gr.iuitcr  fi 
cut  Hcli,vtdittum  eft  fupra  i.lib. z.c.  Dicendum q,  non  cft 
fimilc :  quia  pcccaaun  filioru  Hcli  fuitdirefte  contra  Dcii, 
faiflum  autcm  Adonias  quantu  cxterius  apparebat ,  non  crat 
nifi  qua'dam  vanitas  vel  oftcntatio,qu^  fatis  coiter  permit- 
tuntur  filijs  rcgum ;  &:  force  Dauid  qui  iaceb.u  in  \ediO,  ne- 
fciuitquodin  hoccxccdcrct :  &:  fi  fciuit,tamcn  ignorauitq, 
ad  rcgnum  afpirarct .  quod  patct  cx  hoc :  quod  quando  fibi 
innotuit,qu6d  tanquam  rex  feftum  f;Kicbat,ftatim  Salomo 
ncm  rcgcm  inftituit,  vt  habctur  infra  cod.  cap. 
j  £r^fi;«nrw  6"" '/'•/'«/•  Expulchritudine  cnim  ifta,&:cxhoc 
quod  crat  primogenkus  intcr  filios  Daiiid  viucntes  ,  &:  quia 

Eatrem  vidcbatimpotcnccm,  fuiccl.itus  ad  vfurpandum  li- 
1  honorem  rcgium  abfque  liccnria  p.uris. 
6     Etfermo  eius,  &c.  cuius  caufa  fliit  cx  parte  Adonia:,  vc  pcr 
ipfumloabquifuit  magifter  milirixhabcbac  militiam  libi 
tauence .  Ex  parre  auc  lo.ib  caufa  fuit.quia  bene  pcrccpcrar, 

quod 


&:idcoqu.Trcbatvtpcr  eius  auxilium  Adonias  inftitucrc- 
tur ,  &:  fic  libi  p.irccrctur 

7  Et  cum .Abia.  Cuius  caufa  fuit  ex  partc  Adonia:,vt  pcr  Ab- 
iathar  qui  erat  fummus faccrdos  popalus  ad  ipfum  inclina- 
ret',  &  ab  ipfo  inungcrct''.  Ex  parte  vero  Abiathar  ca fuit  ,q, 
dcfccndcrat  de  Heh  :  ciii  ditlum  fuerat  cx  paiTc  Dei ,  q.  HIij 
eius  cffcnt  a  fummo  faccrdotiodcponcndi,proucdittu  fuic 
fupra  i.lib.z.c.Itemquialicutdicunt  Hebrxi,  atpequofu 
git  Dauid  de  Hicrufalem  pp  Abfalom,dris  no  dedit  rcfpoiii 
fum  pcr  Abiathar,  ficut tadum  fuit  fupra  2.1ibr.  i  j.cap.licct 
in  alijs  f.uerct  oiticium  funmii  f.Kcidotis  &:  ideu  qua:rcbac 
habcic  rcgem  fibi  fauorabilcni ,  ne  a  ftatu  fuo  deijccrctur. 

8  Immolatis  ergo \Ado.  id  eft ,  in  fignum  regi.T  dignitatis . 

5)  luxta  In.Zohe.&c.  Zohclcth  crat  lapis  magnus  extra  ciui- 
tatc,in  cuius  motione  &:  tradarione  viri  fortcs  cxpcricbant 
vircs fu.is.  &:  idco  Hcbrxi  dicunt  hic  .•  luxta Upidcrn  tra&um. 

10  Q^i  erat  yicinus .  Hebrsei  dicunt  fonti  Fullonis  :  quia  pfo- 
pefontem  illum  crat  locus  vbi  flilloncs  parabant  pannos.Et!, 
huic  confonat quod habctur  infra  4.1ib.i8.c.  dc  Rabface&' 
foci js  cius :  Steterunt  iuxta  aqustduElnm  pifcin£  fuperioris  qun  tf 
in  riaagri  Eullouis.  &  fic  fccundum  Hebr^os  Zohclcth  &:  Rc 
gel  non  funt  nomina  propi  ia,  fcd  appcllatiua, 

1 1  Tiatban  aMie;??^  quia  noh  faucbant  fibi ,  fcd  Salomoni. 

12  Dixit  itacjueiiathan  .Hic  confcquentcr  defcnbitur  ipfui: 
Salomonis  promotio .  &:  fecundo  Adoniar  conf utatio ,  ibi 
^dhucdloloqucnte.  Circaprimumprimo  ponitur  matrispc 
titio.fccund6  rcgis  conceflio  ibi ;  Hefpondit  rex.  Sc  tcrtio coi 
ccffionis  executio ,  ibi :  Dixit  quoque  rex.  Petitio  autem  ma 
trisfa£tafuit  deconfilio  Nathan  qui  zclabat  pro  Salomonc 
q.a  ipsu  nutrierat  &:  docuerat,vt  dictu  fuit  fup.i.lib.  1 2.ca.E 
qa  ex  reuelatione  diii  dixerat  ipii  Dauid,q,  Salomon  cftct  n 
gnaturus poft  aim, fecundu  quod  Dauid  reiert  i.Paral^2ij 
vcrbaN.ithan  ad  ipfum  ,  vbi  fubditur;  Obhanccam  pacifio^ 
vocabit.  In  Hcbra-ohabetur :  T^men  ems  Salomon.  Et  a^.cnj 
dixit.  Salomoncfiliu  meii  clegtt  dns.  Etpoftca  cod.cap.  Salomor, 
quofjucfilio meoda cor  pcrfcBum ,  ert •  i-t  hoccft  qiioddicitu 
hic :  Dixit  itaque  Klathan.  Et  patct  litcra  vfquc ibi. 

I    E 


i.Y. 


M  O  R  A  L  I  T  E  R . 

f  ^afli :  tunc  dixiy  ecce  vcnio.  N.T  Chriftus  vcnicns  in  mundum 
c^remonialcm  culcum  corporalcm  murnuit  in  fpintualcm; 
quod  fignificatur  loaii.  4.  c.  Fcmct  hora quando ne/uc i>i  mmite 
hoc,nef}ue  Hitnfolymis  adorabicis  patrcm^fcd  veri  adoratnrrs  i  runt, 
(fui  adorabuhtpatrcm  in  fpiriiu  &  ■veritatc .  Et  fubd itur  :  Spit  itus 
f n  Deus,&  eo  qui  adnraht rl^n  fpiritu  c"  vcritatc  cportet  adnrare. 
Idcodicit  Aug.in  Ench.Fide,fpc,&:  charitatc  cohtur  Dcus. 
Idco fubditur ,  quod  Abifag  virgo  pukhcrrima  ;  pcr  quain 
fignificprur  ccclcfia  quc  virgo cff  finc  macula  &:  Mig.i,calc- 
■f.-^cif  bat  D.nuid.  quia  fpiriru.ijis  c  iiltu"; ccckfi.r  conliftcn.s  in 
fidc,fpc,&;  charitate,  cft  Deo  &:  placidus,&:  dikctus. 

I     ^donias 


1  ^donias  aiit,&c.  Ego rc.  Pcr  iftn  fignificat^dignifatisam 
biciofiis ,  cum  tamcn  flt  indignus :  &  idco  quaiKiini  po^cf 
pra.ccndic  fc  fufticicnccm.  quod  r.otarur  ciini  dicicur. 

5  hecitii;fibicur.  TanqiK"i  potcs  .nd  ."gcndu  rcgn  1  vcl digAit 
tis ncgc^tia.  qu.rrif  ctad  confccjtKntlu  propolitfi , qiiaimin 
potcftpotctum  auxilia ,  quodiiotnturpcrhocqiiodfubdii 

6  Etfcrtno  cius,&c.  Scd  qa  ralis  ambitiofiis  frcquctcra  fuo, 
polifo  defrnudat'",&:  fui  coplicc^s  confundunt.idco  fcqultu) 
1  a  Dixititaqiic  V,athan  ad Brthfabec^c^c.?^tnn aud.Pcrpreci 
cninicorum  dcicdus  fuit  Adoims  cum  fuis  complicibuj 
Pcr  qucd  lign  1  (-.catur , quckl f icqucter .^mbitiofi pcr prcct 
bonorun)  vtriufjuc  fcxus  ifuis  conatibus  rcpcllunrHi-i' 

t    imponi 


%  pcr  Betbfa- 

\  i->c5,Dei  va- 
ticinuim  \\\ 
nKmoriarn 
rcuocauic . 
Pofka  ad  rc 
gcm  ingref 
iiii ,  fcrmo- 
nes  illiiisco 
firmauir . 
3     Bethfubes 

'  jntcrprecar- 
turfiliauira 
incnci.figni 
ficat  autcni 
antiquam 
Ecclefiam 
quA^fuitfub 
lcge ,  dc  eu- 
ius ibrpc  ve 
rps  Salomq 
liafci  pro— 

!  g  miffus  eft. 

(■  Natham  in- 
r  tcrprctatur 
-  donum  ,  ^ 
fignrat  vete 
remprophe 
tiam. 

b  T^nne  tu 
domine  mi 
rex ,  iurnfli^ 
&c, 

-it  Hicro- 
nymus.  lu- 
rafleilliDa* 
uid  dicicur, 
qiiado  cam 
confolatus 
efifoftmor 
ten.  filij ,  fi- 
cucin  libro 
Siimueljslc- 
gitur:  Et  con 
'  folaiHS  cflDa 
uid 


III.  Rcgum 


Cap.  I.         ^78 


»  adBethfabcematremSalomonis.  Num  audiftiqiiodregnauerit  Adoniasfi- 
lius  Haggith.  &(iomin us  noflerDauid  hocignorat  ?  Nuncergo  veni ,  accipe 
ameconfilium,&r^hiaanimamruamfiliiquctuiSaIomonis.Vadc6:ingrede-  t 

b  rc ad regem Pauid,&dic ei.Nonne tu domine  mi rex iurafti  mihi  ancilKT tu?,  * 
dices,quod  Salomon  filiustuus  regnabit  poll  mej&ipfe  iedebitin  folio  meo.> 
Quare ergo^egnat  Adonias ?  Et adhuc  ibi  te loquente cum  rege ,  ego  veniam 
poll  te ,  &  complebo  fermones  tuos .  IngrefTa  cli:  itaque  BethAbee  ad  regem  i 
incubicuIo.R.exautemienuer3t  nimis,  &AbilagSun3mitisminiftrabatei. 
Jnclinauit  fe  Bethfabee ,  &  ad(^rauitregcm  Ad  quam  rex  •  Quid  tibi  ( inquit  j  4 
vis?  Qu^erefpondens,  ait:  Dominemi,  tu  rexiuraftiperdominumDeumL.  ^ 
tuum  ajiciila?  t\iz 5  Salomon  filius  tuus regnabit  poft  me ,  &  ipfe fedcbit  in lo- 
)io  meo,  &  ecce  nunc  Adonias  regnat,  tc  domine  mi  rex  ignorante.  Madtauit 
boues&pinguia  qucTque ,  &arietes  plurimos ,  &  vocauitomnes  filios  regis , 
Abiatharquoque  facerdotem,&  loab  principem  militia^;  Salomonera  autem 
feruum  tuum  non  vocaujt. Veruntamen,domine  mi  rcx.in  te  oculi rcipiciunt  ^ 
totiustfr3el,vtindiceseisquisfederedcbeatinf(3liotuo,dominemirex,poft: 
te- Eritq;  cijm  dormierit  dominus  meus  rex cuni  patribus fuis,erimus  ego  & fi  ^ 

c  lius  meus  Salomon  I peccatorcs.  Adhuc  illa  loquente  cum  rege,  Nathan  1  pro-  ^ 
pheta  venit  5  Et  nuntiauerunt  regi,dicentes5  Adeft  Nathan  propheta.  Cumq; 
introiftett  ante  con{pe(5lumregis,&adoraflet  cum  pronus  in  terram,dixit  Na 
thamj  pomine  mi  rex,  tu  dixilti ,  Adonias  regnet  poll:  mc,  &  ipfe  fedeat  fuper  * 
thronu  meii  ?  Qi^iia  defcendit  hodie,  &  immolauit  boucs & pinguia,  & arietes 
plurimos,  &  vocauit  vniuerlos  filios  regis&  principes  exercitus,  Abiathar   / 
quoque  facerdote  Ilhrqi  vefcentibus  &  bibentibus  cora  eo  &  dicentibus;  Vi- 
uat  rcx  Adonias ,  me  ieruum  tuum  &  Sadoc  facerdotem  &  Banaiam  filium  lo- 
iadx.&Salomoncm  '  fimuliituu  nonvocauit.  Nunquidadominomeoregc  ro 
cxiuit  hoc  verbij , &  mihj  non  indicafti  feruo  tuo quis feflurus effetfuper thro-  " 
num  domini  mei  rcgis  poft  cCi?Et  rcfpondit  rex  Dauid,  dicens ;  Vocatc ad  me  ix 
Bethfabee.  Qujecum  fuifretingrefTacorafege,  &ftct!ffetantccu,iurauitrex,  '^ 
&  ait;  Viuit  dominus  qui  cruit  animam  meam  de  omni  anguf^ia,quia  ficut  iu 
raui  tibi  per  dominum  Dcum  Ifrael,dicens ;  Salomon  filius  tuus  regnabit  poft 
mc,  &  ipfe  fcdebit  fupcr  foliuiii  meum  pro  nie,  fic faciam  hodie ,  Submiflbq, 


uid  Bethfcdiee  D 
vxorem  fna. 
C  £r  mus  e^o 
&  filius  meus 
peccatores. 

•}«  Hicro- 
nvmus .  Id 
eft,  manze- 
res.Indc  mi 
fcricordiain 
fccillc  Dcu 
cum  Dauid 
Salomondi 
cic  in  fubfe- 
quencibus, 
eo  quod  fi- 
Iium,quifc- 
cundum  le- 
gem  man- 
zcr  ( r.ic,  fuc 
ccflbrcm  il- 
lifecii. 

^   AuOiU-  nb.t7.  dcci- 

flinus.Salo-  "«•"?.»'-. 
monviuen-  '-'' 
tc  patre,  rc- 
gnarccgpic: 
Hic    bonis  t"» 
iniciismalos 
cxicus     ha- 
buic.  C^ip- 
pe  fecund^ 
rcs  qux  fa- 
piecum  ani- 
mos  facigac 
magisei  ob 
fuerunc,qua 
profuic  ipfa 
fapiencia,  cc 
nunCj&:  (Jc- 
inccps  mc- 
morabilis, 
&:  cunc  lon- 
ge   Iace<^ue 
laudaca.        F 
^Tollite 


t  prophctos 


NICOLAVS    DE    LVRA. 

I  Etfalua ,  &c.  Timebat  enim  probabiliccr,  quod  fi  Ado- 
nias  in  regno confirmarccur ,  quod  morcuo  Dauid  punircc 
Bethfabec  decnminc  adultcrij,  &:  contra  S.ilomonem  quat 
rcrcc  morcisoccalioncm.Scd  hic  occurcicdubium  quomo- 
do  propheca  de  hoc  timebat :  ciim  (ficuc  didum  ctt )  ex  re- 
uelacione  dixcrac  Salomoncm  rcgnacurum  poft  ipfum?  Ad 
quod  diccndum,  quod  iflud  fuic  qu^dam  promiflio  fa^tla  ip- 
li  Dauid  de  futuro.  Talcs  aucem  promiflioncs  diuina:  inccl- 
ligendarfunc  fubcondicione,  fciliccc  iiexparcehominum 
non  ponatunmptdimetum  .ficutdiffufius  fuitdcclaratum 
fuprapnmolibrocap.Iecundo.  Ecidco  prophcta  poteratci- 
incre,ncpcraliquod  pcccacum  ipfius  Dauid  vd  Bcchfabee, 
fcu  SaloDionis  aliquod  impcdimentum  pcrueniilec. 
1  lngredere ad  regttn Dauid ,  & dic  ei : T^nne domine mirex itt' 
ra!\imihi,  Hoc  auccm  iuramentum  fcicbacNachanpefre- 
uclationem  Dauid,  vel  Bcthfabce,vel  forte  quia  fuerat  pr§- 
fcns. 

3  Ccmphbo  fermones  turts.  Prjemifit  enim  matrcm  ad  peten- 
dum  pro  fiIio,vc  cor  Dauid  inclinaretur ;  &  fic  inuenirct  re 
gcm  difpofitum  ad  pcrficicndum  ncgotium . 

4  Jncimauit  fe  Bethfabee  &  adorauit  ngem .  ^d ,  &c.  adora- 
tioncdulijc, 

5  Domme  mi,  Hic  format  petitioncm  fuam,  in  qua  quinque 
cxprimitqus  faciuncad  rcgisanimum  inclinandum  .  Quia 
primo  huuiiliterpccic  diccns  ••  Dominemi.  Sccundo  iuramcn 
tiim  ad  memoriam  reducitdiccns:  Tn  iurafti  pcr  dominum. 
Tcrcio  fupcrbiam  Adoni«  exprimic  diccns:  Et  et  a  nunc  ^do 

niai 


nias  regnat  te  t>i.  &c.  Quarto  deuotionem  populi  ad  concra- 
rium  proponit  dicens. 

6  VeruntMTnen  domine,  &c.in  te  oculi  re.to.  If.  quafi  d icat  popil- 
lusnon  approbac  Adoniie  ambicionem,  icdexpcftaccuam 
dcccrminacioncm  .  Quinco  periculum  perfonar  fua:  &:  filij 
fuiinducic  diccns.  Ericquecum  dormicnt  dominus  ntcusrexcunt 
p.itfibuifuiS' 

7  Erimus  ego  &fitius  mcus  Salomon  peccatores.  id  cfl ,  Adonias 
imponcc  nobis  crimina  ad  pnuandum  nos  vica,vc  pr^didtuni 
cfi. 

8  .Adhucillaloquente.  adcomplendumnegociuin .  Nonca- 
mcnfiacim  incrauiccubiculum  regis,fcd  flccicaliquanculuin 
cxcra,  quoufquc  dc  voluncacc  regis  vocarccur ,  vc  paccc  in  li- 
tera. 

9  D ominc  mi  rex  tu  dixifli .  Non  dixic  hoc  prophcca  affirma- 
tiuc  ,  fed  m.igis inccrroi^aciue.quafi dicac ,  mirabilcefi  quod 
talia  fccerac  tmc  fcicu  cuo .  &  in  hoc  nocac  eum  de  prxfum- 
pcionc  ^  concempcu  pacris  quod  ipfo  viuente  &:  nefciente 
vellcc  regnare.  vndc  fubditur. 

10  Tiunquid  a  domino  meo  rege  cxiuit  boc  verbum .  quafi  dicac 

1 1  Etmihi , qui  fum  fccretarius  tuus &  tibi  reuelaui  volun- 
tatem  domini  de  rcgno  Salomonis  poff  te .  &:  ideo  fi  fuit  ;ili- 
qua  caufa  mutationis  huius  cx  alia  rcuelacione  cibi  tada ,  dc- 
buiffivciqucdicerc  mihi. 

iz    Et  refpondit,&c.  Hic  confcquenter  ponitur pecicionis 

conccfTio ,  ciim  dicicur. 

I  j     Vocate  ad  me .  Loqucnte  enim  Nathan  aim  rege ,  ipfa 

exiuerac  rcgis  cubiculumdicut  m  talibus  fieri  eft  confuccum. 

Cxtcrapatcncvfqucibi, 

Tom.2.  Y    i       I    Viuac 


(^79         Glof.ordL&NicolaidcLyra.        ^8 


A 


libT-Atiaq. 
cap.  If . 


hrte  rcguUiri- 
ler. 

flcindcbaor. 

y 

B 


f  ProfeSodo 
naiaui  noftet. 


Queft.  »•  in 
libj.  Reg. 


Angeloraus» 


t  incuruanit 
lc  rcgi. 


a  Tollite  feru. 

■it  Hicron. 
Scriios  bicdi 
cicCctcthi&: 
Phclcti,idca, 
A-ptuaginca 
fjncsiud:cc<;. 

•ji  loftph. 
luffit  Dauid , 
vt  siipco  Ni- 
than  prophc- 
ta,  &  arm.iris 
quicirca.nula ' 
rcgia  rclidc- 
bat,  iniponc- 
tes  Salomonc 
in  iumeto  rc- 
gio,  duccrcnt 
ad  fontc  qui 
dicitur  Gion, 
&  vn^cntcs 
olco  wncto, 
cum  confii- 
tucret  rcgcm 
&  pcr  mcdia 
ciuitatc  tuba 
canercnCjCla- 
matcs  in  (jcer  - 
nu  viucrc  rc- 
ge  SaJomone 
6c  fcdcrc  \n 
regio  lolio 
coliitucrcnt , 
vcagiiofccrcc 
omnis  pcpu- 
lus ,  qtiod  ei 
traditumapa 
treiiiciit  im- 
perium. 

•J:  Theod. 
Cognomiiiat 
autem  Silocii 
Gecn,  vcl  z^- 
quam  valde 
paruu  jironi- 
cciiceum  vo 
c.ins.-vclquo- 
niam  cxic  ex 
obfcuris  fub 
terra  mcatib' 
ficut  Nilus. 
b  Mnla  r/iea. 
Dauid.ahjec 
cleliam,  alij 
fvnaapgam 
propter  inide 
cunditaicdi- 


cunt. 
c 


dil^dionc, 
aMHilatioc 
profL-quit' 
lili.«.<S<:(i 
cfl  propriu 


Bcthfabce  in  terram  vultu  aJorauit  rcf^em  dicens.  Viuat  dominus  meus  rex  r   c  Subihmi^t  \ 

1  iJca,iutuin.  ^  ;  faci.ir  folii. 

Dauid  in  jEcernunL. :  Dixic  quoque  rex  Dauid  ;  Vocate  mihi  Sadoc  f^ccrdo-  ^   5^1-'-'°^:  , 
tcm  &Nathan  prophetam  &Banaiam  filium  loiadrE.Qui  ciim  ingreiTi  fuif-      priapcs  a, 

»  fcntcoramrcge,  dixitadeos;  Tollite  vobilcumferuosdominivcltri,&:im-  ?    ncmoqfia 
ponitc  Salomonem  filiuni  mcum  fuper  mulam  mcam ,  &  ducite  cum  in  Gi-  ♦  tcrn.unhet 

^  hon>&:vngatcumibiSadocfKerdos  &Nathanprophetainregem  fupcrlf- 
raeij&canctisbuccina,  arquedicetis,  Viuat  rcxSalomon.   Etafcendctis 
polhum,&  venictin  Hicrulalcm ,  &fcdcbitfnperlohum  mcum,  &ipfcre- 
gnabitpromc,  illiqucpntcipiam  vtfitdux  fuperlfrael&fupcrludam .  Et  t  pacrii  vellc 
rcfponditBanaiasfiliusI<>ind£ercgi,diccns,.amen.   Sicloquaturdominu^  ^   '""'''^  ^^'"' 
Dcus  domini  mci  regis .  JQuomodo  fuit  dominus  cum  domino  nfeo  rcgc,  7 

*^  ficfitcumSalomonc,&  fublimiusfaciat  foliumeius,  afoliodominimei 

regis  Dauid .  Dcfccndit  crgo  Sadoc faccrdos  &  Nathan  propheta,&  Banaias  ' 

fifius  loiad^c,  &  Ccrcthi,  5c  phelerhi,  &  impofuerunt  Salomoncm  fupcr  mu 

lam  rcgiij  Dauid ,  &  adduxcrunt  eum  in  Gihon .  Sumpfitcjue  Sadoc  facerdos  1 

cornuoleidetabernaculo,  &tvnxitSalomonem,  &cecmeruntbuccina,&  n  rkt.ipriiid 

dixicTOnispopulus.  Viuatrex  Salomo.  Etafcendit  vniucrfamiilcitudo  poft      pi^bus,  vtct 

1  --  .i-oi  •  j-  e-4--r-^       cufcncaus 

eum,  &  populus  canctium  cibus,  &  ]a:tantium  gaudio  magno,  &T  mionuit      vccarct  nc 

■  terta  a  clamore  eorum.  Audiuit  autcrn  Adonias  &omnesqui  inuitati  fuerat  furgcrcr,in 
abeo.lamc]ueconuiuiumfinitumer:it,ScdIoabauditavocetub2e,ait.  Q.uid  n  ^J]"!!.^^^^^-'" 
fibivultclamorciuitatis  tumultuantisPAdhucilloloquente^Ionatham  filius  'J  '^^Dmii^si  fi 
Abiathar  facerdotis  vcnit .  Cui  dixit  Ad<mias .  Ingredci-e ,  iquin  vir  fortis  es  nc  ddcnit; 
^bonanuntians.  Rcfponditquelonathan  Adoni^e:  t  Ncquaquam.  Domi-  •♦  £)occtfi6 
nu.9enim  norterrcxDauidiegcmconlHtuitSulomonem.  Milltquecumeo  - .-  - 

Sac^cc  facerdotcm, &  Nathan prophetam,& Banaiam  nlium  Ioiad£e,&:  Ce- 
rethi  &  phelethi,  £v,'  impofuerunteum  luper  muiam  regis,  vnxeruntq,  cum 
Sadoc  lacerdos  &  Nathan  propheta  rcge  in  Gihon.  Et  afcendcrunt  indc  l^- 
tantes,  &  infonuit  ciuitas.  Hxc  eft  vox  quam  audiftis.  Scd  &  Salomon  fcdet 
fuper  iolium  regni.EtingreiTi  ierui  regis  bencdixerunt  domino  noftro  rcgi 
dicentes  AmplificctDcusnomenSalomonisfupernomcntuu,  &magnifi- 
cetthronum  eius  ,  fuper  thronum  tuu.Et  adorauitrcx  Dauidin  leclulo  fuo, 
infuper  &  hiec  locutus  crt;  Benedidus  dominus  Dcus  Ifracl.qui  dedit  hodie 
fedcntem  in  lolio  meo ,  videntibus  oculis  meis .  Territi  funt  ergo  &  lurrexe- 


vidcf  filios 
fcclariores. 
Arius.n.  &c 
ciTilij  foU 
hac  laborat 
amctia.  Dji 
uid  .ac  adco 
l^cat'  chis 
q  didafuc 


ripicdii  cc 
rcgnu,  ct  li 
.  dcbcat^fcc 
cxpcdadu 
vtfuotcpc 
rc  dcferac  I 
loc6vfqu(j 
pcauit ,  VI 
c'i  Adoiiii 
fil  u  rctrni 
llbi  vfu  rp, "" 
re  coperit^ 
lcc,iS:  ferc: 
'^  c6uccus:n( 


Siibli- 


runtomncsquiinuitatifuerantab  Adonia,  &iuitvnufquifquein  viamiua.  k  cu  quipn 
Adonias  aiit  times  Salomone,furrexic  &  abiit  in  tabcrnaculu  drii,tenuitquc  '7  peic  sciti-  : 
cornu  altaris.  Et  nuntiaueruc  Salomoni,  diceces.  Ecce  Adoniastimesregem  cxpcda  e ' 
Salomone  tenuic  cornu  alcaris,dices.Iuret  mlhi  rex  Salomon,  c^  non  inrerfi-  cligcrcc .  , 
ciatleruufijijgladio^Dixicq;  Salomon.  Sifueritvirbonus,noncadetnevnus  ^»  of  stAd 
quidem  capillus  eius  in  terram.Sin  autem  malum  inuentum  fueric  in  eo,mo-  mas  fih'D 
rietiir.iVlificergorexSalomon,&eduxiteumabaltari.  Etingrelfustadora-  '^  ""^  "''^5 
uit  regem  Salonionem.Dixitcjue  ei  rcx  Salomon  Vade  in  domum  tuam.  patrcliicc 


ei 


MCOLAVS  DE  LYRA. 
I     YiMatdominas.  DeHs,fcilicetyVitabeata,(j!ueeflxterna. 

I  Dixit  quoque.  Ilic  ponitur  pr£di6l£  conccjfioais  executio.  & 
fatet  litera  vfjuc  ibi. 

5  Imponitc.i«//^«ii(  regix  di^nitatis,quta  illa  muU  crat  appmpria 
ta  regi  Dauid,  vtpopulus  manifvjle  videat  (f>  volo  eii  rcgnarcpofi  me. 

4  'Etduciceeij.  ¥dsefl  Siioe^i^t  dicHt  HrbrJii.Cxterapatet  vfq;  ibi. 

5  .F.c  rcfpod.i.fidelitcrfett  vcraciter.&  ejl  di£lio  Heb.&  iofubdit. 

6  Sicloquatur  dom.  idefi,  compleat  verba  tud.,qu£  fwitHdia. 

7  Qu^o  f uit.  id  efl ,  tccum  tc  (Ijrig.ndn ,  &  m  rcgnoflabiliendo. 

8  Ec  fubli.  non  efi  enim  inuidia  patrisadfilium,  fi  excedat  cum  in 
gloria  &  honorCyquia  pater  manct  quod.immodo  infilio,  &  idco  bonu 
filii  efl  ctiam  bonumpatris.  &  idcoficut  mllus  trflaiur  de  bono  pro- 
prio,  fic  nccdebonofiiii  fui,  nifiex  tnaximapcrucrfitatc. 

9  Dcfcendit.  quia  ciuitas  Dauid  rhi  maneb.Jt ,  erat  in  alto. 

10  S:impficqucSadoc.  idefl,v.'fci<luinpk>ium  vnSiione. 

I I  Dc  tabcrnaculo.  Fn£l,o.n.fa8a  t^e  Moyfi  ad  t»uhgcndiireges 
&  pctificcsjcruabai  rcm  reter  in  tabernaculo  in  vafc  magiw:&  inde 
accepit 


accepit  6liquaportione,&  vnxit  Salomone.Dicit  I{a.Sa.q,  ifla  vnR 
fiebatinfrbte  regis  intcr palpebras  f  tnodii  csronx.Cxtar.pat.vfq;  ii 
12  Q^iidlibi.  Hucauietnqui.fiuic  Iuab,quia  udeiusofficiumff 
Babatjedat  e  tumidtum  &  conmotiouem  in  ctuitate  oricntim. 
15  Adhucillo.  Hicconfeqncntcr  dcfcribitnr ^do>ii£ confntM, 
audita  inflitutionc  Salomonis  per  lonathan  filium  ^biathar.  Etf 
tetUtera  paucisexcepiis,  \ 

14  Ncquaquam.//«?»iow«<7«»»«?/.iKJ  tibi,  fcdma^risaduerj] 

1 5  Tcrriti  lunc.  quia  timmrunt  nc  rex  Salornon  calnmniaiet 
cospro  crimiue  Ixfi  maicflatis  ficut  altqiios  corum  pofiea  calummtU 
eflyVt  habetur  infra  cap.fequenti. 

16  Ec  iuic  vnuf  cVc.ii)  vi.fu.  dimittentes  totalitcr  .Wdoniam 

17  Adonias  mzcm.f.hoiocn'!fii,ad quod  etia  laicipoccrat  mgrei 
\Ad  aitarc  enim  thymiamatis  foii  fticrdotes  intr.jbant .  £.r  boceti 
patct,qu6d  ibi  crat  nfiigium  in  alitjHtbus  cpfibus:&  multo  fortius i 
bet  tfll' in ecclafit ,  cuius tabcrn.iai  um in  vc.te.  crat folum figura. 

1 8  Si  'iwcuz.i.no  qrcs  machinatiuna  dc  cxtero  ad  obtinendit  regi 

1 9  Et  iugrcfrus./.rcie«j  ei  debitam  reuerentiam  ficut  dominoj  l 


F 


MORALITE  R. 
j     Imponitc.  Pcr  Sadoc  faccrdotcm  lcx  f ignificatur ,  &:  pcr 
Natha  prophcta.Pcrhoceigo  q^vnxeruiu:  SalomcMic  in  re- 
gc,  figiuficatu  fuic ,  ^  viidio  vcn  Salomonis  Itfa  Chnli  i  m 


rcgcm  regu,  fuir  (iguraca  in  fcripcura  lcgis  Sc  prophecaru 
f  llHijue  praicipiam.  Nam  homo  Chriftus  iiipcr  angclos,^ 
pcr  Ifrael,  &  fupcr  homines  qui  pcr  ludam  fignificantur, 
rac  in  «.loria  fublimandus. 


rcgcui 


6Si        Additlo. 

^  derc voluit,per  faftu  fuperbia;,non  per  virtucem  difciplln^, 
A  fignificac quod  ludaicus  populus cum  prior legem fufcepii, 
gcncUem  populii  pollerjus  vocacum  fpernes,  folum  i'c  cum 


Repli 


ica; 


6S 


Domino  iftimaba  rcgnaturum  .  Sed  ccclcfiarpopulus  cum  D 
vero  Salomone,  id  cft,paciaco  noitro,  in  regnum  fLibfticui- 
tur. 

^CAP. 


A  D  D  I  T  I  O     I. 

In  cap.primo  vbi  dicicur  in  pof^illn.  Cumque  operire^ur  vejllbus 

non  calefiebat.  quod  fuic  facis  mirabilede  cacafrigidicacc,  &:c. 

JLicec  Dauid  bellicofum  fuilfe  piuries  legacur ,  nunquam 

tamendc  eohabcturin  fcripcuris,  quodvulneracusfuiflcc 

feuplagacusficvcicorpore  fuo  fanguinis  copia  efPiucrer, 

quod  camen  non  cflet  verifimile ,  vc  fcriptura  de  eo  calia  (i 

concigiffcnc  cacuillec .  Sed  verius  poceft  alia  caufi  huius  fri- 

giditacis  affignari ,  fcilicec  quod  Dauid  a  iuucncuce  fuic  Iibi- 

dinofus,(?.:  m  adibus  vencrcis  exceffiue  impliciitus,  vt  patec 

cx  toto  procelfu  fua:  hiftorix,  fcilicetin  multitudinc  vxorCx 

&  concubinarum .  Sed  conftat  quod  vfus  vencreoi  u  exccf- 

fiuus  naturaliter  calorem  confumit  nacuralcm,&  cius  fubic 

£lum,fciliccc  humidum  radicalc.  vndc  Prouer.  31.3.  "Aje de- 

derii  muHeribusfiibflantiam  tuam.  Subft^ncia  enim  vica;  corpo- 

ralis  in  calore  nacurali  &  humido  radicali  pr.rcipuc  cofiftir, 

iuxca  Philofophorum  fentcntiam .  Sicuc  igitur  deficietibus 

iftis  mors  naturalitcr  fequitur ,  fic  ex  corum  notabili  dimi- 

g  nutionefeu  confumptione  frigiditas,quafi  irreparabilis  fub- 

lequi  habet. 

A  D  D  I  T  I  O      I  r. 

In cod.  cap.  l.  vbi dicitur  in  poftil.  QH^rawu! domino  noflro 
regi  adolcfcentuUm  ,&c.  Glo.Hicron.fuper  locum  iftum,&c. 
Gloflli  Hieron.  non  eft  fic  rcprobanda :  fed  potius  ad  bonu 
trahenda  fcnfum.Pro  cuius  declaratione  fciendum,qu6d  fe 
quentcs  literalcm  fcnfum  figcncraliterconfidcrentur,func 
in  duplici  differentia .  Quidam  cnim  tenent ,  quod  tantum 
fenfus  litcralis  eft  vmis  &c  folus  intentus  ab  autorccgceri  ve 
rofcnfusquidicunturfpiritualcscreduntur  ab  eisclfc  fi£ti 
r|i  &  nullius  autoritatis .  Et  hanc  opiniOncm  fcu  crrorem  prin- 
I    cipalitcr  tcnent  Saducxi,qui  folam  litcram  fcquuntur.vndc 
&  ncgant  rcfurredioncm ,  &:  .'.iia  quac  ad  pedem  litcra:  pri- 
mafacienon  apparent.AIij  vero  tencnt,quod  facra  fcripcu- 
r.  rafub  vna  licera  habeac  plurcs  fcnfus,  licec  omnes  fundecur 
"  fuper  vnum,fcilicecliceralcm.&  cft  communis  fenccntia  ca 
tholicoTum,  vc  pacccper  Grego.  in  j.  moral.  &  pcr  Auguft. 
ccncra  Vincen.&in  pIuribusalijslocis.Erroraucem  primo 
ru  conuincicur  multiplicitcr  pntfertim  duobus  modis:quo- 
rum  primus  cft ,  quando  fecudum  fenfum  liccralem  eorum 
crrordccegicur,ficuc  pacec  Mac.21.vbi  faluacor  volens  con- 
fundere  Saducxos  negaiices  vicam  futuri  fccul  i ,  eo  quod  in 
licera  ve.ce.  fic  palpabilicer  non  habecur ,  confundit  eos  pcr 
fenfum  litcr;dcm  allcgans  illud,  Detts  ^braha,Deus  lfaac,&c. 
tion  efl  Dr  k  mortnorum,fcd  fiuentium.  Secundo  modo  conuin- 
cunturcales,fciIicctquiliccraIemfcnfumcancummodoco- 
fequuncur,  cu  concingic  quod  aliqua  hiftoria  liceralicer  tan- 
tum  incclIeuta,non  indueic  aliquam  vtilicacem  in  fide  ncc  in 
b    Jnonbus,ncccciamadhumanamconucrfacionem  .  EciIIo 
modo  allegac  Apoftolus  illud  Deucc.i  j.a.  7^n  altigabis  os  bo 
ui  trituranti.  vbi  dicit  quafi  argucndo.  Nunquid  eft  cura  Deo 
de  bobus  q.d.Si  hocpra:ceptum  folum  ad  pcdem  liccrx  in- 
tclligatur,nullam  producic  vtilitatem.  Et  ifto  modo  fecun- 
do  arguit  Hieron.  in  hoc  loco  contra  (cquences  liceram  oc- 
cidcnccm ,  di.quodfiharchiftoriadcAbifagcancummodo 
liccraliccr  incclligicur,non  refercndo  ca  ad  aliqucm  fcnfum 
Ipiricualc  vciliorcm  vidccurquafi  Acclenarum  ludicrafinc 
fcu  fabulacioncs,  qua:  minime  proficiunc.  Ecideo  iftam  hi- 
floriam  pulchcrrimc  &  commodc  Hlcron.  cxponic ,  vc  pa- 
tcc  incucnci.qui  quidcm  fcnfus  Hicron.  cft  in  hoc  loco  Iice- 
rdis,  eo  modo  quo  Apoflolus  in  aucoricacc  pra:dida  caiiqua 
afcnfu  liccrali  fiimic  argumencum ex  fcnfu accepco fccun- 
dum  myflicam  cxpoficioncm;  vc  paccc  incucnci.Huiceciam 
confonat  auroricas  qu^dam  beaci  Grct;.qua;  allcgacur  &:  ex- 
ponicur  in  quadam  qu^flioneaddica  itipri  in  prologo  fuper 
Cen.inrcfponfionead  yarg.  videibi.  Quod  autcm  inducic 
f  oflil.pro  lulcimcco  plans  cxpoficionis  liccra;  dcaucoricace 

mcdi- 


mcdicorum  dicencium ,  quod  opcimum  remedium  contra 
frigidicatcm  membrorum,&c.cft  amplcxus  mulieris  iuuen 
cular,non  facic  pro  co.Liccc  cnim  dicanc  mcdici,qu6d  calor 
nacuralis  alicuius  hominis  feu  animalis conforcecex  fuo  co- 
cadu  calorcm  naturalcm  hominis  dcbilicaci ,  non  camcn  fa- 
ciunc  ditfcrcnciam  in  hoc  dccalorc  luucncuhc ,  feu  virginis, 
fcu  corrupc<e,  p.ilchrx  vcl  incompaficc .  Ec  ideo  ifta  inhoc 
loco.id  liccram,pocius  funtincclligcnda  fccundum  myftica 
flgnificacioncm  cerminorum,qu3m  hic  aucoc  facrx fcripru- 
rarqui  Dcuseft,  .ad  noftramdodh-inaminccndic. 

Repiica.  In  primo  c.j.lib.Reg. vbi  poftil.iidmirans,  quod 
Dauid  cum  clfcc  homo  bcne  complcxionacus .-  ficin'fcnc- 
dlrucc  pocuic  infrigidari,  vt coopsrtus  vcTiibus calcfierinonpotuit., 
ci^c.huius  intngidarionis  ponic  {31uics  honeflas  raciones.Sed 
Bur.  dc  oprimo  rcge  fuar  gcncis  racionem  rcddic  minus  ho- 
nefram ,  vidclicct  quod  quia  a  iuuciicucc  fufc  libidinofus,  SC 
immoderacus  coicus  confumic  calorem  nacuralem&cius 
fubieclumjfcilicec humidum  radicalc.Scd Bur.pocuic hone-  £ 
ftius  loqui .  Nam  cum  a cempore prima:  vndionis  vfque  ad 
concinuos  40  annos  valdc c6mendac,&:  hic de  inconcinen- 

tiaa  tcmporciuucncucis  vicuperac,quamc6ftaccilcvicium 
morcale.  Nec  hoc  vicuperium  fund:ic  Bur.  in  aliqua  fcripcu- 
ra.Qiiamuisenim  Icgacur  Dauid  plurcs  vxorcshabuiflre,n5 
tamcn  dc  eo  rcpcricur  ficuc  dc  Salomone,qu6d  cor  cjus  pcr 
inuiicrcs  dcprauacu  fuilfcc .  Pocuilfecigicur  dc  fuo  rege  fen- 
tirc,ficuc  beacus  Auguft.dc  Abrah  im,  qucm  dicic  vfmn  con 
iuge  ccmpcranccr,  ancillaconcempcrancer,  nullaincempe- 
rancer,vcdicic  i6.de  ciuicacc  Dci,cap.2  j.Mulci  leguncurha 
buiflc  vxorcs  (S<:anciIIas;quoscamcn  Biirgcn.inconcinences 
non  ludicac.Nec  valecobicd^io  Bur.concraprimam  racione 
affignacamapoftil.  nam  :pfcponic  plurcs  concurrencesad 
eundcm  cfleduin .  Non  cnim  fequicur  vnus  non  poccft  cra- 
hcre  nauem,igicur  ncc  duo  vcl  cres,fic  eft  in  propoIico.Ncc 
lequicurproucBur.pucacnon  Icgicur  DauidinbcIIis  vulnc- 
racum  cilc  nec  fanguincm  etfudilfe  ,  igicur  non  cft  verum. 
Noncftcnimconfuecudo  fcripcurxvulnerum  faceremc-  F 
moriam,mfi  fincad  morccm,  qualiccr  Dauid  vulneracus  no 
fuic.lneo.c  paflum  de  Abifig  Sunamicidecumpoftil.expo 
nerec  liceram,  declinans  bcacum  Hierony.qui  quafi  vidccur 
rcprobare  fcnfumillumliccralcm  canquam  figmencum  &: 
Acellanarum  ludicra.Bur.  qui  fupra  lib.z.ca. 1 6.  fc  oppofuic 
&:  licerx  &:  bcaco  Hieron.  hic  pro  co  cerramen  aifumic,  pu- 
tans  poftil.  cxcludcre  fenfiis  fcripcurie  allcgoricos  &:aIios. 
quod  quam  falfum  fit  patet  in  poitil.  morali,  quam  fccit  fu- 
pcr  totam  Bibliam.  Obic6f  10  ctiam  Burg.  contra  rationcm 
poftil.non  valct  cum  dicit ,  medicos  non  facerc  diflcretiarn 
tomcnti  caloris  intcr  iuucnem  bcncc5plcxionatum  ic  pul- 
chrum ,  falfum  effcnim  &:  contraomncm  rationcm.  Nam 
in-iuucnc  calor  cft  magis  intcnfus ,  in  pulchro  ic  complexio 
nato  magis  incorporatus,  in  virgine  magis  mundus.  qui  ca- 
lor  fccundu  huiufmodi  qualitaccs  maioris  cft  vircucis  quam 
in  corrupca  turpi,vctcri  &c  malx  complcxionis.  Ratio  igitur 
rcdacum  medicis  facic  m.ignamdifferenciam.&:forcaffis 
vc  fcnfum  licer^  huius  Burgcn.rcddac  abfurdum,vc  fecundii 
fandos  dodorcs  ad  myfticum  oporceac  habcrc  rcfugium cii 
bcaco  Hicrony.  Ipfccurpicer  fencic  dc  fando  rcgcfuo,quafi 
vc  lafciuus  ex  confuecud;nc  fomentu  puella:  cxegcric.C^od 
ucrum  non  uidccur;  Nam  fcrui  cius  ex  conliiio  niedicorum 
lcicnccs  huiufmodi  fomcncum  ualerc  procalonsnacuralis 
cxcicamenco  6c  uicx  prolongacionc,  non  iuffi  difpofuerunc. 
Argumcncum  huius  quod  non  ex  lafciuia  pccijc,  habccur  cx 
liccra  cum  dicicur ;  Erutpucl.a pulchra  nimis,  dormicbatquc  cum 
Ycge  &  miniflrabat  li :  rex  va 0  non  cognouit  eam .  Ex  quo  fcnfu 
liccrali  poccft  crahi  &'  ucilicis  &'  moralicas :  quomodo,  fcili- 
cecfubdicicuram  habcrcdcbcnccamfandi  fcnis ,  uc  cciam 
omnidiligcnciaminrirmoprouidcancdc  ncccl&rijs,  non 
modopcccnci,fcdcciam  nonpccenci,im6reniccnci.  Scninc 
ucplurimum  fam  plus  quammfirmi  quid  infirmoopuscft 
&:  cxpcdicns. 

Tom.a.  Y    j 


^xft. 


GlolorcIi.&  Nicolai  de  Ly  ra.        <^  8 


4 


c  A  p.  ir. 

Tpropinqna^&c.  •$«  ThcodQietus .  Primum,com- 
nuiiicmolkndic  finem  ,  Eiju  mqu\t,ingnuiorviam 
•pniucrj4  carnis  ^  &c.  Dcinde  rcgni  fucccflbri  filio 

Juffkvtinteairaniconfaiiarccpicutcm.  Hanccnim  iigni- 

ficint     cxadx 


tDeu.ti.  k, 
loluc  I .  b. 


4ii(bfi  cationes 

cius,  v^iudicia 

cius,&manda- 

ta  cius ,  Si  tciii- 

monia  cius.Uc 

ftatun  oUcndic 

lucnimquodin 

de  oricur,  Ft  re- 

6ie  fucccdantom- 

ttiaqis  f.mci, 
Iik.7.A«icj,        -5«  lolcphus, 
cap.i<.  Dauid  cgritudi 

B  nc  &  fcncdutc 

c6fcdus,fcicns 

fc  moriturum , 

vocanit  Salomo 

ncm ,  &  hxc  ci 

r    locutuscft;  E- 

t»Jleg>j-e.    'goquidcmofi- 

\i,  iaadvniucr' 

^forum  dcbiium 

ad  pacrcs  proce 

do  meos,  com- 

munegradicns 

-iccr  omniii  qui 

nuncfunt,qui- 

c|iie  futuri  funt: 

-illucpcrgcs,vn- 

dc  noniicctvl- 

tcrius  rcmcarc.Qiiaproptcr  te  monco,vc  fis  quidc  iufius  cir 

ca  fubicci:os,pius:;ntcrga  Dcii,qui  tibi  dcdic  impcnum,&:c. 

b  Tnqmq;,  Dauid  priEcepicS.il omoiudcuifiarctnbucione 
^  corii  qui  fibi  iblatio  fuerunc>  vci  iamlie  nocueriit,  quos  iplb 
^  pacientcr 


C  A  P.     IL 


paticntcr  toleraujr.  F.t  prophetia  indicatquid  mali  in  fiituro  D 
ficri  opoitcat  vcl  bom,  quod  vcrus  Saionjon  impkbic.  Incc- 
rim  camcn  paCicncia  Dci  f^^pe  bonos  tnbulari,rcprobos  de- 
liCijsvticonccdit. 
.j«  TlKodor.  C^.arc  cCim  ipfcnon  punicrit  loab^iulTit  filio  q 

vc  hoc  faccret? 
Primiim  quidc 
cum  cft  rcucri- 
cus,vcquifucric 


l 


Ppropinquaucrunt  aurem  (iies  Dauid  vt  more-     laborum  .i:  pcri- 

retur,pra'CcpiccjueSalomoni  filio  luodicensj 

t  Eccccgoingrcdiorviam  vniucrrccterrce.'  Con 

fortarc&cUovirfortis,  6cobreruavtcurtodias  * 

mandata  domini  Dei  tui,vc  ambulcs  in  vijs  eius, 

&  cullodias  t  c^remonias  eius,  &  pra:ccpra  eius  \ 

&  iudicia  &:  tc/timonia ,  ficut  fcriptum  eft  in  le-  ^ 

ge  Moyfi .  vt  intclligas  vniueria  cjua:  facis ,  &c  quocunque  tc  vertcris ,  i 

vtconhrmetdominus  fermones  fuos  quos  lccutuselt  demcdiccns; 

Si  cuftodierint  filij  tui  viam  mcam,  &  ambulaucrint  coram  mc  in 

vcritateinomnicordeluo,&inomnianimalua,  non  auferetur  tibi « 

vir  de  folio  Ifrael.  t  Tu  quoque  nofti  quje  fecerit  mihi  loab  filius  Sar-  *  rum ,  nempcauc 

uia;,  qujrfeceritduobus  principibusexcrcituslfrael,  AbncrfilioNcr,  ^**  P^'^^'^,"!,!^^"!,'^ 
.    ^    /-  r.-    .     I  '^  1-    „     n     I     /-  1     n-  •  ncuolcncixcum 

6c  Amaf?  nUo  Iether,quos  occiditj&  enudit  fanguinem  belli  m  pacc, 

&  poluit  cruorem  prarlij  in  balthco  fuo  qui  erat  circa  lumbos  cius ,  & 

incalceamcntofuo  quoderatin  pcdibuseius.  Facies  ergo  iuxta  fa- 

11  .  r^jf  cj      rcc  acicm ,  &  a>" 

pientiam tuam.&:  nondeduces  canicicm  eius  pacmce ad  inrcros .  J>ea  'J  uidercc    Ifrac» 

^  filijs  Berzeliai Galaaditis  reddes  gratiam ,  cruntque  comedentes  in  "*  lcm. 

.}:  AmbrofiUJ,. 
Nihil  minus  qua  crucncus  affcaus ,  fando  prochcta;  afcribi 
f  6t,qui  vita  dcccdcns,  fuprema  vocccbucnic  Salomonem, 
vt  mnoceie  fangumcm  a  fc  tollcret ,  qucm  fuderat  dux  cius 
cxercitus  loab ,  quando  Abner  inlid;is  occubuit,  que  fieuit. 


II 


12 


culorum  focius. 
Deinde  ctiam  t 
fiifpctlam  ha- 
buit  cius  auda- 
ciam.  Acccdic, 
quod  cumrcfci-  \ 
uifict  cum  Ado- 
nia;  flrucrctyra- 
nidcm  timuit  ne 
folita  vtcns  ma- 
litia  defpiccrct 
iuucntutcm  Sa- 
lomonis:&duo 
rum  facerct  alcc 


intcrimcrct  vc 
Abncr  &:  Ama« 
fan :  aut  apcrci 
aducrfam  Ifrue- 


NICOLAVS  DE  LYRA» 
C  A  P.    U. 

Ppropinquaucrunc ,  &:c.  nic  cmfeijuentcr  pomtttr 
ngni  Sahtnonis  conjiymjt.  o.&priiuO  per  rtmutionem 
iwpcctientium  .fecundopcr  accttwulationem  expedienr 
tium  cap.i .  llla  qu/x,  maJcimc  impedittnt  ftabilitate  ali- 
Ciius  re^is  funt  perfonx  machinantes  contra  e«,  de  quo 
rum  mortc  hic  agi'ur .  Et  nc  Salomon  in  hoc  viderctm  procedere T^elo 
froprtA  vindi&AJdeo  circa  hoc  quantum  ad  aliqua p>  xmitiiiur  ipjius 
Dauid  ordinatio.fecundb  fubditur  ipfius  Salomonis  executiOytbi :  Sa- 
lomon  AUtem.Circaputnum  Datiidprimo  iniungitfiliofuo  Salomo 
Hi  vt  fit  folicit:ts  de  cultu  Dei,  dicens. 

a     Obferua  vt  cu,  id  ejt ,  illa  quAprAcepit  cuftodirt.&  quxftnt  il- 
la,  (ubiiin^it,  dicens. 
}     Ec  cufiod  ias  cc.  &:c.  quantitm  adpr^cepta  ceremonialia, 

4  Ec  pra^ccpra  eius.  quantum  ad  miiralia. 

5  Ec  iudicia.  q'iantum  ad  iudicialia,  de  quorum  conditione  &  di- 
pinSione  di£iumfui(in  Exod, 

6  Ec  ccfl;imonia,^«j«f»w  ad  ea  qtupromiffafunt  in  lege  de  Ckri 
fto  -penturo  &alijs  bonis  popnlo  Ifraelpromiljis.  i  \  .  > 

7  Vc  intcUigas  vniucr.  quiaper  conftderationem  lcgis  diuin£  di 
rtgitur bomo in  agendis.%\c\xi\o.  fi.  Sequi.ur. 

8  Non  auferctur.  Ex  quo  putet  quadfupra  di&U  cftjiilicet  quld 
fromifli9»es  dininx^debonis  fHtiiris  nitelliguntuf  Jltb  condttioneifcili- 
cct  'fHod no» ponirttr impcdiniemum  a partc bominum. 

9  Tu  quoquc  no.  Hic  confequenter poniiur  ordinatio  Dauid  depu 
nitione  aliquorum  malorum,  quos  non  potcrat  conttenienter punire  in 
'pitafua,&  primb  depunitione  loab,cum  dicitw :  Tu  quoquc  no. 
Hicit  B^.  Sa,  qubdper  hoc  intcUigitw  malum  quod  fecit  loab  contra 
ferfona  Dauid  oUendendo  altjs  literas  quasfibi  fccrcte  mijerat  Dauid 

djmorte 


M  O  R  A  L  I  T  ER. 
t 

t  ^ppropinquauerHnt  atttem.  Dauid  autcm  ante  nvrccm  fua 
Salomoni  filiofuo  primbrccommcdauitculrum  diuinum. 
fccundb  Bcrzcllai  bcnciiciu.certio  loab  &c  Scinci  fuppUciu. 
Pcr  hoc  aijc  ligmficacur,  qubd  bonus  rex  ucl  pnnccps  filios 
fuos  primo  &:  principalicer  dcbcc  induccre  addcbicam  Dci 

vcncra- 


de  morte  Fvix,&fic  regcmfcandalixault.  Qmdenifh  iiludfecrtti 
futrat  rcuclaiUipiitct  ix  hoc  qnod  h,ibcrm.Ji:p\t.lib.  I  z.d.  qnbd  T^ 
than  dixit  ai  Dattid:  Fccif ti  inimicos  bkiiphcmarc  noinen  ' 
nviin.ficutfuit  ibi  expofitum.  ntc  iftudfattumfuit  rettelatnm  per 
uid,nequeper  hetbf:lcc.^quia  celdantcrimenfimm  qttatumpoteri 
&  ideb  ye-fifiwilc  cft  quod  pcrloah  fuit  rcttelaium  ad  cxcujwdum 
c>ga  alios  tniiiies  de  ti.orte Fria,  qubd  nonfuiffct tmriuus per iuci 
lamft(am.^fcdper  regis  inattdatum. 

10  C^ic  {ecerit  duobus  princ.  &:c.  Sequitur.  ^^ 

11  Et  ctfudic  fang.  bclii  ia  pace.  id  eft ,  fanguinem  hMmanum, 
qui  non  det  cfftvidt  niji  in  bcllo ,  etfudit  tetnporcpacis,  quia «,«  occi^ 
^Abncr^nou  habcbat  bellmn  iuftitm  contra  cum,  nec  rbne  regis,nccr^ 
tionefrairisfuiinteYfs£lificutdiciufuitfuprafci.wdoiib.ca.l.SinHS\ 
ter  occidit eumfubjpeciepacis ,  rcuucans eum qujfi ad loqu.ndum d 
eo  defcedere  inin  intcr  eum  &  Dauid  >t  ibidein  diclurftfuit.SttutUter 
quando  interfecit  .Amafam  non  hahebdtcontraiion  alljuod  bdlum 
&  ipfum  occiditjub  fpecie pacis  falutando eutn  tanquariifiatrem& 
ofculandc,ficut  didum  fint  fupra  libro  i.cap.io. 

11  £c  pofuic  cruorcni  prarlij.  quia  pcrcuffic  cos  in  inguinc, 
yt  habetur ibidcm: &  fic  cruor  c.xiens  deplagis  eorum poiuit  crueiare 
balthcum  Joab  &  calccamenta  eiits ,  non  autempartcsJuperiores.& 
in  hoc  dcftgtiat  Dautd  modurn  pcrcutiendi  prodituriunt,quia  non  eleud 
bat  brachium  ad  psrcutiendum  eos  in  p-trte  fuperiori ,  ne  auertcrent 
iSium&caucreni. 

IJ  £c non dcduccs.  Hebneidicuntad  foffam.noneratenimin* 
teutionis  Dauid  qubd  loab  dcfcendci  ct  ad  infernum  damnatdrumttmo 
vna  caufa  qi-are  voluit  cumpunki  in  bac  viia,fuit  nepumreiur  htfit- 
tnro  iagshcnnu,  vt  dicit  I{_a.  SaLfu  ui  &  de  .Acham  di5iufiiit  lof-J. 
14  Scd  6t  filijs  Bcrz.  Hic  tcrtio poititur infa> matio  Danidde  re 
ccmpt  njaiionc  b.ncficifjibi  cxhMti,  quod  qutdcm  bcneficiuin  pUnius 
exvifiium  eiifupra,  i..lib,  17. 

•^  4*  I  Habes 


vcncrationcm,fccund6  ad  bonorii  rcmuncracionem  &pro 
motioncm  .  ccrtiu ad  maloruin  rcprcfiTioncm  6c  pur.iuone. 
Alic^once  vcro  pcr  hoc  quod  Dauid  filio  iiio  rccommen- 
d.uiic  loab  iStScmei  pun!Cioncm,fignificacur  quodDcus 
paccr  omnc  iudicium  dcdic  filio,  vc  h.ibccur  loan.5. 6c  Act. 
10.  dicicur  dc  Chriiio ,  Ipfe  cft  qi-.i  conjiittittts  eii  d  Deo  iudcx  vt' 
uoium  &  mortuorum. 


«^8y        lll.  Regum 

a  Mal^dixitmUnmtiMi&^^f^ne.  ^  Hieronvfn.  Peffima  He- 
braice  Nfnirczech  diciciir,qiiod  quinoucliteris  cnunchitur, 
idc(^,nu!i.  mcm  ,rcs,  z.?dc,thau,  In  nun,Nocph,  idcft, 
adiiJrcr .-  n^cm,  id  cfT,Mo;ib'ca  .•  res.rafa,  idclf,  impius .-  7.A' 
dc.zar'^,  id  efr ,  lcprofus :  chau,  choaba ,  id  ef},  abominatus. 

4«  Thccdor. 
Scdci:mdcdif- 
fcCilli\eni.'.m, 
CHir  Saknicni 
i'jliit,vcipfum 
punirec?Vrum 
noucrac  fvran- 
nicum ,  &;  val- 
deiu:dacem:& 
filij  fui  proui- 
des  f.ik!C!,cum 


L^ap. 


II. 


($86 


cnccradit,&inmonumcnrummulcuitiaunCafneoiatcr-  D 
ram  dcfolTum  cflc  ab  ipfo  Salomonc. 

d   .Sjfowo«j«/m.  S.ilomonChriftifiguramgcftnc.hic^iim         ' '' 
ten-.pKim  a^diHcar  ficuc ( "hrifhis  Ecc1cfiam,hic  pace h.ibuic  ^"g*'*"»»*- 
fccundum  nomen  fuu,  ikuc&:  ipfc  dominus  rcx  p^icis  cft  di 

ttus :  faciens  p.T 


('cm  hisqui  pro 

pc  .    In  f<ipien- 

na   quoqu:;   & 

diuicijs  &C  glo- 

ria  falu.itoris  cy- 

pum  gcltadi  no 

dubiumeft 

c       Fenit     ergo  jubbaaiu. 

Bftbfabee  ad   rt- 


menfa  riia.  t  Occurrerunt  e^iim  mihi ,  quando  fu^iebam  a  facie  Ab- 

falom  fr.irris  tui .   Habes  quoque  apud  te  Scmci  f.lium  Gera ,  filij  le-  i 

minide  Bahurim ,  t  c]ui  maledixitmihimalcdiclione  pciTima,  quan- 

do ibam ad  caftra.  1  Sed  quia dckcndir  mihi  in  occurfum  cum tran- 

firem  lordanern ,  &  iuraui  ei  per  dominum  dicens  :  Non  tcinterfi-  » 

ciamgladio:  tu  nolipatieumede  innoxium.  Vir  autemfapiens  es 

qu«faciesei,deducefquecanos  ciuscumfanguineadinfcros.  Dor- 3   gcm  .    Adonias 

IbTfic  "ITvin    ^  *^^"'^  'g^^"''  ^^"'^  '^""^  patribus  (uis ,  &  t  lep\i!tus  eft  in  ciuitate \^3i-      Bethfabcc  inccr 

--—-  praui-   "  uid.Dicsautemquibusregnau;tDauidfuperirrae],c]uadragintaan-      "Srprami?'f? 

nifunt.  in  Hebronregnauitfeptem  annis,  in  Hicrufafemtriginra^      h^   ihcuricatis ) 

d  tribus.  t  Salomon  autem  fedit  fuptr  thronumDauid  patrisfui ,  &  ♦   ^j'^'"^  Sunami- 
c         ^  i\  .     .   ^    ,,    .  .-,-        n    .  I      •       ,-1  ^    cidcm  corrum- 

tirmatum  dt  regnum  eius  nmus  .  fct  mgreUus  eft  Adonias  hlius      pere    gcftiuic , 

HaggithadBcchfabeematrem  Salomonis.  Qiia^dixitci:  rPacifieus  ^  'l^'"*     fndiicus 

neeftingrcfll].sruus?  Quirefpondit:  Pdcificus.  Addiditquc:  Sefmo  '  1^"!';-,^!'°^ 

leitad  re .  Cui  ait :  loquere.  Etille :  Tu inquit ,  noftiquia  meum  7   rcmoinarum  le 

crat regnura ,  &  me prarpoluerat  omnis  Ilrael  fibi  in  rcgem  :  fed  tranf^  %   ^IV  9^P'^^'^"'^*^ 

larum  eft  rcgnum ,  & fadlum  ell; fratns  mei .  A  domino  enim  confti- ■»  ?ac!,lp!nciulcm 

tutumcftei-   Nuncergopetitionem  vnam  deprecorate,  ne  t  con-      Jncclligenciam 

fundasfaci^mmcam^.  Qu^dixitadeum  :  Loquerc.  Etilleait:pre-  •^'^'    eccleiiam 

cor,  vt  dicas  Salomoni  rcgi  (ncque  enim  t  quicquam  ne^are  tibi 

poteft  j  vtdct  mihi  Abifag  Sunamindem  vxorcnL..  ^Etait  Berhfabee : 

*^  Bencloquaregoprotcrcgi.  VenitergoBethfibeeadregcm  Salomo- 

nem,vti()quereturcipro  Adonia.   Ei  furrexiirexinoccurfumeius, 

adorauuque  eam :  &lcdit  fuperthronum  fuum .   Pofitufqueeltthro- 

nus  matri  regis  quiE  fedit  ad dexteram eius    Dixitque ei :  Pctitionem 

vnamparuulam  egodeprecor  ate,  neconfundasfacicm  mcam.Di- 

xitqueeircx,  Petc  matermea,  nequeenimfaseftvtaucrtamfaciem 

tuam .  Qux  ait;  Dctur  Abifag  Sunamitis  Adoni.-c  fratri  tuo  vxor. 

Refponduque  rex  Salomon  ,  &  dixit  matn  fu^  }  Quare  poltulas 

copius.     Sioti 

hoc  niodo  fcripcuraappellac ,  qua:  vrbis  arx  cmc ,  in  qua  lo- 
fcphus  Dauidcm ,  &  qui  pofi  eum  fucrunt  rci^es ,  fcpulcos 

effe 


t.Their.^.d. 
EpheCi.i, 
ti  RC5.17.J 
&i^.e. 


1 1  Reg.  t<.b 
Ibi.xS.c. 


caucrcc 

caccm.  Scicbac 

etiam  vc   pro- 

.jj    p[;cca,  fore  vc 

'1    pcTircc  crafgre- 

Mi|.  dicns  iTund.ica 

•  •,,  Salomcnis. 

'  b   Dormmt  Da- 

u'd,   cum  patri- 

•Y.  Ambrof. 
N6  ociose  fcci- 
ptum  efr.,  fcd 
pcrpcnscacque 
cxamin.icc,,>i'^ 
pofntts  efi  ad  pa- 
trrs  fuos.  Incd- 
\m  enim  da- 
air  ,  quod  pa- 
iru  fimilis  tue- 
ric  fide.  V.nde 
clarcc  ron  :.d 
fepulcur.im  cor 
poiis ,  fcd  ad 
conforrium  vi- 
cxrclacufh. 
C  Sepnltus  ejl 
in  cinitate  Da- 
uid.       ^   Pro- 


fi.Par.i^.f. 


incorrupca ,  Da- 
itid  hofiro  con- 
iundlam  cemc- 
rarevoluiccon- 
forcium  cuius 
quia  non  me- 
ruic  morcem  in- 
curricqiiam  me 
ruic  .  Ncc  B> 
thfabce  apiid  Si 
lonioncm  pro 
Adohia  incer- 
ueniens  quic- 
quam  profu:c 
_  nec  lex    quam 

ludxi  Iibi  adiutnccm  apud  Deum  cfle  opinancur . 


taucrtere&- 
ciec  facicrn 
ttnm  velcoiJ- 
fimdct. 


Mifitque 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

I  nahts  quoejue  apud te  Scwti ,  &  c.  Hic  q uarto  ponitur  ordi- 
natio  Dauid  de  Scmci ,  qui  maledjxit  Dauid ;  vc  plcnius  di- 
dumfuicfuprai.libro  i<5.cap. 

3  Iwraui  eiper  dominum.  Iftud  aucem  iuramcntum  non  fuit 
cranfgrelTusDauidiftaimponcndoSalomoni :  fidiitdiclum 
iuicfupra  z.lib.ij.capit.  &c ideo  fcnccncia huius partis paccc 
ex  lupradidis. 

3  Dormiiiit  igitur.  Hic  omiccuncur  illa  qux  ordinauic  Dauid 
de  ampli.-»cionc  diuini  culcus  &c  .xdificacionc  cempli,que  cx- 
primimcuri  Paral.  25.  ■ 

4  Salnmon  aMrcw.Hicconfcqucncer  ponicuc  S.ilomonisexc- 
ciicio.  prxmitciturtii  Adoiiiarintertcdio.  &  fecundo  Abia- 
thareiccho ,  ibi :  .Abiathar  quoque .  Tcrtiti  prxdidorum  exe- 
aiciOjibi :  ytmaitcm  nuntim.  Circa  prirnum  dicitur :  Salomon 
«utem  fedit  fupit  thronHTn  Dauidpat.fui.pacifice  &  efuiete. 

5  £f  firmatnm  efi  re^nnm  .  ita  quod  potefias  eius  fuit  maior 
potcftarepacris  fui  Dauid  ;  &  idco  lccurc  piinire  pocuic  ilh 
quorumpunicioncm  Dauid  cx  caufa  racionabili  diftulcrac 
licutfuicdidumlHpraa.lib.3.  cap.dcIoab&:  ip.dcScmci. 

6    Ta- 


6  Tacificus  ne  efi  in^rjfus  tuu;  ?  Timebac  enim  nealiquid! 
m.ichinaretur  concra  fc,c6 quod  Dauid  infiicuerat  Salomc- 
ncm  in  rcgcin  ad  pccicioncm  fuam ,  vq  habecur  cap.  przce- 
denci. 

7  TuinquitnofiitquianieumeratregnwK.  Tacioneprimocrcni- 
curx.  Hociioneracvtrum,quia  ordinacio  diiiina  pr^ua- 
icc  primogcnicurx ,  qua:  eracpro  Salomonc ,  vc  didum  cft 
cap.prajccdcnci.  , 

8  Et  mipr£pofi'.erar  nmhis  Ifraelftbi.Hoc  fimijiccr  cff  falfum. 
quia  robur exercicus  Dauid  non  erat  cum  co,  nec  communi 
tas  popHli,qu;e in  hoc expedabat  fcnrcnciam  Daaid,vc oa- 
tcc  cx  fupradidis.  Scd  caha  diccbac  Adonias,vc  m.igis  poricc 
impccrarc  quod  quxrcbac. 

p  ^  domino  cnim  conflnutum .  quafi  diccrcr,non  incendo  de 
c^cero  aliqualicer .ifpir.are.ad rcgnum,'quiaagcrcm concra 
Dcum.vndc  fubdicur. 

10  Ft  det  mihi  .Abifag  Si4namit.l]h  cnim  fucrac  vxor  Dauid, 
&  perconfcquens  rcgina ;  8c  fic  pcream  habcbac  viani  vc- 
niendi  ad  rcgnum  per  auxilium  loab &c  Abiathar  &:  alioruna 
fibi  faucncium  .  Quod  a#icrcens  Salomon ,  qui  erac  perfpi- 
cacioris  ingenij  quam  maccr  fua ,  rcfpondit. 

II  ToHula 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

t  _  £f  in»rrfui  efi  .AdoniasfiUus  H.i7^ith  ad  Bethfabee.  Per  Ado- 
jya  ^ui  pnmo  adorauifrcgcm  SaIomonem,vt  habccur  in  fi- 
:■:   •  nccapi- 


ne  capiculi  prarcedcncis,  Sc  hic  pcr  rnatrinTbnium  cum  Abi-' 
fag,  maJiciosc  voluic  rcgnum  obcincrCjfigniftcacurambicio 
.fus  malitiofus ,  qui  quod  ilon  poccti  obcniercpcrpocociaiii, 
ftudcchabcrepcr  maliciam  fraudulencam... . 

Toin.2.  Y     4         7  -Abiathar 


i 

6Sj         Glof.ordi&NicolaidcLyra.        ^88 


^  a    Miftc^Mtrex SalmmpcrmanMmBiinaU^ef c.^Thcod.Q^ 

A  damrcprchcnduntSolomonem,qu6dfracrcm  fuumocci- 

Qu«ft.7.       dcric.  DiucrlacHhominumvita.Namalij  quidcmiumma 

cxcrccnt  philofophiam.alij  vircuccm  politjcam  ac  ciuilcm, 

alij  rcgiam  auc  impcracoriam .  Oporccc  crgo  vnumqucmq; 

cxaminarcexvi 


Qi 


B 


tafflift»fuit, 


/Lngelomus. 


IX  quam  fcquit 
rationc .  N6  dl 
itaq;  aSolomo- 
ne  cxigcnda,o- 
phctica  ncqiic 
apoftohca  pcr- 
fcctio  :  lcd  ca 
qua:  conucnit 
rcgibus.Scicbac 
autcm  ipfuni 
Adoniam  atfc- 
darc  tyranni- 
dem  :  conatus 
cnim  crat  rc- 
gnum  arripcrc. 
In  priori  ergo 
fermone  ci  i- 
^noucrat ,  &  fa- 
lutcm  dedcr^t, 
promittcnte  A- 
donia  fore  vt  fi- 
picntcr  Sc  mo- 
dcltc  fe  gefe- 
ret.  roftquam 
autem  pctijtpa 
tris  coniugem , 
non  ei  quidem 
concciricpofiu- 
latum  ,  vt  qui 
viam  ftrucrcc 
ad  tyrannidem: 
C  fcd  cum  iuffit 
mtcrfici. 


Abifag  Sunamitidcm  Adonia!?  poftula  ci  &  regnum;  Ipfc  elt  enim  ' 
fratcr  meus  maior  me,  &  habet  Abiathar  r^cerdotem&loabfihum 
Saruiae.   lurauit  itac^uercxSalomon  pcrdomuium,  diccns;  Hxcfa- 
ciatmihi  Deus&  haec  addat,  quia  contra  animam  fuam  locutus  cil  ^ 
Adonias  vcrbum  hoc.  Et  nunc  viuit  dominus  qui  firmiuit  mc,  S>c 
collocauit  mc  fuper  foUum  Dauid  patris  mei,  &  qui  fecit  mihi  do- 

a  mum  ficutlocutus  cll,  quia  hodic  occidetur  Adonias.  Mifitquerex 
Salomonpcr  manumBanaia^filij  loiads.qui  intcrfecitcum,  Scmor- 

b  tuus  eft.  Abiatharquoquc  faccrdoti  dixit  rcxj  Vade  in  Anathoth  ad  j 
agrum  tuuriL,.  Esquidemvir  mortis,  led  hodie  te  non  intcrficiam ,  s 
quiaportaftiarcam  domini  Dci  coram  J^auid  patre  mco,  &  t  fufti- 
iiuifti  laborem  inomnibusinquibus  t  laborauit  pater  meus .  Eiecit 
crgoSalomon  Abiathar,  vtnoneftet  facerdosdomini,  t  vt  implerc-  6 
turfcrmodomini,quemlocutuseft  fuperdomum  HcliinSilo,  Venit  r 
autcm '  nuntius  ad  Salomonem ,  quod  loab  dcclinaflet  poft  Adoniam, 

c  &poft  Salomonem non declinaflct.  Fugitergo loabintabernaculura  s 
dommi,  &  apprehendit cornu  altaris.  Nuntiatumq;  cft  regi  Salomoni, 
^  fugiffet  Joab  m  tabcrnaculum  dni,&  effct  iuxra  altarc. Mifitque  Salo 

•  mon  Banaiafiliu  IoiadcE,dicens.  Vade  interficceu  EtvenitBanaiasad 
tabcrnaculum  domini.  &  dtxit  ci.Hasc  dixit  rcx.  Egrcderc.Qui ait.Non  => 
egrcdiar,  fed  hic  moriar.Kenuntiauit  Banaias  regi  diccns.Ha^c locutus 
cft  loab,  &c  hxc  relpondit  mihi.  Dixitquc  ci  rex.  Fac  ficut  locutus  cft,  &c 


b  ^biathir  qiioq;  faceirdoti,&c.Kbi:iihax  facerdotio  cxpulfus, 

non 


non  tamcn  occifus,fignificat  Iud.ros,quorum  licct  facci-do-  D 
tium  fit  abolitum ;  ipli  tamcn  proptcr  eos  qui  iu  fiiie  uum- 
di  cx  cis  c  rcdicuri  funt ,  dcleti  non  funt. 

j^  Thcudor.  Abutharfuic  iociusii:confciustyrannidis 
Adonia;,vt  ctia  olicndunt  vcrba  Solomonis :  Tu  etfilins  »wr- 

'jp  ipfc  quoqj 
t»bnoi:ius  cn- 
inini  tyrann*- 
dis,  vrquiopc 
tulull-t    Ado- 
n.ia;  audacia:. 
Diuinx  quoq; 
pdidioiiis  ad- 
ininiftcr    fuit 
Solomon.  Hc- 
li  cnimpr^di- 
xic  Dcusgcuc 
risignoiiHJiia, 
<]uod  [jiitoria 
oltcdic ,  dices: 
Et  eiedt  Saiom<i 
^biathar,&c. 
C  Fugitcr.  &c. 
loab  quiadaJ-  tJ 
carc  fugicns  iu 
bcnte  S.ilomo  | 
ne  ibidcm  in-  .- 
ccrfcaus  cft,  ii  ' 
gnificatmagi-  ' 
Itros    pcrucrfr''" 
dogmatis,  qui 
ob  hoc  cccle- 
liafiicosperiu 
iidias  pcrimuc 
ficut  loab  Ab- 
ncr  &  Amafa, 
ab  altari  fidci 
cxpulfi  pcrpcr 

a  Thcod.  * 


t^ 

An 


lo   : 


tua  mortc  punicntur. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
I  •  Poftula ei(S<: rcgnum,(Scc. mafidii.crct,p9rhocintendit veni 
re  ad  rcgnum. 

X  CotKra  an  imam.  Tnm  qttia  machmahattir  coritra  rcgcm :  tum 
4]uia  petebat  vxorem  contra  le^em  Lmi.  1 8  •  vbi  prohibctur  contra&us 
rnatrimonii  cum  vxorcpatris.Catcra  parent  in  Ittera. 

5  Abiathar.  Hicponitur  abie£iio  .Abiathar  dc  fummo  facerdotio 

6  de  ciuitate  regia^cum  dicitur. 

4  Vade in  Anathoth.  i.  ad  pojfefjioni  tu£ locum.  Licet  enimfa- 
cerdotes  non  haberent  pojftjfwnes  rurales ,  habebanttamen  ciuitales 
ajfignatas  pro  fua  habitatione,&  fuburbana  ad  nutriedum  animalia, 
ytpatetJ^m.^^.i!}  lofuexi. 

y  Esquidcm  tdefi,mone dignus proconfpiratianecontrame,& 
ordinatione  Dei  & patris  mei. 

6  Vt  implcre.fcrmo./aV/cer,  ^«orf  eijceretur  afacerdotio,vi\ha- 
betur  fupra  i  .Hb.cap.z. 

7  Venit  autcm .  Hic  confcqucnter  ponitur  executio  ordinationis 
bauid.&primo  quantum  ad  punitionem  loab.fecundb  ipfiusSemvij 
ibi :  Miflt  quoque  rex.  Circaprimu  dicitur:  Vciiit  autcm  nun- 
tius,&cc.  permoditaccufationis,  quhd  loab|dcch.poft  Adoniam. 
nonfoliim  ante  injlitutione  Salomonis,fed  ctiampofl,  vtprindiBu  ejl. 

8  Ec  poft  Salom.non  dech.  In  tiebrao  habetttr.-V  cnit  auccm 
niitius  ad  regcm,  quod  loab  declinauciac  poft  Adoniam,  &: 
poft  Abfalom  non  dcclinauerac .  V^tntiatum  enimfuit  loab,  g, 
Salomon  hocfciebat,&  idev  fibi  periculi<m  imminebat.  quia  iiuamuis 
loab  multum  diligeret  .Abfalom ,  vtpatet  cxfupradiBis  i.lib.  i^^.ta- 
rrien  non  dcclinauit poil eum.quando  voluit  obtinercregnu,im6  inttr- 
fecit  euin^vt habetur  i.lib.cap. 1 8.  Cum  ergopofi .Adoniam  &  non  Sa 
lomonem  declinauit  ad  obtinendum  rcgniim,fignum  fuit  quod  hjbeb.it 
nuitum  cordi  ifiud  negoiium,fcilicet,machinaudo  contra  Sulomonem 
fro  .Adonia ,  &  ideo  loab  audiens  cfuod  Salomon  fciebat  hoc ,  mcrito 
timuit :  &  ideo  pro  refigio  fugit  ad  t.ibcrnaculum. 

9  Egrcdere.Qu^i  ait.fl'<i<:  reformidakti  eu in  locofucro  interficcre. 

1 0  Non  cgrediar  fcd  hic  moriar.  Rcnuntiauit,iS<:c.  Dixit E^. 
SaU^Md  foab  dixit  Banais :  Non  cgrcdiar  nifi  fub  conditione. 

f.tjHod 


fqubdSalomon  recipiat  fi^er  malediBiones  qiias  Dauid  impri 
fuiifupcr  mepro  intciftHiom  A-b'i'f  •  Jcdict^t  lepram,debilitate 


recatut  ' 
fuicfuper  mepro  intciftBione  Abnsr :  JciUcct  Lepram,debilicatem,gla_ 
ditm  & famem^,vt ai£lnmfuit fupYJ.  z.lib.cap.i.aliegans  (p  non dcbc'  ' 
but  duplicitcr  puniri  fcilick  occifionc  infuaperfona,&  maledinioni- 
bus  diSis  in  fsmine  fuo.Et  quia  hoc  uidcbatur  habcrealitjuem  coloreit: 
iufiici:e,ideo Banaias  non intcrfccii cum,fedrediit ad  Salomoncm refk  . 
rcnstiverbaloab:  &tuncSalomon  refponditquud  fequitur.         \ 
1 1  Fac  ficudocucus  cft  &:  inccrficc  eum.  dicendo  ei.fcp  recipio 
illas  maledi6iiones fuper  femcn  meum,  &  fic  interfice  eu.  Fnde  etiok 
fubdit  I{a.Sa.qubd maledi&iones  pr£di£ix  venerunt fuper  femen  Sak 
?nonis:  quia Ozjas  rexfuit  leprofus,  vt  habetur  infrd  }.lib.cap.i  ^.& 
z.Varal.z^.Et ^fadoluitpedes^ta  qubdnonpoteratirefinebaculo, 
vt  habetur  infrd  z.  Taral.  1 6.&  loachim  interfedus  gladio,  rt  habei 
Hierem.  i^.e.Sepi:ltura  afinifepeli.etur.quia  interfcHus  proie£hsfuit 
extraHierufalem.EtL^zechiasindigenspanein  obfidione per  Senna' 
cherib.  Vnde  tuncfibi  diciu  fuit :  Secundo  anno pomis  vefcere» 
Efai. iJ.id efij>u£iibus  arbo, um propter panis defecium.  Std  hxceX' 
ccptionon  confonat litcrx.quia hic dicitur:  Non  Cgrediar,fcd bi^ 
moriar;  nullam  conditione  apponcndo.Similiter  non  confoiiat  litert 
fr£ccdenti:quia  Dauid  qui  eratfanBus  illas  malcdi£fioneffciebat  qjt 
illai  fecerat,  &  tamen  cum  hocimpofuit  Salvmoni punitionc  loab pr9 
inttrfenione  ^bner  &  .Amaf£,vt  pr  £diclum  efiyibfque  aliqua  retr*- 
flatione  diQa-  u>n  maledi£lionum .  Item  dato  qiiod  ifU  malediBiones 
fufficcrent  pro  intcrfe6i,one  .Abner.fadhuc  remuncbat  loab  dignus  Mor 
tepro  intcrfeliionc  .Amaf£.&idco  nullo  rnd  efl  veriftmik  g»  Salompti 
tnalediQiones patris  fui  rcceperit fupcr fe ,  vel  fuper  ftmcn  fuii.  Quod 
auteminducitur  dequatuorregibus  de  S alomone  defcendentibus  non 
valec  adpropofitu,quia  ilU  pwn^fiicrut  ets  infiid^  pro  alitscaufK,irti. 
pacebit  in  locisfuis  domino  concedents .  Et  idco  quv.l  dicii  hic :  Fac  fi 
CUC  locutUS  CS,&:c.  no  rcfrtur  nifi  ad  tllud  quod  dixcrai:  HiC  ITW 
riar.  Credenduin  tamen  cii ,  cp  piolenter  auulfusfuitab  altari,  i^fif 
intcrfe(ius,ficulpr£cipii Exod.2 1 .b.  Si  quis  dc induftria occide 
nt  proximum  fuuni  6c pcr  inlidia.s,  ab  altan  mco aucUcs cu 
vt  moriatur.y/c  autein  oceiderat  ioub  .Aimer  &  ^mafam,vtpattt 
cx  fiipradiSis. 

t  Scpul- 


! 


MORALITER. 

I     Ubiathar  quoque,&e.  Per  abie£l:ione  Abiathar  de  fu  mmo 
faceidotio  &:  fubfticutione  Sadoc  allcgorice  fignificata  fuic 

abicdio 


abiciliovctcrisfacerdotij  fecundum  ordinem  Leuiticum, 
&:  fubfticucioncm  fccundumordincm  Mclchifcdcch.qui 
obculitpancm&:  vinum-.Genefis  i4.di.Ethancfiguramd(> 
ducic  Apoftolus  Heb,7. 


6^^ 


III.Regum 


icg.;-' 


'  .-«  THEODO' 
2j,.;i.  RUTVS.Cur 
^  Io:ib  Dcuiii  al- 
loqncntem  oc- 
cidic  ?  Lex  Dci 
luffic  boc  fic- 
ri.Sanxicenim, 
vc  inccrimere- 
turhomicidn,  q. 
ad  alcare  contu- 
gerac. 

a  Dauld  antcm  . 
hoc  elt  abolicis 
Chrifh  inimi- 
cis,Ehronus  Da- 
uidjid  cii,cccle- 
fia ,  xccrna  pace 
frilens  maneac 
in  .rcernum. 
b  Et  nou  egredie 
rh,&c.  Pr^cipic 
nobis  vcrus  Sa- 
lomon  babitan- 
iibusin  Icrufale 
jie  vnqua  egre- 
diamur.Quod  li 
fogerincnosno- 
"bis  ance  fubie- 
Si\  ,  non  ideo 
cgrediamur,  vc 
fequamur  fugi- 
tiuorum    vcfti- 

?fia,  ncdum  vo- 
umusfahiarefu 
gientes  ipii  pe- 
rcamus,  quin  po 
tjus  mortui  fc- 
peliac  mortuos, 
&  fcandalizan- 
remoculu,  ma- 
juim,pcde,dum 
iicec  cruamus  , 
^  abfcindamus 
anobis. 
4«I0SE- 


Cap.  II. 


6^0 


intcrfice  eu,&  fepeli  Etamouebisfanguinem  innoccnte,  qui  ciFufus 
cft  a  Iob,a  mc,  &  a  domo  patris  mei ,  &  reddat  dominus  fanguinenij 
eius  luper  caput  eius ,  quia  mterfecit  duos  viros  iuftos  meliorefquc  fe, 
&occidit  cosgladio  patremcoDauidignorante-.tAbnerfiliumNcr 
principem  militias  lirael,  &  Amafam  filium  lether  principeexercicus 
luda  .  Etreuertetur  ianguis  iliorum  in  caputloab ,  &  in  caput  feminis 

^  ciusin{empitcrnum.Dauidautem,&reminicius,&domui,&:throno 
illiusficpaxyfqi  in  ^eternum  adomino.  AfccndititaqueBanaiasfilius 
Ioiada:,&aggreirus  eu  incerfecit.SepuItufque cft  in  domo fua in  dcfer  i 
to-Et  conrtituitrex  Banaiamfilium  Ioiadgproeofupercxercicum,&  » 
Sadoc  (accrdotem  pofuit  pro  Abiathar.  Mificquoq;  rex,&:  vocauic  Sc-  4 
mei,dixitqucci:^dificatibidomum  inlcrufalem,&habitaibi,&n5 

b  egredierisinde  hucatqueilluc.QiLiacunqjautem  dieegreftusfuerisjet 
tranfieristorrentcmCedron,fcitoteintcrficiendum.Sanguistuuserit 
fuper caput tuum  Dixitquc Semei regi;tBonus fcrmoSicut locutus eft 
dominus  meus  rex,fic  faciet  feruus  tuus  Habicauititaque  Semei  in  le- 
rufalem  diebus  mulcis .  Fa6lum  cft  autem  poft  annos  tres,vt  fugerent 
ferui^emei  ad  Achisfilium  Maacha  rcgem  Geth.  Nuntiatumq;  eft  Sc 
mei,quod  ferui  eius  iflcnt  in  Geth.  Et  furrexit  Semei ,  &  ftrauit  afinum 
fuum,iuitquead  AchisinGethadrequirendii  (eruosftios,  &adduxit 
cos  de  Geth.  Nuntiatum  eft  autera  rcgi  Salomoni,  quodiflret  Semei  iii 
Geth  de  lerufalcm ,  &  redijflct .  Et  mittens  vocauic  cum,dixitque  illi: 
Nonnc  "  teftificatuslurii  cibiperdominum,  &pr.Tdixicibi,quacunq; 
dic  egrcflus  fueris  huc  atque  illuc,fcito  te  efle  moriturum?  Et  rcfpodifti 
mihirBonus  fcrmo  qucm  audiuf.  Quare  ergo  non  cuftodiftiiuiiuran- 
dum  domini,&  pr^ccptum.quod  pr^ceperam  tibi?Dixitquc  rex  ad  Se 
mei :  Tu  nofti  omnc  malum ,  cuius  tibi  confcium  eft  cor  tuum,quod 
fecilti  Dauid  patri  meo:Reddidicque  dominust  maliciam  tuam  in  ca- 
put tuum,  &  rex  S!Uomon  benedictus ,  &  thronus  Dauid  t  crit  ftabilis 
coram  domino  vfque  in  fcmpiternum.Iuflit  itaquc  rcx  Banaise  fiUo  lo- 
iadje.Qui  cgrefliis  percufTit  cum,&  mortuus  cft. 


■?«I0SEPHVS.  Lf. 8.anti.c.«. 
Cognofces  rcx  I^ 
Sal<)mon,quod 
Scmei,&man- 
dacum  eius  ,  & 
uifuirandij  fpre  / 

uifiec ,  grauicer 
hociulit.Eoquc 
vocaco,  inquic. 
Non  cffugies  iu  \ 

nfiurandi  vlcio- 
ncm,fedeciain  i 
pro  quibus  pa- 
ticm  meumlU- 
gicntem  iniuriis 
ariccifli ,  d-U^is 
nunepccnas,  vc 
agnofcas  v  quia  E 
nibil  lucrantur, 
qui  non  repcn- 
te  pro  fua  iniu- 
fliria  puniuntur 
fcd  omni  tem- 
porc  quo  fcpu- 
tanc  nibil  pa- 
ciendo  fine  ci- 
more  confifte- 
re  ,  crefcic  eo- 
rum  poena  ,  8C 
caufa  maior  ef- 
ficitur,  quiapec 
cifle  nofciitur . 
Tu  nc  Banaias 
iuflii  regis  Se- 
mei  interfecic. 
4<AVGVST. 
Abiuremus  c6- 
uitia,quorumvl 

tOr  cfl^  DcMS .  Se  'f  malum  tiiQ 

meiDauid  con-  i.Pjral.i.»' 
uicijs  impetens 
a  Salomoneoc- 
cifus  eft- . 
^CAP. 


*iuraui  cibi  & 


Lib.deamici- 
CMC.  13.(0.4. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
l  Scpukulque  eft  in  domo  fua  in  deferto  .  Et  conflituic  rex 
Banaiam  filium  loiadiE ,  &CC.  Dicilenim  }{a.Sa.  quod  fecerat  ibi 
boi^iiak adrecipiendum pauperes ,  <^ peregrinos tranfeuntes .  Fndc 
dicunt  Hebriei  ipfim  ejfe  faluatum ,  ^  quod  mors  temporalis  ftbi  in- 
fiiSafuit  in  expiationem  peccatorumfuorum. 
z  Elcon(iitniiTCxh3naiam,!ii.c. qiiia erac vir fortis,& prudes, 
fropter  quod  Dauidfccit  eumfibi  fccretarium,  vt  habetur  fupra  lib. 
i.cap.13. 

3  Ec  Sadoc  facerdocem  pofuit  pro  Abia.  &c.  Etfic  reduElum 
cftfacerdotium  ad  debita  lineam.^aron  .n.qui  ex  dtctiione  DeifaSlus 
fuitfummusfacerdosyVt  habetur  Exod.  i  S.habuit  duos  filios,fcilicet, 
Elea%^r,&  Itt)amar,qui  remanferunt  fibi,  alijs  duob.mortuis  coram 

domiuo. 


domino,vt  habctur  Leu.io.&  de  voluntatedomini  facerdotium  tran- 
ftit  ad  Elea-:^r ,&  filios  eius.vt  habetur  T^um.  to.c.de  quo  defcendit 
ifle  Sadoc.Heli  autem  defccnditde  lthamar,&  cum  effct  index  poputi 
affumpfti  fibifacerdotium,hoc  autem  fuit  ex  diuina  ordinationc,JitMt 
di£iumfuiti'B^g-z.  &  abipfo  defcetidit .Abiatbar  querneiecit  Salo- 
mon  poncndo  Sadoc  locoeius . 

4  Milic  quoque .  Hic  confequenter  agitur  de  punitione Semei,cui 
Sdlomon  impofuitlegern  de  remanendo  in  Icrufalem  fubpcena  mortis, 
eo  qubderatfcditiofus,  &  hoc  acceptauit^dicens .  Bonus  eft  fermo 
quc  audiui,  vt  habetur  infra,quem  tranfgreffus  efl,&  fic  punitus  efl 
mortc,  ftcut  merutrat ,  & abfque  tranfgrcffione iurameiftiipfins Da- 
uid.ftcucplenius  di^lumfuitfupra  i.lib.c.  19.  ex  qito  loco,& altjsfw 
pradiSis  fatet  fententia  huiusfarjis . 

Cgfjfir- 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

•{<  Etfurrexit.  Per  Scmci,qui  claufuram  intra  lerufalem  ac 
ccptauit,  &c  poftcaexiuit ,  (ignificatur  ^fefliis  claufura  reli- 


gionis 


gionis,qui  pofiea  cgreditur  per  tentationes  diaboli  mundi, 
vel  carnis .  Ec  ficut  Semci  mortem  iricurric corporalem,  fic 
ifte  mortem  culpcX,&  nifi  vcrepcEnitcat,mortem  gcbennj. 

1  Confir- 


A  D  D  I  T  I  O. 

In  cap.i  .vbi  dicitur  in  poftil.  Contra  animamfuam  locutus  e(i 
^donias,&c. 

Ljcct  prohibitii  fic  pherc  matrimoniu  cu  vxore  pris,pctc 
rc  tii  illa  in  vxore  non  cft  prohibitii,  ncq-,  f  m  lcgcm,qui  ta- 
lcm  pctic  in  vxorcm  cft  punicndus  capicalitcr,  fi  eam  no  ha- 
bcat,&  idco  hqc  fecunda  ro  non  vf  valcrc,fcd  fufficic  prima 

R  E  P  L I C  In  C.i.fupcr  verbo:  Contra  animam  fuam  locu- 
tns  efl^donias,  Poflil.dicic ,  quia  p  rege  machinaba^,&  p  lc- 


gcmpcccbatvxore  patris  fui.  Bur.  fecundaronedicicnon 
valcrc,quia  pcterc  vxore  tale  non  fuicprohibitij,  &  per  con 
fequens  non  fuit  capicaliter  puniendus .  Sed  p  aut  petiuic,vc 
haberecaut  non.Si  primum,ralis  voluntas  rcpucatur  pro  fa- , 
£to,&  per  piis  punienda .  Si  ^m  detur,  tunc  nec  per  hoc  infi- 
diabatur  regi,ficque  prima  non  valerctad  occidendum  A- 
doniam,&  ideofi  altcrafola,  nccfufficit,fufticiat  vtraquefi- 
mul,vt  quia  pecitio  AdonicT  fuic  p  legem ,  &  p  rege  meruic 
s.\xdilc.Comraanimamfuamlocutusefl.Adonia». 


gem 


6c>i         Glof.ord.&NicolaideLyra.        6512 


A 


CAPVT     III. 

tp^rmatum.  V  LACTANTIVS.  Salomoncm  pa 
trcquccius  D  uiid,poccnti(Timosrcgc-s  fuifTc,  &C 
cofdc  prophccas ,  cciain  i  js  forcalic  lic  notu ,  qui 
diumas  liter js  no  accigcrunt ,  quorum  altcr,qui 


poftcrius  rcgnauit,Tro:an^'  vr 

biscxcidium  tctum,  &:  qu.idra 

ginra  annisantcccffic . 

Cap.K.  "Jtll^t-M-  A  S.iIomone,q^  mul- 

*  tadc  Chrocecinit,  vfq;  .id  ccp' 

qiio  rcs,  (.(.pcrpcfTio)  gefta  cft, 

B  nuilc  ac  dccem  anni  tucrunc. 

b  .Accep.  FiliaPharaon;s,qiiJ  fi 

bi  S.Uom6 in  pulgio copiil.vuic, 

ccclcfia  cx  j>ctibusfii;niP.cauic 

HEBR  AEt.  Lex  pr  Jhibct  co- 

gnationccum  gcncili  mulicrc, 

quandiu  manct  inpnganifmo, 

no  pofcft  duci  in  vxorem,  alio- 

?uin  ^fclvta  fada ,  duci  potcft. 
alomon  auccm  crudin  fccit  fi 
liam  Pharaonis  in  legc  domini, 
licct  tcmf»orum  fucccluiabca 
Q  recc(rcric,&rcgcmquoqucad 
idolorii  culturam  inclinaucrir. 
C  ^ttam€npopulu:.])AA\\n\CYtO- 


4«HIERONY.Hincpuec.g,aS.ilomonqiiacunr_aaniscri- 
^l.ic' cit scdificiu- domu diii,eo o. aic,  mma'abac i e\f clfis. 

4<AVTHOR.Scdct-(0aiii  Rilba  Inmcdioiubilcicdifi  a 
tu  eft  ccmplum  anno  qua;  co  htbdoimd.c,  iccque  qujrco  Sa 
lomonis .  Naaviicfcrip£ucft:Ccpicauccm  xdiricarc  mcn- 

fc  ft  (.  u'.ido ,  anno  qu.uto  rcgni 


D 


CAPVT    iir. 

I^  Onfirmatum  t  cfl:  igitur  regnu  in 
manu  Salomonis  ,  &  affinirdte 
coniundus  ell:  pharaoni  regi 
^gypti  •  Acccpit  nnmquc  filiam 


fui  doiinim  domini. 
.jcTKEODORETVS.  Quo-  ^ 
modocIiiiUcUigcndum.  Kcpa  C 
ptilus  crdt  adolens in  exddfis?  Noil 
hic  co<.  rcprchendic,  ouodla- 
criftcaicnc  idohs  ,  fcd  quod 
pr.rccr  lcgcm  m   Idcis  cxccl-  [ 
iis  Dc-o  otTcrrcnc  facrificia  . 
Lex  cnim  uiiric  Dcumcolerc 
in  vno  loco .  Vcniam  camcn 
efhidcptus,quoniamdiuinuni 


■<* 


Piuifie. 


ciiis ,  &  adduxitin  ciuitatem  13auid,  donec "i 

coi-npleret?diric:insdomumiuam,&damu 

dni,&  muium  lerufale  pcr circumitii .  Attn  ^ 

populus  immolabat  in  excelfis .  Non  enim  *  tcmplum  nondum  fucr.icxdi- 

sedificatum  erat templum  nomini  domini  vf     J]^"'*"/'"'.  ^  ,„,  c  1  ^  „   t„  r 

,  i^  ,      .        ,  .  d  ^biitttacjHeSalomon.  In  Ci-  . 

qus  in  diem  illu.Dilcxit  auce  Salomo  domi-  ^  baon  crac  cxcclfum  maximu, 

num  ambulans  in  prxceptis  Dauid  patris  ybi  crac  tabcrnaculum ,  quod 

p.  .  \r    •  II        o-^"»  iccitMofcs,  &:altarc.Tncura,  1! 

lui,cxcepto  q>  in  excclfis immolabat,&  acce  j-^^^  q,,^,j  Salomon  otfcrcns  * 

debat  chymiama.  AbiititaqueSalomonin  9  miHe  hcfiias  diuinum mcruit 

oraculum . 
puliisin  montibus  iminolab.iC,vcl  Deo,velda:monibus.               •5«  THEODORETVS.Quodauccm  Deo  vniuerforum» ' 
f-  ^iHlERO.         <^iion 

Et  crede» dn  eO (licet  no  fit expre}fum,)qitodipfu  reli(]tierit  Getilitiui 
anteqn?.  co^notterit  ea,(juia  tttnc  Salomon  dil:g.  bai  dhm ,  &  econue^ 
fu,vt  ofiindetur  ir.fr.  .Adprimn  igitur  argumemu  duwn  aliqni^rjKtd 
■vxons  aUmig2r,£  dcgencrc  Chananxoru  tantu  erTit prohibiix  Iiidxi/, 
.  non alit de aliis nationih.Sed hoc patitfallnni i. F.fd'.^. dicittir,qifilU 
Ifracl reuerfi dc cap:iiiitaie acceperunt vxons  dsge-iere .Ammonitd' 
riii^S"  Mo.ib:taru,&  .Ac;iypiiorii,']us  nm  erant  de  Chanana:is,iijr  td 
men  Efdrai,(]tti  optirne  fc:-'it  legsdeterntinaitit  hoc  ejfe  iUicitu^ff  qt 
ordinatufitit tunc.,^  ili.ts eijcere  't.  Trnptertjnod  dicer,du,(p  thulicres 
Cl)c.nan£ii  fncrBt  magis  inte>-di^£.,i/ua  ali<s:,i6  cit  illis  non  crat  liciti 
coinrabere,f'ifi  reli&a  CciUitate, &  cTi  hoc  pro  aliquo  magno  faCto  t»1 
fpeciaU,fpfidem  vniusyeri Dei,  c?  Sa'omon  cotraxitcu I{aab,i]  erttti 
de  ilUs^qiiia  ex  fide  faitiauit^HUtios  Hcbritoru,  vt  dicit  .Apofl.ad  Hck. 
1 1  .CTi  aOjs  aut  alitnigenis  licitii  erat  contrahere  ex  minnri  ca,  rili^j. 
Cetilit.ite.,rt  dicitiir Deu.zijpf  .iliquishtdeus  dehclhtis adutrfarvji 
de  iflis  nationih.viddci  iutcr  capilujs  mulicru  pulclna/eli&a  Geiili- 
tatepoterat  ea  ncciperc  vxore .  Et  hoc  mo  cctraxit  bauid  cu  Tholo' 
maifilia  regis  Grffnr,  vt  hahetur  z.U.  J  .c. ilL',s,3Ut  quas  Efdras iuffit 
ei!ci,fuciunt acccpi.<:afiliis jfraelexmala  ca.f  quiuvxores  litd.^i)t,q 
cii  ets  venerant  dc  captiuitatcex  labore  itineris  erant  deturpatx,  ctff 
hoc  crant  a  maritisfuis  abie&.t,  &  quafi  repudiat.t.Trteterea  ilUaiit 
nigerm  docchatftHosfHOs  aliqua  ad  ritu  Getilitatis  pertinentia.^Jdft 
cttudTi  dicedu,cp  ibi  inf.f.  1 1  .t.duo  dnr  de  Salomone .  Trimu  efl,f  ar- 
d?ti{fmo  amore  copulatus  efl  alienigenis  mulierib.^liud  efl,^  adfatit 


NICOLAVS  DE  LYRA    CAP.    l  fl . 

COnfirmacum.  Tifl  rcmotione  irf.pcdientiu  ilabilitateht  regni 
Salor/icnis,  hic  coaf^juetc"  agititr  dc  accumnlatione  expcdietiU 
tid  haiic flahilitatt,q<t£funt denotio  rrga  Dcum,  fapicniii in iu:Uciis, 
magnificttia  infamiliis,fanflimonia  in  cultu  Dei ,  &  if.dificiis,&  opH 
lentia  in  dlutiis .  Fcrunt.^men  quia  dcuotio  efl  alioru  msritoria  ,  ideo 
pnemittitur  eins  dcuotio  .,fecundo  aliorum  coaccifiOiihi.  App:iruitq; 
diis,  Trima  indnas.qultprimo  co.':tinuantur  di&a  dicendis  ,feciido 
exprimitur  dciiotio  Salomonis  ihi.  Dilcxicautcm  Salomondomi 
num.Circaprimum  dicttui:  i  Coiifirmatu.  iftud concluditur ex 
diSHs  c.prxctd.vbi  atVi  efl,de  mnt  te  machinantiu  contra  Salo.  quibus 
tnortiiis  confirmitu  ifl-r.-gnTi  S  alo.in'eriit^.Co>rfequentcr  onditur  eius 
confirmatio  cx:er'.us,cudicitur.  i  EtA&mtaze.  qiti erat poiens,et 
regno  eit^propinqi<us,&  ideo  cu  eo  contrahit  affiintate ,  &  regnifiii 
fimitJtem.  3  Et  .idduxic  in  ciuicatcm .  Cu:us  rdao  fubdimr . 

4  Donccc6plerct,\:c.  de  ctiins  .tdificatione  poflea hahetur  y.ca. 

5  Ec muru. qiic  clz"f;t triplicim;tro,ita<p linteriori cUtifura erat 
tepia dni,&palatiT(  regis,in  ovteriori erat  vnlrus,  &  mitnn  artifices, 
inmcdio  vcro hahiiabat prophst.i,& nohiks .  vnde inf..^Ji.ii.c .dicii 
tjuod  Olda  prophetcs  manebat  in  Ierufale,in  fccunda,/.c/4«. 
ftira.  6  Att:imcn.Sicitt diSHufiitfup. Deu.li.  &  x .T{rg.a deflru- 
Bione  Silo  vfq;  ad  tidificationetcpli  arca  dni  non  habuit  flabileman 
ftone,&  iolicitufitit offcrrc,  &  immolareobtationes  votiuas ,  &fa- 
crificia  alibi,q  vbi  erat  arca ,  fccundTt  deuotionc  offerentiijtofl  xdifi- 


cation  e  vro  templi  non  licuit^nifi  exjpeciali  mandato  Dei,  vel  eius  in       faciedit  cis  coluit  dcos  earU,&  ad  hoc  tcdificauit  tcplit ,  &  quantu  ti 


QuaiU* 


flin ^H .ftcut Hclias immolanit in  monte  Carmeli,  vt habetur  3.1S.C. 

Quxriturhicvtyum  Salomon pecciviit  accipiendo  in  vxorefiliam 
TharaoniiiEt  arguiiur  primo,qu6d  ftc,  qitiaprohihitu  erat  ludteis  c'6 
trahere  matrimonium  cu  mulcrihus  alienigcnis,  vthabeturDeu.j.c, 
er^Of&c.Iieiiif.i  i.vbi  reprehcnditur  Salo.de  muUerihiis  alienigenis, 
fheciatiter  exprimitur  fiiia  Tharaoni: .  Contrariii  arguiturper  hoCyq, 
dominitsillo  tepore apparuit S alnmnni dicens ei .  Pollula  quod  vis, 
&c.  Ifi  icdlficato  templo  orationem  Salomonis  exaudiuit ,  &  tc  mplit 
Xtebtda  impleuit,ad  denot.iTidii  fpecialem  prtcfcntiarn  fuamx  vt  habe- 
tur  2 .Taralip.  J .qu£  dominus  nonfecifl^ct  fl  Salowon  cum  offendiflct. 

^^onfto.Dicendu,i]wdquantT'.  vidctttr  tex.fonare  non  peccauit, 
auialiatimfubditur.  Dilcxit  aut  Salo. dfim  ambuliis  in  pccpcis 
I)auid  patns  fui  exccpto,q,  iii  cxccUis  immolabac ,  &  ti  illud 
crat  liiitiim,vt  diflnm  eflypm  illo  :epore,tamen  minus  bontt ,  vt  vide- 
bitur.Si  igitti^  Salamopeccaffet  accipiendo  flia  Tbaraonisjiriptnra 
iLud  miiltofortitts  exccpiff;-t .  Scicndu  igiiut ,  ^,  muUcrcs  alienigente, 
trant  in  dnplicigradu,  t/uia  aliqux  eiant  dc  populis  hahitamib.  tcrra 
fromiffionis  antequa  fiH  Ifraclintrarent,  qnarum  aliqifte  cim  eis  in 
.terra  rcmanferunt,vt  patuit  in  lijofur,^!-  ludi.&  cu  illis  nonpoterat 
.filii  Ifracl  licite  contralKir  matrim  0  -lia ,  n  ift  cx  fheciali  caufi,  vt  dicei. 
Cum  aliis  vtro  muHerib.aLicnigcnii  potcrant  cnntraherc  ma  cimc  cx 
ronabili  ca  ,.  CmtiLAfatc  th  prins  n  Iscii ,  vt  Jic  Boo^^^covtraxit  cum 
J{itih Moabitide,frout haketur F^tth vU.  Et hoc mo  .iaL. mjn  cHfilia 
Tharaonis  ad  confirmaiioncrn  rcgni  fui,vt  pr£di6lum  eflyContraxit. 

Et 

M    O    R    A    L    I    T    E    R. 

t  £f  rtif.fcw.F'"^  coniun(f\ioncm  macrimonialem  Salomo- 
r.iscumfilia  rcgis  Acgvpciallcg.  fuicfignificafacoiiuiniitio 
Chtiih  cii  ccclcfia  de  gcntib.  coUc(ib ,  iicc  in  hoc  fcclo  pcc* 

cauit 


primu  nominatur  ibifilia  Tharaonis ,  qfttit  dilefia  p  omnib.vt  dicunt 
doSiores  Hc  bri£i,&  Catholici,  Koaitt  qUantii  ad  fecundii,  qu  ia  relique 
rat  idohiUtrix  ciiltu,vt  liiilit  cfl,alii£  vero  quib.  xdificaiiit  tepla  no  re 
liquerat,et  iflis  idolol^trii  mtilierib.  coiiilius fuit Salomo  infenednit 
vt  ibidc  dicitiir.sfaTit  dicaiur,(pcode  mo  fecit  pro  filiaTharaonis,eo 
tp  ibidefubditiir.  Atqucin  hunc  modu  fccit  Salomo  vniuerfis 
vxorib.fuis  ahcnigenis. Titrnderi  per  illud,quod\mmediatc fttb- 
di:ur.  Qua:adolebatthura,&:c.  et pcr  hoc  dctcrminat pra  quibits 
niultcrib.alienigenisficit  hoc,f.pro  ilits,  q  no  reliqiterat  iddolatriam 
vt  di&Uesi.Et  fi dicai,^ tu/ic filia  Tharaonis  rcaiit  ad  idololatrnm 
vides  S  alomone  idololatrarc  ci  aliis  vxorib.fuis,per  hoc  no  colligimr 
quin  matrimoniit cTt ipfa  a principio licitH  fueri:,  7  Dilcxicauce 
Salomon,&C.  tlic  confeqneter ondiiur Salomcnis dctiotio erga Dei 
& primo  in  cultu  inlcriori,qutoottffimc  ccjiflit  in  atiu  iiiieBionis,fc- 
CHndH,qmd  dicit  ,y/ug.in  Encl)i.FidrJpe,&  charitate  coliturD£US.^t 
hoc notatur cTt dicitur:  DiJcxitautSalomodnm.  Sccundo  incul- 
pt  exteriori  cti diittuT.  Ambulas  in  pccpcis  Dauid .  Fcihiiiamen 
qtila ifi hoc ad pctfMionem cius non  pcy:unii,idco  fubditur.  8  Ex- 
ccpto quod.  Licet  enim hoc eflct  Ucitu  illo  ten.pore  ,vt  prxdtRum 
cfl,iaMcn  mel.ui  crat  talia  ofjhrc  in  loco  vhi  crat  ,irca  Dci'Daitid  au 
tcm  non  lcgiiur  althi immula Jjc ,  nifi  ex  fjxd.iii mandato  Drijn area 
^reiiua  Icbi'fxi,vt  habcturfupr.i.iib.vlt.c.ficut  &  Hcliaspoil  sdi* 
ficatiomm  tcnipli ohtiditin monte Carmi li ,  vt diSiitrt eft .  9  Abnt 
icaquc  Saloniciii,  cuJus  caufa  fubditur^ 

■     ■    I  Illud 

cauit  Salomon  ,  ficut  plcnius  dixi  in  cxpofitionc  litcrx ,  &^ 
tcxcuscnaii)  uficndic.quiafcquiciir. 
7  Dilcxit .^Hiim. proptcr  quod  non  pr<tefl  dici , quod hic pcc 
pcccacum  fisrnificctyr  Chnfti,&;  ccclcfiie  mvf^crium . 
^  '    ^PoHmU 


6 


93 


II  LRegum 


Cap.  II L 


<^5>4 


^  non  idoliscunco3errcthecatombas,iins  apcrcedoccthifto 
A  ria .  Ec  vifus  crt  doniiniis  nodu  Salomoni .  Si  autc  obtuliircc 

jdoIis.Dcus  nodicccumrcmuneracus  omnc  gcnusdonis. 

Pedicauceci  lapientiamquancamcapicbncnamra,diuicia{- 

quc.Ck  pr-ccncia,paccquc  fupraomnes,  g  cuc  tiicrunc  rcgcs, 

&:gloriam,quiC 

'  a    Jntcrprctatur  fublimis  collis.vel  cxcclfin  , 

Gabaon,  vc  immobret  ibi  .  lllud  quippeerat  cxcelfum  maximum.  ' 
Mille  hoftias  in  hoiocauftum  obtuHt  Salomon  fuperaltareillud  irL,  * 
Gabaon  .  Apparuit  autem  dominus  Svilomoni  perlomniumnodte,  l 

t    Pei  gratia  libcrumhominiscxquiiit  aibitriuin. 

'  diccns.  poftula,  quodvis,vtdemribi.EtaicSalomon;Tu  fecifticum  l 
fcruo  tuo  Dauid  patre  meo  mifericordiammagnam,  ftcutambulauic 
in  confpedlu  tuo  in  veritate,  &iuftitia,6<:re£i:o  cordetecum.Cuftodi 
fti  ei  mifcricordiam  iftam  grandem ,  &  dedifti  ei  filium  fedentem  fu- 
per  thronum  eius ,  ficuc  eft  hodie .  t  Et  nunc  domine  Deus  tu  regnare 
tecifti  feruunu  luum  pro  Dauid  patre  meo  .  £go  autem  fum  pucr  ^  laqueos  incidif 
paruulus ,  &:  ignotans  egrefrum ,  &c  introicum  meum ,  Sc  feruus  tuus      fec,  quibus  orn 
in mcdio populi  tft  quemclcgifti,populiinfiniti,quienumerari,&  « 

Vel  fupportari. 

b  fupputari  n^n  poteft  pra:  multicudine  .  t  Dabis  ergo  feruo  tuo  cor  j» 
tdocile,  vtiudicarepojTit  populum  tuuni ,  &  difcernere  intermalum 


InPniil. 

ocion.3. 
D 


peruafit  orbeni 
teaa: . 

a  -jt  £?  <"V  Salo- 
wo.Tufcci!li,&c. 
Pigna  func  ad- 
miracioc  vcrba 
cius  oracionis . 
Na  cum  in  me- 
moria  reuocaf- 
fcc  bona  ,  qua: 
"  fiierac  pacris ,  & 
cuni  laudallec, 
qui  fuppcdita- 
rac,  obculicpro 
fe  fupplicacio- 
nem.  Egoautem 
fumparuus  ,  <crc, 
Pcrhxcdocuic, 
&:nacura:  imbe 
JlijK  cillicaccm,  &:  X- 
tacis  fine  1  &:  da- 
tq  poccflacis  ma 
gnicudincm ,  & 
niyfterij  nccef» 
ficaccm,  &  peci- 
tionis  pruden- 
ciani . 

b  -J*  Dabis  fima 
tuo  cor  docile,:'jrc, 
■  AMBROSIVS 
Sapienciam  po- 
flulauit,  vtqua 
non  habcbat  ac 
cipcrct  :  Chri- 
ftusiDfefapien- 
tiac(l,naturali' 


4«  IDEM.  Ex  totocordcfuo  Deum  cxquirens,fapicncia 
poftuIauic,(5(:  qu:a  non  opcs  fibi  r^-gias,  L-d  diuina;  graci^  mu 
nus  dc  popofcic ,  accipcrc  meruic  fapicncia;  difciplina,rcple- 
tus  cfl  Dc  i  fpiritu,  vc  cognofccrcc  mandaca  omnia . 

•};  IDEM.  NonvfurpauiCjVcAdambonij&malifcirc  ibid.Ofto.i-?, 

diftanciam,fcd 
graciam  ciusiii 
celligcndxora- 
uic  a  domino  . 
(^odcnim  fci- 
re  diuinu  cft ,  a 
domino.vcpof- 
fis  co'j;nofccrc 
promcrcducfr. 
Sipecijfllcc  Ada, 
vc  pcciuic  Salo- 
mon,ncquaqua 
in  iUos  lucxcri- 
cabiles   crroris 


E 

fr.Par.ig.b. 
i.Para.i.b. 
Sapicn.  f.b. 


nis  eius  hxredi- 
cas  ftragulacur . 
c  4«  icd ,  &  hxc 
qu£  )ton  poHula- 
Jiiydedi,  &  cxtera. 

&  bonum  QHisenimpotcitiudicarepopulumiftum,  populumtuum  10  TEllTVl.L. 
^    •  '  -  ^-  •  '^    -'■      -  Quia   permiiia 

^^  fibi  opcioncma 

luic  ea  portula- 

rc ,  qua;  fcicbac 

Deo  graca  ,  fa- 

pieciam.mcruic 

etiadiuicias  co- 

fcqui',  quas  non 

magis  voluic. 

d  Si  autem  am- 

huUueris  in  viis 

meis,&c£t.  Abf- 

que  obfcruacio 

nc  madacorum 

Dci  ,    adipifci 

ncmopoceitlo- 

^aTuitc 


Li  4.a<!uer. 
Mirc.c.iy.    I 
1 56.diftin.c. 
qiio  cccleiia- 
fiici  j.  §.  ecce. 


hunc  multum?i^Iacuic  crgo  fermo  coram  dom  ino ,  t]Uod  Salomon  re 
huiulccmodipoftulaftcc.  EtdixitdominusSalomoni :  QuiapoftuU- 

i    Huiufmodi  quirunt  reprobi. 

fti  vcrbu hoc,& non  pctifti  tibi  die^s  multos ,  nec  diuitias ,  auc animas 

a     Talis  oMtio  apudDeumnonftuft.aur. 

inimicorum  tuorum,fcdpoftulafti  tibiiapientiaaddifcernendu  iudi- 
cium,eccetecitibifecundum  iermones  tuos .  Etdcdiribicorfapiens,  u 
&  intelligcns ,  intantum ,  vt  nuHus  ante  ce  fimilis  tui  fueric,nec  poft  te 

c  lurre6lurus fic.Sed,&  hajcqu? nonpoftulaftidcdi  tibi,diuitias,fcilicet  '3 
& gloriayn,vt  nemo  fuerit limilis  tui in  regibus ciidlis'  rctro  diebus. ^i  t 

4  aute  ambulaueris in  viis  meis,1  & cuftodieris pra;cepta  mea,6c manda- 


ceri  vniuerfum 

babens,quod  in  rcbus  humanis  Salomon  acccpic  per  gracia. 

^IDEM 


fvt  cuftoJias* 

-  r 

F 


gos  dics,  id  cft ,  bcaticudinem . 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

1  Illud  quippc.  nun  magnitudine  TnoUs,fed  reuereHti<e,&  honoris^ 
^uia  ihi  erat  tabei'nacHlum,&  altare  holocaufli,qusfecerat  Mofes,vt 
iabctur  i .  Tara. 2 1  ,d.  .Arca  tamen  domini  erat  in  letufakm  vbi  ad- 
duxerat  eam  DauidtVt  habeturfup.  z  ,lib.cap.6, 

3  Mille hoftias.  Ex  quo  apparet  effe&usfua  deuotionis, 

J  ApparuiC.  Hic  confequentcr  oiienditur  qniddeuotio  Salomonis 
meruit^&primo  circa  hoc  oflenditur  Dei  conceffic.Secundo  in  cjfeSu 
ciienfto^ibi.  Tunc  vcncrunc.  CireaprimHm  i/ci?<<)'.  Apparuit  auc 
dnsSalomoni,  propter  denotionempr£di&am  Etexbocpatet,qi 
fupra  di&itm  tfl,fciUcet,quod  licitum  erat  offcrre  facrificia  alibi,  qua 
ybi  erataxca,&  nonfolum  licitum  tfed etiam  nuritorium ,  licet  non 
tantHm,ficHt  in  prccfcntia  arc£,ftcut  coiitinentia  coniugalis  meritoria 
efl^minus  tamen^quam  vidualis ,  &  virginalis, 

4  Perfomnium  nodediccns,  quiailL%horaanimaintellc£liua 
magis difpofitaefl adilluminationes  diuinas percipiindas,vtpotc cif- 
fantibus  tumuUtbus,&  qMiefcentibus  fenftbus  exteriortbus,pcr  qu£  di 
flrahitur  intclU£}us . 

5  Poftula  quod.  Uoc  non  dixit  Deus tantum  ex  merito  Salomonis^ 
fedprincipaltti  r  cx  tnerito  Dauid,  qui  pro  co  oraucrat ,  &  idco  Salo' 
mon  in  refpottfiunefua  primofecit  mentionem  depati  efuo  dicens. 

<  Tu  fccifti  cum  fcruo.  & patet  litera  cxprxdiCiis  vfquc  ibi. 
7  Egoautem.  Id efl ,  procedendimodum  in  tanto regttmne ,  idea 

fubditur. 


fubditur . 

8  In  mcdio  pnpuli  cfl  qucm.  hyperboUce efl  locW-us , ad dtnotan 
dnm  magnitudmem  muliitudims  ^quamms  efletfinita,  &  numerabilis 
ftttiplic:ter. 

9  Dabis  crgo  fcruo  cuo  cor.  id  es1,'iluflratum  a  te . 

10  Qnis. 11.  pot.auafi diceretnullus  finetua  fpecialiilluflratione. 
n  Placuitcrgo.  <juia  pptitio  cratordirata  addiuinumhonorem, 
ad propriam  fa'utem ,C  ad  botium  popi'lireg,mcn  , 

1 2  Et  dcdi  tibi  cor  fapicns,&  intclligcns,mtantij, vt  nullus.  Salomon  qu» 
Hoc efl  intelligendum  refpidu  regum,quifuiruiit ai.ti  cutn,&  pofl.de  "'^''"  '^pi^'^- 
ahs  antem  hotninibus plures  fue>U'itfapientiores,ficut  .Ada^quifuit  jjiy^go^" 
creatus  in  plenitudinc  fcientix,prout diSlttmfuit  Gen.  5 .  &  Mofes  cui 

Dcus  loquebatur,  ficut  folet  loqui  homo  ad  amicu  fuum,  vt  ha 
bttur  Exo.  3  ^.&  faiiBus  Taulus  ctCterique  apofloli  ,&Joannes,  qui 
fcripjit  .Apocalyfitn,qui  omnesfuerunt  rnagis  iUu'ninaii,quam  aliqui 
in  vcteri  teflamento . 

13  Diuiti.as,fci|icct.P<i>v/i/>.i.c.t//V?V«r:  Subf}anciam,&gIo- 
riam  dabo  cibi,ica  vc  nullus  in  regibus ,  nec  ancc,nec  polr  li- 
milis  fueric  Cibi.  hoc  cfl  int:  lligendum  ijiis  tnbus  fin.ul concitrren'^ 
tibus,ffapientia,gloria,&  diuit!is,quia  aliqii if.eyuot co poteniiores, 
&  magis gloriofi,ficut ^lt xar.der n,agtius,&  pL.tes inipcr.itores I{o 
matii,qm  dotninabantiir  toti  orbi,&  a'iqi>iditiores,fiLut  Otlauianus^ 
&  CrajuSjdcficiebant  tameti  d  Salomone  infipieitlia , 

I  Igicur 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

5  Toflula  quod.  Pcr  hoc,  quod  Salomon  a  domino  pccijc  fcic 
tiam  ad  rcgendum  populum  fccundum  honorcm  Dci ,  & 
communem  vcilicacem,  &:  dominus  fibi  dedic ,  &  cum  hoc 
addidic  diuicias,&:  gloria,q  dcccncregia  maicflacc ,  fignifi 
catur,qu6d  pctcntibus  illa ,  4  func  ad  honore  Dci,  &:  bonii 

coramuni& 


communis  populi,  non  fi^lumpcrici  0  Dcodantur,fedctia 

alia^quazad  dcccnce  flatfi  p(.tcntiuii.iffragantur,Matth.5.d. 

Trimurn  quxritc  regnum  Dei,  &  iufti.ia»i  eim,  &  hJic  omnia  adii- 

cientur  vobis. 

\     Si  autcm  amhulamris.  Pcrhocpatcc^quoddid.-ipromiffio, 

&  confimiks  func  condicioaacx,qudd  hoxno  dcbcac  in  bo- 

noperfcucrare. 

4  Tune 


<^py         GlotGrd.&NicGlaiJeLyra.        ^p^ 


^ 


A 


Uh.  t.moral. 
c-.p.i7. 
Angelemut. 
£U(hCxivs. 


Rom.f.d. 


fjierotom.j. 

Epift.  iji, 

^ngclomiiii. 

Rabbanu5. 

Ofec.>.a, 


Zach.ii.b, 
X.ucz.7.f- 

c 


Epbef.f.f. 


a  Tunc  venerunt,&t.  *  AMBROSIVS.  Diia;  focmmarctfl 
iampartusdolprc  abfolutar,  adhuctamenconfirmandoru 
pjgnorum  nictu  nurabant,  qiiia  pcr  tcmulcntjam  nutricnti 
fomnus  obrepferat,paruuIum  matcr  opprc(lit,ncgat  fuum, 
qu.crJtalienum.Scd,&:illa,quarfiliumnonpcremit,piclitat' 
fuo,quia  iudici  j  h.cret  inccrto . ' 

GREGORiVi;.  Poftquam 
dns  cri  oris  noftri  tcncbra<:  In  - 
ee  fu.TC  cognitionis  illuflrat, 
mox  tctationis  aculco  viliiado 
probat  j  quia  acccndcdo  corda 
noftraad  virrutcs  prouchit ,  & 
reccdcndo  concuti  tcncacionc 
permittit.  Si  cnmi  pofl  vircutu 
inuncrauulla  tciitationccocu 
f  itur,  hoc  fc  babcrc  aii  imus  ex 
fcCTloriatuc.  Vt  crgo  firmitatis 
babcatdona,  &:inlirmitatem 
fuam  agnofcat ,  pcr  acccfliim 
gratiiT  ad  alu  ui[tollitur,&  pcr 
cxccfiiim  quid  cx  fe  lit  prooa- 
tur .  Vnde  Salomon  po(t  accc- 
ptamdjuinitus  fapicntiamme 
rctricum  quxftiouc  pulfatur . 
Quia  f^'pc  cum  nictcm  noitra 
conceiiis  virtutibus  refpcctus 
jDmc  largitatis  illuminar,mox 
eamlubricE  cogitationcs  tur- 
banc,  vt  qua:  fublcuata  iinmcn 
fo  munere  cxulrac ,  &:tccatioe 
pulfata  quid  fic  inucniat.  Sic&: 
Hclias  vilitacus  dcfupcr  fcrmo 

iic c^los aperuic, & fubico piobatus  infirmus  pcr dcfcrta fu- 
giens  vna  mulicrccxpauit .  Sic  P.iulus  vfquc  .id  tcrtium  caj- 
Iii  paradili  pcnccrans  fccretacoufidcrat,  &:  ad  fcredicns  co- 
tracarnis  bcUu  laborac.  Lcgcalia  iu  mcmbnsfultinct,cuius 
in  fc  rebcllionc  fjitigari  fpintus  lcge  dolec.Poftdationcm  cr 
go  muncris  Deus  homincm  probac,  quia  &:collato  munere 
iubleuat,&: abltrafto  paululu  ipfum  1  jbi  demonlhac .  Qd  io 
patimur ,  vt.id^miiia:;ncorrupcionis  fut)amreformcniur. 

Quida  autumant  fupcr  fynagogam,  &c  cccleliam  hocellc 
lenticndii ,  &:ad  illud  ccpus  rctcrcudu ,  quo  pM  cruccm,^ 
rcfurrecbonetamin  lud.ds,  quam  mgccibus  vcius  Salomo 
idcfl,pacificusrcgnareccepic.  Ofcc.n.acccpic  vxorctbrnica 
ria,dcmdeadulccram.IdcucnimC!h;ittus  vcnic,  vc  nierecri 
ccs  donarct  matrirnonio ,  &:  dc  duob'grcgibus  faceret  vnQ 
ouile .  Hx  func  du^  virgar ,  qux  in  Ezcchicle  iunguncur,&: 
dcquibuspcrZachana  dicicur  :  Etajpimpfi  mihiduxsyirgas, 
ynam  tociui  decoram,^  alteram  vocaui fmiculum,  Mulier  quo-' 
queiUain  euangclio,  quxpcdes  lefu  lachrymis  lauit  ,crine 
dcterlit ,  &  cui  omnia  peccata  dimifTa  funt,fignificat  eccle- 
fia  dc  gentib-congregata.  Ecclciia  ti\  non  habcc  macula,ne 
que  rugam ,  nec  dicimus  eam  mcrctriccm  permanfiflc,lcd 
tuiflCjfecundum  quod  dicitur .  Cum  ejfa Icfm  in  doma  Simoiiis 
/ff  n./i.Non  qui  tunc  lcprofus  erat,fcd  qui  ancc  fuerac .  Noca 
dum  quoquc  quid  dicac  ccclofia  contra  fyn.igogam. 
b  Ego,&mulier .  Qu^iapoft  rcfurreclioncfaluatoris vnade 
vtroq-,  populo  pgregatacft  Elcganccr  vcro  adiunxir.  Veperi 
4fu4  ea  in  cubiculo.  Ecclcfia,n.dc  gcntibus,quic  non  habcbat 

lcgem 


lege,&:  ,pphctas,Dcperic  in  domo  fvnagog.r ,  ncc  cgreffa  efl  D 
dccubiculo.fcd  ingreira .  Vn.  Introducitmercx  in  cubicurufiui. 
Et.  Inrrodtica  te  'i  domu  matris  mes,et  in  cubicuia  e':m,q  coccpit  me. 

R  A  B  B  A.  Si  confidercs  Pilatu  lauantc  manus,S:  dicen-  . 
tem:  Mundus  egofum  afanguine  iufii  huius,  &  Ccntunon^  con-  ^, 

fitcntc . Fere h;c eratfilus Dci.  M 

fa- 


tamea.  ficutambulauitpatertuus    longos  fa-      Ef-^ptS.&d?  ?' 
ciam  dics  tUOS  .    Igitur  euigilauit  Salomon  ,  &  »    fidciant,  non  ambigis  pnnu  a", 
intellcxit ,  quod  cllctromnium .  Cumque  vc-      pcpcnffvrccclclia,&:_poft  na 
nillet  lerufalem,  iktitcoram  arcafoedcris  do- 
mini,&:  obtulit  holocauih,  &fccitvi(5l:imas 

iuerfis  f: 


pacificas  ,  &  grande  conuiuium  vniuerhs  ra>- 

a     1  Meiiio  ad  ilimn  mrrciriccs  vciiciiiiK,  qucin  poftmodum  deccperunt. 

mulis  luis  .   Tunc  venerunt  dua:  mulicres me- 
rctriccsad  regem,ftetcruntquecoram  co.Qua- 


rum  vna  aic:  Obfccro  mi  dominc,  ego,&  mu- 
iicr  ha:c  habitabamus  indomovna  ,  &peperi 
apud  camincubiculo.  Tertia  aute  die  poltqua 


tum  populu  ludaroru  ^  quo 
diis  prccab.itur.  Tater  ignofce 
iUis.ctc.&ccvedidenii  vna  die 
tria  milia,  &:aliaq.nq;  milia.  _ 
GREGOR.Pcrmatrcsla  J 
dates  ordododoru,  p  filios 
carij  fignatur  perfona  difci- 
puloru^Nam  magiftri  fcicn- 
tia  vigil.iccs,  fcd  vica  dormic 
tcs,  audicores  fuos  quospcr 


TMuIiituJinis  trcdentmni  e.  c.V. 


egopeperi,pcperit,  &hiec.  Eteramusfiniili- 

a    l^iilalj)hciiwn:ium  ludxorum,  vcl  Gentilium  idolis  fcruicntium 

tcr,  nullufque  alius  in  dorno  nobilcum  cxccptis 
nobisduabus.  Mortuus  elHutcm  filiusrnulic- 


a    fv^a  nonpoteiatdicoteegodorinio.St  cor  meum  vigilat . 
b    5 Lcjjc  ejiiitolam  ad  Galatas,  i$c  vide  (luomodo  tilios  ccclciii  lynagoga 
jUos  faccre  fciluut.  , 

ris  huius  nodle  .  Dormiens  quippeopprclTit 


vigilias  pdicationis  nutriuc, 
duquoddicunt  tacercncgli 
gut,  per  fomnu  torporis  occi 
dut ,  &:  negligedo  oppnmuc 
quos  alere  verborij  latte  vi- 
dcbantur.  Vii  du  reprchcnfl  i 
bilitcrviuut,&:heredifcipu- 
los  laudabilis  vice  nequcunt, 
alienos  fibi  attrahere  conanif 
vt  dii  bonos  fe  haberc  fcqua 
ccs  oltediat,.'ipud  iudicia  hcH 
jninu  excufcnt  mala,q  aguc» 
&:  fubditoril  vita  mortifcram  tcgant  ncgligentia.Vndc  mu 
lier,qujB  filiu  cxtinxjt  propriQ,  qu^liuit  ahcnu.fcd  matren» 
veram  Solomonis  gladius  inuenic,  quiacui  frutcus  viuac,vd 
inccrcat  cxtremo  examine  ira  iudicis  dcmonftrabit.  Et  no- 
tandum,q,  viuens  filiusprius  diuiai  pntcipicur ,  vt  foli  poft- 
modu  manri  rcddatur,  quiain  hac  vica  quali  partin  concedt 
turvitadifcipuli.dumexillaalcerapud  Oeum  mcncum,al. 
tcr  apud  homincs  laude  habere  pcrmittitur.Sed  talf i  matec 
que  non  genuic.occidi  non  cimuit,  quia  arrogates  magiltn, 
&:charitacis  ignari  li  plcnifiamu  nomcn  laudis  cx  alicnisdi- 
fcipulisconfcquinequcuatjcorumvicacrudelicennfequu 

tur.Iauidiaenim  facccnf]  nokmcalijs  viuerc,  quos  fe  cofpi- 
ciunc  non  pofTlderc.  Vnde,ncc  meusfit,nec  iHius.  Quos.n.fibi 
obfcqui  non  vidcnt  ad  gloria  tcporale,  eos  ali  js  inuidcnc  vi- 
ucrc  pcr  veritate.Scd  vera  mater  facagic,vc  eius  fihus  lalcem 
apud  cxcraneu  lic,&:  viuat.  Quia  coccdunc  vcraccs  mag^ftn, 
vc  ex  corum  difcipulis  alij  magifterij  laude  habcanc,fi  cn  in- 
cegricace  viCicnon  amiccani:.  Pcr  qux  piccacis  vifcera ha:c  ca  1 
de  veramaccragnofcicur.quiaomnino  magiftcnum  inexa 
mine  charicacis  approbacur .  Sola  cocu  reopere  mcruic,  qu« 
quafi  cocu  conceflic ,  quia  fidelcs  prarpofici  pro  eo ,  quod  ex 
bonis  difcipuhs.non  folum  alijs  laudenoninuident,fed  etia 
vcilitacem  profc£tus  exoranc.Ipfi  integros,&  viuentcsfilios 
recipiunt ,  quando  iu  fuprcmo  iudicio  ex  corum  vita  perfe- 
dam  retribucionemafTequuncur. 
c  Mortuus.  R  A  B  B  A.  Dii.n.  legis  fequicur  obferuanciam, 
&:  eratia  euageli  j  copulat  legi,  tcncbraru  errorc  coopca  ctU 

^  aTulit 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

1  Igitur  cuigilauit.  i.intellcxic,quod  fignificarcc,&:  q>  cfTcc  ve 
rum.Vnde  magis  propric  fuic  vifio,vcl  rcuel.atio  diuina,que 
frequeter  fit  in  fomnis,vt  patet  i  nniltis  locis  facr^  fcriptur^! 

2  j^fe./fcorrfw.fciliccr^adadorandum. 

3  Etobtulit,  quia  iftclocuseratconucnicntioradfacrificia, 
quam  Gabaon ,  vc  ditlum  cft,6d  idco  pofi  appancioncm  do 
mini  fibi  ta^tam  ibi  obculic , 


4  Tuncwierunt,  Hic  prirondiCimplcciopromifiionisfai.te 
S.iIomoni,&:  primo  quancu  ad  (apicncia,fctIoquancri  ad  glo 
ria  c. j.tcrcio  quantij  ad  opulcnti.a  c. i  o.  Ifta  th  tria funt  ita  ?- 
iun6ta,q,  vnu  pcrflcit  aliud,  &:  cconucrfo.  16  nunc  diflmae, 
tunc  miftim  agiYdc  ipfis.  Primu  ondic  per  vcru  iHdiciu,qu9 

eficc  macer  vcra,  &:  qux  fidca,p  hoc,  q,  vbi  deficiebat  huuu 
naprobatio  ,  fipicccr  rccurricad  inclm.icionc  nacuralem,q.a 
vcra  maccr  ctiicitur  ad  filiu,  &:  patct  hccra  paucis  cxcopcis . 

1  £f 


MORALITER. 

4  Tme  -ptnermt  dȣ  mHlieres  meretrices  ad  regc,  fictcrHntq;  coram 
to.  Qu^arum  -vna.  ALLEG.  Pcr cas  lignificancur  Iud;Ea,(S<: Gc 
tilitas  ,  qux  pcr  idoIolaLriam  fornicata; fuerunt ,  vc  patet  fa- 
cra  fcnptiira  infpicienti,  &: dc  vtraque  veneruc  aliqui  p  fidc 
ad  Chrifiu  vcrum  Salomoncxn  ctiam  inecelcfia  pnminua. 
Vprpucruaucvimirn  de  quo  du^muliercs  conccndcrunc, 

ijg,nificatur 


flgnific.-ituropus  meritorium  de  quofuitcorcntio  inter  lu- 
d.cam,&:  Gcnciliracc.  Na  lud.xadiccbac  fidcm  Chrifti  non 
futiiccrc  ad  falucc.ncc  pcr  confequcns  ad  opus  mericorium 
finclcg.aliu  obfcruarione,  licucdf  Ad.l  J.a.  Xjfi circuncida- 
tnintfetmidum  more  Mofi,non poteflisfal.fieri.  Ecotra  vero  ApO- 
ftolus  gcntium  dicebat  Gal.  j.a.  Si  circuncidaminifhrifiksni- 
hii  vobis  proderit.  Et  fic  quxlihet  dicebat  filiuni  fuum  eflc  vi- 
uum  iSc  altcnus  mortuqm .  Pcr  hoc  aucem,quod  dicitur, 

j  Diuiditt 


w 


^97 


lIl.Regum 


Cap.  111. 


l^  a  rulitfAium.  Viuum.fciliccc,non  vr  pofTiiercc,  fcd  vt  occi- 

1 A  dcrct.Non  enim  fccit  hoc  filij  ainorc ,  fed  odio  arniular. 

■    h  Qi'^ dili^entins  iniuens^^cA^AEVth.  Longiur.  eft  olfcdere 

quopcrPaulum,  ■&:alioseccleiir(iiicosintcilexcriteccldia 

non  clic  filium  ilium  ,  qui  cencbatur  in  lege  j  &  in  lucc  co- 

gnouit  quem  in  tenebns  non 


vidcb.it.  Dux  nuilicrcs  quarii 
Vn.T  dilcdionc  .irdcb.it,  i  .ilte- 
ra  limulatio  ilitTcpcb.it,  eccle 
lid  figurant,  &  f/nagogam,li^ 
ue  hiTcticam  prauitatc,  qua- 
ru  vtrnqi^ic  ,  &  fuos  nequitcr 
nucriedo  intcrimic,  &  alienos 
qLic.ifqj pcidat  alliciendo  per 
fuadct .  Inter  du.is  nuilicres 
dns  dum  id  ,  quod  iuihmi  cft 
fpiritu  ons  llii  dirimit,vnicui- 
quc,quod  dcbccur  refiituit 


B£ 


Dixite-,xo.  HI12RONYM. 


K.ABBA.  Simul5si<i,noranc.a 

humanos  ^  diipcnfacione  car 

ti»;  nismccicuraticdus,  ficuc,  6C 


\i. 


ibi:  1'^bi pofu.eMii  &i.  alibi:  ^is 

meteti^iti        .  ■  i^.: 

d  D»/k>f.HrERO.R.ABBA. 

Tcncac  nacuram  natuicC  dns, 

&  vulc  fecundum  vcnufquc 

voluncacem  viucncem  nhu  in 

legcm  gr.iciamquc  diuidere,, 

non  quod  probcc ,  led  ad  ar- 

gucnd.im  fvnagogg  calumnia 

hocfcvcllcdicic. 
■5tAMBROSlVS.No- 

bile  illiid  Salomonisiudiciu, 

i^fraudcm  in  ipfis  cogicacio- 

nibus  occulcis,  6c  piccace  i  ma 

cernis  vifcenb'  dcprehendic, 
,  vciquepciSpincus  fandimu 
-  nusemicuic.  Ncquc.  n.lacen- 

ceni  confcicnciam   f^minarii 

alia  aliqua  ,  q^  Spus  fancti  ma- 

chcrapcnctraiict.qa  no  ferro 

fed  fpiritu  mens  interna  pene 

tratur.  Machera  iubcc  atierri, 

quialiniulaco,quoddiUidcrc 

vellecinfancc,conlidcrauic,o, 

vcra  nwcer  pius  pfulcix^  filio 

quam  folatio,  &:  graciam  luri, 

non  gracix  lura  pra;ferrcc.  Illa 

qua:macris  fimulabacatfedfi, 

vinccdi  ftudio  ceca,  parui  du- 

cereccinsexiciu,in  quo  ncfci- 

rccpiccacisdiipcndium .  Icaqiie  vir  fpiricalisdiiudicansoia, 

nacuram 


cuin:  Etconrurgenstintempeft^nodlisfilen- 
a  tio,  tulitfiliLim  meum  cielatcrcmeo  ,  ancilla: 
tusedormientis,  &/:olIocauitinrmuruo,fuuni 

a     iPcr  c.Tieinoni.is  lcgis. 

autem  fiiium ,  qui  eratmortaus ,  poruir  in  linu 

a     fDoftriiiK. 

mco .  Cumque  furrexiflem  mane,  vt  darem  lac 
^  filio  meo ,  apparuit  mortuus  .  Qyem  diligen- 
tiusintuens  clara  kice  ,  depreheudi  non  cllo 
meum  quem  genucram  .  Rerponditcjue  altera 
mulicr:  Non  elt  ita,  yc  dicis,Ied  filius  tuus  mor- 
tuus  cfi,  meus  autem  viuit .  Econtrario  illa  di- 
cebat:  t  Mentiris,  filiusquippe  meusviuir,& 
filius  tuus  raorruus  eil.  Atque  in  hunc  modum 
cont.ndcbaiu  coram  rege .  Tunc  rex  ait;  Ha^c 
dicit :  Filius  meus  viuit ,  &  filius  tuus  mortuus 
ell .  Htiilareipondit :  Non,Ied  filius  tuus  mor- 

1"  Chii:>i'-s. 

c  tuus  eft,meus  autem  viuit.  Dixit  ergo :  tAffer- 

a    Non  venl  pacem  mitterc,  fcd  gladiuin. 

te  mihigladium .  Cumq;  attuliirent  gladiu  co- 
A  ram.rege,  diuidite,  inquit,infantem  viuumin 
duaspartes,  &:datedimidiampartem  vni  ,  & 
«  dimidiam  partem  alteri  .  Dixitautem  mulier 
cuius  filiuseratviuus  ad  regcmfcommota  iunt 
quippe  vifcera  eius  fupcr  fiuo  fuo  )  Obfecro 
domine ,  datc  illi  infantem  viuum,  &  nolite  in- 
terficereeum.Ecotrario  illa  dicebat:  Nec  mihi, 
nectibi  fit,fed  diuidatur.  Relpondttrex,&  ait; 
Ditehuicinfantem  viuum,  &non  occidatur- 
Hajc  cft  en  m  mater  eius .  t  Audiuit  itaque  om- 
nis  Ifracl  iudicium  ,  quod  iudicalTet  rex ,  &  ti-  » 
mueruntrcgcm,  vidcntes  iapientiam  Deiefle  3 
ineo  adfaciendumiudicium.. 


6^8 

nacura  in  affcdtibus  qua^fuiic,  quxlaccbicin  vocibuSjSi:  pic- 
caccm  intcn-oga(iit,vt  prodcrcc  vencateni. 

^  I  D  H  M.  N6 immcrito.Tfiim  irus  cH incerk-£iu?  f>eiii 
eo  efle,in  quo  occulca  func  Dei .  C^id  .luc  occukius ,  quam 
incernofum  vifccrum  cefhmonia,in  q  fipicncius  inccllecUls 

veluc  qnida  piccacisarbttcrde 


Libr>.  aSdk- 
c.ip.3. 

traeJIanafte. 


Sertn.  i^os.  de 
lenip. 


fccndit,^'^.:  vclut  quandani)  ge 
nitalis  alui  vocc ciuic, qua ma 
ccrnus  pacuic  artcdus,qui  cle- 
gerac  filium  fuu,  vel  apud  alic 
nam  viucre,  quam  in  confpc- 
du  marrisnccari? 

•5«  AVGVSTlNVS.C^iar 
crac  non  fokmi  luxuriofi,fcd 
cciam  crudclis ,  &; impia,ck- 
mabat  ad  rcgcm,  vcdiuidi  iii- 
bci ct  intancein  .  Illa,  qu.c  ro- 
gnbac,  vcpucniuegerferua- 
rccur,Ecclclic  c.;clii)licc  cypii 
•  gerebac,  illaaliacrudefis,& 
impia  h^iefimdciignabat.Ca 
cholicaenim  quati  ni.ic,e.rpijf 
fima,omnibus  hi^recicis  cla- 
mac,  Nolice  vnit.item  diui- 
dere,  cotumiwbilcura.polli- 
dcce  .  Scd  impia,&:cnjdclis 
hi^rcfis  clamac,  ^onfcd  tliuida- 
tur,&c. 

^cHIERONY.interpre 
tacio  iudicij  Salomonis  fuper 
iurgio  duai-ii  merecncii,  quan 
cum  ad  fimpliccmhifionam 

+-  pcrcinec  perfpicua  cfi ,  quod 
puer  annDrum  duodecim  p 
ccacis  fue  mcnfura  de  iiicimo 
fiuniane  nacurq  uidicaric  affe- 
rtu.  C^ancunvadtypicospci-  F 
ncc  inccilcdus ,  quidam  Gre- 
corum  aucumanc  fuper  Syn^. 
goga,  &:  Ecclclia  fcncicdii ,  &c 
ad  illud  ccmpus  cunda  refere 
dum,quandopolf  crucem,ct 
rcfurreifioncm^cam  in  Ifrael, 
quam  in  gcncibus  verus  Salo- 
mon  rcgnarc  ctrpenc . 
e    Dixiiuwcm.  RABBA.Ec^ 

1    clefia ,  qu^  fcic  fuum  cflc  libc 
ccrconccdicijmulg  ,  vc  viuac 
ialccm  apud  eam,  ne  incer  lc-  , 
genidiuifus,  &  graciamChri 
fti  mucronc  leriacur.vndc:  Ec  Galat.y.a." 


.C.i30  i:':\]S 


Tom.j.  Epift. 
151. 


ce ego  Taulusdico  voLis,  t^uia  fi le 
vem  obferuatis.  Chriilus  vobis  nihil  proderit, 
^  ^CAPVT 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

I  Et  confurgens.,&c.  Incempeftum ,  prout  eft  fubftanciuu  eft 
quarca  hora  noctis,  fed  prout  eftadiectiuum,idGin  efi,quod 
fine ccmpore,&:  fic  nox  dicicur  inccmpefia ,  non  quia  iic  (i- 
nc  ccmporc  fimpliciccr ,  fcd  quia  cunc  non  eft  cempuSjapcfi 

ad 


ad  oporandum,operacione  autem,  &:  mocu  ce  mpus  cogno 
fcicur,&:  diftinguitucvc  habccur  quarco  Phyficorum.  lu  fl 
ncconcludicur, 

2  Et  timueru'it,&c.  id  eft,diuinicus  fibi  dacam. 

3  Ejfc  in  eo  ad,&c.v\via.  modum  ali  orum  hominum,&  ideo 
tunc  magis  timuerunc  eum,  quam  ance . 

1  Erac 


M  O  R  A  H  T  E  R. 

t  Diuidite,in^uit,&c.  Ecfignificacii  fuic,  quodludei  pcr- 
niicccrencurobfcruarclcgaliaad  cempus,f.ccmpus  ad  publi 
cacioncm  cuangelij,&  gencibus  fuicimpoficum,quod  obfcr 
uarcnc aliqua legalia ad  cempus ,  fciliccc  quod  abliinercc  ab 
inimolaco_fimulacroru,fanguine ,  &  fuffiicaco ,  &c  hoc  pro- 
pcet quictu,&;  pacificum  conuitUim  cum  lud^is,  qui  abhor 
rcbant  vtcntcs  trib.didis ,  ficut  plcnius  cxpofui  cxponendo 

liccraliccr. 


liceraliccr.Sed  quiacircucifio,&  alia  lcgaliapoffpublicicio- 
nc  cuangelij  ccflauerunccanquam  morcifera,  pucr  viuusda 
cus  fuic  vni,fcilicec,ecclcfl?  de  gencibus  collcd^.Nam  ad  fa 
lucem  fufbcic  fides  Chriff i  per  diicdtionem  opcrans  iinc  le- 
galiumobfcruacione.  MORALITER.  auc  per  iudiciu  Sa- 
lomonis verum ex  difquificionc affectus maccrni piolacum 
docencur  iudiccs  vcricacem  inquirerc  per  cii cunltcUias  vbi 
deficic  humana  probacio  per  cciics ,  &:  aUquando  vericas  efl; 
inquircnda  per  modcracas  qu.Efliones . 

I  Erat 


6c)p         Glof,orcl.&Nicolai  dcLyra, 


/ 


oo 


A 


CAPVT     JIIl 

R  AT  autcmrcxSalomon  , 
regnans  fuper  omncm  lC- 

racl.   Ethiprincipesquos  t 
habcbat;  Azariasfilius  Sa-  , 
doc  facerdos  :  Eiihorcph,  ' 
$:  AhiafilijSifa  rcribaj,& 
£3!    lofaphat  filius   Ahilud  a 
commentariis:^anaias  filiusloiadac,  fupcrexcr- 
cifum  :  Sadoc  autem  ,  d>c  Abiathar  iaccrdotes,  4 
Azariasfiiius  Narhan  .iiipcrcos,  quiafTidicbant  ^ 
regij  Z;ibud  filiusNathan  facerdos  amicus  re-  « 
gis.Et  Ahiafarprxpofitusdomus  Et  Adoniram  r 
B  filius  Abdalupcrtnbuta.  Habcbatautem  Salo-^  J 
'■mon  duodecim  prarfcdlos  fijpcromnem  I/racI, 
quiprajbcbant  annonam  rcgi,  &:domuicius:pcr 
fingulos  enim  menfesin  anno ,  (inguli  ncccflk-^ 
i^«m»  Hiir.   rJ'i  minillrabant.  Et  harc  nomina  corum,  t  Ben- 
t^wsDcca^.  Jiuf  j  jn  rnontc  fphraim .  t  Bendecar  in  Macccs, 
&  in  Salebinri,&  in  Bcnhelamcs,  &  m  Elon,&  in 
tfiiiujHrred.  Bcthhannam.  t  Bcihfcd  in  Arubothjipfiuscnun 
ffiiiwAiina-  erat  Socho,&omnis  icrraEphcr,t  Benabina^ 
trcrminH,.     dab » t  cuius  omnis  '■  Nephathdor ,  Thapheth , 


IC 


t  e  ^incM  £]|j^j^  S^lomonis  habebiLit  vxorem  Bana,filius 


Ahilud  rcgebat  Thanach  ,  &  Mageddo  ,  &  0 
vniuerfanu  Bcchfin  ,  quaj  ed  juxta^  Sarthana^ 
fubter  Iczrael ,  a  Bcthfan  vfquc  Abclmcula  erc- 

f  Al:as  Zrlmun. 

gionclccmaan^.tBcngaberin  RamothGalaad,  tf 
habcbat  t  Auorhiair  ,   filij  Manafle  Galaad,  t 
ipfe  prxcrat  in  omni  rcgione  Argob  ,  quae  eft 
inBafm,  lexaginta  ciu.tatibusmagnis  ,  atquc 
muratis.  qu.^ehabebjntfcrasxreas  .  Ahinadab 
fiUis  Addo  prxerat  in  Mannim  ,  Achimaas  ui  j 
Ncphthnli ,  fed  iU ipfc  habebat  Bafemarh  fili.im 
Salomonisin  coniugio  .   Baana  filius  Hufi,  in 
Afcr ,  &  in  Baloth  .  lofaphat  filius  pharuc  in  If- 
"facar.  Semcifilius  ElainBcniamin  :  Gabcrfi- 
liusVriin  tcrraGalaad,  ccinterra.^  schonrcgis 
Amorthaji,&OgrcgisBafa  *  fupcr  omnia,qu5  . 
,i  crant  in  illa  terra  .  luda ,  &c  Ifracl  innumcrabiles  " 
13  ficut  arcna  maris  in  mulntudinc  comcdentcs , 

a     f  Chiiftus  Iii  tuius  ditione  funt  omti'»  rcgna  le.ri. 

&  bibcntcs ,  atque  Ixrantcs  .  Salomon  autcrau 
erat  in  ditione^  iua  ,  habens  omnia  regna  fc- 

a    I^Dominabitar  a  maii  vftiue  ad  mare  ,  &  a  fiumioe  vf^ue  ad  tciminM 
oibis  teriaruin . 

cum  a  flumine  tcrra:  Philifthijm  vfque  ad  ter- 

a     ^Reges  Tlia.Cs,&infulimuneiaoflctent.     b     tF'dei>^  bono'"'"  opciu». 

minum  >€gypti   drfcrentium    fibi    munera^ , 
&   feruientium   ci  cundis  diebus  \itx  eius . 


ij 


N  ICQL  A  V  S   D  E    L  Y  R  A. 
CAPVT    IIII. 

Rac auceni.  Htc  ag  tur  dcgloYii,&  bonore  Salomo-^ 
nis,irprimo  infan:i.fs^& fi<bk£l'is,fumdo i-i  ad.fi 
ais  cap.ytertioin  dwti^s.caf  .10.  Circaprimuolie 
diiurpritno Salomon  s  ^'ora^fecundo eius fapieiitia, 
ibi.  DedicquoqueDcusfapicnciam.  Circapri' 
rnum  nflenditKr  primo  S  akmwis  glori  i  in  ordinefamulornm^fecundo 
'm  multitjtdinefuhieflorufi ihi:  Iuda,&:  Ifracl  innumcrabilcs.w- 
tioin  magnitudlne  expcnfarum,ibi:  ,£rat  autem  cibus,  Circaprif. 
tnnm  defcribitur  ordo  famulorum  'i donionis intenui^cum  dicitur, 
%  Azarias  filius  Sadoc.  £.v boc  videtur^rp  effetftriha  cum  alijs  duo 
husfecjucntibHS.  Scd hoc  non  viditur  verTt  ^quia  in Hcbr£o  incipit  a- 
lins  •fiirfiisjbi.  Eliorcph,&c.  ideo  in  Hibrjeo  fic  dicitur ;  Azarias 
filius Sidpc  faccrdos fub  pf c fuo,qui crat fummus Hicci dos. 
J  Elihorcph,&  Aia,&:c.^  vnus  ad  fcribindum  a£ia  tempa>uin,ar 
iius  pro  litnis  regis. 

4  Sadfx;  auc,&c.  Hoc  >idetHr  ejfe  contra  illiid ,  (jubd diUum  efl  s. 
ca.quod  Salomon  eiecit  ^biathar  iifacerdotio,dicciis.ynd,(:in  Ana 
thoth ad  agrum  tuum.  Di/endH^quod  ipfum reuocauerat^vt mini 
firaret  i'i  tcrnpl<i,et  viuerct  de  altan^iwn  tamen  a,dfummum  facerdo- 
tium^& hocfnratpradiflii Hcli.  i.lib.i.c.  f  uturu c{\ autcm,vc 
quicunquc  rcmanfcrit  dc  domo  tua  vcniat,vt  orctur  pio  eo 
6c  feqiiitur.  Dicatque,  dimitte  mc  obfccro  ad  vaam  partem 
facerdotalem.vtcomcdam  bucccUam  panis  , 
J  Az.inas  filius.  feruiendo  ei  inpalatio.  I{ab.  Sa.tamen  dicit,qHoi 
tHiafifietttes  erant  i  i.prjtfcEii de quibus  poflea  agimr,  jui pmuidc'- 
bant  domui  S.tlomonis  de  viihtalibuf,  &  .tbjs  neccljariis.  Sedprimum 
4i3um  melius  videtur,qiiia  ifii  prxfcili  non  affiiiebant  rcgi,fed  magis 
crant  in  duodecim  paitibus  regni  fiti  dijpcrfi^ 

$  Zabud 


6  Zabud  fil'Lis  Nathin.  id  efl.magnits,  &  honara'U!,ftcut  dicitur 
ftip.i.lb.c.%  Filij  .lutem  Dauid  iaccrdotcseranc,  n6eniml>{4 
thai  erat  degcnerefacerdotali,  fed  iiutrietai  Salomone,propterc^ni4 

fil,tos  c  Hs  lionoifjbjt. 

7  \lzA[vddV.Jk.c..quiadifpoiubatgc?K,Jiterdehis  t  qu£  pcnint' 

b^r.t .id  domum Salomouis.  > 

8  Et  Adoniram^&c,  quiafecmdtm  eius  ordinationcm  eoHigiban 
tur,<& dcipfnfibi  rucio  redi^hatur.  Cx,erayqu£  nonfunt  bic expufita 
de  ifiis  o!fiC!4s,exp'>fitafueruntfup.i.lih.cap.S.infi/ie . 

9  Habebat  aucem,&:c. Hic  confcquenter  poniturfamulorum  orH 
natio  c.\-tcriu<,vidtlicet  duMecitn  prxfc6Iormn  in  diiierfis  p.ntibus  rt- 
gni  ad  prxbcnd.tmneceifxi-iadomtv  S.ilamonis  pir  fingu.uimcnfts 
prounkntesf&patctliteravfquetbi. 

10  Filiam  Salomonis,  /?a< diciturper  anticipationem ,  ffui.i  Salor 
man  adhuc  non  h.ibebatfiUam  initrimonio  aptam^fed  qiiia  ifie  crui io 
duflriits,propter  hoc  Salomon  dedit  fibipoflea  filiaiijuam. 

1 1  Gaber  filius.  quantimad  viiifinpartem,  quia ia  aliap.wiepri 
erat  B sngaber,  vt  di6lum  efl,&  quilibei  habtbat  cum  hoc  aiias  teiias 
adiu'i£ias,v  pjtift in  litera . 

1 2  Iuda,&:  Ifracl  in,&:c.  Hic  difcribitur gloria  Salom-^^isin  mi'1- 
titudine  popnli  fihi  fube&i,  ftcut  defcribituCProu.i^.b.  lanuilciiu 

dinc  populi  dignitas  rcgis,  in  paucitrte  ignommia  principis 
idea  qmd  (//(:it«r."lL<da,&:  Ifracl.  byp-rboiice  d'Su  efl ,  ad  dcnotadu 
exi.cjfum,&  magnitudine  imdiitudtnis^licut  ditlum  eflc.prxcedenti. 

1 3  Comcdetes.  q*ia non  timcbant  dc  incurfu.aduerfarijrumpn- 
pterpaccmfub  Salomone  datam. 

1 4  A  flumine.  In  Salomone  enimfuit  complctum,  fjuod  fuerat  J- 
bralu  promifium  Gcnc.  2  5  .d.  Scmini  tuo  dabo  tcrram  hac  a  flu- 
mine  Acgvpti  vfquead  fluuium  magnum  Hiiphratem. 

1 5  Oticrencium  (ibi  muncra,  id  esi,'nb.tta . 

I  Erar 


MQRALITER. 

I  Erat  autcm  rex.  Pcr  Salomonem  autcm,qui  pacificus  inter 
prctacur,krus  Chnfius fignificatur,qui  pcr fangumcfuum 
i)acifitauitomnia,quaf  inccHsfunt,  &:  in  ccrns  .■  Peromnc 
IfVacl  t>c,nificatur  cccklia  riiilitans,in  qua  Dcus  vidctur  pcr 
fidcoi,i^  m  xnigmate ,  &:  cctkiia  triuuiphans ,  in  qua  clarc 
Vidciur,&:apcrce,  ' 

\  Ethiprhuiia.  Per  quos  flgnificanrur  ordincs  bcacorum 
in  ccclcua  tnun.f  hantc,&:  diucriigradus ,  &c  otlicia  viatoru 
WCtckriauianaJicc., 

Habebati 


9  Habcbat  auf^m.  Perquos  flgnific.itifunt.  ii.apof?oIi,prar- 
benccsannonam  DoiTiini  vcn  Salomonis  kfu  Cnn(h,ccclc 
liam  pafccndo  vcrbo  pra:dicationis  ,  &:adu  cekbiatioiiis. 
Nam  in  primititia  ecclcfiaquotidic  fidchbus  n>iniliiabatiir 
cuchariftia,&, hoc  in fbrt;bus fibi  .ifTignacis  lccunduin  ordi- 
nationcm  vcriSalomonis. 

1 1  luda,&  Ifruil  inmmcrabiles  .ficiit  arcna  maris.  Pcr  hoc  (igni- 
ticatafuicmultiplicatio  crcdcnciuin  pcr  vniucrfuniv  rbem 
ctiani  .atcir.poieapofiolorum  ,  ticucdixipknius  cxpoiicn- 
do  illud  1'fal.i  8.a.  In  omnemtcrramcxiuitfuniiseotumy<s  infi.nc- 
eibis  ima  vetba  eorurn. 

6  Dedit 


701 


lII.Reo;um 


Cap.  II 11. 


702 


CAPVT    IIII. 


•^  llw  Sdomonis.  RefeclioChriffi,qui  pafciturrcitafide. 


g  ^  Etprxcedebat  fapientiaSalotnonii .,i&'c.'T\r{EOT>0\\.V:rC.  Qiiift.io. 
Ex  mucuaconiparacionevoluit  hiftoriographusciusoften-  D 


ec 


b 

c 


on  v-^  <S«:opcribus  bonis  ,qua»i]hquocidieotferuiiturabcc- 

I  clelu  cacholica . 
ins  b  VigMi  boucs.  Pricdjcacores  noui  teftamcci,qui  quafi  gemi 
""  nacum  decalogum  ^ 

in  fc  hjbent      CUni  *    TFidesftnft^tiimtatis,  quJBinlegedcirainieontmetur. 

nouum,&vetuste-   ^  Erat  autem_>  cibus  Siiomonis  pcr  fiiigulos  dies  triginta  cori  ' 

ftamentum  fcqu  ih-  1     Trerfedtobonoiumoperum.  b    iDoftoresdecalogi. 

ter  pradiciincpktii      fimil^ ,  &  rcxr.gjnracori  farina:,  deceni  boues  pingue.s ,  &  vi- 

a     ^Duies  Cliri(li.inigregi$,qiii  ciiin  fUbditu  fuij  xtrrn.im  glonam  conlequi  fe:'liannt. 

ginti  boues  pafcualcs,  &centum_.  ariccc.s,cxccpta  vcnatione 
ceruorum,  caprearum,  atquebubulorum,  &  auiumaltilium.  ^ 
Ipfe  enim  obtmcbat  omnerii  regioneni  ,  qui^  erat  transflu- 
mcn  quafi  a Thapbfa  vfque ad  Gazam,&  cundlos regcs illarum 

a    5Mult'p'itabi(ur  cius  impcrium,&  pacis  non  cm  iiiiis. 

re^ionum  ,  &  habebat  pacem  ex  omni  parro  in  circumitu. 

a  5^Sub  defeafione  eius.     b    i"  Vcrc  contitcns.     c    f  Videns  Deum.     d     1  Drfpjftis;  fciIicet,omnibus  icr- 

rcnls.Si.  hoHium  minij       ' 

Ha'bitabatqueluda,  &irraelabrque  timorevlio,  vnufquifque 

a    TQui  litilicat  cor  honiinis.     b    fDuIcedinc  ciiiritatis  Dei,  &:  i^roviini. 

fubvitefua,  Sc  fubficufua  ,  a  DanviqueadBcrfafeeecundtis 

a    TQnia  in  populo  legis,&  euangclij  nuttiebautur,  jd  pnfepia  fcrijiiuratum: 
VI  apti  nerent  equitaiui  fummi  legis  . 

d  diebus  Salomonis .  Et  habebat  Salomon  qiudraginta  milia  l 

TVerbo,&  e.tempio. 

e  praefepia  equorum    currilium  ,    &  diiodecim    milia   eque-  ^ 

^Prxdicatores. 

llrium ,  nutriebantque t  eos  fupradidi  regis  prcf fed:i,fed  &  nc- 

a    TDantes  in  tempore  diuim  triticimenfuram. 

ceflfaria  menfuric  rcgis  SalomoniscumingenticuraprsBbebant 

f  mtemporefiio.  Hoideumquoque,  &paieasequorum,&:tiu- 

mentorum  defercbant  in  locum  vbi  cratrex,  iuxta  conftitu- 

a    TChtiflo  in  quo  (uiit  omnes  thcfauri  fapientis,  &  fcicnti.^  abrconditi. 

tumfibi .  Dcdit  quoque  Deus  (apientiam  Saldmoni,  &pru-  ^ 
dcntiam  multam  nimis,  &latituduiem  cordis  quafi  arenam,  ^ 
g  qusE  eft  in  littore  maris  .  EtprjEcedcbatlapicntia  Salomonis 


diledionr;  Dei 
proxMui. 

c    Exccpta  venatio- 

ne .  Venacionesdi- 

ucrforum  animaliu 

func,qui  cxdiucrds 

gcncibus    quocidie 

recibus     cuangelij 

pcr  Ipiritunlcs veni 

'  torcsc?.piiiMtur,  & 

in  pafUmi  faluatoris 

rediguntur. 

'd     (Ju.7draginfa,&c, 

Pcr  quadragi'nta,tc- 

pora  prifcs    legis 

derignantur,quam 

Mofcs    acccpturus 

ieiunauic     quadra- 

2;intadicbus,  &po- 

;nlus,quicainftrue 

latur     quadragin- 

1  annis  in  deferco 

:uit . 

?  Etdudecim.  Hic 
lumcrus  prxfcnstc 
jlis  fignificat  ,  in 
quo  apoftolica  do- 
;tnnanc)ui  ceftame 
tipopulumnutric. 
t  Hordeu>n,i6~CiX.ne 
quid  dcfit  in  domo 
rcgis.ordopr^dica- 
toruin  fcnbendo,&: 
loqucndo  laborat, 
vtin  mcnladomini 
abundec,  vnde  nu- 
triencur  fideles . 
g  ■'^Et 


dere  (lipientiam .  Ea  decaufa,&:  vccerum.qui  olim  fuerut  la 
picncum  indefinice meminic ,  &:  adiecic  Aegypcios ,  vcqui 
pra:cer  omnes  viderencur  efTe  fapicnccs  .  Nam  vcnarranc 

Gra:ci,&£Phcrccv- 
des  Syrus ,  &:  Py- 
thagoris  Samius,& 
Anaxageras  Cl.izo- 
mcnius  ,  &:  Placo 
Athenienfis     apud 
cosfunt  pcrcgrina- 
ti,  &:  ThcoJogiam, 
&:  Phyfiologia  ex- 
ait;orem,&  accara- 
tiorcm  fperantcsal:^  •  • 
eis  di  fccrc.  Hos  ortl 
nesobfcurau;cSdl(9-  E 
mon  ,  vcqui  a  Dco 
'  acccpcric     donum 
fapiencia:     Sedqui  qn^a.it. 
nam  func  Ethan  ,  & 
Emam  quos  Salo- 
nion  fupcVauic  fa- 
piencia .-  Illo  cciam 
temporccranc  qui- 
da  inligncs  fapica- 
tia ,  vndc  cciam  co- 
rij  nominatim  me- 
minir. 

*:HIERONY 
M  V  S,  Ethan ,  ipfe 
eft  Abraham  Orien 
calis:  Emamjqur in- 
terpretatur  fidclis, 
eft  Mofcs  ,  Chal- 
chol  ,  qui  interpre- 
tatur  gubernans,  cft 
lofcph.  Darda, in- 
terprctatur,gencra' 


.t,  >if i.> 

Lib.  tniit. 

Hsbra. 

tmulorum. 


lapientiamomniuniOrientalium,  &^gyptiorum,  &eratfa-  jo  tio  icicntix  :  Ma- 

a    TQ:iLa  fjns  lipicntLT.      ,  b     fQiuparticip.ini  fip  entia .  y^    ,        .•„^,,l„«.,r;., 

•  «     ^  "n-    1    b     •    -1     ••     c      •       •       r  1  •         o  II  "-^^  >  mdulgcntia , 

pientior  cundtis  hommibus .  Sapientior  htliam  Ezraite ,  &  He-  „  Generatio  fcientiiE 

a     fQii^anomcneiusadmuabilcinvmueiiatcrra.  intClll^^UntUr     duO- 

man,&ChacoI,  &:DordafilijsMahoi.  Eteratnominatusin      decim°  tnbus  fiiij 
vniuerfisgetibuspercircumitum.  Locutus  eft  quoque  Salomo  ij  Mahol ,  id  eft,  la- 


cob. 


^aEt 


N  i  C  O  1.  A  V  S     U  E    L^    K  A.    ^ 

1  Erat  autem  cibus  Salomnnis.  Hicconfequeterdcfcribit'glo- 
ria  Salomonis  in  magnicudine  expefaru,  &:  primo  quacii  ad 
vidualiacu  df.  Tcrfmgulos  rfi«.Corus  cft  gcnus  mcnfur.t  p- 
tinens  jo.modios,apud  Hebra:os  camen  modiuseft  paruus, 
qa Ruch  portauit  (ex  modios hordci ,  vt habctur  Ruih.j.d. 
Similacfttarinatriticidelicatifrima,  &  purg.^tilfimadequa 
fiebantpanes  pro  rcge,&al!Jsnobilibus  pcilonis. 

2  Et auinrn  altiHim^  id  cft ,  impinguataruaii  & dicitur abjalo 
alis.Ca.tcra  pacentex  pra:didtis  vfqueibi. 

3  Ethabcbat.  vbi  dcfcnbitur  magnitudo  cxpcnfarum  in  alijs 
cum  dicituf . 

4  Uu,adrapntamil'a.  i.procurribuscrahcndis,&:  huiufmodi 
openbusfaciend;s.2.  Paralip.g.fdicicur.  llAbuitqmqmSalo' 
mou  ^o.r//iliu  cquorum in  fiabuUs, <T  f m  hoc pra^fcpia hic  acci- 
piuncurlocadiftinda  pro  quolibec  cquo  in  vna  cu  domo,  li- 
tut  folccfien  in  ftabulis,  vbi  inccrcquos  ponuncur  aliquadi 
ftinda  vcpoteligna  ,  vcl  huiufmodi  ne  peicucianc  fc  miituo, 
vclmordeant,&.MCvnuscomcdatannonam  alccrius.Scicn- 
duni  tamcn,quod  2.  Paralip.  vbi  cranflncio  noftra  babcc  40. 
fniiia  equorum  in  Jiabulis,  in  Hcbrxohabecur,  qu.ituormiliupr£ 
fepiae<fuorum,&  fecundum  hoc cflcc  cl!ccndum,qu6d  pra:fe 
pia  hic  accipiuncur  pro  domibus  vbi  plurcs  cqiii  cuftodiun- 
cur ,  ita  quod  dc  40.  .milibus''pr.cfcpibus  hic  pofitis  quatuor 
niiliacrant  pro  equis  rcgis,  &  famulorum  fuorum  in  diuer- 
fis  partibus  rcgni  fui  ,  &:  tngintafex  milia  pro  cquis  aliorum 
fuorumfubditorum,  qua:dicunturhiccifeSalomonis,  co 
modo  quo  bonafubdicorum  dicuntur  cllebonapnncipis, 
quiapotcftcaaccipere  in  nccciriratc. 

J  Et  duodecim  milia  equiflriutn,  nutribantque.  id  cft,dj fpofitorii 

ad 


ad  cquicandum . 

6  Dcdit quotjuc Deus. Hic  reucrtitur  fcriptuia ad declaradum 
fapicntiam  Salomonis  dicens :  Deditquoque  Deus  fapienuam, 
idcft,cognitioneiT)  fpccuiabilium. 

7  Et ffudentiammultam,&c. ina^thilihus. 

8  Etlantndinem, &c.;\dm:i[i,nificcc>ipendcndijm. 

9  Et prxccdebjt fapicntia  S alnmonts fapisnti.^m,  qui  ftudebant  in 
curfuviftrorum.  'Et .Aepptiorum ,  qui  ftlidcbantin  philofo- 
phicis,vtdicit  Philofophus.i.Mctaphyfica;. 

10  Et eratfapioitinr cunilii  Ijominibus.  illiustemporis,licccali 
qui  antc  eum ,  &:  poft  euii)  fucrinc  fapicntiores ,  vc  didij  eft 
cap,  pr.TCcdchti,  • 

1 1  Sap-ctior Etljan Ei^-aitei  ideft,de  vilIaEzrai,iftefuitLcui- 
ta,.3<:  cancor,&:abcoinnculatur  Pf.38.qui.ficincipit.  Mifc- 
ricordias  domini. 

I  2    Et  Hirnan,&  Chacol,&  Dordafiliis  Mahol.  ifte  fimilitcr  fuic 

Lcuita,&:cancor,vth.ibetur  i,Parap.2').&:  fimilitcralijduo 

fcqucntcs,quiafucrunt  fratrcseius,&:  fuerunt  valdc  fipicu 

tcs ,  quod  patct  de  Echan  in  titulo  Plal.  prsallcga.  quia  caiis 

cft.-  I'.icilefiusJiuefap:enciaEihan.,Ei^aite,  & idem  piGbabiie 

cftdc  alijs.    .  ■  . 

13  'Louttui  efl  tjuoque  S alornon .  non  concinenturomncsin  lii-  P»raboIa:  quo 

broquem  habemus  parabolarum  Salomonts,  laquolunc  «nodoSalomo 

tantum  nongcnti  quindecim  vcrfus  in  Hcbraro ,  ncc  tamcn  ""' 

quilibct  vcrfus  Icmpcr  facit  vna  parabolam .  Dicitur  cnina 

illc  Iibcr  faivus  a  S.ilomonc,  nun  quia  fcnplbric,fcd  quia  ver 

ba  nocabilia  frcqucnccr  diucrfislocis ,  &:ccmporibusdice- 

bac,C?^  aliqui  libi  afliltcnccs ,  &.  audicnces  rcdigcbanc  in  fcri- 

pto,&I  pofica cx  diueriis  fcnpcis  fucrunt  collcdajnon  tatne 

copiccc,  quiain  taiib.collettiQnib.mulcafrcqucteromittijc. 

1    Et 


MORALITER. 

*    Dtdit quoque Deusfapientiam SalQmoni>& frudeiiam,etc. Per 

quod 


quod  fignific.itur,qu6d homini  Chnfto  ab  inftanti  fiut con 
ccptionis  data  fuit  omnium  nocitiadi.uinicus,qua  cdgnofcit 
unina,quiE  Dcuscognofa.t  iciencia  vifionis . 

t  Et  ^ 


703         Glof.ord.&NicoIaideLyra.         704 


A 

f  •■(■heiius. 

K  .obsniis, 
Ai)|;Lloaitt«. 


a  EtfueruKt  carmina  e'us.  Conftac  neque  carmina ,  ncquc  di- 

fpucatioiics  Salomonis  hocJic  cllc. 

b  ^/';^«f»»//i.*.Propcc.  quinqucfcnfiisquo  ^quiindiucrHs 

virtutib.bcnc  rcgic.bcacus  c(i,,Sc  pcr  cos  quali  carminaquin 

quc  niiliadominocanic. 

c    HyjfopHtn.  HyHbpujherba 

humiliSji'^*:  faxo  hercnsChnffi 

fjgnificachiimilitjtc,quiacc- 

drovfquc  adhvfTopumdifpu 

tauic,qui.i  ab  cxccllctia  glon« 


P£il.a8.a. 
B 


l.Cor.i.e. 
Ibidetn. 

Hebr.4.d. 

PlTil.j^b. 
Ibi<i.i4i$.a. 

c 


a  rl««'<iuJ>orm  fidei  in  legt ,  8t  eiuinjeli'»  Chriftus  tradidit.cjui  tota  dum 
niiiUn-licitcr  i>;r  aiLtiuuiu.u  U-iilus  fub  uiyllerio  ttinitau»  diflciitui, 
qu^li  tna  milii  i'i.'b3Uitain  n  .ncuivitut. 

tria  milia  parab.)las ,  &  facmntcarminacius 

_  a     f  Per  ccdtimi  ccKituJoelc^oruiu  aaipiiur.'.iide.  Li't'is  vt  (jiiina  rtoiebit.icc. 

cxlcflisvfquc  adcarnis  humi   b  quinq;milia,  &dirputauitruper  lic^nisacedro 
litatcmdcfccndit.  Perccdru       "         /i      ,    u  r         „  J  U  .n'-^',,,..^       ^.,-« 

ouoquc  prauoru  fuperbiadc   '  qu.t  cllin  Libano  vfque  ad  hyflopum  ,  qux 

hf,nAt.  \  nd(:.vox  confin^e-.tis  j  e^reditur  dc  parietc ,  &di(reruit  dciumenti.s', 

ccdros.  Accdrocrgovfqucad  "  '  ""  "  • 

hyffopu  Chriltus  difput.it ,  qa 
fupcrboru  corda  ,  &:hum;liij 
iudicat .  Sup  ligna  quo(|uc  di- 
fputauit  duincrucc  pcpcdic. 
*runc  .n.  ccdrum ,  icfccfr.arro- 
ganciam  fcculi  inclinauic  vfq; 
ad  humilicaccm  hyfTopi,  id  cft 

vfqucad  (lulciciam  crucis.  Ferbtme^m  cnicis  pcrcuntib.Jiulti- 
tkefij/isautem.fiuifaliiifiiint  viitusDd.  Ht  paulo  poft.  'Hamt 
quiainfapientia Dei nori  cogncuit mioijnf  pn  fjplcntiam  Dcum,pla- 
luit  Deoper  ilultitiam  prxdicatiouis  faluosfusce  credentes. 
d  Et  diffcruit.  RABBAN VS-  Om>iia.'i.nud.u& apenafuni  Chri- 
flo,nec  eji  vlla  creatwa  inuifibilis  m  confpc£iu  cins,  ipfe  noiut  cogita- 
tiones  hominu.nftr  nwnerat  multititdfemfidlarum.  Ipfipatct  abyf- 
fus,&  iiifcmui  non  efi  abfcond'nis  coram  ro.Difput.nt  autcm,cum 
finguloria  rationcm  nobis  proponit  in  fcriptuns  fuis,  mani- 

feflatquc 


fcftatq;  facramcnta,quxfucruntabfcondica  afccu]is,&:gc-  jj 
ncmtionibas ,  vtconlidcrcmus  bcatitudincm  angclorkim, 
vilit.itcm  hominum  ,  aftutiam  dxmonum,6d  rcprobantcs, 
quod  malumcft,fcclcmur,quod  bonumcll. 

^HliLKONYM  V.S.|ln  Proucrbijs  vcrfus  non  ingcti 

&:  quindccim  contincntur ,  ir» 
quibus  cciam  contincnturtria 
millia  p.irabolx.  Difputauitdc 
natuns  lignorum  ,  iumcntoru, 
reptilium.&pifcium,  dc  vi  vi- 
dclicct  ,  &:naturisillorum,5c 
tcmpore  quo  n.ifcuntur,  &:  cur 


nonomnia  invna  quaquctcr^ 
ra  nafcantur. 


&  volucribus ,  &  rcptilibus , &  pifcibus .   JBt  t   ^^ *,I.O ^ EP H  V S.  Compcv  l 

a    f  Hinc  Elaias:  Et  fluent  ad  euin  oumL-s  gemes  ,  5c  ibiuit  populi  multi,&  di- 
cent,veiute  alcenJamus  ad  inontem  domini.Sc  ad  domuin  Dci  lacob. 

veniebant  de  cun6tis  populis  adaudicndam 
fapicntiamSalomonis,&abviiiucrfisregibus 
terric,  qui  audiebant  lapicntiam  cius . 


os  dc  canticis,&;  modu 

lationibusqiuncjuc,tSi  mille,& 

parabolaru ,  etfimilitudiniitc- 

citlibros  triamilia.NuUamna 

turam  ignorabat,  incxamina- ' 

tamq,  prctcrijt,  fcddeomnib. 

philofophatus  cft,  &:  difciplina 

pioprictatum  eorii  cminentcrcxpofuit.  I-r^ftititaijt  ei  Dc* 

vt  et  contra  dcmoncs  artcm  ad  vtilitatcm  hominum,&:  eo- 

rum  curas  cdifccrcr,  &:  incancationcs  inftituit,quib.a'gritu? 

dincs  mitigarifolcnt.  Modosctiam  coniurationu,quib.ob- 

llrididxmoncs  ncdcnuo  rcdcant  ctfugantur,  inucnit,8c 

hxc  cura  hadcnus  apnd  nos  multum  prxualere  dignofcit'. 

Vidi  cnim qucndam  Elcazaium  dcgcntc  noftia,  prxfcntc 

Vcfpafiano,  &:  cius  filijs,&  tribunis,  alioquc  fimul  cxcrcitu, 

ciirantcm  cos,qui  a  dxmonibus  vcxabantur . 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

1  Etfucruntcarminacius  quinquemilia.  In  Hcbrs.  habetur 
quinquc,&:  millc,  fccundum  cnim  modurn  lo^uedi  Hcbraicim  ijiia 
doduo  numeri  fimut'iur}gii>itur.,minor  communitir  praponitur  .,nec 
ifia  carmina  oia  contlnemur  in  iibro,qi'i  diciiur  Canticii  canticorum. 
a  Et  difputauit  ^^c.a  cedro.  qtu  eii  arbor  maxima  . 
}  Vfquc  ad  hylfopum.  tfu.t  eji  hcrba parua ,  hoc  efidi6lurn.,quod 

per- 

M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

fEt-peniebant.  Etadaudicnd.amChrifii  dodlrina  vencruc 

nuilti 


perfeSte  de  ifiis  arboribus  dijputauit  determinandc ,  de  naturis^&pr^ 
prictatibus eorum,waxime de illis,qu£ erant necefiarid,  velvtilesyr 
tx  htimanx  in  medicinis,&  confimilibus.  r 

4  Et  diilcruit.  maxirne  inquantum  veniunt ,  in  vfum,&  vtilitatf  ' 
hofnuium.lfix  tamen  detmninationes,  vebinnfuntfcript.i:,velfifue- 
runtfcr-pti\fit:rmtcombufi£per'h{.'.bifZ^Yd.in,nccfuoHntreparatit 
per  EfUram,fictft  &  depluribus  aliis  dicitm  a  do&oribtis. 


multi  non  folum  de  ludxa,  fed  ctiam  de  alijs  nationibus,^: 
tcrns,vt  patct  in  cuangclio,  &:  ccclcfiaftica  hiftoria. 


Qnjcft.  fupcr 
lilu.j.Reg.  & 
lib.detcmplo 
S.1I0.C.1. 
Hgiira  domus 
Salomonis. 
Rabbaniis. 
Angelomus . 


f  quod  Dauid 
iiater  meut . 


P  V  T    V. 

Ifitqunqui: .  Scqui 

tur . 

b  ..4edificare.  B  E- 

D  A.  Domus,q; 

S.alomon  xdifi- 
cauicecclefix  figura  tuit,  quxa 
primo  eledo  vfquc  ad  vltimu 
quotidic  pcr  gratiamrcgispa- 
cificijidclt ,  Chrifti  xdiftcatur, 
que  partim  pcgrinatur  ab  illo 
in  tcrris,  partim  poftpercgri- 
nationcm  lamcumillo  rcgnat 
in  cxlis,vbi  poft  vltimumiu- 
dicium  totarcgnabit.Ad  l^nc 
pcrtincnc  angcli,  quorumno- 

bis 


CAPVT     V. 

I S I T  quoq;  Hira  rcx 
Tyri  leruos  fuos  ad  Sa 
iomonem.Audiuitcni 
quodipfum  vnxiflTcnt 
rcgem  fuper  Ifrael  fp  pa 
tre  eius,  c[,a  amicus  fue 
rat  HiramDauid  omni 


bis  fimilitudo  promitcitur  in 
futuro: vndc.  .AeijHalesfunt  angt 
lis,  ^  filiifun  t  D  ei,  cum  fini  filii  re  • 
furre£iionis. Ad  hanc  pcrtinct,& 
ipfc  Chriftus.vnde;  Soluitetan- 
plumhoc,  &  intribus  dicbusre^ 
dificabo  illud  ,  hocenim  dtcebatde 
templo  corporisfni.  T)c  nobis  au- 
tem  dicit  Apoftolus  .  T^fcitis 
quia  templum  Dei  efiis,  &c.  Si  er- 
go  illetemplum  fecudum  car- 
nc  faclus  cft ,  &:  nos  tcmplum 


u. 


;;i>i 


tcmporc. ;  Mi(ic autem,&  Salomon  ad Hira  t  ^^' ^^^  inhabitatcm  fpincum 

j-  -r-    r  .  ,       1"  -j  •         ctiicimur. Conftacvtiquc,quia 

dicens:Tu  fcist volutatcm  oauid patris  mci,  *   figura omnium noftrum , &: ip 


&  quia^non  poterat  ardificare domii  nomini  3   ^ius domini,  id  cft.mcmbrorii, 
*  ^&:capitis 


eai 

U 


Diuifio. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 
CAPVT    V. 

Mlfit  quoque.  Hic confequeutcr dcfaibitur gloriafumagnifi 
centia  Salomonis  in  adificiis.Et  primo  drfcribitHr  materifpre 
paratio,fecHndo  domorum  xdificAtio.c.6.  tcrtio  tcmplidedicatio  f.8. 
quarto  £dificantimn  remuneratio.ca.g.  Circaprimu  auxillitm  Hiram 
pfimo  retjuiritttr,faHndn  concediur,ibi.Cmn  crgo  audifllct.  tertio 
pa8um pr£lig.tur,ihi.  Prxbcbifq;  ncccflaria.^frtrfo nitmirus  opa 
riorum  defcribitur,'bi:  Elegitq ;  rcx.  Circa  primu prxmittitur  riue 
_____„___  rentid 

M    O    R    A    L    I    T    E    R. 

1  Mifit  qunque.  Per  iftos  fignificati  fuci  unc  nuntij  rcgis  Aba 
gari ad  Chriftum  peccntis  pcr  cos  a  Chrifio  cuiari,lKut  h.i- 
bctur  m  ccclcfiaftca  hiflona ,  &:  ponitur  m  lcgcnda  lando- 
rum  apoftolonun  Simonis,  &  liidx. 
t  Mifit  auum.  Hic agitur  dc  pparationc  matcrie  ad  cdificii- 
dudonuldrii,perquam  allcgoricc  militiis  ecclcfia cfcfigna- 
tuv.Ettangunt^hicquatuor^fciliccc  maceria ,  arcificcs.ccpus 
oFeradi,&:  opcrarioru  merces.  (^ancum  ad  prinul  cria  can- 

■^ '  guntur. 


rentiafaiia  Salomoni  abHiram  regeTyripernuntiosaheomiJf^Sy 
cum  dicitur . 

l  Mi fic  quoquc.  proptcrquod Salomon  confidcntius  requifiuit  eiui 
auxilium,  di. 

1  Tu  fcis,  fciUcet,de  xdificatione  domus  Dei ,  prout  habeturfupm 

Z.lih.cap.J. 

3  Ec  quia  non  poccrac.  TU  quiafuitprohthitiis  a  Dcnper  T^athu. 

vt  habeiur ibide,tHm quiareqitirehdtttr  maxima  paxin  ri7noIfraet 

tepore  huhts  ndificationis ,  lum  proptcr  magnitudinem  expenfarm, 

gutur,fcilicct  lapidcs,&:  ligna  nbicgna  ,  &:  l;gnaccdrina.Pcr 
l.ipidcs  aur,qui  in  fiindamcto  poniintur  finrpliccs  laici  fi^nJ 
ficant^inquainu  cx  laborc  cxrcra  mcbra  ccclcfix  fuftcncat'. 
Pcr  ligna  abicgna  fignificantur  clcrici,  qui  pcr  intcntioncin 
crcda  ad  Deum  dcbcnt  ad  modum  abictis  cfl^e  rcdi.  Hicr. 
Clcricus,qui  fcruitccclcfixpnmo  vocabulu  fuii  interprctc 
tur,&:  nitat^cfic^quod  dicitur.  «x^fof  .n.  Grxcc ,  fors  Latinc 
dicitur.Igitur  clcrici  dicutur,co  c],  fint  dc  forte  domini,vcl 
donuuus  lit  pars,&:  Ibrs  clericorum,proptcr  quod  in  capitc 

toufurati 


111. 


Regum. 


70  y 

J  &:  capitis  templum  illud  fuit,fed  ipfius  tanqua  lapidis  angu- 
\  !aris,elc£li  pretiofi,&:  in  fundan-.cto  fundati,noftri  aurcni  ca 
, :  jani lapidum  viuorum  fup cdificato':um  fuper  fund.^mecu 
apariolorum&propbecarum  i.Chrifhnn.  Ciiiod  meliusco 
lidciaco  ordine  ipfius  tcpli  cTdificationc  patcbic ,  vt  in  g^buf- 
da  Iciltcctjfigura  .id  ipfum ,  in 


iiti 


quibufdaad  omnes  cledosp- 
tineat,  in  quibufd.i  intemcra- 
ta  in  c^rlis  angclorum  fclicita 
tc,m  quibufdam  coliaca  homi 
nibus  angeloru  auxilia,  in  qui 
I  ufda  rcinuncratacum  ange- 

s  hominum  ccrcaniina  dc- 

lonflrct, 
H  uic  domum  fpiricualctM 

tia'm  cabcrnacuiu  in  eremo 
laclum  fignificac.Sed  quiailla 
donuis  iii  itincrc  quoadcer- 
ram  proiniirionis  venicbacur, 
hzcm  ipfi  atdiHcabarur  Sc  in 
ciuicacc  Icrufalcm,  iliud  vc  dc 
loco  ad  locum  crcbro  minifte 
rio  Lcuitarum  portacum  tar»- 
dcr.i  in  cerram  proinilla:  h^rc 
ditacis  induccret:  harc  vt  mox 
in  patria  ipfa  &c  in  ciuitate  re- 
giainuiolabili  fempcr  funda- 
jncntoconlillerctjdoncc  indi 
tum  libi  figurarum  celcftiuin 
niuinis  impleret.  Poceft  in  illa 
prxfcntis  ccclenar  hibor  &  cxi 
liLim ,  in  hac  ^ura  rcquics  &: 
bcacicudo  figurari.  Vcl  quia  il- 
]a  a  folis  filijs  Ifrael ,  ha:c  autc 
a  prolelytisetiam  Ci^gcncibus 
fadacft.  Poffiuitin  ilia pnnci- 
palitcr  vcccris  tcflamcnci  pa- 
I  trcs&iantiquus  Dci  populus, 
inhacdjgrcg.jca  dc  gentibus 
ccclcfia  tiguralitcrexprimi . 
C^uamuis  vcrumq;  a^dificium 
|cmiclcacius  difcufsii,  laborcs 
'pra:fcncis  ccclefix  quocidia- 

nos&pr^mia^Eterna  in  futuro,&:gaudiarcgni  ca:leftis,clc- 
ftioucm  quoque  primiciux  ccclcficC,  &  faluce omnium  gcn 
tium  in  Chriffo  multis  modis  oftcndat&:  figurcc. 

;  Trxcipe  igitur  wprxcidant  tnihi  &c.  Scrui  Hira  prarcidcntcs 
,  ccdros  Salomoni  de  Libano,dodorcssuccledi  degctib.  q, 

eosqui 


Cap.    V.        706 

cos  qui  mudi  rcbus  &:  gloria  Ictantur  a  fuperbi^  faftu  corri 
gendo  fuccidur,&:  ad  obfcquiu  Chrifti  transfcrunc.Cu  qui- 
bus  ferui  Salomonis  Iftat  mcmorato opi,c|.a  primi  dodores 
dcgcncibus  ncccfiehabcbantapoftolorum  quiadiio  didi- 
cerut,eruditione  inftitui,ne  fi  abfq:  magiliris  docere  incipc 

rent  magiftri  crroris  cffcnc 


D 


Idco  .n.  Salomon  fcruos  Hi- 
ram  ligna  Cicdcrc  voluit,  quia 
in  ca:clcndo  doitiores  crat  fer 
iiis  fuis.  Suos  quoq;  adeffc  vci 
luit,  vc  oftendcrcnt  mcnfuras 
cxdentibus.  Apoftoli  quoquc 
verbueuagel'j  abipfoccrtius 
nouqrunc,  fcd  Gcncilesab  er- 
rorc  conucrli  ad  vcricaccin 
cuangelii  mclius  Gentilium 
crrorci  iioucrant,  &:  idco  arti 
firiofius  cxpugnabant. 
b  Scis  enim  qnomodo  non  efi  in 
populo  rneo  vir  qmnoitcrit  Ugna, 
&c.  Bcda.  Dicendum  cft 
prius  dc  opcrarijs  ccmpli  qui 
vcl  vii  fi,ic:riic,&:  dcipfamate- 
ria.  Oninia.n.iiip-^ura  continge- 
bant  iUisJhiptafnnt  autcm  prop- 
te-r  nos.  Saloinon  xdificaturus 
domumdiioquxfiuitauxiliii 


domini  Dei  fui ,  propter  bella  imminenria  pcr 

circumitum,  donecdarecdominus  eosfubve- 

ftigiopedumeiu5.  Nuncautem  requiem  de- 

ditd(0iiinus  Deusmihipcrcircumimm,  6«:n6 

eft  t  Satan,  necjue  occurfus  malus ,  qu:imob- 

remcogitoiediricare  templum  nominidomi- 

ni  Dei  mci ,  ficuc  locutus  eft  dominus   Dauid 

patri  meo ,  dicens .  Fiims  tuus  quem  dabo  pro 

tefuperloliumtuam,  ipfe  iedificabit  domum 
a  nominimeo.   pr^ccipeigiturvt  prajcidantmi- 

hi  (erui  tui  cedros  de  Libano  ,  &i  fg-ui  mei 

fintcuniferuis  tuis,  mercedem  autem  fcruo- 

rum  tuorumdabotibi  quamcumque  petieris. 
b  Scisenimt  quomodononeltin  populo  meo 

vir ,  qui  nouerit  ligna  cxdcre  licut  Sidonij. 

Cumergo  audiflet  Hiram  verba  Salomonis  ,   ^  abHirarcgeTvri.quifcmp 

k,a,us'e(l  valde .  & ni. .  Bcnediaus dominis     ^trrcpS^s/i  mJI'?« 

Deus  hodie ,  qui  dedic  Dauid  nhum  lapientil-      pcrat,:.promptumq;  inomni- 

fimum  fuper  populum  hunc  plurimum  .   £t      busiuenitvtartificcs&Iigna 
r    TT  ir  I  j-  A    j-   •       &: auru prout opus hcbat , illi 

miiit  Hiram  ad  Salomonem ,  diccns  .  Audmi      dcdcnt;  SalomSvcropcran- 

qugcumquemandaftimihi.   Egofaciamom-      nosfingulos  plurimos  tritici 
aem  voluntacem  tuanjin  lignis  cedrinU,  &  ,  ^^^^^'■S^^cI.^fS',^^^^^^^^^^^ 
abicgnis.  Scrui  mei  deponent  ea  de  Libano  j  fcrcniirimircgni  ftatu  Chri- 
ad  mare,&  ego  componam ea  in  ratibus  in  ma  4  ftum figiiacdequo df  .MHlti- 

r  11  r        r  •  i  •      J  plicabttureiusimpcrium  &  pacis 

ri .  vfqucadlocumquem  iignificauensmihi,      „o«m>j?«».  Hiramvcro  qui 

6c  apphcabo  ea  ibi, &  tu  tollcs  ea.  Pra;bebifaue  6  viucns  cxcelfe intcrprctatur, 

■*  Gentilcs  vita  &  fidc  glorio- 

fos.VcI  quia  rex  eracdcregali  potcntia  Salomoncm  inxdi 
ficationc  tcmpli  iuuabat  ,  conucrfos  ad  fidcm  rcru  drios  fi-' 
gnificat:quoru  ope  augmentaturecck  fia,&:contraherecr- 
cos  &:fchifmacicos  paganos  principalib.  dccrcciscllercftai 
Pctit  ergo,  Salomon  in  opere  tcpli  auxilium  ab  Hiram,quia 

veniens 


Beda.  lib.ds 
ternpl.  Sz 
cap.  r. 
Angclomu», 
Rabban. 
i.Cor.io.e. 


r     V 
Eai.y.b.' 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

4{  tumpropter  muUitmincm  operariorum^  vt  patcbit  ex  fequentibus 
qualis,nQnftut tempore Oauid,&hoc notatur^cum dicitur .  Proptcr 
Dclla  nx\mincntia.Cetera  patent . 

I  CumergoaudilfctHiravcrbaSalomonis,  letatuscft  val 
QC&Cz\l.^cncdi.SCc.Hic  confcquenter  pecitio  Salomonis  conceditur 
&p'Xtctlitera  vfquc  ibi. 

3  Inlignisccdnnis&abicgnis.  iJe genere abietis,  quxetlar' 
bor  alta  cr  itSa  &  leuis  &  odorifera  nocens  animaiibus  venenofts,vt 
iicit lfidor.0- fcribitur abicgnis aliquandoper.g.aliquando  fine.7.c6 
munius  tamen  cu»,g.  In  Hebrxo  habetur.T) JiZC  Bcrofim,  id  eftyiit 
lignis  abiegnis^quamquam  aliqui  lignabuxea  interpretentur. 

S  Scruimcidcponcnc  cadeLibano.  i.de [ylua  ftc  nominata  . 

4  Eccgocomponamcainracibus.  perfubditos  meos,  qnia  rex 
^onponcbatmanumadtalia. 

In 


5  In  ratibus  in  mari ,  vfque  ad  locum  quc  fignificaueris,mi 
ni,&i applicabo ca  ibi,  idiJl,''H  nauibus.Dicittn  hic  I{abbi  Salomo^ 
■quod  rates  hic  dicHtur pliira  lignaftmHliun&a  qtM  per  homines  defu- 
pcr  {iates  per  aqnam  redncuntur cle loco  ad locum.  Sed  licet  hoc  vtfre 
quenterfiat  i"  fiuminibus  vbipcr  curfum  aq'{£portatu>:,&pcr  homi- 
nes  dijuper  f.ates foinf^.modo  dirigwiitfcd  in  mari  qiefl  procellofumi 

6  vbi homims  nadiint fecundum  uentorum  impetum  ^  nun  uidctur 
hocbenepoffibde . 

6  Pr^'bebirqucneccflariamihi,&:c.Hic  confequenterpafHumek 
fcedus  tnier  duos  reges  difpo>iitur,vidclicet  de recompcnfitione  in  t/- 
£lualibm  pro  lignis  &  labore,&  hoc  efJ  qiiod  dixit  H/V5.Pr^bcbifq; 
nGCcffariamihi:vtdcturcibusdomui  mca:.  Q^odSalomolibe 
ter  concelfiCyVndcfubdiiur.Sdlomon  autern  pr^bcbat  Hiram  vi^ 
gi n ti  milia  coros  tricici ,  &:c.  Etfubditur  defcedcre  intcr  eos  cum 
dicitur. 

Ec 


M  O  R  A  L  IT  E  R. 

t  tonfuratifunt,adfignificandiicelcftiumappctitum.  Pcr 
lignaccdrinareligiofidcfignant',  g.a  ncucccdrus  no  tcrcba 
turverme,fK&:rciigiofitaIitcr  dcnt  viucrc,  qut)d  no  mor- 
dcantur  vermc  conIcicntia:.Circa  fccundum  fcicridu  ,  q^  o- 
fcracorcsaliqfucruc  ludaji.fSalomonisfcrui  ,aliqui  Sido- 
nij,&  aliqui  Biblij.Pcr  ludasos  fignificantur  ccclcfij:  pricla 
ti.Nam  apoftoli  quorii  fucccfforcs  funt  cpifcopi,fucruncna 
tionc  ludxi.Pcr  Sidonios  q.  vcnatorcs  intcrpretant',fignifi- 
caiuurpdicacorcsadcapicndiianimasipfi  Chriffo  difcur- 
reccs.PcrBibliosvcroqui  literati  iatcrprctant'doAorescc- 
'■'"^'°  iu  fcriptis  vcl  fcholis  fignificantur.C^antu  ad  tci  tiu  : 

opctaiij 


clcfi^  i 


opcrarij  per  trcs  mcfcs  ordinantf.pcrquos  mefcstriafignifi' 
cantur.f  oratio,iciuniu,S^  elccmofyna .  Duo  pnma  funcad' 
Dcum  &: fcipfum,(S.: idco fignat  indomib.  proprijs  manfio 
nc  opcrariorum,tcrtium  aucem  eftad  proximum ,  propccr" 
qupd  figiifltadu  operandi  extra  propniidomicilium.Circa 
quartumduoponunuir.f.olcum  &tricicum.  Pcroleumau 
tcm  bonagratisdefignantur.qua:  funtmcrces  operariorii 
in  prefcnci"vita,pcr  tnticum  vcro  bona  gloria:  fignificatur. 
Na  ibi  bc.ati  fruuntur  illo  panc  triticco,qui  dicit  Ioann.6.e. 
E^z^fum.pa.vi.&c.Et  feipfum compar.attririco  Io.an.duodcci 
mo  d.mfigra.fiu.  &c.  Y>2 illo  panc dicitur  Luca:  x^h.Uatus 
qui  manducaC  panem  in  rrgno  Dei. 

Tom.i.  i 


707        Gloford.&NicolaidcLyra. 


708 


vcnjcnsin  carncdomimis,&:  ccclclil  ,xdificare  110  Jcns,oon 
dc  ludds  tjntum,rcd  ct  dc  gcntib.adiutoi  cs  cJcgir.  Dc  vcro 
fluecnim  populo  njinilhos  trmj  ufs  ^(Igpjp.lic.Mifit  H*^5. 
SalomonUignaccdrinadc  Li banupr^Jifa  ^  abi.cgn*  ^  jn 
Jomodiii  poncrcnt*,  quia  conUiCfi;^  pcpc^fe P^iTitad  4o • 
hununiviros  ip  fcculo  claios  , 


fccufi  ujcrepatipnis  dc  iponte 
fupcrbi *  dc/cAos  Sc  inurai  Jia- 


fMP' 


B 


tos.qiiJ  9d  norm^m  eua^cjicx 
ycritaitis^inftituti  in  Jcdificio 
ccclcfic  pro  fijo  quifq;'  mcrito 
vel  temporc  co}Jop;i  tair.Mi- 
fit&:?tpficcK,id  cft^philofo- 
phcs  ad  vcram  fapienfiam  cq- 
ucrfos  ,  qui  pqpulis  rcgcnUis 
gratia  cruditionis  prxponci  cn 
tur,qualis  juittcniporibus  apo 
fiolorura  Dionylius  Ariop;]gi 
ta,  &  Cyprianus  dootor  eriidi- 
timmus&:  martyrfortiflTjmus.         ^^^^ 
Mifltquoqucaurum,Yir6s,fci       i,**'" 
|jcct,fapicntia(S^ingcniocla-  "  iCCdU 
ros  ,  pro  guibus  cxpcclat  dona  ^ 
gratia:ca:leftis,  triticum,  fcilj- 
cetjVcrbi  Dci,  plcum  charita- 
tjs  jvnttionis  if.  fpjritvillandi  il 
|uwjinacipnis . 

a  itjque  Hiram  d-ihat  Salomoni 
\ign4  cedrina  &  ligna  abicgua,  iux 
taoTnncm,&c.  Tyrus.vndcrcx 
Hiram,  infula  cfi  dcdita  nego 


(emp  dile^ltioni  Dci  ic  proximi  valcamus  injiaerere .  Hi  sfit  I 
trcs  mcnlcs  opcrariorum  tcmpli.  C>uui  cnim  mclis  plcnitu- 
c^nc  dicrum  lunaris  circuli  pcrHcitur ,  rcdc  pcr  illum  pleni 
tudo  uirtutis  odcndicur  ,  in  qua  mcns  fidclium  a  domuio 
quotidian;^  illultrationcquali  a  folc  rcfpicitur. 

C  Opoai ios de omni  Jfracl,  f^  f 
r.it  indidio  tii^iutu  milta  virnrum. 
Hi  t;pcr.)corcs  crant  prof^lvti . 
Horum  magillri  dc  ludiis, 
quianon  fccitqucnquam  fcr- 
uircdcliV.icl. 

d  ^doniram  er.it  fi^psr  hniufem* 
di  indidioricm.  Dominus  mcus 
cxcclfus,Hic  crt  Chriflus ,  qui 
operariis  templi  prxponifur, 
vtordinccquibus  nunfib.lin- 
»uli  ad  operandu  excaiit ,  qui. 
ous  denuo  ad  curandum  fuam 
domum  rcdcant,cum  pr^dica 


ncccflTaria  mihi,  yc  deturcibusdomui  mzx  . 
Itaque  Hiram  dabat  Salomoniligna  cedrina 
6:lignaabicgna,  iuxta  omnem  voluntatcm 
cius.  Salomon  autcm  pra:bcbat  Hirim  vi- 
ginti  milia  coros  tritici,  in  cibum  domui  e*. 
iiis ,  3c  viginti  coros  puriiTimi  olci .  Haec  tri- 
buebac  Salomon  Hiram  per  fingulos  annos . 
Dedit  quoquc  dominus  (apientiam  Salomo- 
ni  ficut  locutus  eft  ei .   £t  erat  pax  inter  Hi- 

ram  &  Salomoncm  ,  &  percuilcrunt  ambo  i  ,'°^,"  ''"'"'^^'  ^^"^'l^^nus  .nfor 

^  1  1  iiiaT,ucdilccrnantquando  o- 

#ElegitquerexSalomon  pperarios  de  1  portcatecclcfiamcdificarcp- 

■    «TQiiij.-ndiccbamrcuiqueqadaiicret.  dicando,vcl  aiia  piccacis  offxia 

orpni  Ilr.^ieU  &  er^f  indi^liq  triginta  milJa  5  prxftando,&quandoadcoivr 

virorum.   Mittebatque  eqs  in  Libanum  .  De-  ^^-icntiam  fuam  cxaminad.im 

■      '   .1.  >■       f  r       •   •rr  •  qualiadpropnara  domumin 

cem  iTiilia  per  lingujos  menres  yicifrim  ,  ita      fpiccndam  reucrti ,  ut orari<?- 


Jijcnlis  ciiienai  elccniolj  pa.qua  proximis  proiicimu», 
■  duo.oraiieSfienmiu^i.' 


nibiis  &  ieiuniis  fupcrnu  ailpc 
dorc  &  uiiitatore  digna  flt. 
c  f  iicruiit  itaque  S aUrttoni  fifiui  ti 
ginta  viiltn  coruni,ijm  oueia  pcru- 


vt  dupbus menijbus  eflent  in  domibus  fui?, 

d  Et  A^oniram  erat  fupcr  huiurcemodi  indir 

pation/jvbierantoptimifabri  ^  (aione.FuerUnticaquc  Salomoni  icptuaginta  4  '^"'^^ '  &  oftj^ii^  tnitia  latomo- 

Catores lignorum  ,  qui  dabant        „ -i  •    '^^..^  ^,,;  nn^r^  nnrn K5r  R/  nfi-natnr^        ''"* '"  '"""'e-Ncc prgtcrcuiidu 

I^ria  prc^ofa  acciepictcs  c.ba       «^"^^  eorum,qul  onera  porcabat,^  oC^oginf  a       ^^^^  fcptuagjma  &  oauagm- 

tamiliaportatium  onera&lj 


Jigria  prctiola  acciepictes 

ria  .Viuunt  cnim  no  agrum  co 

lcndOjfed  negotiando .  Ibi  cft 

monsLibanus,decuiuslignis  lattacftdomusdoraini  .Vn 

&  Libanus  dicitur,ibi../£;?e>-i:' lihane.pfirias  tuas  . 

h  Ele^itq;re.v  Salomon.  Hdnulktioperanosdc  omni  Ifrael 

clcgit,quia  non  de  vna  itirpc*Aar6  faccrdotis  eligedi,fcd  de 


tuch.iT.a. 

Bcda.  lib.de 
templo  Saliv. 

'"Tibinus.  omrtTcccjefia  iunt  qua;redi  qui  Dpmum  Dci  cxcplo  vcrbo, 

Angdonius.  que^diHccnc  &  fincpcrfon^exccptioncprQmoucdi .  Qui 

cuad  erudiendos  infidcksSf  incollcgiii  ecclefie vocandos 

prdina^ir,  quafi  ad  cedcdas  m  Libano  templi  i^aterias  viri 

flrenui  ^  clccti  'mictutur.  Tngnita  milia ca;fores',  cos  figni 

ficat  quiin  fide  trinitatis  funt  pcrtctti,  quod  doftonb.maxi 

*  xne  cork|ruit.Scd  ^a  triginta  milia  ita  erat  ordinata,vt  dcna 

per  mclcs  lingulos  opcri  infiarcnt ,  magis  dcnarii  pandedii 

cfl  facramencum.Dena  milia  ad  c^dcnda  ligna  de  Ifrael  in 

opus  donius  diii  mittuntur,qui  cnim  ad  erudicionc  iniipien 

tium  ordmantur,dccc  pra;ccpta legis per oia  lcruare  &:.au- 

dit<Aib.debent  fcruanda  monftrarc  .  I-rxmu quoq-  in  cxUs 

futufadenanofigurautur.Qux&;  ipfi  debent  fpcrare,  &au 

ditorib.fpcranda  intimate.ierni  autcm  mcnfcs ,  quoriidi- 

ftantia  finguhs  lignorum  ca;foribus  crat  impofita  pcrfe6tio 

Trttvirtutet  ne  tfium  virtutumcuangelicarum  typiccdcnuntiant,  elcc- 

cuaagclicx,    mofynjE  orationis  &.  iciunii.Petelccm«fynam  namq;  com 

grchenduntur  opiniai  quae  ad  dilcdione  proximi  explendi 
eniuole  infratres  opcramur.Pcrorationem  omniaquibus 
'      ***  pcrintcrn^  compunctionc  npftro  conditori  coniungim.ur. 
J?cr  iciiinium  omnia,qui,bus.nas  a  contagione  vitioruin  6c  ii 
lcccbrisfeculiQblctuaniuSjVtliberamcte^  cafto  corpore 

fcmper  dilc- 


v 


Eomorum  cum  przpoluisfuis 
non  fuerunt  Ifrael itse,  fed  profclyti,idcftaduenf  qui  mora- 
bqntur  intcrcQs.Vndc  in  Paralipomen:  T^ijimrauit  Salomon  k 
otnncs  riros profelytas,^ innentifnKi  ceniwn  qninquaginta  triamir 
lia  &  fxceiiti.  Yicicque  eos  fcftuaginta  tmllia  qui  humcris  onerafv 
/arcnt.eirf.ProlcIyti  aiiiem  vocabantur  Grece,  qui  ex  alijs  m 
tionibus  in  conJQrtiurn  populi  Dei  acecpta  circunciiione 
tranficrunc.Fucruntergo  opcrarij  domusdomini  dclfracl, 
&c  dc  profcIyifi.s,&;d'.-gentibus  .  Dc  Ifrael  trigintamilia  qui 
ad  pr^*cidendasccdrosdeLib.nno  miflli  funt.Dcprofelytis, 
hi  lapidum  ceforcs  .  Dc  gentibus,  Hiram  &  ferui  cius  ,'qui 
ctim  fcruis  Salomonis  lignacadcbant.Omne  igitur  homi- 
num  gcnus  per  quos  ^dihcanda  erat  ecclciia ,  in  edificatio- 
nc  tcmpli  pr^ccffit.Iudei.n.  prolelyti  &  Gcntilcs  ad  venta- 
tcm  conuerli  vnam  Chrifti  ecclefikm  reck  viuendo  &:  do- , 
ccndo  conflruunt .  Operarij  feptuaginta  milia  &  odoginu 
milia.Septuaginta.f  proptcr  fabbathifmum  animarum .  Se- 1 
ptimus.n.dies  fabbatho,ideft,quien  confecratur.Odoginta 
propter  fpem  refurredionis  qux  odaua  die,idei),poft  iabb* 
thum  in  dominopr^ccflrit ,  &  in  nobis  ottaua  dic&  fimul 
octaua  eiate  lutura  fperatur .  Notandum  autc  quod  pars  in 
montclapidcscedcbant^pars  oncraportabant.  Diucrfa.n. 
funt  dona  fpiritus,&  quida  maiore  docendi,&  proteruos « 
gucndiconftantiamhabent.Quidammitiores  ad  cofokii- 
dospufillanimes  exiftunr.  Q^ida  vtraque  virtutepr^diti  ac  i- 
opus  domusdominiconueniunt.  Vnde:C<»m;?i^  i^iquietm  ^^ 
lonjolifmpti  pH/iUanims,^c. 

^  Utomoria 


NICOLAVS    D£  LYRA. 

I  Ec  pcrcufiTerunt  ambo  firdus,  fciHcet^  amicitidi  &  focietatis. 
X  Elegitq.u>£CCxSalom.Ott.tt<c  confgii.nsnf.erni4mems.  qpsr.am.\ 
rum  dejcribitn  rcum  dicitur . 

1  Ec  crat  indiitip  triginta  nciilia  Yiroru,ra:^^itceb.i^q;  cos.  ia 
i-ib.inurii.beccip  miliapcriingulos  i,nenfes  uiciflim,  it^uc 
duobus  mi^niibus  cffenij  in  domibus  Ijlu  s.Ec  Adoniram  crac. 
JdeiiysHma  trtgtnta  milia,fir.Qrum,<^ui  Jic  difponcbanturyqi  dccetnmf 
liafer  viium  rrienfctit^  operebantuj;  inLibano,&  pojlcaalia  di.  c?  miliif 

mfnfq 


menfe  fecudo,&  alia  decttn  milia  in  tertio, ,  €^/ic  duoi^s  menfib.tnn 
neJ^antia  dowibus  fuis ,  yt  habercnt  aliquam  quietem ,  &  (f}'<:>:tcuti 
y.xoribus &  famdtjs propriis  operibus  iHtcndciitcs,prxter  autiniflo 
quifcindebant  ligna^crMit  alii  ad  porxandum.oft6ra,  &  c^dcndutn  U 
pides  in  montibus.,&  hoc  efi  quoddicitur  . 
4  Fuerut  itaque  Salomoni  fcpruagintamiKa  corum ,  qiii  0 
^aera  portabant,&:  odoginta  milia  latomorum  in  monte.^i 
cundi  TaraliponienonfccundOynHmerantur  ifii  fmi4,&-ibids  iicitlO 
Et  inucnti  funtcentum  quadr.iginca.miUa  ,  &^  in!4MH.4^e''^ 
diintifii  duohumeri  firHidjiin£lk 

Abfqiil 


/ 


^9 


lil.   Regum. 


Cap.   V. 


7'0 


^  Utomoritw.  Bcda.  LitotnifLintcxforcslapidum,  S*idem 

A  ii;a! ncanc  cjiJ  cxfores  lignoriim,ideft,pred!cacoi-c^:qui  me- 

(l«n.  ."s  inlipicnciu  dolabro  verbi  Dci  cxercenc,&:  a  natiiia  corci- 

ulinc  S>i  dcformicaretranfmucac,  ac  regularitcr  ini-iitucos 

mcaci fidehum.j.sEdificacioni domus D(ii apcanc.  Ligna&: 

ipidcs  inmQteceduncur,&ad 

loncem  domus  Dci  craslcrun  a  Lapidum  ccforcs . 

«Ki   1 

X 


mor  pariim  ahnndarttifjimb  prisparaiti .  Marmor  Pariu  cadid .im  D 
dicic,qualeParn<;in{i.ilagigait.VriPoeca:Olearon,niu.?aia-  yiig.j.Aenc. 
c|UcParon,&:c.ViiIof."plius:Lleu^uiii:cemplu:7ivfqi)eadca-  '' 
meram exlapidib.de alboconfiruitum .  Marm.)rcadidum 
cx  quo coftrudla  eft  domus  elcttorum ,  aclioneni  munda  &: 

.  cofcicciam  ab  omni  nxuo  cor 
rupcionis  caftigaca  fi:;niflcac. 

.  i.C(K.7.a. 


,  quia omncs  in  moce.fupcn--  a    milia  t  latomorum  in  mOnCc ,  abfque  pr^po-  i    undc :  Mmdems  nos ab omniin-  -• 
riunfumusquid.pcccito  b  f  i         i  Pj^        1,5  il^  ^  ^na^acnt^m ^ fpirlm,^^^^ 

lequilupcrbepeccauic, ongi  i      t  o  r         '*   '  iiLini^iv^       jicientesfanSlipcationem  m  timo- 


"cimrahimus.SedeKcidimur  c  trium  miliium  & trccentorum  prajdpicncium 

;monceaiperbix%cat;fchizin  d  popalo,  &  hisquifaciebantiopusi    Pr.xeepit- 
),&l.icramencandeipcip!cn   -,v  n  i      -j  ■    r     ■     c 

,,&!nmoncemdomusdomi  ^  qucrex,  vttollerent  hipides  preciolos  in  fun- 

damentumtcmpli,  &quadrarenteo^,  quos 

S  dolauerunt  c^msntarij  Salomonis  ,  &  cx- 

Q_u  c.ri!-.e.itum  pi.Xi> iMnt  uel  iii.iicunt . 

h  mcntarij  Hiram .    porro  t  Giblij  prarparaue- 
I  runt  ligna  &  lapides  ad  ardificandam  domu. 


»-f  De'. . 


I  triistcrimus,  q  uia  cruci  de  po 

flate  cencbtarum  ad  arce  vir- 
.caui  quxclhn  vnicaccecde- 
.epcruenimus. 

jhpjueprjc.  PL\"porKi  aucem, 
intficrx  fciipcur.c  codicores, 
:n  magiltcrio  erudimur 
,.,.jj  doccrc ,  conccmptorcs 

LTipcrCjiJC  inuiccm  oacra noffra  port.irc  . 

Triim  r.-nilium.  Propccr  i-idccrinitacis,  quam  fan^^^.l  cloquia 
.redicant.  Quodin  Par.  tri;imilliafv;xcsnti  fcripti  func,.ad 
)crfe:^ionem  eorij  rclpicic.Scnariusenim  in  qao  mundi  c6- 
ilccuseftornacus,pertetlabonor{i  operarigni.ic-ic,  6c  quia 
aiid.ifcripcuracuiideveritacisopcra  iulticia:  doccc  hada, 
rcte  pr^poiia  opcrum  ccmpli  cria  millia  SiL  foxccnci  fueruc, 
;  Vrx^.e^.tqi  rc.v,vt rolarcnt.  Ad  .cdiricadum  doimim  diii  pri- 

10  ligna  <>c'  lapidcs  dc  moncc  ccdun:u;':  quia  cos  quos  iii  ii- 
c  iu.trucrc  qu.Erimus,pri:n6  nccciicefi,  vcabrcniiciarc  dia 

?!j i5l preiiaiicacioni m qui naci funt, docca.nus .  Deindc 
aicrcndi  i.i.pidcs  prcciolijCx:  grandcs ,  &:  in  fundamcnco  po- 
icndi ,  vc abdicata  priori  conueifationc  in  omnib.  vicam  Sc 
norcscorum  infpiciainus,^;  audiconb.  imicandos  propona 
niis,quos  pcr*v;rcurein  humilicans  domino  ipeci.iliter  adh^ 
: Tc  uouinius:&  mcntis  nabrut.itc  quadratos  ad  omncs  tcn 
icionum  incurfus  immobilcs  durarc  confpximus  gnid.?s  & 
)ictiofos  fima  &c  mcrito,viros  fcilicct,pra:cipuos  actionc  ^ 
ancJicatc,qui  familianus  Chnif o  adhxrcnt ,  vt  quo  firmius 
n  lilo  fpci anc,eo  torcius  aliorum  vitam  dirigercquod  cll  pa 
iccis  laticudincm  porcarcfLitticianc.Hi  func  propnccx,  apo- 
*  ,11,  qui  vcrbumiji:  l.xramcnta  vcricacisvilibilicer  vclinui- 

jiiiccr  ab  ipfa  Dcifapicnciaperceperunc  .vnde  :  Supcnedifi- 

::ifuperfunda>ne7iini,t  apoftidorum  iT  prophetarnm. 

Lipidjgrandes .  Vcl  iapidcs  prctiofi  grandcs  quadrati ,  pri- 

;!luntni.agiliriquiabipfodomino  audicre  vcrbii  falutis. 

jperpoiitivcroordincs  iapidum  iicl  lignorum  fequcntcs 
"' ,  accrdoccs  ucl  dodores  -.  quoruin  pridicatione  crclcic  ecclc 
ia,&  ornatur  virtucibus . 

iicda.  Rab.  C^ialiautcolorcfuerunthpidcs  oftcditDa 
;dinParal.Salomoni  dicens :  0  nnem  pretiofum  Upide.,&  mar- 

mor 


fi 


f  In fHndim^ntrimtempH.Fnnda-  Beda.ibidem. 
moncumert^  Chriflus.  Vnde.  i.Cor.j.c. 
FuidiimsHtum  diud  nerao :?oteJi po 
ne'epr£'erid  (juodpoftciit/l.,  anoi    , 
efl  Chrjftus  lefus .  Qui  rei.lc  run- 
dam'jn:um,df  doinus  Dci  ,q.a  . 
iicuc  Pccrus  aic:  A' -):^  f/? 4//»^/«^  ^^V:^*     ... 
calodatHmnome  hownibHSiuquo  j;^,,^^    ^-^^^'^ 
Qporteat  rios  faluos ficri:  IncoCoKfaifse    Gebal 
lunClapidcs  grandcs  &:pcioli,  "qui  cgdeijaiit 
'    idc(t,omnes  perfetti,  qui  fidc-  ^P'**"', 
litcripri3dhxrcnc,&:fratrumneceffi:ates  fotcicer  fuftinec, 
neculla  aduerfica:c,  neccc  morcc  a  recticudine  fua  inclinari 
cur,quos  cccleila  non  foium  dc  luJx.i,  fed  e:  dc  gcntibus  fu 
icipiz.  undciabdimr:  :Qj)S  dolau^runt  c.mtentarif  Sjlomonis,&c. 
g  Cxmcnrarif  Salomonis .  Qu^ia cx  utroquc  populo  do6tores  cc 
clcfix  fuerunc v\:  tam  fublimcs  ,  uc ipforum  quoq;  fublimiii 
docloru  dodorcs  cxiftcrenc:^:  quafl  quadraces  cosadfuble-. 
uandumdamusdiiixdificiumpararenc-  Non.n  foli  lere-... 
mias,li,iaias,<S.:cx'Ccridccircuiici[ioneprophcca:,  fcdcclbb' 
cu  filijs  fuis  qui  eranc  dc  gencibus,  maxima  vicx  &:  pacienCix 
formam,  maxima  dottrinx filucaris preconia  fcquentis  jui, 
doctonbus  miniltranc,  vc  abictlis  verbis,  fadis ,  cogicationi- 
bufq,-  fupcru.acuis ad  porcandum  onus ecclefix  di^ni  fiant  .>   ?f'^^ ^\'^^ 
h  Torr6Gi!}l:iprteparaueruntli;^na&lapides  .  Rab.  JBcda.  Gi-  j.,,^°     *  *""' 
blos  cflciuicasPhoenicis,  dcquaEzech  el :  iV«e^  Gii^if ,  €ir  Ezecler.27. 
prudentes  eiUi.,6''.  Proquoin  Hcbrxohr,  f  GobelyclGebnl^qd  tGuebci. 
inccrprccat'di(i:nicns  vcldifcriminans  C^ii  .n.cordahoiuux 
adxdificiumfpii:icu.ilcquod  ex  vircucib.  animxconfiruicur. 
paranc .-  fic  audirorcs  fuos  fidcm  &  opcra  iufticix  haberc  vel 
docere  fufticiunc ,  fi  prius  facris. paginis  cdodi  qux  tidcs  fit 
tcneda,quo  vircucii  callc  ciidu  ccrca  diffinicione  ueritatis  di-  '■ 
dicerunt,frufira  fibi  officium  docl:oris  ufurpat,  aui  difcrccio 
ncm  fidci  ignoracNccfanituarium  domino,  Icd  ruinam'fi- 
bi  zdific.ir,qui  docerc  prefuniic,quod  ipfc  non  didicit . 
i  .Ad  xdific.indam  doMum.Po{\  fi.mdi\mcntu  decalibuscompo  SeJa.  Raba. 
fitii,xdiiic.adacItdomus  ppatacis  lignis,  5c  lapidibus,^  ordi 
nc  collatis,q.defuoficu  vel  radice  alifiradi  funi:,gapofipri- 
tna  fidei  rudimcnca,  poftcollacain  nobis  luxCa  cxcplii  fublf^" 
mium  virorii  fundamcnca  humilicacis ,  addendus  c(i  in  alcii 
parics  bonorun\  opcrum ,  Hc  quafi  fuperpoficis  fibi  inuicem 
ordinibus  lapidum proficiendum  dc  vircuce  in  vircuccm  .      r 

^  C  AP. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

1  Abfqueprxpofitis  quiprxcrancfingulisopciibus  .  nefie- 

cnt  iiiglv^entcr . 

i  Niimcrotriumillium.&c.  fccundiTaralipomeno.i.d.dicitur, 
f  riaaucc  millia  6c  fcxccntos  pr^policos  opcru  populi.D.re/i- 

'■m,ijHod  hic  eiiumerantnr pr.-~pofiti,<iti  cravtfiipcr  operarios  imme 
.liatt  videdo ijual  ter  opir.ib3tur.^& iliiftteiiit  tria  millia  3 oo.Treceti 
iutcm  'p:i r.xctdunt hunc  nu>,ie>i:m,non  crar.t  immediatc  fapcr opera- 
''os,fcUit:ddebatur eisratio ab iliis,(tm immediate  pr£erant,&  expri- 

muntur 


muitarinfecundoTaralipomen.quiaquod  omittiturin  vno  locotin 
alio  cxprimitur. 

5  Prcccpicqucvccollercnclapidesprcciofos  infundamsn- 
tum  ccmpli,&:c.  Hcbrxi  dicnnf, ponderofoSy  tates  eiiim  lapidesfnnt 
apti  profundamento 

4  ' 
bl    , 

ipluralchoiitiuumftc , 

Sa.&  poiefi  cjfc  ejuhd  ilia  cinitasfuit  uinomifiis^&  fimiliter  gens  itk» 
Cr  erat  de  reg  0  lliram ... 

Tom.i.  Z     2 


jn        Glorord&NicoIaidcLyra. 


712 


1ji-i3     i^»  dc 
ii_  I  S.;  C1.5. 

RibU.in 


fpcnfctioneminquiniorcuangclijs  fcriptnm ,  miubfpimu  ) 
fuiic!.o  cxvklic  iti  lictura  ca.pic . 

c  Menir  Zio^ff^  dt  tncn.  V>~<i^  ■  Cinod  mcnfc  fccudo ,  ad  '-k- 
diciKm  r.ciuiu  afpiac,ciij;i.'  Ict-ido  polt  llracl  cdihcjie i  j- 
pjt.Viidc ^  fccundus mcjjlis in  lcgc  concctiiis  cli  ad  tacicn 

duni  pafcha  his  ijiu  immuiidi  ia 
aninu,  vci  m  \xa  ^vul  in  priiiio 
jnciiic f«ccic nb  poicrunt .  VIm 
nosdclignaci  fuaius,  qui  in\:\\\x 
di  fupcr  inortcanimx  noihc .v 
adhuc  procul  apopulo  Dci,noii 
pocuimi^  primum  {;iccio,qiiod 
incainc  xiwi  HcbatCSc  .sai;u:iic. 
Cclcbianius:mc  hodic  fccundu 
pai'ch.i,  q  cr  fic  in  corporc  &:  lan- 
jiuincrcdcmpcoris.  Maio  lcili- 
^ ccc .  Aprilis.ii.quopali.hacclc- 

rusciusgratiarcplcncur,qua  in  j  ^n;  ^alomonis  luperlfrael ,  .xdificarc  cocpit  4  briit ,  primuscltnpud  Hcbrco; 
'  -  •      .       ^  f  ^  in mcniilnsanni.  Vnpatctquui 


c  A  p,  V  r. 

a  T2  4rtmtjli',itnf.  Bcda.  Rab-i.Fit  cpmcmorariocgrcf- 
X^    lionjs  dc  Acgvpto ,  qii  i.ibc rn;iciiluni  capic  xdilica» 

ri,vcfciatur«^uoc  aiTjii  inccr  .iditicacioncm  vcriufq;  donuis 

tranlicrunc, &: facramcntii  ijir.-t.ilc fciatur incllc fumai^-  tC- 
Fiifhcuut.  poris.  Quatcrcnim  ccccni&:  yi- 

ccni  quatli  ingccos  oftoginca  h- 

ciui|,quatuor  cuangclicx  pcrlc 

dion;  conucniunc:  q^a  quntuor 

fiian«;cliH^Iunc.  Ccnfum  xx.ciu 

Clcjn.c  lcsis,prop:cr  tondcm  an 

nosjc^islatoris  .inquocnanu- 

nicro  virorum  fpinaim  finctu 

primiciua  fufccpit  cct;lclia,oii(*n 

t  j.Aprili.  '^^"S  quiaqlcgclciiitimc  vrun- 

'  tur.i.qui  in  eaChrnti  tir.  ti.lc;)- 

gnofccntcs  amplcL,tuiit  jr,  ipin 


A  P.   VI. 

Adum  eft  igltur  qua- 
di  in^acrimo  &Oi!to- 
gcliino  annoj  egrclfio 
nisHlu)iuniirracl,  dc 
terra  Aegypti  in  ann« 
quarto,niefci  Zio(ipfc 
cit  inefis  fcciidusj  re- 


B  charitatcctusagnofcut  aiviplius 

Pcr  tabcrnaculum  quod  iccx  Mofcs  dc  filij  Ffracl  in  deicrto, 
flgnificacSynaoogn.Pcr  ccpUim  vcroqdSalomon  ^  filij  If- 
raclcuprolclvcis,  CyiGcncilibusconHruMC  .gcntiijccclciia. 
PcrmanlitautculcustScrcligio  tabcrn;icuii  annos  quadrin- 
gcntos  80.& lic  tcmplii  .i:d;'ica!  i  ca-pit .  Q^ua  fcriptu:  a  vcc. 
tcfta.tata  pfcctionc  icdundat,vt  qui  ca  bii  intclligic,  cficta  in 
fc  noui  tcltamcci  myfteriacontiiicit.  Plurcs  quoq;  patrcs  vc 
tctam  pfcde  vixeriint.vc  npoltoLs  !U.  apofiolicis  viris  in  nul 
lo  putcntur  cUc  nunorcs.Pcrmaiilic^uirc  tiibcrn.iculum  vfq,- 
ad  conrtruclione  templi  pcr  annos  quidringcncos  l.xx.idclt, 
cxx.perquatuornuiltiplic;itos,qu;acx  tcporcdat^-lcgis  vfq; 
ad  incarnatioiTC  Chriiti,r.on  dctucrc  vjri,  qui  iii  lcgc  cu.ngcii 
capcromniapcrfcdtioncm  nuncc  tS:  opcrc fcru;ircnt , ncc 
fcripturamquxgratiam  no.cc.intimarcc  in  vcc.ri. 
b  ^nnoquarto.  Qu.nrtoannorcg'S  Salomoni.s  ca-picxdifica 

C  ri  dcwmis :  quia  polt  cxplctam  Chniti  incanucionis  difpcn- 

facionciu 


inox  pcrado  pafcha  ccpicxdificarc  domum  domini ,  iy:  ;\:i 
fccracus  my[iicafolcanicatc,p{)pulus  milic  manus.id  mylt: 

cumopus. 

d  .Acdi{icarcc<spit.V>^dA.\h\xA\[^c:iZm^\ fit ccmplu  m  Para!. 
m.iniiCitatur  llC.  L'.capit  S.iiumon  xificarc  d  mum  in  lert<jalem 
in  niorite  .f^loii.-;  tnti  dtmo  \iiyatu(  fncrat  Duaid patri  cius.i»  loco  tfHe,i, 
parautrat  Daxidin  arca Ortian  Tebufei.  Acdlficaturcigo doniii' 
dominiin  viIioncp;K:;s:quiadibtata  pcr  oibcin  ccck-lia  11 
vna  fide  &:  vcritacis  fociccaccconfiftit .  SitbfciJJina  i^i'U>,io- 
t::sm  Dat\  non  tfi ,  lcafa&hs  cit  la  p.icc  U  f.s  cius .  Acd  1  ficaf  ur  n 
moncc.  idcl}, Chritto,  dc quodicitur :  Etcritin  >iou  iji.tus dii 
bu'  p--xpara!!is  ino-is domus do>r.iiti ii>.  ra tuc H'ii»itimn,&i.  alibi.'\n.  | 
pKhji  .ihfcundi  ciu.t.nf.pr.i moincinpojitu .  Iplc  cii  cnim  inon 
mor.diim,qai  dc  tcrra fccur.dum  c;»rucm  orcus ouim icrrc 
iio!  u  poccnci;!  ii.  fancticarc  culmmt  dignicacis  cralccnd.c.  li 
hoc  ciuicas  vei  domus  di'ii  pftruda  cft,  c^a  li  116  in  illo  r.idici 


NICOLAVS  DE    LYRA. 

Pin  (I '.  T7A£tum  cft  igilf.  Defmptama'cii.cpp.t'atione,  hic  confequcnter 
JT agiturdedomorlisiificatioiK.Etpiimo  ipftus doiius diii.,  ftcundo 
regalispalaiii  cj.Vritna  in  dn.zSiquiaprimo  ponitur  incboationis  le- 
pus^fuimdh  xd  jicii  moduftibi:  Domus  auccm.  Circaprimit  dii ittir. 
I  Fadumcft  igirurquadringccefimo  C<c  o^logclimoanno. 
ittt  ^uod  annu;  e^TclJiunis  in  hoc  numero  inclnditur . 
Z  In  anno  qua: CO  .  fciVcct  rcvni Salomo>:'>s ,  &  biL  anntls quarstis 
non  inclftditiir  in prxdiffo  ''uncro.^rj^ii.:  dc  illo  tranfurat  tauium  unus 
nenfts.ideoffbdituT.  3  'M.ci\ici.\o  \^ic.Hcbraii,ii dicitur  zii) pcr 
UjCofonans,  &  ffcvttir  -^f,  aH.h  diciiur  ijar ,  c^  cornfpondctpiiriim 
tApriit  nojira,&  paytim  Maio.ficutpatct  ex  h's  qiti  dixi  de  prirno  w: 
fc  Hehrxoru Cei.j.  & E.vo.  I  z. ipjc eil mcfisfecundns  apud Hebr.':os. 
4  RcgniSalom.  Hoc  refertnradidqiprxdicitur  in  aunoquarto. 
.Ad  vidcndiim  aitt  hu-i r  nunteritm per partes pnfui  bicfuhtits  in  pa 
gmapnti  tres  ordines .  Trimits  continet  nomina  tllouim  qtil  pr.tfucriit 
fucceffiuspopulo  Jfrael  ab  anno  rgrejfionis  dc  .Aegypta  inclufiub  vfj; 
adquartum  annim  regni  Salomonis  excluftttc .  Secundus  continet  >in- 


mcros  annermr.  quibits  qnilibrt  eoritm  pt^fiftt .    Tertius  coi:t:»et  /u< 
fcriptiir.'.:, vnJc  hcc h.ihcti,r.Sc!endii  t.irtten,qi/()d  duo  fu ntyfaii^  ■ .' .' 
fuc,&  Sa;ii<il .,  ijHoriim  teu-pus  no  :  e.\p>iiriicur  infcrtptiira ,  C 
iutdligith,- inctujnmin  ttrnporefcqucntiim . 


mrros 


T<ir.:us 

Sccunins 

Tcrtius 

Trimus     Scctmdns 

Tcrtius 

ordo 

ordo 

ordo 

0) do           ordo 

ordo 

Mofcs 

40. 

E.xod.i6. 

Jofuc          40. 

T<di.        5 

Othonicl 

40. 

Utiii. 

3' 

.yind             80. 

J.idi.        : 

Debo'a 

40. 

l:idi. 

5- 

Ccdfon       40. 

Jtuii.       £ 

.Aiji^iclcch    ^. 

ludi. 

9- 

Tho'a          2?. 

Jndi,       10 

Juir 

3  2. 

jUiii. 

10. 

Siir  iitd  ce  1 9. 

ludi.        \Q 

Jeph'c 

6. 

Judi. 

Ji. 

..4b:jfan       7. 

I>di.      li 

.AhiloH 

10. 

Judi. 

JZ. 

.Abdun          g. 

Jud:.      \1 

$auifon 

20. 

Ittdi. 

i6. 

mlt       •   40. 

i-    ^tg-  ^ 

daiwel 

40. 

.Acl. 

M- 

Said             40. 

.Acl.      1 5- 

Daitid 

40. 

3.  V.« 

.  2. 

S.ilomon     40. 

3.  J\e7,u 

l\eilores 

T^^mcrns 

Locaj 

cr.- 

J^cilores  'X^merus 

L;ca  fcr.' 

aniioitim 

pllirx 

aunorum 

pturit. 
Domiii 

MORALITER. 
j  FaSitmefi  igitnr.  Hicagicur  dc  Dcidonuis  ydificacionc  p 
quamfignificac^xdifi-jatioccclcfia;  c]avcroSaIomoncChri 
(to xdihcaca cft  vircutib.fidci,dodrina,&:  lacramccis .  quacu 
ad  primii  dcfcribif  mcfura  domus  f  m  longitudmc  eius,  laci- 
tuclinc&:  akicudinc  vfq;  ad  primu  tabulatu.  Pcr  longitudiuc 
ligniiicatfvirtusloganimicatis  &:pfcucraiiti.c.Pcrl.uitudin(3 
ditfuilo  pictatJS  &  inifcricordix  .  Pcr  altituduic  contcplatio 
C^lcftis  pfie.Sc^m  illud^Philip.  J.d.?^r)//r.i  ai::  con:icrfatio  in  tf 
liscji.  Intocaverodomusakitucliric  erac  trcs  m;llioncsvna 
fupalia.  Pcr  infcnorc  lignincat^conceplacio  coislioiLim  dc- 
uocoru.Pcr  mcdiacontcplatio  prophccaru,  qu^  tirkiit  p  m-.a 
ginarias  vifiones .  Pcr  fupcriorc  vciocontcmpl.ntio prophe 
talis  quc  cft  finc  talibus  imaginib.  6c  fignris ,  licut  dickur  dc 
^ipheta  DauidinpriiK.ipio  gloliclibripfalmorii.  Pcrl.atcra 
vcrotcplique  fucruntqiiatuor.Orientalc,Occidct3lc,A',].Io 
ii.irc,Mcnd!t'»nalc,dciign.ant  quatuor  virtutcs  caidinaks,dc 
quibus  df  Apocal.i  i .c.  E:  cinttas crat  in ijuadro poftta .  Sicut.n. 
ccclclia  hic  pcr  tcmplum  intclligitur.Iic  ibi  p  ciuitatc  ligmri 
catur.Q^iantum  aucad  fccundum,fciiicct,  ficramcnc.i  noue 
lcgis  fcicnduni  i],tcmpium  Saloinonis  habuit  trc.^  p.utcs 
fcil;cct,poi-ticum,fai)Ct'mi,<:^  findumfanctoruii..i*cr  porti- 
cum  ubi  ci.it  introici:s  ,  lignincat  baptifmus  qui  cft  i.-iiiu;-t  fi- 
cramcntoru .  Fcr  mclam  vero  propofitionis  quc  crr.t  in  pai  - 

tCCClJipll, 


tctcpli,  qu^diccbatur  fandu.fignificatur  Luchanftic  lacta- 
nKiitu,in  quo  iidclibus  prc<ponitur  panis  vicc .  licpcrqiiin- 
uuccandclabraqucib;dcer;jnc,  vc  dicitur  ca.1cq.tignific;ii 
turalia  quinquc  lacramenta.quij'  candclabra  dicunc'cx  hoc 
qu  in  omnibus  facramcnt:s'  dcuc.cc  .icccpcis  gr.^tia  C]  uirtuci 
habct  illuminatiuain  contcrcur.  C^.incum  .id  ccrciuiu,tcil:- 
ccc,dodnn;i  fidci  Chrifti.iignificaoacur  p  ill.u]u;vcranciiii 
cr.i  fandumfanccoru,vbi  eracarca  cciianu  iui,qu.c cr.i:  uiuivi 
&  lic  fign.'C  vnitacc  cikncic  diuinc.Pcr  iila  vcro  quc  craiic  in| 
tia  arc^klignificacurcnnicaspcrlonaru:  quia  pcrvirgnmqn.. 
lignac  poccnci.i,  ligniHcotur  pfv>na  p.u'n.scui  acrnbuiturpi)- 
Ccncia.Pcr  cabul;is  que  iignanc  i.ipicnci."t  pl\)na  fif.j  cmus  ac- 
cnbucu  cft  fapicncia.Pcr  nianna  d;ili.-c  ]:-k»n.;  !;"rituii.'iiidi,  ' 
iuscli  boniuis accribucu.  Fcr  hocaurccjuod  .a-ca  crac  claii 
ligmfic.it  cjuod.'-at:!oncs  omniuin  qui^-  iact.i  laric,  vci  licnci;' 
diuin.i  fcicciacl.iucKiiic',  ic  quibus  cit  crcario,incarna:;o,  iv 
lurrcdio  moi"ruuru,rcddicio  pcnarum  &:  prcmiorum,.S<:c\c 
tcracdfidcccclclic;  pcrcincnnn  Pcrdu<  s.iuccm  Chwrubin 
cui  [-iciiiLiido  icicncic  intcrprc[.i);i  ,ecciciicplaci  :\:  niini- 
lin  inc]busrcqu!v;'cicicncia,iJgM!hcaii:ur:v.''cipiiluncdifpvii 
lacorcstVnunirtn  prcdidoru^Nam  induccre  dcbcnc  loos 
fubdiios  ad  vii-nici  s,^;  cis  niiniiirai-c  f  .cr.^&  cos  doccrc d : 
fidccaiholica.  Pcr  bin.a"u'iauc  Clicrubui  iiginilciuurvh.iti' 
tas..«^  p-  x:iKimc  iciuccrc  dcbcc  ipiacis  ccclcUo;  <Sc  inin:ltiis- 


^3 


III.   RegLim. 


domu  domino.  Domusautequam?dificabatrexSaIomondno,habc- 
c  bat  fexaginra  cubitos  in  logitudinc,  &  viginti  cubitos in  latitudine,& 


j€  izat fpes &:  fides noftra  nulla  cft.Qui  rc<kc mons  Moria,  id 
A.  (t>viIionis  dicitur :  quia  quos  ad  ;rtcrnnm  clantatis  vilione 

•oiif^^ruat ,  in  hac  vita  laboranccs  videre  &c  adiuuare  digna- 

ur.  Ipfc ci^ enim  locus  in quo  obtulic  Abraham  filium fuii 

domino,  &:  pro  deuonone  obedientia;  ab  illo  videri  nieruic: 

vnnomen  acce 
'•'  pit.Di;iiique  vbi 

iioniinusaiC:ro/ 

i'efiliumtu«Tn  quc 
(is  ifojic,  &  u.t 

.,  in  tcnam  quam 

.tionjlrauero    tibi, 

cTf.  In  Hebreo 

li.ibct ,  terra  MO' 

)..z.  Etg,a  immo 

]ano  Iftac  typus. 

dominiccpairio 

nisfuit,rcdcin 

locoeodem  tc- 

iplum  cdificatur 

(|Uia  pcr  fidcni 

&  niyllcria  do- 

minicx  paffio- 

nisccclcfiadcdi 

catacrcfcicinte 

plu  fanchim  in 

domino.Qui  dc 
,  monftratus  fue- 

'  rat  D.iuid  patri 

cius .  Offcnfus 

cm  crat  Dauid 

ficutcetcns  pro 

fhetis  vcntuius 

incarnedns,qui 

vocatani  dc  r.cn 
.tibus  cccleham 

per  ipfam  incar 

nationcm  ablue 

rct  a  peccatis,&: 

confecrarct  infi 

ddem  domum 

fibi .  In  area  Orna 

hbnfxi.  Area  cc- 

clcli."!  lignificat. 

fndc  :  ttp:rn,un 

d.:bu  artanifujtn. 

Ornam  vcr6,i.il 

luminatus  natio 

ncIebui.EUS.Ge 

iiles  fignificatil: 

luftrandos  ado- 
^^nino,&i  filios 

rcclcftas  immu- 

tandos  .  Vnde: 
■utfits  aliqntcne' 
)i.t,  nmca.Und.. 
•cbusqux&Ic- 
.\;falcm,  concul 

<:aca  interprcta- 
'"''tur.Itrufalemui 

liop.icis,  inqua 

diun  Orna  Gcn 

tilis  rcgn.ic,  le- 

busdicicur.  Cu 

Dauid  in  ea  lo- 

cuin  holocaufti 

cmic,&:S.-iiomo 

^diricac  tcmplu  domini ,  Icrufalem  vocatur:quia  Gcntilitas 

dmini  culcus  ncfcia  coculcacur  &:  illuditur  a  dx-monibus:  fed 

cu.'n  cam gr.icia coditoris  rcfpcxit,  pacis in  fe  locum  inucnic 
''  i^nomcn.vndc: Beati pacifici,quomam  HltjDei  vocabnntur .  Cu 

crgoOrnam  in  h.ac  ciuitatc  rcgn.irct,/ebus  vocabatur  .  Scd 

tunilocum  arcx  cu  bobus  m  tribulis  Dauidrcgi  vcdcrct  no 

mcn 


Cap.    VI.         714 

men  lerufale  acccpit:  aa  pcrfifjlens  in  fua  obftinatioiie  Geti- 
litascoculcabarurquafi  vi]is&:abiCv.la  amalignis  fpintibus. 
Porro  cum  omnia  ucndere,  &r  vcro  rcgiofferredidicit,  non 
vltra  conculcanadajmonibus,  ucl  uitijs  pocuicfcd  incernx 
pacis  quam  cum  condicors  fuo  haberec ,  compos  cffcttaefl-. 

Qux  pra:parauc 


rac  Dauid ,  &c. 

Paiaueracn.Da 

uid  pfallcdo,  pa 

raucrutahjprQ- 

phct^  vacicina- 

do  locum  drio, ' 

vcro,f  Saloino- 

ni  inquodomii' 

a:di  icarec:qui<i 

corda  auditorii 

fidc  inlticueruc, 

mouctes ,  vc  in- 

carnacii  Oci  fi- 

lul  fideli  deuo- 

cioe  fufciperec. 

Vnde:  Leuate  och  Ioanfl.4.c. 

los  veJlroSy  &  vide 

te  regiones-.qniaal 

bx  furtt ia  ai  mef' 

fem ,  &quimetit, 

nierccdem  accipit: 

&  congregat  fru-  g, 

£lum  in  uitaMer- 

nay  vt  quifeminat 

fimul gaudeat ,  <& 

quimctit.  Qu.Lc 

uate  oculos  vc- 

ftros,  &:videte 

locu  q.  paratus 

cfi  adajdificada 

domij,  &:  qui  x- 

dlficat  docedo, 

merccdcm  acci 

pic ,  &:  cogregac  , 

lapides    ptiofos 

in  uita  ^cerna , 

vt  &:  g.paraclo- 

cum  a'dificio  li- 

mul  gaudeac,  6c 

qui  ^dificatji.jp- 

phcta  vecuru  p- 

dices,  &:apo{lo-  . 

lus  pdicans  do- 

minum  uenicn»- 

cem  ,  una  fimul 

mcrccdepocian 

tur . 

a  in  longitu.  &c. 

Logicudodom' 

luganimitate  ec 

ciciielignificar, 

qua  paricccvad" 

uerla  colerar,  do 

nec  ad  patriag- 

ueniac.  Heccfl 

fuaginta  tubt- 

torii,  quiafcna- 

rius  pcrfc.llione 

borvorum   ope- 


Ibidem  eap.f . 
F 


ru  fignificat,  g.a 
dcbcmusperJd- 
ganimitatcita  aducrfa  tolcrare,  uc  pcr  bona  opcra  oromif- 
fampatriammereamurincrare.  ^ 

b  ^^igihti  cubitus. Pvopzer  gcminam  charifdtis  diftancia,  qua 
Dcum  diligimus  &  proximum. 

c  inlatitiuiine.  Laticudo charitate fignificat,qua: dilataco fi- 
nu  menti.s  amicos  in  Dco,&  inimicos  diligic  proptcr  Dcu, 

doncc 


NiCOLAVS  DE   LYRA. 

I  Domus  aiit.  Hic  cofequentcr  dcfcribitur fortna  xdificii .  £t  quia 
^'oc  intricate  difcribitur:&  ide  pluries  repetii,&  aliqua  hic  omittuni 
^  '<e  Z.Varalrpom.fiipplentur^propter  quod  litera  difficilius  intelligii, 
ideo  bic  aliqua  ordinate  fmitto  deforma  tepli,  vt  intelle&us  literafa- 
Ciim  polfit  cap.  I  .Sciendu  igitur,quod  teniplum  erat  quxda  domus  ma 
gnacuius longitudn protend(batur  ab  Orientc  in  Occidente,  &  latitu- 
(ioaMeridie  i)t^quilone:ftcut&  tabernaculum  quod  Jecit  Mofes: 
h«bebtit  ame  h*c  domus fexaginta  cubitos^i  longitudine,  & vigittti  in 

•  lettitudine 


latiiudin e  iiitra parieics.,&  centu  &  vigivti in  aliauat/ic,  vt  babttur 
t.Varal.}  ■&  ideo  eratfa&a  ad  modii  turris  qttadrat(:cuius  dno  latcra 
Jibi  oppofiia  sut  longiora  in  triplo  ducbus  ali-sjibi  opp«fnis,propter  qS 
bt?.c  dvinus  aliquado  vocattoturris,proutdinurrjfuitCen.^  J.  TeSIum 
vcro  defuper  crat  planu  fcctr/idum  mcdum  dcnicriim  TaUitiUA  &  vl 
traptaviiitm  afcetidtbat quxdcKi claufura  in  ctrcumitu  per  modum 
prr,pu'>tiaculonm  ad  decorcm  a-  defenjioncm.ln  altitudine  vero  huius 
domiti  erant  tres  ma),fioncs,infcriorprope  terra,qn<£  eratdcputata  ad 
cultu  diuinum-propter  quod  de illafcripturafacit  metithnem ,  in  ali]s 
Tom.2.  i     3  •$<  autem 


yi^         GloCord.&NicolaidcLyra. 


716 


<»^  doncc  sd  paccm  conucrfis  vcl  fundinis  cxcindis,  cum  folis 
A  ariiicis  g,audcac  in  dommo. 

Bcda .  Notandum.quia  tdginta  cubiti  altitudinis  no  vfquc 
»  Par  t  a.  ^^  ^^*-'^"  t<^p!' ^''J  vfquc sd ccnaculu  infcrius  pcingcbac.Ap- 
tc.n.inP.iral.fcripcuniclt,quodakiaidocc»cumviy,inti  cu- 
bicoru  crat ,  dccuuis rci  lacramc 
teomipteToi  tisaptiusinfcqucnci  criKaabicur,  a  trij^inta  cubicos  in  altitndincEttporticus 

""■     jSmtdSrX--  c  e.atantetcplumvig.„n cubitorum bng,- 

a    Tmmacubh.  Propccr  fidcni  d  tudmis ,  iuxca  mcnfura  latitudinistcmpli, 

trinitalis ,  in  cuius  vifionc  cun-      ^  habcbat  decem  cubitos  Kuitudinis  ante 
aadciidcriafpci  nour.r  uifpcn-       ^.         ,,._,.,  ,    r       ^ 

dantur .  Sinsuli  numor.  pcr  dc-  <^  faciem  tepli .  Fccitque  m  templo  feneltras, 


f  btat  intrin- 


ccmmulciplicantur,f;ii!apcr  fi-  f  tobliquas-  £t  xdificauittruperparieteiii 


)ecu.,&argu  dcm  & cutiodiam  lc-is  pacicn- 


ftai  eitrinlc-  tiafalubritcr  exerceturrcharitas 
cu» .  virilitcrardcfciCj&fpesfublimi' 

f  th.ibmum 
vel  de.imbitla 
tori&,&  inf. 


Pfal.iS.d 
a.Par.  yi. 


tempU  t  tabulata  per  gyru ,  t  in  pariecibus 

domuspcr  circiiitum  teiiipli  &  oraculi ,  & 

teradartcrnarapitur. 

b  In  jltUudinc.  Altitudofignificat  fpcn\  rctributionis  futurg 

pro  qua  profpera  vcl  aducrfa  conccmnit,doncc  vidcac  bona 

domini  in  tcrra  viucncium. 

c  Torticus  erat,&c.  De  hac  in  Paralip.  fcriptum  e(\:  Torticum 
u  vero  antefrontem  cjh£  tcndebatur  in  bngum  iuxta mer.furam  laHtudi 

nii  cubitoru  vi^hiti.  Patct  crgo  quia  porticus  ifta  ad  Orientale 

templi parte  tadaeft.  Tcmpluni.n.  vci fum  ad  Oricnte  crat 
l.fephiu.    ficut  &  t.abcrnaculum:habcbatquc  oflium  ab  Oricncc  con- 

tra  oliiu  ccmph  iuxca  Jofcphu ,  ica  vc  fol  zquinodialis  orxs 

dircdis  radioru  lincis  pcr  oHia  tria  porticus ,  fcilicet ,  tcpli, 

&  oraculi  arca  ccftamenci  perfundcrct .  Templum  ccclcfia 

figurat ,  porticus  qu.xantctcmplupriorlumcnfolis  rccipie 

bat,  illaeccleli^  partem  qua:dominiincarnacioncm  pr^cef- 

lit,in  qua  patriardie  &:  prophetx  Oriente  iulliti^  folem  pri- 

mi  fufccpcrunc,&:  nafcenti  domino  in carne  viuendo,  pr^di 

.cando,nafcendo,&:  monendo  tcftimonium  prxbucrunt. 

d  yiginti  cubitoum  longitudinis,iuxta  oienfuram  Utitudinis  tepli. 

Quia  antiqui  iufti  in  paticncia  6c  longanimitatc  cxpcdabat, 

qn  incarnatusdominus  euangdij  gratiam  afterret ,  promif  • 

lloncs  fuas  a  longe  afpicicntcs  iV  falutantcs  .  Acquabat  crgo 

porticus  lon^itudinc  fua latitudmc  tepli:  quia  p  longanimi- 

lcJiIib  de  tatementisdcfiderabantvenire  ad  dilatatione  ccclefijcin 

tc  m?.  Salo.  charitate  Dci  qu^-  eft  in  Chrifto  lefu.  Potticus  habcbat  dcce 

cif.  e.         cubitos  :n  lacicudinc.  g.a  calcs  ccfi nondij  ver ba  vcl  myftcria 

C  euangclij  qu^'  erac  pcr  Chriftu  cradenda  reccperunc ,  pr^ce- 

pca  tamen 


pcatndccalogi  prfcd.i  dilcclionc  dilataci  cordis  fcru.Tj  ■-  ) 
runc.  Inpnmal!-onccporcicusfuv.'rcprini  iufti  ,  Abcl.l  v.\: 
Enoch.  In  incimociuspcnccraIi&:quali  propc  niurii  ccj! 
pr^currordomini  Simcon,  Anna,&:ccccri,q,ccftnaciiHca[c 
cius  vidcrcmcrucrunr,umcndoclrin.i.'cius  audirc  &:f.!cia 

mcnca pcrcipcrc ncquiucrunc.  i^ 
c  fenf/li-af  bbUquas.  Sanclos   '    ^' 
dlorcsquibus  mentc  cxccdc  : 
bus  Dco  arc.ina  cdeftiuin  Inc. 
culuis  vidcrc  conccdicur.  (>■, 
dum  qiixinocculco  vidcnc,!  1 
blicc  pandunc,qu3li  fufccpco  iii 
mincfolis  fcncftne  cundla  ccin 
plipcnccraliarcplcnc.  Vnde-  u 
bliqua: ,  idcft ,  incus  laciorcs  \  .  ' 
fc  pcrhjbcncur:  qu!a  qui  lu.;.. ; 
fupcrna:  concemplacionis  vel  acF" 
momcncum  percipicmox  fini 
cordisampliuscaftig.indodilacac ,  &admaioracapcIIcndi 
folcai  cxcicicacionc  prxparac 

i  Et&dificiiiiit  &c.  H^cr.abularaincuangcliovbi  dominu  ' 
tetatur  adiabolo,  pinn.aculatcpli  vocantMacobu  quoquc  fr, 
trc  domini  in  pinnaculu  tcmpli,  vndc  cumad  populunico 
cionarccurlcuaciicftclcgimus.  Vcruaucemmosfucritdo' 
ftoribus,vt  in  tabulatis  fcdentcs  ad  turba  inferius  loqucrcn 
tur,nufqua  legimus.  Hxc  crgo  tna  tabulata  totide  fidelmn  |& 
gradus  ,coniugatoru.f  contincntium&:  virginum  lignan 
diftindosaltitLidine^fefirionis^fcdfocictatefidci  &:  vcrit; 
tisomncs  ad  domum  domini  pcrcjncnces , &: fixa  mcni 
inhcrcnces.  Supremu  ergocabulacum  Cicccris  angufiiis,m( 
dm"fupr.cmolacius,irifimo  anguftius  .  Quia  alcior  prctcll; 
vircucis  alciorcdcbcccencrevia  viuendi.  Quicnimabreni 
tiaco  coiugio  viiginicacc  dominocofecranc  ,mores  oporr 
virginicacccodignosofTendanc,abftincancabociolis  vc. 
ira,rixa,dcrradci6c,habiCuimpudico,comcffacionib.pocaD 
nib.&huiufmodi.vigilijs,fantlis  oracionibus,lcdiGnibu 
clcemofynis  &  hmoi  vaccnc ,  vt  q.  fucur^  vice  ftatii  1  ^ifeflii 
nctcuet,inqua no nuber,neq;  nubcnf, fed  sucficuc  angeli 
c^Io.Huius  quoq;  ftacu  quacii  morcalibus  pofTibilcclf  >  i  pii 
ftudeanc imicari.  Infimu  veroamplions  eft  lacicudinis :  qu 
no  dicicur  coniugacis;  Fcnde  cmnia  qum  haba  &  aa  paupibus,fi 
/i  yis  ad  viia  ingndi ,  ftrua  madata^tion  cccidcs,Kon  aaulterabis.ic; 
Mcdifilocu  ccneccocinetcs  quantu  virginibus  infenorcs,ci  1 


^ 


coniugac 


NICOLAVS  D£  LYRA. 
4«  nTit  duahus,f.mcdia  & fnprcma  cufiodiebantur  -ptcnftlia.vefies  mi 
nifliorum  &  csterapretifapro  templo  necejfaria,&  idco  de  illis  dua- 
husp.truafit  mmio.  Inferior  autem  fecHdii  longitudinem  diuidcbatur 
in  duaspartes  inxquulesiquariim prirna  qux  erat  aparte  Orientali^  et 
in  qua  erat  introitus  lepli  habcbatqnadraginta  cuhitos  in  logitudine, 
&jiicsbatur  domus  extcriorfiuefan&imlin  qua  erat  altare  incenfi,  et 
mefapropofittonis  &  cadelabra.alia  aut  habebat  to.cubitosper  qua- 
drum,&  dicebatur  domus  interior  velfan£lumfan6lorum  fiue  oracu- 
lum,in  qua  erant  aica&  Cherubim  &propitiaioriu,  &  diuidehaiur 
ijUduapartcsparieteintermedio.in  quo  eratoftium  ad  ingrediedum 
de  una  ad  alia.Tarieces  aute  huius  domus  erat  de  lapidibus:  &  a  par 
te  interiori  openi  tabuUs  cedrinis,  &fuf  tabulas  ilias  aureis  laminisy 
&  tcSa  cius  ubi  i;  cipicbat  mafio  media  a  parte  inferiori  erat  laquea- 
tum,Gallicb  labroific  .  tabulis  cedrinis  fmili  modo  vpcrtis  laminis 
aureis.Tauimetum  verofuit  depukhro  marmore  ofto  defuper  tabulis 
abiegnisfc(tm  translatione  nofiram.  Hebrxi  vcro  dicunt  q,  ilU  tabuU 
erant  de  buxo,quod  e'i\  lignum  durum,  &forth  ne  cito putreficrent  ex 
humilitate  tcrrx:&  cpcrts  eraut  defuper  laminis  aureis:ita  cj,  manfto 
infcrior  tcmpli  qu£  erat  deputata  ditiino  cuhui ,  erat  cooperia  atiro  ex 
omni  partcAltitudi  verb  huiusmanfimis  erattriginta  cubito.vbiq; 


tantum  quinque  cubiti  fuperiores  profenefiris  .  Jn  introitu  vero  tep 
eracporticus  uiginti  cubitorum  longit.  Sicundum  n.tfi<ralat!tudia, 
templi  &  latitud.dccem  cubic.quia  tantum protcndebatur  anteien 
pli  introittm.Ifia  vero  domus  nonpotfigurari  in  plancfedpofuih, 
figuram  fundamenc>,& pcr  ea  qu£  di^afunr^ pnt  alia  imaginari.Hil 
pr£mifjis  accedamus  ad  licera  exponenda  :  Domus  aiic  &:c.  Hic  d( 
fcribitur forma  & modus xdificii .  &primo quantum  adtemplumt 
poi ticum  .  fecuudo  quantu  r.d  dcambulatoria  &  difpofitione  interic 
rem parietum.ibi :  tc  xdificauic.  tertio  quantu  ad  diflin&ionem  di 
mus  interioris  &exte}-ioris.ibi :  Acdificauitq, .  i;uarto quatitum  c^ 
introitim  &  atritm,ibi:  Feeitq;  &C.  Circa  'primu  defcribiturma 
fura  templt  &  porticus,&  patet  litera  ex  prxdi&is  vfqiie  ibi : 
i  Ec  Ciiginca,&c.  Hoc  videtur  contradiccre  ei ,  quoddi&um  efl, 
templum in  altitudine  habebat  i  lo.cubitos.  Dicedum^q,  hic  accipiti 
altitudotempli  quantum  ad  manftonem  interiorem  qux  h.ibcbat  tr 
ginta  cubitos  apauimento  vfq;  adpri^numflariuiit ,  vtpr^diilu  cj 
&fiiper  illam  manfionem  erat  alia  mcdia  triginta  cubitorim  :  &fi 
per  illam  tcrtiafexaginta  cubitorum,&  fic  icta  aldtudotemplihabi 
bat  centum  viginii  cubitos, prout  habcturfccundi  Taralip.;.  Confi 


Mpauimcnto  vfq;  ad primum  folarium .  quud  erat  manjio  mediafdm 
expofttores  cathoUcos:  fccundU  Hebrxos  verb  domus  interior  q-.ix  vo- 
caturfanHum  fan^oru.habcbat  tantiim  lo.cubitos in  altitudiiicvfq; 
adprimurnfolariumiitacpaltitudoeitts  eratbreuior  10.  ciibitis alti- 
tudine  domus  cxterioris .  Exterius  vero  erat  tria  dcambulatoria  in  cir 
cumitu  templi  correfpondentia  tribus  manfionib.pdi&is ,  qux  erant  ad 
decorem  &  ad  ternpli  dcfenfionem  ai  modumpropugnacidoriim .  Hc- 
brsi  vero  dicunt,ff,  non  crant  dcambulatoria  ,fed  tres  ordines  appen- 
ditiorum  qux  erat  domitncuU  ctrca  templum,&  idc  dicit  lofcphiis,  a, 
erantpro  hnbitatione  minisirorum.  vndcfrequcnter  nolanturhic,  & 
in  E^^^^ch.  &  Taral.  domus  lateraks  fecunduni  Hcbr^os  ^ptcr  qttod 
non  eratit  in  paric  Orientali  tcpU:quia  tbi  crat  portictts,&'crat  qudi- 
bet  altitndo,quinquc  cubitvrum,  ita  <p  inferiores  crantimmcdiatcfu- 
ftr  tevram:& Jic  iUi  trcs  ordines  iuxta  aUitudinem  muri  aficdcbant 
pcr  qmndccim  cubitos.&  in  quindccim  cuhitisfupericrib.  dc  altitudi- 
ne manftor.is inferioris  rcmancntib.  erantfeneiirx ad illuminaiijncm 
tctnpli,dealtitudine  rerbfanCiifanilorumfecundum  hoc  rcmancbat 

tan' 


vbiq;       quenter  oUenait  difpofitionem  fencfirarum,?bi : 


2  Fccicq,  in  cemplo  fcncftras  obIiquas,&:c.  Hicaccipiturft 
nefira  pro  aperturis  muri  ad  recipicndum  lumen,  e;u£  erat  flriSiori 
in  extcriori fiperficie  niuri:  &  laiiores  in  intcriori,vt  lumen  trafiei, 
rnagis  difittnderctur  intra  domum:&  fic  linca  iranjicns  ab  exttriuyij 
perficie adinteriorem  non  veniebat dire£ic  ad  angi4umredim,}c 
obliquum  ad  angulum  obtupim,ficut  apparet  infencflris  ecilefiarun 
&  xdificiorim  quorum  murt  fttnt  fpiffi . 
l  Ec  .cdificauic.  Hic  cofenucnter  agitttr  de  d:fpffttione  deambuUt 
riorti,qH.t  eraut  circa  teplum,&  dcfolanis  qiix  erantin  ternpb,  et  C 
difpofitioneparictU  interius ,  &primo  ({''.imbulatonis ,  cum  dicittn 
£c  xd\. pa.cc.  .Ad  Luiui  intcllc£lit fcicndum,  q,fectindim  expofttore 
noitros  ex  tranfuerfo  tcmpU  traJiLint  trabes  in  tribus  locis,f.intiibk 
fummitattbiis  manfionum,ita  ip  tr.:bes  infer  orcs  portabant  prinM 
folariiim,&  mcdix  jecundum .  &  ttrtix  te6ium  donms,  qubddcfipi 
crat planmn,vt  diSum  efi.Et  trabcs i(lx crantita  long£,qubd tranj 
bantultra mitrum  cxtcrius  in utroque latcrc tcrnpli  &  fuprr illa pa^ 
tem  trabiU  qu,epiomincbatcxtcritis,eratit  talultefortcs  ftciififtci 
0  -y:  iutnlor, 


77 


III.  R 


effum. 


•  coiugatis  aItiores,quoru  portiogloriofa  scdificabac  ecclefia 
'  1  prilT)  iciua.  vn :  Mtdtitudinis  crsdeniiu  erat  cor.  u.&a,  u.&c.  Quo- 
Aft  f.  ™"'  maximaiTi  parte  vxores  reliquifiTe  coplccius  fandi  Sce- 


lem  3.  phani  teftacur  hiftoria,  vbi  hoies  eadem  religione  pallcntes 

non  coniuges,led  viduas  eorum  appcllat . 

a  ij{f>^<ii.luriculas,ne  g.s  inde 
^*'"*  facile  ad  inferiora  dcciderer, 

qJOchozia:  regi  in  Samaria 

cotigifle  lcgimus  :  hec  quoti- 

diana  diuinc  j) tcitionis  erga 


nos  munimina  dcfignac.  Vn: 


T  Virgincs. 

a  fecictUtera  incircumitu.  Tabulatum  quod 
fubter  erat,quiiK]ue  cubitos  habebut  Jatitudi- 

a     ^  ConLinentcs. 

niSj&  medium  tabubrum  fex  cubitorum  la- 

a    f  Coniiigati  . 

titudinis,  &:  te^rtium  tabulatum  feptcm  ha- 
b  bens  cubitos  latittfdinis.  Trabes  autem  po- 
^  fiiit  indomoper  circumitum  foriniecus,  vc 
d  nonh^rerenc  muris  templi.    Domus  autem 

cum  aedificaretur  ,  de  iapidibus  t  dolatis  ac- 
e  queperfedlisa^dificataeitj&m.illeus,  &lecu 


Cap.    VI.        718 

dulcedims  Dei:quam  abfcondit  titnentihus  fe^<cr  patcfecit  fperantibjn 
fe.  illi  foli  nouerunc  qui  regnum  cceleftc  metiierunt  incrare, 
&:  trinos  vita>panioncs,do6^rinamq;  fandorum  cerncntes, 
ideft,ai  fcripcuris lcgetcs  ad biifaciendLJ  cxcicamur,&quafl 
incapicibus  trabium  fbris  apparcncib.  accrrafubleuamur. 

Quauis  .n.inccrna  fanctorum 
gjoriaperfpiccre  nonduualc- 
mus:  ex  co  tn  qcf  cxterius  uide 
re  valuimus,  fublimibus  eccle- 
fi^mebris  fidcliccradh^rcm'. 


D 


t    Thalamns 
Tcl  (icambuiz 

tOUi. 


Immittlt  angelum  dominus  in  cir- 

J°'-'  cumitu.t.e.&c.  Afcedit^inqtjC^ 

*  naculQ  Ochozias  rex  Sainarie 

g.feadomo  Dauid  feparauc 

rac,  ied  pcr  canccllos  dccidit . 

Quia  etlihfciri  vel  fchifmaci- 

c!  .iliquam  jjonx  adionis  arce 

:  codcfcedcreviir:  q,acnc6pa- 

sieunicatis  ecclcfie  nohabet, 

qualipatctib.  &.n6folidislate        -      -_  r  ,-  ,. 

;rupra:fidMs  aduitiorumfima ,    Hs ,  &  omnc  terramentum  non  lunc  audita 
_  dclabunt,dudiuinodcfticuti  f  indomocumJEdificareturOllium  t  lateris 

auxilio  ptinacie  fux  fafiu  m~ 

tereut.  i^fera,  i.muros  ucl  caccllos,uel  luriculas,do£torcs  in 

cabulatis  i'edcntes,qui  ad  circufiante.inferius  populucocio- 

*  j'  nabatiir.vndedns  •.VrMcate  fuper te&a.  Ei$3L[omon :  Melius 

ejifcdere  in  angnlo  domata,<Ate{Mii  Gr^cc,tcclum  Latinc . 

b  Trabes  auterapofntt,itepofuic in  domoper circumituforir),  Bcda. 

Ibiflu.  Doinus qux  tabulata portant pr.^dicatores  fignificant ,  qui 

diifublimemi\:ho:iorabilem  in  ccclcfia  Dei  tcncntlocu 

infirmiorespr^dicationefuaab  infimorum  appctitu  fufiol 

]ut,(Si:  ad  c^lcfiia  dcfideranda  &:  fpcrauda  fufpendut,&:  intcr 

cedendo  vcpcriifiant,adiuuanc.l,cgimus  autin  Parali.quod 

trabcscepli  ficutceteraeiusinterioraauro  veffite  fuerunc. 

C^uod  ica  factu  eft,vc ilia: crabiii  partcs queintus  funt  in  te- 

plo aureis effcnt  laminis  cc6l<E,qu>E  foris  pacebac  no  deaura 

ce fcd  cedri  fpeciem  formamque ofienderenc,  in  qua  cii  ini 

pofualibi  tabulaca  gcftabac.Q\iod  ergo  excnnfecus  emine- 

bat,vica  fandtoru  qu^  nobis  innoccfcicdcfignac.  Quod  vero 

incus  deauracum  fulgebac,claricacem  qua  in  ca;lefii  pacria  in 

afpcducrcatorisfuigaudent.Claritastrabiuaurea  illis  tm 

qui  templum  intraucrant,patebat:quia,J^iz  w.i(^fl«//f  aUitudo 

dul' 


PoIIum'ec  hxcde  fauiLlisad- 
huc  in  hac  uita  politis  intcUigc 
re,  quorum  puritatcm  dileClio 
nisquain  fccreto  cordis  cora 
drio  refulgent  infpiccrenequi 
nnis:  6c  tamcn  cxeisquarlo- 
qucndo,agcndo ,  ucl  patiendo 
foris  offcndunt,;inucnimus  fa» 
lutisauxilium. 

c  Trabes forinfecus .  Tancxloo- 
gicudiniserac,  uccapicacarum 


t  Intcrftitia 
aGt  in  muro 
reftriAo  vbi 
capita  poncre 
tur  trabiiuu. 


S  forinfecus  jpniinerenc .  In  infi- 

^  nio  ordine  cubicorum  fcpce,  E 

in  mcdiofexjin  fuprcmo  qum 

que-.ucincapicibus  earum  cabulacac6ponercntur,  nonmu- 

ris  cepli  infixa,fcd  iuxta  muros  trabibus  que de  muris exic- 

rant  fuperpofica . 

d  Domns  autcm,&c.  Hec  ad  illa  ecclclia:  partc  qu^  poft  fccu 
li laborcs &c cercaminaad a'cerna pmia  meruic incroduci^- 
prie  pcrtinent.  Nihil  .n.  inquinacu  incrabic  m  iUam  ciuicace. 
e  Et  malleus  &  fe.  Qu^iahic  cijdimuraduerricacib.&difcipli-  Apoc.n.g, 
na  ueritacis  excrcemur,uc  illic  iuxca  mericum  locis  cogruis 
difponamur,S<:  caftigatione  cefsace  folo  amons  glucino  quo 
adinuicem  copulenuir,  unoimplecifpiritu  profundamur. 
Sed  quaniuis  dicat^.Tv^oe  vir  perfellus in generationib.fuis,Et.Beet 
ti  immaculati.in  via,S>c  huiufccmodi,nullus  uere  pfc6'l:us&  fi- 
ne  magula  uiam  huius  uita:  incedere  potefi  .  Noii  eft.n.qui 
faciat  bonum,&: non  peccet.Scd  fecundum  huius  tempons 
modum  pcrtcdi  &  immaculati  vocitur,  qui  tunc  verc  per 
ficiuntur,cumhexibuscorporisabIoluciad  immortaledo- 
mus  domini  dccorcm  peruenerint. 
f  Oftiumlaieris.  Bcda. Quidahunclocii  maleintelligentes 
putanc  oftium  tcmpli  a  Mcridie  tuifle^ncn  attedcntcs,quia 

^  fifcri- 


Lib.eod.c.f. 


N  I  C  O  L  A  V  S    D  E    L  Y  R  A. 

•}«  dulongitudine  tcmpliy& fuper  illas tabulas poterat homines deam 
hnUrey&idco  dicebantm  dcabulatoria:  &  ~t  parteexteriorierat  qutt 
da  claufuraprocedens  in  altii,ne  ambnlantes  caderent .  Et  ambulato- 
riaifla  erant in£cfualis  latiiudinisiqi dupliciter poterat  fieri,  yno  mo 
do  qitrabesfuperiores  effent  longiores  mediis  vno  cubito,&  fimiliter 
medi£  inferioribus  ftcut  aliqui  iicunt,^lii  autedicUt  &  melius  vtui 
detur^quodquanis  trabes  eaportanteseffent  Aqualis  longititdinis,ta- 
nen  murus  tepli  a  parte  exteriori  erat  refiri&us  vno  cubito  plus,  infe- 
cmdo  deambulatorio  qua  in primo ,  &  fmiliter in  icrtio  quam  in  fe- 
CHndo,&fic  deambulatoriumprimU  babebat  quinque  cubitos  latitudi 
nisymcdiu  vero  fex,&  fupremumfeptem  fecitndum  modumfiguratum 
in  columna  interius  in  margine  exteriori,proutpot  in  plano  figurari. 
Sciendum  etiam  quod  ifla  deambulatoria  vocantur  in  litera  tabulata 
&  Utera,&  patet  litera  ex  di&is  vfque  ibi . 

1  Trabesautem,i5^c.  Qmatrabesvt  di£ltimefl,tranftbant  vUra 
murum  exterius . 

2  Vt  non  h^rercnt  muris  tcmpM,  ifiudnonrcferturadtrabesfe 
tundum  ifiam  expofttionemzquia  cit  tranftrent  p-  r  mediii  muri  necef- 
f^tfio eih£rebant,fcdrefertur adtabulas fuper  trabes  pofitas,qusfic 
erant  pofuie,quod  n  0  iungebantur  muro  tepli  immediate ,  tamen  ilLud 
fpi-ium quod e-rat immediate inter murit& tabuUs erat  ita  paruum^ 
qihomines  ambuUntes  non  poffent  ibi  cadere  nec  pes  hominn  intrare. 
^^dadquiddimitteretur  talefpaciu  intcr  tabuUs,&murum  no  uide- 
tur^propter  quod  attj  dicut  &  meUus,ut  uidetur  quod  hoc  referturad 
ftcellos  deambuUtorioru  impedientium  cafum  ambulantium  a  parte 
exteriori:  &  fic  diflabant  a  muro  templt  fcctmdit  longitudine  trabis 
'Xtramurii prodeuntem ,  utficdeambulatoria habercnt  laiitudinem 
conuenientem.Secundnm  uero  Hebrxos  qui  non  ponHt  ifia  deambulato 
ria.fed  appenditia  fcu  domunculas  laterales ,  utprmdi&ii  cfi,ficefi  in- 
ictligendum-.quod iuxta  muros  templi inparte  exteriori erat ur.us ordo 
^pendoftioiHj quorum altitudo erat.  j .cubitorum,&  cum murus tem 
ptidcuaretura  tcrrapcr  ^.cubitos  erat  reflridtis  a  parte  exteriorif 
tinu  cubitH:  &  'mfprJio  ilUus  cubiti prominentis  erant  capita  trabium 
^"'  tcrmiaabatur pnmus  ordo  appenditiorum  quantU  ad  altitudinem 
juam :  &  alia  capita  trahiu  fuficnt  abantur  ab  exterioripartcparictis 
"ppenditiorum,  &  iteru  eleuato  muro  templi  5  .cubitis ,  murus  iterum 
tcmfii  crat  rcftriclui  uno  cubno^vbi ponebantur  capita  trabiu  appen- 

diiiorum 


ditiorum  medioru,  &  eodem  modo  dt  tertijs  appeditiis,&  fic  latitudo 
append.mediorii  erat  cubi.6.  &  latitudo  tertiorHfcptem  propter  ma- 
iore  reflri£l:onem  muri  '&  tempti  in  afeendcndo,&  fic  trcs  ordines  ap 
penditiorii  afcendebant  iuxta  ruuru  tcmpti pcr  i  ycubitusvtftipradi 
Bii  eft,&  te£lu m  fupcrius  erat  planum ,&  p orlabatur  a parte  extcrio  - 
ripcr  pariete  exteriorem  appenditiorum,ficut  figuratim  cfiin  coliina 
prxcedenti.Etfecundii  hanc  intentionem  Htbritorum  ftc  exponaturli 
tera:Et  a:difi.fuper  pa.ten\p\U.appendentia,qu£fic  nonjinantur, 
eo  quod  erant  detabulis  vtparietes  minusfpatii  occup.ircnt ,  cr  dicHt 
ftpcr pariete  templr.quia  trabes  tegentes  primum  tabulatum ,  &  me- 
iiu,&  tertium  erantfuper  vnum  cuhitim  muri  templi ,  vbi  murus  in 
afcendedo crat ftc  retrafrns  fiue  refli i£ius,vt prad i&i{ifi,pcr  cir.te. 
&  ova.i.exterioris  domus  er  interioris,  ita  qiifla  appenditia  erat  cir- 
ca  templii  in  tribus  partibiisf.  in  duobus  lateribus  tepli  &  iparte  Oc- 
cidentati ,  vbi  eratoracutii,inpartc  vero  Orientali  non  erat  appeditia 
quia  ibi  eratporticus,vt  dt£iu  efl.Et  fecit  la.  Efl  repticatio  eiufdem. 
quiaitla appendentiadicuntur lateraiquia  erant  in  luteribus  tcmpli. 
■Tabu.quod  fub.e.  i.appenditiH  quod  erat  immcdiaiefuper  terram, 
erat  minus  mcdio  in  latitudine  vno  cubito,&  mediiifuperioriyno:qa 
retraEliofiue  reflriBio  muri  amptiabat  mediu  (^  fuperius,  vt  pdi8um 
en,&  fecundii  boc  trabcs  erant  inoiquates  :  qa  trabes  infenoris  appen 
diti)  erant  breuiorcs  trahibus  mediis  vr, 0  cubiU),Qr  trabcs  medii  mino 
res  trabibus  fuperioribus  vno  cubito.Tvabcs  au.po.in  do.&c.  ifl* 
sHt  trahcs  de quibus  di£lu  eii  immediate  qu£  erantpofitx  fuper  mu,ii 
tempti in pane exteriori ,  &ficquod  non  intrabant  muru :  &  hoc  efl 
quod  vocatur  hic,non  inhxrere  muro:fcdftabantfuper  cuhitos  vhi  mu 
rus  erat  retra£lus,vt  di&U  eft. 

)  Domus  autem.  Hicponitur  modus  adificationis  quantum  ad  do 
lationem  tapidum^quafaSafuitin  lapicidinis  &  non  inloco  ttdifica- 
tionis.&  ideofequitur. 

4  Et  mallcus  &  fcu.  i.marteUus fcindens  cu  quofculputnr lapides. 

5  No  funt  audita  in  do.domini  cum  a:di.  &c.  qiefi  inteltigen 
dit  deinflrumentis  addotationem  tapidurn  pertinentibus,non  aiitem  de 
inflrumentis pertincntibus  ad  coiun£lione  &  cxtneiationem  tapidum. 
^liqui  aute  dicunt,quod lapides  illi  incidibantur  fanguine  cuiufdem 
vermishabenteadhocvirtutcm,ficut  tapis  adamantinus  fcinditur 
fanguine  hirci,&ficnoneratibifonitusfattem  notahilis. 

6  Oi\.i\xmMc.  oflium  quod  cral  in mcdio  lattris  templi. 

Tom.i.  .     Z    4       InP»- 


719        Glorord.&NicolaidcLyra. 


720 


fi  fcriprura hatc  fignificarc  voUiiflet,  non  ica  diccrcc :  Oflium 
A  lateris  medii  in  pariete  erat  domus  dexcrjt.  Scd  ica:&:  habcbat  oftiii 
domiis  ad  Mcndicni.Kiinc  auc  aliud  fignificac.Parce  naquc 
domus  dextrx  latus  tcmpli  Meridianu  dicic ,  in  cuius  parce 
Oricnt.ilicftiu  crat  in  iplo  angulo  fadum  iuxta  cerra:  m  q3 


rumfidclium,&  pcrficiecurinfinefeculi  refurrcdione cot-  | 
porum  imnioiwliu.Quiindccim  vcro  m  trigonum  duib ,  id 
clVum  oibus  fuis  parcibus  annumcraca  i  lo.cfficiunc.  Benc 
igic  ccnccnano  numcro&.  viccnario  magna  cledoru  bcaci- 
cudo  in  fucuro  dcfignamr 


intrccutcs  ftatmi  ad  alciora  gra 
dacimafcendcbanc,  hrices  viam 
&: afcenfum  pcr p.iriccs inccrio 
ra,doncc  cali  icincrc  ad  mcdium 
canaculum ,  &c  a  mcdio  peruc- 
nirencadccrcium.  Ec  quamuis 
lcriptura nodicat ,  crtbcrrimas 
h.ibcbant  a  * ' 


c 
d 


vel  ordineta- 
biiLtruatic  tra 
tiumcciltis. 


{oan.  i».f. 


\ 


Quarum  lucc  ccrtum  Sc  finc ot- 

t  tignU.T.ex-  fcnfionc  itcragcrent.  Qui  locus 

(jyaiij  inftar  propnc  .iJ  corpus  domini  rcfjpi- 

niS/ifti!  cit.quod  de  y.rginc  fumpfit.  O- 

inftar  coftjrfl  ftiumcnim  latcris.mcdu  inpar 

&  ribulata  ,  tccratdomus  dcxtrx,quia  vnus 
mihtum  lancca  lacus  cius  ape- 
ruiCjdcxcrum  auccm  latus  ami- 
hceapercum  fanc^acrcdic  ccclc- 
fia,  Aperuic  aucdiciccuangcli- 
fta,  quafi  oftium  medij  laccris,  p 

quodnobis  iter  adcalcliiapandcrccur.Dcniqueicafubiun 
xic :  Et  coniiniio  exiuit  fanguis  &  aqiu.  Aqua,fcihcct,qua  ablui 
mur  in  bapcifmo  :  &L  fangd is  quo  confccramur  in  cahce  fan- 
£to  .  Pcr  hoc  cnim  oliium  cft  nobis  afccnfus  in  mediumc^'- 
naculum,  &:  a mcdio  m  tcrtiun\:quia  pcr  fidcm  &  myftciia 
noftrajrcdcmptionisdcpr^fcntiecclcfixconuerfatione  ad 
rcquicm  animaru  poft  mortc  afccndimus ,  &  dercquie  am- 
marum  aduenicncc  die  iudici  j  ad  immortaHcaccm  corporii, 
vcin  magnacorporis&:.anima:  bcatitudinc  perperub  viua- 
mus.Hoc  inuifibiliter  agcbatMta  vt  foh  qui  intrauerunt,nof- 
lcnt:quauis  per  ipfumofhu  etiam  foris  pofiti  vicJorcnt.Quia 
adus fidchum  in  hoc fcculo &  cclcbrarioncs  facramcntoiu 
etiam  rcprobi  intueri  polTuntjfed  arcana  fidei  &:  incimx  gra 
tiamdilcaionisnulkis  nili  quiperhaccadcoclcf^iaftandic, 
diio  duccagi-iofcic.  Qui  cnim  dicic  (e  nolle  Dcum,  &:  man- 
daca  cius  non  cuftodic ,  mcndax  eft.  Oflium  ccmph  diis  efl, 
quianemovcnit  adpacrcm  nifi  pcripfum,  vndc:  £50/«*» 
Toan.  I*  a.  oJiitm,psrtncfiquisintiO!erit/Juabitur.  Ofimni  porcicus,  fcrj- 
loan.  10. b.  nio  prophecicu  , qui quafi rc6to calle  ingrcdtenccs  adolhii 
tabcrnac  uh  perduccbac :  quia  gf am  Chnlti  qua  mundu  erac 
rcdcmpcurus,  pra-dicabac.Toca  ergo  porcicus  fattura  fidcles 
ihius  ccmpons  fignac.OItium  vcro  in  porcicu dodoics  ,',qui 
cxcens hiccm  vitx  ianuamq;  incraadi  ad  Deum  pandcbanc 
cxpnmic.  Ec  bcne  vnum  oftium,proptcr  confonam  m  om- 
nibus  fanctis  fidem  &c  dilctlionem  vericacis . 
Ibidem.  a  ./ijcLndebantinmcdiumc£.& atnedioin  tcr.Et itdifi.Bcda.hio 
candum  q,  jo.cubicialticudinisdequofupralcgiCur,vfq;  ad 
medium  c^naculu  pcrcingcbant:  dciiidc  jo.vfq;  ad  ccrcium 
addebancur , quoufq,  ad  porcicum qu.t  craccirca  ccmplu ab 
Aufiro, Aquilonc,  iV  Occafu  cedu  perucniebatur ,  i?m  lole- 
phum,dcinde  vfque  ad  fupremum  cedti  tcmplum  60.  cubiti 
numciabancur :  ^:  hc  tota  altitudo  domus  l'm  Par.  i:i  1 20. 
cubitos  confummata  elt .  Porticus  quoque  qux  crant  ante 
frontem  temphad  Oricntcm,fccundum  cundem  librucan 
dcm  cubicorum  fummam  inalcicudine  habcbac,qui .  f  liber 
prsdictas  porcicus  vocac  ccllaria  &:  cubicuia .  Dedit,  inquic, 
t.Par.al.c.  Dauid, ialomonifiliofuo dcfcriptione porticus,&  templi,  &  cellario 


Apcc  in  hoc  ccrcium  domus  diii 
ccnaculum  confummacur;  quia 
poft  prarfcnccs  fidclium  labo- 
rcs,poftacccpcam  infucurore- 
quiem  animaru  plcnacociusec- 
clefixfclicic:ts  in  rcfurredionc 
^  cojslebicur.  Ad  quod  pcrcincc, 
quod  rcfurgcs  a  morcuis  diis , & 
aUcalos  aiccndcns,hocnumc- 
ro  virorum  fpiricumfanftum  in 
hnguis  i^ncis  mific,  qu6  eos  qui 
diucrfishnguis  dlftabaccogna- 
cedrinis.  Ecfailuselt  fcrmodiiiadSalomo  ^  tionclinguarum,  communem 


medij  in  pariccc  erat  domus dexrrs  ,  &  per 
coclileam  afcendcbant  in  medium  coena- 
culu ,  6c  a  medio  in  tertium .  Etxdificauit 
domu,<5i  confummauit  cam.Tcxit  quoque 
Mcndic  tcncftnis,  h  domutlaqueanbuscedrinis  ,&.Tainc3Uic 


t  tabulatum  fuperomnyn  domu  quinquc 
cubitis  altitudinis ,  &  operuit  domu  lignis 


nem,dicens:  Domus  hcecquama:dificas,fi 
ambulaueris  in  pra^ceptismeis,  &  iudicia 
meafeceris,  &:cuftodierisomnia  mandata 
mea  gradiens  per  ea ,  firmabo  icrmonem 


Toin  i.a. 

3. 


tccit  habcre  fcrmoi^-m  .  Ecclc 
lia  enim  fuo  tcmpore  refurgcns 
&:  ccclos  carnc  incorruptibili  a- 
lccndcns ,  plcnc  &:  perfcclc  do- 
no  fpintuflandti  illuftrabitur,qii 
critI)cusomnia  in  omn;busad 
pncdicanda  magnalia  Dei:  quia 
confonamence  ic  voce  omncs  diuinx  maieftatis  gloriam 
collaudabunc . 

b  Liqucaribus.  Bcda.  Laqucariafunttabulata  ,que  magno 
decorc  compohta  &:  ornaca ,  ab  infcrion  parce  crabibus  af-  j 
figuncur,  &:  quiaccni^  akicudmis  domusdommi  facta  erat, ' 
tcrna  habcbat  laqucaria.  Sancb  fublimioribus,  fcilicec,quo- 
ruai  opus &:  doobina cunctis  in ccmplo propofica,  quaii lon 
giusinalcopiiccminenc .  Quigueintciccdcndo,cxhortan- 
do,  animas  mfirmOrum  nc  dcficianc ,  proceganc . 
c  Ccdrints.  Ccdrus  arbor  impucribihs,odons  lucudi.afpcdus 
n  ridi.fcrpences  acccnfa  nidore  fugans  &:  perimens.Quc  p- 
fectis conucniuac,quorum  infupcrabilis  pacienti a,fama "vir- 
cutum  cxi,mia,  prelencia  bonis  graciflima^aucoricas  ad  rcum 
ccndos  &:  contucandos  vcricacis  inimicos  conftancilTiina. 
C^ii  &:  inhac  vica ,  &:  infucura  fingulari  cminencia  pr^tiil- 
gcnt,  loricut.is  fignificac ,  qu^  in  fuprcmo  domus  cc^to  pcr 
circumicumtadc  cranc,nc  quisadalciorapcrueniens  rcpen 
tc  laberetur  ad ima,  quod  in  omni  di;mo pr^cepit  fier i Mo , 
fcs.  &:  h^x  fupra  latcra  vocata  f uac,  vbi  diCtum  eft :  EtfecitU 
tera in  circwtiitu.ln  quiLuis diuina pr^fidia figurantur,qu9 nos 
adhuc  in  feculolaboraiues,  6i  pro  capcu  noltro  ad  fuperio- 
ra  niccntcs,  quotidie  ne  deficiamus,admu.at.  Similitcr  quo- 
quchuaclocum  intehiejmus  :fcdcadiftin6^ione,  quodin 
hac  vita  inccr  crcbra  vcl  hoftisuTip.icaci  centamenca,  velua 
ftra;  fragilicatis  obltacula  concinuo  fupernij  piecacis  mune--; 
re,  ne  corruainusjdctcndimur.  In  illa  vero  vica  fupremu  tes 
pli  cedu  c6icedimu5,vc  nec  vchmus  vlcra  peccare,  nec  pof-i 
im-ius:ncc  vUo  morns  dolore  vel  cecacisaduerfarij  mecu  afli| 
ciamur .  Depfuib.  dfiiauxilijs  quafi  dclaccnbuscabulacoru' 
dicic  ipfc  diis.  Cum  ipfofum  in  tribuUtione,eripiam  ettm ,  &glon- 
ficabo  tum.  De  tucura  aiic  gracia  ,  qua  fuperna  ciuicas  illuitra- 
rur,  dicic  prophcca :  Lauda  lerufilem  do,  &c.  rffuefines  tttospa-  ■ 
cem,6'c.  Benc  auccm  hoc cabulacum quinq;  cubicis alcQ  cft; 
quia  in  iha  pacria  prjEfcnciadiuina:  clancacis  ica nos impleCi: 
vc  vilus,audicus,  oltattus,  guftus,  cadlufq;  nofter  nihil  dulcc 
habcacniiidiligereDeumexcococorde,  tocaanima,  coci 
vircucc,&:  proximum  canquam  nos  ipfos. 


I 


rttm,&  cpiacutis^  cubiciilorum  in  abditis  domus  prop  itiationis,  vbi  _      d  T abuLatum  fuper  omnem  domum  quinquc  cubitis  aUitudi)us.  Bcd  ^ 


cciam  cxccriyiQm  domorum,  qux  craiu  excra  acrium  facer 
dotum  in  circumitu  templi  meminittic  :T^ecnon  &ommum 
qiite cogiiauerat  atrioruni  exidrarutn  pcr  circitmitum  in  thtfattns do- 
tnus  domini,&  in  tbefauris  fanSlorum  .  Quod  auccm  omnis  alti- 
tudo  tcmpli  centum  viginti  cubitorum  erat,lignificatqu6d 
primitiua  in  Icrofolymisccclclia  poft  afcenlioacm  domi- 
ni  hoc  nunicro  virorum  gratiam  Spiricuflandti  acccpic:  quia 
t  quindcci m  qux cx  fcpccm  &:  octo conftanc  iolcnc  ad  iigni- 
ncacione  retcrnvicxqu^nunc  in  fabbadio  gericuramma- 

ruin 


Hic fupremia  iplius  domus  cedtum  dicitur  labulatum ,  illuc 
quod  fupremis  crabibus  fupra  pofitii  erac .  Non  hcbac ccpli 
culmen  mluperioribus,i]cucncc  cabcrnacuiii,fed  erac  ^qu; 
le^omodoin  Palcjltina&:  Aegypco  fiuncdomus.  Tabuia 
cum  auccm  quoopercaeit  domus ,  idc  q^laqiie.iriafignat 
ldclt,eximiosinicfurrectione  viros  &:  lingulan  fantticaci 
adipfum  vircucisapicepucnientcs^dequorumunodicirur.j.  ^ 
Inter  natos  tnulierum  nonfnrrexit  maiorloanae  Baptifia.  De cuiu  '^^ 
copare  dicit' :  Ipfeprxcedet  ante  dominu  infpiritu  &  virtnte Eli{  f 

Etxdiji 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

I  In  pariete  crat  domus  dcxtrx ,  &:c.  idefi ,  inparletedcxtra 
ternpli :  &  hictrat  parits  MtridionaUs  qui  erat  dexter  egredientihus 
de  Hmplo  i  Jofephus  tamen  dicit ,  qitbd  erat  in  anguh  muri  inparte 
Orievtali . 

i  Ec  per  cochlcam.  id  efl,  afcenfum  tortiiofur» ,  qui  Callich  voca- 

tur  vidz . 

j  Alcendeb.incinmediumccen.icuhim,  &  a  medio  in  tcr- 

II  um  .  id  cfit  m  mcdiatu  manfionem  templi  &fu^eriorem , 

Tcxic 


4  Tcxicquoq;domulaquearibuscedrinis.  GalUcHambroU. 

5  Ec  ^■diiicauic  cabulacum  fuperomncm  domumquinquci 
cubicis  alticudmis .  iflud  erat  tabulatum  tertium.  dequojupn] 
di6ii<m  est ,  &  tfli  quinque  cubiti  erat  mtnfura  claufurx ,  qua  erati» 
circumitu  ne  homines  caderent  ,  fa&x  ad  modum  propugnaculoruft 
qu£  afcendebant  in  ahtimper quinquecubitos  ,  exceptis kcis  vbiera, 
canctlliifett prcpugnacula .  ybi  bomines  poterant'Jeapodiare^rc- 
jpictre  inferins  , 

6  Ec  fa>Ltus  c(t  fermo  Domini  ad  Saloraoncm.  fofi  talen 
CQnfumwation  em  domus , 

£czdi< 


7^» 


II  R 


cgum 


a  Etedificauitparietef.  Bcda.Incnnfecusquidedomuscedro 
.  eracveftita,namforinfccLislapisdcquofa6taerac  tanco  ni- 
torc  fulgebac.acficHeccadidocalculoceda.  Mvfticevero 
parieces  templi  func  fldelespopuli,quib.vniuer(a]is  ccclcfia 
confiftic.Qiiorij  dilatationem  perorbemlaticudoparietum 
defi^^naC,  fpem  vero  6c  incen- 


Cap.   VI. 


722 


tionem  ad  crleftia  ereJlam  , 
alcitudo.  Vel  lacicudo  parietis 
qiKC  ex  ordinibus  bpidu  inui- 
cem  fuperpoficis  coftac ,  prx- 
fentis  ftatum  eccjcfis  vbi  ele- 
di  fupra  fundamentum  Chri  - 
fti  omnes  ^edificati  fibiinuice 
inordinepertemporum  cur- 
riculafuccedunt,  feque  inuice 
portantes  legem  Chrifli  qua,» 
"i^lcharitasimplent.  Dume 


tem,chamatem  habentes,&c. 

e  J[edificauitej;  viginti.  Qux  tabulata  qvx  interiore  domii  ab 
exteriore  feparat  a  pauimenco  vfquead  fuperiora  dicic  effc 
^dificata,non  ufquead  laquearia  flgnificac^quxtrigintacu- 
bitis erant in  fublime  a pauimento  difpenfa ,  vc didum  eft 

fedcantumvfquead  viginti 


D 

Beda.ti.de.     ' 

tcmpLSala. 

cap.io. 


cubitosalticudinis  utdicet'. 
Reliquiuieroeratfuper  hec 
tabulaca  apertum ,  &  inane 
ulqueadlaquearia  cubitorii 
io.altitudinis,iJ^cub.2p.loii 
gitudinis  iuxta  lacicudine  do 
mus .  Per  quam  nimirum  ia- 
nuam  fumus  incenforum  de 
altari  thymiamatis  foleb.itin 
faiKiitafandtorum  afcedere,  &: 
ad  arcam  domini  opetiedam 


qua  quotidie  piis infiftentes 
opcrib.  diio  facrificia  laudis 
oticnmus.  Intcriorqux  ad 
poftcriore  tcmpli  partem  fa- 
da  efi  uita  ^terna  in  c^Iis,ex 
ccriorquide  conucrfatio  nfi 


meum  tibi ,  que  locutus  fum  ad  Dauid  patrem 

tuam.Ethabicaboin  mediofiliorum  Ifi-ael,  & 

non  derclmquam  populum  mcurn  Ifrael .  Igi- 

tur  a^diticauic  Salomon  domum,  &:coniumma- 
a  uiteam.  Etasdificauitparictesdomusintrinfe- '*" 

cus  tabulatis  cedrinis.  A  pauimento  domus  vf- 

que  ad  t  iummitatem  parictum,  &c  vfquc  ad  la. 

quenria,operuit  ligniscedrinis  intrinfecus  ,  &  i 
nimquiapra:cedentibusma  d  texitpauim^ntu  domustabulisabieanis.  Aedi-  5  penetrare.  Priordomusin^ 
gifiriserudiuntur,  alios  eru-  c  a^Tocc.dcn^a;em-aboriu«nnnfoi.sins.cirumh.!>eb.if?emi.ium.  lcmper  incroibat  facerdotes 

'diunt ,  q uafi  fuperpolitis  inui-  &  ab  accaiu  domum  intc-ricrem,ideft,&nciafanfloiun^  lacrificiorij  otficia  cofumma 

ficauuq;viginticubitorumadpo(l:eriorempar  4  tes,prxfcnsecclefia  cft,  in 

tcmtemplitabulatacedrina,  apauimento  vi^ 
que  ad  fupcriora,&  fecitinteriorem  domii  ora 
culi  in  fandumIan6toru,Porro  quadraginta  cu  ^ 
bitorueratiplumtemplii  pro  foribusoraculi,  a 
Etcedroomnisdomusintrinlecusvefliebatur,  7  exilij.interiorueroqin pr? 

fcntiafummircgis  perpecua 
I^eatorij  fpiriruii  foIennitasagitur,vnde./«/rj  in  gaitdiymDO' 
mini  tuiScd  pofterior  tepore,quia  poft  feculi  labores.  Tabu- 
lataautcniquasvtramq;  diuidunt,claufl:rac:Elifunt,  quorii 
apertionem  quotidie  fulpiramus ,  &:  pia  inftantia  pullamus 
vt  3periantur,&;  li  non  ante  mortem  intrarepermittit'',  aper 
tam  tfi  hemus  ianuam  diuinx  piecacis,  qua  orationii ,  elee- 
mofynarij,ieiunioru,&:  aliorii  bonorii  chymiamaca  praimic 
cimus.Hoccft.n.q,pariescediinusdomus  interioris  lanua 
habebat  in  fuperioribus  per  cotum  qua  fumus  incenforu  in 
traret,quiaocuIi  dommiapertisut fuperdomum  eiusdie 
ac  no6t:e,&:  aurcs  eius  in  orationcm  feruoru  incentiE,  6L  hoc 
per  totam  eccIefisE  altitudinem  diffufa:  per  orbem  . 
i  Tnrro.  Dccem  quaccr  dutfa  4o.faciiit,vii  populus  ab  Ae- 
gypto  liberatus  m  figura  pr^fentis  ecclefi^  40.ann.in  eremo 
Iaborauir,&:  panc  celefii  reficicbatur,&  ficad  promifsaper 
uenit  patriam.Exercctur.n.  tentatiombus  40.an.vt  labores 
ecclelixquibus  per  totum  orbe  in  obferuandalegcdefudat 
infinuct  P*fcitur  manna  dc  caslo  per  eofdcm  40.an.vt  ofte 
dantur  pafiioncs  ecclefi<e  fpe  denarij  caslefiis  dc  xtern^  bea 
titudinis  lcuiandiE,vbi  qui  cfuriunt&:  ficiunt  iuftitiam  facu- 
rabuncur.Pafcitur  ergo  in  prajfcnti  ccclelia  Sc  aduerlis  affi- 
citur,vt  fpegaudens  m  tribulationefit  patiens.  Vn  &l  Chri 
ftus^o.diebusantemortemcarnisieiunauit,  &:totide  poft 
refurredionem  epulabatur  cum  difcipulis  fuis  apparens  cis 
iti  multisargumcntis,&:loquens  de  regno  Dci .  leiunando 
ofiendcbac  in  fenoftrum  laborcm,manducando  veroui  uo 
bis fuam confolationem.Ieiunans chm:ibaz..yi treidtte  negr» 
mntur  corda  vcflra cra.& eiw.Manducans aucem  diccbat.i:c- 
cecgo  vobifcnmfum  vfque  ad confunnnationem  fecuti,ltcrum,vide- 
bovos  & gaudcbit corvcflrum,&c.  Dumcnim  viam  Dci  carpi 


cemordinibuslapidum  viuo 
rum  in  domo  Dei ,  fic  ab  alijs 
fixaconfiantia  portantur,  vc 
ad  alios  portados  ipfi  fufficiac 
vfqiic  ad  vltimos  iuftos,qui  in 
ifiimmodomus  cacuminelo- 
cati  portantur  ab  aliis,fed  non 
habent  quos  portent. 
b  Tarietes  dnvius .  operiuntur 

cum  corda  fideliu  amoreuirtutiim  redundant .  Sicut  enim 
ccdrus  perfc£los  fignificat ,  ita  locis  opportunis  cclfitudine 
vircutum,quibus  ad  eandem  pcrueniturperfeitioncm . 
C  ^ pauimcnto  .  Tcguntur  omnialignis,  apaw.mentodomus 
yfqut  adfurnmitatcmpi' ietim,&  vfque  ad  laquearia .  cum  eledi 
aprimis  fidci  rudimentis  vfq-,  ad  perfcdionem  bonx  atho 
nis,&  vfque  adingrcflum  patriiEc^leftisinfudant  opcnbus 
bonis,cum  aprimisiuftis  vfquead  vltinjosinconlummatio 
nefcculi  omncs  virtutibusftudenc,  quarum  merito  dicere 
a.\idcant.Chr}fti bonns  odorfumus  Deo . 

d  Et  tcxit pauimentii.Hoc  in  Paralip.  plenius  fcriptum  eft  fic. 

Strauit  ifuuque  pammentum  tepU  pretioftffimo  niarmorc  flrato  multo 

decore.  Vndcpatet,quod  tabuiasab:egnasquib.pauimentii 

tcxit,non  intetra  pofuit,fcd  primo  illud  marmore  protexic 

deinde  tabulas  fuperpofuit,tv:  tertium  hisduob.auro  vcfti- 

tumaddidit,vtinfequcntib.legitur .  Sicut  autcm  altitudo 

parietis  in  altum  exurgcns ,  &  vfque  ad  laqucana  pcruenies 

profcctus  virtutum,quibus  elecli  ad  c^Iefte  regmi  pueniunc 

vel  ipfos  electorum  choros  fibi  per  tempora  varia  fucccden- 

tes  lignificat  :  ita  xqualitaspauiment  concordcm  eorum 

humilitatem,quaintempor3li  adhuc  vita  pofiti  focialitcr 

charicaccdidanteconuerfantur.   Pauimcntum  precioUfiS- 

mo  marmore erat  ftratum  multo  decore  :  idemque  mar- 

mortabulis  abicgniste6lum:quiavitaiuftorum  primofidei 

firmicate  pr^municnda  in  cordc ,  dcindc  virtucum  lacicudi- 

ne  ornanda  eft  in  opere .    Quid  emm  vtilitatis  habct  dccor 

marmoris  pretiofiflimi  lignorum  tabulis  tectus:  mli aliquid 

tacitc fKnarct ,  Sdbonorum  operum  ampluudinem  fbrci- 

tudincndciin  tcmeritacefuIciendamdcmonftrarctJ  Abies 

vero  propter  altitudinem  &c  durabilitatem  mentcm  cleclo' 


Mttt.af.b. 


Ibidem. 


Num.T4.f. 
Deut.p.a. 


"Exod.tg.d. 
Ncem.i>.d. 
Match.f.a. 


ruminrtmadefideriafpcrnentcm,&:ca*Ieftium  contempl*-^'  mus,&:a  vanitatepfentisfeculi  ieiunamuSjScfucuri  promif- 


Mattli.4,j. 
Aft.i.a. 

LllC.  2I.f. 

Miitt.vlt.d. 


tioni  inhsrcncem  ,  virtute  quoque  patienti.c  fingulanter 
excellentcm  congruc  fignificac .  Aun  aucem  laminas  mar- 
mori  &c  tabulis  abiegnis  fuperpoflt^,lacicudinc  charitacis  dc 
cordepuro&confcicntiabona,&:  iide  nonficta:  quielicuc 
aurum  alijs  prctiofius  metallis ,  ita  ceteris  eximior  virtutib. 
intcmplo  Dei  fingulari  luce  rcfulgct.Vnde  Apoft.  Cu  pluri 
ma  virtucum  bona,qua:  hoibus  humilibus  funt  fcruanda,  pa 
j  iiimentum  enumeraret,diccs :  Iniuite  vos  vifcera  mijcricordta^ 
2  benignitaieJf)nmiUtate,patientiam.^&c.  fubiunxi  tufuper  omnia,  au- 

tem 


fionereficimur.7^oro.(7«d.c«.Hicnumcrus  inlignationeprx 
fcncis  laboris  ponic^ficut  quiuquagenarijc  fucuras  quietis & 
pacis.Decc  cnim  funcprscepcaquib.ad  vira  venicur.Dcna 
rio.n.figfiacur  vita  qua  defideramus,&:  pro  qua  laboramus 
quadrac"  vero  mudus i  quo ^  eade acquiieda  cercamus.Vri 
De  rcgiouib.cbgre^auit  cos.i^.  folis  ortu  et  occafu,ab  .A^lo  .  &  mari, 
g  ffce.owwV.Cedrusinfuperabileni  vircudum  vcnuftatcfi- 
gnat.quo  ligno  omnis  domus  intrinfccus  veftitur, cum cor 
da iuftoruni  folo bonorum  opcrtim  amoreniccfcunc . 

,^  Habens 


roan.if,3. 


N  I  CO  L  A  V  S    D  E  L  Y  R  A. 

1  Et  ardificauit.Hic  defcrihitur  difpofitioparietum  templi  a  parte 

interiori,qui  crant  operti  lahulis  cedrinis  vfque  ad  primum  folartum  % 

'"tdiHumeHfupra. 

»  Et  texit.  quod erat de  pulchro  maymore^vtprAdiPum  efi . 

3  Tabulis.  Iixbreidicunt,buxinis,vtprxdi6lume^\. 

4  Aedificauitque.H«c  efl tertiaparsprincipalis  huius  capitul.  vbi 
pTimo  dejcrihitur  diJliM^iio  domus  intirioris  ab  exteriori  perpariete 
medium  tum  dicitur  .  Acdificauitque ,  &:c.poflcriorem  par. 
idcfl,adOuidentalcmpartem  ,  ibi enim erat  domus  intcrior ,  &  fe~ 
cundumHebrxoshabebattantum  20.  cubitos  apauimento  vfqucad 
frimumfoUrium,itaquod  erat breuior in  altitudine  lo.cubitis  ,  fe- 

CUtt- 


cundumvero do&ores catholicos altuiiao  vtridj  iUidomus  er.u  £qua 
lis  vfque ad  folarium,fed ZO.  cnbiti qui hic defciibuntur  drant men^ 
furaparietis  diuidentis  domum  interiorem  ab  exteriori ,  qui  afcende- 
bat  in  altum pcr  zo.cubitos  tantum,&  i  o.cubiu  remanebam  aperti 
intcr parictcm  iflum  &  folariim,  vtfumus  afcendens  de  altariincen 
fi^quod  erat  in  domo  exteriori  iuxta  hunc  parietem,tranfiret  intra  do 
mum  interiorem  pcr  aperturam  iltam . 

5  Porro.  idefl,domHsexterior,qu£vocaturtemplum,eoquodtene- 
bat  duaspartes  longitudinis  templi . 

6  Pro  foribus  ora.  quiadomusexterior  eratimmediate  iuxta  0- 
rtium  domus  intcrioris . 

7  Ex.c^cdwova.nis.inparietib.  &te£iOy  vtfirequenter ia di&ii efl . 

Habcns 


7  23        GIoforclL&NicoIai  dcLyra.        724 


A 


a  U-^bf^t ror,H^tdomiis  in  tabnlis  ccdrinis tomaturas  fuas, 
*d  lunduras  tabrt-faclas,  cu  clcdi  adinuitc  pulchcrrim.i  cha 
ritatis  copula  ncctuntur.vt  heantcor  vnun-\,&  a.v.Tornatu 
r^.n.quariuncturis  tabularum  cpponuiur,vc  vmiav  tabul.au 
fiat  cx  cimn:b.utiiciafuutchant.itis  quib.  foncta  tratcrnit.is 
copulatut^  &  in  vnani  Ch'.  illi 


tabulas  premia  pcrpctuclucis  a  domim  qu.nfi  aun  liminai 
qiiibusdccorciiLur,cxpe-:taiu.  Sunt  in  .ibditis  tcpli  l.ipidcs 
prccioli,funt  tabuLe  1  igni  aromatici  vnaquc ;iuro  coopcrci, 
quiain  lcs;cdominiambulaucrufit ,  &.  c;uigratiacuani',clij 
pcrfeck  iufccpcrunt,.cccrna  vica  paritcr  pcilrunntur , 


) 


Tit.4.b, 


domumtoto  orbe  tcrraruni 
componitur  , 

b  Cxlaturas.OperA  fanrtorum 
manifcfta  cxprclTione  qualcs 
fintincxcmplumalijs  profc- 
nint'.  Vnde  Paulus  &  taclis  Sc 
dntbsfcin  cxcmplu  ^iponir. 
C  Omniaccdrinis,&c,  I.ap  dcs 

Earictis  vcl  p.iu'mfntfi6i  ta- 
ula?5i:aurum  fan(5lorum  vi- 
tam  liKnJfirant,  icd  lapidcs  vi 
ui  funt  fanch  forciuidinc  fidci 
in  vnam  candcmqucrcgula 
conglutinati.Tabularccdrin^  „ 
vcl  ii.biegnaj  latitudincvaria- 
t  JotilnltcBv  nimvircucumfecudiim  dona  S 


a  habensttornaturas  &  iund:uras  fuasfabrefa- 
b  ii.tas,&cn:I.itur.iscminentes.  Oniniacedrinis 
^  r3bulisveftiebantur,nec<'mninolapisappare- 
d  repoter.it  in  pariete.Oraculum  autemin  mc- 
diodomus  ininterioripartcfeceraCj  vt  ponc- 

i  5Pa/i-'i<.'in  cnUinuni  lignilicat  i,ui  oraiulum.idr.l.fanfta 
iinvtorum  ali  cxtcriori  xde  frparat.Ui  prziiiclum  cil . 

c  retibiarcamfccderisdomini.  porroora'cu!um 


d     Or.iculurn.     B  da.  Oracu- 

I  lum  vbi  cratarca,  h;:bel\it  vi- 

ccnoscubitos  iii  longirudinc 

^  &c  lacitudincdv:  .-ikicudine ,  id^ 

cft,pcr  quadruni.quia  in  fupcr 

-  napatria  vhi  Chrifium  rcgc 

v;dcntoculifaniQoruin  ,  foJa 

charitas  daiin.T  &  futuri'  gra- 

ti.r  pcr  omnia  fulgcc.  Vndcfc 


tiones  fpiritulland'  vna  in  fi- 
dead  altcrutrum  concxi.Auri 
laniinelbnt  fupcrcminctium  fciccic  ch.iritate  hiitcs 
:  fiilgorc  gratidimo  adinuice  cocaiidcccs.H^r  tri 


habcbat  viginti  cubitosl6gitudini.s,  &  viginci 
cubicos  latitudinis ,  6c  vigmti  cubfros  alritudi  - 
nis  ,  &operuitilludatque  velbuic  auropuriffi- 
mo.Sed&altarcvelHuicccdro.  Domuquoque 
t  ante  oraculum  opcruit  auro  puriifimoj  &: 


5 


BS"^ 


Mattb.  i»-4. 


huiuf- 
a  Apo- 
flolus  vna  fcncccia  c6plccticur,d ices.?^^^  in  ChriUo hfn ncej;  cir 
(unci/io  alic/uid  vakt.^nccjtte pr^p  tinn, , }td fides  qux  per  ■J.HcdioHem 
»peratHr.¥idcm  cnim  inuiclam  l.ipis  lignificac,  ccdi  us  ;iCtio 
He  i^.dorifemm,:iurum  tranfcendcnte  oiadilcotionc.Vt  lii- 
turq,-  lapidcus  parics  cabulisccdrinis  cu  fpfcflio  fidci  bonis 
ornat't-perib.ncodiofa  uidcitur  aiic  movtu.i.Sed  ij.a  icx  in  la 
p'defcripta,di>(ftnna  euagclii  pcr  lignu  crjcis  confirmata , 
vfi  &  popukis  illc  lapidccircucidebat^in  ppurio  ,  nos  ligno 
crucis  confccramus  in  trotc.  Poflunt  pancccs  tcpli  lapidei , 
vcl  pauimcntu  pretiofo  marmoieftratum  lignificarecos,g 
in  lege  fidclitcr  &:  pfcCte  v  ixcrut.  Tabul^  vcro  ccdnn^  vel 
abicgne  f in.itos  nour  tclt.qui  abnea;arcs  fcmccipfos,&:  colle 
tcscruccm  fuaindiim  fcquuntuv.fetquia  vcriufque  teporis 
fin(flos  mancccois  gioriafupcrna?recriburionis  ,]apiciiHlis 
&  lignis  pciolis  addit^tertia  fpccies aurearu  laminarii .  Ncc 
contrarium  U!deatur,quod  fupra  diximus,porticij  q erat  an 
tc  templum  antiqucs  fidclcs  figurarc,ipfum  ^ero  teplu  eos 
qui  poft  incarn.itioncni  dni  tuerunr,  porrodomu  interiore 
regni  c^lcfiis gaudia  vtnfq;  promilT;i,  nuncaijc  diciinus pa- 
rictcslapidcos  antiquu  Dci  populu,t.ibul^ta  ccdnna  nouij, 
aureas  laminas  vtriulq;  in  ca:Iis  pmia  dclignare^cum  iidem 
parietes  tcpli,&:  inporticu,3^in  ipfotcplo,  &in  faniftilTan- 
doruni  pariterfui.rinrdelapid;bus&:lignisauroq;  compa 
ili.Mulciplex eft.n.in  diucrlis rcb.caiudcm repctitiofigura 
rum.Std  &.  hocdicendum,quia  fuerutin  lege  ^dcah  legcin 
plurimi  qui  lcgaliter  dno  fcruirent,non  occid^nces,n6  for- 
nicanccs,non  talfum  ceftimonium  diccnccs,  non  furcum  fa 
ciences,  iionoracespatrcm&matrcm,&:diligetcs  ^ximos 
ficutfcipfos  Hi  .adpaiicccsporcicushpidcos  ptinebat.Fae 
runcalii  perfectiores,quirc]idtismudinegotijs,afIiimpcacru 
cc  dominum  fcqucbacur,  ludibria  6c  verberaexperti,infuij 
&  uincula&  carccrcs,&c  Hi  qui  aii  manifcfta  tcporaeuan- 
gelij  vitam  duxcrut  euangclicam,anteingrcfliimtepli,quall 
tabulatacediina  in  porcicu  tulgebat,quos  quia  idc  regnum 
c?!clie  con  munitci(qu.iuisindilcrctis  manlionib.)rccipit 
<)ual)porticus  tcirpli  pcf}].':p'dc&'ccdrumauro  coopcrta 
cft.Nunc  c]ucciicsutplurcs,qiiilcgalibus  contcnti  pr.ccc- 
ptis  pi  jrditiis  fuff  ( crc  f ibi  crc dunt ,  li ad  vitam  vcni rc  me- 
leant.Sunt  alii  quifld  pcrfedioncm  mtcntes,  oia  fua  vcdijt, 
&  fcquuntur  dominu  diccnte  Fos  tjuifuutieflis me ,  in  regtnc- 
raXioiie,cim  fidti  t  filiMi  Imr.ims infcdeniaiejlatis ,  &c.  Hi  ad  pa- 
rictcs  tcmpli  dc  albolapidc  tatlos,  illiadccdrinas  ptinetcs 

tabulas 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

I  Habcns  torna turas.  ide  '  Jubtiliier  &  art/ficiofcfa&as  • 

Z  Et  ceUcuras  emi.  ini.t  im  tgines  chc  ubim  &pdmarii  &  yaritt 

rum  piaurarnm  eran'fcu!piec  j/i  tabnlil  tltis^vt  hetur  infra.  Ei  lami- 

Vtt  aurex  difnperpfUx etant/icfu£lxt  ft aptaremnriUisfitdpturis ,\ 

J   Oraculym.  Dicituranteminttriurpars,  quiaexat  temotijx ab 

i'igrejfu  templi. 

4  £t  viginti  cubitos.  In  hoc  dijfcrunt  HebrAi  a  noftris  ilo&orib.ria 


ir«S- 


quicur  ,  6''  cperuic  Hlud  dtcj;  ve- 
iliuit  u!<ropur:ffimo.  quia  fuper- 
ncmania  ciuitatis  gratiacha 
rtacis  implcuit.Hoc  fupra  ex- 
politum  cft,  quia.finrcnordo 
mus  iccrcca  ca^li  &:  arca  fcdc- 
ris  faiuacorem  in  quo  fadus 
pacis  apud  p.icrem  habcmus 
liguificat,  qui  polf  rcfurrcdio 
ncm afc cndcns  in  cckim  car- 
ncm  fumpram  de  virgine  in  pacris dcxtcra  collDcauic , 
c  Torrooiaciilttin.  Bn  autcm  intcriordomus  jo.cubicos  lon 
g.i  eft,pro  myliciiogcmine  dilcctionis  ,  dc  qua  la  diciu  cft, 
qux  ihacvicacxparccmax.mailkifirarclectoru  mt'ccs,litS| 
in  iUa  pitnaccI:r.i.tiUisaliaUini  virtuti.m  c.pcriLuifwlar«S- 
gnar 

t  S:d&  «j/iftrf.Thymiamatis.fcilicctjquodcracan  or?.cul5i|i 
dc  quo  fubditur^cir-fo/rtTO  alcarc  oracidi  lexii  auro.  vfj  inccliigjl*' 
tur,qu:a  idcmalcare  delnpide  faChim,cedro  vclhtu,dciiicn 
aurocoop.^rtumeirct.  Alcare.n.chynn.miaris  q^in  domo 
cxtcriorcjfcd prope  oftium erac incerio:is,cypus  di  j;fcdo« 
rum,qui  carneadhuc  in  mudo  receti,fcd  omni  dciidcrioad 
ccleliia  fulpeli ,  vcluc inccnfo  thurc  fumum  af  endcntem 
fanctafancloru  emiccuucquia  fuperno  amore  flagraccs  cre» 
bris  oracionum  vocibus  nures  fui  pulfant  autoris ,  apcrcaq; 
laceianuafumusincenlorum  in  fupcriora  vcnic  ,qaquaiD 
mundioics  iV  c;clo  viciniores,  tat(>  citius  adc  minoqua;  po 
fcfic  accipiunt.Hoc  alcarc  pertcCiorii  viram  lignificac,  qiii 
quali  in  vicinia  oraculi  polii:i,dcfcrris  infimis  del.-.;tadon  '  '°=^ 
ad  fokim  rcgni  cslefl-is  ingrelfum  curam  intenduc .  Vii . 
hoc alca'i  non  carnesvictimaruai^fcd  fola  mcendcbac  chy- 
miamaca,quiatales  non  adhuc  peccata  carnis,  &c  lUcccbrjs 
cogitacionum  m  fe  mavTare  opus  henc,  fcd  cacii  oracionuiii 
&:  dciidcriorij  fpiricuaLumodoramcncapcr  igncm  inccrnij 
amoris  in  confpcCtu  condicoris  ofFcrunc.C.^i;d  .lutcmlapisj 
cedrus,aurumque  lignihcentfupradithimeft.  j 

g  Dornwa  i/uiqu:  unte  uraci-twn.  Bcda.Domus  antc  oraculum  1 
auro  tecta  elf,quia perfect;  in  hxc  vita  necd.iiTi d  ■  patrepa-f 
3am  audire.i.necdumpalam  viderc  queunc^lVd  lidc&:opiis, 
iultitix  diuiuo  ornantamore,p  qu;unplcna  Dei  cognicio- 
ncm  mereancur  Lamin^aurea:  quibus  opcricur  domus,opc 
rationes  funt  multitaria;pictatis:quasin  obfcquiu  crcatoris 
vcl  fraccrne  neceflicacis cafius amor  impen dit  Damij  ancc 
oracuiiiprcfcnteeccleliam  lignificarc  diximus,vbi  ita  rc- 
demptons  nolir i amore  flagramus: vc  nondii  ipfum  vidert 
tacie  ad  facie  ualeamus.  Vnde  bcnc  h^c  domus  auru  puriff 
mo  coopcrta  eft ,  fcd  interpofito  mcdio  paric  tc  ab  oracuki 
fccreta.Oraculiim.n.vocaturcumdiuinahominib.vclangc;-''* 
Iica  allocutio  cum  fecrctoru  reucI.-itioncconccditur.  Vndtj 
beneoraculum  in abdicis,ideft,interiore  domo  tactum  eli , 
quia  in  fuperna  p.icria  angelorum  nobis  uilio  &:  allocutio&| 
ipfa Dci pra:fentia reuclabitur. Vndc.ijfo diiigam eun,et im   '  " 
fc/iaboei meipfum.  £ticcrum./^e»<> hura  curn iam non inproatio 
ioquar  pobis,  &c. 

^  Claut. 


Hebr£idicitntcf,totaaltktidooraculi  vjej;  adfolariitmerat  io.cub. 
tm.T^Hri  vero  dicunt  quod  iili  io.  cuhiti  erant  altitudo  parietis  di- 
uidentis oraculum  a  domoexteriori,  6"  lo.cubiti dcfnper  remattebai 
apertifVtfupi  a  di&um  c/i . 

J  Scd  &:  altarc.  idcfi.tabulis cedrin h ,  &  loquitur de altariincen/i 
quod,  erat  intra  tabernaculum,&  erat  interius  de  lapide,  cr  teffitm  di 
fnper  cedro,  &fuper  ccdrum  lamims  aurel>  o^LrtumJlcn-tdw»  etpo- 
flca  dicitur, 

Sec 


7M 


III.  R 


vCgum 

o 


Cap.  VI. 


726 


a  cbHis^ure'f.  Clauiautcm  funtprccccpcacharitatis.vd  pro 

niilla  eterna;ddricacis,qu;bus  in  cxercicio  vircucum  nc  dcft 

cianius  donantc  Chriih  gratia cocincmur.vnd j  in  Para.  fcri 

ijtuiii  cli.  Scdzr  cl.xHos fc ih  anrcot^iiavt fmguli cUi:i  ftcloitiuu-' 

^„^^f«jj<i/)j?iic>e7/-.Quinquageiiarioenimfignacuc  rcmiHio 

pcccatorum,&fpi  icusf.uicii    * 

gr;ic;a,&;requics  cTCcrna,qu:a 

qaiiiquagclinius   cli   l  fahn. 

pa-niccn^tia:  &  remifhonis , 

quinquagciimusannus  lubi- 

r^us,quinquagciimo  dic  poft 

Piifch.i  Ipiricus  fanctus  aduc- 

nies primitiuam  confccrauic 

ecclciiam.E;  qninquagenoi  fi 

liclorum  crantlinguh  claui, 

quibuslamm.E  aurca:  aftige- 

bancur  in  panetibus  donuis 

domini,  quiauerba  ccleiha 


arcfcatabamore Dei  quos lucecel<?flii  ripicri^  mo<  ipfcg 
crcauit  implcuit,  unde  tf<:cherubim  dicuncur.i.uiultiplicaca 
fcicncia,ueifcicntia::nulcitu-lo.  Delignisoliuarum  fuiitfa- 
di,quiaIuccnobisfciencieC'ibu'jntiiiu.tntefla.nina  chari- 
Cacis  Dei,  qua:per  fp.ntuin  ditfunditur  in  cordibus  noftris  4 

c     Decem  cubi'oruin.     Bedu 

.        «TPjxcept,,  ch«iMti3,vcipromifns««iwchamatij.       -Dcccm  cubito;  um  altitudi- 

^r  affixitlaminasclauisaareis,  Nihilquceratin      msfunt,  quiadcnario^tcrnc 

temploquoj  non  auro  tcxeretur.  Sed  &  totum    '  ■vit^fruuntnr,habcntcsinuio 

u  ^       r        ■  1-    r    •     •  I  latamconditoris  imasinem, 

ait.ire  oracuU  tcxic  auro  .    tt  fecit  m  oraculo 

c  duosClierubimdclisnisoljuarum 
bitorumaltitud 


D 


Rom.y.a. 

tchuflt  pttii 
lis  aiircs  pi 
rieieoiii  er3t 
ante  o  icii  u 
&rexicilluiu 
auro. 


dfioi. 


itorumaltitudmis.   Qiiinque  cubitorum  ala 

clicrub  vna ,  &  quinque  cubitorum  ala  cherub 

altera,id  eO:  deccm  cubitos  habcntes a fummi- 

tate  aliE  vnms  vfque  adal^aiterius  lummira- 

qii'b.  in  amorcbonoriim  o-  h  tem.Dccem  quoquecubitorum  erat  cherubfe 

pcrum proficimus cV conkr-  .  cundu-s  inmefurapari,'&:opu.s vnu  eracinduo 

bus  cherubim,  id  ell:  altitudinem  habebat  vnus 
cherub  dece  cubicoru,&  iimiliter  cherubfecii- 


J.7 

■>ar,i.3.  b 
I<>-ill. 


oft  d. 
.f.i 


"M 


uamur^vcniam  nobis  promic 
lunt  pcccacorum,  Sc  gratiam 
Un^.  fp;ricus,(?d  iabbach  fmii 
in  futuioetcrnum.  Hi  qtiide 
funtclauidileaionis.Siitalii  _    ^„       , 

claui  timons  quib  incipientes  illecebras  aitior.l  &  uolupca- 

B  tcmcarnaliumorciflcac,fcrmones,fcilicctuentac!s  ,  quoru 
inftitutione  carncm  crncifigere  docemur.Vn  pVopheLa.C<j/i 
jkeclams  a  timo.e  t-M  car.me.<^c.^i  rurfum  ad  pcrfecbonein 

j  ucniensdecUuisd  leaionisait.  MihiautcnadhxMeo.&c. 
TyT^f^/fl;  fr.:n/>  ffA/ip/o.  H^c  in  Para.plcnius  cxphcantnr,  ubi 
porticus  queeracan  firontcm  templi  dcaurata  eill:  intnnfc- 
cus  &:  cenacula  auro  tcCla  pe- hibcncur.  Dcaurata  eft  porti- 
cus  aii  tJmplu,^a  patrcs  uc-.teli.  Deo  p  charitatcm  placue 
ruc. Deauratum  c(t  tcpiu  , quia ead^-m  charitas ditfufa cff  m 
cordib.noliris  per  fpii  itum  f.inciu  qui  datuscrt  nobis  Deaii 
rata  e(t  doinus  intenor, qma  m  fupeiniX  patria  fola charitas 
re<^nat.Sid  :bi  co  verius &:  fccurius,quo  pfens  ipli  Dcusqm 
cluharitas  vf,  ibieoccitiusquoipfe  mediator  Dei  &:ho- 
miiiu  qui folus  paternorum  cofcius  cft  fecretoru ,  velut  ar- 
ca  teflamenti  fcmpcr  afp:citur.Qiiod  autcm  cf  nacula  tccla 
funcauro,ad  idem  rcfpicit.Sicut  .n.  interiordomai  foncto- 
rum  vicammconipxtu  conditioris  fignific.at.vnde..y?/;/to« 
drseos  in  aljfon.unltMS  tui  a  cuntu-  ba.hominuni.lu  ci^nacula  in  al- 
toeandem  vitam.i.in  celis  e(re,&:  non  in  hoc  mundo.vnde, 
Q^xjurfum  fun-  quxrite^ubi  Cbnflus  eflin  dexteraDafedens^etqu£ 
fu,JHmfuntfap.te,nonqu£fuperlerram. 

c  Chirubimdeli?,-is.  ^  Damafcenus.  Aiidiant  vclimholtes 
imaginu,  quod  Deus  ab  iniciu  hoiem  ad  imag:ne  fua  effin- 
bnc^i  fic  iaitur,vt  alij  alios  adorcmus ,  nifi  quia  ad  im.igi- 
nr m  D.i  tadi  fumusrN  im  vc  ille  magna  rcrum  diuinarum 

C  erudkionc  prxdicus  Bafiliusaic,  Imaginishonorad^cxeplar 
crallt.Excmplar  porro  id  eft,cuius  crtigicsexprimit",  cx  quo 
formahinc  duCtafit.Quid  chcrubim  illa,qu.r  propitiatoriu. 
obiimbrabant,  annon  humanarum  manuum  operaerant? 
&c.C^iia  non  omnibus  hoc  contigit  vt  iitcras  nonnt,  patri- 
bus  vilum  cfi,vt  rcfncande  mcmori^ caufa ,  imagines  pin- 

gcfcntur. 

AngclicCj-dignitatisvocabulumcfi.Ecdffingulanterche 
rub,phralitcrchcrubim .  Per cherubi m ergo  angclica  mi- 
nificna.qux  conditori  fcmpcr  airiftunt  in  c^-lis ,  poffunt  in- 
tclligi . 

d  oiiuarm.Quh angeli  gf a  fpitituah funt  vn£ti,ne vnquam 

arefcanc 


loan.j,», 

Ibidcna. 


E 


i  fcruata  findicate  &  iufiici.i 6c 
decem  CU-  vcritatc  in  qua  conditi  funt, 
Dcnatiusenim  decem  obolis 
coniiat,  ^  contincrc  in  fere- 
gisnomen(S<:  im.iginemcon 
fucuit.Ideo  figurx-iegnica^le 
fiis  cogruicvbiangcli  in  ima- 
ginccoditons  ad  quam-  facti 
funt ,  femper  manet  6c  clcCd 
homincs  imiginem  qu.a  pec- 
cando  amiferunt ,  rccipiunt , 
vnde .  Curn  apparucric ,  fi.-niles  ei 
eiinius&vi.ium/icuteQ . 
f  Q-^iitjHe cub'tjrun.  Ala^cum 
in  fanitorum  hominum  figu- 
ram  ponuncur,vircuces  eorum  tignificant ,  qmbus ad  cxle 
ff la  volac  &:  conucrfantur.Cum  vcro  m  figniflcatione  an<^e 
lorum  ponuntur.gratiam  pcrpctuaj  Sc  indefcdiiuE  f^Micita- 
tis  eorum,qu/  fcmper  in  c.Eleftibus,&:  in  minilteno  fm  pcr- 
fiftunt  autons  Vcl  quod leuitate  fpiritualis  nacuric fu'K  pre 
dici,  vcvbicumquevoluenntffatimquafivolando  perue- 
niant,&:hiccum  alijsfiguran&prophetisoftenfi  funtala- 
ti. Bene autem  dicitur .  quia cfuinq-e cnbitorunfwrit al .•  vherub 
v,ia,&^jUinque  cubuorum  alacherub  jltcra.  qu:a  vi -tutes  an^^oli- 
cxlcgem  Dei  in  qumquc  Iibris  fcnpcam  indetella  deuotio 
nccuftodiuntdiIigendo,fciIicec  Deum  fuufncxomnibus  R<"n.rj.c. 
vinbus,  *«:proximostanquamf:-ipfos.  Tlsnittiio  emm  legis 
charitus ,  proximi  eorum  aflgclici  func  fpintus,  &C eledi  eo- 
rumhomines  conciues.  Vnde  vtraqueala  eiufdem  mcn- 
lurx-  ci\ ,  quia eadem  deuotione qua fe alterufu  n  m  tS^o 
dihgunt,  noftram  quoque  ad  feafcendentium  focietaicm 
deliderant  Sicque fimilis  aVx  dccem  cubitos complet,  cum 
ingeminarcharitatis  ochibitione  de  condicoris  pra:fenti:i 
Ixtantur.  Qjiainomnilabentium  rerum  varietate  fandi 
hominesfenluscorporis  in  obfiqu.um  conditoris  extcn. 
dunt,oculos  habences femper  ad  dominum  audirc Sc  dcfi  P  fal.n».5 
derarc  vocelaudis  eius.^:  cnarrare  vniuerfa  mirab'lia  eius, 
dulcia  faucibus  fuis habcnccs cloquiaiUiu  fuper  m  :I  &fh, 
uum ,  currcnces  in  odore  vnguenrorum  eius,  dum  f.ipeccft 
hahcus  in  cis,&c  fpiritus  Dct,in  naribus  eorum.non  loquen- 
ccs  iniquicatcm,nec  ftulcici.un  perf  mantcs,ficque  pcrarma 
iuftitijE  a  dcxtf is  &: a  finiftns  inccdentes,ad  c.deftc,qui  pro  F 
niifius eft  vincz  cultoribus,veniunt  dcua!  ium  . 
g  ,A!a  cherub  atcera.  Geminashabentalas:q.a  tcftament:'»?- 
quc  pcr  (pfpcra,  &:  aduerfa  mdefcfTo  propotito  femp  ad  ce- 
leftia  tetcndiffe &:  perucmlfe declarant  quia hoc idem  fuls 
auditonbus  faacndum  cficdemonftrant . 
h  Decem  qtioquecubitorurt^.Bcd.h Ak;  funtdecemcuhitis,quia 
pcrobfcruantiam  decalogi  Dco  feruiendum  prsdicanc  , 
quia  Dco  fidelitcr  fcruicntes  «tcrni  regni  denario  rcmune 
randos  eflc  oftcndunt . 

i  Et opus.Diio  fadi crant cherubim  propter  confortium  cha 
ritacis  fignificandum,quia  minus  quam  inccr  dij'  >s  tharicas 

<^  ftarcnon 


loiJemf 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

1  Scd  &  tcrum  alcare  oraculi  ccx it  auro.  Et  dicitur  altare^  ora- 
cuh,rwn qua tffet inira oraculum quod du iturfan£lnmfaii8oru ,  fed 
extra  in  domo  a>iteriori:ficut  dcclaratumfuit  plenins  Exod.  30.  ied  ^ 
tanto diciiur alcare oracuii^quiafumus inde afccrideis  intrabat  ora- 
culum  pii  aperwam  qu.t  cratfuper parietem  diuidentem  oraculii  & 
dmnum  extniorem,vt  pr^dHlum  eU. 

2.  Uctccitinoraculo.  Hic  confvqitenter  dgitur  de  dmh.  cheruhim 
tx itentibus  u tra.  or.iCHlum,rt  altitudo  cuiuslibet  erat  dccern  cubi.  & 
fin^U  aU  quinq;  ihbit.&  ftc  erantpoftti  in  oraculo,  qued ala  vnius 

protenfa 


prot  rifa  tangebat parietcm  Mcri.Uonalem  oraculi,  et  alia  ala  attirtge- 

bat  admedium  oraculi,&  ala  alier  us fimiliter prolenfatagtbat p.:>ie 

tcm  ,Ac]Hilonarein,&  altera ala protenfa  in  medinrti  or.tculi  tagtiat 

extremitatem  a!a  alterius,&ftc  protenfio  alarwn  t  ratf  cundu  iotam 

latitidmtm  oraculi.I"teriflos  autem  diios  cherubim  fub  aiis  e(/ik  erat 

atca  tefljmeti,&  duo  cheiubim  quosfccerat  Moifes,  &  benc  porerat 

ibi  capi  cum  ve&ib.fuis ,  quia  arca  teflamenti  habcbat  in  longitttdine 

ditos cubitos ct ii  altitudine cubitumet dimidiuin,fput'u.,i  uUtct/nn' 

terduos  cherubim  eratfre  decetri  c"b'tor:tn.,vt  patet  :Xpr,)idi£lis,et 

aUeorum  diiiahant  atcrra  qu.ifi p^r  o£lo'cubitos  ,  vt fiatet  ftmilt- 

ter  ex  di£lis,  Et  ex  hispaiet  litcra  nfquc  ibi. 

Texic 


727        GIofordi.&NicoIaidcLyra.        728 


•^  ftare  non  poccft.  Vndc  &  d ifcipuli  bini  ad  prajdicidu cmit 
A  tuncur,vtq,  vcrbufidcipr^dicac,  virtuccdilcctionisanoin- 

nia tcncanc .  Vnius mcnfur.T 5<: opcns duo  func chcrubim  , 

quia  nulla  diflcnlio  voluntatis  in  fupcrna  patria,  vbi  vnaca- 
j     dcmquc  pr.rfcntis  I)ci  vifione&:  glonaomncsillullracur, 

quia  vtiuilq; tcftamcnci fcri 

pcorcs  eadcm  caftitatc  opc-  a 

ris&:  dcuocione  intinixcha  , 

ricacrs  Dco  (cruicbac.  Dc-um 

vocc  &c  fidc confona  prxdj- 

cabanc,&:  qux  nouum  dc  do 

minica  incarnacionc,p.iflio'- 


dus.Pofuitq;  cherubim  in  mcdiotempliintcrio 
ris.Extendebancaiitalasluas  clierubim,&  tan- 
gebac  ala  vna  parietcm.&C  ala  clicrub  lecudi  ta- 
gebacpariccc  altcrum- Alx  autem  altera:  m  me- 

a     TiniKioitali  clariuic  lubliiniiii:  dileclionisluce  jcpicuit. 

hcrcfurrcdjioncsecmrn  vo  ^  jj,^    ^^^^  ^^  jj  ^^  i^uice  cotinjrcbat.  Texit  quo-.  I 

CaC10nC,lud90rU  eXpulllonC  ^  ^  ^^^^  lc.l.«tccclcli.Ti.opulo,,MU.bus  mVcr  tu.vlamcntum  Cbnllf  locat:. 

mulcimod?.  CCClclla:   tnbula  ioi.ujotbi»amtitu.niejiicuit,cocj>i.iin.|uttidc.  a:ii.licium  quit.die  noiia 

tionc  fadla  narr.U,Cadcm  Vir  {^'^''X'""'''^'  S'^P'""'f-'»'°  l-FO-n  ai,po.uioue.n  au6me..ta 

quccherubimauro.Etomncsparietcs  tepliper  ^ 


tus,li  rcfte  intclligit',  facicn 
da  pdicabat.A  Jx  igif^cheru- 
bim  intcriores  fup  arcam  fc 
inuice  c6tingcbant,quia  vc-  j 
tus  tcf^amcntum  propric  an 
tiquo  Dci  populo  fciiptum 
eft,nouu  nobis  q.  poff  incar- 

darum  &  c*la'  nationcm  domini  vcnmius, 

luxis. 


f'texit  pifln- 
rit  inft;tr  fun 


ffloruBi. 


_  T  Qjia  alij  «lattir  pcr  fpirituin  let.no  lcicntia:,alij  llJe» ,  alij  ijratu  limitaium  , 
&c.Charitai  quoijuc  gauditun,pax,Ioi.gaium.tas,&c.czla(ura:  funt  Cuklaium 
mcniiUin  . 

circumitumtfculpfit  va'rijs  c?Iaturis  &  torno.  Et 

a  ^Be.Quia  doniinu)  ele^os  ad  rcjula.n  rcriptuiarum  in  quibus  elt  mulcitudo  fcicn 
tia:,vttaju  dui^cre  lacit. 

b  TBe.Chcrubim  fac.t,cum  eo»  iii  hoc  muiKla  caftitatem  angelicam  pro  mo 
.lo  luoducet  imica[i,quodmajiuiiepi£nut  laudibus  diiuiut  vera  dileftionc 
Dei  ic.  ptoximi  gcritur. 

&  fccundo  paricti,idcft,fcp-  "^  {^^[^  [^^  ^[^  cherubim  &  palmas  &  pi<auras  t  va- 
tentrionali  rcttc  compara-  *  *■ 

jj  mur ,  quibus  poft  frigora  &C 

tcnebras  idololatrix  luccm  veritatis  cognofccrc  datum  cft. 

Bcda.PolTuntpcrduo  clicrubimduo  tcllamcntafigurari 
Qui  cherubim  in  oraculo  funt  faiQi,  quia  in  confiho  diuina: 
prouifionisnobis  inaccctribili  &incomprehcnribili  aii  fc- 
cula  difpoficum  cft  quando  ^  qualiccr  quibus  ve  aucoribus 
facrafcriptura  condcrecur. 

Notandum  fanc,quia  Mofcs  dum  tabernaculu  faccrct,  fe- 
cicduoschcrubimaurco";,  quospofuicin  propiciacorio  fup 
arcam.  Salomon  autcm  addidit  alios  duos  multo  maiorcs , 
quos  in  teplo  poncrct,&:  fiib  eoru  alis  arcam  in  mcdio  cu  p- 
pitiatorio  &  chcrubim  priorib.In  tabcrnaculo  ergo  fucrunc 
duo  chcrubinijin  tcplo  quatuor.Scd  idcm  vtique  fignificac 
fed  rcpctitu  cfi  opus&:  anguflius  fadii  pcr  Salomoncm ,  vt 
doccretur,quia  multiplicata  pof^incarnationcdomini  cccle 
iialatius  cxlcftium  ciuiii  pandcrctur  fublimicas,  qui  ficcon 
dicorem  dc  fua  bcacicudinc  collaiidanc,  vc  de  noftra  qLioque 
crcptione,&:  ad  candcm  bcacitudinemincrodu6tionec6gau 
dcanr.Excendunc.n.alas  adinuiccm  fupcr  arcam ,  cu  ad  lau- 
dcm  faluacoris  referunc  bonum  quod  acceperunc .  ExcedQc 
alceras  alas  ad  paricccs  oraculijCu  fandtos  eciam  homines  fe 
cum  videredcle<3:ancur,eofq;  vcluc  alarum  fommicacib.ca- 
gunc,quos  conforces  &  imicatorcs  fuifle  in  hac  vita  fux  pu- 
ritatisexulcanc.Duosauccmxquepariccesalis  ciguc,  quia 
fidelcs  vcriufquc  populi  hcnc  fecum  pofrcfTores  aula:  c^le- 
ftis,n6  qj  in  illa  pacna  fic  dirtindio  localis  incer  vcrumq;  po- 
pu!um,fed  quiamaiorfic  fcfliuicasinccrnx  beacitudinis  de 
conforcio  adunata:  fracernicacis . 

a  Inmcdwicmpliinteriorif.  JBcda  Manifcflum  efi  ex  pr^di- 
ftis,quare cherubim  in  incdio  cempli  inccrioris  finc  pofici, 
qui  sepcr  habitat  in  ca:lis.Exccndcb.ic  alas  quafi  ad  volandu 
l-  quia  femper  h.ibent  animum  ad  obfequium  diuinz  voliita 
tisparatum.Quod  vcroalavna  vniuscherubtagcbat  parie 
te.&:  ala  chcruBfccudialtcriiparietcm,adiIlachantatis  ad 
minifirationeptincntquam  nobisangeli  exhibent.Qdaltc 
xz  al^  in  mcdio  tepli  fc  c6tingebat,ca  diledionis  gfam  qua 

fc 


fealccrutrum  compleiftuntur,cxprimit.  C 

b  Exundcj.iut  uimiii  aLis  &c.  HxcciKiMnc  auccm  cherubim  ad  ft  « 
vcrunque  pancccomculi  alai,quia  iccantcsin  cclclti  pacn.i 
iuftos  vcriulquc  plcbiSjVifioncquoquc  fucglorig  ad  laude 
creacons  cxcicanc,ncc  folum  dc  illorum  quos  fcciim  habec 

incus    iuftorum  fclicicacc  l.c- 

tantur,fcd  cti.im  notl^ri  qui  fo- , 

ris  adhuc  poiici  dc  piotuiidis 

addominum  clamamus,  cu- 

ram  gci  u:it,vndc  decis  in  Pa- 

lalip.fcripciim  cft.  ipfiaHtem  , 

fia!)anc  er  e8is  pedibus ,  itr  facies 

corwn  verfx  erant  ad  extcriorem 

domum.  Quiafciliccta  via  vc- 

ritatis  in  qua  mox  conditi  po- 

fici  func,  nunquam  aberrauc- 

runc,&:  nos  ab  huius  pcregri- 

nacionis  arrumna  crepcos ,  ad 

fuii  delidcranc  pcrucnire  con 

lorcium  .Sicergopcdib.ftant 

credis,  f ic  alas  auro  ccitas  ad  \ 

ocaculi  parieces  cxcendunc,  vc  ' 

facics  habeanc  vcrfas  ad  do-. 

mum  cxccriorem,quia  angcli 

fic  fuam  perpecuo  innocencia. 

confcruant,lic  dc  fanclaru  ani, 

marij  bcaticudinc  in  c^liJcxiiL  i 

tant,vt  eis  ctiam  quos  in  terris  adhuc  percgrinari  cofpiciuc, 

opcm  fcrrc  non  dcfinanc,donec  ad  c^lcfie  pacnam  lucrodu 

canc .  Omnes  enimfunt  adminijlratoriffpiriius ,  in  muifierlum  mijji 

propter  eos  qui  hxyeditatem  capiunt  fuluiii.  Verfas  hcnc  facics  ad 

exceriorem  domum,(|.a  nofiri  q.  adhuc  foris  ftamus,nec  re 

ipfa  fcd  fpc  falui  fa6t i  f umusjfcnpcorcs  eoruro  iam  regnaces 

cum  dominoipfumque  laudantcs  curam  gcruc  falucis  incct 

pcUanccspronobis .  Vj 

c  rc.r/>f'«o/«ec/;e>-«i;/H.Circiindacifuncauro,  quia  pr^larii 

fcripcorum  fuorum  opcnbus  confirmata  cft  auconcas  ccfia- 

mencoru,  manifeff aca  autem  perorbcm  cogniciocftdiuiii 

narii  fcripcurarun1,vel  incerna gloiia  CElcftium  agminura 

Vcrumque  cni  m  chcuubim  &  angclos.f  &:  ccftanieca  iigna^ 

d  Sculpjitvanis  caUturis.  Beda.  Sculpuncurpariccescorno, 

cum  prompcopollencanimo  fidelesad  facicndum  qu^dns 

prxcipic,hoc  per  fingula  diccntes.Benedicarn  dominum  in  omni 

tempore.Et  paratum  cor  meum  Deus.,paratum  cor  meum,  &c.  Scul- 

puntur  cornOjCantum  virtutibus  intendunt,vtab  earum  tra  ' 

mitc  nullis  contrarictatibus ,  vel  blandimentis  auertancur . 

C^iaenim  tornaturac^ccrisarcibus  vclocicacepr.ECcllic,a£ 

ipla  fibi  regulam  qua  fine  errore  operetur  feruat,bn  p  hanc 

pia  fandorum  vita  fignatur,qu2E  parata  cff  femper  ad  obfe- 

quiu  domini,&:  hoc  impkrc  fine  diuerciculo  crrandi,  longo 

vfu  virtutum  exercitata  didicit. 

e  Etpalmas.  Bcda.PaImasfacit,cum  memoriafternj  remu 
nerationis  fan.Iiorum  mentibus  infigit ,  vt  eo  minus  ab  arcc  ■] 
iuftiti2cadant,quomcrcedcmiufliU5  fcmpcr  antc  oculos  1 
habent. 

f  ]^tpiSurasvarias.lcacitpiduvnsvavm  quafi  ^minctes  dc  j 
parietc&:egredientes,cijomncsmuItiphanasvirtucu  opc-  I 
raciones  fidclibustribuit  vifccra.f  mifericordi^,benignitate  ^•.ji 
humilicare^pacienciajmodcftiai&c/w/^cr  omnia  autem  chariia- 
tcm  ijuA  efi  yinculu^erfeSlionis.Viq  vircuccs  cu  in  cica  eledis  co 
fuecudine  veneruc,vc  nacuraliter  infitij  videant-^quid  aluid  ^. 
^vtpidur^  domusdomini  j>mincnccs  de  pariete  cxeunU 

^  Qiiiii 


l.„. 


NICOLAVS  DE  LYRA, 

I  Tcxit  quoque  cherubim  auro.  Idet\,lamims  aureis.Duo  yero 
cherubim  quosfecit  Mofes  erant  toti  deauro ,  quia  crant  valde  parui 
tefpeUu  ifiorum.  Foma  autem  arcts  tefimenti ,  et  duorum  cbcrubim 

«uoi 


^MOsfecit  Mofes  defcriptafuit  Exod.2$.Et  e.y  hec  intelligi  potefi  for- 

ma  duorum  cherMhim^quos  fecit  Salomon,quia  eiufdem  formafua  mt 

fcdmiiores. 

2  Et  omnes.H/c  reuertitur  ad  defcriptioncm  parietum  templt ,  & 

paumenti,&  fatet  litera  cx  diflif. 

£cin 


7-9 


liL   Regum 


itnrin 
utjj. 

as.:.b. 

B 

«pj. 

hei'.  3. 


Q^ia  verb.i  &  ona  vencaris  no  adlT.ic  c.b  alijs  cxti  infcciis  di 

1cii:,i».'d  ;jb:incc  mtiva  racJicitus  parata  fcinp ,\b  jntimis  cor 

dis,qiix-runc  dgcda  vtl  duccdaproicTuc.iJ)ixiimi>;  aiicciii  q, 

pr.Liiiv.ciici  cqiiaiitas  liuiiiilc  cocordiani  traLcniicatis  Isgni.i 

car,vh;  cu  ludi'i,vc]  i^c<:ts,barbari,  .5<:  SvVcIjy, libjii  3l  lcrui 

nobiks&iunobilcs,  cudi  Cc 

jnCbnl^oclicfracus  &L  cun- 

dcinpatrcm  habcrc  m  cxlis 

gionacur.Cocofdiffima.cnun 

humilic.is  .li!pc:-:u:tu  cfuiuni  a 

nulii  dubia  cit  Tcxit  ci go  Sa-  b 

lomon  pauimcncum  domus  c 

auroin  oraculo  inrunlcLUS, 

A  111  ccmplo  cxcriiifccu.s,  quia 

Chiiltusaiigclos  5^ anim.-is  lu 

liorum  in  c.ilis plcnario  do- 

noperfcctionis-  iuip]..uic,  Cfe 

pcrcunDantcs  in  fvculo  cuks 

p;;cri.f  cxlclh's  lign.iculo  diic 

ctionis  ;rccrno  a  niorialKiin 

viljcacc  lccrcuic.Vndc . la  hcc 

tngiiiifi.i:ntou.<,is  ,  quij  Uilcipmi 

ma  tsiis  ,fi  dd  Ciionem  huhutriiis 


Cap.  VI. 


730 


mcntc  &  opcrc imitantur.Habcnt  pnlmarum  fpccics,  cl  fn  r> 
pcrna  rctnbucioncmfixa  intcni:ionc  mcdirancur.  P.ihrii 
cnim  vidricis  nianus  ornatus  ^rlt ,    Habcnt.^r.^^xf^jKvakic 
proininu-ncia.cum  ccrtiirunabonoium  opcruin  documcta 
6i  cjux  ncmo  linilirc  inccrprccan  vaicat  omnib.  onduc .  Et 


ria.«;,tquafi  promincntcsde  paricre  &:  egredien- 
ics.  Sed&pauimcntumdomustexirauro,in- 
tfinfccus  ci  exrrinfecus.  ht  in  ingrcflTu  oraculi 
fccicduoGlHoladelignis  oliuaium,  polkfque  ^ 

,1  lldemai  c.i.115  dicir.viuKen  iucr.Tt  •niMClTus.  3 


Ijil  diiuiiii.,  o;tiji  U.ui.i,-.  ai.i,  i.-.  .:;  er.clalur  . 

angulorum  quinc|uej&diioolliadcli<^nis  oli- 

TCiintlT  Iiarcliipia  iiiorn.itu  panc- 
^Vacat  in  plerifi;ue.  tum  t.!inii:i  poliu  U.  cxpolita  lunt . 

iiarum  .poItest]ue angulorun)  quinque.  £t  fcul- 
pfitineist  pichu-amcherubim  6:  palmarum 
t  fpecies,  &  aniiglypha  valdc  promincntia  , 
&:tcxic  ca  auro,  6c  operuit  tam  cherubim  , 
quampahnas,  &ca:tcra  auro 


ha;comniaiiint  aurcis  laini- 
nisopcrta,cum  CcCteris  uirtu- 
tum  fioribus  fpcciahbus  iii 
magnisccclciicf  membris  ful 
gor  fupercniinct  amoris .  His 
ofliohs  uclum  additum  cft  ii- 
3  cutinPara  fcriptum  clf,  Fe- 


i.Paral.^.d, 


U 


a  iti'n-!^-efsxrac.&c.  Bed.Vnuserat  mgreiruSjfcdduolnjs 
oftijs  claudcbatur ,  &L  cirde  i eicratis  apencbat,  iic  uc  clc:  tcm 
plum  &  porticus  anic  tcmpkim,  vnum  tancum  hcbancin- 
troiai.  ij^''-?  ^>!ns  dvniiriM'',vn-ijid(S,^>nubrpr!J'>u:,vr:Hs'Dn'S.  vn' 
inccdeliam  pr.ciencem  per  bapciimu,  vniis  in  rcgnuc^le- 
ftc  popa  fidci  ipcr.idus  cfi  introirus.C>it  vnus  elflt  ingrcf- 
fus  cctiat  li.)c  qd dc  arca icipcum  cfi  inicrius.  Curnquc  mnnc- 
nnt  viSivs.,:^'  cppar^^rsntfnu.mitates  ton;  lonsfini/uat  inm  a/itc  ora 
c.<lmr.,n6  ^rfinebat  vLtrar>tr,y:fccfS.  vbl  patd-Ccr(ni  tiilorjofidi 
cur,qd  vrais  crac  in2;rciTus  oiaculi  iactus  e  rcgionc  arc<j'  qua: 
crat  in  mcdio  cius.Cuius  jngi efius  oftiola  mulcipiiana iigni 
iicanc.  Angclicos.u.ipincus,  quorum  niiniik-rio  in  patriam 
cqkiicm  mcroducimur  dclignant,&:  apottoios  quibus  datc 
func  claucs  rcgni  celorum.Qui  acccptua  domino  ptatc  liga 
diacqucfolucndijdignos  incra  regni  lanuam  admiccutjindi- 
gnoscxcornmunicadoeliminat.Operaquoq;  luftitie  quib. 
ad  rcgnum  celcftc  pcri:cniiur,pcr  oltiaquib.in  ihnclaiando 
lum  ingrcdicb.ntpoiIuntfigur.ui  .  Vncuftcditiolegucoii 
iumm.i(io  incof  rupcionis  elt,incoirupcio  aute  facit  ciie  pro 
xiiiium  Dco,c6cupifccntiaergo  iapieti^deducit  adrcgnu 
pcrpctuum.Hisomnib.aptccongruic,  qcf  oltioladclignis 
oliuai um  func,qufa  tk  angcli  &c  hoinines  pertcdi  fru6\u  mi 
fcricordi.e  &  opcnbuslucis  feie  glorioiosindomoOeiex 
liibcnc.Imo  oinucs  cicai  pcr  arma  lucis  ci  piccacis  aditum 
iibi p.itria: cclcff is  apcriunt . 

b  buunfi.oUdelighisouuaium.  Bcda.  Duofunt  oftiola,  quia 
i3cum  &  proximum  di]igucangeli<Sc  hoinincs  fancli.ncq; 
i.inuamuitxnilip  gcininam  dilectionem  poiiunc  intrarc. 
VcIquiavcnuiqucpopulifidcIibus,Iud^is,iciliccc&:gcnci- 
bus  cadcin  uici-  lanua  rcfcratur. 

c  TqUc5i{;  ii';«^.Poitcs  hent  angulorum  quinquc  ,  quia  non 
folu  animas  cicdorum  aula  celelf is  recip  t,  fcd  &: cotponb. 
immortali  glona  pr;rd;tis  in  ludicio  tores aperic,  quinq;  .n. 
iunccorporis  scius.Vel  utcrq;  poifis  oracuii  alcuscft  quin- 
quccubicoruni,q.ai"oIisiIlis  iupcrnxpatria:  introitus  pandi 
tur,q,cninibuscorporis(:<^cordis  feniibus  dominoicruiijt. 
corporis.l.cu  pcr  eos  aliquid  pro  illa  agunt,coruis  veto  cum 
kibric  iV  lufte  pic  cogicanc  dc  cis  qui  per  iplbs  corporis  fcii 
fusagocdcccrnunt. 

d  ^'liiyfypha.  Poilctdici  fculpturafadain  iuncturatabula 
ru,  fcd  largc accipit.Bcd-  itvj.^^wf»  anaglypha  Gr^-cc  Latinc 
ditunturc^latur^-:quia  virtuiii  opcribus  qu^per  orbem  ec- 
clciu \  fanctis &:  p  tectis  viris  cxcrcet,illi  precipue  q.t>us  fi- 
d.jiium  cuiacommitla  ,  &:  ciaucs  c^-lon';  dat^  omni  dcbenc 
lok-vcia  iniiltci:e,ut  quantu  gradu.pr^"eminent  e^tcns  ,  i.atu 
piajccUantmeritobon^  actionis  .  habcnt.n.inicpicturam 
chcrubirn  fculpta ,  cum  angelica  in  terns  uitatn  ,p  poiic  fuo 

mente 


Mar.ij.e. 


cit.,  inquit,  velumtxhyacintho 
purp!:ra,cuco,&  uyffo,  &  intc- 
.xnlt  ei  chcrubim  decoris.(.<^ri\tUy 
vt  inter  panctcs  dcauratos  c- 
"^  ciam  holoicncii  tuIgercc.Sed 
incidctigniticatione  ih  qua 
&ofiiolaante  arcam  atq;  in-  tcflatwras f?  > 
5  grcliumoraculiappenfuin,vc  ''*»• 
(5  llcut  ofiiola  congruis  Jhoris 
Fecitquein  7  aperiebantur,  fic  &:  velum 
^  •     rcuclaretur  aduenientibus  il 

lis  quiinfuiclafandorum  in- 
traret.Huius  crgo  vcli  fcdularcuclatio,iigiiificatapertionc 
legis  dc  rcgni  cck'ltis,  q  nobis  per  incarnationc  Chrifii  do- 
nacacii.Vndcbapnzatodoininoceli  apertisut,  vt  oftcndc 
rctur,quia  pcr  baptifma quodiptc nobis c6fecr.auit,ianua ce 
li  dcbcmus  ingiedi,&:  ipfo  moriente  in  crucc,  ide  velu  fcil^  n 
fum  cli  mcdiu  a  fummo  vique  dCorfum,  ofidens,  quia  figu 
ra;  Icgis  ia  fin itc  cranc,<Si  veritas  cuangclij.arcanaque  cxle- 
ff  ia,&:  !pfe  celi  ingrctius  no adhuc  eilct  prophetadus  &C  figu  Matth.j.d. 
raliccriigniticandus,fcd  fiatimoibusapcricndus  quiab  ini 
lio  mudi  viq;  ad  id  tcmporis  in  fide  vcrit.atis  de  mudo  cran 
iicrunt.QuaclragcIimo.n.diepoItrefurredlionem  domini, 
omncs cii  co  c^Iu  pcticrunnremotoq;  omni  velaminc mul 
tiphanas  i  domo  patris  maniioncs  ,p  mcritis  acceperiic.No 
bis  quoque  q,  .idhuc  fiituri  eramus,  eade  hora refcratus  e  in 
greliiis,fcd  no  nili  pcr  intcrna  internorri  bonoru  detideria, 
per  fidc  6c;  facramcta  dominice  pailionis,  per  feruorcm  fyn 
ceriedileci:ionis,permortificationec6cupifccntixcarnis,8£ 
pcr  quotidianaangeloruauxilia.  Vndeideveliiiub  quo  in 
oraculfi  iiurab.atVxhyacincho^purpura,  cocco  ,&:byflbfa- 
dijeli,eiq;  cherubun  intexti.Hyacinthus.n.  qui  c^li  colorc 
iinicacur,lupcrnoru  dcfidcrijs  comparaf.Purpura,  qux  lan- 
^uine  cochiliorij  c6ficicur,&:  fanguineam  pr;ctcrclpecicm, 
lacramcncu  dominic^  paffionis  ilgnificat,  quod  nos  imitari 
cruccm  noltram  portado  dcmus,in  cocco  rubei  coloi  is  vir 
tus exprjnucuramoriSjdc  quo  dicitur.T^o««e cor nofiru ardcns  Luci^.c. 
eratin  nobis  dt  iefu,ditm  loqucrctur  nobis in  via  e^c.Byflus  qui  de 
ccrra  vires oritur,  &:  longo  artificum  excrcitio natiiiu  exuit 
viroremdeducitur  in  alborc,  caftigatione  carnis  inlinuac, 
cuiui  quaii  humorcingenitucxiccariiubet  Apoftolus  dices 
Mortificate membra vtfira quxfnntfuper to>ram,fonicationetn.,>m-  '^„1  r 
miinditiam,&c.  Adquaniu  vcrocandorisgratia  vclit  pduci, 
ofiditahbi,dicens.O/;/tc»o  vos,vtexhibeatis  corpora  veiira  hofiia 
viiieutem fan&arr/yDeo placetem,&c.lntc\unt  chcruhim,5cci{'-  Rom.u.a. 
dcmcoIorib.conficiuntur,cum  vniuerfis  quij  pieagimus,a 
vcncnatisd.Emonutelis  perangeloruprxiidiadomino  do 
nantc  protcgimur.Fntexuntur  chcrubim,cum  in  bonis  qu^ 
agimus  muititudinc  fcietiae  indclincter  vtimur,  rclpicietcs 
fcmpcr  .ad  cloquia  diuina,&:  ne  forte  a  virtutem  callecrrc- 
mus,horum  incuicu  concinuo  veftigia  noftra  regimus. 
e  /ear^./rtwjro/.  Sicucingrcffusoraculi  quoadarcam  diii 
chcrubimq;  pcruenicur,incroicu  c^Ii  fignificat,quo  ad  viiio 
nc  Dci  iupcrnorumq;  ciuiu  nos  introduci  deiideramus.  lca 
mtroitus  in  teplum  primordia  noftra;  couerflonis  ad  Deu , 
quando  in  prqfcnte  ecclel4am,intramus.  life  ingrclium  no 
Itrii  ad  fide,  ille defignat ad  fpe .  Vnde poftes  huius introi- 
cus  quadraiigulati  lUntpropter  quatuorcuagclii  Iibros,quo 
rum  dowtnna  in  fide  vcrit;itiscrudimur. 

Poftes 


NICOLAVS  Dll  LYRA. 

I  Et  in  ingrcliu.  Hrc  conjccjueter  agitiir  de  ingreffu fanRafanRorU 
cum  dicitur.  2  Fccit  duo.  Ei  dicuntnr  oftiola,quia  erant  parua  re 
fptSu  nftiorm,^u£  erant  in  introitutempli.  Erantautem  fcfituata 
jccmdum  aliquosyrjucd  vnum  eratprope  lattts  meridionaletipiiydliud 
prvpe  l.tm  ^quiloiiare  inpariete  diuidente  fanilum  etfaiiSiufanBo- 
rum.SccHndumaHos  veroduo  ofiiolaerantin  cadcmparte  parietiSy 
yiiuni  in  vnafuperficie  parictis,  alterum  in  alttra ,  ita  quod  quando 
erant  cUufa.  uidcbatur  paries  quafi  continuus  ex  vtraqueparte. 
5  Poltcsquc  ang.  ^ia  poflcs  vbifttuata  iH»  oftia  crat  ,fif  crant 

dol<ifit 


dolati,quodfHperficics  eorumfecundum  Longitudinem  fuam  babebat, 
quinquc  angidos. 

4   Etfculpfltineispiauram,&:c.  Eomdoficutdi^ueflfupra 
de  interiori  parteparietum  ttmpli, 

5  Et  Anaglypba,&c.  idrfl.cflatMras prominentes .  Et  dtcitur  ab 
tcfix  quod  tfl  fuifum,&  ^xvfioquod  eHfculpo . 

6  Lc  tcxit  ea  auro,&:c.  Eomodoficut  diClum  eflfitpra,defculptH 
ris  'X/fli  ntihus  in  parietibus  tcrnpliprimi . 

7  Fecitq,  in  inttoitu,  Hic  agitur  dc  hoflijs  in  inutitu  templi,  cum 

dicitur.  _  „ 

^        Poftes 


731         Glofordi&NicolaidcLyra.  732 


tudincm,erg;o  Zc  m  luiiiis  ingrcllii  diio  facl.i  fant  oftia,vr  ab 
vtroq;  1  i:ciii.in>iis  Sc  tons^tqiialc  pariccioltiu  patcrct.Ec 
qm  cafdc  picrhiras  oftiiim  6c  parics  habcbat,vc  vniis  pcr  om 
nia,&:concinu.uimcxcjntiis  parles  vidcrocur,  vnumdcco- 
iis  ijracu  pru;ccndwns,aliud  mylkrii  djfpciifationcm  pi.^{i- 


^  a  Tonesdeligms.  Brda.  Quadrangulatos  jppter  quatuor.f. 

A  principalcs  virtutcs,prudctiam,forticudinc,ui(litiam,  ic  tc- 

perantia,quarum  vcluttund.)minc  firmiiriivio  omnisbono 

ru  aduii  ftrudura  nicitur.Prudcncia.n.cft^quadifcimusqiiid 

nos  agcrc.ii:  qualitcr  viucrcd.xcat.Fortitudo  i?  qua  caqua: 

agcda  didicimos,  implcmus,  a  ■    ■         \t  \    n- 

quasbrcuircr  prophctacom-  a   introitu  tcmpli  poftcs  deliqnisoliarum  qua-    ^  a     ht Ja^iHiccm.  \doHiuin 
PW..r.».  plcditiir,diccns.  Dommif  illu-  ^  ,  ^D.iccbo.«.n  d.. sc  ^om,....  qnod  fc  nuiiccm  tcncbat,apc 

minaU0  7nca,&lMsmea,qi,em  ^  tJr:ifrulatoS,&  duo  oltia  dc  llf^nis  abie^nisf  al-  ^  ntur,cumpcrminiacmiprc 
nW/.n^  fllnminatio  f  vtouc  ».  ^  n-  \      1  o   /'    J  dicatorisdiljcrnitur,  qd  pro 

agcrcdcbcanrc^^^^^^^^^        '^  triniccus  Etvtrunqueolbumduplcxcrat,&(e  ,  p.icr.dcosnitio.K.nf/dcv^c- 
lus  vcro,  V!  .id  hcc  agcdacon 


r 


gurans. 


TomrpntJa.  fi^^^ij;  jciipcrantiacftqu.i   ^ 


inuiccm  tenens  aperiebatur. Et t  lculpfit che •  5  ^^d  viucdrcaitit.itc  pcrtincat, 
^fl,„„„.  nrmc  xcn.p..... ,..      rubim,& palmas,& cxlatutas t valdccmincn-  ^  ?.;Tn?odS 

♦  aprodi.cAo  difccrnimus,  nc  plusnutmi-  '      '  .  •    1       •    •  •  ii,Ctquoap.iruuc,pioximo- 

qoxeranc  nvjs  iufto prudctix&:  fortitu-       tCSjOpcruitquctomnialaminiS  aurcis  ,opere       rumalaco]crarc,&ci$  bona 
"«JP"'      dini{tudcamus,&quiaquif-    r  quadroad  regulam.Et  xdificauit  atriuniinte-  7  "oncomodare,  cumh^cccr 

quisprudcr.tia,toit;tudinc,&:  ^    1  ^  ^  tiilimcfoleancm  cotde  pcr- 

tempcrantia  vtitur,vcre  eft  iuftus.Quarta  poft  prudcntiam       fcaorum  indiffolubiliter  pcrmancre 

fortitudincm,&  tcmpcrantiam,:uflitia  fcquitur . 

b  .^/mn/ef«i.Quiaadinuiccmrcfpiciunt,  vtvnafinc  alcera 

haberi  no  poflit.Extcrius  oftiu  dileftio,  fraccrna,inccnus  di 
'   uina.quia  illa  prior  tcmporc,ha:c  fublimior  dignicatc ,  &  p 

illam  ad  hanc  intratur,quiain awiore  proximi  diicicur,  qua 

liccrcondicordcbeacamari  . 

c  Et  ytrumque  oftiuni.  Bcda.  Quia  in  vcraquc  dilcftione  duo 

func  princip.alitcr  obfcruad.i.  In  d.lcc^ionc  De1  fidcs  vcrita 


"  ti^^puuVXSOpcrstiowi.Sinefide.n.iiiipoffibite^ftplacereDeo, 

l!*b'i  d*  Sk.  Fida  fine cfcribus niorina cn  .  In  dilcaicncauttratcrnitatis 

*.Cori3.b!  patictia,&:  bcnignicas,vndc.C/wr;frtrp«Wf»Jf/t,  beiiigna  esi , vt 

Li\c.(.(.  dimiitat. Cjpximom  iniurias,&  cis  bcncfaciac .  Vn.  Dimitutc,^ 

Hiitb.^.b.  ^dir»itietiiryobii,daie,&  dA-itur  robis.Vianc  nobis  dilcctione 

impedi  defidcramuSjdicctcs.T^wc»! «n)?fKw «jKof/^/a««  (/d  »0- 

bis  hodie,&  dimitte  nobis  debita  roftrajii  nt  rt  nvs  dimutimus  debito 

rlbuf  «oRt jj. Vtrunq;  oltium  fc  inuice  tcncns  apcncbat,quia 

junilc siic virtutcs ,  ncc poliunc feparari,  cj.a  nccj,  fidcs  finc 

operib.ncquc  opcra  finc  fidc  pl.icct,neq;  niurias  terrc  fut- 

ficit,qui ci  quc  tolcrat  necclTaria no  impcrticur ,  nequcnc- 

ccflariaminifirarc,^ill.ar.'is  mokitiasnonouitexcordcdi- 

micccrc.Apercio.n.oitiorum  nc^n  ligniiicac  Icparacionc  vir 

tucum,fcd  quod  pcrharu  coiundtionc  ingrclius  ccclcfi^na 

.  bismagismagirq;p.atcfcit,vc  quo  hisampiiusabfidam»,  vc 

rius  fanciorum  cctibus  focicmur,licut  diu.iio  rubri  maris  |> 

Qua  populus  DciAcgyptium  pcrfequcncem  cuafit,  no diui- 

iioncm  b.-iptifini,fcd  apcrtione  lignauic ,qua  cxcindis  pccca 

ds  omnibus  ad  lictus &c folidicatem  virtucum  tranfeamus . 

©ftia  iuo*ri    Bcda.Notandum,  q,  in  cgrcliii  oraculi  duo  dicunt"  fuille 

'"^*  oftia,fcd  116  duplici.a.ln ccmpli  vci o.i.prioris  domus  incroi 

lu  ita  crac  duo  oftia,vc  vcrunq;  ellcc  duplcx,  q.a  in  pfcnci  ec 

cletia  calem  nos  ingredi  &r  duccrc  vitam  ncccirc  elt.in  qua 

diledione  Dci  6c  proximip  fide&f  operationc,  pcr  paticn- 

tia 6c bcnignitatc  Icrucmus.In  tuturaauc uita ubi  Dcum &C 

j>ximos  in  luce  aftcrne  beaticudinisuidcbimus,  eade  gemi 

na  dilcctione  flnc  lal)o'rc,fcd  in  fumma  dulccdinc  pcrfrue- 

mur.Vii  incroitusintcrioris  domusdiio  hcbatoltia,fcd  lim 

plicia.Non.n.ibifidcsncccfIariaeIt,ubi  q  uiiccrcdimus,&: 

fperamus  man.fi^ftc  uidebimus,ncchboropcriJ  neccfiarius 

quia  perpctua  merccdc  coru  q  hic  laboramus,donabimur. 

No  necellaria  patictia.ubi  nihil  ad^ucrfljno  magnificecia  bc 

nignitatiSjUbi  nulla  indigcntia.luxta  formaoperis  decoris 

gratia  prouifum  cft,ut  in  code  tepli  ingrcffu  duo  efsct  oftia. 

NeccHc.n.erat  panctcsdomus,qui  centum  uiginti  cubitos 

^  habcbatin  alt.tudi.iCi.onuUos  ctiam  grofficudinis  cubitos 

here,in  cuiusgrollitudiniscxtrcmaparteoltiacrat  atfixa , 

ut  oftiu  utrunq;  paricti  elTct  a:qualc,iSc:  liueintus,  fiue  toris 

tcplum  quifq;  pofitus  oftiCi  afpiccrcc  ,  unus  ei  parics  p  om- 

nia eife  vidcret'.  Suviliccr  ccdnnusparicscuin  logicudine 

&akitudine  uicinoruccccubitorij,ii6paruahabuic  grofii- 

cu- 


e  Etf<Hlp(itcherubiir!,  Hec  fup.cxpoficafunt,quiain  paricri- 
bus  domiis,^  in  oftiis  iiitcriorib. cicdem  pidur.-E uel  celatu 
r.T  fact^  sucquia  c.adc  arcana  fidci  fpci,&  chancacis,cjuc  fub 
limcs &: pcrfctli  fublimiccr  capuic ,  &:  q  omncs cledi  plene 
in  xcerna uiliono  pcrcipiunt , etia  catechizandis  ludibus  g 
fuo  cuiq;  capcu  difccnda  &:  pfitcda  tradunt,ut  facris  initiaci 
mvftciiis  qfiqucadcapicda  caq  piccrcdidcrur,pcrucniant 
f  Uraific.Mt  arium.  Bcda  Dc  intcriori  atrio  breuitcr  loqui- 
tur.dc  cxtcriori  prorfus  caccrc  ur  kd  in  ucrbis  dieru  ucnwf- 
quc  fic  mcntio,ubi  fcriptuui  cft :  Fedt  eiir.m  atriumfM-erltum 
Cr  b.ifilican>  <>rjiule,&  oHia  in  bafilna  ciim  '.exit  src.  AtViu  crgo 
intcrius  qiJ  uocatu  r  f.iccrdotCi,  co  qd  S.^ccrdoccs  &:  I  .cr.irx 
i  co  miniltrarcc,cmt  undiq;  tcptocircundatu.  Scd  ab  O.-icn 
ce,undc,tcpli  c-mcingr\.IIu's  nuilco  longius  a  tepio ,  quam  a 
c.xtcristribu.splag!sIccrctumquiaincap!.Jg3,!dclt,ia  fadc 
tcmpli  ficb.at  miniltcfia  finctorii.ibialtarc  xncu  ad  holtm 
domino  oficrcnd.is,ibi  dccc  Uitcrcs  ad  cas  laiiadas  ,  ibi  crat 
marcencu  pofirum  ad  liui.adas  manus  pcdcsq;  ficcrdotu, 
cuad  niinifirandumintr.-irct.Hc3batautcm  hoc  atnumtres 
tubicos  a]citudinis,vc  lolcphus  narrac,vt  ab  ingrcllutcpli  c^ 
tcros  prohibcrcc,&:  folis  faccrdotib.hocliccrc  fignificarct; 
Eratq:  ei  lanuaadOncncalcmpla^ia.id  quam  vlq,  populiis 
hofti.as  Iuas&:  tacrificia  infcrcbar  alaccrdotib.fufcipicday" 
ad  alcarc  picrcnda.Dc  extcriori  vcro  iitrio  ( qit  vcrba  dic 
balilicam  gradcm  vocanc)i£a  fcripflt  lofcphus.Extrinfe 
authunis  tepli  aliamxd  fitauit  aulam  qii.-idraguli  lchenr 
ccfaclam^crigcns  maximasp.^rcicus  &:  lac-is  cxcclfus  «Sia 
plas,p  qu.-ituor  mudi  partcs in  ca  c6ftitucs,quarii  lingulaE' 
vnumqucq;  vcncuqiiatuorangulis  attedcbac,  vbi  aurcas 
nuas  coIlocauitEc  paulo  po(t  .  In  hoc  crgo  facranu  ocs 
puliquibuspurgatio&:obfcruat!o  lcgitimoruincrat^inc 
bant.Has  porticus  CalTiod.in  pidura  tcmpli  quam  in  pari 
cc  pofuitjlicutin  pfalmoru  expofitionc  mcminit,triplici  or 
dine diftinxit.Pnmu.f  ordinem  poncs  cxtra atriumlaccrdo 
cumexomniparccpcrquadru.Sccundu  ccdcm  mo  cxcra 
intimas  porticus  ucrsu  m  gvro  vndiq;  e.xtrenm  fimilitercx 
omnilatercprioru  porticuiiin  circumitu.Sicquc  ccmplum 
criformiediHcioru  pr^fidioabomnipartceracmunicu  ,  fa- 
dto  pauimctofubdiuo.inccrcdificiaiinguladc  marmorc&: 
parictibus  domorii  intcrioribus.i.eis  g.  ad  tcmplum  rcfpicic 
biincfadis  incolumniscxccrioribus  folidis  Sicquc  ficb.it, 
vt  omms  tcpli  ftrui^ura  pcr  graduii  varictatc  cUct  rationa- 
bilitcrdiftinda.Na  in  fuicla  landorum  incrabat  p6rifcx,in 
ipsij  cemplum  facerdoces  punficaci  &:  116  panficaci ,  vna  cu 
Leuicis&:cancoribus,in  iutimt"!  atrium  balilic^  maioris  viri 
lud^i  purificati  ftantcs  &:  orantcs  fub  duio  li  fcrcnii  elTL-t,  |li 
tcpcftds  in  porticus  ^>ximas  Icfc  rccipieces  in  cxccrius  acriii 
mulicres  lud^e  purilicace ,  in  cxtremum  atriii  Getilcs  &:  lu 
d^i  q  nupcr  ucnerant  cx  gentibus,ufq;  ad  fexcii  punfiracio- 

^  nis 


N  ICOLAV  S  DE    LYRA. 
I  Poftcs  de  lignis.  idcit,quatuor  aii;i^clorum,&  in  hoc  dijfcTebant 
tHJoUibuioraciUi. 

%  Ec  duo  oflia  dc  lignis  abiegnis.  Hebrxi^dicunt,  buxinis, 
i  Alcrinfccus.  ifla  autem  oUia  magna erant,^  erant  in  medio  pa 
rictii  Oricntalis  ipfnis  tcnipU,&  in  mcdin  dnorum  oftiornm  crat  po^ 
fiis  fortis  vbi  claudcbaniurytdcodicuntio  effc  dtrinfecHs,  fuia  vn'im 
erat  ex  vna  partc  illins  poftis,  &  alterum  ex  altcra . 
4  Etutn.nr\quc. (jHod expontur duplicitirr. FnomodoejHod  vniim 
trat  infuperficic  cxtcriori  niuri,et  altcrumin  fuperfcie  interi»ri,ficut 
4i3Mm  eil  de  afliolis  oraciiU.^lio  modo,(juod  virimij;  oftium  effit  ds 
duabus pvtibHscopulatis  adinuicim fmtiter  ^itariuod  vnapais  cftij 
pofiet  claiiJi,altera  remancnte  api  rta^  &  ficy  qi  qu.zndo  totU  aperie* 
batur^viiapars  cjfet  iHXtafpiffitudinem  mnri ,  <Uia  iuxia latus  eiu^^ 

fictit 


ficnt  videmus in  ofljjs  qu£  apui  nos  ^  dicuntur fraSa .  Et  ideo  ft- 
quitnr . 

5  Ec  fc  inuiccm .  quia  unapars  alteri  copulabatur  modo  pr.i:di8i . 

6  Ec  fculplic.  in  iflis  oftiis  eo  modoficnt inparictibus  templi . 

7  Et  xdiilcauic  acriu.  Hic  vliimo  agittir  de  atrio  qnod  cra:  circa  u 
pL'im,&  cratplatca  magna  quad>ata  in  circiimiiu  templi,eriittamen 
alrcra  parteLongiorficiu  &  tc»ipliim.Et  in  partc  hurusplatia  (iu£  c 
rat  ariteingrefimn  tcmpli,crataitar2  hulocaiifl(iru,&  mare  vbilaua- 
b.vitur  facerdotei.,'iT  luteres,  rbi  huflix  lauabauiur^et  erat ifta  platct 
ilaufa  murofa£io  ex  tribus  ordinibus  lapiilum  diurrforum  colorum.Et 
dicunt afiqui,quod ifli  ordines  crant fccuncHm  fpilftudincni»iuii,ita 

quod  ordu  lignorim  ccdri  crai  aparte  intcriari.^lii  autemdicunt  & 
nuf.us vt videtur,oiiod ifli quai uor ordines crant fccundim  altitudi' 
ntm  muri^fic  enim  mclius  apparebat  varietas  &  dfcor  opcris . , 

Ann« 


733 


III.  R 


egum 


Gao.  VI. 


nis  dic.  Uxc  vc  in  pictura  Cafliodon  diltinA.i  rcperimus  brc 
uicerannocauimus,  raii  cu  ab  ancic].s  ludxis  didiciire ,  n'  quc 
virumcamerudicumvoluiffc  in  cxcmplum  legendi  propo- 
nerc,qu.Enonprius  veracflecognonilicc.  Horu  locorume- 
minicfupremorugraduum  Pfal.qui  ica  incipic:  Eccenunc  bc- 
ned.do.o.ier.d.o.quijU.  in  donio  do. 

triis  do  Delno.  ^nYll^XjOXti-         *    fFide,fpe,8ccharimf.    b  f  CJims  nfcenarir.  e(l  certa  difcendi  fblertia.vt  quifque 

cibuslcremias&  alij  prophc 


ap.   VI.  734 

fanftoru  vircucib.  incuicu  fuo&:  rccributionc  dignas  iudicac. 
Mulcitudo  ergo  credenc!U,qui  rcliclis  poflc-ffionib.vno cor- 
de<kvnaaiadefcruicbacDeo,ipfacuCcinplum  J>cr&:  locus 
incraarriu  faccrdocu  fpccialiccr  ii!i  coiccratus .  Poriobafili- 
ca  grandis,&:  oranccs  in  ca  circa  acrifi  faccrdocu  in  gyro  eos 

figuranc  qui  corum  c^ccrcdc 


D 


dignolcat  quid  crednc,  quid  Ipetare,  ve!  quid  diligcre  debeat . 


fBom  l.ihcct  opeiationc  (ine  fimulationis  coriiiptione ,  llne  cuiu» 
adici^lione  lidcs.  '"-"-•  -^ 


fpes- &  chantas  vera  clTe  nun  valenr. 
*   0 


t.v,inh!sdiis&:  Apoltolipdi-         .  i    ^        j-     i        -\b    ■  y^       ,.  ^  c 

cabant.lnharumaliquafedc-  a  riustnbusordinibus  iapidupolitorum  ,  &  vno 

b  *nni:hoata. 

b 


^Ke^ni  Salfuioms 

ordine  1  lignoria  cedri.  Anno  quarto  fundata  dl 


a  fApril  fdlicet  mclioata  .     b  lEiufiicai  rc£is. 


bac  dns  doccns,  qn  tencancib 

Phanfxis  oblata  clteimulicr 

admorteiudicada .  Inhisin-  ,,..  r  t  ^     o   •  ib.- 

ucnic  vcdeccs  oues ,  &:  boucs,      oomus  dni in  menle  Zio ,  &  m  anno  vndccimo 

6icolumbas:quosehminauic  /ijT^-V     /i  r      ^  ^         C  r^      cl 

dcteplo.InhisPctrus&ioa-  b  meni^  Bul  ( ipleeH:  meniisodtauus)  pcrtedlaeft 

nes  claudum  inuenieccs  fana-      domus  in  omni  opere  fuo ,  &  in  vniuerfis  vten- 
ucranc&lecumincrcdiences       n-i       r  •       a    j  c        •    '  r 

uueriusadoranda^duxerunt.  ^  filibusluis.  Aedificauitque  camannisleprem. 

In  his  orabac  ois  multicudo 

populi,qn  incenfum  ponenci  Zacharie  angcUis  ad  alcarc  thy 
.  jpjaH^i^^itis apparuic , cumque de prdcciufons  domini naciui- 
tate  perdocuic . 

H*caij:  atria  cum  porcicibus  fuis  afpciflum  templi  dclo- 
(leafpiciencibus  abfcondcrc  non  pocueitic,quialocus  in  quo 
femplu  er.u  muho  fublimior  crac,  quam  vbi  porticus  eranc. 
Naiituc  lolcphus  fcnplit.cxcremxacriorufabricccu  inqua 
dnngecis  cubicis  eflcnc  erecl?,cii  ad  vcrcicc  mocis  lii  quo  ce- 
pluin  a:dificatum  cfl,non  pucncrunc.  Hac  quide  de  llruilu 
ratcpli  ftudiolo  lcdtori  credidimus  incimanda:fcd  in  eis  que 
iacrafcnpturarefcrrccomodum  duxic,  flguras  myfteriorii 
qiigannis:ceceris  jphiflongcognicione  fimpliciccr  vcamur. 
AcdiPiciumcrgo  ccpli  incraacrium  faccrdotu,  pcrfecloru 
jnecclcliavitac\pnmit,qui  cxccllcncia  vircutum  dtioap- 
propinqaant,'&:  alijs  vcrbo  ^  opcre  ducatum  lalucis  oilen- 
dunt.  Saccrdos.n.mdc  dicitur  ,  q,  factum  mmorib.  ducatum 
prsbcac,quo  noie  non  folum  .alcarismimftricpi,fcilicct,  &: 
presbyccri,fcd  &  omnes cefencur  qui  alcicudine  cJoCtnnx &: 
conuerfiuonispr^cmincnc:nec  flbi  cancum,fed  plurib.  pro- 
funr,qui  dumcorporafua  hoflia  viucncem,fandam,Dcopla 
centcm  exhibcnCjfacerdocalcminiflenu  fpualicer  cxcrcec. 
Vncociecclcflar  k^quicur  Pccrus :  Vosa.utgmiid<:ciu>regJe 
facerdoiiugeHS  fan5}a,popiiltis  acquifttionis.  Ecantiquo  populo  di 
cicur ;  Voi  ericn  mih;  regnnm  faccrdotale,& gensfanBa . 

JBaiilicavcrogiadisqu^eracexcraacriu facerdocu ,  in qua 
ois populus  orarc  vcl  verbii  audire  folebac,  carnaliij  in  eccle 
iia  vica  morefq;  figur.ic,  qualibus  dicic  Apofl.  '^y  potni  vobis 
loaui  quaftfpiritualibr.sjed  quafi  carnalibtis,&c:  C^Il  bll  pcr  bali- 
lica  grandc  fignanc^quia mulco  maior  cft  in  ecclclia  calium, 
qiia  ^fcdoru  iiumcrus.  Scd  quancu  pflanc  numcro,ctTi  fuccii 
bunc  mcrico .  Vii  hxc  bafilica  plunmos capic,  non  cn  cos  in 
inccrioraccplidcauraci,n6ad  alcaris  offin,non  in  ipfum  acriCi 
faccrdocu  incromircic,quia  carnalcs  &  infirmi,  ecll  ob  mcri- 
-  tu  qaflx  fidci  &:  piccacis  ad  cledoru  force  pcrcincnc,  logc  cii 
'  abcfl  vc  illis  cxcqucnt^qui  cu  fiducia  profancur .  Non  audco 

alwuid  dicere  eorum  que  pcr  me  no  clbcic  Chfs  in  obedicn 
,   tiarn  gentium  vcrbo  &:  facbs.  Bonum  certamen  cer.  &c. 

Accedcbac  vulgus ad  acriii  faccrdoc{i,&:  hofiias  vfq;  ad  ia- 

nuadefcrebac,tufccpcas  a  faccrdoCib.&:  in  alcari  oblacas  ocu- 

lis  ipicqucbatur.In  ipfum  ctia  teplu  cu  apericbacur  a  logc  in- 

fpicicbac,ncc  cn  cc  iacerdocu  atriii  itrarc  potcrat:  fcd  de  in- 

fcriorib.clamabacaddiim:  g.ancccarnaliuin  ccclcfias  flm- 

plicitas  a  dfio  dtfpicif^jqii  fidcliccr  qua:  pnc  voca  pictacis,  o  f- 

tcrunt.Infpiciunc.n.alongeincempludni  ,cu  vicaiublimiu 

difccrc&admirarigaudcc:  &  quos  virtiitisimicacionc  fcqui 

ncquciit,pi.E vcncracionis ampleduncatlcdu.  Videc hoflias 

facerdotii  in  alqari  facro  ignc  cofumi ;  quia magna  magnorii 

uperacognofcunt  adominopcrfpiricum  digiianccr  accipi 


banc  ex  gentib.  in  Syria ,  &:in 
Antiochi.a,  c;rccrifq ;  ^uincijs 
&:  ciuicacibus,quibus  Apoflo- 
li  &:  fcniores  qui  crant  lcrofo 
lymis  non plus  imponcbaco- 
neris,qua  vc  abflinerccab  ido 
lis  immolaco  ,  &  fanguinc, ^ 
fuflocaro,&  fornicaLioc:  quo- 
rum  cii  oblationibus  vblcbat 
paupcrcs  fandoru  qui  erac  le- 
rofolymisfuneciiri,  vcciscar- 
nalia  miniftrunccs  fpirfcualiii 
corQficrecpnrcicipcs.  Barna-  Aft.iy. 
bas  vcro  &:Pauluscum  focijs 
fuis,qui  obliciones  corum  accipienceslcrofolymamdcfcrc- 
babt,l.KCidoccs  funtiqui  hoiiias  fufcipiences  ad  altaredomi- 
ni  confetiandas  perducunc,qu!a  dona  dctiorionis  eorum  fan 
dis  qui  pro  cis  orarcnc,accuIcruiic.  Acrium  ergo  poficii  inccr  £ 
locii  vulgi &: faccrdocum,illam diuiiionc fignriic.it,  quecar- 
nales  in  ccclciia  nuperq;  incipienrcs  ab  arcc  pcrfcdorij  non 
forcccIedionis,fcd  meiicoru  qumcicace  fecernic  Carnales 
.n.fufriccrc  libi  crcduc:li  fidem,tpcm,char  icacc,&:  operu  mii 
diciam  hcanc  Pcrfecti  fupcrh^cfiia  vcrbo  jSdicadolaborant, 


paupcnbus  oia  fua  cribuimc,vigil!J.s,iciunijs,hymnis,  cancicis 


i.Cor.xi.£ 


i.Cor.i.d. 


Mir., 


Aftci uc  hoffus  fuas ad  acriu  faccrdocii  p  liTasxino  olferen 
daSjdu  bona  q  valct  opcratcs  maioru  &c  dodiom  exhorcario 
ne  firmanf,&:  iccrccllionc  comcdanc^.Otfcruc  cc  faccrdocib. 
hoftias  p  illosdnocomcdantcs,cu  fancfiscgencib.nccefrariq 
n  b.abundac  fub  mcrccdis  intuitu  tribuut.vndc:.y/wc«  dico  vo- 
ih,non ptidetmercede f:ta.  Ac  tic  vcroruq;  hoflias  in  altari  Dci 
ide.ignisabfumitieu  diis  clccmofynas  diuicii  viu  tfi  magnis 

fandorum 


lpuaiibus,&:facrislocucionib.opcrad.inc,perfccucioncs,  pe- 
ricula  propccr  luthciam  coIerac,&:c.  quas  fe  Paulus  fecitrc  glo 
riacur,prompca  mencis  dcuocione  cxcquuncur .  Vnde  fequi- 
Cur :  .Acdijifauit  atrium  introitus  trlbus  orditiibus . 
a  Et  vno  ordinc.Yn\.\s  ordo  lignorCi  ccdri  bona  cfl  operacio  fi-  ibijem. 
ne  corrupnone  limulacionis  exhibica ,  (ine  cuius  adiedione 
fides,fpcs,&:  chancas  vcra  elie  non  poc.  Ligna.n.ccdri,ppcer 
odorisgracia&impucribilcm  nacurajpocencia ,  perfeueran- 
tia,&:  famam  pia:  actionis  dcfignanc.Vfq;  ad  hocacrium  vni 
uerfi  cofccndunc  clcdi,qui  fidc,fpc,charicace,  &:  opcrc,Deo 
placcrc  sppecunc.  hoc  aka  fnencoru  gracia  crafccndunc  pec- 
iecci,cum  in  caiuo  vircutum  culmine  proficiunc,vc  diccrc  au 
dicoribus  poirinc :  Imitatorcs mei  eJiotc,ficut&  ego  Cljrifli.  &  ne- 
fcitis,quonia?n  angclosiudicabimus.,quantb  magis  fccularia . 
b  Ipfeefimcnf  Bcda.  Qujcricurquodicacurdomusdomini  Qua.ftio 
in  mefe  odauo  ijfeda  in  omni  opcre  fuo,'3i:  in  vniucrtis  vcen    Beda  lik  dc 
filibuSjCuinfcqucncib.Icgatur  mcnfe  fepcimodcdicarionc  tcplo  Salom 
cius  ctfc  coplccii.Ncc  credibilc  ctf ,q> fcpceannis  ccmplu  xdi  "P-'/. 
ficansSalomonjOctauo  mcnfcanni  odaui  pfcccricvcl  vfquc 
adtcpcimuanni  noni  mcfem  dedicacioiie  pfccb  difiulecit. 
Vn  pocius  vcrifimile  vf  domum  fcpcem  annis,&:  fcprc  raea 
fibus  xdificaca ,  ica  vc  eodc  mcnfc  7.  dcdicatio  fic  cclcbi'aca, 
&dic23.ipiius  mcnfisfm  l^iral.  Salomon  dimircrrcpopulu 
in  cabernacula  fua.  ficq;  poff  vna  fepcimana  aducnictc  mca- 
fc  8.|?  fedfa  tic  domus  diii  opcribus.f.  vniucrils,  S.C  ipfadcdica 
tionc prius coplcca.Nifi  foicc  pucandii  cff  ,  pcilf  dcdicaiai cc- 
pluni  al;g.d  vccnfiliu  in  miniftena  cius  .-idciitfi  fuiffc  vfq;  ad 
lUgretsu  fodaui  mcfisaccelcracercgc,acoi;!o menlc  7.  qui 
crac  cocus  folcnis,ccplu  dcdicarcr,  &;  ica  ucru  rcpcriat^^iMa  119; 
tcplum.f  8.iricnfc  in  oi  opcrc  fuo  &:  vccnlilib.|>tc6lum,&:  ip- 
funi  7.mcnfc  dedicacii  fuiifc.Qdaiic  in  S.anno,  &:  8.ci.us  mc 
fc  picctacfl  domus  in  01  opcrc  tiio,ad  fucuru  ic:Gulu.diemqpi 
iudicij  pcrcincc,  qn  ad canca  pcrfcdioncm  cccicfia pueniec, 
uc  quid  ci  amplius .addatur,inuenin  non  poffic .  Tunc cnuM 
Chriftus  oficiidcc nobis  patrcin,&:  fufiiciccnobis .  D.cs  auce 
iudicij  odonavio  numcro  cypicc  cxprimit^^^quiahoc fc-culum 
quod  agic,fcpccm  dicb.fcquicur.VncIc  Dauid  Pl.il.  pvo  odi-  P^aU.a. 
ua uuiailau!C,quaupro  mccuiudicij  cancauic,  diccns ; Dotm 
trc  ne^in  furorc  tuu  arguas  mcnequc  in  ira.tuacQrripias  me. 
c  o/i^ed;7ic4a//(7;M.Ciuiaccclcfiacocahuiusfccun.cpc,quod7. 
dicriicircuitu.peragit-cxtlcdisconfiruit  animabus;  6i  in  fir 
«e  fcculi  fuu  cremencii  ad  finc pcrducicVcl  cb  fignificacio- 
nem  gfa:  fpiialis:per  quaccclelia  folum  vc  tic  ctclclia,percir 
pic,q.a  iine  cionis  fpiis  nemo  fidclis  efcfici.,  vcl  fidcm  fcruarc, 
vel  merito  fidci  ad  coronam  iuflirix  potefi  pcruenirc . 

CAP. 


t.Paral.a.c. 


t  fcxti 


nicolavs  dl  lyra. 

I  Anno  quarto.  Hic  agitur  de  confummaiione  operis ,  cit  dicitur: 
AnnQquurcofuudaca  cfidomus./ci/^crtJ-f_g/i;  Salomonis,vtdi- 
.r.m  ejijupta. 

i  ^'^nMx\.sn..fciHcrt  rcyai  eim.  mcofc  hvi\.\^iQ.aliqui  corrigut 
^iHitdjuritfs  ,fo  ijHddvnus  menfti  apud  liebrxos  ftc  numiriatwi. 
ftd  hii  carrtliio  eil  maj^it  corruptir.quta  Hle  mcnffs  5  apMd  HebrM)s 

vocatur 


vocatur  Elul,cfife.xtus  mefis,f.Septembcr .  iHe autsm  in quoperfelfit 
eft  domus,efi  men/is  o£iauus,vtpatet  in  litera:  er  correfpodct p.irtini 
feptrmo.f(irht7^i,qui  OSloher apitd nts dicituT .,& partim onauo 7\(o 
tit  mbri,fcilicet  apnd  rios,  apud  HvbriSos  aP.tvocantr  coiter  ni.irefu.im. 
in  boc  auicm  loco  vr,caturh.tl,yelBol .  vbt  alias  commmiter  habc- 
tur  Ebidqu9dfigni]icat  ?narcorem  :  quia  tflo  tempore  terne  nafcentia 
marcrfcunt.,  9  foUa de arburibuntcadun t.&  in cipiuntputreficri. 
.  CAP. 


73y        GlorQrdj.&NicolaidcLyra.         736 


C  A  P,     Vll. 

OiT^um  autem  fuam  ar- 
dificauic  Salomo  trcde- 
cim  annis,  &  ad  pfctlu 
vlQi  pcrduxic  Acdihca- 
uic  1  quocji  domum  (alr 

cu;;Libani  ccmumcubit 

torum  lori^itudinis  ,  &: 

quin- 


P.ui/{o. 


.». 


NIC  DE 
LYRA. 

CAP.VII. 

DOmiim 
aiitfm. 
Hti  confetfHcn 
tcr  agitur  de 
fdificatione  do 
mori  re^jliu. 
Etprimodeha 
iuj/nodi  Adifi-' 
ctjs  agittir.  Sc- 
ffido  ad  defcri- 
hendU  ahtjHa 
•ptefUia  dotnui 
dni  notabtlia 
■  fciiptura  rruer 
titu)  i!}i:Wl.i- 

■p  lic  quoqiic 
rcx.  Circapii 
rr.um  fciendH , 
{f,  ftcuidud'^- 
Sores  noliros 
Saioman  fccit 
tri  a  itdificia. 
VnH  prohabi- 
tationefua  ,a- 
Imdpro  habita 
tioevxonsfiif 
fciticct,  filix 
Tkaraotiis,  Et 
tertiiitn  quod 
vocabatitr  do- 
mtisfaltui  Li- 
bani,  eo  qi  cir 
ca  illui  adifi' 
ciu  erant  viri- 
daria  arborib^ 
coifiu,  De  pri 
mo  vcro  .tdifi- 
cioparulnqut- 
titr  fcripiurtt. 
Cr  hoc  forth : 
4fiii't  erat  dc  c6 
■  fintilioperc^fi- 
CHt  !&■  domus 
faltus  Libant, 

C  qu£  hic  drfcri- 
bitnr  fatis  dif- 
fusl,  vtvide- 
hittir  .  h»c  ti 
excepto  ,  -^in 
domo  fjltus  Li 
hant  erant  dux 


5   =* 


5  "2 


s  ^ 

o    S 


yAfpcEinS  domusfAiUS  Libanifecundtm laticudinen.frimtis quinjUAginta  cubiioium. 


O 

o 
o 
c 

o 

o 
o 
o 
o 
o 
0 
o 
o 
o 
o. 


n 


o 
o 
o 
o 
o 

0 

o 

o 

o 
o 
o 
o 
o 
o 
o 


^/^'mm^^/''m/^/^y^Mm//y/Am>v^^^^^^^^ 


quincjuaginta  cubitoium  latitudinis,&i 
gmtacubitorum  altitudinis,  t.&:quatuora« 

ambulatonamtcrcolumnascedrinas,  Lignd 
quippe  cedrina  cxciderat  in  columnas,  &tai 
bulatiscedrinis  t  veiHuic  toram  C3meram.| 
qua:  quadragintaquinque  columnis  rudenj 
tabatur.  Vnus  autem  ordo  habcbac  col 
Jumnas  quindecim    t     contra  fc  inuiceirl 

poficasj 


/n/  ordinesfc 
cundk  longity 
dtmm  domm 
ita  qnoderttn, 

ibi  iju.ttHarde'] 
amh-jlatorhf', 
duo  i>>ter  cvja-l 
nus ,  ^vtk\ 
inti-r  cnlutisit 
crpjriatninl 
vn)  l.xtcre,ijf 
ali'id  intcrct 
liinnas  &pt 
ricte  in  aHo'li 
terc.Tcr  mi^ 
aiit  pr 
huits 
fi^iira'. 
litm  ac 
domui.  .  -.,. 
mttum  anich 
citts  p 

hlCyU  1-   y    - 

ttfiuni  ptaii. 
quiafi  " 
in  terr.: 
in  circiiitum 
rns  cu 

trjiifu 

licidiapio-ji^c 
tia  exiraatpu 
pl'ii'.ialt.fuptr 

deauib'  " 

vcro  ci 
bes  r.r 
quc.iti 
ccdri:i.    . 
citndm  hoius 
pouatiirliitTH. 
cum  dicinir, 
i  Donvjau 
tcni.  Ltloijui 
lur  deifihtti-\ 
bus     £d}ficiis 
qii£  ola  cfaM 
SaUmonis  : 
qu.rmuis  efscl 
ditterfts  vfibus' 
applicala,  "rt 
diUumrft.Lt 
fpter  hocma' 
iustcmpusttp- 
pofuit  S4omo 
iit  tedificatioif 
d^^miis  dminii 


o 
o 
o 
o 
o 
o 
o 
o 
o 
o 
o 
o 
o 
o 
o 


Q — 


mctn.ftoiiesyr^nti  inferior,  (jr  altera fupcrior ficut efl  in  palatio  rejis  Ta 
rifiis.In  hidiitationeieferioricofcruabatur  vnguenta,  &pigmcnta,  air 
aromata^O-  hmoifpquodpa  ietts  erant  de Upidibus,  vttaliapoffcnt 
fbi naliut confcruari.In ftipeniori vero pofi  bit  urarma.  vnvocabatur 
*rmamentaritt:&' exnt  tota dc Ugnis in patittibus,tr  colum  is  .  Etin 
vtraq;  manfnjnc  er.vit  trcs  ordincs  cotnmnarum.,  cr  inqindibct  ordine 
(tant  quindccim  columJif^f.quadragintaquinque  in  vniuerfo,&erant 

ifti 


quia  ad  icdificationcm  domuf  donUni  a.wt  tnnltx  expenft. prsparatt 
pcr  rrgem  Datiid.,vt patct  i  .Taral.  lum quia populns crat  mt:g:sdcuo 
tits & intsntus  adxdificationcm doniusdomiai.  Coifiquoitcrinfptfti 
lidsfcribit  menfura  domtts  faltm  liha.tiin  Iwgitadiiie,  laiitudiHtttt 
altitudinc .  Ftpatct  titsra  ex  diBis^yoc  exctpto,  quod  altitiido  hu «<■- 
cipiturfccitndum  jtif,uos  vfquc ad  fnaifionepf  feutndam  tantttm'flr 
cundtim  atiosvcrb  vfjue  adtcRum  doraus . 

Etfiipcr 


M  O  R  A  H  T  E  R. 

I  Don.umaufcm.  Pcrauafignificatnr f:dclis  .inima ,  in  qua 
Ycru.s  Saloni^uIcfusChriftuspcrgraciam  dettaabilitcr  re- 

quicfciti 


quicfcic.Proucrh  8.d.Df/u7(f  we.f  cffccumfil'!)s  hominum .  In 'i^ 

movcroSalomonis  quatuor  erantdcambu!atoria,qU^ '" 

animafidelifignific.ntproccfTus  fccundum  quatuor  vir^ft- 

fuin  caidin^ilmni  opera. 

I>or).um 


lyl 


lILRegum 


Cap.  V\\. 


738 


CAP.    VII.  , 

Omnm au.  a  MvJkris vi.  Ecclefia:. fcilfcct piafcn 

tis  ,  pro  cjua  Chnflus  vir  fuus  mor,tc  giiltata 

liirrexic, 6c:  111  Ccclos  afcendcns  pcregrinantc  re- 

liquit  m  terns.cuius  filij  funt  pdicacorcs,&  om- 

'^csfidcIcs.Vn- 

j,  Trofatnbus 

'    :'..iufitnt  eibifili':, 

crc. 

b    jQ^'/  f  «OT  >f- 

?./■(/(:.  C^iado- 

ctor  fircniiiisil 

]isc6mitticDci 

■'"     crbu  ,  qui  pie 

.  licipumt  ,  6C 

(li,  gicucratcr  cu- 

I  ltodiunt,&:alijs 

I  przdicando  la- 

iiius   dirtamare 

I  au9  didiccnnt, 

,  1  fatagunt.Aese- 

"ij  nim  clt    valde 

durabile,  &:fo- 

jruin . 

ttcito.  Quia 

:ntti  dociorcs 

a    miniflcrio 

crbi    fidclitcr 

..liftunt,  opus 

ba.  Dci  opcrancur, 

omquia  loquendo 

lorisviani  vcri- 

catis  apcnuncl 

liS,quosipfein- 

:us  illufirando 

id  vitam  pr^or- 

j.bjdinauit  ^tcrnam.vnde ,  Egoplantawr^poUo  rigauit ,  Dominus 

mtm  intremrrifiTn  dtdi'. 

Etfin.  hED.Colum  antc  fores  tcmpli  dcce,&:  Ocbo  cubi- 

s  alta cfi-,cum  pr^dicator  pala  cund.s  infinuac  ,  no  nifi  per 

Je , (Sd opcra lufticie  nos  ad  fupern^  vitcgaudia  poifc  puc- 

"^iirc.Nome  quoq.lcfu  apud  Gix^cos  ab  hoc  numcrc  incipit. 

Prima 


Prima.  n.litcrahuiusnomin!sdeccm,fccundao6iofignifi-  D 
cat.Et  aptc  dccc,&:  o<5lo cubitis  alte  func coliine  dom'  J Jci, 
quia do^^orcs  fmiti  ad  hoc bcne  viucdo, Cenjduc  vc cond ico 
rcm  fuum  facic ad  facicni  vidcrc  mcicantur .  Ncquc.n.ali- 
quid  vltra  quxrendu,cum  ad  cu,qui  cii  fupcr  omnia  puenc 

rint.Dcquibus 


Paulus,  lacobuSy, 

Cephas ,  ^  loan- 

ncs ,  qm  fidebait-  Oii.,i.b. 

tnr  columme  ejfv, 

&c.  Quibus  vcr 

bis  exponere  vi 

detur  myflenu 

columnaru  ma 

terialiu,&quid  ^i„domofu» 


a    TEt  in  erant  tres  ordincs  per  mediiim  domiu,  ac  per  hzc  quatuor  dcambulatoria  inter  parietes,  &  medias  columnai. 

po(kas,&  eregionefercrpiGicntes  acqiiali  Tpatio  intercolumnas,&iu- 

percoliuiinasquadrangLilatalignajin  cundtisa^qualia.  Etporticum  co 

lumnarumfecit  quincjuaginra  cubitorum  longitudinil5,&  trigintacu- 

bitorum  latitudinis,&  altera  porticum  in  facie  maioris  porticus,&  co- 

lumnas,&  t  epiltyljui  fupcr  columnas  fecit.porticum  quoq;  folij  in  qua 

ttribunal  ell ,  fecit ,  &  lexit  lignis  cedrinis  a  pauimento  vfque  ad  fum- 

mitatcm.&tdomuncuia  in  qua  federetur  ad  iudicandu ,  erat  in  media  ^   f '•  fiS"r"r"^'ic>  «rium"aIiuX 

porticu  fimili  opere.Domum  quoque  fecit  filia:  pharaonis,  Cqua  vxo-  7 

remduxeratSaIomon)taIiopere,quali,&hacporticu.Omnialapidib.  8 

pretiofis,  quiadnormaquandaatq;  melffuram ,  tam  intnnfecus,  qua 

extrinlecus  ferratierata  fundamentovfque  ad  r  fummitateparietum, 

&  intrinfecus  vfque  ad  atrium  maius.  Fundamenta  autem  dc  lapidibus 

pretiofis,Iapidibusmagnisdece,fiueo6tocubiforii,&defuperJapides 

pretiofita:qualismen(urxfecl:ierant,fimilitcrquedecedro.i:tatrium,  v 

maius  rotundu  triii ordinu,de  lapidib.fe6l:is,&  vnius  ordinis  de  dolata 

cedro,necno,&  in  atrio  domus  domini  inte riori ,  &  in  porticu  domus. 

a    5^Tyiu3artifex  qucmanumpfitSa]omonadiutorcmoperisfiu,eleftosdegent:bus  pridicator  slignificat. 

a  Mifit  quoque  rex  Saiomcn,&  tulit  Hira  dc  Tyrojfiliu  mulieris  vidu?i 

de  tribu  Nephthali,patre  Tyrio,artificcm  serarium  ,  &  plenumfapien 

\  tia,  intclligentia ,  &  doCtrina  ad  facicndum  omne  opus  ex  a:re  .  Qui 

^  cum  venifTet  ad  regem  Salomonemfccitomne  opus .  Etfinxitduas 


&c  quarc  .dux 
funt.  Apoftolos 
cnim  ,  &  cun- 
clos  docloresfi 
gnificac,  fortes 
fide,&:ope,»5i 
ereclos  conte- 
plationc  .  Daq 
auccm  funr,  vc 
pr^puciu,&:  cir- 


ticcundumen 


cucilionepredi  doWum. 
cando  in  eccle- 
fiam  introdu- 
cant.  Stabant  in 
'*  porticuantefo- 
restemplij&in 
grediim  illius 
fuo  decorc  vtra 


qucpartcorna- 
bat.Oftium  au- 

tem  cempli  dfis  cft,qui  ait ,  Vjmo  venit  ad  patrem,nifi  per  tne.  loan.i^.a. 
Etalibi.  £((£>/«woyZ/Kw,ffc.quod,foft!umcolumngabvtroq;  Ibiiem  lo.b. 
latere  polit^  circunftant,  cii  miniftn  fcrmonis  vtriqueppfo 
introitu  cijh  oflendut,vt  fluc  .1  Jucc  fcicnti?  legalis, vel  cx  ri- 
gore  Gencilitatis ad  fide  cuangclij  quis  venerit, heat  eos  pa- 
ratos,quifibiiter  falutis  vcrbommiftrcnt,t^excpIo.  Vcl,^a  p 

'^de 


NICOLAVSDE    LYRA. 

I  Et  fuperco.  adportandu  tsSla.Co^tfequcnter  defcribit  difpofttio- 
Wmpmicus exiflentis  ante domP.pro  habitatione rcgis ,  cum  dicitur. 
!l  Etpor.cofe  quin.cu.  i.fccundHm menfuram latiiudinis domus. 
Etexhocpatet^qndd  ijla  domns  erat  ftinilis  in  latitudine  domui  fal- 
m  Libani..Ante  vero  porticum  iflam  magna  erant  du£  ulix porticus 
\ittnores  rnaiuxta  alia  in  logitudines  maiorisporticuSy  &  in  vna  tene 
\>antur  iudicia  coia,  in  alia  vero  crat  throntis  Salomnnis ,  in  quofede- 
'atquando  volcbat  effe  in  diuitijs,^'  delictjs .  Et  hoc  efi,quod  dicitur. 
,;  Et al.por.in  fa  Hxc  e{l  illa porticus,in  qua  erant  iudicia  coia. 
\\  Et  coliinas.  quibus  claudebantur  porticus. 
;5  Ec  cpiftylia.  i.capitella,qu£  erant  fupcr  columnas  addecorem. 
j5  Ec domuncu.  idefl,thrO'ius  Salomonis  mirabili opere  faciiis^,  vt 
^abctur.infra.  i  o.cap.  Confequentcr  defcendit  fcriptura  ad  defcriben 
ium  domum  reginji,Liim  dicitur . 

]  Donuimquo.fc.fi.  Pha.  7>{pn  quantum  ad  hoc,qubdclauderei 
olumnis ,fedquiaparietes erant  de confimili materia  cum muro,  qui 
ratfiib  columnis porticus ,  quia  columme  illte  claudentes  porticu  non 
fcendebant  vfque  ad  terram  ,fed  erant  pofttti  fuper  mnrum  haben- 
i.' aliquamm.xgriitudinem,Ucetnon magnam.  Ethoc efi,quod dicitur. 
l  Ouinialapi.pre.  llebrxi dicunt,  Podcrofis  vfquc  ad  acnum 

maius. 


maius.  ifiud  atrium  non  erat  atrium  domus  Domini,fed  domusregia^ 
propterea  fibditur  pofica. 

$  Ecacriumma.  ^triumenimdomusDom'viiquadratumerat,vt 
diciim  rfi  ca.pra. 

1 0  Miiit.  Hic  reuertitur  fcriptura  ad defcribendum  aliqua  vtefilia 
domus  Domini.Et  prtrnodefcribnntur  due  notabiles  colu/nna:.  Secudo 
mare  ^ncTt,ibi,Pccitqiioq;  ma.  Tertio luteres,ibi,  Et fccit bafes. 
Qjiarto pluravafa alia ad templumpertincntia,ibi ,  Fecitquoquc 
Hiram.  Circapr>m>m defcribitur  artifex  iflorumycu  dicitur,  Miiic 
quoque  rex.  hoc  cfl  addnxit,&fnit  ifle  altus  a  rcge  Hiram,eiufde  ta 
mc  notninis,non  cfi.».verifimile,quodrex  Tyriejfet  artifcxin  tatibus. 

1 1  Ec fin.  licet.n.mnl  as aliai  fccerit^ifix  th  fpecialiter  defcribunt. 
qnia  crant  valdc  notabdcs  in  magnittidine,&  operis  fubtiUiale.  habc 
bat cnirn quxiibet.  j 5 .cubitos altitudtnis,  vt  habetur  t.  Tara.i.&' q- 
libct  habehat  quatuor partes,videlicet  bafim  inferius ,  <ir  defrper  fii~ 
pitem,&  in  JHperiori  parte  fiipttis  caput,  &  defuper  capitcLlum.  longi 
tudo  verofiipiiis  eratxviii.cub.  &  longitudo  capitis  quatuor ,  &  lon- 
gitudo  Cdpitellt  quinquc,vt  habetur  hic  in  litera .  Dc menfura  auteba- 
fis  non  fit  mentio.  fcd  cx  di&is  fequitur,  quod  afcendebat  in  altttm  per 
o3o  ctbitos,  quia  fic  habentur  iriginiaquinque  cubiti  longitudinis  tO' 
tius  cclumnx.Et  ex  diElispatet  litcra  vfque  ibi. 

I  Et 


M    O    R''  A    L    I    T    E    R. 

'  Domum quoquefe.  Idco pcr  ipfam  fignificacur  qu^libet  per 
JiiaChrilto  pcr  intcgritatcm  fidei  dcfponfita.  2.Cor.i  i  .a. 
x^f^ondi  vos  vni  viro,virginem  caflam  exhibcre  Chriflo.domus  auc 
luius  vxoris  cft  folitudo  ledionis  ,&:  orationis,Oic(j.i.c.  Du 
m  eam  i>,  fi,litudincm,ii^  loquar  ad  cor  eius ,  &  c»net,  fcilicct  in 
)ratione,&leaione. 

0  Ettu.Hi.  Per  Hiram,quifuitGcntilis ,  &  artifcx  fapietia 
)lcnus,  fignificaturquilibcc  litcratus  ad  fidc  Chrifti  de  Gc 
ilitate  vocatus.talcs  fucrunt  Dionylius  Areopagita ,  &  alij 
ilurcs ,  quorij  vita,  &  dodrinaccclcfi?  domus  ell  cdifieaca. 

1  Etjinxit.  Intcrmultavafa,qu(jfccitHir.iproteploSalo- 
noniSjtria  fucrunt  notabilia,f.  du^colun^  mirabilcs ,  mare 

^ncum, 


^•neum,&i  lutcrcs.  Pcr  columnasintelligitur  dodnna  dodo 

rum  ccclefi(j,pcr  quam  fides  defcnditur  ,  &:  roboratiir,&:  fi- 

delcs  dc  moribus  inftruuntur,propccr  quod  vna  columnarii 

vocaca  fuic  lachim.i.firmitas  pp  fidci  roborationcm.  alia  ve 

ro  Booz,i.  forticudo  ,  quia  doctrina  morum  fbrtificat  p  paf- 

fionum  impulfum.  Marc  ^ncum  in  quolauabantur  laccrdtj 

tes  qn  debcbant  minifirare  in  alt.iri,  lignat  vera  conteilione 

qua  faccrdotcs  nou?  lcgis  acccdcntcsad  altare  debentlaua- 

ri.Pcr  lutercs  aut  in  quibus  lauabantur  carncs  Jhoitiaru  otfe- 

rcnd?  in  altari  holocauftoria,  fignificantur  lachrymecontri 

tioms,&:  dcuotionis  quibus  anini?  lotc  pparanf ,  vt  domino 

fandum  facrificium  ofiTeratur.Pfal-l.d.  Sacrificium  DeofyiritHs 

contrtbulatus  cor  contritum ,  6"  humUtatum  Deus  non  defpscies . 

Tom.i.  AA 


739   '     Glof.ordi.&NicoIaicIeLyra.         740 


4 

X.P.,..,.J. 

t.Cor.6.b. 
Roon.  I  b. 


3 


B 


IbiJcilS. 


Ioh.4.g. 


dchis coliimnis  in  Para.  fcripcu cft, 7/>/^m  colnmHJs pofuit  in  f« 
y?  /.-«.'o  ccmplt,  vnii  .idcxrris ,  &  alrcra  a  liniftris ,  Idco  tadx 
funcdn.fcoirin.r,&:  icadifpc)Iic.c,vrnobisin  profpcris,&:iu 
cdiicrfisingrciium  p.icn.tcxlclhsanccoculos  mcncishabe- 
ducllcdoccanc.  H.m  P.iukiscolumna  djmusDomimnos 
pcrarma  iunici.cadcxccis,  &:  .1 
liniOris  municdos  clfc  fuis  fuo- 
rumquc  horcacur  cxcmplis,vc 
ncc  piolprris  dclcclaci,  ncc  tra- 
di  aipcris  a  rccca  via  qu.x  ad  pro 
miHam  pacri.imgradunur,vlla 
in  parcc  dcdincnuis . 
a  nrcciM,&c.  Tcrcnim  fenidc- 
ccm,&:  odo  taciuc ,  crir.,fci!jccc 
ad  fidcm  pci  cincnc  proptcr  cri- 
nicaccm  ,  fcxadopcracionem, 
uiafexciicbus  faduscfl  mun- 
us.cria pcr  fcx  mulciplicancur, 
cu  iuftus  cx  fidc  viuic,  &:  cogni- 
cionern  pix  fidciciimulaccxc- 
cucjonc  bon.Tachoms. 
b  Etli.  BED.  Normaapcfto- 
licxinflicucionisambic  colum- 
nam  vcramquc,  cum  dodor  lu- 
da:is,  vcl  gccibus  pr^dicarc  niif- 
fus ,  ca rancum  faccie curac ,  & 
docere ,  qua;  pcr  apoflolos  accc 
pic,&: didicicccckli;:.  N.im qt;i 
aliccrdoccrc,viucrc,  vel  prardi- 
carc  volucric ,  &:  apoflolica  dc- 

crcta  fpcrncrc,vcl  pro  libico  fuo  noua  ftacucre,  non  cfl  colii 
na  in  ccmplo  Dci,quiadum  apoflolicainfticuca  fequi  contc 
nir,vcl  exilicacc  incrti.c ,  vcl  chicionis  groiricudine  duodcci 
cubitorum  linea:  non  cor.ucnic . 

c  Duo,&c.  BED.  CripicacoIumnarum,i.  fiiprcmap.irseoru 
prxcordia funt  do£lorum,quoium  Dco dcuocis  eogicacioni 
bus,{icuccapicc  mcmbra,ica  ipforum  operadiri^unt^&ivcr- 
ba.DuoaucecipitcIlacapitibus  fupc'rponta,duofuncccfla- 
mcnta,quoru  mcdicacioni,&:  obfcruat.onidoitorcs,&:  ani- 
nio fubdricur,&:  corporc .  Vndcvcrumquecipiccllu  quinq; 
cubicosalciCtidinishabcr,  quiaqu;nq;I;brisfC(ipturaMofai 
cx  Icgis  coinprchendicur.  quinquc  cc  fcculi  xcates  coca  vc- 
teris  ceflamcn:;  fcrics  complexa  cfl.nouuin  vcro  tcflamecu 
non  aliud  pr.tdicac,qua  qu.c Moyfcs pccdicando  n  hoc  pre 
dixerat,  &£.  ipphcc.r.vndc,.^/  crcdcretis  Mnyfi^crrderctii^&mihi. 
Cumergoadinirabilidiuineoperacionisconcordia,  &:noui 
gr.icia  cclfamenci  in  vclaminc  erac  veccris  condica,  &  nuc  fa 
crameta  vcceris  p  Iiicem  noui  func  reuelata ,  quaii  capiccllu 
vcrumq;  column.c quinque  cubicis  .altu  cfl ,  quia  manifcflii 
eft^,  quod  in  vctcri  cuius  facramenta  in  quinquc  ictatib.func 
pleniuscoprchcnfa,  cuangclica:  perfcctionis  eftinfitagra- 

Cia. 


fia. 

d  JVj9'fiJ,6~c.  HocinParali..icafcriptu  cft,  T^ec tjon,et ejuaft 
cate>'H''is  in  oraiulo.&  hperpofnic  eas  capitib.cnlumnarum.  Spcs  c- 
nim  caccnnrum,&:  iimilirudorctis  i  capitellis  variecas  c ipc- 
cialiij vircucuinfanctis.vnde,  ^JliitreyJniadextm tuis in vr. 

dea'i.  idcft,i  vcfliru  fulgidq  dile 
Jtiois,c/Vc«n</j/.jv.Ti7>r.7.-f,diucr- 
forum  charifmatu .  Vd  multi- 
plcx  prcxtiocatcnarCi  ,&:rctis 
cxpanlio ,  multifarias clccf orii 
petfonasinlinuac,  q.cu  vcibis 
pdicacorum  fidclitcrobcdicn- 


»«1. 


H 


•    f  Ad  rjX^iculuoi  rui  «lecorit. 

*  columnas  ncrcas  ciecem,&od:ocubirorum 
b  alticudinis  columnam  vnam ,  &  t  linea  duo- 

a     ^  Ind  anietru  ijiiui   ii  .t^  uia  incyr"  \i|.cabiioruin. 

dccim  cubitorum    ambicbat  columnanL. 

c  vtramque  .  Duo  quoque  capitella  fecicqux.^   clo.adh.n-cnc,qiiaricoIunarum 

^  /'  •  1  r  capitib.uiperpolici,rctis,&:ca- 

poncrcncur  luper  capita  columnarum  tu-  j   tcnul.cmiraculu  fu^conncxi» 

filiacxasre,  cjuincjue  cubitorum  altitadinis  4 

capitellum  vnum,&.  quinquccubitorumj 

altitudiniscapiccllum  alterum,  &  quafiin  j 

moduni  retis,^  catcnarum  fibi inuicem.» 

miroopcrccontextarum  .  Vtruinquecapi- 
d  tcUum  columnarum  fufile  erat .  Septcna  < 

verfuum  retiacula  in  capitello  vno ,  &c  ie- 

ptcnarctiacula  in  capitcilo  altcro  .  Etpcr- 
c  fecit  coluranas  ,  &  duos  ordincs  per  cir-  ^ 


nis  cundis  fpcmntib.  prxbcnc. 
H.x.n.c.accnx  miro  libi  iuicc 
func  opcre  ptcxte,  quia  mirabi 
]i  gratia  fpiricus  aCtii  cft,  vc  vica 
fidciiu,Iocis,  temporib.  gradu, 
pdicionc ,  fcxu,  &:  xcacc  mulcQ 
fccrcta ,  vna  fidc,  &:  diledionc 
lit  piucta .  Septenario.fpiricalis 
gracia  fignat^^vndc:  i^i  funtf^ 
tS  fpiritus  Dei  tnijf.  in  omne  terrS. 
Q^  Efaias  apertius  cxplicac,di- 
cciis:  Et  requtefcet  fuper  eum  fput 
dnijpiritusfapieniix,&  intelligeih 
tix.fpiritus  '-.ofolationis^it  f>rtituii 
ni.f  jffc.Scpccna  verfuvi  reciacula 
crant  in  capitello  vcroqu?,  quia  pacrcs  vcriufque  ccftamcnti 
per  gr.iciam  vnius  fpiricus  lcpcitormi ,  vc  cilcnc  clccti  accc- 
pcrunr. 

e  Etd'ios.  RED.  Vidccur  malagranata  fa£ta  efTe  in  circum- 
icu  capiccllorum  a  partc  interiori ,  &  cx  ipfis  malis  graiuicis 
oriri  reciacula ,  quibus  capitcUa  cxparte  aliqua  cegerencur, 
fignacur,  quod  vircuccs  cx  vircucibus  n.ifGuncur,&:  quod  fan 
£ti  .AmbuUnt dc  virtiite  i'i  virltcem. 

B  E  D.  Duo  ordincs  cranc  rcriaculorum  in  gyro  capirelli 
fcd  vcerq;  ordo  fcpteplici  verfuum  currcbac  ordine  ,do!icc 
circunvicto  capicelloin  feipfum  qu.ui  fa£to  circulo  redircc, 
quia,fcilicec,  DcuexcococordCji^iproximii  ficucnosdili- 
gere  pr<ccipimur ,  fcd  vccrquc  ordo  fepccm  habcc  verfuum 
rcciacula,quia  ncc  Dcus,  ncc  proximus  finc  fpirituali  gfadi 
ligicur. Vcridicacnim  fcnccntia  dicicur:  Claritas  Dcidijfufaeft 
in  cordibns  iinftrii  p;r  Spiritum  fin&urri.SiiTiiUtcr:  autcir\,6c  ipxi- 
nii,quia  vna  fine  alcera  circ  non  poteft .  Fadta  func  retiacula 
hxc  vc  ccgcrcnc capitella,idvft,  vndique in  gyro circudarcc, 
quia  omnis  fcripcura  fanda  cu  rc£te  incelligicur ,  gracia  pcr 
omrf ia  charicacis  fonac,&  p.Kis.CapiceIIacnim  voluminadi 
uina,retiaculafunc  vincula  mucug  dilcd"i6is,&  rcci.aculisce- 

'^iTunrur 


il 


WjJ 


k 


m.fM 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

1  Etlinca.  quiaqua;libcc  per  fcfumpca  cancumhabebacin 
circuicu,vc  paccc  Icre.vlc.e.  vbi  di^  fic.  Dicem^&  06I0  cubitiahi 
tudinis  erant  in  columna  vn.i ,  &  funicitlus  duodecim  ctibitorum  cir- 
cumibat  eam.  Ec  idco  malc  dicunc  illi,  qui  dicunc,quod  qua:Ii 
bec  per  fe fumpca  habebac  tantum  fcx  cubitos  in  circumicu. 

2  i)«3,  €>^c.  Hicconfcqucnccr  dimiftadifpofirioncbafis,&: 
(tipicisagicur  dc  difpoticionecapiccllorum,  &:capicum,qua: 
cranc  fubciliora.  Ad cuius incellectum  coficlerandum,  quod 
capicaiftarumcolumnarum  in  parcc  fupcrioridil.atabantur 
ad  modum  fforis  lilij ,  S:L  capicclla  poncbancurfuper  ftipice 
quali  in  mcdio  cMacacionis  exiftcncem  ,  &:  infcrior  p.ats  ca- 
picclli  apcabatur  illi  Itipiti,  &:  polt  aliquam  clcuacioncm  er.ac 

3uxdam  dilacacio  in  circumicu  capitclli  pcr  modum  cuiuf- 
amcirculi  fupcrcmincntis ,  &:  fupcr  illum  circulum  cranc 
ccntum  ni.iIogranataquafi  fupcrpofita per  circumitum ,  &: 
ccnnimalianialogranata  fub  circulo  illoquafidcpcndccia 
cx  eo.Supcr  iftuni  auccm  circulii ,  ^  malogranaca  crac  qu.c- 
dam  clcu;icio  flri£tior  afccndcns^quafl  propc  mcdiu  alci  cudi 
riscapicclli,&:diuidcbacur  in  porcioncs  lcpccm  pcrlincas 
inccrmcdias  fcu  circulos  graciics,&:  qu.clibcc  porcio  crac  p- 
foracaincircumicu  fubtiliccr  pcr  varias  figuras  ,ficucfolcC 
fieri  in  oftijslatcrnarum  xrcarum,  &:  quia  capitcIIa,&:coIu- 
na;  crant  intcrius  concaii^e,  idcolumcn  tranlicns  pcr  ilfa  fo- 
ramina  circunquaquc  c;ndcb.it  j)ulchritudincillius  opcris. 
SupenftasautiiL-pteportioncs,  q  in  litcra  vocant''rcci.icula, 
&:catcnc,co  qd  in  rccib.&:  caccnis apparcc  calia  fbraniina,&; 
kncatioes,  ^pc  mcdiu  capitdli  crat  alia  dilatacio  circulans 

pcr 


P  modum  circuli  omnino  fimilis  pr.xdi(Lt.^,&:  ibi  cr.u centii 
malogranaca  fupcrpofita,&:  cocidc  fuppofica,  &: de  fupcrfc- 
pCcporcioncsdiftind^,  &  perforacx,  ficuc&pr£ediite,fcd 
eranc  ftridiores,  quia  capitcllum  inafcedendo  rcftringcbaf 
&:  in  fummicatecapitelli  cracopus  fimilc  flori  Iilij .  Adca- 
piendum  aucem  imaginem  iftorum  facilius  pofui  quanda 
figuram,quam  infra  confpicics ,  quamuis  non  pofTic  in  ph- 
no  perfccte  figurari,f(:;d  oporccc  rcliduum  per  im.aginacionc 
fupplcri.Prxclictisigicurad.ipcacurlicera,  qucvaldecftincci 
caca,&:  pfufe  pofica.  Duo  ejuorjue.  f cuiiibcc  columnaj  vnum. 

5  Fujilia.  quia  tocum  opus  columnarum  ,&:capiccIloruin 
erac  factu  per  fufuram ,  &  non  per  marccllorum  percullura. 
4  Q^ini^uc,&c.  conipucacocpcrclilij.quodcratdcfupcr. 

y  Etijitafi.  quiapropccr  fbramina  ptadicladiccbacuropus 
reticulatum ,  &:  concatcnacum  modo  pr.x-dicto . 

6  Scptcna.  Vcifus  hicaccipicur  pro  ordinc ,  ficuc  Exo.18. 1.'i 
primo  vcrfu  crac  lapis  fardius,  &:c.  Ex  diclis  .auccm  paccr,q(I 
ibi  cranc  duo  ordines  rctiacuIoruni,viuis  luper  malograna- 
ta  fupcriora,&:  alius  fupcr  malogranaca  intcriora,  &:  inquo- 
libcc  ordine  cranc fcpceni  porcioncs  pcrforar9,qua;  rcciacu- 
la dicunrur,&:  hoc eft,quod  dicicur.  Sc,jtcna yeifuum retiacuU. 
idelf ,  fcpccm  rcriaculaeranc  inquolibecduorumordinum 
d!clorum,&;  idcm  icplicacdiccns. 

7  £t  dnos  ordines per  circuniinmntidculorum  ft!JgulQritw,vttr^e- 

rint  CiipitclLt ,  ■/«.c  erant  [iipcr fummitaceiu malorum  .Eodent modo. 

quia  fcpccm  rcciacula  infcriora  eranc  fupcr  mala  granaca  in- ; 

fcriora,&:  fcptcm  alia  rcciacula  fupcciorafupei*  uiala  grana-  j 

ta  fuperiora,vc  didum  cft. 

CnpittlU 


74'        li^-  Rcgum        Cap.  VII. 


742 


[b'.ii 


a  cumitum  retiaculoru  finguIorumjVt  tegcrent  capitella.quae 
^  erant  luper  fummitatem  malorum  granatorum  Eode  mo- 
do  fecit,&  capitello  fecundo .  Capkella  aufem,qua:crancfu 
J  per  capita  columnarum,  quafiopere  lilij  fabncata,erantlh 
e  porticu  cubitorum  quatuor,  &  rurfum  alia  capitella  in  fum- 

a    <f  Tantx  ainplitudinis  ijuanta  erat  hacc  coluiuii.i.cuius  lam.-n  cipiteiU  altitiido  quanti 
fuerit  non  dicitur. 

mitate "  columnarum  defuper,  t  iuxta  menfuram  column^ 
f  contra  retiacula .  Malorum  granatoruautemducentiordi- 

niserant in  circumitu  capitelli  fecundi .  Et  ftatuit duas  co-  ^  ^'^"^- idcft,  intef porci 
5  lumnas  in  porticu  temph  .  Cumque  Itatuifletcoiumnam  »  e"'^Vr«J/:BED.Quo 


I  guncur  cap.tclla ,  ciim  facra  cloqufa  dono  cbaricatis  proba^ 
A  vndique  vcrtica.na ,  &  in  eis,  qu^  in  fcripcuns  non  intelligi- 

iTius,charicas  lacct,&  in  eis,qu^  incelligimus,  htc  patec. 

a  yttege.  B E  D.  Cu  diclii  iic de  rcciaculis ,  vc  ccgcrcnt capi- 

cell3,quzerancfupcrfummitatcm  maloru  granatorfi ,  vide 

tur  iuxca  ordinem  ip- 

fiusopcris,  quiama- 

lagranaca  facta  fuc- 

runc  in  circumitu  ca- 

pitellorum    a   parte 

infcriori,&cx  cifdcm 

malis  granatisonrcn 

tur  retiacula  quibus 

capitclla  ex  partcali- 

qua  tcgcrcntur  .  Pa- 
cccque  myfk'riij  qua- 
,  re  reciacula  fuper  fum 
m-  miratem  fucnnt  ma- 
m.    lorum     granatorum 
anncxa,  quxad  vnam 
pcne  fignificationem 
perfonarum,  vcl  virtucum  percinenc .  Scimus  enim  vircutes 
de  vircutibus  nafci,&  fanctos  ambularc  de  virtute  in  vlrtutcw^ 
'iy  donec  videbitur  DeusinSi&n.  qua  virtutc  nulla  poccfl^  maior 
audiri.Vnde.  TribuUtio p^itientia-n  operatur^  patimna  prohatio- 
^^'    nem,probatio  rerofpem.  In  ipfo ccia  elcclorij  coUcgio  inuiccm 
fibi  fucccduncpcrfona:  iuftoru,  &  minorcs  antcccffbru  gau 
dcntadhxrcre  veftigijs,eorum  diiflis,vel  fcriptis  muuiti,ne 
incrrore labantur. Rcciacula crgo func fuper  fummicatc  ma 
lorii  granacorum  appofica,  cum  prxcordia  charicacis  pcrfe- 
aisfuntfupcradicdaopcribus, & vcroque  vircucis itinere, 
opcratione ,  f.  &  chancace  f£t6ru  vita  clarcfcic,quafi  circulo 
pialorii  granacorij  in  capiccllis  columnx  concaccnacio  recia 
culorum  fuperadditacommittatur,&  quoniamomnia  vir- 
tutum  donapra^fentium  ad  xternam  remunerationc,  q  pcr 
cuangeliu  eft  nobis  promiffa ,  &:  miniftrata  rcfpiciunt,aptc 
fubiugit'.  CapitelUautem,cjU£  erantfupercapita  coluTHnarum^crc. 
'j  Malorum granat.  Qluz  vnoforiscorticemultaintcrius  gra 
nacircundant,ficuteccIcfiavno  fidei  munimineinnumera 
clettoruagminaincludic.Potcf^ctcuiufqueiufii  vita  mo- 
^  rcfquefignari^qui  velucplurimavnocorciccgranacomplc 
ttcns,  mulcacogicacionum  vircucumque  figna  ne  dcfiuanc, 
firmafidcij&humilitacisvallac  cuitodia.  Bcneaucccapica 
columnaru  malis  granatis  crantin  gyro  circundaca,q.af:ui- 
cti  dodtores  prioru  fidclium  vitam  ad  mcmoria  reuocatjCO- 
rum  excmplis  actus  fuos,  &  fcrmoncs  vndiquc  muniunc,ne 
li  alicer  vixcrinc,errcnc.  Sicuc  crgo  rcciaculorii  conexio  vni- 
cace  fideliii  lignac in  vinculo  pacH ,ica  malo^ranaca  ipfam  in 
fmuac  vnicatc ,  q  innumerospopulos  vna  ndci  rcguia  cohi- 
bet .  Vcl  rctiaculorii  cocatenacio  manifcfta  fideliu  pcordia 
moftrac.Maloru  granacoru  vcro  poficio  inccrnas  animi  vir- 
tuccs,qabalijs  vidcri  ncqucric,pacicncia,f.  humilicacc.beni- 
,gnicatc,&c.&  quafi  pulchcrrima  foris  fpccies  pomoru  appa 
Tet,fed  claufa  intus  granoril  copianon  apparec,cum  fando- 
rii  opcratio  pala  oftcditur,fed  quic  intus  cit  fidci,  fpei,&  di- 
lcctionis, c^tcrorum^uc  animi  bonoru  gratia non  ccrnitur. 
Cc  i^«i/j,<jr£. BED.PcrliliacIaritasfuperncpacrig,  &immor 
talitatisfloribus  redulcns  paradifidetignacurama;nicas.Per 
quatuor  vero  cubitos  cujigelicus  lcrmo ,  qui  incroitii  eccrn^ 
bcantudinis  promitcic,&  icer  pcruenicndi  ondic.  Cum  ergo 
ancti  doc^ores  promifla  nobis  lumina  rcgni  c^Icftis  in  qua- 
;uor  cuagclij  libris  oiidunc,  quafi  capica  columnaru  opus  in 
elilij  quaruor  cubicorum  exhibcnc .  Vbi  nocandu  iuxca  lice 
■ain,quiacumopuslilij  m  capiccllis  quacuorcubicorucifc 
"ncmoratur,ncqueaddicurIacicudinis,vcIalcicudinis,lccto- 
is  iudicio  vcrum  in  alcicudinc,  an  in  lacicudine  incelligi 

dcbcac 


debeac,reli£tum  cft.Conflat  anc,  quia coIumna,qu3m  duo-  D 
dccim  cubicorum  reftis  ambicbat,quatuor  cubicos  habcbac 
in groflitudinc.Omnis cnim circulus  quantu  habcc  fpatij  in 
diainecro,cantuhabcccerin  gyro.SiucaficIacicudinc^riueal 
ticudine  accipiamus,figurapcrfpicua'cft ,  quia  no  nifi  per  e- 

uangcliu  opcata  vox. 


illa  mundo  infonuic. 

Tacnitetttiam  agite  ,  ap~  Mitthj.ij.a. 

propinquahit  enim  regnH 

calorum. 

d    Jnpor.  Notandum 

autem  in  h^ic  fcnccn- 

cia  Paral.  quod  cadcm 

porcicus  ccmplicciam 

veftibulum  ccmpli  vo 

catur. Vndc,  Intcrvefli  Eicg.f. 

bulum ,  &  altare  plora- 


i  Para.|.i. 


lideni* 


rum ,  f  fadura  pcren- 
nis  regnifublimitatedcfignat,quam  nec  ocubts  >idit,nec  aurls  i.Cor.x.fc. 
audim',nec  m cor  hominis  afcendit,<iirc.  Poft lilia.n.  quatuor cu- 
bitorii  alia  capitclla  funt  appofita  ,  quorum  akicudo  quanca 
fucric,non  dicitur,quia  mulca  dec^Icfti  bcatitudine  in  cuan 
gclio lcgimus,qaod,ljbi.  mMi  cordeDetim  yidebunt,  quod ertit  Mjtthx.j.a. 
<equules  angclis  Dci,  qiiod  no  uubtnt,'icque nubeni,  quia mori  vltra  Luc.  lo.f. 
non poterunr^qiiiii  vbi Chriflns^ibi miniflrieius  erunt^&^c. hiiiiifmo  ^ob»m.ti,i. 
di.Scdipfafpccics  horum,  q  diximus  ipfcftacuscoucrfacio- 
nis pacri^ celcflis  quomodo  fe habeac, folis  ciiis ciuibus,^ in 
trarc  meruerunr,paccc .  Vnde  faCtura,  vel  alcicudine  horum 
capitelIoru,qu5  fupcr  lilium  cranc,  incomprehcnfibilis  ter- 
rctinbus qualicas  c^lcftis  habicacionis infinuacur.Dc quarii  •;,. 
nonlaccc,quiaoesibi  coi  felicicaccdiuin^  vifionis  fruuncur 
tanco quis  fublimius  quanco  mundiorcs  ad  vidcndum  ocu- 
loscordishabueric.  Communisergo  ibi tjencdittio omniij  c  . 
ele£tori5,ftd  qupd  diftinda  operum  qualitate  mulcgmafio- 
ncs  bcacorum,in  vna  domo  Dci  fignfticancur,  cum  dicicur.    ' 
Et rurfum alia capiiel.&c. hixta.mcnfuia  columnefiunccapi- 
tclla  dcfuper,cum  fanCti  dodorcs,  imoomnes  iufti  do«Etorii 
vcftigia  fcqucnces ,  pr^miafufcipiunc  ecern^  rctribucionis 
fccundii  mcricaopcracionis.Super  rcci.icula  quoq;  fiuncca- 
de  capicella,quia  luxca  modu  dileCtionis  qua  llbi  in  hac  vica 
fancta fratcrnicas  copulacur,fupcvnorum  quoqueciuium fo 
ciecaci  in  pi i^fencia  fui  crcacoris  coniungecur .  Sed  quia  illa 
fociecas  vcriufque  populi  fidelibus  cribuicur ,  vcCtc  fubiugit. 
f    Af4/y>-«w  ({ra«4ro''«/«.  Inmalogranato  Cocamfignihcac  cc  iWdeoi. 
clefiam.Cenccnarius  vcro,qui  primus  cranfic  ad  dexccram, 
bcacicudinem  iccernam.  Duplicacurhicnumerus  malorum 
granacorii  incircumicu  capicclli  fccundi ,  vc  fignificet^^^quod 
vcriufque  ccfiamcnci  popiiIusinChrilfolicadurtacus,&ad 
a,'ccrna  mcroducendus  coronam. vnde,  T^n  enim  longc  etant  loh.»i.c.. 
a  terra,fed  cjuaft  cubitis  ducentis  trahentes  rttepifcium.  Per  duccn 
cos.n.cubicos  rcccplenum  magnispifcibus  difcipuliaddo- 
minum  crahunc  ctfcctum  1u<e  rcfurrectionisiaminlitcore 
m.oi|itranccm,cum prxdicatores  Iuda:is, &  gentiibus  vcrbu  p 
fidci  commictunt ,  &  vcriufquepopuli  clcCtos  in  viia  bcaci- 
cudinisarcccoUigunc . 

g  Colnrnnam.  Dcxtcra coluna  dodtores  primiriux  ccclcfi.r  fi 
gnificat,(ecundacos,  qui  ad  pra;dicandugcntib.  miffilunt. 
Vcl  dcxtcralignificat  cos ,  qui  vcnturum  in  carnc  dominu 
prophetando  pra;dixcrunc.  Sccunda  illos,qui  lam  huc  vcnif 
fc,&mundumrcdcmiifcccfrancur.  S.mili  vocabuloambjc 
ccnfcncurcoliinx.  Vna.n.firmicas,a.cerainroboredicicur, 
vc  vna  fidei,&  opcris forcicudo  cuctis  incffe dodorib.mon- 
ftrarct',  &  noltn  ceporis  incrcia  cacice  nocarecur ,  vbi  fc  qui- 

,^dam 


lidera. 
Ibidcra . 


NICOLAVS   DE    LYRA. 

I  Ccipitella  autem,(jH£  rrantfuper  capita  cohmnarum  anafi  opera  li 
'■tjfa.  quia  in  fummiracc  capitis  columnx,  &  limilitcr  in  fum 
micatccapitcUi  fupcrpofiti  crat  opus  fimilc  lilio,vt  didtu  cft. 
1  Erantinporticu.  quiaiffa:columnsfucruncficuata;mpor 
t!cutcmpli,vtpoflca  clariuscxprimitur. 
i  CubitoiHm.  Hoc rcfcrtur ad  vapitacolumnarum ,  quzcrac 
quacuorcubicorum  in  alcitudinc,vt  pra:di6tum  cft,ita  q,ca- 
p^t  coluna:,&  capitellu  timul  afccdcb.^nt  pcr  noue  cubicos. 

4  Etrur.alia  ca.Cc.  loquicur  dc  pra:di6t's  tapiccllis,qua:  crac 
lupcrcapica  columnarum . 

5  luxta me>fnrt',&c.  quia ficucdiftum  cf^ ,  propc  parccm  in- 
tcriorc  capicelli  eranc.c,mala  granata  fupcipolica,  &  c.dcpc 

dcacia 


dcncia  eis  corrcfpondcncia,  &  fic  vnum  malti  granacum  fu- 
pcrpofitu,&  vnu  dcpcndens ,  ci  corrcfpocles,  facicbanc  vnii 
ordinc,&  idco  ibi  ccncum  ordincs  maloru  granacorum ,  q.a 
ibi  eranc  duccnca  mala  gran  ica.G.fupcrpofica,  &  cdcpcnde- 
tia,&  code  modoin  malis  granacis  Ibpcrioritjus,  calcs,&  coc 
cranc  ordincs,vc  paccccx  predictis ,  &  ficcrac  ibi  cc  ordines 
malorfi  granatorij  invniucrfo  in  vnocapitcllo,  id^"ofubdit'. 

6  In  circuitu  tapitelli  fccundi.  vocatur  auc  ^Vn  rcfpcctu  capitis 
column^,cui  cr.it  fupcrpofitum,quod  quidem  caput  dr  hic 
quodainmodo  capitcllum ,  fcilicet  rcfpctu  ftipitis  coIun;E. 

7  Etfia.&c.  luxta  muros ,  qui  claudcrbant  latitudincm  porci 
cus,ica  quod  fpacium  , quod  cracancc  oftia  ccmpli ,  erac  mc- 
d!uininccrift.isduascolumn.as.  idcofcquicur. 

8  Cumqite.  id  cfT,in  parte  dcxtcra  porticus . 

Tom.i.  AA    a        i  Vocauit. 


*745         GIof.ord.&NicoIaideLyra.        744 


^  dam  docU>rcs  faccN 
A  dotcs  ,  &:  columnas 
doniiis  Dci  vi(Jerj,&; 
vocari  vohmt ,  cu  ni- 
hil  i  fc  firm.B  fidci  ad 
cotcmncndas  lcculi 
ponipaSj  &:  dcfidera- 
da 


f  Firmltai. 

dcxteram  vocauit  eam  nominc  lachin.  Similicer  crcxit  colum- 

f  In  jobo.c. 

nam  ^rccunda,&  vocauit  nome  cius  Booz.  Et  fuper  capita  co 
lumnarCi  opus  in  modu  lilij  pofuit  Pwrfectuq>ell  opus  coluna- 


dabonainuiribiliani  ^j 
hil  iic..nt  roboris  ad 
comgcdos  ,nihilm- 
duftna:  faltc  ad  intel- 
hgendos  corumqui. 
busprxlati  funterro 
res. 


NMCOl.AVS    DE   fVRA. 

I   yoC.nui.i>j_pdintt'prcta:MrJi>Mkas. 
-      z  Snmhzcv.ftilicitfiniflrapafte. 

3  Et  VOCauit.  ^  ItiierprttatMr fortitu- 
4o.  Fj  dicuut  llcbrxi ,  ippcr  'flas  ittas  co- 
luniHas  fignabmui  firrmt.u.,^'-  robtr  regni 
Dauid.Cttcrapatint cxd'£lis .  Htuc  autf 
txpofitioni  vidcntur  alitjua  contrariari.^^ 
'  funtjoluenda.  i.Tara.  4.  d'C!ttir  .■  M.ala 
granata  quoque  xl.  6c  rcciaculaduo. 
hic  auce  dicitur ,  (jnod  eratit  cc.ordines  ma 
lorumffra/utorum,  &  retiaculafepteira  in 
l^no^&  feptena  in  altcro  capitella .  Dicen- 
duntyquod  tranflatio  mifltainBiblut  >io- 
firis  communitcr  lorrupta  efi  vitio  fcripto 
rHm.Quatum  adprimnm  pt  op;er  ftmilttU' 
dinem  diHionii,  ^uiavbi  z.Taralt.  noftra 
tranflatiohabet  xl.nislagran.ua,  inhx 
brxo  hiibctur,  cccc.  nia!.i  gran.iw.  cjnod 
fatet  cx hoc, quoderant  ibi  cc-  ordines,  & 
quilibet  ordinabat  duo  maU  granata,  & 
fropirrhocinfra.in  iflo.  ca.  dicitiirpermo 
dum  recapi:ulaii'.»iis,  Et  mala  granata. 
cccc.  induobusrctiaculis.  ita  efl  in 
I1eb.&  in  libris  correBis  noftfis.  £>uatum 
■  vero  adfccundnm  diccnditm ,  quod  duo  rc- 
B  tiaculaihiaccipiuutur  prn  duobus  otdini- 
hus  retiaculoinmin  quoUbei  tamen  o>dine 
erant.-j.retiacUla,ct  jic  nulla  efi  contrarie 
tas  adprxccdentia.  Itcm  lere.  vli.a.pbifit 
tnentio  de  iflis  colunms  dtchur .,  Et  fue- 
runt  mala  granata  nonaginta ,  &  fcx 
depcndcntia  in  c.  rctiaculis .  fecundU 
prxdiBa  hicerant.cc.malagranaia  depen- 
dcntia .  Similiter  de rctiacitiis  ditium  efl, 
^uod erant duo  ordims  wtiaculorum,  etin 
tjuolibet  ordine  feptem  rctiacula  (anium. 
Quantum  adprimum  dicendumy  qtidd  colU 
nx,fici)tprxdiBum  efl  erant pojiu  iuxia 


H.Tce(l  figuraCapitcIli,  longimdo, 

&  difpofitio  ftipitis  columna: 

&c  b:ifis ,  vt  potcfl  imagi- 

nari  per  iupra- 

di(5la. 


murum  porticus  hinc,^  inde,  ita  quod  ca- 
pitellum  iungebaturparicii,vt  dicit  i{a.  Sa.  Etpropter  kxnc  iunBura 
Mliquamalagranata  nonpoteiant  videri  ab  afpicientibus,  &  illa  non 
numerauit  leremias.cumdicit,  quod  erant  nonagintafex  dcpen- 
dentia.  &  loqiiitnrde  malis granatis  vnius  circumitus  tantu ,  quia, 
quatuorreftduade.c.occuhabanturmodoprxiiBo.  quiatn  fecundiim 
yeritateerant.cio  ibidefubdit  ler.fecundU  veritate  Hcbraicam.  Dia 
mala  granata.  c.f.fuper  capiteUu,qmd  jfl  intelligcndum  de  vno  cir- 
culo  malnrumgran  aionim ,  &  tot  erant  in  quolibct  aliorum  trium  cir 
culorum,vtpatet  exfuprudifiis,  &fic  crant.cc.  mala  franata  depen- 
dentia^quia  duo  circuli  erant  dependcntcs,vt  prxdi£lum  cfl .  Q^antu 
adfecundU  de.c.  retiaculis  dicendum ,  qtiod  ibi  tranflatio  noflra  videi 
comipta,nefcio  tamen  quorum  vitio.In  Heb.enimfic  habeturlere.vl. 
Fuerunt  mala  granata  nonaginta  fex  dcpendcntia .  Omnia 
mah^ranatlL.c.fupercapitellii,ita  quod de reiiaculis  non  fit  ibi  me- 
tio.Totefl  th  dicifecudum  tranflationcm  noflratn ,  quod  licet  cflcnt  bis 
feptem  retiacula,vt  di£lum  efl,tamen  varie,  &  muliiplicitcr  erant  per 
forata,ita  quodtaiis  varietas  ad  vnU  centenariu  in  aliquo  reduceb.ii. 
Sciaidum  tamen,qubd aliqui  doHorcs  cathoUci,  &  etiam  Hcbrxi  ali- 
terfcntinnt  de  longiiudine  columnaruni  prAdiSlarum ,  dicentcs,  quod 
qudibet  habcbat  in  longitudine  deccm,&  o&o  cubitos  tantum,  compu 
tato  etiam  capitello  fecHndim,quod  textusfupra  pofitus  vijetur  dicc- 
re,eum  dicitur.  Et  finxit  duas  colunas  xrcas,dcce,&  Ovto  cubi 
toru  altitudinis  columnam  vnam.  ^d  hoc  etiam  inducunt,q4fi 
altiludo  cuiuflibet  coliinx  rfiit.  J  ycubi.  cxcedcret  primum  tabulatum 
templi,qnod  diHabat  a  pauimento.}  o.  cubitis  tantum ,  &  ad  illud,']i 
fupra imiu£Ium  efl de.  ^.Taral.i.d.  vbidicitur ,  Antc  fbrcs  ctiam 

tcm- 


Expofitio  hiiiuJ  liter.*,&  feijuentis  quantC  ad  iftas  f o 
kmn.-is  cft  cade  cum  prxccdcnti.  Non  mireiur  aIiouis,(i 
tantu  iiniTioratus  rumcircaift.iic«13ius  ,  quia  fcriptura 
in  diucrfis  locis  loquit  varie  dc  ipfis,  &  c6trarie,vt  pria 
fjcic  vidctur,  (tcundu  quod  patct  per  |)rjdifta  ,  &  iftjm 
di(Ibnanti3oportuit  rcmoncii.  Pi.Tttrcaa  pra?ccdentib. 
cxpofitoribusno  inucni  aiiquiil  (cripcu,  pcr  quod  polict 
tcf.tus  confequQter  cxponi.  Itc  qa  no  folfi  expoficioneni 
Lacinorum  ,  ied  etia  Helirjoruni  poncrc  voIui,vt  leftor 
eligat,quod  fibi  magis  pUcueric,  &  videbicur  expedire. 


tcmpli  duas  column.is,quc  triginta 
&:quinquc  cnbitos  habcbat  aldtur 
,di  n  is,  dicunt  quod  tbi  altitudo  vtriufqMe 
columnx  ponitnr  fimul  iun&a.  Sed  hocdi\ 
£lum  videturejfc  contra  textum,&  imfH 
care  contradiclionem,  quia  ficundum 
quMibct  babehat  dcce,&  o£lo  cubitos  d- 
tithdinis.  fi  ergo  iungatur  vtraque  altitii- 
dofimul,habentur.^6.  cubiti,  &  non  jj. 
tantum  .  Item  inliteradiciturexpri/fe^\ 
quhd  capitellum  habebat.^.cubiios  aLitu  , 
diniuquibus  remoiisnon  remanent  pro  t» 
to  refuiuo colnmnx,  nifii^.  cubiti  ' 
tudinis.  Item  diciiur  inliterae:..    ^  . 
qwjd  linea,  1 1.  cubitorum  ambiebat  colH- 
nam  vnam ,  vi  fupra  declara  wn  eji .  ex 
quibus  fcquitur.quod  linca\  mcnf.tr.^Mt  Co 
gitudinem  columnx  capitello  exct- 
excedebat  lineam  menfurantcm  \ 
eiits ,  nifi  in  vno  cubitota-uum  ,  .^ 
forma  columndi  ejfet  valdc  indtce'i::.,tami 
omncs  d:,£?''res  tam  Hebraici ,  qua  J..iti^i 
dicunt,quod  illx.  columnx  erant  pofit£  in 
porticu  templi  t.tntiim  ad  decorem ,  quii 
non  inuenittir .,  qitod  portarent  aliquoa 
pondus,  tum  qtiia  erant  intraparietcs  poi 
ticus,  tum  quia  in  fupcriori  parte  crat  o- 
pus  quafi  lilij,vt  prxdi£lum  efl,  quod  non 
cfl  epus  difpofitum  ad  aliquid  portandH, 
fedfolum  ad  dccorem,  &  ita  dicendumfi- 
cutprius,</ubd  qu^libet  columna  erat  alli 
tudinis.  J  5  .cubitorum..^d  illudyquod  obii\ 
citur  de  tcxtufupra pofito ,  Dcce,&oSo ! 
cubitoium  altitvdinis  columnam  vnam. 
Diccitdum,qubdloquiturdcaltittidineiit\ 
pitis  tatum,vt  fiipra  di£ium  eft.  .Ad  iUud 
quodinduciturde  primo  tabuhto  tenifdi. 
Diccndum,qubd  fecundum  Hcb.  hociiui- 
lum  cfl  inconuenicns,  quia  in  parte  templi\ 
anteriori  non  craut  dcambulatoria 


To- 

tefl  etiatu  dici,  quod  non  fequitnr ,  qy  excedcrent  primum  tabulatkfl»  l 
quiaporticus  erant in  dccliuimontis,& psr  gradus  afcendcbaturinte 
plum,&  colitmnx  isiie  erant  in  infcriori  parteporticus,  ita  quod  lerra 
erat  ibi  dcmiffior  quinque  cubitis,quam  pauimentum  templi .  T^otan- 
dttm  etia,'/ubd l\ab.Sa.  &  alii  do£iorcs  Hebr^  habent  aiiani  imagina 
tione  totaliter  de  itiis  capitellis.  DicHt  enim,cf,  cipitella  ifla  erantduo 
groffi  pomelli  fuper  capita  duarum  columnarum  magisiati,qHam  dti* 
ficut  fieri  folet  in  fummitatibui  campaniliii,  &  in  latiori  partevtriuf^ 
qitc  pomcLli  exierius  erant  dito  circumitus  malorum  granatorurn,vnui 
fipcr,aliHsfubter ,  &  in  quolibet  circumitu  centum  mjla gyanata,& 
qtiia  duo  mala granata  faciunt  vnum  ordinem.,vt  prxdi£ium  efl/o  ibi 
erantcentumordines  malorum granatorum  in  capitcllo  culuflibct  cc- 
lumnx,& ficducenti  ordines in du.ibtis  columnii.,  &  in  hoc difertijia.\ 
imaginatio  a  prxcedenti,quxponit  ducetos  ordines ,  &  maloriigrana 
toru  in  qitalibct  coliina,vt prxdi£lu  efl .  Infupermi  vero  parte  huius 
fomelli  erat  optts  quafi  Lilii,&apedc  hui'is  operis,  defcendebat  opusf 
modit  retis  fa£lnm.dcfcendens  vfque  ad  mferiora  malagranata,  tegens 
ea  quafi  viderentuir  per  medium  retis ,  &  dlud  opus  reticuLatuajupC' 
rioriparte  vfqne  ad  inferiore  diuidebatur  lincis  intermcdiis  ficientib. 
quafifcpiem  portiones,qux  dicuntur  fiptcm  retiacHla,&  adlm  ms-  , 
lius  capicndum  defcribitiir  figuraprottt  in  planopotcflfigurari.  Jfftwr  j 
fecwidum  iflam  imaginationc  Hebrxorum  potetl  cxponititcra  dprin'  I 
cipio,cum  dicitur,  Duo  quoque  c.ipitclla ,  &c.  &  patct  liiera  cx 
pdi&is vfque  ihi,  &  quafi  in  modum  vczi$, &Cc.lj./uiiin- de  ofcreii 
culato,qtiod  operiebatdfummitatep-mdli vfq;  ad infcriora  malagra 
nata.  Septena  yerfnKtn  rctiacula  in  capiteUo  vno,quiaiUud  opusrett-' 

cul4tm 


74y       in.  Rcgum        Cap.  VII. 


746 


^i  Tecitqtioque.  B  E  D  A.  Hoc  marc  in  figura  baptiTmi  fa£lu 

Vcft,qiio  inremiflione  peccacorum  cmundamur.Saccrdotes 

•m  in eolauabantur,vc Paral.  ceftatur .  Sacerdotcs.n.om- 

s eledi  vocant",  g. funt  mebra fummi  facerdocis  Icfu  Chri 

Ih.  Rede auc hoc  vas  mare df , in  mcmoriam ,  fciliccc  ma- 
^'ns  rubri,in  quo  prius  pcr  Acgvptio- 
«.  rum  cxcinitionem,  &  populi  Dci  li- 
[•l>!berationem  bapcifmi  forma  pr^ccf- 

ricvnde,  Tatres  noflri  omnes  fubnube 
'^l^kerunt ,  &  omiies  mare  tranfierunt ,  & 

\vnnes  in  MoYfe  bapti-xati  fHnt  iniiube, 


a    fBaptifinum. 

^  ru.Fccit  quoq;  marcfufilcdecem  cu- 
^  bitorumalabio  vfqueadlabiumro- 

a    f  Vt  vniuetfus  orbis  launcro  viti  a  fordc  ptccatorum  iigiure 
tur  cfle  nniniiandus. 


triginca  pcrucnianc,cum  omnes  corporis  fenfus  diuinis  fufe  D 

iugintur  fmperijs . 
ALlTER.  Terdenifaciuctriginta,&:gcnushumanu  poft 

diluuiij  de  progcnie  triu  filioru  Noc lacit udinem  totius  or- 

bis  impIcu.c.Semquippe  A(iam,  Cham  Aphric.ajaphctfo- 

boles  Europa ,  &  infulas  maris  obti 
nuit.  Etg.a  baptifmi  myftcriu  cum 
exccurionc  opcru,  &  fpc  c^lcftium 
cun6iiscratnationib.  miniftrandu, 
refticula  ?o.  cubitoru  marcinquo 
baptifmu  figurabacur  cingcbacSc- 


irinmari.  Sacramcncum  auccm ba    "^  tundu  in  circumitu.  Qllinquecubito  3    &:hicdiccndu,q,dnscueflrccjo.an 
ptilmi ,  &C  vicseanobis  mundiciam,    ^  ^^  alticudo ci'  ,&  t  relHcula  nif^Tta  CU  4    "o''^'"''  ^^"'C  ad  haptifmum  ,  qui  * 


filura. 


quarrit  in  hoc  feculo,  &  \itx  arccrne 

.«floriam  promiccicin  futiuo .  C^od 

^vtnimquc  in  mari  xneo  fignatur, 

am  cflc  dcccmcubitorumalabio 

vlquc  ad  labium  pcrhibctur  .  Dcce 

icnim  przcepcis  in  kge  donunus 

cmnia,  qus  taccrc  debcmus,cxprcf 

fit.  Dcnarioa;quenicrccdcm  bcnc 

Morum  figniftcauic  ,  cum  hunc  in 

vinealaboracibus  dandum  clfc  pr^- 

dixit. 

b    ,A  labio  vf]Ue  ad  labiitm^  .  Quia 

a  primo  bapcizaco  in  nominc  Icfu 

Cnrifti  vfquc  ad  vlcimum ,  qui  in  ft- 

nefeculi  crcdicurus,  &  bapcizandus 

cftjOmnis  fidelium  chorus  eandcm 

veritatis  viam  ingrcdi,&:  commune 

debct  fpcrare  a  dominoiufticia:  co- 

ronam. 

c    Ouinqne  cubitorunL." .    Quia  quic- 

quid  vifu,audicu,  guftu,  odoratu,ca- 

ituquedelinquimus,gratia  Dci  no- 

ibispablutioncmviuirici  fontis  rcla- 

xat.  Sednon  fufficic  pra?tcritorum 

rcmifliopcccatorum,  nifi  quis  dcin 

cepsbonis  fiudeat  opcnb.alioquin 

diabolus ,  qui  cxicrac  dc  hominc ,  li 

Ihuncabonis  opcribus  vacarc  vidc- 

rit,multiplicius  rcdic,  &  facit  nouifll 
'"  maillius  pciora  pnoribus .  vndc  fub 

ditur. 
.4.c.d    £f  rejlicula  triginta.  ciibitorum  cin- 

lehatiUitd.  Difciplmacxlcflium  pr(j 

ceptorum  qua  a  voluptacibus  rcliga 

,inur.  vnde,  Funicidits  tripUx  difficile 

rumpitur .  qtiia obfcruacio  mandaco - 

rum,qu2in  cordibus  elcdorum  fidc ,  dilcdionc,  fpc  fuper- 

nzrctributionis  firmacacft,  nuUo  poceft  obftaculo  dillbl- 

ui  .  Reflicula  mare  ambic,  cum  facramcncumbapcifmi, 

quod  acccpimus  ,  pijs  opcribus  munirc  ftudemus .  HcCC 

triginca  cubicorum  cft  ,  quinquics  cnim  fcni  tnginta  ta- 

ciunt .  Senario  aucem  in  quo  dominus  homincm  fccic , 

^  cum  non  cirec  ,  &  rcfccic  cum  pcri jlicc  ,  bona  opcracio 
noftrafigur.icur .  Et  fcx  pcr  quinque  mulciplicancur ,  vc  ad 

triginta 


quoiiiam  fuo  baptifmatc,  quod  tri- 


dece  cubitis,ambies  marc .  Duo  ordi 
nest  fculpturaru  holtnataiu  erant  fu- 

F  I  G  F  E^^f    M  ^4  i^i  s. 


tidariim. 

f  taberiMCHlo 

rum  fuorum. 


bltorucingebatilIudpcircumitU,&  ^    ccnanus  acccpit  baprif.iiu  noftru  e 

ifculpturafubtcriabiucirciiibatillud  6   confccrauit,redemai-c,quodno-  t  tabemicuia 

ftrum  baptifmum  figurabattrigjn- inibrcolocyn 

tacubitorum  rcftis  ciicumib.it,  vt 
flgnificnrctur  dono  iliius ,  q.  baptif- 
mum  fincpeccaco  fubi)c,  baptifmu 
nobis  in  eumcrcdccibusinremif- 
fioncm  pcccatorum  dcdicnri. 
e  Et  fcnlpttira  .  Cum  pr;idiulum 
flt, quodrcfticula.  jo.  cubitorum  , 

marecircumicrit,&  nuncaddacur, 
quod  fculpcura  hxc  fubtCrlabium 
polita.  I  o.cubitis  ambicrit,  patcc,c[.a 
vaseratin  modum  phialaj  cxpan- 
fum,  &:diflijfum,  quodatriginta 
cubitis  circumitu .  quos  habcbat  in 
labio vfque ad  dccem  eft coadum. 
Sculptura  autem  hiftriatacft,qux 
aliquas  rerum  hiftorias  imitatur. 
Vndcper  fculpturas  hiftriatas  q.b'  »'^"^P"' j* 'j'' 
marccircundatur,  excmplapiioru  •*■■'"?*  ^  ' 
tcmporum  fignantur  ,  qua:nobis 
funt  inrucnda ,  vt  vidcamus  quibus 
operibus  ab  initio  fanib  Deo  pla- 
cucrunt,  qua  obftinatione  iniqui  ui 
fcclcribus  pcrduraucrunt,  quanta 
in  fclicitatcreprobi  perierunt.  Quo  Gene.^.b. 
modo  in  exordio  nafccntis  feculi  ibidem.p.d. 
Cain  ob  malitia  inuidix  danatus,  lt.i'lcm.f.d. 
Abcl  iuftitta;  mcrito  coronatus,  I,a 
mcch  ob  adultcriu,  &:  homicidium 
maled idus ,  Enoch  ob  gram  picta- 
tis  ad  paradifumrcdudus,  Cham 
poft  diluuium  ob  impictatcm  dcte 
ftatus,  Sem,&  laphet  pro  obfequio 
rcucrcntispcrpctua  bcncdidionc  donati, Abrahamhdci 
mcrito  hd?rcs  diuina;  promiflTionis  etfcdus,CcCteragencium 
multitudo  pro  infidclicace rcliCta.Aduenicncc quoq;  in  car 
ne  diiojudxa  pro  pcrfidia  rcpuHa,Gcncilicas  gracia  ad  falu- 
tcm  rcduda,  &  huiufmodi ,  qu.x  in  vtroqucccftamcnco  fj- 
lcrccr  conlideraca  ftudiofis  profunt .  Idco  torfican  duo  func 
ordincs  fculpcurarum  hiftnacaru  in  inari  a:nco,vcqui  foncc  n 
bapcifmacis  imbuti  func,  vtriufquc  teftameti  auf^ultcnt  hi- 

<^  ftorias. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

eulatum  in  qmlibet  culumna  erat  diflinSiumfeptemportionib.vidiBii 
tJl.Et duos ordmes  per  circtimitUretiaculoru jingulorum .qttiain  tjua 
lihet  colitna  retiacula  erant  diflin£ie  ordinata  in  fnperiori  parte,&-  in 
fcmri.Infuperiori  tamen  parte  erant  flri&iora ,  c2r  inferius  la^iorafe 
iundiidilatationepomeUi  cui  erantfnperpofita.io  fubditur:  Vt  tcgc 
rcntcapitella,&:c.vtfup.  Eranc  in  porcicu  cubicoru  quacuor, 
fcdicet.^column£.tantumoccupabantfpatiMminporticu,qniaftcutdi- 
BH  efl,linea  duodecim  cubitorum  ambitbat  vna  coliinam.,  &per  con- 
fe(]uens  linea  diametraliter  tranftens  per  fpiff.tudine  column^  erat  qita 
tuor  cuhitoru,nifi  quod  amoucnda efifeptima  pars  huius  qttaternarij, 
quia  httc  eli  concluftu  demonflrata  ingt  omctria ,  quod  circttmferentia 
tirculi  continet  tcr  diametrum,&  eius  feptimam  partetn.  Vcrbigratia 
^ifciUcetydiametereilfcptcmpedum,  circumferetia  efi  vigintidimU 
pcdim,  Maloritgranatoru  autem  duccnti  ordines  erant  in  circumitu 
ttpitellifecundiifcilicttaccepti  cumprimo,quia  fecmdum  i/iam  ex- 
pofnionm  in  dnobiis  capitellis  duarum  colMmnarum  erat  tantU  mala 
grcnata  quadrihgenta ,  <!jf  per  confequens  ducenti  ordines  malorum 
granatorumycentum  ordmes  in  vna  columna^  &  centurn  in  altera .  Et 
flatHJt  duai  columnas . 

I  Fccicquoquc.  Hicconfequenter  defcribiturmarexneurn,quod 
ffni  lauatoriumfacardotum ,  cuiMprimo  defcribitur  latitudo  cum  di' 
(ittir  . 


2  'Dcccm.& fecundoaltitudo^cumdicitur. 

5  Quinquc  cub.  fcilicct./pfius  maris,  quia  bouesfuper quos eratpo 

Jitum  non  computantur  in  hac  altitudine.- 

4  Ecrefticula.  :./k'//c«/«j,  trigincacubicorum,  y«/^yzc«r<^i(5«  Diuifio. 
eSi  fnp.diametcr  circuli  eft  tantU  tcrtia  pars  circunferentis,&  adhuc 

deficit feptimapars diametri,fedfcripturanon  accipit Jic prxcife.  Li- 
nea  vero  diarnetraliter  tranfiens  d  labio  in  labium  erat  deccm  cnbito- 
runiyVt  di6liim  eft,&  fic  fequitur,  qubd  linea  tranfiens  per  circunfe- 
rentia,effet  triginta  cubitorS,  &  cum  hoc  contineret  feptimam  parte 
diatnetri,fedfcriptura  tlludomittit,qu<enon  cowiputat  ftc  pracife.    \ 

5  Ec  (cul.  Tsionpot inteUigi,  quod ifla  fculptura effet  inmediate fub 
labio,quod  eratfuperiorparsmaris,quia  ibi  mare  habebat  j  o.  cubitos 
in  circumitu,&  ideo  dnt  doSlorcs  noHri ,  q,  mare  iUud in fuptriori par 
te  erai  Utius,&  dcfccndedo  rcflringebatur,  ita  q,  in  parte  infcriori  ha 
bebat  tantum  lo.ciibitos  in  circumitu  ,  &  ibi  erantjciilptur£  in  duob. 
ordinib.Hebrxi  vero  dicunt,quod  mare  in  fuperiori  parte  tribus  cubi' 
tis  fecundiim  altitudinem  erat  rotundtim,  &  inparte  infcriori duobus 
ciibitis  erat  quadratum ,  &  quodUbct  latus  vnius  quadrati  habcbat 
l  o.cuhitos,ita  quod  Unea  ambiens  totum  quadratmn  erat  40.  cubito- 
rum,&  fccttndnm  huc  mare  erat  latius  itiferius ,  quamfuperius.,&  in 
iUa  patte  erant  iflx  fculpturxhiUri.tt£,  &  ideo  cumdiciturhic.  Ec 
fculpcura  fubtcrlabium.  idefl^in  parte inferiori  maris. 

6  Cucumibac  illud  dccc  cubitis  ambicns  marc.  inteUigen- 

Tom.i.  AA     i        dum 


747         Glof.ord.&NicolaideLyra.        748 


Tidcm. 
ibiH  cm. 
i.Cot.^.b. 


ftorias.idco  dcccm  ciibitoruni  erant  in  p;yro ,  vt  quofcuque 
in  cifdcn^  hirtori);  dcdicos ,  lulfis celeltibiis obedirc,&  roca 
incencionead  fupcrna  prarn\ia  fufpcnfos  profpcxcrinc  ,imi- 
t.iri  conccndanc. 

a  DHodecim.  Bcd.  Apofiolos,cuangeliftas,im6  omncs  vcrbi 
niinithosrvndc,'?^;'"  j//'^iki 


go  flos  campi  &  lilium  cmualliHm ,  Labiucrgo  m.nrisinquofd- 
ccrdoccs  lauanfjquafl  labium  fuic  calicis,  &:  fol.u  rcpindi  li- 
lij,  quia  bapcJmus  quo  mcbrafummi  laccrdods  cftidmur, 
in  fidc pallionis cius  nosapcccatis  purificat,&:purificatos 
ad  vilionc  g,loria:  iux  incroducit.Iii  hoc  lauacro  populus  cir 

cuncilionis  £z  pra,'puti)  pcr 


Lue.g.e. 
Mac.  aS.d. 

tcim  palini 

VIU05. 


B 


osbouitritHr,uiti,&c.  Hi  irarc 
fibi  fuper  impotitu  porcinc, 
cum  Apoftuli  corumq,  fuc- 
cdrorcs  iniunchim  libi  cuii- 
gclij  otiicium  prompca  dc- 
uotioncimpknr. 
b  E  (juibiis  ircs.  Qiiia  in  vni- 
ucrfis  quadrati  oibis  parcib' 
fidcm  pr;cd;canc  trinicaris. 
HincquoqucApoftoliduo- 
dccim  ,  idcft,  quatcr  ccrni 


filcs,  &ftabantruperduodecimboucs.  E  quibus 
tres  rcfpicicbant  aci  Aquilonein,  &tresadC)cci- 
denccm,  &:  tres  ad  Meridiem,  3c  trcs  ad  Orietem, 
&:marelupcreosde(iipcr  crat:quorum  poltcrio- 

a    ^  Fiimitas  virtutis  iii  bapufino. 

ravniucrfaintrinfecuslatitabant .  Groiritudoftu- 

a     i   M.iris.fciUcet.        b    f  Patal.palmi.Iof-iihui  :  quatuordigiiotuin. 

temlutcVistriumvnciarumerat  labiiiq;cius  qua- 

a    t  Gufius  doininicx  palsionis.  b     f  rata  fitiiii  pntclt,tranfeat  ame 

c    f  Cliritas  rcliiricaioiiis.  calix  i!tc. 


funcclcdi,vcfidem&:con-   ^  (-ly^^^  calicis&folium  repandi  lilij.  Duo  mi- 
feffiuncmcrmicacispcrqua    ^  "  ^-^    ^  ^  ^^^^^      ^  ^  Batuscapi,.nctrc,L:.d.n.d.a.J 

^^^::^s   ^  liabacoscapiebat,&tri^milumctrctas.Etfbcit 

f;cnces  in  nominc  pacris  &:  n 
i),  &  fpiricus  faniti.  CJuorum  &  fucccflbrum  fuorum  verba 
adus&  pafTioncsfacilc  in  pra:fenci  viderc&:  cognofccrcle- 
gcndo  valemus.  Quix  vcro  illos  in  fururo  maneac  gloria  re- 
tnbucionis,nonduii^  viderc  poirumus. 
c  Grolfi'Hdo.l^c(.\.  Qui  lauacrum  bapcifmi  ad  falutcm  &:  vi- 
tam  fuilipic,  fidem  &  ipcm  vS:  chr.ntaccm  dcbcthabcrc,  fi- 
nc  quibus  nciTKi  potcfi^  rcctc  opcrari.vndc  fubiugitur,  Grof- 
fititdo.  Bcd.  Quia  roborefidci,(pci,^:  charitacis  municur  pcr 
ccptio b.iptifmi,ncquc  abcer  proficuum  cfle  accipicncibus 
o(icnditur,niiiharum  virtutum  firma  ccrtitudo  meccm  ac- 
cipicntium  &:co:  poraconlirmct, 

d  LiUj.  Bcd.  Lilium comifaDtc odorisgracia candidu  colo 
rc  foris,iiuus  auroium  olicndit.ideo  gloria  cius  rcfurrcdio- 
nis  iniJnuar,qui  co'poris  iinmortaI'tacc  foris  di  fcipulis  cftc- 
dit,&:  anuna  diuinalucecorufcans  fibi  fimul  inctfedocuic_. 
Chnnus  quoqjpofi  paiTlonc  fuaquatiadhuc  claufumliliil 
fuic,cum  in  mnaculis  clarus ho retiilfic. Pof^  Refurrcitliione 
vcro  5c  Aftcniioncm  i  epandu  fcfc  lilium  cxli  auibus  c.\hi- 
bu:c,quihus  in  atiuinpta  liumanicuc  potcntiam  diuin.c  clari 
tacis,qua  habuic  .uiccquam  mundus  cilcc,  oltendit.vndc,£- 


fidini,  fpcm,,Si  dilcdionciu 
vnum  in  domiiio  cliicicii;. 
\nds,^lias  oues  /;.ii'Co,vf"qii  ■, 
eJ-  fiet  i>tiu  oHtle  Cr  ffius  pijiL: . 
vndc  fubdicur. 
e     Duo  miiia  bctos  cap.  &  r 
mili  '„7c.Bcd.Batus  Hcb 
ru  mcfuracl^  ,  qui^  apud  cos 
Bath  dicitur ,  habcs  modios 
trcs,  ipfli  cft  cphi ,  quam  ipj 
lipha  nucupac-Scd  Ephi 
tinctad  mcnfuram  frugi 
batus  vcro  ad  liquida, 
fcil.ad  aquam  &:olcum 
tas  crgo  q  ux  certiE  meni 
norma  eli  ,  opera  figni 
icquicacis  &  iuftici^c ,  quibus  hi  qui  in  remiffioncm  peccai 
rum  bapciz.antur ,  ncrclle  habenc  inff  icui.  Batos  millc  capic 
mare,cum  aqua  bapcifmi  plcbcm  lud^orum  rblucns.ad  rc- 
gnum  cclcficcranfiniccic.  Rccipic&  alios  mille,cum(k'iKi 
lcs  codcm  fbncc  renacos,  &  opcribus  lufticis  confirmatos 
ciufdem  rcgni  ficitclicparticipcs. 

ticd.Millepcrfectioncm  figni*icac,quia  denariu  quadrn- 
tum  folidum  tacic.Dccies cni m  dcccm  ccncuin  faciunc,qiic 
figura iam  quadraca,  fcd  adhuc  plana.  Vcrum  vcin ;i" 
ncfui"gat&;folid.icllic:atur,muitiplicacciitu  pcrdc. 
fiiic  miilc.Quo  num.  flabilis  5c  vclutquadr.aca  luflor; 
cia  fignat''  Quocunquc.n.  infcrisquadracu,fl.ab:c,fic  . 
dorumnuliacenc.itionea  flacurecticudinis  nouic,in- 
f    Etfe.  Multifu-ie  mukifquc  modis  cadc  nofirc  filucis : 
cramcnca  figurancur .  Apotloli.n.&apoffolici  viri  ficuc  pc^ 
boucs  marc  parcantes  fignificanc, ccia  pcr  balcs qu.v  porca 
dis  luccnbus  paracc  cranc ,  licuc  :pfi  luccrcs  fpincualc  Kil  i 
Gru:n,(icuc  &:  mare  figurabanr.  Scdquida  luxca  Paral.oin 
eis  qu^'  holocauO unvoblaturi  cranc,lauabanc.Holocautiu:  . 
aucedomini  gcncralitel:  omnis^mukitudo  cleCtorum  intc! ;: 

«^ligitu' 


NICOLAVS    DE  LYRA. 

dum  ejl  in  vno  l.ttcrc  quadrati .  CT  eodem  modo  intell>grndum  ejl  de a- 
lijs  laieribus  tribu!.\ediftHddi£lim  multum  dffunat  i  Iollfho.,qui  di 
vt tquodmarc  Jtncwnerat ftcH!  cintharusrnagiiiis  .  CMth.mis autem 
idem  cii  quod  cra:er.,id  cfifcypbus.  &  ideofigura  maris mei fccundu 
Jofephum efl eadein  v< Ivalde  pyopi'iqH.i ei quitn  ponunt expofitores 
nofiri,&  vilde  diifimilis  ei  qu.im  dicun:  Hcbrxi  moderni,  vipatetfi- 
guras  •.(ias  .tfpiciendo  in  cdnmiaprtece.formatas. 

1  Ec  Itabanc  fuper  duidccim  boucs.  ftcut  aliquando  videmus 
in  cibjrijf,  jUid  defnbtus  funt  imaginss  leonum  quafiportancs  ciba- 
rium,  &  capi:a  apparent  e.vtra  y  & pofieriora  funt fub  cibario, 

2  E  quibus  crcs  rcfpicicbanc ad  Aquilone,  &c  crcs  ad  Occi- 
dencc,iSr:  crcs  ad  M..rid!cm,&:  crcsad  Oricnce,  &  marc&:c. 
Sic  enim  difpontbantur  m  ciriumiiu  ,  qu&d  capita  trium  crant  verfus 
firientem  :  CT  aliotum  trhim  vtrfns  octidt  ntem  ,  &  ftcde  altjs  fex  «d 
.Aquilonem  er  meridiut.  Secimdnm  Hebrxof  vero  quadraiuramatis 
ftc  era  tfituata  ,  quod  quatuor  l.jtera  crant  oppnfita  qnatuor  partibus 
orbis,  &  in  qiioLbet  latere  erant trcs  bctics  uiare  ftifii  ntantcs . 

5  Gro  {litudoaurcm  lutcris  crium.  i.niaris ,  quod  dicitur  luter 
hic  a  iHO  iuis,quod  in  vna  ftgnificatione  fignijicat  idcm  qiicd  ablucrc^ 
quiafacerd  tcs  ibi  ahlucbant  niarus  <&  pcdrs^quando  ingrcdichantur 
taberuaculum,  rt  hahetur  Lxnd.  lo.^^on  cfl  taman  fic  intclligt  ndnm, 
q,  adfe  ahluoidum  inirarentipfton  mare,quia  ibi  erat  maxima  quan- 
titasaiju.c,  vtvidebitur,qu<£  cx tali ingrcjfu  fcecarctur,&  ciiiimftctr 
d^tes  fuhrnvrgcre>itur.  auia  quando  m.t^e  erat  pleni;,  projunditas  ^qux 
crat q  in/ue lubitorurti feLundum  altitudincm maris.quinq;  vtro  lu- 
biti  faciuHi  fepiempedes  &  dimidium  fecutidum  vnam  opintone  fccu- 
du  altd  vero^fjua  credo  vcriore^  cotinet  decem pedcs.&  ideofic  inielli 
gendii  rfl,fp  in  circumitu  miris  erant  claues  in  loco  apto  adrtianui4  lo- 
tione,  ficitt  in  lau.ttot  is  rtligicforiiper  tjuas  cxibat  aqua  ad  tnannh  lo 
tione,  &  per  eafdl:  recipitbatur  in  vafis  ad  hoc  apiis  adpedu  Ltione. 
4  Trium  vnciarum  crac.  tanta  cratfpijfitudo  hnius  vafis.i.Ta 
talip. 4.  h.  dtcitiir  quod  habebat  tnenfuram palmi.  &  tencr.dum eit  q, 
iflx  m.:»fur£fuiit  Mjuile>.In  Htbrxo  auem  hi^baurfic  quatuordigt- 
torum,&  hoc modo  apiid  Hebrxos  accifitur  menfurap.itmi. 

5    Labium- 


5  Labiumque  cius  qunfi  labium  calicis.  quiaficutdiclwntu 
tn.ire  'rat  rotundu''!  infuptrioripartcfccltdum  doSlores  Hcb.&  Lat: 

6  Ecfbliumrcpandililij.  quia  illudlahium  erat  aliquantidiii,i 
reci'.r!ia!:<m  in  pavtc  cxtcriori. 

7  Duo  miliabacoscapicbac  .Q«od<j;<;ew/«W;7«r. 

8  Tria  milia  mcrretas.  non  eji  in  Hcbrxo  nec  in  libris  ^^^^k 
fed  efl  diSiii fortalfe  alicuius  expofitoris  volcntis  ondcre  qualml^^^ 
bcant  batus  &  metrcta.&  quia  battis  continct  metrcta  &  di. 

&  fic  duo  milia  b.tti  valent  tria  milia  metrctas.pofied  vero  diiiii  iUu^ 
magifiralcfttit infertum  tcxtui ex in.pciiiiafcriptorum.  Secundi Ti I 
piam  metrcta  eft  menfura  cotincns  deci  mfextarios  Hcbraicos.Sext. 
rius  aiitcifls  eit  eadem  menfura  cu  cheopina  Tarifiinfi,vel  eipropit 
qui(lima,vt  dicunt  altqui.  Etfccmum  hoc  vna  metrcta  cnntinei  dr 
quattas  Tarifiet/fes  ^  dimidiam.&  fectiKdu  hoc  batus  continettt 
quai  t.ts  &  tres  cheopinas,&  diio  milia  bati.  fecundum  hoc  cr 
fcptem milia quingcntas quartas,qHxfaciuntfextarios tr.itk <  .. 
tos.y  5  .Tarificnfcs.K[onaginta  verofi  xtarii  Tarifiriifiufaciunt  v; 
doliii.& fecundu  hoc  mare  xnctfn'i  continebat.  i^.iiolia  & diniidln 
dolium  & tres  fextarios.S eiuditm  ifidcr.vcrb  i6.  Ety.batusc'oti'!i 
^O.fextarios  Hcbraicas,  qiifunt  chenpinx  Tarificnfcs.  &feciiduh 
tnarexncii coti'icbat.6^.dolia  &  i o.fextar:os,vt pot dcdiici perrcu 
iiionem  cheopinarum  adfixtarios  &  dolia,)tiodo prxdiSIo.CaKfa  rc 
ro  taxtx diucrfitatis doLloru circa  hcc  froutnit ex  ignoratia  quaii.. 
tis  menfnra)  tim  Hcbraicaru,quA  infacra  /t  riptura  ponutur.hectiti: ' 
proptcr dijiantiam  temporit  &  locorp..  Fidit.^^us iiiim  frnjibilitirtin 
Juras  liquidorum  &  aridoi  u  tnirabiliwr  va)i.ni,nonf(}li)m  in  diutri  \ 
tegionibustfid ctiainviWs fatis proiinquis ,  &  in  ei:dcregiont..Al, 
efi  enim  pinta  &  quarta  Tar:fiis,cr  ftn iii  Dinnyfii,  &  in  cadtyili 
variantur  menfurxfecundU  tempora  diuerfa. d  ludsa  enim  efl  map 
diflar.tia  vfi-ucTarifios ,  &  d  tcpore S.ilon/onis  vfque ad  tcpusifli<i 
E.tpropier  hocficut  alias  dixi,fecuriits  efl  diccre,  qubd  de  qiiantita 
ii.er.fti' urut,! Htbraicarum  non habcmus aiiquam ditcrmmatam cei 
tittidimm.Et  nota  quodfexta) iusfcmperefl  tnafculini gcnerii,& >'* 
quam  nruri ,  vt  dicitur  in  libro  qtti  Catholicon  nominattir. 
9     £t  fc.  Hic  confcqticntcr  agii  de  luteribus  &  eoru  bafibiis,&  "> ' 

^caiitt 


74? 


III.  R 


,v^ 


cgum        Cap.  VII. 


7^0 


J  li<ritur,q  baprizatur  in  fp:ritufan£l:o.&  igne.Sicuc  ergo  facer 
\  dotcs,qui  m  man  lauabancur,  (lgnificanteos,quipcr  bnptif- 


C  Inter coronulas,&- pk^as leones,& boues,&' chertiljitn.BEDA.  D 
Non  erat  plana  vlla  ex  f^rte  fuperficics  balium ,  fcd  vndiq  j '  Ibidem 
myfiicis  fculpta  flguris,quia  {andlorum  mentcs,imo  vniucr 
facoru  conuerfatK)  virtutu gratiam  pnEtcndit,  necaliqtia 
hora  vacua  praitcrit,  in  qua  non  vaccnt  pijs  operibus,c\:  fcr- 

monibus,  velcogita- 

a    T  Qimtuor  funt  principtles  virtutes,quibtt$  «mnis  virtutum  ftrmfliura  imminet .  ■        ■.  —  >-   - 

b    T  Patienti.ir  longanimitatis.      ^  Prjrdicatores. 

bafes  decem  seneas  quamor  cubicorum  longitudinis  bafcs 

a    TD.latataich.iritatis  . 


per  cxercitium  virtutum  quas  cuin  pa;icntia  maJorum ,  &  dileftione 
bonoruni  cxcrcent,  lemper  ad  viiionem  JAaiix  Triiutatis 
afpirant.  '*  I'  ■ 

fingulas ,  &  quatuor  cubitorum  iatitudinis ,  &  tn  um  cubito- 

a    TSpL-i.fcilicet  fupern.t  ietnbu!ioii.s.  b     llntfwifecus  cauuin,vnde:Et  fcu:prurx,,3ie. 

rum  altfcituduiis  .  Et  ipfum  opus  bafium  t interrafiie  eratrEt  ^ 

a  T<i3bus,fciliv-et,luterum  lal/uls  iibi  ncft-:bnntur,  vt  cx  ouatuor,fci!icct,vel  ijuin^ijue  tabuJij,vua 
hei.c£  ba)is  ,  i^ualcs  autcm  fculptu.-2s  b.iles  intcr  has  iui)rtiiras  ,  id  elt ,  in  fu.s  latctibus  ante  ,  Si 
retro,dexicra,iic  linuba.it  lupiaijUo-juc  habciem,  ape.it  liitCi.s.intcr  cpronulas. 

fcuIpturxinteriun6luras,intertcccoronulas,&ple(5las,leo- 

a    tEtint  lconcs,8cc. 

nes,&boueSj&cherubim ,  &intiuncT:urisfimili[erdeTuper.  ? 

i  TQubus ligati videlcntur.  +    mentcm crigunt ,  ita 

Et  Iubtcr3&  leoneSjSi  boues r  quafi  lora  ex  xrc  dtpede tia. Et  g  ad  diligcndos  pmxi 


teiro 

0, 


rnu etSciunt''  fummi ficerdocis coiifortes,  quud  elt in  Chri 
i   fto  Icfu,  Ica  &:  holocauftaeofde  lignificant,cum  pcr  ablucio 
nc  baptifmi  gratia  fpintuirandi  implcncur  .  Lauatur  enim  i 
liiterchofiia,cumfi- 
delis  baptifmo  per- 
fundirur.  Otfertur  in 
holocaufiLi,cumim- 
pofiuonemanusepif 
copi  donum  fpiricuf- 
fandi  accipit  Phihp- 
pus  cum  prxdicaret 
in  Samaria  in  lutere 

te<  temph  hofhas  laua- 

lat,  fcdquianSdum 

:;iqucnquani  corum 

.pintus  dcfcendcrat, 

.1  fcdtantum  baptizaci 

'V  erant  in  nommcdo- 

"  r  mini  Icfu,  vclutablu- 
zx  hofl:i.E  nodum  ad 
altaris  ignempcruc- 
nerac.atcumijiifriil- 

luc  Pecrus ,  &:  loanncs imponcbant  cis  manus,S«:  accipietcs 
fpintuni  loquebanturlinguis,  lain  ad  altaris  igncin  hottia: 
5  peruenerant,vt  fierent  holocaiifi ii,  id  eft,tocum  inccnllim, 
quiaconfcientias eorum gratia  fpiritahs  im.plens,  diuino  k- 
citamorcferuefcere . 

B£  D.  Qu,od  ad  porcandos  hitcres  dcccm  bafcs  lunt  fa- 
ftar,potcrat,ica  myftice  interpretari ,  quia  minfftri  baptifmi 
adzcernum  gandium,  quod  indenano  ftguraiur ,  quos  im- 
buunc,vocant.  Scd  quia  fcquitur ,  quod  quinquc  pofiti  func 
addexceram  partem  cemph,quinque  ad  finiftram,magis  in 
cisquinanj  niimcri  notandii  clt  myfteriu  .  In  vtraque  cnim 
partctcmph  pofit^  func  bafes  lutcrum  ,  vtin  vtroquc  popu 
lo baptifmi  gratia flgnarccur  eile  pandcnda.  Ec  quinq,  flint 
in  vtraquc  parte,vt  ligniftcentur  vniucrfa,qua:  per  quinquc 
fcnfuscorpons  dchqucrat,in  baptiimo  fidchbus  cffe  rcmit- 
tcnda .  Sicut  crgo  in  vno  mari  bobus  fuperpolito  baptifmt 
expnmitur  vnitas  per  apoftolos  toto  orbe  prardicanda,  ita  p 
duos  ordincs  lute'um,quod  Gcntjhtas,  &  ludiEa  in  vnam  ti 
dcm  por  baptifmum  cratcolligcnda .  Quamuis  cnim  in  ge- 
minis  lutcnbushoftix  lauaba:ntur ,  qua:dam  a  dcxcris,  quo:- 
dani  a  finiftns ,  vno  tamcn  igne  altaris  confumcbantur ,  vc 
fieretholocauflum .  Quifquis  enim  Iud:Eus,velGcntilis  ba 
pcifmu  fufcipit,vno omnes  fpiritu  ,  vt  filij  Dei  fiant,fandift 

U.  cmmr.Vndc,  In  ^uo  clamamus,^bbapater,&c.  varijs,  fcilicct 
linguis  pro  diuertitate  nationii,  fcd  vno  codemque  nominc 
Dcumpatrem  proptcr  vnius  donum  fpiritusinuocantes  . 
a  iiuaiuor cubitorum  longitudinis,  BED.  Quaternorum  cubico 
rum eratIongitudo,&:iatitudobafium ,  quiapra^dicacores 
fiucaducrfamundi,&:longicudinemcxilij,&  laborum  prac 
fentium fons  tolercnt ,  fiue cor  in  diledionc  Dei, &  proxi- 
mi  interna  exultationc  dilatenc,  fempcr  virtutibuS  ftudenc, 
prudencer,fcilicct  inter  bona ,  &:  mala  difccrncntes,fof titer 
aduerfafuninentes,  cor  abappeticuvolupcacum  ccmpcran- 
teSjiutf  iciam  in  opcratione  tcncntcs. 
*b  Etipfumopnsbafium.  Tabu!a:cx  qiiib.bafcs  fada;funt,qua 
dratetucruiitjin  quib.fotmulij  rotund^  cranc ,  qu^coronu-. 
l^fiueplcdfjjappcUancVn  quaru  mcdio  ci^lacur^  leonij ,  &c. 

C  Inter 


i 


cionibus .  Coronulas 

enim  Ifc  fculpcas  ha- 

bcnt ,  cum  ad  ingref- 

fum  pcrennis  vitein- 

fatigabili     defiderio 

aniiclanc .'  Plccbas,  cii 

itcr  dctidcria  vice  cq- 

lcftis,  qua:  liirfum  cfl: 

fratcrna:  charitatis  , 

quieiuxta  cft,vincula 

non  foluunt.  Ha.bcnc 

itercoronulas,  &:ple  ..^ 

ttas  leones ,  cum  ita 

ad  fperanda  ca:lcfti?.  tSiipetu«^e« 

bjfis. 

t  copiilatifie» 

opctc  exc£l<>. 


Aft.j». 
Ibidem . 


nios  dilatatjVt  in  pcc 

cantes ,  qui  fibi  com- 

mifli  funt,afpere  inuehr.ntur.Habentcumlconibus  boues, 

quando  inucclionem  corrcdionis  cxhibet  cum  fpintu  ma 

fuetudinis,quando  in  fcruorearguendi  nunqua  fciflam  ha- 

berc  vngulam  difcret^a£cionis,&:  loqucl^^nunquam  verba 

diuinelcctionis  vclutruminado  in  ore  voluerccctfant.Ste- 

phanus  batis  eximia ,  f^uosleonis  dentes  ,  &:  vngucs oiide- 

bat  perfecutotib,dicens,  Dma  ceriuce,&  incircuncift  corde,&c. 

Bubalum  vero  manfuctudinc,cum  diccbat ,  Dominene  Jia- 

taas illis  hocpiccaimn.  Scd  quia nec  fpe eternoru  in  celis,nec 

amorcm  proximdru  in  terris,nec  fauorem  zcli  mordentis, 

ncc  lcnitatc  modcftia;  compatientis  fine  fcientia  fcriptura 

rii  habcre  poirum',bcnc  polt  coronulas ,  &:  ple£tas,pott  leo 

nes ,  &:  boucs cherubim  iculpti  elie mcmorantur , qui  fcri- 

pturam  ligiiificiit .  Vel  quia  duo  chcrubim  in  propiriatorio 

arce  iii  figuram duorum tcftamctorum  pcorditer de Chri- 

fto  cwncnciu  fabricati  func .  Vel  quia  mulcitudo  fcicnciein  ■ 

terprctantur  .  Quanto  autem  quis  ftudi ofius  dipinx fcrrpcu 

r^  inftitcnc,tanto  amplius  in  omnibus,  que  agtt,autiudicac 

iudicium  Dei  pertiinefcic, nc  nimis  in  peccantcs  vindicans 

vel  fine  difcrctione  ignofccns,iramiudicis  incurrat..Qu,i.n. 

addit  fcientiam ,  addit  &:  laborem .  Vndc  'hic  quoqye  poft: 

fculpturas  chcrubim  bcne  adiungitur.  £^^1^  ^^^^ 

d  Etfubtcrlco/us .  Qiiiadodorcs,&:infeueritatediftridio- 

nisquapeccantcs  iudicant,  &:manfuetudinelcnitatis  qua 

pirnitentibus  rcmitcunc,timcnt  iudiciura  Dei,  ne  iniuftc  li 

gando  acque  folucndo  luftc  ligentur  ab  co,cuius  nequit  cr- 

rare  ludicium . 

c  Et  (juatuor  ro.BE.Quatuor  cuageliorum  libri,  qui(ficuc  vo 
lubilis  roca  cicifiime  curric  qua  ducicur )  iubencedomino 
per  apoftolos  totum  mundum  iinplcucriinc  in  breui.  Et  fl- 
cut rota  impoficum  fibicurrum  a  terra  fublcuac , &:  quo  au- 
riga  dirigit  portat,  ita elcftorum  mentes  a  tcrrcnis  ad  c^lc- 
ftia  fufpcndunt ,  &:  ad  perteclum  operacionis  ,  vcl  myftcnii 
pr^dicationis,qua  fpintuahs  gratia  adiuuarc  valucrit,'  ducuc  P 
quiafubdicur,  quodcalcs  erant  rot^  qiulcsfulentincurru  ^ 

ficri.lcgimus  auccm  de  fanitis ,  CurrusDei  dccemmilibus  mul' 
tiplex,milia  l£tantium,&c,. 

^Sic 


NICOEAVS    DE    LYRA. 

tAHtur conchie.2.Tara..i^.  in  quibus  Saccrdotes Uuabant hofiias  offe- 
rendas  in  holocauJlum,poJ}r/i4am  tamen  lot£  erant  per  7{athin£os  in 
Y'ooancapifciria,dequahabctur.Io.^. 

^dintclleBum  huius  literxfcicndim,  quod  fecundum  expofaores 
Latiitus  communiter  bafis  ,fnie  fedes  luteris  erat  fa£ia  ad moditm  ar- 
C£qi<adrat£  h.tbens  in  quoUbct  laterc  qiiatitor  cubitos ,  &  habcbat 
\nfermi  in  quatiior  angulis  quatuor  rotas  quibus  poierat  deduci  de  lo^ 
to  ad locnm.In  altitudine  vcro  h.thebat  tres  cubitos ,  computata  alti- 
'.uiine  rotarum  eamfufientantium.In  parte  vero  fupcriori  in  medio  ta 
hiiU  quadratx  erat  quoddam  foramcn  rotundum ,  cuitis  diameter  ha- 
bebat  cubitum.&  dimidium,intra  quodponebatur  fundus  lutcris,qui 
'"  parie  infenori  habebat  quaft  cubitum,  &  dimidium  in  diametro  ro- 
'ii*itatisfu£,-ptfic  aptaretur  di6loforamini,  &  procederct  fuperius  di 
ititdofevfcjuc admedinm,  ita  qubdibidiameicr  erat  quatuor cubi- 
Ofim,  &  indeprocedendofuperius  rejiringebatur,ita  qiwd diameter 
^'ipcij  erat  vnius  cubiti.In  lateribus  vero  bafis,  &  in  tahula  fupcrinri 
ifcaforamcnpr£di£lum  erant figurati  circuli  admodum  coronarum, 
y  in  uis  circulis  erantfculptur*  varia  cif€rubim,leottii,boum,et  pal^ 

Vtarum^ 


marnm,&fuper  leones,&  boues  lora  ,quaf} ejfent  ibi aHigata.  in  ta~ 
hula  rfcro  fipcriori  i»  quatuor  locis  contra  quaiuor  angnlos  eins  e- 
rant  quatnor  columnxbreucs  pcrtingentes  vfque  ad  mtdinnAuteris 
fuflenia/ttescura,  ficut  foletfieriin  baccinismagnis,&  prvpterhoc 
illxcoliimnA  vocabautur  humcruli .  Igitur  fecundum  ijlarnimagi- 
nationem  cxponitur  hic  litera.  Et  fccit  bafcs  dcccm.  qu£erant 
omninofimiks,  &ideo  habita  dtfcnptionevnius  habitur  defcriftio 
omnium . 

1  Quatuor  cubitorum  longitudinis  bafcs  fingulas,  &:  cccer. 
Hoc  patetcxdi&is . 

2  Et  ipfum  opus bafium  interrafilc.  idcjl,planunfi  interfculptu 
ras,&  diiitur  intcrrafile,qu.ifi  inter  fculpturas  r.ifum,quia  inter  va- 
rias fculptur.ts  erant  aliqua  Ipatiaplana . 

3  Effcul.inter iunc. hoc  cfl,in  laterib.qntc iungebantur in  angulis. 

4  Etintcrcoronulas,&:plect.as.  ideft,circidus prjidi£los,quidi' 
cunturpliilxaplicando. 

5  Leoncs,&  boucs,&:chcrubim,&  in  iundturis  fimilitcr  de 
fuper.  pati  t  litcra  ex  diFcis . 

6  Ht  quatuor  rotx  per  bafcs  fingulas  ,  in  quatuor  angulis bafis 

Tom.i.  AA    4        apartc 


7yi         Glol.ordi.&NicolaideLyra.         752 

^  Siccrgobafcslutcru  do£korcsfunt,quihuacrumvic«mi-       ^uiit»  amis  mdiuiteynuncautcm  oculus  meutt>idet  te  .  Idco  ii.i 
A  niftrant,  ?<.  rocjc quatcrna: bafuim ,  quacuor cuangclia,axcs       poft  cubicuni  bonx opcracionis, qux  in  liac  vita poreftpcr-  \ 


i.Pecrii.d. 


rourum  ,  qui  bafcsgcltanc, 
corda  dodorum  func  ,  qui 
cuangclicis  aflTiduc  pr^ccpcis, 
cos  ab  imis  fuftollunc  ,  &: 
vcluc  immifTis  rotis  axcs  a 
tcrra  bafim  altius  fublcuant. 

ftidem.  a     Hi'Vifu!i.   B£UA.    C^» 

rotis  anccpoliti  nc  ab  axi  di- 

labi  podcnc  obfiftcbanCipr^- 

r_  coniufunc  prophctarum,uui 

bus  cuangelica,  Sc  apoftoli- 

qu»<!  forinre-  ca  fcriptura  ,  ne  cui   lcgcn- 

""  •  cium  in  dubsum  vcniat , con- 

firnucur.  vndc,  HahcrKutfir 

mioremprophtncumfetmonc^  cui 

bcnefacitis  atteudcntcs,etc,  vndc 

Mar.i.a.  &:Mar.aic,  Inttiu Euangclti filu 

Dei,ficut  fcriptum  ejiia  F.faia  pro 

Matth.z^.^  pfjcta.  &:  Maccharus.  Hoc  aut  to 

'^  tumfaBJi  cjl ,  vt  adi.nplereturfcri 

pturapropbetarum, 

o  Contra.  B  E  D.  Quia  omnis 

fcriptura  prophccica  fibi  cft 

tftibtcr.  cofcncanca,  ficucvnolpincu 

codica.  Qjjacuor.iuccm  fucrc 

pcr  bafcs  lingulas  humcruli 

iuxca,fcih'cct  numcruin  rota- 

tum ,  non  quod  qu^uuor  linc 

tantu  libri  prophctici,  fcd  om 

nia,  qux  locucifuntprophc- 

tf  qu.ncuor  cuagchjs  ccftuTio- 

nium  pra;bucrc,  vc  ex  pfenfu 

vtriuiquc  tcftamcnti  vnafi- 

dcs,  &:  diledio  Chrifti  noftra 

omnium  corda  firmarct . 

c  ^««c«.BE.  Propccrpfedio 

rant  axes  eius  ncm ,  fcilicct,opccis,&:  mcri- 

&  clauiuri  e-  x.uvn  coccniplationis .  Inccger 

-         "        enim  cubitus  inlutcrcpcrfc- 

dioncmaiilionis  bonic,  qua 

habcbacillc  dc  quodiclucft 


cUufulas 
|axcs    rotarfi 
eraot  in  bafi. 


t&fupetver 
ticem  bafise 


lus  ex  ca. 
Sculpflt 


a    Supei  tjuos  baln  erant. 

quatuor  rotx  perbafcs  fingulas,  &:axesa:rci. 

1(1  humcruli  fub- 


a  Et  per  quacuor  portcs  quaii 

a    Vtpoctarcnt  illiun. 

i,  ter  luterem  fufiles  ,  contra  fe  inuiccm  refpc- 

a  Labiiim  maiis  i;ujli  reuaudi  liUj ,  ic  contra  os  lutcri»  intus  ctat  verfuni ,  o» 
vniui  cubi;i,lundu»  cubiti,8c  Uijnidij  cjat,  venter  auccin  quatuor  cubitorum 
crediiur  tuiHe. 

(ftantcs  .  Os  quocjuc  luteris  intrinfccus  crat  \ 

1  a     Vt  ad  c.i:'>L-.(ia  ujb.s  per  bapiilinum  itct  p.i:etictiun  elTc  docerer. 

in  capitis  fumniitatc,  &:quoci  forinfecus  ap-  r 

•  rroptcr  vnttatem  eoatWiionis  ,  8c  fidci ,  .juia  oiniies  in  confersione  parri», 
&  tilij,6i  r^iriius  f.n  >i  bay;izuitur.vnde,Vuus  doiUJius  ,  viu  tidci,  vnum 
bapiifiiu,^ins  Dcu»,Sc  piier  OMinioin. 

parcbatvnius  cubitierat,  totumrotundumj,  ^   tonccvit?uuamur,vtpopc- 

Lutct.  raiuftiti^ad  vitaingrcaimc- 

c  pariterque  habcbat  vnum  cubitum  ,  &dimi-  7 

a    Ide.l  in  latcribu»  balium. 

dium  .  t  Inangulis  autem  columnarumva-  « 

«J  ria:  cxlaturx  erant ,  &  t  media  inter  colum-  9 

10 


ficiin  (anAis,cubitus  incipic 
fupcrnx  contcmplarion.s 
qu;c  infutura  vita  pcrficicn- 
da  clhn  clcdis.  Mcnfiira  vc- 
ro  vnms,&:  dmiidij  cubici  nf) 
hi:cribuscancum,fcd  &:  rors 
carum  incr.u,  &:bafibus.  vn- 
•  dc  fcquicur^  y^na  rota  habthj: 
alti.  ctibi.  vn:tm  ,  &  femis  .  6,: 
p.lulo  poft  j  I'i  fitthmitale  hs' 
fts  erat  cjuiedam  rotunditas  ■puius, 
&  dimidii  cuhiti,  &c.  Luccruni 
quippc  mcfura  ciMC  vnius  cu- 
bici,&:dimidij,  q.acafidcm 


rcamur,  quamuis  finc  pccca- 
todum  hic  viuimus  ,cHcnc 
quimus.  Ipfain  vcro  coelcli 
yfit^  dulccdincm  guft.arc  c>: 
partc,&:  dihgcrc  in  hac  vita 


II 


niaquadrata  ,  nonrotunda  .  Quatuorquoque   °i  tcacautcm^vidcre  nullan 

rotx ,  qux  t  pcr  quatuor  angulos  bafis  crant,      "'^. valemus.  Rot^' quoq;  vno 

t  coha^rebant  fibi  fubter  baiim  vna  rcta  ha- 

bebat  altitudinis  cubitum  vnum  ,  6c  (emis  . 

Talesautcm  rotieerant,  quales  folentincur- 

ru  fieri ,  &axescarum,  &radij ,  &  chanti ,  &  [J  ro  rccnbuVionTs^qKacVrn 

modioii ,  omniafiifilia  .   Nam  &  humeruliil-  '^  ^""f."'^»  pandcnda,ctdonanda' 
,.  r         I  1       L   I-         •         17  cuc  J3mittit .  Bafcs  vcrovnG 

h  quatuor  per  iingulos  angulos  baus  vnius,  is  habcbat 


cubico,  &:  dimidio  mcniuran 
tur,  quiafcripturacuangcli) 
quahter ,  q.  pcrfciiti  ce  vclint, 
viucrc  dcbcant ,  ondit,&:fpe 
ctcrnc  rctnbutiois.ipfim  vc- 


ex  ipfa  bafi  fufiles  ,  &  ccniundli  erant .  la., 
fummitate  autem  bafis  erat  qua:dam  rotun- 
ditas  vnius  ,'  &  dimidij  cubiti ,  t  ita  fabrefa- 
<Sta  ,  vt  luter  deluper  pofiec  imponi ,  habens 
cielaturas  fuas ,  &  fculpcuras  varias  ex  femet- 
ipfa  .  Sculpfit  quoque  in  tabulatis  t  illis  , 


«p 


Iob.i.b. 

c 


cubitu ,  &:fcmi(IeiTi 
aniphtudinis   in  fummicitc 
fui,vbi  kiccrcs  rccipcrcnc ,  q.i 
dodores ,  &L  minillri  hiuacn 
opcre  quippc  pcrfcdi  in  h.ic  *'* 
vica  fijHcrunc,  fcd  kiccconti.' 
phcionis  cx  parcc  fruicilhnr  ■- 
vndc,  Expurte  .n.  cognofimv 
&•  ex  parteprophetamits ,  &c. 
d  Media.  diciccabulamfupc' 


Kl^n^uid co'  ftderajiifcrmm meii lobtfjuod non  fit fimiHs ci  in  terrai  riorcm  ,qu^ficucah^quadrataer.aclimiliccrque  fculpta  ,&f 

Eft  vero alccr cubicus  diuinx  vifionis,  qui  cx  aliqua  parcc in,  in  fummicaccfui  habcbac  rocundicaccm  vnius,& dimidijct 

hac  vica  fidchb.  dacur. viidc  idem  lob  dcuicto  aducriario  aic  bici,  in  qua  kiccr  poncUuur . 

^uditu  ^  7» 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

ipartccxceriori. 

I  Et per  quaxuor partes.  cabula^fuperioris. 

r  Qjiafi  Humeriiti.(ciUcct,  columnx  brcues  prxdid^ad  fufte 

tandum  luccrem  . 

3  Os  quoq;  liiteris  intrhifecus.  id  cft,orificium  vafis  impofici  fu- 
pcrbafim. 

4  Intrinfecus.  fciliccc  rccuruacum  fcu  rcplicacum  ,fciliccc, 
modo  concrario  mari  ^nco,  quia  labium  maris  enci  eracre- 
plicacum  excerius,vt  fupia  didum  eft. 

<  Et  qugdforinfecus  apparebat  vnius  cuhiti.  id  cft,  apcrcura  Oti- 
ncii. 

6  ^n/W  cttt/f jcMr.quiaficucdidlumeft,  diamcterilliusro- 
tunditatis  crat  vnius  cubiti. 

7  "Paritcrquehabebatvnum mbitum,& dmidi.  fcilicct,in diamc 
tro  fundi^vtprgdidlum  eft. 

j,  In  angulii  aiavm  columnaium.  idcftjinagulistabul^  fupcrio 
ris  ,qui  tcrminabantur  ad  quatuorcolumnascxiltcnccsin 
quacuor  angulis  baiis,in  qu!  bus  columnis  hccra  iungcb.^nc. 
9  Et  mcdia  intcrcolumnia .  id  cft ,  laccra  bafls ,  qu^  crauc  inccr 
columnaspr^diftas. 

^adrat* 


10  Q^adrata  no.ro.  quod  pacec  cx  prajdidis . 

1.1   Qji^ituor  quoque  rota,  qu£  per  quatuor  angulos  ba/is  eroM^ia 

parcc  infcriori . 

IZ  Cohxrebant  ftbifttbter  bafim.  Quia  duc  roc^  cxiftcnccs hini 

&  indc  iungcbancur  per  axcm  cranfcunccm  fub  bali ,  ficui 

rocecuruum  . 

13  Fna  rota.  &c  fccundum  hoc  inalcabac  bafim  per  dimidii 
cubicum,&:modicum  plus . 

14  Eiaxeseartm.  Axis  cft  illud ,  quod  infigicur  in  mcdio  V- 
cluifqucroc^. 

1 5  Et  radii.  qui  de  mcdio  roc^ rc£le  proccdunc  ad  circutnfi 
rcnciam. 

16  £f  CiiKi/;/,c^  wod<o/i.ideft,parccs  circufcrcnci^,  qu^fun 
inccr  radios . 

17  Et  modioli.  Mbdiokis  cft  iIlud,quod  cft  ia  mcdio  roc^,li 
bcns  in  medio  foramcn in  quo  ponicur  axis  . 

1  ^  Omniafuftlia.  id  ctf ,  pcr  futioiicm  fa6ta ,  &:  non  per  mar 
ccllacioncm . 

1 9  Infummitate autem bafis erat  qttsdam rotttndhas ynius ,&di 
midiiciibiti,itafabrefa6ia,ytluterdcfiip.  In  ifta  crac  foramcn  fu 
pradi6tum,in  quo  ponebatur  fundus  lutcns . 

Fecit 


w 


IIJ.   RecTLim. 


Cap.    VII.      7^4 


}  3  In  hwK  m^ii-m  fecit  decrm  bafe!,fi'frir.r,'Pna  &  tnc>'fura  fciflptii 
iKra(mc,&c.  i5-d,5.Qnnred'.-ccn5  bafcs  iincfkl;.r&  tocide  lu- 
tercs  fuppolicijdictiun  cft,fupra.Quod  vero  vn,-i  crac  niefura 
fculpcuraqueconlimiiisomniuai  batium  vel  luccru,  non  ea 
liCTnincacionc  i>.6LL'.m  cli-,quod  xqualiapoliinc  cfle  omniu 
ji^ric.a  doclorum  ,  ied  quia  cis 

€ftvnatideseuan5ciii.,quain-      qure  emnt  ex^re,  &:inan?ulis,cherubin  ,& 

ftruunciir.vnum  t.icramcncum       ,^  o        i  a-         r  •     r     -i-      j- 

bapcifmi quo nbiuuncur ,  vnus  ^^"""«'^ >  &  palmas,  t  quafi in  fimilitudinem 
jrfemque  fpiricus  quo  omncs  hominis  {Lintis ,  vc  non  Ccxlata,  fed  appo- 
confecrancu-,  quamuishabcac  a  (^^^  ^^  circumicum  viderentur.  In  hunc 
dmerfasdonaciones  iniploipi  \         r    •     i  i     r        r  r 

iitii,quidiuidic  fmgulis prnuc      modum  tecit  decem  bales ,  fufura  vna  & 

vulc.  menfurafculpturaqueconfimili.   Fecitqao- 

b  Q^adragintx  batos  capiebat  lu-  ^.  ,      .,  ^  ,  .      „    .        .  ^  .     .      ,.  i- . 

ttrvnHS,&c.  'S>::d.\.  Quadragi;i 

tamagnam  pcrfeclionc  (igni- 

ficac,  quia  quaccr dcni  faciunc 

qiiadraginca  ,  dcccm  aurc  func  c 

pr.rccpia  quibus notkaomnis 

opcratio  phxa  cti-  in  legs  Dci . 

Qui.cuor  vcro  cuan2;cliorum 
B  lioa  ,  in  quibus  pcr  difpenfa-  " 

cionem  dbmmica*  mcatfeicio-  c 

niscoclciiis  parrix  nobispace- 

facluscft  jncroicns,&:  qliiaom- 

nesqiii.'dmV!lynumbaprif;ni  percinent,  cum  fide  &  fa- 

cranunns  eu.angclijfruftum  dcbent  rert?  operacionis  often 

dcrc ,  r::,gu!i  luferes in  quibas  hiolocaufta  lauabancur ,  qua- 

dmginca  bacos  capiebanc . 

C  Lrat^u:.  Qiuod fupradictum  eft : parite/cfHe  Fabebatvmm  cu 

bitun;  6  d:ni:diiim ,  bi  vtrum  ibi  ampluudinem  an  alcitudine 

%n:iicarcc,non  adiccic  :  vidccurquiafutidum  ipdusluceris 

iiuRiseilccamplicudinis,  volueritincelligt  q,  ex  mciuraba- 

lis!aquapo(icuseracqu;fq:lucer,  iacillirtieconii_cicur_quod 

itadclcribicur.  In  lummirateaucbaliseracqua:da  rocudcas 
,  vniiis,&dimidij  cubici,  itafabrefaaa,vclucer  fuperimponi 
'  poilcc .  Lacitudo  crgo  fundi  in  luccnbus  vnius  erac  cubici  S>C 

dmii- 


In  lutcritns  liolocaiiila,  in  mari  ft  lausbaiit  (icci<io:es. 
^  In  Fiiial  .Comlias  . 

b  que  decem  t  luteres.xneos .  Quadraginta 
batoscapiebatlutervnus,  eratquc  quatuor 
cubitorum  .  Singulos  quoque  lucercs  pcr 
fingulas,  ideft,  decem  bafes  poruit,&  con- 
ftituit  decem  bafes,  quinque  ad  dexteram 
parte  tetnpli,  &  quinque  ad  fi^iflram .  Marc 


t  vel  concliji» 
auc  lauacra. 


dimidij.  Ipfa  verocapaciraslutcrumquacuorhabebaccubi-  t) 

tos,fed  vtrum  in alcicudine,aninampliciidine,an  ia  vcro- 

que  ,dicacquinoueric. 

Bcda.  Propcer  quacuor  cuangclia  in  quibus  forma  ba-  ' 

pclfmi  vel  cardinales  vircuccs ,   quibus  bapcizati  dcbcnt  in- 

ffitui.  Vcl,  proprerquacuor 
mundi  plagas  quibus  bapcifma 
miniflrainc . 

d  EtconJlitHiideccmbafeSt  qiiin-  Veii^u 
que  ad  dcxtrram  pantm  templi ,  &■ 
quinqnc adfiniflram.  B.-da.  Sed 
dexccram  parremccmpli  dc  li- 
niliram  non  incus  in  ipfo  cem- 
I   pio,f-d  antetemplumdicitad 
Oncntalem  plagam  ,  fciliccc 
in  aCrio  anccnori,quod  facerdo 
z  tum  propric  vocabarur,  Qum- 
quc auccm  pofuic  ad  dexceram 
parcem  tcpli  propcer  fud;Eos, 
quifoleiulnci^  pcr  dodrinacn 
lcgisanciquicus  vccbancur.  Ec  „ 
quinquc  ad  liniftram  propccr  ^ 
nos  ,  qui  C2:co.s  diucius  cordc 
j   adhxrcbamusciquiaic:T>o«<i?w  rdem.ibid, 
Jcdem  meam  ad^iquiloncw.  q.d.  fifa. li.d, 
in  illis  cordib.rcquiefccrc  defl- 

dercqua;  a  luce  vericatis  &:  flamma  diulna:  charicacis  alicna 

eflc  coniidero , 

c  Mareautempofuitaddc.vterampartemtempIi,&c.  Bcda.  Ecin 
hoc eodcm  acrio,  pofitum  eil  ad  Oriencem  .  Qu^od  aucem 
aic :  ^d  dvxterampurtem  templi.  hoc  cft  quod  repccic  dices,  ad 
mcridierii .  Ingrediencibus  enim  acrium  ab  Oricncc  pri- 
modiuerccndum  eracad  meridicm,  vbi  mare  inipfoangu-; 
lo  tbbac  ad  lauandum  facerdocibus  paracum .  Dcinde  pro- 
grcdicncibus intro occurrebanc luceies  ad  huiandas  hofiias 
abvcraqueparcepofici.  Incrahos  bafiseraCc-cnc^jquinque 
cubicorumlacicudinis,  &:  criumcubicoruinalticudinis,  In 
qua  ftans  Salomon  dcdicabac  cemplum .  Deinde  vlcra  pro-  F 

gredicncibus 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

1  Fccit  qnoque  decem  luzcTes.&Lc.adponendimfuperdeceba- 
fsiifcriptas. 

2  Qu.adragincabacos  capkhuhzcT.qutfecwtdutupradi&dfa' 
ciunt.  5  j.fextarius  dimidium  . 

3  Marcauccm  pofuic  ad  dcxccram  parcem  ccpli  concraO- 
rienccm  ad  mendiem.  i.in  parte  Oriatali  atrijfacerdotum,qu£ 
crat  ante  t0npU ingreffum,7nare  tamen  «o  dire8e  erat  anteingrejjum 
templiyfcd  declinabat ab  eo  verfus  meridiem .  Cjeiera  quie  nofunt  hic 
expofita,fatispatent  ex prxdi£ii>fccundum  ijiamc.xpofitionem.  Sed 
quoniam  l^teres  di&i  ad hoc  erant ,  vtlauarentur ibi  hoJli£ cremadx 
fu^er  attare,-vtprxdi£ium  cji,vas  autem  quod  infuperioripartemut- 
to  cjljlricliiis  qua  in  medio,&  inparte inferiori  non  ejl aptum  ad  hoc 
quod  ibi  aliqiiid  lauetur,fed magis  infuperioriparte  debct  ejfe  latu  tt 
apcrtum,ideo prxdiBaJigura  luteris  non  videtur  rationabilis.lte  vas 
cuiusLbium  efl  recuruatum  interins,non  efi  aptu  ad  boc  quod  ibi  im- 
m:rfa  exrrahaniur  libere,quia  illa  recuruatio  retinet  tbi  immerfa,m,a 
xime  fAando  orijicmm  eji  reflriSum ,  vt  fecundum  ijiam  opinionem 
dicitur.ltemfecundumpr£di£lamjiguram  non  videtur,quod  pojfet  ta 
tum  captre  quantH  hic  dicitur,fcilicet,xl.batospropter  quodpono  bic 
aliam  e.xpofitio»em  fecundum  di£la  Hebrxorum .  ^d  cuius  intelleclii 
fciendt<m,(juod  fecHdum  eos  altitudo  rotxfiib  bafe  erat  vnius  cubiii  et 
dimidii,&  altitudo  baftsfuper  rotas,  cubiti  &  dimidii ,  ita  qfin  toia 
altitudine  erant  tres  cubiti,  vt  dicitur  in  litera.Corpus  autebafls  qiia 
dratum  erat  habcns.^.cubitos  in  longiiudine,  &  ^.in  latitudine,&  v- 
mm  cubitum  m  altitudine,&  defuper  erat  quadam  eleuatio  circula- 
ris  in  medio  quadrati,  interius  concaua  habcnsditnidium  cubitH  in  al 
titudine,&  cubitum  &  medium  in  latitudine,&  intra  illum  circiilum 
ponebatur  fundus  luteris ,  ficiit  mulieresportantes  vrnas  fuper  capita 
fuafaciunt  vnum  circulum  depanho,in  quo  fituatur  fundui  vrn£,it  il 
le  ctrculus  vocabatur  os  bafts,quia  intra  ipfum  recipiebatiir  fundus  Ih 
teris,& procedendo  in  altHm  dilatabatur .  iiuanta  cjfet  illa  dilatatio 

& 


&  altitudo  lutcris  non  heiw  exfcriptura ,  fcd  oportet  dicereqStanta 

eJfet,quod  luter  capcrct  qnadraginta  batos,  vt  dicitiir  in  litera.  Trope 

vero  quatnor  angulos  fi^pvrioris  tabuU  bajis  erat  quatuor  colmie,vel 

potiiis  pedes  fujientantes  luterem,propter  quodhumeruli  dicebantur , 

fecundum  igintr  ;Jlam  iwaginationem  exponenda  efl  litcra .  Ec  fecic 

deccm  bafcs,&:  cqtc.exponatur  Jicur  prius^vJqueibi.Os  quoque. 

luceris./«  Hebrxo  non  habctttr  luteris,fedfic  habetur .  Os  quoquc 

cnis,Scc. 6" fccundum  Hcbrxos  ly  eius,^<o«  rcfertur  ad  luttrem,fed 

ad  biiftm,cuius  os  diccbatur  circu!us,intraquodponcbatur  lnterisfun 

dns,vt  diBum  efl.Intriiifecus  erat,quia  non  eratin  extremitatibus  qutt 

drati,fed  in  medio .  In  capitisfumniitate,&  qucdforinfecus  appare- 

bat  vnius  cubiti,erat  lotum  roiundti.In  Hebrxo  non  heiur,capitis,fed 

pro  tota  ifla  litcraftc  hetiir  in  Hcbraso.  Ec  dc  fupcr  pcr  vnii  cubi» 

tuni  os  eius  vowndiim.qa fuper  altitudiriqqum erot  vnius  ciibiti,' 

vt  diftim  efl,erat  circuius qiti  vocatnr  os,vt  diCtum  eft,  hensdimidiu' 

cubitttm  in altitudiric.Pantcrqiic  habebac  vnum  cubicum  &C  di' 

tnidimn,fcilicct in latitudine,quia  tantce  quantitatis exat  diameur' 

illius  circuli,  vtfmdns  lutcris  poffit  ibi  recipi.Cxtera  quxjequuniur  ex^ 

ponaturjicutpriusufqt^e  /Z^i.Nam  &  humeruli  illi  quacuor  p  fin 

gulos  angulos  balis  vnius  ex  ipft  bafi  fufiles  &  coiuniti  erar. 

qiiodfic  hitelligitur,q'.iodnon  eranr fnjiper fe,& poflea  appoflti  cor- 

pori  bafis  ,  fidftmid  cum  corpcre ipfius  b/fs, ita  q4  facitbavt vntim 

corpiis  coritinttim.Et  eodem  modo  dicunt  Htbr.i i dc  rotis  ipflus  bafls, 

quod  erantfufie  cum  ea  in  vno  corporc  continuo,&  ex  hoclequitur,  ^ 

non  erant  volubiles,nec  bafis  per  eai  dc  loco  ad  lucumpotcrat  ducijcd' 

erant  ad  decorem  bafts  &  admaltandum  cam  a  terra  loco peditm  .Iit 

fummitate autcm  bafts  erat .'juxdum roiuidit.is,rdifi,fju£da  circula- 

ris  ekuatio,vt  difJum  efi.rnrus  athiti  &  diniidu,fi,Hicet,  quHtum  ad 

diametrum  adponendnm  ibi  Interisftndii.Habtns  caslatnras  fuaSiVit- 

riafquefculpturas  in-parte  exccrioriper  ciramiitim  .IlX  fcmetipfa  gdr* 

ilUfciilptnrix,non  eratperfefuff,etpoflea  ibiappofitx  ,fed  magis  e- 

rantjufxfimulcum  baft  ,vt  prxdiSlum  efl  .Cxtera  auiem  exponantur 

ficutprius. 

MCA» 


75  j        Glof.ordiacNicolaidcLyra, 


/)6 


"  A 


a  inftjr  cra- 
(cr.irum  capi 
tellorum  qu^ 


t  «pcricnJa 
duo  illa  vala 
(:apite'iotuui 


3 


grcdicntibus  occurrcbac 
altare  holocnufti  contra 
jncridicm  atri) .  Pcindc 
porticas  ccmpti  vclvcfti- 
buliim ,  in  qiK>  cr.int  co  - 
lui\in:Kxrcecirca  ojiium 
tcmpli .  Quod  crgo  nr.\- 
rcpofliir.acrdcxtcrjni  [5.;r 
tc  m  ccinpli,li!J;ninc-ac  nos 
pcr  lauacrum  bapcifhii  ad 
ca^lct^e  rcgnum  (  nwod 
pcr  cJcxccr.im  figuiaba- 
cur  )  dtbcrc  perucnirc , 
Qu^i  enira crcdiderit  &  hapti- 
T^^MKsfuerit^  falniif  etit .  Vbi 
cnim  dcxccra  fimul  &:  ft 
niflra  in  bono  .iccipiun- 
tur,  vcl  Iud(^am  &:  Gcn- 
tilicaccm ,  ficucin  b.ilibus 
dittum  cft  ,  vcl  prxfcnr 
tcmccclcfix  vicam  &:fu- 
turam,  vd  l.Tca  fcculi ,  !i: 
trifiia,  vcl  aliquid  huaif- 
modidcfignac.  Vbi  vcrd 
abfolucc  ih  bonoponicur 
dcxtcra,  .xccrna  l.vpcgau-. 
dia  cfcmonftrat . 

Quia  ver6c6traOricr\ 
tem  pofuic  marc  x  acl  e.m- 
dein  propc  fignificatio- 
ncmrefpicit,  quiapcrla- 
uacrum  baptifmi  apericur 
nol"):s  fplendoc  inccrn.-e 
clariratis,  quod  ad  mcri- 
dianum  latns  .acrij ,  figni- 
ficac  fideles  per  accepcio^ 
ncm  fpiricus  ad  flagran- 
tiam  vera:  charicacis  .ic- 
cendi .  Fcruorcnim  mc- 
ridiani  folis  in  fcripcuris, 
(i^nificac  arborcm  djle- 
£tionis  ,  &  iliufirationcm, 
Spiricuirandi  ,  per  quam 
cadero  diledio  dirfundi- 
tur  in  cordibus  noftris  . 
3  lordanis  fudit  ea  rex  in.. 
JPcda.  In  quo  dominus 
Doftcr  bapcizacus  cft,eiuf- 
que  cinil;us  vndis  aquarii 
nobis,  elcmencum  inablu 
tioncm  peccacorumcon- 
ncrcic.  Ec  quia  omnc  fide- 
lium,  bapcifma  ,  quo  do- 
JBiino  confccrancurincxe 
plu  1 1  Uus  cclebracu  r ,  q  uo 
ipfe  fanclificauic  aquas, 
recte  in  rcgionc  Iord.inis 
yafa  domus  domini  funt 
fatb.  Non  cnini  alicer  \z^ 
facledorum  &  mifcricor 
;  cJixcQicimur  ^  mliad  ba- 
pcif- 


autem  pofuic  ad  dcxtcram  partem  templi  con- 
iraorientemadmeridiem.  Fecit  crgo  Hiram  lc- 

a     01U>n:J«  >.l  ru{t.ipict)Jas  cincie^  iluiis. 

b    f  V.iU  xiCJ  squalu  in  htniia  ic  urc  ainpUtudin  ts  a4  cal  efacienduin. 

c     •yafa  n.l  'Xfrtcn.b  vmi. 

betes&t  fcutras&amulas  .  Et  perfecit  omne  o- 
pusret^isSalomnis  in  templo  dommi.  Colurnnas 
duas,  &i  t  funiculos  capitetotum  fupercapitdla 
colijmnarum  t  duos ,  ^  rctiacula  duo.vtope- 
rircnc  t  duos  funiculos  qui  crant  fuper  capita 
columnarum  &  mala  granata  quadringcnta  in 
duobus  ictiaculis.  Duos  vcrlus  malorum  grana- 
torum  m  rcriaculis  fmgulis  ,  ad  toperiendosfuni- 
culoscapitcllorum,  qui  erant  (uper  capitacolum 
naru,  &  bafcs  dcce  &  lutercs  dece  fubter  ba/cs ,  & 
marcvnu,&bouesduodccimfup  mare,  &  lcbe- 
tes ,  &  t  icutras  &  amulas ,  Omnia  vufa,qu£e  fccit 
Hiram  regi  Salomoni  in  domo  dominide  t  au- 
9  rich^lco  erant,  In  campcdri  rcgione  lordanis 
b  fudit  ea  rcx  in    argillofa    terra  ,  inter  Sochoth 

FIGFFI^  LFT  E\IS  ET  B^SIS  EirS. 


7 

8 


pcifmum  ciU6  rcfpicicnccs  D 
111  cali  flumuic  fiicagamiis     i 
^  .iblui,    Nocandum  auceni     I 
quia  noncancum  mrfgio»     1 
nc  lordanis,fed<S(^iiicainr     ! 
-'  pcftri  rcgionc  illius  fada    \ 
^  diciC  cadcm  v..fa,  ligniii» 
'^  can^  mukiplicacioncm  fi, 
5  dchum  ,   qua;  non  folum  ]! 
m  ludiM  ,   fcd  &c  in  om-  f 
nium  icijionum  crac  laci-  f; 
cudinc  hicura ,  fccundum 
illud  . ;  G^ndcbunt  campi  &  , 
crniiia  qua  in  cis  funt .    £t  cc- 
ce  audwrnus  eam  in  EphfA: 
t(t  ,  inwnhhHs  catn  in  camp. 
filiix.     .^iudiuimiis  cnim  iif 
hphrata  ,  id  cft  ,  in  Bcthr 
Iccm  facramcnca  dominiT 
ca,qiiia  promilliim  lcgi» 
mus  Dauid  qui  cratcxcaT 
dcm  ciuicace  ,  de  frudu 
^  vpncris   cius  Chrifium  in 
carnc  vcncurum.    inueitiw 
m'is  e.im  in  canipis  fylux.,  quu 
reuclaca  inlacituciinc  gcU"» 
tium  pcr  orbcm  iph  cq^ 
gnouimus  ,  vidimus  .  r.ir- 
ticipcs  hidi  fumus. 
crgo  rcx  vafa  domus  u.^ 
mi  ni  in  campcfiri   rcgid 
ne  lordanis :  quiaChnUl 
bapCifmum  falucis  do.  qu^[ 
vaia  mifcricordio:  faccrcf^ 
pcr  cocam  mundi  Iacitu4i<! 
ncm  implcuic. 
b     .Argillofa.    tcrra.    Bcda. 
Dc  qua  fada;  func  form,§  i 
ad  fundcnda  vafa  fcripcui 
XX,  de  qua  rcgulam  bcnc 
viucndi    fumimus  ,    quafi 
<;nim  argilla  ignibusdura- 
ta  formacvafa,  cum  nobii  i 
fcripcura   rcgulam  luftuiaB  ( 
quam  fcquamar  oficndir' 
laiiCtorumc|;   cxcmpla  q 
igne  palTionis  inuincibilcs 
Qxcicerunc  in  omnibus  fe- 
qucnda  prarrhonltrac.  Sed- 
vafa  in  domo  dc^Tiini  prc^ 
tiofa  efle  confpicrmus,xf(J; 
igne  hqucfadu  argill2.-for- 
mas  ingredicur  ,  vc  poffit 
aptum  vasminiflerijscnelc 
flibus  eftici,  cum  falubriter 
humiliati ,  &:  flamma  diui- 
na:  charitatis ,  vcl  humanaC 
aduerficacis  cmoIlici,via  pa 
crum  benc  operado  incra- 
mus,  vcadpra-miaeorubc 
nc  currendopcrucniamus. 
S  Fecit' 


N  I  C  0  L  A  VS      D  E    L  y  R  A. 

^d capiedum pr£di£ia  facilim poniiur  jigura  lutcris  &  baftseius 
fecundumexpofitorcs  corr.rnmiter  in  columnis priKte  d. 
\  Fecic  crgo  Hiram  lcbctc^,(Scc,///c  confc^uenter  agitnrdc  t^ui- 
bufdam  altfs  vtenftlibns  ad  Templum  pcrtinentibus  in  diuerfis  officiis 
Cr-  hoc  notatur  cit  diciiur. Xccit  quoq ;  Hira  Icbeccs ,  &:c.  id  esi, 
caldarias.Erant  enim  bi uliqu<£  caldarix.,-p,bi ponebantur  cmeres  amOL 
ti  dcAUariholocauiiorum ,  vtportarenturcx(ra  ctuicate  adlocum 
ntundumyet  altqux  ad  decoijuendum  carnes  aliquorumfaa-ificiorum , 
yt  habctiir  fupra  prinw  lib.c.i. 

i  Ec  fcutras,6<c./^^/ii  siit  sijuaHs  amptitudinis  infuperipri  &  infe 
rioriyvbi ponebantur  carboncs  .tccepti  dc  .Altari  holocauflorum ,  vt 
portarenturintraTcrnpl^adcremandim  thymiama fuper  ..iliare 
mcenfi. 

3  Etimx^iP^  ''tdcfl,fttf(irmlat^yt dicHnt aliijuiffed non  videtiir 

vcrum 


verum,ejuia  fic diceretur de hamnjmas,&  he,et,h,infrincipio.  Et io 
dicuntaHi,quodfmtvaja  vinatia  admodum  ampulUfa£la,  quib.ef' 
fundcbaiur  vinum  libamimifuper ^liare  holocanfii. 

4  CoIumnasduas,&c.  dequibHsdiffufcfupradiBume^^ 

5  Ec funiculos  capiccllorum  fupcr  capicclIa./rfef?,aVc«/or  tirt 
gentes  capitella  ad  modtimfuniculorKm .  CMcrapatcnt  exftipradiSii 
vfqueibi.  .       '  ^ 

6  Deaurichalcoeranc,  quoddamgenusmetalliefi  ftmi!eauro'id. 
culore.  -  '  • 

7  PaditcarcXj&ic.  fcilicet ialom'6,fjH!afrcittaliafieriJicut&fif 
pra  dicium  eft  inprinc.huius  ca.  Donnim  fu.im  ardifi.Salomdri",' 
&ic.l^cl  potcfi  rcferri  ad Hira,qui  dkcbatur  rcx  artificitm pvopter  ar 
tis  cxcellentiam, 

8  hi  argillofacerra,  quxeilaptaaifaciendum  formasin  quibus 
metaUa/undwitur. 

Altarc 


7)7 


um         Cap.   III. 


7)8 


& 


ielm': 


a     Fecitqne  Salomon  ormia  vafa  in  dotno ,  e^  c.   Be Ja    Superius 

dixic  Hiram  fccilTc Salomoni  omnia  vafa,nric (criptura  fub- 

HJntjic  cadcm  fcciffe  Salomonem .  Salomon  enim  fccit  di- 

cUiTdv),  Hiram  cpcrando. 

b    ^lt.ireau.  Bcda.  Cordapcrfe£loruminterniBcharicatis 

dz  cafiitatis  kice  corufcat,  cuo- 

rum  fublimitati  figniricand.E 

etiam locus  conuenic ciufdcm 

alcans  Srabat  anceofiiuin  lan- 

cb  fanciorum ,  vt  in  lactura  ca- 

bernaculi  kgicur,  qui.»  fmcti 

ncglcdis  cemporalium  cupidi- 

tacibus  tota  inccncione  carlc- 

Oiaqua;runc.  In  vicinooraculi 

funr,  non  IGgea  velo  quo  tem- 

plum  &:lanii:a  faniilorum  diri- 

Bjuntur,quia  corpore  terram 

incolunt ,  ncn rc  con u<n iacio- 

ncm  in  celis  habenc.  Ab  hoc  al 

c^i  afccndit  fumus   inccnfo- 

i%\  incra  ianda  fanifcorum,  v- 

biarca  ctt  recondita ,  cum  ora- 

cioncs  fanitorum  flammacha- 

ritaiis  cxcxatx  ad  Cccluin'pec- 

ucniut,  \  bi  Chrifius  cfi  iii  dex- 

tera  Dci .  Scd  in  boc  alc.iri  nun 

finguis  hoftiarum  fcd  ihymiama  tantiim  inccditur,quia  ta- 

lcsviri  non  habcntopcracarnis  qua;  inaracordisdomino 

madtcnr.icd  folummodo  lachry  marum  &c  orationis  ei  vota 

prodcfidcno  regni  celcfiis  otfcrunr. 

Bcda    Altare  thymiamiris  Mofcs  fccit,habens  cubicum 

longitudaiis.alteru  Iacicudin'S,&  duos  inflkirudine.  Ciuam 

magnutn  auccm  fueric  quod  Salomo  fccicifcripcura  no  dicic 

Cunftataucequiatancum  noii  fiiit,quantum  illud  holocau- 

ffi.quiafi  viginticubicoriiin  jongicudine&slacitudjnefadu 

cflcc,cotaten)pli  latitudinem  impleret.  Accamcn  angufiius 

fiiitquam  Mofaicu,  ficutcun6taaliaqu-a;  Salomo  fccit.C^a 

to  igicurextciiu.^icnitalcarcholocaufii  quam  incenfi,quaiu 

qucgcncrcoblarionisac  vilicatc  mctalli  ignobilius,tantuin 

quancicace  mcnfurx &: hoftiaru  frequencia  prarftabat.-  <^ia 

nimirum  pUucsaudirc  deledat.-  Sivis  advita  ingredi,feriu  nia 

(^ar.z,qu.iai  ji^'  vifferfeSius  effr,vade  &  venda  ou  q:i£  habes  &  da 

paupcribwlrAkavc  holocaufti  illorum  typij  tcnet ,  qui  corpus 

&;animam  pcr  igncm  amorisdtioconfecrant.Fcifeuer.itia 

boruminbonaoperacioneperlongitudinealtaris,amplitu- 

do in charitatc  Dei  &:  proximi,  pcr  I.acitudine,  fpes in  expe- 

dntionc  diuina:  vifionis  pcr  alcicudmc  figuratur .  Quinq;  li- 

bri  Movti  quatuor  funt  euagelica:  libertatis.-&:  cu  ad  intelli- 

gentiam  atquccuftodialcgisfpiritualem  illultranceeuange 

lij  gracia  peruenimus,quacer  quincs  pficimus  qui  numcrus 

fic  lu  longicudine  &c  lacicudine,  ccim  electi  docence  vcroque 

tcftamcnco,&:  pcrfcucrancia  boni  operis  &c  hilaricatem  fer- 

uantdilechonis.Idemaltaredecem  cubitiser.u  altum,  cle- 

dorum  vitam  perpctuam  denario  fignificans .  Vnde  qui  in 

vincamagnip.itristainilias]aborant,  dcnariorcmuneracur. 

c    Mer,fam.  Beda.  Scripturafpiritualiintelligentiaclara.de 

qua :  T^trafli  in  cotifpe&u  meo  menfam.  Pancs  propofitionis,fan 

6b  dodores ,  quorG  cpcra  nobis  vel  verba  ad  cxcplii  propo- 

iica  in  diuinis  p.aginis  qui  benc  quicrit,inucnit.Vnde  ijdc  pa 

ncsin  Excdo.i  i.ficri  pnrcepti  funtpropter  apoftolos.  1 2.|? 

quos  fcriptura  noiii  tcftamcmi  eft  c6dita,6c  vcteris  rcuclaca 

myftcria.Qu^orumnumeroomnesdo6torcsfignancur,quia 

ipfam  doctnnxformaquam  adiioapoftoIiacccperunc,fc- 

quuntur.  In  vcrbis  dicrum  Icgimus,  q,  fecic  Salomon  mcn- 

iasdcccmintemplo,quinqueafiniftris,&:  quinqueadcx- 

tris,quas  ad  vafa  dri i  portanda  fa6tas  ellc  fcicndum  cl^,fcili- 

cet  phialas  quas  paritcr  fadlas  fcriptura  rcfcrt,&:  ihy  miama- 

teri2,m  quibus  thymiama  adoIebatur,&:c.  Quod  paulo  poft 

in 


Sartham .  Ec  t  pofuit  Salomon  omnia  vafa  in 

domo  domini.  t  Propter  mulrirudinem  au- 

a  tem  nimiam  non  erat  pondus  (^nis  t  Fecitque 

b  Saloraonomnia  vafa  indomodominialtarC'  x 

c  aureum,  &  menfamluperquamponcrentur  z 

panespropofitionis  auream,  &  candelabra_.  3 

aurea  quinc|ue  ad  dexteram,&  quinque  ad  fi- 

niftramt  contra  oraculum  exauro  puro,  & 

quaiililijflorcs,  &iucernasde(uper  aureas, 

a     ^  Candelabrorum. 

forcipes  aureos 


t  fup.eod.g. 


b    T  Doclores  pleiii  vitalibus  aqiiis 

,  &  hydrias,  &  t  fu- 

T  Panitentii  labor  paisioqiie  tolerantix  cjuibui  m  Jtti.lcantur  rnembia  eoium 

fujiet  tcrram'. 

h  icinulas  ,  &:  t  phialas  ,  &  mortariola  ,  & 


F 

ibi.cap.24. 

Prou.  *.c. 


in  eodem  volumine ftibinfertur :  Fecit Salomm  mel'as,&  fupo-  D 
eas  pancspropofitinniu  vel  plurale  fi  fingulari  pofuic  morc  fcci 
pcur.T :  velcerce  panes  nouiccr  coili  illiS  mefisimponcban- 
tur,vbi  node  illa  fcruarcncur  operci,  doncc  primo  mane  ab- 
lacis  veccribus  fuper  mefam  propoiicronis  ponerenc^calidi. 

Menfje  decem  a  figura  vnius 
non  difcrepanc.Nam  ficut  vna 
menfa  diiodecim  p.mibusonu 
fta,  vnanime  fcripcurx  qua  pa- 
fcimur,concordiam  aucoricace 
r.poftolica  municam  defignat, 
icadccem  menfa:legis&:pro-  t??-q»'C' 
phecarum  cloquiadjjnuncianr,  gl^"*- 
qu.E  nobis  fiddium  excmpla 
quafi  propoficorum  in  fe  valb-  £ 
rum  domini  claricaccm&:mi- 
racula  proponunt.  Mcnfi^  fanc 
bisquinaj.Quina-^quialcx^tam 
quinque  Iibros  quam  quinque 
a'tates  feculi  complciftitur,  bis: 
quia  poft  incarnaciouem domi  .j.  nfaitem. 
ni  vtriquepopulo,  lud.tofcili- 
cct&:  Gentili  commitcicur,&: 
quxa  plena  figuris  oftendicur 
qusquondamiuxc.iliceiamin 
tclligcnda  putabacur . 
Bcda.  Sicut menf^ in typo  fcnpcuric prmuncur,  quia  pa- 
nern  vcrbi  miniftiiir&r  vaia  ferunt  minifterij,id  rff,  'uftorii 
nobis  aclus  in  exempluin  proponunc:ica  per candclabraca- 
dcm  figuracur,quia  luce  fapiencie errancibus  profcrc.  Vnde 
"Salomon  .•  Mandatumlnccrnaejl,  &  lex  lux.  Qupd  candcl.ibra 
quinquc  adexcris,quinq;  a  finiftris,idcm  elt  quod  fupra  de 
mcntis.OracuIu  vbi  eratarca,aditus  patn>C9leftis,vbi  Chri 
ftus  in'dextra  Dei  fcdcns  paternorii  vtiq;  confcius  arcano- 
ru.Candclabraconcra  (.>raculu,  quia  cloquia  Dei  ad  habit.v 
tionem  fupernx  ciuitatis  afpedant,  vt  ad  eam  promerend.i 
nosacccndant.Luccrnic  func  viri  fandi  qui  oleo  fpirirusfaii 
cti infufi ,  &:  ipfi  ignc  dilcdionis  ardent  in  corde,  &  fpximis 
lucc  fciencur  pr.Efcrunc  iii  ligna .  Candelabra  qu(j  luccrnas 
in  fublimccollunr,  facra  fcripcuracft,que'frnCtorri  vircuccs 
&: dottnn.a  fualc^tioncdcnionfiTac.  vndedc  loanncdicit ; 
Ills erat  lucerna  ardens,& hicss.  Antita  lucern(jdiuiiiafuncclo 
quia.vnde:  Lucernapedib-ismeisvsrbUtuk.  Candclabralucer-  ^^?"-  ^-^' 
narufandti  funt,quicorda&:corporaferendisdnimandacis  '*  '  *  ** 
fiipponunt.  C^rifquis  enim  in  nullo  proprur  lcqui  curat  vo- 
lunratcm,verum  qu(^  fcripcura  dicac  auccndic,  eiufq;  fc  fub- 
ijcere  mand^cis  facagit&:  aurcultarepromiifis.qu.Tii  cande- 
labrii  aureum aureas gcftat  lucernas:&:  hoc  tam  fixa  incecio 
ne ,  quam  firmicer  candclabrn  ad  iuperna  cretlii  impoliras 
fibilucernasabfq;  motione  feruat.Floreslilij  amcenicacem 
femper  virencis  terre  viuentiu  defignant .  Benehi  fiorcs  in 
candelabro  funt:  quia  fcriptura  fpretis  terrenis  ad  appcctda 
c^Ieftia  proiiocare  confucuic,&:  qiao  erecttum  candelabrum 
lucern.as  habec  in  capice  1<£  lilij  flores,ica  ele;ti  qui  in  fcnpcu 
raconcinentur  eredo  ad  iliperna  fcnfu  bona  celctlia  a  domi 
no  qui^runc  Sc  percipiunc 

d     il^aji Itli'.  B. d.  Hoc  vidctur  diccre ,  quia  fuprcma  p^rs 
candelabrorum  in  modum  rcpandi  lilij  crat  detormata . 
e     Lncernas  dc  au.  Pct quodcontinecur  id  quod  continct.i. 
vafcula  aurca  in  quibus  oleum  lucebat,  deiignatur. 
f    Fofcipvs.  Beda.  ideft,emunctbriaquibusemungeb.an- 
curlychni,vtrcparaci  melius  lucerenc. 
g     hydiias.  WydxK  pr(jcord!afanctorumfign.ant,  aquafa- 
picntie  &i  vino  compunctionis  rcpleta. 
h     Fufcinulas.  Fufcinuk quibus carnes  pr^parantur predica 
;orcs,  qui  f  lis  auditonblis  cibum  inteUigent!(^>  adminiltr.it: 
quoruai  otficium  eftcorpus&  fanguinem  crcdencibusdi- 
ItnbuerCjinfidelibusabnegare. 

^  Domus 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

1  Altarc  aurcum.  ideji,  altare  incenft,  rjuod erat  intra  templum. 

2  Et  menfam  fuper  quam  poncrentur  pancs ,  &ic.  dc  quo- 
rumfinma ei;  difpofttione,&  fitu di£iumfuii.  Exod. 2 ).&  30. 

3  Etcandela.  ifla  crant  fa£iaadmodum  candelabriquod  fecit 
Moyfes,  cnii's  forma  fuit  defcripta  Exod.  z  5 . 

4  £t  forcipcs  aureos.  ad  rcfcindendum partem  lychnorum  com- 

buflam. 


buUam . 

J     F-c  hvd .  in  qUibus  erat  oleum  pro  lucernis. 

6  Ec  f iifcinul.  ad  exrrahcndum  de lucernisfi  ibi aliquid immundi 
ti£  de  lychnis  combuflis  cecid'Jf't. 

7  Etphi.  adpmendumvtignentumproinHn&ioneregum&ponti 
ficum  &  vaforim  qu£.  rrant  applicanda  adadtum  diuinnm. 

8  Et  morca.  ai  tere-idu.n  fpecies &  raiicjs ,  v.idc  fiebait talia 
vngutnta. 


59 


Glof.ordL&  Nicolai  de  Ly  ra. 


760 


A 

lbi.cap,»J. 


{biim* 


a  Domusintmtrs.  Bcd.  Oflia.doiniis  inrorioris  angclica  sQc 

miniHcna,  qu.c  nobis  dccoi  porc c^jrcffn  mroirii  virxc?lc 

flisrcfcrar.Olli.idjnuiS.iepli  Jjaoics  func&:  faccrdoccs,^ 

inftrucndobaf  cizando.driiacorpoH&r  UniiU  nis  myflc- 

riacomiinicado.p  im.-.  nobisccclciix  prxl jncis  lunina  pau 

duncCardincs  vciorumq:  oftio 

rum  fenfus  &:co'dafi-.nc  anuc 

loruiniJcfandoruni,quibusiin- 

nKtbiljccr  coiuoniplacioni  &l  di 

lc<:honi  condico:is*adhxrcnc,vc 

cominiftcriuni  libi  dciegacum 

redc  complcanc,  guo  a  volunta 

cedoniini  r.unquaoculosaucr- 

tunt.  Apcnuiirur  cnim&:  cKiu- 

duncur  i)fti.i,  fcd  cri'c|incm  non 

dclcrunti  quia  angcli  &;  l.incti  ll 

uc  in  hacviu  ftdci,  fcu  in  illa 

fpccici  fidclcs  &  clcclos  fufri- 

piar,  fenipcranimuinrad!CCinccrna:diIcdionis  fixu  ccncc» 

Vndc bcnc cx  nuro cardmcs fadi func,  f  roptcr  fidc  vd  me- 

ritu  propnitclancacis,  vcl  quam hnhcnt  iu  b.  iim cbaviracis. 

b     "Perftcit  omnc opH  .  Ik'.Du  flacus  lcculi  ger:tur,facicqi!idc 

opus  donuisdomini,fcd  1  odu  pci  hcic-  quia  corda  clcctoru 

diisvc  bonaopcrciniir,infpirat(5t  adr.in.ic-nullumtii  \n  bac 

vitacominornnccm  abfqucpccc.uo  clic  cribuic.  Nanquc 

hoc  fucurcbcacicudini  rcfcruac.Pcrlicic  vcro  omncopus  cc- 

• eL 

■V^ ■■■  ■    ■  ■! ■        ■      •  -  - 

N  I  C  O  h  A  V  S    D  E    L  Y  R  A. 

l     Ec  churibu.  l»  nnibnf  cnintbtntur  thymtaniata. 
X     Ec  cardincs  oftiorum.  de  quibus  ojliisf-pra  diSu  efi  ca.6.lUs 

e-iim 


a  T  Virmt«  cpinim  ▼*!  orjiionr»  ran.lorum  'quibus  odoi  fuauiutu  afcen- 
fiit  ai^Dcuiii  ex  co.ir.ieiitia  puji  .V  tidc  iion  fi:1a. 

tliuribuliidc  .luropuriiTimo .  Et  cardincso- 
a  iliotudoinusintenoris  fandinuidioru ,  & 
b  olboru tlomus  tepli  ex auro  erant.t  Et per- 

fccit  omne  opus  quod  flKiebat  Salomon  in 
«^  domodomini,  &uulitc|uajrandificauerat 

D-iuid  pncr  fuus^argentum  &auru  Sc  vafa, 
a  rcpoliiitque  in  ihelauris  domusdomini. 


tfcn 


pli  Salomonis,  &  dcdicationi  a;irum  reddic  cum  nnftcr  p.i-  D  , 
cificusindi-nouifliinacl?6tys  iciirrc^ionis  m^ro cilica- 
ce  gloi  i  "icac,  6i  .utcrnum  perducic  ad  rcgnii .  Vnde  ccmplu     . 
lcpccmannis  a:di'icacum,odbuoauccm  pcrfcctum  acdedi' 
caruincft.  Cuiccmpore  conucnicquod  fequicur. 

C      Et  intu'!t  qn-v  fai&ificauerat.  U  ^ 
Sandificaucrac  D.uiid  paccr  S.v    j 
loinonis  .-irgcncum  ,cum  Dcus 
paccr cloqucnccs  giacia  fiii  fpi- 
ritus  ad  lonucndum  verbuDci 
conforcac  S.nndificac ;uiru,tcum 
n.:curali  ingcniopr^dicos  adin- 
cclli-Jicndam  le^em  illuminat. 
S  indincaccciam  vafa,cum  om 
nibus  ccclciia:  filiis  fpincuiran- 
di  graciam  largicur.  H^c  fanfh- 
ficaca  Salonujn  iiifcrc  in  ccni- 
plum,cum  doininus  pcr.ido  iu- 
diciodoftorum&:  c.Tcerorum  fidchum  ci^tum  in  gaudium 
cclcftis  rcgni  introducic 

d*  l\epofi7tq;  ;n  ihefan.dom.  dimini.  qnia  Dcos fuos  abfcondit 
inabdicovtilcusfuiaconcurbacionciiominu.Mulci  funcchc 
fauri  in  vna  domodfii,quiain  vnaccclcfiafandi  mcritisdi 
ftant.  Et  vtia  iflpatiia  cxlcjlis ,  quwin-s  in  caflelL  a  iietla  diferat 
in  daritate.  Quodycrumqucdiftnbutor  prxmiorumdcmon 
lirauit,  ciim  aic :  /«  domo putris  mei  manfion.  mult.funt.  '■ 


n. 


cnmpars  tcwpli  diccbatur  fan&umfa>i6{orum:&  ideo  cardines  ofiio- 
rntn  ci.is  crant  de prctiojiori  materia ,  qitam  oUioruin  domus  extcrio- 
ris.C^tirapatent. 


I^.S.4nu.e.4. 


Tncap.  9.34 
Hcor. 


IDe  fymb.  ad 

OthcctiRi. 

toai.j|. 


I.ib.i.epifll, 
«pift.  contra 
Petiobruf. 


C  A  P.    VIII. 
a  *T^  (^nc  co^rv^atifn  -t  om. ^ c. 

A      -{«lofcphus.Cumhcc 
opera  &  magn;iudinis  ^  dcco 
ns  xdificiorum  rcx  Salomon 
fcptcm  aniiis  cxplciicc,  d^uitia 
rum  magnam  hiciciis&-'  v^lo- 
citacis  oftcmioncin.-  fcripiic 
principibus  6l  Hcbi^a.-orum  fcr 
nioi  ibus,iubcns  omncm  pv)pu 
lum  ad  Hicrololvmam  coLicni 
rc,vifurum  fimul  &  ccmplum, 
&Dci  arcaibidcmporcacuru. 
Vixauccmcouencruc  fcpcimo 
nicnfc,quo  ccmporc  ctifi  'ic^x- 
iiicas  concurnc  Sccnophegi.L',id  cft,  poficionis  cabernaculo- 
rum,qux  lacis  apud  Id[cbra:os  cxcelfaacquc  prxcipua  eff. 

•Jf  Ambro.Hoc  vnum  ccmpliim  fuic  in  coto  mundo  venc 
rabilius.adquodhomincs  vndiq.conflucbant,  ficucin  Adi 
bus  Apoftolorum  lcgicur  dic  fan;to  Pencccoftcs,  confticilf  c 
cx  diucrfis  p.ucibus  nuindi  ,&:  celeftc  audiffc  miraculum  &: 
vidiifc.Sed  huic  ccmplo  cocum  oppofuit  celum  Paulus,  &:c. 

^  Augufi.Quia  ergo  Salomon  ccn)plum  ardificauic  Deo, 
oftcndicfccoIcreDcum.  Er  vndc  ardificauic?  Delignis&: 
lapidibus,quiad!gnatuseft  Dcusfaccrcfibiperfcruum  fuu 
domum  in  tcrra,vbi  rogarctur,vbi  morarctur. 

•ii  Petrus  vcncrabilis .  Pudcat  vos  ( h^reticos  alloquitur) 
ftukifrimi,crrorisquc  ncc  Iuda:us,  ncc  Pagan%nec  Chriftia 
nus  inucnire  potuic  Vult.n.onmis  rcligio  locum ,  vbi  facra 
fua  vcnerari,&:vbifamiliariusiftitutisfuis  valeardcfcruirc. 
Hinc  Iuda:i  in  tcplo  Dci ,  hinc  pagani  in  phanis  ( licct  pro- 

phanis) 


CAPVT     VIII. 

tVnc  cogregatifuntom 
nes  maiorcs  natu  Ifrael 
cu  principibus  tribuu, 
&duces  fimiiliaru  filio- 
ru  Ifrael  ad  rcge  Salomo 
ncm  in  lerufalem ,  vt  de- 
ferrentarcam  f^derisdo 
mini  de  ciuirate  Dauid,id  eil:  de  Sion.Conue- 
nitq;  ad  regem  Salomone  vniuerfus  Ifraelin 


phanis )  c.ntum  hoftias  imm° 
labant .  Hmc  Chnftiani  vlqu*^ 
ad  vcftra  cempora,a  Dco  infti" 
tucns,quas  fubticrtcrc  qucritiS) 
Ecclefias  habcbant,&:c.Videte 
Dcum  tcmpli  fui  fabricam  cri- 
gcntem .-  crcctam  fandifican- 
te:  prophecas  dinica  rcflauran- 
tcsrrcHaurata  cofccraces:  Chn 
ftfi  cclcfti  vcrbo  &:  miraculis 
tcnipium  honoranccm : &:  iic- 
g.)iiatores  dc  iUo  vcrbis  &:  vcr 
bcnbuscliminanccm  domam 
Dci  jdonnim  pacris  fui ,  domii 
circ  diccccm.  Nolitc 


0!".-icionis 

crgo  vltra dcft!uerc,quod  Dcu  a;dificare ccrnicisrnolicc f - 
phanare  quod  eu  dedicarc  vidctis:nolicc  conrcmnere  quod 
cum  honorarcconfpicicis.  [nrclligice  Dcu  Chnftianoium, 
Dcii  fiiiffeludarorumvquificucciiclinercmplocircnoluir, 
ica nunc  iine Ecclciiis  efte  n^^n  vuIc,&c.Ad  illud  ccmplii lu- 
dxi  omnes ,  mulciq;  gencilium  ,  magni  rcges,  i'.:  prophcta:, 
vcl  lufTas  hofti.is,vcI  vota  propri.i,oblaruri  vcnicbiit.Ad  boc 
fe  .nlccnfurum  poft  xgritudincm,&:  Solis  rctroccflione,  pcr 
Ifaiam  Ezechias  in  fignum  acccpit.  Hoc  a  rege  Chaldjeoru 
dei}rudum,principes  Zorobabel  &:  Salathiel^facerdotcsEf- 
dras  &:  Ieilis,propheta-Agga:us&:  Zacharias  rcpararunt:rur 
fumquc  ab  Antiocho  prophanatum  ,  M;Khaba:i  landifica- 
runt.In  hocChriftus  puer  obIacus,quid  reucrcnci.x  facrislo 
cisdcbcacur,priuscxemplo  docuicqu.ain  vcrbo.Quociesin 
pafcha,  in  Scenophegia,in  cnccnijs,  Hierofolymam  vcnics 
in  ccmplmn  afcendic  J  &:c.  ^ 


R«. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C  A  P.    VliL 

TVnccongresatifuntocsma.  Ihc  confzquenter dcfcrihitur 
tfplideUicdtic.  cr  prittio  poniiur introduRio  arcx.fecUdotfiinu 
diuin*pfcntix.ibi:¥adam  cfl  auccm.  tertio^Salomouis  cratio.ibij 

Scccic 


Scctit  autcm  Salomon.^«iir/-o  poptfli benediffio  &  licentiatio.ibi, 

fadum  cft  auccm.  Circa  primum  dia.nr. 

I     Tunc congrcgati.  rt  cum  dcbita  1'olcnnitate  dedicaretur  tem- 

plum,c>~  defcrrctttr  ibiarca  domini  i  idtbfubditur. 

i     Vc  dc.  &:c.  Dc  ciuicacc  Dauid .  ?W  adduSa/Herat dedom» 

Obcdcdom.vt  habcturfupra  2.lib.6.cap. 

^  Menfc 


M  0  R  A  L  I  T  E  R. 

I  Tf.iic  cotr^r^ati.  K ic  .-.gii ur dc  porcacionc  arcx  ceftamcci 
ad  locu  fibi  pariicij  in  ccnij>ium  incra  f.iodum  fandorii ,  pcr 
qiiod  fignificatfc^-lum  cnipyrcu,quieff  locus  bcacorum,  ii» 
cutdidii  luicExod.JS.Didumciicmfuicib;dcm,qu6d  per 

^rcaai 


arca  figuraca  fuir  bcaca  virgo  Maria,pp  quod  pcr  hancarc? 
dcporcacionem  figuraca  fiiic  huius  virginis  afliimpcio .  Pcr 
n-^aiorcsnacUjduccs.&^piincipcs^cj.  pgrcgncifuerucadS.iIo 
rnone  1  arci^'  cfcportacione,fignafangcli  d  diucffts  ordinib' 
cces  ad  boacx^  virginis  vcncracionc  in  «'afsu- 


cii  Chfo  vcnicces 


Iptionc 


7^r        II IRegum        Cap.   VJll.         762 


C  A  P.   vrii. 


Jomi 


remb 
:r.r.b 


nus. 
omuJ 


j.c, 


ftas  ludicandi  pcnes  cu  cft ,  cuius  iudiciu  ifi  humilicitc  pif-  I> 
lionis  videbatur  elle  fublatu  Eranccriam  cabula:  ceffaa^cci: 
quiain illo funt  thcfaun  fapienti^&fcienciicabfcoditi.  Ad- 
ha:rebancenim  vcwtcs  quibus  portabafjquiadoilorcs  qui  la- 
boranc  verbo,  nunc  prxfcnci  vifionc  gaudcc  gloria:  Chrifti. 

Vnde  Paulus  :  C«- 

mcnfe  tEthanim  in  folennidic,  ipfecft  menfisfeptimus.  Vc- 
ncrunt(]ue  cundti  fenes  de  Ifrael ,  &:tulerunt  facerdotes arcam  , 
&portaueruntarcam  dominij&tabcrnaculum  foederis,  &  om- 
nia  vafa  ianduarij  qua:  crant  ih  tabcrnaculo  ,  6c  fcrebant  ea 
facerdotes  &  Leuita:.  Rex  autem  Salomon, &  omnis  multi- 
tudo  Ifrael  qua:  conucncrat  ad  eum  ,  gradicbatur  cum  ilio  an- 
tearcam,  &immolabanroues&boucs,  abfque  xftimatione./ 
Scnumero.  Etintulerunr  facerdotcsarcamfoederisdomini  irL, 

locumfuuminoraculumtempli,  infandumfanclorum  fubtcr  4   tngcbacincucrf.Vc 

bi         ir'-j         II  II  t     r         1  ctcslunt  conditim 

s  cherubim.  biquidemcherubim  expandcbantalasfuperlo-      oraculo^quiaelecai 

cum  arcic ,  &  protegebant  arcam  &  vedes  eius  dcfuper .  Cum-  f 

a  Veftes  quibus  arca  portabatur  pratdicatores  per  quos  Chrilius  uiuiulo  iniioruit  typice  nuuriant. 

que eminerent  vedlcs  &:  apparerent  iummitatcs  eorum  foris  fan 

•f  Exiltcnti. 

duarium  ante  oraculum,  &nonapparebant  vltracxtrinfccus. 
Qui  &  fucrunt ibi  vfquc in  pra^fcntcm  dicm.  In  arca  autem  non  6 
erat  aliud  nifi  dua;  tabulx  lapidese  quaspofucratinea  Moyfcs 
in  Horeb,  quaudo  pepigit  dominus  foedusAim  filijs  Ifrael, 
cum  cgrcdcrentur  de  terra  ^gypti  .    Fadtunj  eft  autem-.  7 

1    f^  W  eft  de  fanftif.anftorum  vbi  intulerant  arcani  &  tabermculum  qu"d  fecerat  Moyles. 

cum  cxiffent  facerdotes  de  fandiiario  nebula  impleuit  do-  ^  drococ^cniplandum 
mum  domini  j  &  non  poterant  facerdotes  Itare ,  &  mi-  9  donauerit.^uiahis 

qui  paulo  logius  re- 
celTerunCji.  mentc 
exterius  vagantibus,  contemplacio  minime  conceditur.Ip- 
fa  arca  qualis  &c  quomodo  cflec  pofica ,  folis  eis  qui  oraculu  „ 
incrallcnc,vidcre  licebac.-quia  foli  fupernx pacrixciues  glo- 
riam  ibi  redcmpcoris  plenc  concemplancur. 

f  T>lcbuLi  mpltuit  domu'/idni,&non potcram.Kab.  iden-,fvna-  Rabbaiws. 
gogaimplcuic,quiaeoiu  meces  infidcJicaciscaligo  rcpleuic,  Angelomus , 
6c  facerdoccs  pp  nebulam  minirtrare  non  poccranc,quia  du 
myflicos  sefus  liccr^  velaminecoopercos,t5i  naciuicacis  Xpi 
facramenca  inuefiigare  defpiciunt.-dcbitum  fidei  fux  mini- 
fterium pcr nebulam errons  peidideruc, ica vcexigencibus 
mericis  non  .ngnofcanc  culcum  crcdulicacis,quibus  in  nebu- 
ladodlrina:  ft!a;don)inusde  fectiamapercanarrauic.  Sed 
quiaaudicorum  mcntcs  infidelicacis  caligo  implcuerac,qua 
11  emiiium  lohs  radium  nebula  incenacens  abfcondcbat. 

«^  ImpU  ,      . 


fl  •r-t^fcinS.  Be.  Domus  tcmpli  exteriof  pcregrinantcm 
Xecclefiam,  landiafandorum  fuperna:  patriarc^lcftis  fe- 
licitatcm  defignac.  Illata  m  fam^afan^florum  arcaairumpca 
Chnfiihumanitace 
intra  velum  rcgi^ 

cclcftisinduclam. 

b'    Siibter  al.  Bcd. 

Mofes  fecic  duos 

cherubim   aurcos, 

quos  pofuic in pio- 

pitiatorio  quod  e- 

ratfupcrarcam.Sa- 

lomo  addidic  duos 

majorcs,  fub  quo- 

rum  alis  arcam  nuc 

dicicur  polliiffc  cij 

jppiciacono  &  duo- 

bus  chcrubim  prio- 

ribus. 

c    Cumqut .    Bcd. 

Hoc     manifcflius 

in  Para,  ye£les ,  in- 

quityiiuibusportabant 

mam,  qniapaululiim 

longiores  erant ,  capi- 

ta  patebartt  ante  ora- 

culm.  Siveroquis 

paululum  fuiffec  ex 

trjnfi'cus ,  cos  vidc- 

renonpoccracVbi 

notadum ,  quia  ecfi 

vcdium  capita  di- 

ligencius  incuenci- 

bus  patcbanc  ance 

oiaculum,non  cii  fieri  poterat,  vt  ipfa  capita  ante  oraculum 

cinineret:  quia  ncccflfc  crat  vr  claufo  oraculo  &:  appefo  ance 

oflia vclo ,  ipfi  quoquc  vcdcs  cum  arca adduccrencur  ince- 

riusquodfieri  non  poterat,fiprominentes  vltrdoftium  ve- 
( ftcs  pro  ducendis  ad  claudendum  oftijs  locum  non  darent. 

d     Qui  &/u.\n  Par.dicitur.  Fuit  itaque  arca  ibi  vfjue  adprAfen' 

tem  duni.  quod  ab  hiftonographo  additum  eft ,  fignificante 

vfquead  tempora  artatis  fua:  eam  ibi  parmanfific,quod  noii 

de  Efdta  poteft  incclligi:quia  iam  erac  inccnfum  ccmplum, 
■„i. '  fed dc Nathan  vcl aliquo  prophccarum,a quibus  omnia ge- 
■niHs  .ftafuorum  ccmporum  fcripcacftc  crcduncur. 

e  Inaua.  Ra.Erac  m  arca  vrna  aurca  habens  manna,quia  in 

hominc  Chrifio  habicac  ois  plenicudo  diuinitatis  corporali- 

tcr.EratvirgaAaron,qua:cxcifadcnuofloruerat:quiapotc- 

ftas 


pio  diffolui  &  effe  cum 
Chriiio.  Apparcbant  PWI.i-c 
fummitates  vcdiii 
foris  ante  oraculu 
non  femper ,  fcd  cii 
oftia  oraculi  aperi- 
ri  concingerec ,  ne- 
que  omnibus ,  fed 
his  folum  qui  pro- 
piiis  acccdcntcs,ac- 
tcncius  interiorafa 


qui  prxcefl[erunc 
nuncfunt  mabfco- 
dico  vultus  Dei, 
Quorii  camcn  fum 
micaccs  vedmaper 
co  oraculo  his  qui 
appropianc  viCun- 
tur  ,cum  perfc6lio- 
ribus  oculis  fordis 
purificaciSjDci  gra- 
cia  aliquid  excremii 
de  fupernorum  gau 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

*  I  McnfcEthanim,&c.  liieeftmenfisfeptimus^tjuiapudHe' 
hrm  erat  ejuafi  totusfcSliuuSyficutdiBumfuit  Leu.  2 ) .  tamenfefliui- 
t«s  principalii  erat  fejium  expiaiionis ,  quod  celebrabA(ur  decima  dic 
iUiu!  menfis, 

1  Et  porcaucrunc  arcam  domini  &  tabernaculum.^wW/ec/t 
Moyfes,  ^uiit  iliud  tabernaculumfuit  rcpofttum  cum  aliisfacris  in  the 
fauris domus dimiini.jitiqui  aute libri  habcnt:Rtpoitmer:unt  z\:' 
cam  domini  ad  cabernaculum  f^deris,  qa  per  impentia  aliquo- 
rum  corre&orumpofitum  eii  ad.,pro^&.  T^on  enim  arca  tuncfuitpor 
tata  ad  tabernaculiifcedcrisj^rd  intra  templum  quodfecerat  Salomon. 
J  Ec  im.&c.  Hyperbole  (fl,ad  denotandum  multitudinem  hofliaru. 
4-  Subcer  al.  Loquitur  de  iUn  che-rubim  quof  fecit  Salomon ,  habe- 
'lant  snim  decem  cubitos  altitudinis.,&  in  medio  domusfub  alis  eorum 
y  contingentibus  fuit  arca  poftta,ficut  diBumfuit.fupra  c.6. 
5  Cumquce.  Dicit  R^.  Sa.  ^  veUes  tranfibant per Utititdincm 
ri-cx,ita.qiiod  longitudo  arcxerat  interve&esjicutdi£iurn  fnit  Exod. 
^'^•& fic capitavcEliumerant  contracortinam  pendente in  in^ireffit 
an^uarii^^S'  aliquantulum  ca  impellebant:  &  ftc  apparebTtt  ibiftcut 
inx  mammilU  mulierisfub  veflcfua,&  ad  hoc  inducit  iUud  Can.  i  d. 
[nccr  vbcra  mca  commorabicur .  Etpf  hoc  fubditur :  Non  ap- 
^arcbant  vltra  cxtrinfecus.  quia  di^a  cortina  erat  intermedia,  & 
'icnbapparebat  corpora  ye{iiii,fcdtantumfigura,ficut  videimanus 
per 


per  chirotheca .  Do&ores  autem  noflri  aliter  exponunt,  dicentcs quoi 
licet  vc^es  pi)fll-nt  yidcri  ab  illis,  qui  eranf  propc  osiiurn  fanfiifin&o 
rim.,nontamcnabiLI\iq!iierantlongiHs.Et]}OCvideturrationahili!4S 
diClum:  quia  in  tcmplo  Salomonis  nonfolum  sr.it  conina  media  inter 
funclHm&fanBitmfan£iorum,fcdparies,quinonpotei-atveBibusfic 
imptUi,  vt  cor:m  capita  extcrius  apparerent. 

6  In  arca  auccm  non  crat  aliud  nifi  du,E  tabulx  lapide.iE.Co 
trarfum  vidci  dicere  ^poUolus  ad  Heb.  9.  a.  fciUcet  quod  ibi  cnm  ta- 
bulis  erat  virga  ^aron.,&  vrna  a:irea  habms  manna.-Ad  hoc  dicii  di* 
pliciter.f^norr.odo,(p  foU  tabuU  crant  ibiprincipaliter-.quia  ad  hocfo; 
lumfuit  arca  faC!.t\,  alia  verb  duo  occaftonaliter ,  fcilicet  virga  ad re-  ; 
prcffmnem  rebtUionis  defacerdotio,&  vrna  aurea  ad  memoriamcibi  , 
dati  de  ccelo../[Uo  modo ,  qitbd  virga  &  vma  aurca  non  erant  intra  ar 
cxm,fcd  extra  in  fcrinio  ad  hoc  faBo  &  in  latere  arc£  pofttoficM  di" 
Clum  fu it de Ubro in q:t 0 Mofcs legem  fcripferat  Deut.il. 

7  F.ii^um  cft autcm,cum  cxiftent facerdoces  de  fan-Truario, 
Hic  confequenrer  oflenditur  ftgnum  d'uin£  pnefentite^cum  dicitur. 

8  Nebula  i  mpleuic  Q^terat  ftgnum  d!uinieprxfenti£,[quia  do^ 
minusfrequenter  Ifgiiur  apparwffe  Mjyfi  in  nnbc. 

9  Ec  non  poceranc.  propter  reiKrentiamdiiiinx  pr^fentixfe  elort 
gantcs.  Dkunt  aute hic  aUqui ,  3,  nebula  ifla  non  crat  obfcura,fed  lit- 
^cida:  ftcut  nubes  qn.-e  xpparuit  in  tra  isfiguratione  dommi  Mat.  1 7.  & 
idco  facerdotes  nonpoterant  minifirare ,  propter  excejfum  ctaritatiSy 

^quam 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

\  F\iionc.Hicr.in  fcrmonc.  Lcgimus  quam  fqpe  ad  exequias 
ii  f  uiicra  quoiulibcc  fandoru  angeios  aducniiTe  &  excquiis 
;oTu  obfequia  przfticific^ncc  non  &  eoru  animas  ad  c(j'lum 
:u  hymnis&cancicis  deculifrc.Scquif:  Ecquanto  magis  crc 
dcnclum  cft  hodierna  die militiam  angcloru  cu  fuis  agmi- 

nibus 


nibusobuia:nadu::niiIegenitrici  Dci  ,eamque  ingentilu- 
mine  circumfulfi!^",  &  vfquc  ad  chronum  olim  ance  mundi 
confticucionem  fibi  pnr.icum,  cum  laudibus  &cancicis  pcr- 
duxific.  Scquicunbidcm. :  Nccimmcricocredicur,  quod  ip 
fcfUuacor  omnium  pcr  fc  cocus  feftinus  occurric,eamque  fc 
cum  ia  throno  collocauit.  •. 

t  Stetic 


7^3 


Glof.orcIi.&  Nicolai  de  Lyra*        764. 


t  i.Par.  <(  a, 
Lib.S<  ntKj. 


f  manibut  fuii 
iJeftputcntU 

(Ua. 


f  i,q.7.c;ip.a. 


B 


Qit*(lio  t*. 
Art.17. 


ti.Rcg.?.h. 
iuptai.a. 


t<}uant&  mi-' 
nus. 

t  cJainorem. 
fDcu.iz.b. 


f  prapitiu» 
«ris ,  vel  par- 
tM. 

C 


a     InipliHcrale' 

•Jc  lofcphus. 
Ciinicjuc  om  •» 
iiiacircaaicam 
f.jccrduccs  cou 
fticuilicnt  ,^c-- 
grdUfunt,&:ic 
pcnccnpn  qui- 
dcni-  tunicns, 
ncquc  qiialis 
hicjnali  ccuif  o 
rc  iinbre  pkna 
folct  niibcs  af* 
lillerc ,  fcd  dif- 
lufa  Sc  ccnipe- 
racaciBuxic,6c 
ccmplum  oni- 
ne  complcuic, 
&  lacics  c]ui- 
dcm  facerdo- 
tum  obumbra- 
uic,itavt  fcin- 
uiccm  vidcrc 
iion  podenc. 
Mcnubus  au- 
tcm  omnium 
phantalia  quan 
dani&:  upinio- 
ncm  prxbuic, 
Quafi  Dcusdc- 
fccndiliccmcc- 
plum.ecliben- 
terhabicarctin 
co. 

•  •«  Theodor. 
SiDeus  intem 
pUs  manu  ta- 
ftis  non  habi- 
tat,  cjuomodo 
inhabitat  in  tc- 
plo  HierofolV' 
mis?Nonvcrc 
in  ilio  hnbica- 
bat ,  fcd  typicc. 
Typus  cnim  c- 
rac  &  fymbo- 
lum  pr^eclari 
templi  homi- 
num,quicftfo 
lus  aptiiTinium 
dci  habitacuiu. 
b  Ore  tocufus  cs, 
&mantbHsf>erfe- 
cijti,vthxc,&c. 
Thco- 


«  niftrare  nropter  nebulam.lmplcucrat  enim  gloria  dominidomiim  do- 

f   14  cU  n»iuit. 
mini.Tunc  ait  Salomon :  t  Dominus  dixit,vt  habitarct  in  ncbula.  Acdi-  ' 
ficansajdificaui  domum  in  habitacuium  tuum  ,  t  lirmilnmum  folium 
luum  in  fempitcrnum  .  Conucrdtq;  rcx  facicm  fuam  &:  bcnedixitom- 
ni  ccclc{)af  llrael ,  Omnis  cnim  cccicfia  Ifrael  ftabat .  Ec  ait  Salomon :  » 

T     Fcf  prophciif . 

Beikdidlus  dominus  Dcus  Ifracl ,  qui  locutus  cl^  ore  fuo  ad  Dauid  pa- 
ircm  meum,&:ihtmanibusciusperfecit,diccns:  Adicquacduxi  po- 
pulum  mcum  Hracl  dc  Acgypto,non  clcgi  ciuicntcm  de  vmuerils  tnbu- 
bus  IfraeljVt  ^dificarctur  domus,&:  cflet  nomcn  mcum  ibi,i"ed  elegi  Da 
nid  vt  cdet  fupcr  populum  meum  Krael.  Voluiccj;  Dauid  pater  meus  x- 
di.^carc  domum  nomini  dfii  Dci  Ifracl ,  & ait dns ad  Dauid  p.itrc meu :  ^ 
Quod  cogitalli  in  corde  tuo  jcdificarc  domu  nomini  meo ,  benc  fecilH 
hoc  ipfum  mcntetracians.i  Veruntamen  tunona»dificabismihidomu: 
fcd  filius  tuus,qui  cgredtctur  dc  rcnibus  tuis.ipfe  ^dificabit  domum  no 
mini  meo.  Confirmauit  diis  fermoncm  iiium,que  locutus  elt.  Stctique 
proDauid  patre  meo,  &i  (edi  fuper  thronum  Ilrael,  ficut  locutus  eil  do- 
minus,  &: nsdificaui domum  nomini diii  Dci Ifrael,  &  confiiitui ibi  iocu 

t     Id  e  '  t.ibuI.T  tcliamcmi. 

arc£e  in  qua  fccdus  dni  cft :  quod  pcrcufTit  cum  patribus  noftris,  quando 
egreffi  funt  de  terra  ^gypti.Stetit  autc  Salomon  ante  altare  dni  m  con-  4 

^   Fle;;;..  gviibus. 

fpc6lu ccclcfix Ifraei :  &expanditmanusfuasinc?Ium,&ait:DneDeus  ^ 
Ifracl  non  elt  fimilis  tui  Dcus  in  coclo  defuper  >  &  fuper  terra  dcorf um , 
quicuitodispadtum&mifcncordiafcruis  tuisquiambulatcoram  tc  m 
toto  corde  ruo ,  qui  cuftodifti  fcruo  tuo  Dauid  patri  meo ,  qua:  iocutus 
b  cs ci.Ore  locutus es,  &  manib.  pcrfccifti,  vt  h;EC  dies  probat.  Nunc  igi- 
tur  dne  Dcus  Krael ,  conferua  famulo  tuo  Dauid  patri  mco  qux  locutus 
es  ei,dicens:  '  Non  auferetur  de  te  vir  cora  mc,  qui  fedeat  fuper  thronii 
HVael,ita  tii  fi  cuftodicrintfilij  tuiviamfua,  vtambulent  cora  me,  ficut 
tu  ambulafti  in  cofpedlu  meo.  Et  nuc dfie  Deus Ifrae',  firmcntur  verba  ^ 

a    ^  Froptcr  hjc  quoil  ind  gea9,quia  non  indigcs. 

tua,quac  locutus  es  feruo  tuo  Dauid  patri  meo.  Ergo'  nc  putandum  eft,  7 
quod  vere  Dcus  habitetiuper  tcrram  ?  Si  enim  coelum  &  cieli  coclorum 
te  caperc  non  pofllmt,  t  quanto  magis  domus  h<ec  quam  ^edificaui 
tibi?   Sed  rclpice  ad  oraiionem  icrui  tui5&  ad  preceseius,  domine  s 
Dcus meus .  Audi  t  hymnum  dc  orationcm ,  quam  fcruus  tuus orat  co- 
ram  tc hodic,  vtfintoculi  tui apertiiuperdomum hanc  nocte , ac  die,  9 
c  fuper  domum  de  qua  dixifti ;  t  Erit  nomen  meum  ibi ,  vt  exaudias  ora-  1° 
tionem  quam  fcruus  tuus  orat  ad  tc  in  loco  ifto,vt  cxaudias  dcprecatio- 
ncm  ferui  tui  &  populi  tui  lirael ,  t  quodcunque  oraucrit  in  loco  ifto,  & 


•j<  Thccxlo- ) 
rerus,  Per  lin- 
^uam  piotcn- 
mus,  pcr  ina- 
nus  .lutcinopc 
mmiir.  Hiiina- 
110  ergo  morc 
vccns  vcrbis,di 
xic:i)squ.cdixi 
flsfincmnnpo 
fuifti. 

c     /^t  exaudiui, 
orationem   tjnun 

fcrnHS  tUHS^^C. 

'.i  Procop. 
Manifcnc    \w 
oiiiiiibus  oiicr 
dic  Dcum  ,  ir 
fingiilis    rebii' 
vnum     qucm- 
quenon  cxdo- 
mo  qua:  fupci 
ccrram  cft ,  fccJ 
cxcoclo  cxaud' 
rc;  &  contk  - 
tur  fc  non  ,, 
Dco,  fcd  nuni! 
ni  iplius  ceni 
plum  a-difica{ 
i'c.  Noiicratc 
nim  ipfumim 
mcnrum   cifc 
&:omniaimpl 
re.  Dicitenin 
adum  rtiihi  thrc 
nm  efl »  tefin  au 
te-n  fcjbelluinpi 
dum  meoriiw. 

^   Chryfn 
ftomus  .    Vc 
runcamcn  tciT 
plum  tampul 
chrum ,  &C  mi 
rabile,  &i.  fan 
^um  ,  vtcnci- 
bus  ipfo  perdi 
tis,t;incxigno 
mini.chiibitun 
cft,  ficquecon 
temptii  ic  pro 
ph.inum  reddii 
tutn,  vtantec.i 
ptiuiiatcmfpc 
lunca    vocare 
tur  latronum. 
Noip 


R 


NIC  OI.AVSDELYRA. 

<J<  auS  ttonpoterat  fufiimre.  Sed  hnc  »on  confonat  textuifecjHen'i,vbi 
iic//«r;  Dommus  cjixit  vt  habitarct  in  nebula-/'/  Hcbisnbdbei: 
In  caligtnc.  yiide  C  z.Tarulipo.6.a,dicit:  Dominus  poUicitus 
cft ,  vt  habitarct  m  caligine.  Titft  dicai  (juod  ifia  nebula  inparte 
crat  caliginofayVtpote  exterius,  &  in  parte  iHiida,  fu  hi  dicii  de  nube 
exrflente  inter  .Aegypiios  &fiUos  lfrael,E.xod.  1 4.0.  £/  erat  nubes  te 
ttebrofa  &  iUuminans  no8e,ienebrofa  .Aegyp;iis,>c^iUumina)is  noSle 
Bebrais  ,ftcutplenins  di£Ium  fuit  ibidem.  &  hocvidetur  concordare 
ei,  quod  dicitur.  z.  Tar.  7.  a.  Scd  &c  omnes  filij  Ifrael  videbanc 
defcendcntem  igncm  &C  gloriam  domim  fupcr  domum. 
I  DomJnus  dixic.  Dicuui  aliqui,qH6d  nou  inuenitur  hoc  diBitm 
aDeo  verbo,fedfa£lo:quiaphmcs  tegicur  app.iruiffe  in  nubc^  vtprxdi 
Gum  efl.Toicfi  etiain  dici,  qnbd  inucnitiir  diBnm  vcrbo  dni  Leu.iy.d. 
t>ixii  dominus ,  in  nubc  apparcbo  fupcr  oraculum.  Conftq:<en- 
terponitur  <iratiaru  adio  Salomonis,  eo  ip  videbat  pcr  fignurn  diuinA 
prxfcntiXyCh  domus  ab  co  ttdificata ,  aat  Deo  acceptaUdeofubdiiur, 
3     Et  ait.  &patet  litcra  vfquc  ibi. 

3  Et  a.  Ex  hoc  patet  ,e^uon  oportct  voltintatcm  humanamfemper 
ednform.tri  dinhix  in  volito .  Dauid  enim  voluit  (ndificarc  ternplu  do- 
mino,&  hoc  cbmendatur  d  Peo^&  tamen  Dius  nolebat  quodipfe  ttdi 

ficaret^ 


ficaret,fedfilius  eius.Ctcterapatent  in  titera.  ^ 

4  Stctit  a.  Hic  confcquentcr poaitur  oratio  Salomonis  cotinetisf 
ptempctitiories.Trimanfpicit  bonimflatum  regniDautd.  prx>n  ti:  ^. 
tamcn  ipfitis  Saiomonis  deuota  difpoftticcit  dicitiir  :  Stcf ic  au.  &c ' 
fcilicet  holocauflorum,  quia  ad  altare  imenfi  foli  fuerdotes  intrabat 

5  Ec  expan.  Ter  hoc  dcfignanSyquod  omne  boinnn  a  Deo  efl  cxpc 
ilandttni.fccundo  regrattatur  Saiomon  depnctcrito  beneficioyinm  d- 
ciiur;  Domine  Dcus  &fid)ditHr :  Qui  ciilt.  tcitioponiturdefu 
tuiis  petitio  ciimdicitur :  Nunc  igicur ,  6cc. 

6  Finvicncur.  Ter  hoc  non  defig'uttur  in  Deo  mutabititas  ali^ua 
fcd ,  in  homiitibus  qnibus promiffufnnt  diuina  benrficiafub  conditio  \ 
nc,  qitod  bene  debeantfe  haberc.  Efl  iguurfenfus :  Firmencur.  id ifi 
da  mihi  &  ali^s  poflsris  Da'tid  fiabiUtatcm  mentis  in  bono ,  ita  quo 
nonfiattdemur  promiffo  tuo. 

7  Ergo  ne.  Ter  Ijoc  enim  excludit  errorem  illoritm  qutputauerun 
Deum  h.ibeYcformam  corporalem. 

8  Scd  rc.q.d.ifla  domns  non  efl  xdificata,vt  ibi  habites,pcuthomi 
in  donto  fua^fed  vt  prcces  ihi  f.i£ixfint  rnagis  exaudibiles  quain  alibi 
propter  exercitium  cultus  diuini, 

9  V c  fin c  o.  Ocul.  itix  pi.taiis  &  mifericordix. 
|o  Dcqua.l)ocdixiiDcut.n, 

^  S 


MORALITER. 
f  4  Stetit autem.PQt  oraiioncs  auccm  Salomonis  bic  diffusc 

policas. 


poficas,fignancur  orationes  homtnis  Chrifti,quas  pro  fuis  f 
dcljbusin  vitapr^-lcntiadbuc  dcgcncibusotfcrtDcop^ri 


7^y 


.j,  4cTcrt.S'iil 
"effl  bonil<:  prcctTf- 
ns.liuorejo- 
ilca  cucrcitiir. 
j)![iidvir  bo- 
,ius*ecuif?iim 

'■"*':  rtcaced.s&llu 
riirciiselt.^a- 
iamoomnijuM 
tia  &:  nipict-ti.i 
donacr.s  a  Dj- 
ni!!io,r!d  idoh-)- 
l.itriamdr.uiiie 
rib*  inducirur. 
Soli  cniin  Dci 
fil:o  fcriKibatur 
iincdcliito  pcr 
mancrc. 

^  Hicrony. 
AbicHic  vicio 
qiiodGr.-EGedi 
citur  Hinux ,  ho- 
mine  poir,-  cKe 

aio :  iyxftxfTiTiH', 
idcfl,iiucpcc- 
caco  ciTc  ncgo. 
Id  cnim  ioli 
i^  Deocompc:it: 
oinnis  aucem 
crcacur.T  pccca- 
to  fiibiaccc  & 
indL^ec  mifcn- 
coidia  Dci. 

.jildcnvSine 
pcccaco  el'lcp- 
pctno  ,  duiiiii' 
lol  us  cil  potc- 
Ihtis .  Tunc  iu- 
lhfumus,quan 
donos  pcccato 
tes  fatcmur :  2>c 
luftitia  nortra 
noncxpr  )prio 
mcnto ,  icd  cx 
Dcicolirtitnu- 
fcticoidia.  Oi 
cente  fcriptura 
lufius  accufator 
[m 


lII.Rcgum 


Cap.  Vill. 


y66 


eUinprinciplofcr  D 
rroni: ,    £;  \\\  a-  F.fi.^j. 
lio  loco.  Dictn  <^''at.  J. 

Jhflcens  .  Coil-  cnm  iunmcn 
cluricDeuSOm  tum.vtfacui 
nia    fub  pccca-  iuMrceii.n& 

to,vtomn!bus='^^"^'. '""'•• 

V  eum  lurare. 

mifcreacur.        iib.8,amiq. 

■ii    lofcphus.  cap.4. 


ador.as  Dcum, 
tandcm  furre- 
xic&intcmplo 
obcuhc  hoftias 
&  con>plcns  tc 
plil  facrificns, 
nianiterte  Dcd 


cxaudies  inloco  habitaculi  tui  inccelo:  &cum  exaudiem ,  propitius 

cris.  1  Si  peccauerit  homo  in  proximum  fuum,  &:  t  habucrit aiiqund  lu-  ' 

ramentumquoteneatur  aftridtus,  &venerit  propter  iuramentumco- 

ram  alrari  tuo  in  domum  tuam,tu  exaudies  in  c^lo,  &:  facies,  &  iudica- 

bisfcruostuos,  condcmnansimpium,  &:reddcnsviam  {uamfLiper  ca- 

put  eius,  inlHficani^tjue  iuilnm,^:  retribuensei  fecundum  iuliitiarrL» 

luam.+  Si  fuijjcrit  populus  luusifracl  inimicos  luosfciuiapeccaturus  t 

eft  tibi )  &  t  agciitcs    poenitenriam  ,  &  cor.fircnrcs  noniini  tuo ,  vene-  3    Salomon  iteiu  t  comicrii  fue 

rint,&  adorauerinc,  &: denrecati  te  fuerint  in donio  hac ,  cxaudi  in  c^-      Pi^o^jatus  i tcr  ^^^^fgd-, i^^_ 
,      ,    ,.     .  ^       ,•        T/-      I  I  •  ra,  &:  diucius  tinc. 

Jo,c<:  dimitrc  peccatum  popuh  tui  lirael,  &  rcduces  eos  m  terram  quam 

dedirti  patribus  eorum.  Si  claufiim  fuerit  c.tiu!1),&  non  pluerit  propter 

peccata  eorum  ,  &  orantes  in  loco  itlo  paniier.tiam  egcrint  nomini 

'  tuo ,  &;  a  peccatis  fuis  conuerfi  fuerint  proptcr  afihdlionem  fuam ,  ex- 

audi  eos in coelo ,  &  dimitte peccata  feruorum  tuorum,6^  populi  tui  If- 

,&t  oltendeeisviam  Donam,  perqu,imambulent,  &dapluuiam      vidic  facnficia 
fupertcrram  quamdcdifti  populotuo  in  poiTcfri- aiem .  Fames  fi  ob-  y    giacafufcipien- 
ortn  faerit  in  terra ,  auc  peftilcnria  ,  aut  t  corruptusacr ,  aut  erugo,  aut  J   [^*j|!J  cxalrcdc- 
locufta,  tvel  rubigo,&;affl;xcriceum,&inimicus eius portas  obfidens,  ^   fccndcns,  om-  ^"'^  "*"" 
omnis  p!aga,  vniuerfi  infirmicas,cund:adeuotio  &imprecatio,qu^ac  "   P''^'^'^  videnci- 
cidit  omni  homini  de  populo  tuo  Ifrael.  Si quis  cognouerit  plagam  cor      holiias  coras  a-  ^ 
ois  fuis,  &  expandent  manus  fuas  in  domo  hac,  tu  exaudies  in  c^Io,  in 
iocohabirationistuce,  &  t  repmpitiaberis,  &facies  vtdesvnicuique 
fecundumomncsvias  iuas,  ficut  videriscorcius(  tquiatunoftifolus 
cor  omnium  hominum  j  vt  timeant  tecund:isdiebusquibus  viuuntfu 
per  faciem  t^rra?,  quam  dedifti  patribus  nollris .  Infupcr  &  alienigenoj 
qui  no  eft  de  populo  tuo  Ifrael,cum  venerit  de  terra  longinqua  propter 
nomen  tuum:audietur  enim  nomen tuum  magnum,  &  manus  tua for- 
tis,  &  brachium  tuum  extentum  vbique :  cum  veneiitergo&oraucric 
in loco  hoc ,  tu  exaudies  in  coelo ,  in  firmamento  habiraculi  tui ,  &  fa- 
cies omnia  pro  quibus  inuocauerit  te  alienigena,vc  dilcac  vniuerfi  po- 
puli  terrarum  nomen  tuum  timere,ficut  populus  tuus  ifrae!,&  probent 
quianomen  tuuminuocatum  eftiuperdomumhancquam  a^dificaui. 
Si  egretlas  ruerit  populus  tuus  ad  bellum  contra  inimicos  fuos  per  i^  re,isiiisdcfccn 
viam,quocunquemiferis  eos,  orabuntccconrraviameiuitatisquam      ^"^  ^^   <^<^'^°> 
clcgiftij&contradomum  quamfedificauinominituo,&exaudiesin 
coelo  orationes eorum,& preces eorum,&  facies  iudicium  eorii.  Quod  '3  bus. 
'  fi  peccauerint  tibi  ( t  Non  eft  enim  homo  qui  no  peccet)&  iratus  tradi- 


bripuic  &:  con 
funu^fic  .  Hac 
i^icurapoaricio 
ne  monrtraca,  ^^"'^ 
populus  qui- 
dcrn  manife- 
fhicionem  hac 
ellediuina;  ha- 
bitationis  in 
ccmplo  ,  con- 
Ijciens  proci- 
dens  adorauic  ^ 
in  tcm. 

^.i  Author. 
S?dcr    olam . 
Cun\  deflifrcc 
S.ilomon   ora- 


Gip.js, 


omn:bus    filiis 
Ifracl  cernenti'" 


Stetit  fi.Par.f.g 
4.Ioan.i.d. 

F 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

1  iipecta.  Hic  ponitur  iecunda pccicio.  6c  rcfpicft  fidclita- 
tcm  vin  cum  proximo fuo.  in  plunbus  enim cafibus dccer- 
niinabaturcontcntio  aliquorum  pcriuramcntum ,  vtpocc 
indepolico  furto  fublato ,  quando  non  inuenicbatur :  cunc 
depoiit.-iriuscr.at  hbcriurandoquod  nonfcciffcc  fraudcm 
proximOjVch.ibcturExod.iz.  In  talicafuconfimilibusad- 
diiccbatur  .iliquis  ad  iurandum  ante  tcmplum,  Sc.  fi  pcriura 
bat,  frcqucncer  fcquebacur  vindicta  diuina  ad  dcclaracionc 
iuliici£.&:  hoc  efi  quod  llibditur ;  lndli.ibisferuos  tttos  ccndcm- 
hans  impinm^cc. 

3  Sifu.  Hic  ponicur  ccrcia  pccitio.qua:  rcfpicit  populi  com 
nu-initatcm  in  bcllo,  qua:  quando  erat  infccla  pcccato  com- 
i>uiniccr  ab  aducrfarijs  dcbellacur,vc  patet  in  vec.cclf  .&  hoc 
tii  quod  dicicur :  si  fn.  &c.  hoc  cft  dicUim  peccatum  futu- 
rum  crit  caufa  fugx  fequcntis . 

3  E'd?e».quiaficurper  otfcnfamdiuinam  debe]]antur,ica 
per  dcbitam  pocnitcntiam  Dco  rcconciliati  vi£torcs  efficic- 
bantur. 

4  ^icUufimfutritcx.  Hicponiturquartapctitioproptcrni 
niiam  ficcitiiccm  cx  populo  accidcnccm.  &:  paccc  iitera. 

5  Pamsfiobortafne.  Hicponiturquiiita  pctitioproamotio 
nc  aducflorum  malorum,  qux  accidcrc  folcnt  proptcr  pcc- 
catahoniiiuim,cumdicitur:  Fawwy/o^sr, qux-potcflcon- 
tingcrccx  multiscaulis,vtcx  {icnlitatc  rcrric.vcl  cx  tcmpc 
iiace  fruaus deualiantc ,  vcl  cx aduerfm js  bona dclirucnti 
busaiconlimilibus. 

^4ut 


6  .Aur pcfliicnt.  idcf^,  morr::] icas  hominum  vcl  animalium. 

7  ^ut  coriup'vs  r.;.r.  F.x  quo  fcqiiuntur  infirmicaccs. 

8  .Auter.  corrodcntcs  tcrra;  nafccntia . 

9  Fclru.  dcliccans  fiipulas  bladorum,  ica  quod  non pof^ 
funt  fdccrc  fpicas  vcl  fi  taciunt,  faciunt inanes. 

1 0  CHncl.i.  idcfi,malcdictio fcu mali  imprccatio.  Cstcra pa 
tcncinlitcra. 

1 1  Iffnprr.  Hic  ponitur  fexta  petitio  pro  exauditione  Gen- 
Cilium  vcnicncium  cx  dcuotioncad  orandum  in  tcplo.mul 
ti  cnim  Gcntilcs.iudicntcs  in  diucrlis  partjbus  orbis  mirabi 
lia  qux  iccitqui  Deus  colebatur  \n  Icrufalcm :  aicendebanc 
illuc caufa orationis,  vt habcrur lo. ii.ik. fic Dcum colcbar, 
&  fccundum  didamen  rccl.«rationis  viucb.ant,prcccs  corii 
ci -.ant  cxaudibilcs  qtiamuis  no  fcru.ircnt  lcgcm  Moyfi.  quia 
ad  illam  non  tcncbantur.multi  cciam  dc  his  qui  .-id  ludaif- 
mum  conucrtcl-)antur.(.V  pacct  litcra. 

1  2  Si egrcffus.  Hic  ponitur  fcptima  pecicio  c\i\x  rcipicic bclH 
profpericaccm  &c  aducrficaccm  .  prcifpcriL.is  auccm  efi  quan 
do  fcquicur  viftoria :  &c  hoc  ficbacfrcquenccr  pcr  hoc,qudd 
immincnre  bello  populus  vercebat  fc  verlus  Icrufalem  ad 
orandum  dommum.  &:  hoc  pctit  primo  Salomon.  Et  patec 
literavfqueibi. 

15  Quod.  Vbit.nngiturbclli  aduerfitasquxcffquandopo- 
pulus  c.apitur&:in  captuiitacem  ducicur,  aquafrcqucnterli 
bcrabacur  p%iulus  Ifracl,propcer  hoc  qu()d  in  ccrra  capiiui- 
catisorabatdoaunum  vcrfa  lacie  verlus  leiufalem.  &:  lioc 

pctit  hic  Salomon ,  cum  dicitur. 

ije  Et  oraue. 


7(^7         Glof.ord.&NicolaideLyra.        768 


T»t*. «.  b. 
Angclomui 


x.Corin.j.I>, 


f  reuerff  fue- 

riintadcor 

tiiom. 

r  OiS,  l  t. 


t  parce». 


Epif.  ti  om- 
net  cpiftop. 


Beronf  A.  t. 
c.  Tabfrjjactt- 

bm, 

B 


t  ier<trcni. 
tdecretx 


a    ^frf/f.  In  Paral.  rcfertur  qiiod  hic  non  dicicur :  Fecerat  Sa- 

tomon  baftm  sneam,  &pt)fuitin  meJio  b.iftlic*.,fupcr  quamjlans  be- 

nedixit  umHi  ecd  fix  ifri^el. 

b     Et dc.  R.nb.  Tcinpkini dni  faiiiflaccclcfia cft  iuxt.-!  illud .- 

Templu  DeifanCium  eft  ejuod  rfiis  vos.  hanc  dcdicauic  rcx  Chh- 

flus-.cumcani 

f.inf;uinc    fuo 

mundauic,fpi- 

ritus  fandigra 

ciasadifitauir, 

diuerlis  virtuti 

biis  mult:plica 

uir.  h.incdi.di- 

canc  &:  filij  If 

rac],cum  (idc- 

lcs  iccundum 

donuflbicolla 

tum  vcrbo  prf 

dicacionis    ^ 

virtutum  opc- 

ribus  proximis 

profunc. 

Et  dedicaiierunt 

tcmplum  Domi' 

ni ,  &c.  ^,-  Fcc» 

Iix  p.ipa  quar- 

tus.  Mlomon 

qd*  Dauid  pa- 

ter  faccrc  op- 

taucr.u,iuben- 

CC&:  auxilian- 

ncDomino  pcr 

fccic:  &  cem- 

plumcumaka 

ri,&:rcliquaad 

diuinum  pcr.i- 

gendum  culcu 

cofecrauit.Le- 

gitur  cnim  :fe- 

£it  illo  tepore  Sa 

lomon  fejinticate 

£elcbrem.,&  i>m- 

jtis  Ifaely&c. 

hidxi  ergo  lo- 

-cain  quibusfa 

<;riticabat,  Do 

niino,  diuinis 

habebanc  fup- 

plicacionibus 

cofecrata ,  nec 

jn  al-js   quam 

jn  ;Dco  dedica 

tis  locismune 

ra  Deo  oflFcre- 

bant.  Si  autem 

ludaji  qui  vm- 

brxlcgisdcfer 


caq;  diuinis  precibus,  &  fnnclis  vrraionib'  fuis  cu  .ilc  )rib.  ic  I> 
valis,vcUib.  ciuoq,&:  rckqu:s.nd  diuinu  cuku  explcdu  vcen» 
lilibusdcuote.!<«:  foIcniccri"acrarc,&:n6in  alijsquam  in  Do 
min<>f.KiMtisab  EpifcopiSjnilifummacxigeiitc  neccllica- 
te,  M.Has  cdcbrarc,ncc  (acrilicia  oHTerrc  dcbcmus. 

<i<Gre.£;orius. 
dcriscosinimicisfuisj&captiuiclufflifuerintinterraminimicorumpro 

pe  vcl  loni;e,&  ■  cgerint  poenitentiam  in  corde  fuo  in  loco  captiuitatis, 

&  conuerfi  deprecati  tc  fuerint  ici  captiuitatc  fua ,  diccntes :  t  Peccaui- 

mus ,  inique  egimus ,  impiegcilimus,  &  reuerfi  fuerint  ad  te  in  vniucr- 

lbcordc{uo,&  totaanimafua  interrainimicorum  fuorum,  adquam 

captiui  dudi  fuerint ,  &  orauerint  te  concra  viam  terr^  fu.xquam  dedi-  ' 

ftipntribuscorumScciuitatisquam  elegilti,  &tempii  quodxdificaui 

nomini  cuo :  cxaudies  in  coelo  in  firmamcnto  (blij  tui  orationes  corum 

&preces  eorum  ,  &facies  iudiciumeorum,  &i  propitiabcris  populo 

tuo  qui  peccauit  tibi :  &  omnibus  iniquitutibus  eorum,  quibus  pra:ua- 

ricati  funt  in  tc :  &:  dabis  mifericordiam  coram  eis  qdi  eos  captiuos  ha- 

buerint ,  vtmifereantureis.  Populusenim  tuusclt ,  &h.'Ercditas  tua  : 

quoseduxilHdeterra  Acgypti  demcdio  fornacis  ferrcx,  vtfint  ociili » 

tui  apcrti  ad  dcprecationem  ferui  tui ,  &  populitui  Ifrael ,  &  exaudies 

cost  invniucrfis  pro  quibus  inuocauerintte.^.  Tu  cnim  feparartieos  J 

tibi  in  hatreditarem  dc  vniuerfis  populis  tcrriE,ficut  locutus  es  pcr  Moy- 

fcnferuum  tuum  quando  cduxilti  patrcs  noftros  dcAcgypto  dominc 

Dcus.Fatftum  eft  autcm  cum  corhpleffet  Salomon  oransdominum  om  4 

ncm  orationem&dcprecationem  hanc,  furrexitdeconfpedluaitaris  ^   offcrcns  ibi,  qa 

domini .  Vtrunquc  enim  gcnu in  tcrram  fixerat,&  manus  expanderat  <^   quoJcnrantc 

adcflum-..  Stetitergo,&benedixitomni;eccIefi;r  Ifraelvocemagna,  7   fores  tcplinon 

dicens:  Benedi(5i:usdominusDeus,  quideditrequiempopulofuollrael '  poccrat  totu  ca 

iuxtaomnia  qua:locutuscft  Non  cccidit,ne  vnusquidem  fermocxom- 

nibus  bonisquJE  locutus  ert  per  Moyfen  (cruum  iuurrij .  Sic  dominus  * 

Dcus  nofternobifcum,  ficut  fuit  cum  patribus  noftris,  nondcrelin- 

quensnos,  ncquc  t  proijcicns,  fcd  inclinetcordanoftraadfe:  vtam- 

bulemusinvniuerfis  vijseius,  &  cuftodiamus  mandata  eius,  &t  cx- 

l' Id  e!^,lcga!a.  a    DccUioiics  caalarum.  b    Q^imumad  inoralia. 

remoxiias eius,& iudicia  quiEcunq;  mandauir patribus noftrisj  &  fint  fer 

mones  mei  ifti  quib.depr^ecatus  fum  cora  dno.-appropinquantes  coram  ' 

diio  Dco  noftro  die  ac  no6te ,  vt  faciat  ludiciu  feruo  fuo ,  &  populo  lijo 

Ilrael  per  fingulos  dies ,  & fciant  omncs  populi  terra: ,  quia  diis  ipfe eft 

Deu.s,  &  non  eft  vltra  ablquc  co.  Sit  quoqj  cor  noftrum  pcrfe6tum  cum 

dnoDeonoftro,  vtambulemusindecretiscius,  &cuItodiamusman- 

datacius,ficut&hodie.Igiturrex&omnisllraclcumeo,  immolabant 

victimas  coram  dno.  Madtauitq;  Salomon  holtias  pacificas  quas  immo- 

lauit  dnojboii  viginti  duo  milia,  &ouium  cetiiviginti  milia.Etdedica- 

uiebant,hoc fa   c  uerunt  templuin  domini  rcx  &c  omnes  filij  Ifracl.  In  die  illa  fandtificauit ' 
eicbant  mulco 


Solcnit.ucsde- 
d:cacionui«  cc 
clcliarum  &:fa 
ccrdotum  pcr 
fingulos  annos 
funt  folcnniccr 
cclcbrand^;  ip- 
foDominocxc  ^ 
plumdate,qui 
ad  fcftum  dcdi 
cationis  ccmpU 
candcm  foleni 
tace  celcbracu- 
rus  cu  rcliquis 
vcnic.  Quodau 
ccm  ot\o  dicb. 
enccnia  finc  c- 
lebranda ,  in  li- ' 
bro  Rcgu  per 
lcda  dcdicacio 
necepli  rcpics. 
c  In  dic.  Rab, 
Quid  c(tq,Sa-  • 
lomon  ardifica 
uic  mcdiu  atri| 


pcrc?ni(iqu6d  . 
Chriftusqu^in 
lege  proptcr  in 
firmitate  cius 
pcrfici  nopocc 
rancnuncincc 
clcfn  plcniccr 
gcrit.Ipfceftc- 
nim  acnumdo 
mus  drii,  quia 
pcr  ipsu  ingrcf- 
fuspaccti  leru- 
filem  celeftc. 
Quiaergoholo 
caufia&  facrifi 
ciaialc.uicypi- 
cononpoccrac 
otfcrri,  coqd* 
omniafibifigu 
ralitcrficbanc, 
rex  noftcrcrc 
xic  alcare  fidci 


,                       .  iecclcfia,iquo 

magis  m^s  t4.bus  vencas  p.icefaaa,&:  gt=a  per  Tefum  Chrm  da  holociufta ,  &:  fac;  ificia  quotidiefpualiccr  Dco  offerut'.hinc 

ca clt  ccpla  Dno  zdjhcarc ,  &:  ^  vc  nielius  poliumus  ornarc,  clt  eCj^,  Dns  aic-  Holocaufta,&:  fanguinc  vidimarum  nolui. 

^^ caque   ^Alcarc 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

1  Et  oraue.  Vndc  Dan  6  cap.  diciciir ,  quod  ipfe  cxiftcns  in 
Chaldxa  fcnclttisapctciscoiam  Icrufalcm  cnbus  in  dic  ce- 
poribus ,  ficdebac  genua  fua  &:  adorabac,  &:c,  &:  paccc  liccra 
vfquc  ibi. 

2.  i^/)Jcrf.idcn,duicadmodumferri.  Laboremmfilio- 
rum  Ifracl  faciendo  laccrcs,  &:  coqucndo  in  fornacc  crac  cis 
riimis  durus,vc  habctur  in  Exod. 

3  T^e.  dando  cis  lcgcm  fpccialem,&:  pcr  fignum  circum- 
cifloriis  in  carne.Cxtcia  pacent  in  litcra. 

4  fa£ii<m.  Hic  poniturpopulibcncdidiopoft  orationem 
Salomonis,cum  dicitur. 

5  Swrrexitde.  vc  bcnediccrcc  populo. 

6  yirumti',  enim.  2.Paralip.6.b.dicicur ,  quod  fcccrac  bafim 
a:ncam,  ftcticqjfupcr  cam  ,  &:  dcinccps  flcxis  gcnibus  fccjc 
oracioncm  pi  ardictam .-  &:  fic  non  (upcr  rcrraik.  Diccndum' 
quod  hic  vcicur  fcnptura  modo  loqucndi  communi,quo .ili 
quis dicitur  flcdcrc gcntia  ad  tcrram  etiam,dato  qtiod  lic in 
iolano  ^  multo  fottjus  hic  .•  quia  balis  illa  non  multum  di- 

itabat 


ftabat  a  cerra ,  quia  cancum  diftabac  cnbus  cubicis . 

7  Et  benedi.  omni  ecclefi^  Ifruel  vvc.  Non  illa  bencdidtionc 
qu.Tpcrcinccadotiiciuiri  facerdocaic  ,  fcd  imprecandopo- 
pulo  bona,  &:  regraciando  Deo  dc  bonis  prarccricis  diccns. 

8  Bencdi£ius  dowinus  Deus ,  qiti  dedit  requiem  p.  Sc  dcprccand» 
profucuris,dicens. 

5>     Sit  dominus  nnjler  no.  &c.  Ec  pacet  litera  vfque  ibi. 

10  .Appropinquantes  domino  Deo  nafiro  die  acnofl.vt  faciatiudi- 
cium ,  &c.  idcft ,  cxaudibilcs  coram  co.  ca:cera  paccnc  vfquc 
ibi. 

1 1  In  d';c.  idcfi  pauimcntum  acrij  faccrdotum  propcalcare 
holocaiiltoruni,quod  non  crac  rede  in  mcdio  aucc  templu, 
fed  dcdinabac  ad  parcem  Aquilonarcm  :  alcarccnimholo- 
cauftorum  quod  Icccrac  Salomon ,  liccceffcc  vcfticum  xrc 
cxccriiis,inttrius  taincn  eratde  iapidibus  iinpolitis  &:idco 
p.iuimcntum  atrij  in  ncceflicate  poccrac  .idopus  confimilc 
applicari  &:  fandificari.ilta  camcn  fanclificacio  fuic  fada pcr 

Eoncificcm,ad  cuius  otlicium  hoc  fpcd.ibac.  quiac.nnica 
oc  tadum  fuic  ad  jnftindum,  rcgis ,  djutur  rcxhocfcc.f 
fCf  '      ■ 


/ 


6^     lIl.Regum. 


*i 


^  a  ^ltare.  Quod  fecic  Mofcs  pofitum  etat  ante  templtim  co 
A  tra ianuas  citis:&:  quia  illud anguftum  ciat,&:  capere  non  po 
ierat,mediuni  atrij  llib  diuofan£tificauic,  vbi  pofuitillud  aU 
rare  tnaximum,quod  fccerac  viginti  cubitorum. 
b  ff/iitfjtow.  Rab.lnverbisdtcrunijita  dc  cadem re fcri- 


:m 


ptum  cfi:Fecit  ergo  Salomonfe 
Jliuitatehi  tepnrc  itlnfcptsni  die- 
hus^  &  ols  Ifi-acl  cTi  eo  Ecclefta 
magnxtidde  ab  intrvitu  Ernath 
yfq;  aci  tcrrcnte.Fec:trii  die  oCia 
uo,Colle&a  eo  quod  dcdicaffet  al 
tare  fepte  diebus  et  folennita.  e  ce 
lebraflet  diib.jjgitur  2  j  .dic  mo 
fts  feftimi  dimifit populos  ad  ta- 


rexmcdium  atrij  quod  cratantedomumdomi- 
ni.  Fecit  quippe  hoiocauftum  ibi  ,  ^  facrifi- 
cium  ,  Sc  adipem  pacificorum  :  quoniam  altare 
jcncumcjuoderat  coram  domino,  minus  erat , 
&  capcre  non  poterat  holocauftum  ,  &  iacrifi- 
cium,5cadipem  paciticorum  .  Fecit  erso  Salo- 


Cap.  IX.        770 

dintilluseuaderepoteft.Omniscrgoirracla  rmo  Aegyptt 
vfq;  Emarh  fcftum  celebratcum  Sslomonc ,  qii  fanib  poft 
fincm  pra:l"entis  vita: veraciter asccrnis gau-J-js  curn  domi- 
noChriftOperfruuntur.Septe  &:  fcptcm  dicb.  fefta  cclebra 
cur,quiaelediperfeptiformcmgratiam  modo  in  hacvita 

que  (cptcnario  difcurrit  gau 


D 


hern.HulafuaiEtci^^Oii^^U^.Ch  u  ..  *      -n"  r  t\-    ■..  I    L      ~  a, 

'  -' *^  b  lYion  tcmpore  illoreltiuitatemcelebrem,&om- 


t 


iti. 

eJoii 

«W 


cxplctisdieb.y  dcdicatiois 
fubfccuti  funcdics  fccnopha 
gi(g:qu)  a2  j^.dic  mcntis  y.m- 
choabatur.&:  in  dic  2 1.  finie 
bantur.Vtrifq;crgo  fcftiui- 
tatibijs  rccic  pcradis  &:  fce- 
uophagiarii  8.  dicfiiiit3,di- 
iTiific  rcx  ppiosad  fun,  quod 
B  ctiamlofephusattcfi.itur 


cicnc  in  fpe,  &  tunc  in  fabba 
tho  vcrojid  eft,  aniiharu  rc- 
quicgaudcbunt  in  re.i.inip- 
fuis  veritatis  pcrccptione  . 
Dies  odauus  rcfurrctlio  eft 
fandorum  fccucura  pof!  fab 
bathifmum  animarum.Titc 
\n  manfiomb.c^lcftib.quiq; 
fecundum  mcritorum  qua- 
litarcs  collocabijcur ,  vbi  ala 
cri  corde  lascatur  Dcum  lau 
dantcs  fup  bonis  q  in  Chri- 
rtopaccrptulic  chriftianis. 
c  .Abintroitu.  Rabbanus.Per 


a  f  Agentej  gratias  proptet  opcra  qui  tccfict  Jc  oiante?  Salomonetn  lotv- 
g^uo  tempore  legnaie. 

mifitpopulos.  Qui  bcncdicetesregi,profecl:ifunt 


*  ■quam  fccic  Salomon  &  om- 


jiis  {fracl,fignac  gaudia  fan- 
fiorum,qu(^cimiChriflo  ve 
To  pacifico  perpecualiter  ha- 

bcnt.Locaquoquccongruunt.  Emachenim  intcrpretnttir 
dni  vcritas.Riutis  i  me  torrens  Acgvpti  fignificac  morcc  te- 
poraleiTi  quam  in  Acgypto  conliltcs.i.in  ccncbris  huius  mii 

di 


nis  Ifrael  cumco,  multitudo  niagnaabintroitu 

Emath  vlquc  ad  riuum  Aegypti  coram  domi- 

no  Ueo  noltro ,  feptem  dicl^us  &  feptem  diebus, 

ideft>quatuordecim  diebus,&in  die  odaua  di-  ]   introitum  Emath  feptentrio 
■*   -  .-„„.,  nalemIud;E^pIagam,perri- 

uum  fiuc  torrentem  Ae^- 
pri  defignat  Atiftralem.  mt 
autem  riuus  non  efl:  Nilus , 
fcd  alius  fluuius  qui  iuxta  Ri 
nocorulam  influit  ih  marc. 
Emath  autcm  ciuitas  Syri^ 
cft,qu9  nunc  Epiphania  vo- 
catur  ab  Antiocho  Epiphanc . 

d  ljcra«^ej.Decantantcs  cum  dclcdationeh^mnoSjicavtia 
ca  iucundicacc  ijnc  labore  ad  propria  remearenc . 

CAP, 


Bcda.Mvfiice.  Solcnnitas  ^  intabcmacula  fua  lxtantcs,alacriquecordefuper  s 


Ibidem  • 
fi 


omnibus  bonisquxfeceratdominus  pauid 
fuo,&  Ifraei  populo  fuo; 


ruo 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

I  Ab  incroicu,&c.  ^  esi  in  tcrmino  ..'tquilonari terrx promifjionis. 
a  Vfquc ad.  qui  vocaiur ^iuocorula^zr  ejl  in termino  an^lrali ler- 
r£promiffionis'.&  intcr  ijios  dtiOf  terminos  efl  eius  longitudo . 

3  Scpccm  dich\x%.  prodedicatiam, 

4  Ezkpccm.profejiotabern.tcrilortm,(}t4odincipitdie  i^.mcfisfe 
fiimi :  &fic  tertia  dje  pi-iiha,fcp!enx  fuit  feflum  expiationis  concur- 
rens.fcilicct  decima  dis  menfts  fcptimi:  &  ftc  lunc  fuit duplcx  feflnm . 

5  Et  in.  T^^n  (p  illa  cLie  reccjfennt,^uiafuit  dies  ColUBSitamen  itla 
die acdu  Liccntitim  qitcd  tn  craflino  poflent  recedere ,  quia  die  g.  fecic 
Colleciam,&  in  craflino  recefferunt,fctlicet  Zl.die menfis feptimi , >t 
pknius  habetur  z.  Vara.j, 

6  Lxcan- 


$  L^cances.  In  completione  domus  dominiper  filium  fibi  fuccederr 
tem  in  regnofuo,  ficut promiffu:»  eifucrat,vt  habefttr.Supra  l.li.cj. 
Hebrxi  autem  alitcr  exponuat,di.cp  cum  •faccrdotes  vellent  introduce 
rearcam in  templim.portie  claufinrtt fe:&  cum  facerdotes  pro  aper 
tione  impetranda  cant.trent-Tfal.  i  nb.vbidicitur:  Surgedominc 
m  rc.cuatn:ci.i  dc ar.fan*^l:ific.tud:,  &  cum  venirent  ad  itlu.rt  ver- 
/«  «.•Proprcr  Dnuid  fcruum  tuum,  i. propttr eins merita  -,  Non 
auertas  raciem  tui,  ide^,Salomonis  in  regemvncii,  denegandoin^ 
grcjfit  M  arca  intra  locu^n  quem  praparauit,  tuncportJi  aperuerunt  fe^ 
ad  ofle>idendnm  (^  Dcus  accepiauit  locumproptcr  merita  ipfius  Dauid 
qnod  vidsnfctpopuli  qii.i  aflah.tnt,lJUantes  Deum  laudauerHt,  &hoc 
ffi  quod  diciatr:  Lastantcs  alacriq;.  &  hoc  videtur  confoaare  ei  ip 
fubdiiur  2,.Taral.6finfin(, 

CAP. 


M  O  R  A  L  I  T  E  R, 

•j-  Ff«>e?-^oJ4/o.Pcrquodfignificat,c}jbcat(jvirginis  affum- 
ptio  dcbcc  cfic  valdc  cclcbris  omni  populo  Chriftiano.  vn- 
<k  dicicur  in  quadam  anciphona :  Afcendit  Chrtflu^  fuper  ceelos 

&prs,pa- 


&  prteparai4itfi4£  caflif]im£  matri  immortalitatis  locu .  Et  h^c  eft 
illa  prcclara  fefliuitas  omnium  fandorum  fef^iuitatibus  in- 
comparabiIis,in  quagloriofa&fclix  miranribusc^lcf^iscu 
ri^  ordinibus  ad  ^thcrcum  pcrucnit  thalamum , quo  pia  fui 
mcmoria  immcmor  nequaquam  cxiftit. 


C 


«el  pe^-. 
oae. 


CAP.  IX. 

a  \  Tparuit  ei 
X\  iominus  fe- 
c»ndo,&c, 
♦  Chrvlbfiom. 
Dum  Salomon 
inctKisfuitjdi- 
iiino  coiloquio 
digniis  tfi  habi- 
cus :  vt  vero  na- 
^uscllddiciaSj 
jn  ipfum  mali- 
li^  barathrum 
delap- 


CAPVT    IX. 
Adumt  cftautem  cum  perfeci(Tet  Salomon  ar- 1 

dificiumdomus  domini&  ^edificium  !«gis,& 
omncquodoptauerat ,  &voliieratfaccre,  appa- 
ruiteidominusfecundo,  ficut  apparuerat  ei  in  » 
Gabaon.Dixitque  dominus  ad  eum  :  t  Exaudiui 
orattonem  tuam,&deprecationem  tuam  quam 
^^  deprccatusescoramme  Sandificaui  domuhac  j 
quam  acdificafti,vt  ponercm  nomen  meum  ibi  in  fempirernii,&crunt 
oculi  mei  &  cor  meii  ibi  cundlisdiebus.Tu  quoq,  Ci  ambulaueris  cora  4 
me,ficutambulauitpatertuusin  t  fimplicitate  cordis,&in  acquitate,  « 


dcbpfuscft. 

-jc  Idcm.  Sa- 
lomon  annos 
natus  duodc- 
cim  diferte  cii 
Dco  fcrmoci- 
nabatur,  multa 
frctus  diccndi 
fiducia  ;  fcnio  --  r 
autcm     confc-  vcr.Salo.8 

ftiis  plurimum 
dctraxit  dc  pri- 
ftina  virtuce. 


Si 


F 

tx.Par.r.d. 
Incap.  J. 
lii. 


t  De  pcBiii.di. 
i.cap.  (ieiuiii 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C  A   P.      IX. 

l  T^  ^Oi.\\xnc^.Hic cmfeffuenter agiiur deremuneratione xdifican 
X.  tium.idr  primo  Salomonis  c/iiifuitprincipalis  in  itdificado.fecii 
gijliram  regis  Tyri  qui  iuuiteum  ligna  miniftrando,  ibi:  Explccis 
«Mt:.  lertjo popuH  Jfrad,ffiii  cooperatusfuit  in  lahoribuset  exp?fK,ihi: 
H  -  ?lt  fumma  cxpcnfarfi.  F^emuneratio  aut  Salomonis  drfcribi 
^wptxrj^:,^  fihi diuinitus fuM rewktum  orationem eius  ejfe exaudi- 

tm» 


tam,cumdicitur:kY>V)^m\zc\ dominus  fecundo.  quia primo  ap- 
paruerateiinprincipioregni  ful.vt di&umc^ fupra  ^.cap. 
z  Sicuc apparucrac.  Ex quopatct  quodifla  apparitio fuit infomnis 
ftcttt  cir  illa:&hoc  exprcfit  dicitur  i.Taralj. 

3  Sandifleaui  domum.  id efl applicaui  &  dedicaMi  meo cultHi, 

4  Tu  qunq:,. fancic & iufte viuendo-.ideo fubditur. 

5  In  (implicit.nrc.  iJ  cfl.in  innocentia. 

6  £c  in  a:cniic.ncc»  i.infliiia.C.ietera  patent  in  litera  vfa;  ihi. 

Tom.*.  BB  i  Aufcram 


ll^ 


Gloflordi  &NicoJaideLyra.        772 


4^  a  Si  aittfmit>ierJJonf,&c.  H  l.:tCtmzkK.  Salomon  filiijs  Da- 

A  irdqui  Hicrol<>Iyinam  conclidit,cam  ipfain  pc'ricur.im  clfc 

ti)>,4-<>>8>      io  vlttQne  fanc^ r  criiCi.i  proj'lKr.iuic .  .^•nSfi  juirtifHini 4  uie, 

dicic  dominus,>5i:c,&:  lubdit  caiifam.i>^'/.-:  dvreiiijirruntdafniinii 


cici.i  prajparauic.Iritcrprctaair .au:cn> (Vfello.icJimplctiorHe  D 
zcr  fcp.ii  .;cus  vcl  f.iir.tiHcacus;M:igcdJo  c^n.Kulu  cius;  Gu 
zcrpc  ifu  vcl  dRiiliorBcrliliorondomus  moncifijBaalach  a-  • 
fccnckMisip.cerprctaiur.SaiKtacrgoccclcliaipfa  ciu;cas  D-ji 
ciljvbi  implccur  vulutas  Dci.Hxv  icpuraca.ib  crrorc,  lancli 

ficaca  cfiinfidc 


Deiimfi4Hm,(lrpt:rfecKtifii>it  rcgen-fi^uin  dtUd  iJltaum  Dco,&  i,)u:iti 
Itmint  eton  in  hm 

t<itcm4.  vtiiitAte  wj^^M»  g£ feccrls omnia  qux pixcepi  tibi>&:  iudicia niea5& t le2;itirni  mea  fcr 
^timMtt  Deu^ll-  U3Ucris,ponam  thronuni  rcgni  cui luper  Ifracl  iii  fcmpitcrnum  ,  iicut 
(ism.tlahsc.  iocutus  ium  IJauid  parri  tuo.djccns:  Non  auKrccur  vji  de  qencrc  tuo , 

b  Tr*;hentrrg^r.  ^  jg  ^^j j^  jj^^^.j  ^  5,  autcm  auerlionc  auerfi  fucritis  vos  &  filii  veltri ,  non 
Rab.  Mulcum      ^  ,     ..  j  o   1 

Iec]uentes  me,  ntccultouientes  mand.ica  mea  ,  &  1  cxrcmonias  quas 

propo(uivobi.N,lcdabicritiS(3ccolueritis  dcf>salienos,  &adorauciitis 
cos.aufcram  liracl  defuperficieterriequam  dedicis,  &ccmp!um  qd  r 
fanclincauinomini  meojproijciamaconfpcciumco:  t  crirquc  Kracl  ^ 
inproucrbium6cinfabuIamcu6tispopuIis,  &domushajc  eririncxe  * 
plum  .  Omnis  qui  tranlierit  per^am  ,  Itupebit  &  {ibilabit ,  2^  dicct :  *   '^ 
tQuare  fccit  dominusfic  terra:  huic,  &c  domui  huic  ?  £t  rcfponde- 
bunt,quia  dcreliqucrunt  dominum  Deumfuum,  qui  cduxicpatres 
eorum  deterra  Aegypti,  &iecutifuntDcosalienos,  &  coluerunteos, 
&  3dorauerunteos:idcircoinduxitdominusfupcreos  omne  malum 
hoc,  t  Expletisautem  annis  viginti  poltquam  ^edificaucrat  Salomon  s 
duas  domos,  id  cit,  domum  domini  &  domum  regis,  Hiram  rcge  fy  ^ 
'  b  ripriebcntcregiSalomonilignacedrina&  abicgna  &auriiiuxtaom 


1 4ccr<u< 


fijn»  cftal- 
I4liiin4, 


^Pcii.a^.p. 

Hier.»», 

>.P4r.t-  *• 


auri  &  argcnci 
ligna  cjuocjue 
ccdrina  &  cy- 
prcfiina  ad  .cdi 
ticium  rcx  Ty 
riconculicqnc 
^alomon  ina- 
nibus  compcn 
facionibus  re- 
^  donauit,  intcr 
quas  ciujcaccs 
jo.no n  procul 
9  Tyro  condo 
nauic.  Q^i.ccii 
difplicuilfcnc , 
nnitccns  ad  Sa- 
jomoncm  di 
xicfe  ciuicaci 


6c  Ijunisopcrib. 
ibi  eft    rcfcciii) 
vircucum.Difccr 
nicaucch.rc  mu 
diunab  imuuin 
cJo,  i*v:d()musclt 
mi)ricium,id  cii,      i 
il-ibicacio  fancio 
rumifefruitusiii      ^ 
ftici.c  ficuc  pal'-      I 
ma  Borcns  afuu- 
ditdt  virtktein  vir  Pfik- 


bus non  egcre;  ncquodopushabuerat,  tunc  dedit  Salomonipfi  Hitam  vigintiop- 

&:cxcunc  ap-  pjdain  tcrraGalilxa:.  EtcgrefluscItHiram deTyro,vtviderctoppi- 

ra^Gabaon^q^  daquapdederatei  Salomon,&  non  placueruntci.  Etait:  Hasccinc  sut 

ca^difpliccrcfi-  ciuitatcs  quas  dcdifti  mihi  fratcr?&  appcliauit  cas,  terram  Chabul  viqj 

ffnificat         Scd  ^Anteqiwindiremiuctoppidii. 

Chabul  quafi  i"  <ii^"i  hanc.  Mifit  quoque  Hiram  ad  regem  Salomoncm  centum  vi- 
germen  inccr- 

jkjinon  ad  a^dificandam  domum  domini,  &donium  fuam&MclIo 


tuteyn  ,vc  vidcatuf 
HS  Dsorwn  in 
Sion .  Vicos  fuos 
quicrancabfquc 
nuiro  mumuir 
Salomon  ,  quia' 
Chriftus  cacus 
fidclium  gracia 
fiia  ica  proccgic, 
vc  hoftibus  ipf- 
ricualibus  infu- 
pcrabilcs  cNi— 
lianc. 

Ribb.  Ciuica- 
ccsquas  S.iloino 
a:dific;xuicdcre- 
liquijs  Amor- 
'^  rlixorum  fuc 
runc  ,  quas  nou 
filij 


U 


10 


precacur.Quo 
piodo  crgo  di- 
^x  func  Cha- 
bul?  niiiforce 
dirtum  lic  pcr 
ironiam ,  quia 


Cap,  M. 


pocuerunc 
gintitalentaauri.  Hsccit  fummaexpcnfarum,  quamobtutitrcxSa-  15  ifmcldclcrc,  li- 

lomon  ad  a^dificandam  domum  domini,  &donium  fuam&MclIo      ^""^  '"  ^  "     ■"* 

&  murum  Hierufalcm ,  &  Hczer,  Magcddo ,  &  Gazer .    Pharao  rex 

Acevptiafcendit&ccpitGazer:fuccenduqieamioni,  &Ch.maneia  11  S-yP"^'   fcbucrcic 

■1    k-    u     •      •  •       •       r    •    o  j   j-  +•     j  a-     r      "^  cSc  dcdic  m  do- 

quiliabitabatmciuitatcinterrecirj  &dcditeamt  in  dotcm  hlia:  iuar      tcm  filixfux^v- 

j^ermccupicni  c  vxori  sajomonis.  Aedificauitcrgo  Salomon  Gazer&  Bethhoronin- 

tudinc  truituu  j  fcriorem.&Baalath&Palmiram  in  terra  folitudinis,  &  omnest  vi- 

non  arierrent.  ■      %  r  .      1  i  r  ■   • 

c    ^cdificauit .     cos  qui  adfepertmebant,  &  crant  ablquc  muro:  mumuitcmitates 

Rabba.  Vrbcs     curruum,&  ciuitatcscquitum,  &  quodcunqueci  placuit,  vt  xdifica- 
quas^dincalje  •*  1  x         * 

dicicwr,  hoccft 

Mclio  &  muru  Hieri'm,Hczcr,Magcddo,  &  Gazcr  &:  reli-  quam  aqua  inucnirccur :  fed  illo  loco  vbi  axlificaca  cit ciui- 

qua  eccfie  decore  fignac,qua  vcrus  Salomo  ad  scpiccrna  Ix-  tas,fon£cs  abundanc,:i<:  palma,qua;  Grarce  vocacur  Palmir», 

' ticiam  ipfacft> 


legicur  :  has 
14  pciica  rcx  Ac- 


fpniK 

xori  Salomonis: 
&  idcirco  rca:-^ 
dificauit  cas  Sa-  t»-»''* 
ir  lomon.  |° 

d  EtTalmiram. 
Inhabitribilisrc-.'^^ 
gio,  eoquodnuf  ni . 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

I  Aufcram  Ifracl  dc  fupcrficic.  eos  captiitando. 

t  Et  tcmpjum  quod  fan.  ipfnm  deJlrucndo-.fjuodfaBumfuitpofl- 

faper  '^abuchodonof«r,i>(  hahetnr  infra  ^.lib.  2  ycap. 

I  Eritq  5  Ifr,  iij^ia  oh  loquetn^e  cms  dcieHione  &  captiuitate. 

4  Et  in  tabulam.  ejuia in  narrationetaliii muUafdfa  immifccntur. 

5  Ec  domus  ha:c  cric.  di'un£  ofs^ifionis. 

6  Omnis  qui  cranlieric. per adrnirjtione  rltionls diuinx. 

I  ^X.i\\)\\di^il.Sictitfolentfaierehoniincs,qhvidei!tca!um  aitcu- 
ius  ro  magnne.  8  Explccis.  Hic  confccjucntcr  dcfcribitur  ipfius  Hi 
ram  rcmnneratio:  &  primb  pomtur  tempus  cwn  diiiti*r . 

j  Annis  viginci.  ^uiafcptem  annosp(fuit  in  mdificationcm  tem- 
fli,&  tredecim  in  x.dificaiionem  domus  fux^vt  di£lum  ellfupr.i  m  fi' 
ne  6,cap.&-  inpriuctpio  7.  j  o  Tuc  dcdic  Salomo.  in  raompcn- 
fatione  lignorum  &  aliorum  qujt  ei  miniiiraiterat. 
j  I   EtCgreifuscflHiram./iwtff  r<:.vr)'ri. 

II  htny^pcMauit. iln)dj>'!at difplicentijm,vt dicunt a!iqui,6'hoc 
in  Ltigua  Vh(ttuccei,vtuhs  erat  Hiram:&  hoccofunatei  quuhprAmit 
tiiur:  tc  non  placticriic  ci.  Didt  vero  V^a.Sa.  (pfonat  tenautatcm 

in 


in  hebrxo:  quia  ilLt  terra  ejl  lutofa  &  adbitreispedib.  &  ideefic  vo 
cauiteam.  1  j  H.cc  cft  fumma.  Hic  confequenter  ponitur  retm-  i 
neratid  p!'pu'.i.  F.t  diuiditur  in  dH.is:m  parteprinctpale,&  incidcnta- 
[i.fecuudd  ii/:FiIiaauc Pharaonis.  Bjwwicratio  aiitpopuU  conji- 
fiit  in  bona  difpofitione  ipfi:ts,qux  ma.xiirieprous.-^it  ex  tnbns.f.  cx  Lo 
na  niunitionefortaHtiorum,''!:;  fuhicSf.oHe aducifar!nr!m,&  ex liber- 
tate  ciuium.^ficundurn ponitur il)i:  Vniucriuni  populu.  tcrtiiabi: 
Dc  filijs  aiic  Ifrael.  Circ.i prirnum  dv:  Hcc  clf.  ln  Hvbr£o  iiabii: 
Hic  cii ccnfus,qucm  leu.uiic Salomon.  e"  fccundutn  eos non re 
fertur  ad liicratn  im^nediatx pmccdentcm.f.ad  1 20.  talenta  aiiri  qtUi  ■ 
mifit Hiram.,ftd  ad  Ulud  qnodpojicafuhdit.ir ,  dc  alicnigcniS  quoS. 
S.ilomon  tccic cribucarios./.a</po>t.7rf«w on<ra in  opsiibus q hie 
exprimuaiiir.  14  YLt  nm.que fecit tnpUcc,v-:  f.t.) .<ti£iunufl  ^•cap. 
15  EtHczcY. nomina funtfortalitimtti.  16  Phaiaorcx. /i«tr« 
fpondvtur  tacite  quxflioni,quia  pclfct  uL  i.iii>  qnAnre ,  quart  rautiiiat 
Ca^s^r  cH  ne  cjjttjub  eiuspoteflatc.&  tdeo  penitiir  hic  qiiomirdo  Tha- 
ruo  rcx.Ac'iypii cipitteuam  iHam ,  e"  dcditfilixftx  111  dotem  &fic 
faFta efifiib dr.ionc  Salomonis.  1 7  Miiniuic  ciuiT. '/. vbirrjhua- 
tltur  ciirrus  beV.ici  &  arma  ad  rcfiflcfiuum  adttcrfariis  fi  infn^erent. 

1   Vniucr- 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

faSlum  efl  auttni.  Seqmtur, 

s  Ut tcmplum qui,dfaii.\i\  hoc patet  q, omnia  cxecriora  qu.-B 
fiiint  ad  cukum  diuiiuim,ticut  c(l  matcnalis  ecc]cfi.i,v.'(fa  ar 
g.entca  ^-  ai>rci,&:  vcfics  quantuncunq ;  fmt  fuinptuof^  &  p 
tio<(^,non  funt  Dcoacccpta,nifiproptercultum  intcnorem 

nKuinro- 


niinidrorum  &:aIiorum  fidclium  qui  culcuscofifiitinaiiii- 
bus  fidci,fpfi,&:  chariratis,ucdicic  Augu.in  Enchi.  Fidc,fpc 
&  charicatcci'lirurDeus.VndcdicicH'Cron.Qjis  cnim  fm 
dior  Exupcrio  '1  holofano,qui  coi  pus  &c  f.uiguincm  domi- 
ni  in  vafc  vicrco &:  cspclla  viminea  colctrauit,  vc aurum &C 
argcntum  difinbucrccpaupenbus» 

Defiliis. 


17^ 


IJI.R^ 


e2:um. 


Gap.  IX.        7*74 


.:*'■,. 


^  ipfa  eft  Emathjfiue  Epiphania  vcl  Antiochia' 

^  a  k'niuerfum.  Rab.Qui  non  fuerat  de  filijs  Ifracl,fccit  p.icifi- 

cus  noftcr  tributanos  cum  eis  qui  non  func  m  filioruni  nu- 

nicrorfcd  in  fcruili  condonc  vticur  <\d  proprium  fcruitium. 

Talcs  licec  in  mukis  aduerfenturjCamen  frequentcr  vfibus 

fcruiunt  eccle- 


> 

limt 


ignefpiritus fantli confumere feftinat. Offercvicbimas , cu  D 
vota  labiv)rum  in  laudem  domini  expandit.P.zcificas,  cii  bo 
norumopcrum  munusexhibet.Hocfuperaltarcdci:  offbr- 
re.quiainiracordisvbidccctignemdiuinumfemper  arde 
re.i.flammamcharitatisfemperfcruere,g.cquid  inabftinen 

tia,  bona  opcra 
fjy,cum  in pr^-  a  j-gf  \^  Hicrufalem  &  in  Libano &  in  omni tcrra  poteftatis  fua^.Vmuer- 

frnn  rcDore  ac.       p  ,  r  \  i  irTi-rvi 

iumpopulumqui  remankratde  AmorrhiE)s,&aeHethxis,&:Fnere- 
fa:is,&:Heuxis,&lebulasis,qui  non  funtdefilijsIfraeKhorum  filiosq, 
remanferant  in  tcrra,quos,  i.non  potuer^mt  filij  Ifacl  exterminare,fe- 

'  1  Qiiia  Chjiuns:os,&.  phili'  .tos  feci:  fc.uTC  6c  .igrira'turani  -y.- ivriv  nd  i.yus  filiormn  Ili-.icl, 

b  cit Salomon tributaiios  vlqj  in  die hanc.De filijs aiJt Ifiael  non  cofti- 
tuit  rex  Salomon  fcruire  quenqua,fed  erant  viri  bellatores  &  miniftri 
cius  &  principes,&  duces,&  pr?fc;di  curruum  &  equoru.  Erantprin- 

c  cipes  fuperomnia  opera  Salomonis.prxpofiti  quingenti  quinquagin 
taqui  habebanrpopulum  fubied:u,&  iiiturisoperib  imperabant.  Fi- 
lia  autem  pharaonisafceditdeciuitat:  Dauid  in  domufua,  qua  xdifi 
caueratei  Salomo.Tuncsedificaui^lello.OfFcrcbatquoq;  Salomo  tri 

a  f  liiPafcha.rentecofte,inkcnophegia!uxM  pT.tccptiiin  legis. 

bus  vicibus  per  annos  finguios  hoiocaufta  &  pacificas  vi6timas  fuper 
altarcquod  ?dificaueratdomino,,&:adolebatthymiamacorani  do- 

'  a  T  Arioi-.gabcr,cux  tcll'nantesaut  f;  iies  Cue  \iilitei  imerprci-tur.        1' Iiifula  cll  in  fine 

Aeg;  ptiaco  maiis  rul-ri.vln  claflls  lolaphat  att.  ita  eft  tcnipcltate. 

c  mino.perfediiq;  eit  templii.Clafsequoq;  fecitrex  Salomoin  Afion- 

gaber  qu(^  eft  iuxta  A hila  m  httore  maris  rubri in  tcrra  Idum^a:. Mific 

que Hira  in  claffe  illa  {eruos iuosviros  nauticos  &  gnaros  maris  cii fer 

f  uis  Salomonis.Qui  cumveniifentinOphir  fumptum  indeauriiqua-  s   cum  fcruis Salo- 
j-^  •-•i^  j,  i*^  c  \  monis,  dumGe 

drmgntorum  vigmti  talcntorum  dctulcrunt  ad  rcgem  Salomonem .      ^[\^^  fcculari  fa- 

pientia  crudici, 
cum  his  qui  in  lcge Mofi  ceriti  funC  in  vnitatc fidei  fociant''. 
H.is  Salomon  noiter  in  Ophir,que  interprctatur  infirmas, 
idclf  in  vilitatcm  liccrx miccic,vcfumpcum  indeaurum ,  i. 
fciTllim  prcciofum,non  libi,fcd  ipfi  S.ilomoni  afcribeces  de 
fcranc.Qnantum?Cencu;ii  viginci  calcnta.i.hifloriam,  allc- 
goriam  cropoloiz;iam,anagogcn  in  duobus  ceftamencis . 
f  inOphir.  Rab.Ophir  nouicncrtprouinciieinlndia.AbO-  ^. 
phir  vno dc  policns  Hebcr  nominacur , qu;E  &  terraaurca  q'!'^'"'  r , 
nppcllatur,co  cj>  montcs  aureos  habeac,  qui  a  leonibus  &  fe-  aHrifcra! 
uiiiimis  bcflijs  incoluncur .  Ad  quos  nullus  aliceraccedcrc 
audcc,nili  qui  in  naui  fknccs  luxta liccus,tcrram  qua  vngui- 
bus leonuin  ctfbilam inuenerinc,in  fuam  nauem  recipiunc, 
vc  fi  beff  i^*  eos  fenferint  facile  in  marc  recipiancur. 

CAP. 


fcnci  tcpore  dc 

rcbus  fuis  folatia 

pra:bcnt . 
.tn.  t>  De  filiis.  Rab. 

losqui  nonau- 

cillcC  filij  func  , 

fcdlibcra:,  quos 

filius  Dci  flingui 

nelibcrauit;  no 

conftituit  S.ilo- 

inon  ncficr  fcr- 

uirc,quia  ncmi- 

nem  cogic.  riru 

Gcntili  fcruirc: 

ncniinem  ccrc- 
_g  monias   vcteris 

Icgis  tcm.porib. 

no.  tc.  fcruare ; 

fed  bellatorcs  ef 

fe,qui  concra  fpi 

ritalcs  nequicias. 

fcuto  fidei  &  gk 

diofpiritusdimi 

cct,  &:  miniflros- 

fiios  ficri.hoc  efl 

fpiritualc   obfe- 

quium  jn  bonis 

opcribuslibipre 

bere.Ec  prinapcs  .Si:  duces,fci!iGcr  vrbcnc  fibi  principencur 

&:carnisl<ifciij::im  domenc.-iiuc  vc  fubdicoslibi  bene  rcgac, 

&  in  fcn.icas  lulht!  Educanc. 

c  Oui.:qu.igint  -t.  Rab.Quinquagcfimo  die  pbfl  Pafcha  &  Icx 

in  monce  Sin?i  tribuca  eft,&  fpincus  paraclecu»  fuper  difcipu 

losvcnic  .  Cju^idcrgolignificacifte-prxpolirorum  nume- 

rus,  nifiojhiqui  Spiricusfin£tlgratialcgis  domini  fcien- 
■  tiani  haberetnerentur,  ipfi&fc  &:  alios  bcne  regcre  pof- 
"  funt  ? 
.d  Oiff)£fctff(/«(x//te. Rab.OfTertpacificusnoftertribus  vicib. 

cuminnicmbrisfuispcrfanda:  Trinitatis  fidcm  obfcquiii 

acccpcabileexliibcc  Dco.OfFen:,n.quifq;  fidclis  holocaufta 

dominci,cumcorpuscaftigado  macerac,  &:  dcfideria  carnis 


cioiie,  graciarii 
ailione  laborac 
iuftumeft  vcco- 
cum  infuauitatc 
Spintus  fanch  of 
ferac  Deo,ficq; 
adolebic  chy— 
miama,cumora 
cionem  puram 
t  Deoincordisfe 
crcco  pCcEparac 
&  ea  qux 
Dcoplacicapo- 
ftulac. 

c  cUjfem.  Rab. 
Claflis  eff  eccle- 
fia,qua;  in  niari 
mucJipoficafHi- 
dium  impendic 
thcfauros  fapic- 
tiic  &  fciencix 
opefquc  virtutii 
acq.rerc :  vbi  suc 
fcruiHiram  nau 
tici  gnari  maris 


i<Tne 


NIC  OLA  VS    DE    L  YRA. 

1  VnitJerfum.  Hicponiiurfecundtm.f.fubit6lioaduerfariorum,cti 
dicimr:  Vniucrlum.  Si  hocfecit  cupiditate  tributi ,  &  abfqi  hoc  3» 
totiucrterentur  ad  Iuda'ifmum,rt  dicunt  aliqui,tunc  peccauit  duplici~ 
ter.f.peccato  anaritiXyZi!'  inobedientix:ejuia  diispr^cepe-iat  illos  e.x- 
taminariM  habrtur  J^m.  3  J.cSi  autem  fucrunt  couer/i  ad  ludaif 
rnmyt;  fccit  eos  fernos  vtfiliis  Ifraelparcerent  a  labore ,  crnon  du- 
^uscttpiditate,forfttan  nopcccauit.,ficHt  dinumfwt  G.fbaonitis  lof 
$A}uic(nuerfi  ad  IudafmumfaSiifimt  in  cbfecjuinm  totius  midtitudi 
nis:^uamuisejfim  dv populis  qiios don.inusiuffcrat cxierminari. 
i  De  ftliis.  Hicponitur  tertiim,f,  Ubertas  iiuium.,cum  dicitur. 

3  Non  conftituit./"./»  operibus  vHibus  &  ruralibus:fedfiebant  ta- 
lia  opera  per  alienigenas  ad  ludaifmum  conuerfos ,  occupabuntur  ta- 
tntnin  opcribus  n(ibilibus.,ideofubdiiur. 

4  ScdcT3m.,&patet. 

5  Filia  autcm.  Hxc  eflpars  incidentalis^in  qua ponuntnr  aliqita  in 
tidentia.Q^ortm  primum  esl  translatio  -pxorisftix  ad  domum  cjuam  ei 
^dificauerat  cuius  ratio ponitur  Z.Tar.S.ridelicct  (p  arca  doniinifus 
rat  in  ci}iit.7te  Danid  vt  expr£ccdentib.&  pcr  boc  erat  fin^lificata, 
fropt.er  quod  nb  e-fat  dignumej>  mnlicr  habitarct  in  ea,nifi  ad  tonpuSy 

falicct 


fcilicet  quoufij;  domus  eius  ejfet  £dificata .  Secundum  efl  dc  xdificatio- 
ne  Mdlo.Dtcunt  Hebr£i,ip  ibi  erat quxdamplateaprope  ttmplu  qiia. 
Dauid  diriiiferat  apcrtam ,  ad  hoc  qiwd  vcnientes  de  lon^epoffent  ihi 
manere in jolcnnitate Tafch^,qn  non  habebanthofpitia  >  & vt cffent 
propc  templnm  deuotionis  caufa:quam  Salomon  clanfit,  &  qnandam 
voragincmihi ixiflcntem terra  impleiiit , ttdificans ibitabcrnactdaf 
ferws & ancilUf filii&Tharaonis,cuius dortius erat iuxta ,  &  in  hoc 
peccau  t.Teriiiitn  incidcns  efl  de  oblatiunc  Sakmonis  ibi. 
6  Orfcrebat  quoquc./a7ia-«  infefliuitatibus  Tafchx,  Tetccofles, 

6  Tabernaculorum^ 

7  Et  adolcbat.  Ti^mperfeipfum  ,fed.per Tontificead  cuiusfpe^a,- 
bat  officium.O^artum  eft  de  eius  nauigio  cum  dicitur. 
Claflcm  quoquc  kcxt.patetlitera  vfquc  ibi. 

5  Qw  cum.  'ilam eflprouincia  in  India,in  quafunt  motcs  haitcs 
mineras  aiiri,fedaleonibus  &  beiiiis  fxuiffimis  inhabitantur:pyoptcr 
quodnullusibiaudct  accedere,ntft  nauiflante  prcfi  littiis  adreftigiU  y 

6  lunc  nautx  explorantcs  horam  qua  diCis:  beflixfe  elongant  ^fubito  inde  accipia 
ex£unt:& terram cjfojfamvnguibus leonum in  namm  proiiciunt  Qr  '"*■• 
recedu'/t,qux  terrapojiea  infornacemproiicitur:^  qnod  cflibi  impH 

ritatis  tvfuu.lur  &  amouetur  virtutcig'iis,&-  remanet  auru  purum. 

CAP. 


AiirB  monti? 
Ophiraurife- 
li  <]iiomo(Jo 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

1  DefiHisautem.lh^id  interpretatur  Deum  vidcns,&  idco|? 
filioslfracl  intclIigunturclcrici&:rcligiofi,qui  pr;c  crtcns 
dcbcnt  habcrc cognitioncm  Dei;nec  debent  lcruilibus  ope 
Tibusoccupari.cuiufmodi  func mercationes,  &:alia  clcrica- 
leni  ftatum  dcdcccntia. 

4  •^^«'"•ai^fcontravitiapervirtutumcxcrcicium,  &:con- 
Uad^nioncs  per  orationis  &:  Ic£tionis  ftudium,  vt  prardica- 
tionis  officium  valeant  cxcrccre. 

T  E^  rniniflri.  m diuerfis  ofiiciis  ecclcfia:  domino  fcruicntcs. 
^tprtfeiii.  in  bono  regiminc  pop  uIorum,Iicuc  de  Elia  di- 

citur^. 


citur  4.  Reg.  2.b.  Tarer  mi,pater  mi  currus  Ifiael  &  aariga  eius. 
7  Claflcm  qiioqus.  Pcr hanc claffcm  intclligitur ccclcfia  mili- 
tans  qux  adhuc nauigat.In  h ic autem  claftc  fucriit  fcrui  Sa- 
lomonis  Si  fcrui  Hiram  &:aurum  multum  apporcauerucad 
Snlomonem.vc  dr  in  cexcu.Pcr  feruos  autcm  S.ilomonis  in- 
telliguntHrapoftolia]ijc|uedifcipuli  dc  ludx-aconuerfi.Per 
fcruosnutcm  Hiram  Gencilcs  incelliguncur  homineslicera 
ti  dc  GcncilicaCcconuerfi,vcDionyfius,Amb._Augu.  &:_plu 
rcs  alij.Pcr  vcrofq;  vcro  fcruos  auru  mulcii  fiple  .icg.(icu  cft 
ccclcli9,&:  pcr  confcqucns  ipli  Chrifto,  mquancum  eft  eius 
fponfus  vcrus  Salomon  :  &:  predidi  ferui  cum  co  func  in 
portu  ccclcfiaj  criumphancis. 

Tom.2.  BB    z        i^cef 


775         Glof.or  Ji .  &  Nicolai  de  Ly  ra.        7  7  6 


^  C  A  P.       X. 

A  >^  Erf  &  Saba,  •{«  Thcodorctus  Gcns  Sab.l  cft  Acthlopica. 

Ctijseft-j».    ^Eonitnrcginarijicadmir4bilisillamulicr,cihus'ftudiu 

laudauit  Chrifhis  in  cuangcli  )s.Na  cum  audiuiUct  qua''vul- 

co  iatbbantur  de  lapiciina  Salomonis,contccic  viam  mul- 

jorumdicrum. 


^  laborcm  cxi 
OimauitcflTclu 
crum:  vV  cum 
pritulit  dclitijs 
quibus  frucba- 
tur  in  rcgia ,  & 

Ecr  Salomone 
ludauit  fuppc- 
ditatorcm  lapic 
fiz^ 

*  Hiftoria  Ac- 
thiopica.  Erac 
huic  regirwe  Sa 
banomcn  pro- 
prium  Malcc- 


C     A    P 


tinuit,&  pro  Mcil?ch  vocatus  eft  Dauid,&:c. 
^<  lofephus.Dicuntautcin  quod  Sc  radiccm  balfami,quam 
hadtcinis  tert  nolha  prouincia,ipfa  rcgina  dcdcrit  rcyi ,  Cci 
ctiam  c  diucrfo  S.ilomon  multa  bona  donauit ,  &  m^iximc 
quic  ipfa  dcfidcranccr  cligcrcc,camq;  fux  largitatis  muncre 

precurrcbar.Rc 
V      T  X.  ?'"3  fiquidcm 

Acgvptiorum 
SC  Acthiopicc  > 


D 

U. 


a  Saba  cluu»  eft  rrfalis  Aethiopixvndefiiit  hzc  regira,quz 
prxtuit  duobus  rcgnis  Acthiopi.T  Sc  Ac|ypti. 


bat  idola.Ad  cu 

ius  aurcs  fama 

t  ft  c«„.u,  lapicntix  Salo- 

itim  eius  pcr  moniscum  pcr 

quo<l  afccnde  UCnilfct ,  qUCn- 

Ikk  ia  domfi.  dam  virum  pru- 
dcnccm  Hiero- 
folymam  mifit, 
vtre  omni  cx- 
plorata ,  ccrtior 
de  Rcgis  prude 
tia  rcddcrctur. 


Ed  Sc  rcgina  Sdba  audita  fama  Salomonis  in  noTc  t   Jona^^^^p!"^ 
domini,venittecare  cum  in  Aenygiiatibus  Et  j   ad  propria  rc- 
ingreflfa  Hierufalem  cum  comitatu  multo  &  di- 
uitijs,camelisportantibusaromata&  aurum  in 
finifumnimisj&gemmaspretiofasvcnit  ad  rc- 

a  ^  Studuit  pioponcrc  qua.iioncs  Cc  carum  iblutioncs  cxigcre. 

gcm  Salomonem ,  &:locuta  ell  ei  vniuerfa  qux 

habebatin  cordefuo.  Etdocuiteam  Salomon  omnia  verbaquse  pro- 

pofuerat .  Non  fuic  fermo  qui  regem  poflct  latere,&  non  relponderet 

ha ,  quz  more  ^  ^j .  Videns  autem  regina  Saba  omftm  fapientiam  Salomonis ,  &  do-  4   tc,&:  populi  fui 

maiorum  co  e-     ^^^^^  quam  :Edificaucrat,&  cibos  menf?  cius,&  habitacula  feruorum  ^      P^tcmx    o- 

a  TVniufcuiuftjue  ordinis  miniftti  vixtus  tantum  coloris  habuetuut  veftes,vt  iiuer  tantam  multitadinem 
jnimllrantiuni,ali<iiiaeffei  cognitioofliciorum  finguloimn. 

&d'rdines  minifl:rantium,veftcsq;corum&pincernas,  &  t  holocau-  < 

a  ^^RnbRcginanonhabcbat  vliralpiiitum,vidcUcctconfidcrandiprudentiaiB  ciut.  7 

ftaqu.-Eoffcrebatindomodominijnon  habebatvltrafpiritum.  Di- g 

xitquc  ad  regem  :  Vcrus  cft  fermo  quem  audiui  in  tcrra  mea  fuper  fcr- 

monibus  tuis,&  fuper  lapientia  tua,&  non  credebam  narrantibus  mi 

hi,donccipfavcni&vidioculismeis:&  probaui  ,  quod  mcdia  p.^irs  | 

mihi  nuntiata non  fiierit .  Maior  eft  fapienria tua  &  opcra  tua  quam  t 

_  ^  „      rumorquemaudiui.Beativirituij&beatiferuitui,  hiquiftantcoram 

Qyorcucrfo&:  r  «         i-        r    •  r-    j        •         n»  l 

reexplanata , fu  c  teicmper,&audiuntrapientiam  tuara.Sitdommus  Dcus  tuus  bene- 

bito  fc  ad  iccr     didtus  cui  complacuifti,  &  pofiiit  te  fuper  thronum  Ifracl,eo  quod  di- 
Srcomponlt^!     ^^^"  dominus  lirael  in  fempicernum,  &  conftic uit  te  regem ,  vt  fa- 

Atque  cum  co 

ccrucniflctjprxter  multa  alia,quib.  a  Salomonc  eruditacft 
lcgemac  prophctasdidicit:&in  patriam  rcdiens,itinere,fi- 
hum  quem  ex  Salomonc  c6ceperat,pcpcrit,qui  vocatus  cft 
Meilcch,qucm  ipfarcginain  Acthiopia  vfq;  ad  vigcfimu 
a^tatis  annu  apud  fc  cducauit ,  ac  poflea  ad  Salomone  patrc 
remifit,vt ab  co  fapicntiam  difccrcr,&  coram  arca  dfii ,  rcx 
Aetl^iopijE  pfecrarct^.Qui  a  patre  facile  matris  pofiulata  ob 

^ tinuit 

N I C  O  L  A  VS~DE"LYRA. 

C  A  P  V  T  X. 
Erf  d^  SLeg/Hd  Saba.  Dcfcripta  gloria  Salomonis  in 
s-'^  familijs  &  a:dificiis,hic confequcntcr  dcfcribi- 
tur  in  opulcntiis.Etprimoex  amplitudincfum 
_  ptuum.  fccundo  cx  muldtudinc  prouetuu  ,  ibi: 
i.rat  atitempondus atiri. tcrtio cx  magnitudinccffcduum,ibi: 
fecitqubquerex.  Circa  primumconlidcrandum  ,q,  admira- 
tio  confurgit  cx  infpcdionc  rci  magnx  &:  infolira:,  q,  pot  cf 
fcduplicitcr.Vno  modo  fecundum  quid.& hoc modo  par- 
uis  pcrfonis  &:  fimplicibus,qu^  non  cofucucrunc  vidcre  ma 
gna,aliquidcflmagnum  &:infolitu,licctalijsfit  mediocre, 
vcl  paruum.  Alio  modo  fimplicitcr,f.illud  quod  cft  magnu 
&  infolitum  pcrfonis  magnis  &  affuctis  ad  magna  vidcnda. 
Rcginavcr6Sabacratprudcntiflima&:potentiirima,&:pcr 
confcqucnsafiruetaadmagna:&:tamen  vidcns  fapicntiam 
Salomonis,&:potcciamin  fumptibus  magnis,fuitvaldead- 
rnirata.Ex  quo  patcc  magnificcnti^  Salomonis  cxccUcntia, 
&:  boc  cft  quod  dicitur, 

Scd 


mcauit. 

Allcgor.Ifid. 

Ha:c  rcgina  vc. 

turam  ccclcfu 

dcgcntibus  dc 

fidcratcmChri 

ftum     figura— 

bat,quz  circii- 

amiaa  varicta- 

,&:poj 

patcri 

mus  oblita  cur 

rcbat  (barbara. 

gente  non  ani- 

mo,  fed  in  apcr 

co  percgrin.i  ) 

in  occulto  fan- 

ftorum  ficric»- 

ciuis  optans . 

b  Fidens  ai4tem. 

Rab.  Rcginavi 

fo  Salomonc  S>c 

gloria  cius  ftu- 

pens  fupcr  pru- 

dcntia  cius ,  di- 

xiv.FeruseflfeT'^ 

mo,&c.  Sinfan- 

ftaccclcfia  au- 

dicis  miraculis 

Chrifti,prouocata  cft  ad  quzrendum  cum ,  quo  pcr  fidem 

i nucnco,confidcracis fandta:  fcripturg ceftimonijs  diuinita- 

cis  eius  poccntiam  agnofccns,parum  pucac  cfrcomne  quod 

fibi  antea  narratum  cft  dc  co.  ' 

c  Beatiwi.  Rab.Rcgina admirado in laude Salomonis eru- 

pit,diccns:£c»ifi  wV/.Vcrc  bcati  funt  quoru  rcx  cftChrift',& 

qui  a:tcrnaciusvifionepcrfrui  merentur,&gloriaquahcc 

ciim 


Anl 


1  ^crf^^regwrf.  quxdiuulgabaturvbiquc. 

2  /wnow/flerfowwi.  ExquopatctcafuiircDei  cultricc  qua- 
uisnontcnerctMoyfilcgcm,quiaad  eam  non  tcncbacur. 

3  Tentare  cum.  id  cft',obfcuris  &  dubijs  quxftionibus. 

4  yidens  atitcm  regina  Saba.  Ex  folutionibus  dubiorum . 

5  £frfo»2«»i,€^c.i.domos,vc  pareccxpr^didis. 

6  ytflcfij-y.  hcbanc.n.miniftri  eius  vcftcs  diftiniftas WSm di-» 
ucrfa  otticia,ex  quib.ftacimcognofccb.icurofftficuiuslibec. 

7  ^r/>o/oc<i«/f^. quiaficucdicicIofephus:omni  die  in  ccpl» 
otfcrcbant^^mukafacnficiapro  co:&codemo  df  i.Par.p.a. 
Et  yi£iimas  qitas  immolabat  J  domo  domini.  Ra.  Sa.  dicit,  q»  h^C 
eftveralitera:  Et  afcenfum  perqnem  afcendcbat  in  domodomini. 
Erac  cnim  dc  domo  rcgis  ad  templum  quardam  via  pcr  gra- 
dus  valde  fumptuose  &  artificiosc  fhda:&  huic  didloconfo 
nat  quod  habctur  cap.pra:c.cjj  Salomon  tribus  vicibus  offc- 
rcbatinanno.Exquo  vidctur,q,  non  faciebac  quotidic  fo- 
lcnnitatem  oblationum,ficut  lofcphusdicit. 

8  7\(on  habebat.  in  quo  dcfignatur  iplius  admiratio .  Caa:cra 
patentvfqueibi. 

Amilir 


M  O  R  A  L  I  T  E  R . 
1  Sed &  regina  Saba.  Per  iftam  rcginam  qu?  Gentilis  erat,  fi 
cnificatur  ccclcfia dc  gcntibus  collcdta , qu^ audita  Chrifti 
iamacxciusmiraculispcrorbcmdiff"ufapcr  fidc  vcnit  ad 
Chriflum,&pcrcxcrcitiumdcuotiftudijdiligcnccrinquifi 
uit  vcri  Snlomonis  fapientiam  in  cuangelio  contcntam,int.a 
tum  q,  quicquid  in  dodlrina philofophica  vidit  cfic doclrin^ 
Chrlfti  difibnum,rcpucauit  fimplici  tcr  cffc  falfum ,  diccns. 
f  Maior  cU.  Moralitcr  autcm  pcr  rcginam  Saba  intclligitur 
anima  humana,qu^  rcgina  df,co quodeft  ,  ad  im.iginc  ii,im 
mi  rcgis  fada.Pcr  Saba  vcro  qu^  capciua  incerprcCTCur.figni 
ficatur,cius  fjdario  v  pcccatu  originalc  cx  piudionc  cfi  cor 
porc  perQjCwcJtur  fcrua^&epanicxmifcnji)  fcqucnnb.pcc 

catum 


catu  o  riginiUc.propter  q,  dicic  i'liilulo.  i .  Mccapb.  quod  liu 
naana  n.icura  multipliciter  cft  ancill.a.&amplius  pcr  .Ktualia 
pcccata  in  icruituccm  rcdigitur,Ioan.8.d.  Quifacnfncatumy 
fcriiusrflpcccati,  Glo.non  vniustm  diii.  fcdtot  dominorum 
quot  vitioriim,&  fic  multiplicrtercaptiuatur.audicns  tiibo 
nicatcm  Chrifii  pcr  pr;cdicatoris  vc^cm ,  tanquam  regina 
Snba  vcnit.ad  vcrum  Salomoncm  dc  rcgionc  longii>qua. 
AmbrofiusfupcrLucam .  C<nidcftIonginquius,quamafc 
rcccdcrc?vcnitauccm  pcr  vcram pcenitcntiam , iicut  filius 
prodigus,qui  a  pacrc  longc  rcccilcrat:&  experiens  bonitatc 
&  manfuetudincm  Chrifti  ipfam  recipicntis  dicit. 
t  Trobaiii  qtiod  me.  fcilicet  bonicatis  Cbrifti, 
■\  Jii//j/fl;inc/<?fa.  pcrpr^dicatorem» 

Teeii 


\ 


717 


111.  Regum: 


Cap.  X.        778 


Cap7- 


ciimpatire&Spirittjfandoconrpicere  &  nipiendam  q  mii 
discoidcfc"otiend.cpe:pr:cua!icerpcrcipcrcJ^cantin'. 
a  Li^:  a..  Rab.Condicoi  iiortcrlign.-ipreciofajhuccli,  do£la 
rcs  fan<n:os  quurum  fidci  viror  non  dccrcfcic,  ncc foliorum 
vci  ba  deciduntjfed  fiuituui  bonorQ  operum t^ib.  fuis  red 
dunt  ad  muni- 


niedomusDei: 
hoc  cii  ad  con- 
firmaticncm  cc 
defixfu^  poni, 
vt  eorum  vndi- 
<]uc  vallaca  do- 
drina  &:  exem- 
plis,  ruinamfcc- 
Jeru  non  fentir.c. 
Impucribiiia  &: 
fpinofainfimili 
tudine  albe  ipi- 
ne.  Thinarotun 
dafunt(3<:  candi 
gj  da ,  ex  cis  fiunc 
"  \  fu]cra,afu]cien- 
e  do  dicta,  vjdcfi- 
cct  iuftcncacula 
ad    fortitudine 
tcmpli ,  vcl  gra- 
dus  don.us  do- 
miui,&  omnja 
iRlirumencamu 
flcorurn. 
b     Can'o<unis .      <• 


B 


«(dl 
&er 
m  ne 
,air. 
.1  .'as 

h.-!S 


rcgis.  Vnde:  lc£i»hm  SalomonU  fcptu^gwtafortes  ambii.iit,  £) 

Rab.Excubantes  ad  ofha domus  icgi^jfuntpredicatorcs  C.int.j.(r. 
qui  cuftodiuntdomumdomini,  vciniidi.iconbus  intcrclu-  ^^^^lcn. 
dantaditu.Duccnta-haftijdcfumnia  fcxcencorum  Iklorii  '^"Sfi^oiau 
fadc  lbnc,quia pacrcs  vcnufq;  ceftamcnci,dodrina&  opcra 

rioncpfcdifunc 

ceresiudicium  &iufl:itiam .  Dedit  emo  rcfji  centum  vieinti  talenta 
auri ,  &  aromata  multa  nimis,  & gemmas prctiofas .   Non  funt  allata 

a  Id  eft,  tam  prctiofa. 

vltraaromatamulta^quanicaqu.-ededit  regina  Saba  regi  Salomoni. 
a  Sed  &  claffis  Hiram  qua?  portabat  aurum  de  Ophir  attuHt ex  Ophir t Ji 

gna  thina  mulca  nimis,&r  gemm.as prctiolas  fecirqhe  rex  dc  Iignis  thi 
b  nis fulcra  domusregi£,& citharaslyrasq;  catorib.Non  luntaliata  hu 
^  iufcemodi  ligna  thina,neq}  vifa  vfq;  in  pr^Ercntcm  diem.Kex  autSalo- 

mon  dedit  regina:  Saba  oia  qu*e  voluit  &  petiuit  ab  eo,exceptis  his qu? 

vltroobtulerateimunereregio.Qnxreuerraeft&abijt  in  terram  fua 

cumfcruisiuis  Erarautcmpondusauri  q>  olJerebatur  Salomoni  per 

fingulos  annosjfexcentorum  fexaginta  f.x  ralentDrum  aurij  \  excepto 

eo<jaffcrcbancviri<^rupved:igaliaerant,&negotiatores,vniuer(ique 

lcuta  vendentes,&oes  reges  Arabias  ducefq,  terr.T  Fecitquoq;  rex  Sa- 

lomon  ducenta  t  fcuta de  auro  puriffimo.  Sexcen tos  t  auri  ficlos  dedit 

a    Pdta  funt  fcuta  raedia  ficutluiiaiiuaiidj  eft  fsmiplcna. 

in  Isminas fcuti  vnius,&  trecentas  peltas  ex  auro  ^bato.t  rrecentajq-, 
min^  auri  vna  pelra  veftiebant  pofuitqueeasrex  in  domo  faltiis  Liba 
ni.Fecitctiam  rcxSalomonthronumdeeboregrandem,&veftiuiteu 


Rab. Hi quictj.d  ^  aurotfuluo  nimis,  qui  habebat  fex^radus.  Etfummicasthroni  erat  t  1-^  "^'l 

a^unc  m  vcroo  i  ^  ifncan 


auc  opere ,  om- 

niain  laudc  Dcj  faciunc:Iaudem  inter  aduerfa,  &  profpcra, 

cordcjore  &:  opcrc  pronuntiarc  non  cefrant.Vnde.y«;>c>-w«« 

m  tuos  Hiciufilem  co'/Jiiturcuflodes,tota die &  no£ienon  cejfabunt 

laudare  ntmin  domini. 

c  %riiMrm.  Rab.Ecpafcificusnoflcrecclcfixfux  omnia  q 

pecic  dabic  vnde:  Qjtiicuvijtir  jx tientis patrrm  in  nominc meo.,da'- 

bic  vobis.  Non  folum  q,  p.°cinuis,im6  ct  q  humana  fragilicas 

auc  ncfcic,auc  non  pra;fumic  pccere  gracuito  muncrc  largit"'. 

d  Diicenia.  Rab.In  Paral.fcHCis  addunmrhaf}a:aurca: ,  quia 

lanccis  &  fcutis  vtcbant  duccs  cxcubaces  aiice  oftiti  domus 


t 


cum  quicquid 
fcrmone  docue 
runt,bonis  opc- 
ribus  probaue- 
runt .  Duccnca 
fcutaquoru  fin- '      , 

^      ti-cccnciau  i,,ihcbcm.™ 
rci  vcfhcbanc,  fi  putantche,& 
dcm  perfcctam  inf«- 
corufignificac, 
qunm  in  fanda; 
Trinicacii   con- 
fclTionc  habe—  E 
banc.  Benccrgo 
cufiodcs  domiis 
dominihafias& 
fcucarturea  por- 
cant,quia  redo- ,    . 
rss  cccicfi^  cla- 
ritatc  fuperne  l"a 
picntix     fplcn- 
dcnces,&:  verbo 
rumiaculis  ini-  tanreos. 
micos  cofodiiit 
&  fcuco  fidci  cc  ttrefqiic. 
uijTmii  i- 
rcpcUeces,  tobrfzo.vdl 

depurato, 


^ 


cxtiiigunt. 


regis 


c  Salfus  Libani. Sylua Libani ecclcfiam  gcntium 'Bgnificat, 
qux dc  faftu  fuperbi^e abfCifa  in  fibnca  domusDelaptacur. 
yndc-.Iniicnimuseamincampisfyliix.. 

f  Thrommdecbore.  Rabbanus.Thronus  vel  folium  cf!impc- 
rialis  fcdes,qux  in cancicis  rcrculum appcllacur,eo  q,  rciidtf 
tes  ferac ,  vcl  de  loco  ad  locum  circiinfcrac.  Ad  quod  pcr  (ck 
afccnitonis gradus  afccndcbacur.Subfolio  crac  fcabcUum 
aurcum,&  fummicaschroni  rocunda,  tenta  duabusiiianib. 
vclbrachiisextrinfccus,iuxtaqucftabant  duo  lconcs  adiur 
uanccs  fultcncarc  fcdjlc. 

Et  duO' 


Ibidem. 

PfaLiji, 

Cip.jlv 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

X  Attulit  cx  Ophir.  Jn  libro  de  proprietatibus  rerum  dicitur,^  sut 
lignct  vjlde  alba  erpolita,ita  quod  imagines  ibi  rcfultant. 

2  Fccitquc.  ytfulciend)  di&a^adfort^ficandum  templnm  &  domu 
regis.I{a.Sa.dicii  jj rexfecit  indegradus ad afcendcndum de  domo re~ 
gia  in  dornum  domini,& propter  hoc  regina  Saha  dc  illo  afcenfu  fuit 
aimirata.&  dicnntur  hicfulcra  afulciendo,  qnia  in  lateribiis  afcen- 
fmpr<£di&i  erant  ifla  ligna  ad  hoc,cp  afcendentes  &  defcendentes  ap- 
poiiarent  fe  ibi. 

3  Etcvcliaras  lyrasq;  cantoribus.Non  funt.  i.varuinjlrumen- 
tamuftca  ad  cantandum  laudes  diuinas  in  domo domini per  Leuitas. 

4  Rcx.  Dtcit  T{a.Sa.quodper  hoc  notantur  foluiioncs  quxjlionum , 
qnai  ipfa  propofuit.^lU  vero  dicunt,quodfucrunt  quxdamfemina  & 
tonfimilia,qu£  non  habcbantur in  terra  fua,  fcd  in  terralfraelabun- 
dabantproptcr  quod  taliapetiuttabjqiterHbofe:quia  non  erant  magni 
faloris, 

5  lL)iCCjitis.&iRafueruatmagna&pretiofa. 

6  Erat 


6  Erat  autcm.  Hic  confqucnter  declaraiur  mwtitudo  prouentuum 

6  patet  Utcra  Tfquc  ibi. 

7  Et  omncs.  i^uia  venicbant  de diucrfis partlbus  orbis  ad  audien- 
dumfapientiam  Salomonis  dcfcrcntes  ci  m:t  nera,  vaja  aurea,  &  arge 
tea:&  plura  alia,vt  hahetiir  infra  cod.ctp. 

8  Fecit  quoq;.  Hic confctjuentcr  oflenditur opulentia  Salomonis in 
magnitudine  c:r pnlchritndine  eifc£tuum,cum  dici;ur:  FCcic  quoq;. 
fcilicct  exrerius,fed  interius  erant  de  alia  materia,ideo  fubditur. 

9  InlaminK.fcilicet.^dcoopcriendnmipfum.       .    '  ' 

I  o  Ec  crcccntas.  Et  dicuntur  apdlendo,quia  expcllum  i3us,&  siit 
circularisfignrx . 

I I  Trcccntsq;  minx.fecundum qaod  dicit  l{a.  S.i.  Mina  cflgc- 
niis  nummi  dctcrminati ponderis,  &  e^fatisminus  quampondus  ta- 
lcnti,velmina,-vt  dicit  ifidmrus,  in pondcribus  centum  drachmis  ap- 
penditur,&  eflnomen  Grtecun:. 

1 2  Fccic  etiam  rex  Salomon,  hocfuit  aliud  opns  valdc  pukbru 
&  fitrnptiiofum. 

I  j  Ec  fummicas  throni,  Sicut fit frequenterin  cathedris  li^ncis. 

Ezdiix 


MORALITER. 

8  Fffri^Mo^Kf.  Perqua:fign.iturorationcsclcricorum  &:rc 
ligioforum  deuotorum  Pcrccntcnarium  cnim,  qui  confur 
gic  cx  multiplicationc  dcnarij  pcr  fcipfum,fignificatur  im- 
pletiodcccm  mandatorum  &:pcrbinariumlignificaturgc 
minacharitasDci.f&:proximi.or.ationes  autc  facftx  a  dc- 
calogum  implcntibus  &:  charitatcm  gcminam  habcnCibn'», 
valid.Tfunt  fcucaconcra  d(jmonum  infultus. 
10  Etirec(ntaspelias,&c.  Perquasfignificatut  orationcs  de 
iiot?laicorum,qui  funt  in  triplici  gradu,f  incipicntium,  prc) 
ficicntium,&:  pcrfcctorum.  Pcrccntcnarium  autcm  figniii 
catur  implccio  dccalogi  pcr  modum  prxdidum .  &:  dicun- 
tur  orationcs  iftx  pclc^  a  pcllo  pcllis,quia  rcpcllunc  idus  te- 
tatiuftum. 
U  fedt  mm  rtx.  Pcr  qucm  fignificatur  virgo  iMaria,in  cu- 

lUS 


iusgrcmio  Chriftusfcdit  tanquam  in  throno  nobiliflimo 
rccipicns  trius  rcguni  homagia. 

t  De cbore.  Quod  ratione  albcdinis  &  frigiditatis  fignant pil 
ritatcm  Manxinalijsrefrigcrantem  motuslibidinis. 
f  G!-rt««/m.  Imograndiffimum  meritis. 
t  £f  vf^/«i>.  FcrucntifTimiccharitatis. 
\  Qjii habcbat.  Etcontiiicntur  Luc.  i.c.Primus  cfl oratio  fo- 
litaria.&:  notaturcum  dr:  Et  ingreffus  .ingelu  s  id cam.  Bern.fa 
pcr  Mifli.is  cfl.Qiio  ingrcffus?  i  fccreto  cubiculo,  vbi  orabac 
pacrem  in  abfcondito.Sccundus  cfi  virginalis  verecudia,ibi.' 
Turbata  c<\  infermone  eius.  Tcrtius  cfi  difcrcta  prudcncia  ,  ibi: 
.  Et cogitabat qualis eflet illa filta.itio.Quavzus  inquircnns  dil're 
tia,ibi»  Quomodofict  iflud,quoniam  yirum  non  cognofco  :  Quintus 
humiliantisfcdecentia,:bi,  Ecce ancUla domini .  Scxzus  fide- 
lis  obcdicntia,ibi.  Fiat  mihijecundum  verbum  tuum. 

Tom.a.  BB    3        Etdu* 


789         Glof.ordi.&NicoIaideLyra.        78 


ro 


tnr». 


b  T^n efifuflnm,<fi-c.  Aprc ccclc-figconucnit  inud,ciii dicic':  j) 
MuUxfilix  con^re^aucruni  dimtins^t ,  fupcrgnjiu  a  vnituijas . 
c  Sed&  o>/;/>..i  wyi,o^f.Omni:iv.nraqiixpacinci  nortri  nii- 
nilk-ric!  ivineunrur^nurca  funt ,  quiaocsaKC  fandorum  qiia: 
funt  vala  i>ei,vt  diuine  volunuti  ferui.m,rplendore  fapicn- 

ciar&:di!c;\io- 


a  £t  di'o4c(in:.  Qni.i  fcx  crant --ilccfionis  gr.idus  altrinfccus , 
A  cjui  potiti  cranc  pro  fuliciu aculo  afccndcncis  gradus . 

Rab.Soliu  S.ilonionis  ccclcfia clle  intdligitur,  in  qua  pa- 
cificus  rioficr  rcun:ins  ludicia  fua  facerc  dinol».  jcur  Bcnc  de 
rborc  thduni  clfe nicnioracur,qu>'Hi4m  clcphas, cuius  hec 
ofia  lunt  inccr 

qindrUpcdia  iC  »  f  In  afcmConr  pridui  hirc  «tque  indc  apnodiSilo  jliit  vt  nieliu»  val»t  quis  tkenieie. 

1 4uo  folcra.  lu  phiriinri  v.i-     mtunci.i  in  parte  pofi:criori,&t  diia:  manus hinc aique  inde  rencnres  fe 

Jct A"  icpcraict  a  c{!lc,&:  <iuw  lci:)ncslhbant  iuxta  manusiintrulas,  &:duodccimleunculi 

irulccturtami  ,   t\         ^  r         r  j      1  ■  •     1     kT        n  /-   -.  1 

n?fux,&  piu-  '^'  uanrcslupcricxgradus  nincatqueindc.Non  clt  bdum  taleopusin  v- 

"  c  niueifisregnis.Sed&omniavaladequibuspotabatrcx  S.ilom  niCranr 

aiirea ,  &:  vniuerfa  fupellcx  domus raltus  Libani  de auro  purifTimo .  N'6 

dcratargcntum,necalicuiusprerijpuMbaturindicbusSalomonis,quia 

claflis  rcgis  pcr  marc  cum  clafTe  Hiraicmcl  per  trcs  annos  ibat  in  Thar- 


gc  fccunda  116 
viitur.  hoc  pu- 
dicis  .nptatui,^. 
per  ciilficacc  ni 
Chrifii  piarce- 


pra  fcquuntur.       r       i   C     '         i  o  .'  ii-  r     ■ 

Hanc  vcfiiuic  ^  "S  , derercnsindcaurum&argenrum,&denteselcphatorum&Iimias 


t  >-P4.^.c, 


?uro,qUia  fplc- 

dorem   gloria: 

fi^x  m  ca  pcr 

iniraculaclare- 

B  fccic fccic.  Scx 

Cen.?  a.  dicbus  pcrfcrit 

Dcus  niudior 

natum,qui  nu- 

xacrws  pffcdio 

ne  fua  pfcdio- 

ncoperufigni- 

ficac.  Scpcimo 

rcquicuic  Dcus 

&  quia  fcx  sta- 

tibusmudusp- 

(laCjin  quibus  li 

quisc^leltepa- 
tria  dcfidcrac 
bonis  opcribus 
fef^inct  afccdc 


?  ^  Ka  &  i'3c:JicHs'noftf r  luf er  omncu)  ccUiiii4u)en)  lAnftoium  «jui  vere  ic^»  lunc  exaltatui:  (juonioui  qui» 
in  niil-  1-us  Kjuabituraoniino! 

&:  pauos,  t  Wagnificatus  elt  ergo  rcx  Salomon  fuper  omncs  reges  ter- 

jl    ^  Et  vn:uei(H  cccl-lia  hoc aj. pciit,.  r  ad  confpcctum  ^jloux  no.ui  tcj.s  pciucnut  vndcj  CjMarliui  vul- 
rum  tuuin,vuitum  tuuin  at-inincrcciuiiain. 

TX  diuitijs  & fapicntia,&  vniuerfa  terra  defiderabat  vul tum  Salomonis, 
vtaudiretfnpicntiameius,o^uamdcderatdimiinusincordetius.  Etfin 

a     1  f  1  vi-.urcjuiftjue  lcciindum  r^uod  viies  libi  fuppet  Jnt  jn  vcrbo  feu  taft.s.oire.iulum,  liudet  prTllaie  Dco. 

guli  dcfercbanr  ei  munera,  vafa  aurea,&  argentea,veltes  &:  arma  belli- 
ca ,  aromata  quoc^ue,  &  equos  &  mulos  per  annos  fingulos  .    Con- 


f  grcg.iuitquc  Salomon  currus&equitcs,&  fadtilunc  ei  milie  quadringe 
ti currus,& duodecim  milia equitum,&:  dilpofuit eos per  ciuitatcs t  mu 
nitas,&  cum  rcge  m  Hicru/alem .Fccitcjue  vc  tanta  eflict  abundantia  ar- 
genti  in  Hicrulaicm,quanta  &lapidum,&cedrorum  pr^buit  multitudi 
Iiem,quafifycomoros,qua:nafcunturincampeftribus."t£teduccban 

T  Ii)  fuia- 

turequi  SalomonideAegypto,ScdcChoa.  Negotiatores.  n.regis  erne- 

bant  de  Choa,&:  ftatuto  pretio  pcrducebant.H^rcdicbatur  aCic^quadri- 

rc .  Rotundicas     p  ^^  ^^^Y^^^^  lcxcentis  liciis  argeti,  &:  equus  ccntu  qui  nquagiiua,atq; 

pcr  m^mm  chroni  in  pofie     jn  hunc  modu  cuncSli  regcs  Hethjcorii  &  S\^ri^  1  equos  venundabant. 
otum  cdiice  ciori  ll^nitR-ac  ^ 


[  cqrrnnm. 


•  in 
dmc 


t 
c 

b.int.i.autori- 

fate  roercito 

rum  regis  Sa- 

lomonis,  qui 


rcquicrna:tcrnam,qua?pof!hanc  virnmfandis  futuracfi. 
Vbi  quifqui;.  h  ic  bcnc  laborar ,nicrccdc  rc  muncracus  pcren 
nic}.ctcpcrfruetui  Manusccncnccsfcd.lc,fignificac  folacia 
jjiisper  fi)lue  diuin.E gr,ici.c,qua; ccclcfiamad  carlcfic  rcgnu  prouchunc. 
d.i  crat  fcrta  15  jjujp  qyig  jp  vtroqj  ccfto  hocprirdicacur,quia  non  nifi  di 
exmi"equ[dc  ^''"°  adiucorio  ad  bonii  profici  pot.f^cr  Lcones  duos,pacrcs 


Ecg^-pto. 


Pftl.  113. 


vcriufc^;  ccfii  figuracur,qui  forcitudmc  animi  fibi  &:  aliis  do 
niin.iri  didicerunc.  Hi  luxta  mantis  fiabiic,  quia  fandi  pacies 
cjuicquid  boni  fl:cerunc,n6  Iibi,fcd  Dco  dcpucaucrunc .  vn- 
dc.T^niiob.s  dotiunc tionnobis,(«driumiiii tHod.i ^loriavj.VLX dvio 
c  ccim  lcijculos  pdicacoru  ordo  apoftolica  doitrina  feques 
fignificacur:hiSjfcxgr.idushincacq;indcffanc,y.a  bonorii 
operu  grcfiijs  hic  &:  indc  doClrinis  v\:  excplis  munirc  ccrtac. 
" b  X  ■>,! 

NICOLAVS  PE  tYl^A.       "  ■'       ' 
j  Et  dux  man us  h ; nc  atque.  fcil^cec  i»  parte  antcriorir 
7.  Et  duo  Iconcs.  ibifculpci  &  ijlafiebant  ad  decorem  <crfimptuo 
fifatem  cpcris.CAtera  paien:  yf(^ue  ibi. 

5  Non  erat argcntum.  /;«<:  efl qitii erat  modicipretH  nfpeaiul  ,p 
fter  quod  vafa  damus  Salomonis erant aurca.Cxterapatct  vfque  ibi. 

4  Fecitque,&:c.  Hypcrbolecfiaddenotandmcxccffum  mnliiiudi 
nisargcnti  &  tignorum  ccdri. 

5  Et  cduc.  (]Hia  ibi  emebantur,co  quod  ibi  nafcuHtur  equi  fortes  & 
boni-&fecundum iP.am  translationem  Choa rfl nomcn  proprium  lo- 

'  jignificatAon- 
gregaiio- 


fi.Difif  autem  I{a,Sa,qHO(l  efinomen  appcllatiuum,&  j 


M  O  R  A  E  I  T  E  K. 

I  Et  dn£  ma*'Hs.  Per  quas  fignantur  operacioncs  adhux  vkx 
&:conccmpIaciu^,quia  manus  cfi organuni  organoru  3.  dc 
Aia.f fta: auc opcracioncs  exccllcnccr  f iicrunc  in  vir<?,inc . 
z  Et  dno  koncs,  Per  quos  fignificacur  duplex  forcicudo  ,  f.  in 
aggrcdicndisardu!s,&:  incoIcr,'indis.nducrfis. 
t  Etduod.  Pcrquosfirnificancur.n.frMdusSpiricuflanftivc 
ponuncur  Gal.  j.fic:  frudus  antcmfpintus  eji  cluritas.gaudiHm, 

fav,paticn:iaJonga>iim!t.ts,bon(Cas,benignitas,manfuctudvJidcs,m<> 
dejiiaycnntinent  tj,cai\it.is . 

t  Stantesfupcrfex.  Pcrquos  fignancur  fcxdona  Spiricuflan- 
tti  q  poniincur  Bfa.  ( i.fccundum  Hcbcaicam  vcncacem./^e* 
^uiifcetfupcr  eumfpiritusfupicntix  cr  tncellcSJHr.fpirittts  confilii  et 
forii:Hdms:finritusJci(ntix^^'  'mfi^b:t  eumfpMtus^  timoris  domini. 


nisniccnccs  co 
'    cincncpocuvi- 
i    C.C,  vVfic  iiifi^ 
t  Jonsa(jUxfcilieh- 
t  tisinv!ta£terna. 
d    ^(f  f  alicuius , 
.firc.ll.ib.Quia 
fccunduniApo 
■  {^olu^T^m  eit  in 
firmone  vcrbiim 
Dei  ,fcdinvirtu- 
te&  pr^dicatio- 
meuangciii.  K6 
in  pcrfu.ifibili- 
bus  human^-fa 
picnci.t  vcrbisi 
confifiic,fcd  iai 
ofIefioncfpiri«| 
tus&;  virtutis,, 
vt  fides  noUr*i 
non  in  f^ipictiaj 
hominri,fcdin| 
virtucc  Dci  fic.  1 
C   Deferens  inie\ 
iiuru ,  6^1".  Rab. 
Ciuidauruarge 
cuniuc  f;gnin- 
ccc  nocum  eff. 
Cfccru  dcnccs 
clcphincorii  fi 
gnificac  doilo- 
rcs  f(>rccs,pp  ni 
corcmfapicti^.l 
]'crfimi.as  ad' 
humanos  imi- 
canccs ,  fcd  be- 

ffi.ilitcrviucnccs  fignificant^qu:  ad  fidcm  cxgcncib.vcniuc:: 
qui  ficlt^ ccneic  viir i.\;  opcribus  neganc .  Pcr  pauos  quorum. 
caro  li  llcc.nca  fucric,impucribilis  pcrmanerc  df :  quia  pcnna 
rum  pulchritudjne  vcfiiuntur.pcrfecti  ignetribulationisde 
cbdi,adc6  vt  varijs  vircucib.dccorcnc^Hf^cdc  Tharfis,vide* 
licetcJcamarisf^uchbfcculiad  S.ilomoncnoftrum  detcrii-  '. 
tur.Tharlis  exploratic  gaudi]  df  Arma  bellica  ^fec|uicuc  . 
f  Co>!gngauitq;  Salonwn.^'6c-  Rab.Dchis  lofcphus  profequi- 
tur.Exornabancur  afccnforcs  eorum.primum  decora  luucn- 
tute  fiorcntes,h.'tbcntcs  magnam  proccritacem ,  ditfiinden- 
tes in cquorum  fcf^ione comam,purpura circumamicti,qurt 
arr/iaci  cxificntcs  circa  rcgcm  arcusq;  fcrcnccs  cquiCabaiitl 
anceeum,quaiido  ad  locum  ahqucmcicbcbacexire. 
CAP. 

gregationem  vel focieiatem.&  fccundum  boc  dcbtt ficri  puu&Ui : 
cdu.  &ff(juitur  taiisfcntentia. 

6  Ec  dc  Choa.  &  Ijoc  efi,fo( ittas  velmultitudo  mercatonm rcgi^ 
accepit  miLitudincm  in  emptione.Q^od  exponens  R^i.Sa.dii  it.ij,  mer 
catores  Salumonis  eniebant  vmnes  tq "os .Aigyfti,ha  i}-.  a!ii  rcges  non' 
poterant  habere  nifiptr  eos.vnde  ir.finc  Ijuius  capitui:  diciitn :  Acq; 
in  hunc  modum. In  Hcbrdio  habtiur:F..t  cundi  rcgcs  Hcth.xo 
rum  ifc  Syri.v  pcr  manus  covum.  fupplecquos  cmcbant.t. pcr  ma 
ms  mcrcato)um  Salowonis: &  indc prauenicbat  ei  magnum luirum. 

7  Egrcdicbacur. i.cmcbatur quadrig.i,i,qtat:iOr cqui curruaies, 

8  Scxccncis.  &  ftc quilibet equusvendebatur.i^o.ficiis. 

CAP. 


J  n  nollia  vero  tiansiationeadditur  </o/j«w  worm. 
t  X.'"^f^^/'"^^'""»'^"C'Namncqucinccclisncq;in  tcrris  eft 
aliquapuracicicura  libi  fimilis . 

8  S c.vctntis.  Moralitcr  thronus  Salomonis  cft  bcata  virgo ,  1 
cuius  grcnuo  fcdit  vcrus  rcx  p.icificus  Icfus  Chnftus,  tanc|  i 
rcgali  folio.Ifteihronusdiciturcburncuscandorccontine- 
ti;c  viiginalis,aurcus  fulgore  fapic  nrix  fupeinacuralis .  Diiar 
manus  luiicimplctio  mandacoru,^:  iupcrcrogarioconlilio- 
rum.Scx  gradu.s,fex  vircuccs  in  virgine  cxccllcnccs.  f.  humi- 
litacis  ccnor,paupercacis  amor,honcftacis  dccor,  piecicis  dul 
por,|onganimitacis  vigor,ch.iriracis  fcruor.Perlcones  vcrci 
dcfignatur  porcffatis  ccrronfccundum  c),  dicicur  Canc.tf.d. 
Terribilis  rt i.ifhorum acirs ordiiiata.  f  ad  dcbcllandu acrcas po 
fe(iacesperhuuisv;rginisvircucem&:mcrita.    - 


781      III.  Regum 


j 


rib.  Poflethocfor- 
tafleintcUigijflilla:' 
propter  Salomone 
dcfcrcret  dcos  fuos. 
ciim  vcro  ipfe  pro- 
pcercascoliicntde- 
oscarum^noncflcj, 
quidven  boni  con- 
icSariqiicat.Appa- 
rctin  pcrfona  S*Io- 
monis  mira  exccUe 
tia  &C  mira  fubucrfio 
fied.i  vorago.  Qiiod 
in  illo  (iiierfis  tcm- 
poribu^cxtititprius 
bonum&;  poftcrius 
nialum,hocinecc!c 
fialimiliter  oficndi 
tur.Nambonaillius 
bona  ecclcfix,  mala 
illius  mala  ccclefia: 
fignificanc 


C  A  P  V  T    XI. 

Exautm.  Rab.  S.ilomonemarguic  vehcmen- 
tcr  fcriptura.nihilquc  de  poenitcncia  cius,vel 
indulgcntiaDeicommemorac.  Forccdicac 
gs  muhcres  alicnigcnas  fignificarc  ecclcfias 
ac2;e- 

CAPVT 


Cap.  XI.         782 

*(  Idem.  Salomonomnigracia&:  fapicncia  donacusa  do-  D 
mino,ad  idololatriamanuilicribusinducitur.  .    l.p-^J^fcr.c.;. 

■^  Cyrillus  Alcx.Quod  Snlomon  pccc.^ucrit  nnnifefla  ul-  ^-T.ton-I"^ 
fis diis  feru;cns,ncgaueric  nullus.  Porro  allcdlum  dicinuis 
cum,ab  alieoisenis mulicribus.Dcccptrix  cnim  rcs  efl  mu 

lier,nam  interarma 


XI. 

ttxautem  Salomon  adamauit  mulieres  i 
alicnigenasmultasjfiliam  quoque  pha-  » 
raonis,&  Moabitidas,di  Ammonitida.s, 
lduma;as,&  SidoniaSjSc  Gctha:as  de  gcn 
tibus.-iuperquibus  dixit  Dominus  filijs 
Ifracljt  Non  ingrcdiemini  ad  eas ,  neque 
deillisingredienturad  vellras.  Certilli- 
me  enim  auercent  corda  veftra  vr  iequamini  dcos  earum  .  His 
itaque  copulatus  efl  rcx:  Salomon  ardentiiTimo  amore .  t  Fue-  j 
runtqueeivxorcsquaii  rcgina^feptingentJEj&concubin?,  tre- 
centa:.  tEtauertcruntmulierescoreius.  Cumique  iam  efTet  fc-  4 

a  1  Kon  .Ttstc.fed  moritus  vcl  iap  entia.  J 

nexjdeprauatum  ell cor eius per mulieres , vt  fequereturdeos  ^ 
alienos,neccratcoreiusperfe(itumcumdomino  Deo  fuo,fi- 


Epid.ad  Vka- 

i' 


Deu.  I7.«i. 


a  flunoncm. 


b  cut  cor  Dauid  patris  eius .  Sed  colcbat  Salomon  Aftarthen 
deara  Sidoniorum,  &  Chamos  Deum  Moabitarum ,  &  Mo- 


Kf- 


cr. 


\a{rf. 


LAPSVS  SALOMONIS. 
b  Sedcolcbat^[iartben,c-c.  ■n  luftinusmartyr.Audeodice-^ 
rcquod  m  libris  rcgnorum  deSalomonc  fcnbitur,  propter 
inulicrcs  opcratum  eum facris idolorum  apud  Sidonios,  q, 
fsccre  non  lu{!incrent,qui  ex  gentibus  pcr  Icfum  crucifixii 
adcognitioncm  Dci  creatons  venerunt. 
.5«  lrcn.rus.Cum  Salomon  fineoffenfa fcruiret Dco, &  mi- 
niflrarct  difpofitionibuscius,tunc  glonficabacur:cum  aute 
vxorcs  accipicbat  ab  vniucrfis  gencibus ,  &c  pcrmittebac  eis 
erigere  idola  in  Ifrael,dixic  fcriptura  de  eo.tr  nx  SaU.mo  erat 
mator  rr.Mlieiu,&c.  &  diuerterut  miditrrs  cor  eius  poil  deos  aitrnos. 
^  Tcrtull.RcijciturSalomon,fcdiama  mulicribus  alicnis 
pcfl[efius,&  idolis  Moabitarum  Sc  Sidoniorum  mancipatus 
•}«  Idcm-Salomoni  ira  Dci  acccflit  poft  luxuriam.&:  idolola 
triam. 

^4  Idem.Salomo(audeo  dicerc)  ct  quam  habuic  in  Deo  glo 
riam  amific,per  mulicrcs  in  idololatriam  vfq;  percradus. 

•jj  Idcm 


habcc  volupcatem , 
qua  mcns  vincitur. 
4c  Hicron  Scriptu- 
ra  &  Salomoncm  &:  icm  ro. 
Achaz   voluptatis, 
&  impietacis  accu- 
fac.  Vtcrque  enim 
cum  cflct  dc  fi-irpe 
DauidrcccflitaDo 
mino,&  altcr  intpn- 
cum  fecutuseiUibi-  t.!f.M'^;i 
dincm,vc  fcpcingcii 
cashabucric  vxorcs, 
&  crccctas  concubi- 
nas,&adolcfccncu- 
las ,  &c  icorta  pafTim 
quorum  no erac nu-  ^ ,  „.7.0.01- 
merus,ncgle(.l:oque  cerdos.§.  itS 
Deopncruni  fiioru,  Saiomon. 
extruxcricidolage-  E 
cium  plurimarum, 
&:fuencn6vcprius, 
ledidia,  idefl:  amabi 
lis  Dominijfcd  ama 
tormulierum.  ^ 

4«  Agufl.Vfq ;  adco  laqueus  illi  fuic  ifla cupidicas,vc a  mulie  ^''*^'*- '" 
ribusctiamidolis  facrificarccogcrctur,ficutdeiilo  fcriptu  P^*^-"** 
ra  teflis  efl,&:c.Quid  mirum  fi  cecidit  SaIomon,In  paradifo 
non  cccidic  Adarr.JNo  cccidit angckis  de  c^lo, &  diabolus 
fadus  cflilo  doccmur  m  nullo  hoium  fpcm  clfc  ponenda. 
•j<  Xheodorccus.Salomon  diuinorum  donorum  oblicus,cf-  Q::«ft-Jf' 
fedlufq;  libidinofiflamus,habuicconfuccudinem  cum  mul- 
tis  mulicribus,ficc  contcntus  indigcnis,pra'terlcgem  duxic 
alicnigcnas,quarum  dijs  omnibus  ardificauit  cxcelfa.  Ado- 
lcbatcciamcurum  idolis.  F 

^  Grcgorius.Salomonimmodcraco  vfu  atque  aflTiduitate  l.n.Moral. 
mulierum,ad  hoc  vfquc  perdudius  eft,vt  tcmplum  idolis  fa  ^•"' 
bricarct,&:  qui  prius  tcmpliim  conflruxerat  Dco,afiiduita-  - 
tc  libidmis  &_perfidia;  fubcraitus ,  idolis  ccmpla  conftruere    • 
nontimuic. 

^  Ambrof.Sape  illcccbra  mulieris  dcccpic  cciam  forciores  L. j.deAfcrali. 

«^  ma- 


i.f. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
CAPVT     XI. 

REx  auccm.  Tofitjuam  defcriptum  efl  tcmpus  in  quo  floruit  rc" 
^^iium  Dafid  fnb  Salomone,hic  confrqucnter  defcribitur  tempaSy 
M  ftofub  eodem  inccpit  declinare .  Et  primo  dtfcribitur  Salolnonis 
tranfffrc(Jio.fecHndo pfna  comminatio,ibi,  Igicur  irarus  eft  Domi 
niis. tertio  aduerfjrieriifuftiratio^ibi,  Sufcicauic  aucc.  quario  mors 
Salomonis  &  f tt7»tt/jr/o,z7»/,Reliquum  aucem.  Circa  primum  oile 
diturprimo  frangreffio Salomonisinpeccatoluxtirix.fecundo  in pcc- 
eatoidololairi£,ibi,  Cumq;  iam  ciictfcncx.Circaprimumdicitur 
Rex  aucem.  i.ardenter  amauit,vt  poflcajubditur. 

1  Mulicrcsalic.  &  ftc  tripliciler  peccauit.Trimb  tjuia  inordinatb 
&  nimis  ardentcr eas  amauit .  Secundo  quia  "pxores  aitenigenasfibi 
tccepii  contra  legem  Moyft.Exo.^.\.Tertib  qnia  vxores  fibi  vltra  mo 
dum  mnttiplicauit  contra  legem,Deu.  ly.vbi  probibetur  regi  accipere 
vxores  plurimas  alleBentes  animam  eius^ 

2  Filiam.  Hancfpecialiter  exprimit,ia  fuit eitts rxor  principalitcr 
&magisditfcia.c£ter/£ai4tfucruntadiunlIiX.Cxtcrapatentvfq;ibi. 
i  Fuerunt.  lofcphus  aut  dicit,(p  fucrttnt  70.  Et  idco  dicedum  q,  70. 
«"fantp;  vuipaliores  aliis^&-  illas  tantum  numcrat  lofcphtis. 

Vei  aiitcrpotcfl  dici,Q>fcriptura  hic  numerat  domiciitas  &fcruien- 

tes 


tes  affi/imtes  fiiis  vxortbus,&  ftc  defeptingetis  hicnumcratis^feptutt 
^inta  erant  vxorcs  ciits  &  reginx,Ciitsrji  aute>n  eanim  domicitlx .  5"» 
quis  Av.ti  m  velitfcqui  tcxtumprout  fonat,potefi  dicere  qiiod  Salomon 
ad  tantam  carnalitatem  deuinerat^quod  frcquenter  de  nouo  ptrgtnes 
habere voleb.it.fiCHt habctnr Eflljir.z.c.de .Ajfnfrorcge ,  quodqnali- 
bet  dic  h.ibebat  vnam,&  qu£  ingrcdicbatur  vcfpere.,igrediebiitur  ma 
ne.,nec  kabebat  Uce  'tiam  rzucrtendi  ad  regem ,  nifi  rcx  eam  vocaffet 
ex  nomin?.& fccundimi  hiinc  modum  infra  duos  annos puterat  rnulti 
plicarihnments  yfqne  adfeptingentas. 

4  Lc auertcrunt.  .Ab  amore  Dei  &  obfcruantia prxceptorum  eius^ 
ficiit  dixcrat  Dominu^per  Moyfen. 

y  Cu mq; .  liic  confjqucnier  ofleniitur eius  tranfgrefjiopeccato  ida 
lotatri£,citrii  dicitur. 

6  Vt  fcqueretur.  Quod  non  eil  intelligendum  Salomonemficfuiffe 
infatiiatitm,  qttod  in  idolis  crederet  aliquid  cjfe  diuinitatis,fed  nolens 
olfendere  vxoresfints  ea  adorabat.Sicut,&  .Adam  comcdit  lignum  ue 
titum ad pcrfujftoncm fu£  vxoris,ne eam contrtflaret,ficht dicit ^ii- 
gufl.ftiper  Gcn.ii. ii.&de ciuita'e Dei li. I^.c 1 1 .quia  vir nonfnitfe 
dt48i4S,vt  dicit  .Apo^olu^.i  .Timo.z.ita  qtiod  crcderct,  iffodper  efunt 
illius  iigni  hal)eret fcientiam  boni  &  maii  ,ficut fuggcjferat  Jerpcns, 
proutdifJufmsdectarauiGen.i.c, 

Tuiic 


xM  O  R  A  L  I  T  E  R. 

1  J\fr««?fnjS4/owo«.  InhocautemfattoSalomon  nonfuic 
figura  Chrifti.ficutdidhim  eft  fupra.nam  in  ipfo  nullus  fuic 
dcfcdus  pcccati.Sed  in  hoc  faifto  Salomon  tvpnm  tenec  fa- 
picncis  hominis  Dci  iudicio  nobis  occulco  a  fapiencia  cadcn 
tis.qui  ficut  Salomon  tria  colit  idola.f  Aftarthen  deam  Sido 
nioruni,pcr  quam  dilctia;  carnalcs  fignificantur,eo  q,  Aftar 
thcii  plafmationis  fupcrfluicas  interprctatur.fcmcn  aiic  coi- 
tus  in  cums  cmiffionc  cft  delcitatio  vehcmcs ,  dc  f  upcrfluo 

alimcnci 


alimcntigcncratur.  q 

I  Et  Chamos  de.Fectque  Salomon  quod  non  piacuerat  coram  Domi' 

no.  Pcr  quem  fignanturdiuitixtcmporales,  eoqj  Chamos 

congrcgatio  inccrprecatur. 

■j-  Et  Motoch  idoiujn  ^mmonitarum.Pcv  qnod  honorcs  mun-' 
diales  fignificantur,co  q,  Moloch  pl.ig.T  intcrpretatur.  per- 
fona;  vcro  in  magnis  hor.oribus  poiirx  dc  communi  curfti 
fcmpcr  timent  libi  dc  plaga morcis,gladio  vel  vcncno ,  vcl 
aliis  mcdis  contra  eos  excogitacis. 

Tom.2.  BB    4        izSufcita- 


^ 


A 

..fton,u< 


Qnrft.  ^y. 
t3~i.q4-e- 


Glof.ordi&NicolaidcLyra.        784 

pcrlibidincm  A:  inccmpcranciam  declinaiiitad  impicntc, 
&i.  fllic  ci  iniptidjcicia  pciljaf nx  culcus  idoloriim,cu  priuauit 
fua  cuni  v'^»:  prou  iJcnfia J?;/<7/w/»4w.air/f '.:"«  ic  ni.vit*  f«a.l)c  n 
dc ondic  iniiucnLim  bonic:iccm.d.  Scd i'i  diebus iuii  mnf^cii 
hxcproptcr Dauidpatre iuum.Na cu quidc lics  prom  adiucorc, 

J.i  ChrvroQomus. 

locb  idolum  Ammonitarum.  Fccirque  salomont  cjuodnon 
placuerat  coraiT»  Domino,  &nonadimp!cuit,vtfequerctur 
dominum  ficutPauid  parcreius.  t  Tunc  ardificauit  salo-  i 
mon  plianum  Chamosidolo  Moab.in  montequi  cll:  conrra 
Icrurcilcm,&  Moloch  idolo  filiorum  xmmon  .  A.cquc  vn  hunc  x 
modu  fccit  vniucrfis  vxoribus  (liis  alienigenis  qux  adolebant 
thura,&:inimoIabantdijsruis.Igituriratuseftdominussalo  1 
moni,quod  auerfa  cflamcnsciusadomino  Dcolh-acl,qui  4 
apparucratcilecundo,  &pra:ccpcratde  verbohoCjnefequc- 
retur  deos  alienos,&:  non  cultodiuit  qux  mandauit  ci  Domi- 

a  T  Vtiqueper  ^iihanpioiiheiam  vel  per  a!ium. 

nus.Dixititaque  Dominus  salomoni ;  Quia  habuifti  hoca- 
pud  te,&:  non  cullodirtipadtum  mcum  &  prxceptamea  qua: 


703 

m.uicos,&  a  rcHgionc  fecitdifccdcrc .  Ec  ideo  cu  vel  amori 
confu!c,vol  errorcm  cauc. 

^a  Idem.  Samfon  capcus  c(i  pcr  crrorcm,nnquid  cu  forcior? 
Salomoncapcus  cfi  m  vxorc,ni)nquid  cc  fapiciuiorrlllc  igie' 
ciiius  fapiccja  cocis  ccitbratur  fcci!lis,ta:tus  fiynlipicns ,  (^4 
nimium  amauic  vxo? 
rcm'.  Vt  plurimos  a 
m;jrcy  r  i  j  confu  m  nw- 
tioue  fcpc  rcuopauit? 
a  -^  jQ^;  apparulr.i:ei 
fecHid"  .  Thodorc- 
tus,  Ad.iniplitlcau- 
damciiminacioncm, 
mcminic  d»uin;r  vcr 
yclacionis,quxbisci 
fada  tuic ,  Ncquc  c- 
nim  pcr  aliuin  ,  in- 
quic,propbctam  ci  o- 
(tcndic,quid  agcndu, 
fcd  ipfc  ci  antc  omr 
nia  prohibuic  culcu 
dcoriimqui  talfono 
min.inrur.  Dcindca- 
lias  iudic  fcruarc  lc- 
gcs.Q;uoniam  Juceni 
pcr 


D 


D.niid  quiavita  mi- 
^V'iinic,  aiidior  fic  f.ilu 
cis  his  qui  fu.i  (cfc  pcr 
didcracdcIidia.V^idi- 
(}i  mifcricordi.im  Do 
iniiii,  qiiomodocos 
qui  vircuce  pollcnc, 
coci  nuilticudini  op- 
ponic&rcpcndic.Si 
dcccmiuftos  inuenc 
ro,.iic,n6  pcrd;\m  So- 
domx  ciuicaccm .  A- 
liorum  vircus,  mulco 
rum  valcc  ceacrc  ma- 
liciam.  Min?a  cnira 
J^ominibonicas  eft, 
&c  f.cpc  folct  cciam 
propccr  paucos,nml« 
tis  d.xrc  lalutcm  . 

^  Sufci'  ^ 


Gr 

t'. 


fi 


NICOLAVS  QV.  LYRA. 

I  Tunc  a:dificauic.  /,  m  monte  Oliucti ,  &  ideo  cultus  idolulatrta 
de  tota  ciuitatc  Icrufilcm  poicrac  videri.^^juod  eral  magnurn  incitame 
fim  ad  idol<ilatriam,ad  rjuam  pop^dits  erjtpronus . 
2.  Atqne,6^c.  Q^odnon  efiintdtigcndii  .^  qwdcudibctfaceretvnu 
fcmplitniifcd  ornnibtifde vno  ciil  u idaloLttrixfccit  tfnum  templum  ,p 
fdolo ea/nm.Hic occiirutdubium quomodo  Salomon  dir.u^ur  fene.\qn 
depranatHsfmt  pcr  mHlieres,qiiu  dicit  1\a.  5"^  6"  alii  Hehr£i,qHod  c 
Xat  ta*>ii'.m  duodecim  annorum  quando  inccpit  regnare,&  in  fine  bu~ 
ius  capitHli  d:cit!ir,cp  regiauit  quidragint.i  annii ,  &  ftc  vixit  tantU 
5  2.an'iis..Ipf:a4ten  depraHVusfut  pcr  mulieres  ante  mortemfuam 
perfex  anrtos  yel  circiter,quia  xiificatuttemDh  idoiorumplura  .fftis 
•pxoribis poilqUMnfuzrac  Jcpraiiatus,in  quorum  £dificationibus  \iu- 
xerunt  plur^js  anni,&fic  qu.t'ido  dcprauafura  fuit  cor  cius  non  -pide- 
tiir  habutffi'  yltra  .^6.an>ios  vcl  circiier^cx  t.ilivero  tctate  nuUuspro 


ccffit  ci in  rcgKumftlius  ciiss T{pboam  habcns  quadraginta  &  vnum aX 
UHtn,  pcut dicit f.ipt  tra .  Scd quando Salamon  inccpit  regnare  uo» 
folum  h.ibuit du  idscit» annos^vt ab  aliis dicilur^fcdnon probaciir,ne£^ , 
e.v  fcriptura  ficra  h.-ibctnryquia  exprimi:  ain.is  rcgniftti  lantum^notl 
exprintil  annos  eius  quania incepic  rc^trr':,ncc  .-intiof  totius  v  txfuf, 
imo  habuit  2.0. vel pityes  amos  in  pn/t:ipio rc^ti  fui ,  &fic  qu.vido 
tnortHUi  fiit  6Q.annas  h.ibuit  .T.i  niinHS.Et  fic  (onucnienter  potefi  di- 
ci  quodpofi.y^.^nnos  £tatisfii£  deprauatus fiit pcr  mu!i:rcs,&iam 
tunc  poternt  diciftnex.,Qjtia  &  Li:iiit£  cvmyUto  5  o.anno  xt.uisfiix 
feruirs  ceffubant  in  tabernuculo  tan^iu.tm  fcncs ,  yt  habciur  J^im.  8 . 
Et  cx hoc dici:ur .quod S .ilomon non genuit  P^^iboam  w.vel  10.  anno- 
rum,fcd  multo  plufium.quia  eontrax:t  cum  m.ztrcfua.f.  I{nbo.vnpoll 
fu  im  coronatiom<n..Ad  ilbui  autem  quod obiicinur  in  contrarimn  de 
dif^o  J\a.Sa.dicendum,qHod  de  di&o  eius  vcl  alic^um  Hebraorum  non 
eftmultHm  curandu'n,nift  qnjnt.im  confm.tt  fa(r£ fciiptur.c  vcira- 
t:nnijicttt  di.xip!cnius  tt  prologo  meo  fuper  Gcn^Similiur  dc  diClo  wd 


frii diciiuf feite.\:.Ad hnc  a-Hem  rcfpondet  mxgificr  in hifiorip,dicens       gifir-i  &  (ofephi  id<m  cfi dicendum,ma.xvnc  vbi  cfi  rcpugnantiafcri' 
g, Salomon  rcgiauit,%o.nnnis.& allcgatjofphum hocducntem.fcri       pttir£,ftcut inp^opofito vidct:r,vtpjiet cxpr£difl.s . .Adhuc contr* 


ftura  tn  rcgnffii  tacst  /^o.aifnosjicutfupra.i.lib.  i  l.cdicitur  dc  Sau 
k,quod  dtiobus  a'inis  regia  <tt  fi<per  lffaelfciLicet,benc  &■  innocentcr 
l^tacnitcr.  \  S.annis  in  quibus  rtjalh  fe  habuit.vt  ibidefuit  difiu.Sed 
de  di&a  magifiriparim  eU  hic  ctifandnmyiuia  contradicii  fibi  ipfi  i^ 
tiiamfci iptur£.  Dicil enim  tbidcm quod Salornon  \\.anno.genuit i^> 
l>oamy{ir  q'4odJ{oboam marluopatrefuit.  ^o.&  vnius  anni.  ^  infra 
j 4  dicitur,quod  40.^'  vnin s  anni  crat  R^boam  t«w  regnare  c^pijkt, 
^ftc  reuertitur  prim  m  d'&umfcilicet,  quod  Salomon  vixit  tantum 
I  z.annis.Si antcm dicatur quodl\nboam  regnauit yiuente  patre  40, 
Mnis,ita quod principlumrcgni fui  comput:tur  abillo  tcmporc  quo 
pattr fuus incep't deprati.iri,fequiiur quodmortuo  patcefutt.  ga.  ^ 
ynius  nnnorum,'fUod  efi  contra  diclum  magifiri,vtpatct  ex  di&is,  & 
etiam  co.ntrafcripturain,qiita  cap.feq.dicitur ,  qiiod  leraboam  audita 
morte  Sahmonis  r  cuerfus  efl  de  ^egyj)to^&  venii  cum  aliis  in  Sichc 
vbi  congregatus  eU  popiilys  ad  confiUucndum  R^oboam  regem,  Ex  quo 
yidetur  qnod  non  regnauit  viusnte patre.Et  ft  dicaiur  quod  imo  ,fcd 
mortuo  patrefuit  cius  regnum  renouaium  cum  iam  effct.jo.  &  vnins 
annoruin,iS'  dc  hac  renouatione  loqui(ur  capittdumfequens .  hpcpa' 
tetfalfum  per  literam  fequcntem  ,quia  ibidemfubditur ,  quod  P^jiboam 
dereliBo  confiito  feniim  adhxfit  conftito  iuuenum,qui  nutriti  crant  cu 
eo.Ex quo patet,quod tunc erat  I{r>buam  adhuc  iuuinis,quod non  pot 
dici  de  hamine  habente.7o,&  vnum  annos.vndefupra  i.lib.  \  o.dici' 
tur.  Er^tautcm  Bcrzcllai  Galaaditcs  fcncx  valdc.  i.oiiogcna-! 
xius,&  pfaImo.$2,'di(itur,Si  autem  in  poteniatibus.io.anfii.idcfi  in 
bene  complexionacis  &  amplius  eovum  lab.or  &  do{or.  Tr^terea  illud 
quod  dictt  magifiet  quod  Salomon.w.annorumgcnuit  V^boarn,  vidc- 
tur  tffe  cxtrancum  a  viniite  natux^.quiafi  cttndum  ditia  magiji)  ino 
folum.\\.annorum  gcnnittfed  cum  haberet  decem  &  tres  menfvs.qnod 
ficpatct,quiafil{pb^m  habcbnt  ^i.annosfinitoregnopatris  i  i.an- 
tiorttm^^KS'  crat  1  z.annomm  qnandoincepit  teg>iare,fcq\inur  quodvn 
4eci)H)  anno Salomtnis  P^,boamfuit  natus.  ■&  (urn puerfit in  vtero 
matris  n ouem  mcnftbuSyfequitur quod quandofuitgcnitus ,  Salomon 
erat tantum  decem  annorum  ijr  parumpl'<s,quodnon  videtiirpoffibi- 
le  natur£...'4ii  hoc  igitur  i>ico)vtentens  remottendtm  &  repugnantiam 
fcripturx  toUcnd.im^f.tino  vieiiori  iudicio  vidctur  contienien'ius  dice- 
rcquoi  Scdornotffosi^ufm  6.q.anuisregnaueratmorluusefl,  &  fuc- 


prtidifla  obiicit.iirdrverbo  Salomonis  inpri'icipio  rcg'iifui,f/uodh<t^ 
b.'tur,fupva  }.f .  El^o  fum  pucr  paruulus  ignorans  cgrcffum  &C. 
incroicum  meum.  Et  hoc  dicit  I{i.S.i,&  aliqui  aUi  quod  crat  tan- 
tum  lo.annorum.Sid hccn m  vn!et,quia,vitc  i.cdixerat  Dauid  Sa^ 
lomonirecommendanseipunitiontm  Semx,  Virauccm  fapicns  ^s, 
vcfciasquarfaciesei.W*- jKtfw  non  diciturpropricnifihabens  30. 
ann.vcl  circiter.  Et  ideofi  cx  itlo  verbo,  Ego  fur.i  pucr  paruulus» 
&i.c.arguatur,q,  erat ta-i tum  i  i.annorum  eadem  ra-ionc  ex ifiopote' 
ttt  argui,quod erat  ^o.annorum.Et  ideo  illud  verbu  Salomonis.,  Ego 
fum  pucr,&C.  intcligcndtim  efirefpe6lutantiregiminis,fibiimpcfi 
tiyficut diBumfaii  ibide.&  E.vcd.  \:\..diciiur  qucd  lofue  filius  Nun 
puer  non  reccdebac  de cabernaculo,  ZJ  tamcn  tunc  erat.^i.an 
aorumfecundum  Hcbr£os,frcudum  lofeph.^^.  quiafecundu  Hcbr£0i 
gubernauit populum  iS.aunisfecundum  lofeph.  i6.  & Moyfes  ante 
ipfum  j^Q.annis  ab  exitu  de  Acgypto.&  fii  rcfiat  quodfecimdum  He 
braos tunc evat ^l.annorum,ficundum lofcph.  \^  annis,  quiavixit 

I  io.annis,vt  habetur  lofue  vitimo..Adhuc  contrapr^dicia  obiicitur 
dedi&is  Hieronymi,qui  in  episiota  adVitalemprcsbytcrumde  Sato- 
mone  &  .Acha^T^yidettir  dicers,<iuod  Salom'6  1 1 .  annorum  vsl  minus 
genuit  l\pboam,& quod  xt.anno  £tattsfu£  accepitregnum.  .Adqt 
dicendum,q>  Ilieronymtis  mn  loquitur  ibi  .tfiertiui^vt  tnan  fcfiepaiet 
exfine  eiufdem  epifioix.Seifuppofito,quod  iunc  regnare  incxp!  rit,& 
Fypboiim  gcnuerit  fictit  di8um  efi.rcfpvndct  quo7nodo  l)Oc  fitpoffibitcy 
inducens  ad  hoc  exempttm  cuiufdam  mutieris  nutrientis  pw  uidumf 
in  codem  leBo  cim  ea  iaccbat,&  cum  \Q.annum  £ta'is implcffet,  & 
iiiafuiffet  catefaBa  vino  induxitpucrum  ad  carnakm  cuputum,&fic 
alfis tio£iibus  fcqucnitbus,qu£ dv eodem conctpit  &  infra  i.mcnfcs 
venter eius intumuit.H ierony.autem atfribuit hoc magis  vhtuti diuii 
n£quamnatur£,vtfacinusoccultumpcrfignumriidcnspanileretur, 
^fic  argumenium  efi  ad  oppofitum.f.  quod  vinutc  natur£  Salomon. 

I I  .annorum  non genuit Bipbotan. 

3  Igicur  iracus,&:c.  Dcfcripta  Salomonis  tranfgrefftone,hic  confe- 
quenterdefcubitiircomminatiopoinx.ffctffto  regnifui  tempore  filii 
fui.&p.itct  iitcra  paucis  exceptis. 

4  Ciui  apparucracci  fccundo.  femelin  Gabaon,  &fcmelpoft^» 
di^cationerri  tcmfti,ytdicilumfuUfupra^.cap. 

■ipxda'. 


yS^     lII.Regum. 

a  sitfcitaiiitd»^     mandaui  tibi,dij(rumpens  rcindam  regnum  tuumj&  dabo  illud  /eruo  tuo;  *  cip/tio  immf-  D 
it.i'>Hs  a  !i^>ia^     Vcruntamen  in  diebus  tuis  non  faciam  propter  Dauid  patrem  tufi.  De  ma  s   ^^^'^^-  ^^"^m 


Cap.  XI.         78 <$ 


f  Fratcr  fuam. 


vorngiiie 


nu  filij  tui  fcindam  il]ud,nec  totum  regnum  auferam,fcd  tnbura  vnada-  ^   ^^^  "^^  ^^  ^'^ 


6 


ih  in  pncc  dc 
gcbat&tran- 
quillitatc,  om 
ncs  habcnsfu 
bicc^os,  &:  tn- 
butum  atfcrc- 
tcsquamplii-' 
rinu»n:pt;'""' 


patuic 
micorum  m- 
fultibus. 
^  Grcsor.  Ad 


yciuare  muns 
c<)ftjcuic<lucj- 
bus,vthocim 
plcreiiiC  opus : 
fc-dlcroboani  t».Reg.8. 


HUta    Salorno- 

4j  Thcodor,  _  __, 

Qnamdiu  di-  «i  bofiIiotuo,p|i  Dauid  fciuuni  meum,&: "  lerufalem quam  elcgi.Sufcitauit  4  c-ofijcuicducj-  «propt«. 
"'"'^    iiidcn-     ''^^^^^^ adueriariura  Salomoni  Adad Idumi^um de femine regio ,  qui crat 
in  Edom.tCumcnim  eilctDauid  inldum.-^aj&afcendiflet  lo.ibprinceps 

railiti^ad  (epeliendum  cos  qui  fuerant  mterfecli,  &  occidifTetGmne  ma-  7  9"'  cracprm- 

fcuUnum  in  Iduma^a  (^^ex  cnjm  mefibus »bi  moratLis eil  foab,& oTs  Krael,  ^^^pj^  '^"noluk 

donecmterimerctomnemaiculinumin  Idumora)  Fugic  Adad  ipfe  &viri  obcdue  regi, 

Idumxideleruis  patnscius  cum  eo^utin^redercntur  Acgyptum.Eratau      qniconfiuue- 

.  j    ,  ^        }      ^        ■   r  -n-        i     X  4    1        ^  •     fii  raceum  pnus 

tem  Adad  puer paruuius-Cumcj;  iuricxillcnt  d-:  Madian,vcncrunt  m  nia-  s    fupera:di(icia 

aucemca  fuic  ran.tuieruntq:  iecum  virosde  pharan,&introicrunt  AcgyptuadPharao  f  propugnacu- 
fd  paauc  ini-  ^em  regem  Aegypti.Qui  dedit  ei  domum,&  cibos  conijituir^,  &  terram de  J^^SKo 
legauit.Etinu^^nit  Adad  gratiam  coram  pharaone  valdc,intatum  vt  daret  fojymis,vbila 
ei  vxoreforore  vxoris  fua:.gcrmana  Taphne.s  reginje .  Genuitquc ei  foror  l^orauic ita,  vc 
monedi  func  Taphnes  Genubath  fihu,&  nutriuitcu  Taphncsindomo  pharaonis.  Erat  pacummiline  ^ 
quiihocmur»  que Genubath  habitasapud  pharaone  cufi'!ijseiu.s.Cuc|,  audinet  Adad in  ,0  ^"Ff  n-ibum 
Z^nSZ  Acgyptodormin;eDauidcup.,trib.fms,&monuuefcIoabpmKipemil.,.J°;;^j^^*^f: 
rcnc,quia Salo     ti?,dixit  Pharaoni:Dimittemc  vt  vadaxn  terramca.Dixirq;ei  pharao:Qua      iisfiitUis  cgre 

mon  quipofl:     .n.reapud  meindigcs,vrqu?rasire  ad  terram  tuam?At  ille  rndit:Nulla:fed      diturde  icru- 
tantam  iapic-         t  r  i-  c    r  ■       ■  ■  r^  1       r    ■        r,  r         liilem;  cui  oc- 

tiam  vfqueact     oblecro  te,vt  dimjttas  me. Sulcitauit quoq; ci Deus  aduerlarium  Razonh-  n  curric  prophe 

jdolobtna  cc     liu  Elrada,quifugeratAd.irczer  regcmSobadnmfuu,  &c6^regauitc6tra      ra  defledens 

tenfhf  m     cumyiros,acfiauseftprincepstlatronucuminterficerercospauid:abie-  ,,  ^J^^^^  ,„,„,„,. 

hoc    mmido     runtq;  Dama{cu&habit3Uerutibi,&c6ftitueruteurcgeinDamafco:erat      rctquideidi 


ftlTI 


'«  rcge  faceret,  ^'^•'"«^^p:-^'' 

,0       o  j        ,.      '  bellauitcotra 
quodaudiens  ifraelem.Alii 


peiSa  fund!-     l^^^uit  manu  c6tra  rcge  Et  ha;c  cft  ca  rebellionis  aducrfus  eiijquia  Salom6 

tuscor  dcfer-  ^  Mcllo  ^dificauit,8ccoiEquauit  voragine ciuitatis Dauid  patris  iui.Eratau-  Saiomonqux  anguftm atu- 
^iit.q,numvcl  c  teleroboavitfortis&potes.Videfq,  Salom6 adoiefccnte  bonae  indolis  &  rebaccumm-  '^^''^^^j;^;^ 
ininimatnbii  r  :i'  cerficere.        [  uu  limccc 

Jacionis  difciplina cuftoAiic.  c  'Erat  autcm,  Hoc  mandacum  reftitutionis  murorum  reeu-  no^poteMt^^a. 

b  Va-fagimin  Murus  ciijicatis cccidic,co q»  ex  vno latcre  prar        fauic.Sed  vnde  canca  audacia.-ga  rex  cofticuerac  cu  pri^tcctii.  voiebat  m  ip- 

cipitio  ^'  a  TMe       sQ  exercere.) 


N  I  C  O  L  A  V  S    D  E    L  Y  R  A. 

I  Et  dxil. f.Ier()boa:n,(jiiifuitferuHS  Salomonis.vt  habetur  infra. 
a  Veruncamcn  in  diebus.    QuiainvitafuainflicueratregtSa- 
lomonem.yt diUum eflfupra  i.c.&  idco^ft  fuijfet regnumfciffum  tem 
fo-fc  SalomoniSjVideretur  hoc  redundare  in  culpam  Dauid ,  &  etiam 
in  opprobriMm,quia  memoria  eius  adkuc  erat  multum  recens , 

3  Tribum  vnam  dabo.  tribus.n.  Juda  non  fuitftbidata,quia  erat 
fua,nec  tribus  Leui,quia  erat  difperfaper  amnes  tribus,  &  declmante 
populo  ad  ctiltum  vitulorii,conipulfa  efl  venite  adfortt  ludx.  &  Benia 
min,&  fic  fola  tribus  Beniamin proprie  loqitendo  fuit  dataipfiJ\oboa. 

4  Propcer  Dauid  kr.vt  aliqs  de  femine  eius  fedeat  in  regalifolio. 

5  Et  Icrufalem.  vt  vbi  vigeret  cultus  diuinus ,  ibi  rcmaneat  honor 
^egius.Hic  autem  occurrit  dubiHm^quomodo  tranfgrefjio  Salomonis  di 

eatur  caufa  fajjionis  regni,cumfupra  i.lib.c.  i  ^.iliClumfueriti  cpfen 
tentia  Dauid  iniqua,qua  mcdietatem  h^rcditacis  Isbofeth  dedit  Sebx 
fcruofuOiCaufa  fuerit  huius  fciffionis.^d  quod  dicendum  efl,(p  non  eU 
inconneniens  dua^  caufas  partiales  ad  vnum  concurrere  ejfeBum  .  & 
ftc  fuit  in  propofno,  quia  vtrumquefuit  caufipartialis. 
4  Sufcitauit  au.  Hic  confcquenter ponitur  triim  aduerfarioru fufci 
tiitio  p  ialomone.^i^ fecundit  hoc  diuiditur in  trespartes.fccunda ibi: 
Sufcitauit  ei  quoqj.ferr/a  ibi:  leroboa  qnoc[;.Trimus aut  aduer 
fariusfuit  .Adad  iaumix,»s  defemine  regio,qni  cum  afiquib.euafit  ma- 
nu  Dauid  iterficietis  ldum£os,&  creuit  1  .Aegyfto:<&  tpe  Salamonis 
rtdiit  ad  hoc  ip  terra  idutnxxpoffet  recufare,velfahe  SalmonejiUti 
Daitid  infeflare.&  patet  Litera  paucis  exceptis,qu£  difcurrenttir. 

7  Ad  fcpcl.  Scriptu e/?.n,De«.i|.Non abominaberis  Idun^^u 
quia  fraccr  cuus  eft.  Fild.n.  Ifrael  &  Idumtei  de  duobus  fratribus 
defcenderuntf.Iacob  &  Efau,propter  quod  Dauid  Idumxos  qui  in  bel 
lo  cecidcrant.fr£cepitfepeliri,&in  hoc fecit fibi bonii  nomen,eo  f  f- 
fiiterat  occifis  iHa  humanitatem,ftcut  di^lumfuit  fupra  z.lib.S.cap. 

8  Cumque  furre.  tcrr^  nomen  efl^adquamprimo  confugerant. 

9  Vcncrunt.  locus  efl  in  terra Madian.Cifterapatcnt  vfque  ibi. 

10  Cumq; 


10  Cumq;  aud.  quia  monuusfwt rno/te naturatiuded  fcriptura di 
cit  eum  dorm.jfe, 

1 1  Ec  morcuum.  quiafuit  intcrfe&Hs  'gladio. 

12  Sufcita.  Hic  ponitur  fecundiis  aduerlarius  Salomonis  ,fcil{tet , 
B^ct:^n,qui  fi4giens  regtm  Syriie  .AdarcT^r  cum  perfqHcntemcpropter 
offcnfam quam  in  eum  commiferat,aggregauitJibi  alios.viros  -malos , 
&  faCius  eflprinceps  latronum  rcgntm  ^darc^^er  if.'fiflatium..Adad 
vero  redicns  de  .Acgypto  Idummm pbtinire  non  pofuit,  co  quod  Salo- 
mon  eam  bene  muni€ra-.,&  ideo  coniitn.\itfcpr£di£io  KMi^tn^itiHandit 
eum.,vt fieret rex Syri£,&  flc I^a^^r^on  iuuarei  eum  ad  ohlincudumre- 
gnum  Idumetn  contra  Salomonem.Et  ex  diBispatci  litoa  vfque  ibi. 

I  j  Cu m  intcrfic.  id  efl,tempore  quo  pugnauic  Dauid  contra  Syriot 
tunc  ifle  I{axnn  habuit  tempus  opportunum  vt  inftflaret  uominifui  re 
^nurn :  quia  vaiiato  regnopcr  Dauid,habuit  libcriorcm  ingreffimJd- 
eofubditur. 

14  Abieruncq;D.imafcum.  ^f>»-(Zfc/«.'fir<rrc^^/<t. 
ic  Eracq-.aduerfarius  Ifraclcunctisdicbus,  Hocvideturejfe 
contra  illud quoddiBum  cfl  fiipra  i.cap.  Iuda&  Ifracl  innumcra 
bilcs  ficuc  arena  maris,com|;dcnccs  iS<:  bibcnces,acq;  Ixcin- 
tcs  cundlis  dicbus  Salomonis.  Dicenduni.,cp  licct  cun5iis  diehus  Stt 
lamonis  iflefuerit  aduerfarius  cius  voluntate  nocendi,tamenin  ejfeifu 
non  multum  nocuit  ei,per  quod  impcdiretur  notabiliterpax popHli,& 
hoc  efl  rnalum  „'Uad,qiiia  vt  di£lum  ifi,illc  .Adad  induxit  Ki^%on  ad 
hoc  vt  cffet  aduerfariMS  Ifrael. 

16  Kc^mnitq;.  [.ipicB^^^i^nfVtpriedi^Fumefl. 

1 7  leroboam.  Hic  ponitnr  tenius  .zduerfariuSyCum  dicit«r,Iero- 
boam  quoq;.  Dicuni  alujuiyq)  ifle  "S[ab,tt  paier  leroboam  fuit  idem 
quod  Semci,&  cp  vxor  eius  nucriens  leroboam  ■rcducebat  ftbi  frequen' 
ter  ad  memoriam  interfeUioncm  patrisfui  a  Srdomone :  vt  di&utn  eji 
fupra  \.cap.& propter hoc  fit de ea  bic mentio. 

1 0  Ephra.  i.de  tribu  Ephraim:Er  hpc  efl  ca  rebclltonis,qHxfequitiir 
jp  Quia  Salomon  McUo  a:dificauic,&  coequauic  voraginc 

4«ciuicacis 


^  M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

11  SuftitauitautetuDomiuus.  Sufcitauitaucem  dominus  Sa- 

lomoni 


lomoni  cres  aducrfarios,vc  paccc  in  ccxtu,pcr  quosflgnifica 
turtrcs  d^moncSjCjui  homini  a  fapicnciadcieito  imictucde 

pra;di- 


787         Glof.ordi.&NicoIaideLyra.        788 


A 


I  pluralkcr  in 
Hcbrxo  lcrQ. 


6 


C 


a  Ttfle  lilii. 
Rab.  D<<^c 
tribusaiio- 
moD.nuidfc 
pjratx  Uiiic 
iJtdiia:  rcU- 
dx,quiavt 
aic  Apt^iio- 
lus;/^  (.'/«'« 

Sionc  ^'w'  ;4 

funt.  Icrobo 
a;>i  qMide- 
ccnicnb.  a 
tcniplo  Dci 
fcpurans  ad 
idololatria 
pcrduxitjfi- 
gnificat  he- 
reticos  qui 
vnitatcm  fi- 
deicscholi- 
cTt  ha:rcl3b. 
fcindunt,  ac 
liccultui  ma 
lignoru  fpi- 
ricuum  fub' 
dunt . Icro- 
boam  incer 
prctacurdi- 
ludicans  po 
pulu.Nah.e 
recici  diiudi 
carcpopulia 
vidptur  ,cu 
crrotisfuife 
quaccm  f^- 
ciunt. 


induftrium,  conftituerat  eum  prarfcdum  fupert  tributa  vniucrfa;  domus 

lofeph.Fadlum  eftigimrintcmporeillojVtlcroboam  egrcdcictur  de  leru- 
ialcm,vtiiiuenircteum  Ahias  Silonires  prophcta  invia.opcrtus  p.illiono- 
uo.Erantauteni  tnniumtduoin  agroApprchcndcniq;  Ahias  palliumfuu 
nouum,quocoopertuscrat,{cidit  in  duodccim  partes,  &aitnd  leroboam; 

a  Tollctibidccem  fcifluras.H.TcenimdicitdominusDeusirracI;  Eccecgo 
fcindam  rcgnum  dc  manu  SalomoniSjS:  dabo  tibidcccm  tribus.  porro  vna 
tribusrcmancbitci  proptcricruum  meum  )3auid  ,  &l  Jcrufalem  ciuitateni 
quam  elcgi  de  omnibus  tribubus  Ifracl;  eo  c^  1  dercliquerit  mc,  &'  adoraue- 
rit  Aibrthcnueim  Sidoniorum.&Chamosdeum  Moab,&  Moloch  deuni 
filiorum  A mmon:&  non  ambulaucrit  in  viis  meis,vt  facerct  t  iuilitiam co- 
ram  mc,&  ptjecepta  mea&iudiciameaficutDauid  patcrcius.Nccaufcram 
omne  rcgnum  dc  mnnu  cius:  fcd  ducem  ponam  eum  ciidlis  diebus  vit?  fua: 
proptcr  Uauid  feruum  mcum,quem  elegi,  qui  cuilodiuit  mandata  mca ,  & 
pra:ccpra  mea.  Aufcram  autem  rcgnum  dc  manu  iilij  eius ,  &  dabo  tibi dece 

b  iribusFilioautcmciusdabotribumvnam.vtrcmancatlucernaDauidicruo  1 
meo  cundis  dicbus  coram  me  in  leruialcm  ciuitate  qua  elegi  vt  cilet  nome 
meumibi.Teautemairuma,&regnabis  fupcromnia  qux  dcfidcratanima 
tua,eriiq;  rex  fuper  Ifrael.Si  crgo  audiens omnia  qux  prxccpcro  tibi,  &  am 
bulaueris  in  vijs  mcis,&  feccris  quod  reclum  cft  coram  me,cuilodicns  man- 
datamea,&:pr2Eceptamea,ficutfecitDauidferuusmeus,erotecum,&:.Tdiii 
cabo  tibi  domum  t  fidelem  ouomodo  jedificaui  Dauid  domum,  &  trada  ti- 
bi  Ilraci,&  aif liga  feme  Dauid  fuper  hoc. Veriitn  no  cund^is^icbus.  Voluit  ? 

Qu;a  fuadcbat  populo  vt  a  Salonione  iccedcret  . 

ergo  Salomo  interficcreleroboa.Quiiurrcxit&aufugitin  Acgyptu.ad  Se- 
fac  rege  Aegypti,&  fuit  in  Aegypto  viq;  ad  morte  Salomonis. : Reliquu  au  r 
tevcrboriiSalomonis,&oiaquajfecit&fapientiaeius,ecce  vniuerfa  fcripta  ^ 


ti 


ciuiu,  Tol-  D 
JiinccJcccm  t'^ 
lcifliur>s,ci:  ' 
Jc2.1spr.tcc-  ^ 
pta  viohiii  > 
t:oriiipurr : 
6L  vn.i  trib. 
c-.nn  f -.bolc 
DauidrcmS 
lit ,  du  fors 
ek"d(>!"timt 
rc  gula  fidci 
calhoiic.T  p 
maiit.-qoia 
■pnKsDnuiV' 
ttcijidr^vnum 
baptifina . 
b  AT  rem*- 
ncat  iucern* 
Dauui^  &c. 
♦:<  Thcodo. 
Ab  alro  prc 
uides  Deus 
vircutc  Da- 
uidis.  Elegi 
cum  inquiCj 
&  c6pl.u-iil 
ieo.  HocCr 
nim  dicicvo 
lucTCcm,^ 
p''xdLftina-  + 
iii  ipfum  &:  ■ 
gciius   eius 
vt  regnarcc 
in  Hicrufa- 
lcm,inqua 
volui  nomc 
mcumcoli.  ^- 
^Dies 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

^«eiuitatis  Dauid  patris  fui.Erac  aucem  leroboamvir  fortis 
i(£potens.  Vidcnfq;Salomonadolefccntc  bonx  indolisA: 
induflrium^confiitueraceum prefcctum fuper.  Deiflojidifi- 
cio  diiium  efifupra  ca.f.Dicunt  enirn  ahqui^cp  SaLomon  videns  indu 
firiam  leroboamprinio  pofuit  euinfuper mbu  a  domus  Jofeph,  t.  diiX' 
rumtribiiHm,jci.Ephra.i;n & Mantiffe,poflcavcropofuit  eum  fuper 
opus  (tdificij  MeUoJicct primo fcrihatur  officium  alsud,  quiafrequen- 
tcr  infacrafcripiuraprius  fa&a  pofhnodum  narrantur.&  ipfe  ex hoe 
fuit  indignatus,eo  cp  de  maiori vffido  erat pofitus  in  rr.inori  propter  cp 
'  exiuit  de lerufalem.Cui  obuians .Ahia4  Silonitespropheta  dixit  ei  qd 
regnaturus  eratfuper  decem  tribua,&fic  animatus  verbis  propheif 
incepit  contra  Salomone  murmurare  &  alios  foiuitare  ad  rebcllandu 
Salomoni-.q, cum  aud-fftt  Salomon,voluit eum  occidere:  fed ipfefugit 
in  .yicgyptum  vf/;  ad mortem S Mmonis.V^a.S a.vero didt ,  quod le- 
roboarn  reprehedit  Salomonem,eo  quod  claudehat  locum  illum  qutm 
Pauiddimiferat  apertum.propter deuntionem  venientium  adfefia  in 
Jerufalem.  ftcut  diSumfuit.fupra  g.c.propter  quod  Salomon  indigna- 
tus  eieciteum:qiiicgreffus  de  lerufahn  inuenit  ^hiam  prophetaficut 
di£ium  efi.Jofcphus  vero  dicit  auod  Salomun  primo  pofuit  Jeroboam 
fuper  operarios  in  xdificio  MeUo:&  quja  vidit  e  mprudentem  &foU 
cituminopereillo,pofleapofHiteuinmaioriofficio,f.fupertributado- 
mus  Jofephyficutfcribitur :  &  tunc  Uhias  dlxitftbi  ea  qua  prxditla 
funt:ex  qiiibus  animatUs  cospit  foUcitare  itlos  dc  tribu  Ephrairn  &Ma 
ttatkyVt  recedercnt  a  Salomone-.proptn  quod  Salomon  voluii  cum  qc- 
(idere-.fidfugitin  ^(gyptum  vtfrMi£ium efl. MxdidisfatetliterO: 
yfqueibl, 

Apprchcn- 


1  Apprehendenfque  Ahias  pallium  fuum  nouum  quo  coo 
pcrcus,&C. ilH,-)dfecit  duplicidccauf0^na ifl.,qma  prophetAali- 
qua^tdo pi ophctabant nonfulu?n  verhis  fcdet:.im  fenfibiiibtts}ignis,ft 
cut  &  Efaias  iuit  nudns  &  difcalceatus.,Ef.i.  20.a.&  Jertmiaspufuit 
catenas  ligncas  in  collo  fuo,Icrcmu  2^.d.vt  mouerentad  crcdcndnm 
auditu  &  vifu.,Alia  vi  leroboam  aducrteret,  quod  pallium  fuum  no- 
umn  nonfcidiffft  hben^erpro  nihilo.fcdpro  veritalis  indicio. 

2  Vc  rcmanc.  id  efi,mcmoria  bonitatisfu£:propter  cuius  meritHtn 
infeminefuo  remanfit  nomen  rcgium. 

j  Et  affligam.  id  e^,f<pcr  diulfionem  regni. 
^Vcruntamcn  non.  &  in  hoc  precdixit  regnum  Ifracl  refiituendiint 
per  Meffiam  venturum,vt  dicit  B^b.Sa.fed  ipfe  &  alii ludd  hoc  in- 
telligunt  de  refiitutione  rcgni  temporalis proptcr  quod  apofioli  adhuc 
rftdes,quia  nondiim  receperant  plenitudinem  SpiritujfanBi,qutcficrut 
a  Chriflo:  Domine  fl in  tempore hoc  reliitues  rcgum  IfracU 
vthabetur .A£l.l.reiiitutiotamen iam eratfa£lain  Chrlfii  rcfurre- 
£lione  feciidum  qnod  dicit  ipfc  Mat.vlt.d.  Data  eft  mihi  omnis  po 
tcflas,&:c.  fed  euidentius  hoc  erit  in  tudicio  quando  omnia  fubij  -^ 
cientur  fub  pcdibus  eiuSyfecundum  quod  dictt  ^pofiolus  Ileb.  »• 
Ctetera  patent  ex  ditlis. 

5  Reliquum-  Hic  confequenter ponitur  mors  S.t'omcnis  &  c:u!  tu 
mulatio,cuTri quadam  cpilogationcfaHorurnfuGrum  cum  dicitiir:  Re 
liquum  aucem  verborum. 

6  Scripca  lunc.  Dkmt  aliqui  quod  efl liber  Tarali.  fcd  meliu!  dici- 
tur  quodftt  alius  liberpcr  'Isljbw^ardan  conbnfius  &  non  reparatus . 
CMcrapatent  ex fupradt£Iis .  Defiatu  antcm  eius  vtrum fit faluatut 
vel  non,di(iumfuit fupra  2.li.c.j, 

CAP» 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

^e  prxdi£lis  tentationcs;  &£.  fic  eum  mducunt  ad  multiplicg 
culpam,&:  pof}ha?ctrahuntnifipcenitucritad  gchennam. 
Jtem  pct  Salomoncni  fapicntilTimum  per  mulicrcs  tam  mi 

fcrabi- 


{crabiliterdcic£lu,&  in  fcneduce,doccri  dcbccquilibetho- 
mo  qiiantuncumq;  fapicns  &:  ctiam  fcncx  fugicndi  familia- 
ritatci  mulicrum,maximc  fufpci3:arum,ne  fibi  eontingat  fi- 


milcdifpcndium. 


MORA- 


/ 


89     III.  Regum. 


t  a  pw<t«tf»K.Iofeph  dixitrcgnafle  anniso<ftoginta,&:vixjf 
A  nonagintaquatuor.  Scd  diuina  fcripturaeos  cancum  annos 

Aiiq-  expriniic,qu!bus  re2,n;juicantcquani  prxuaiicarecur . 

n      DE  PENlTENtlA  ET  SALVIE  SALOMONIS. 
4«  Hebra'i.  Subfcniunipropcmortcm  SaJomon  Spiritum 

M.ii^  f^"^^""^  habuicinlubitantcm, 


.i:  H:eron.  Nonfolum  cuko- 
rcs  ccmpli,&:  editui,  fed  &:  ipfc 
fabricicoreius  Salomon  pecca 
ii(C,&;olfendic  Deum ,  liccc  po- 


Cap.  XI.        75)0 

•!<  Cyrillus  Hierofolymicanus. Vides  quod  pulchrum  eft  co  D 

ficcrirCernis.q,  pitnicencibus  datur  faluiJEc  Salomon  ceci-  Catech.  i. 

derar,fcdiiiquic,Poftcaego  egipcrnitenciam. 

4«  Bachiarius.Salomonillemirabilisin  alicnigenarum  mu  Epift.adlan». 

Jierum  mcurric  amplexus,&:  facrilegii  crrore  fc  polluit.  Scd  '^«'■"'P-^^P''* 

qm  pcr prophccam  culpam  cr- 
roi  is  agnouic,nung.d  laiifericor 
dix  c^Icftis  extorris  cftfForfan 
diccs ;  Nufquam  eum  in  cano- 
nc  Icgo  pffnicuilfcnequc  mife 


'&d!6l3uitlibrosirros,Proucr-     funtin  libro  verborum  dierum  Salomonis. 

bia,Cancicum  canticorum ,  &:      r^  ^  .,      •         1  •     t 

Ecclcfiaficn.  a  Diesautemquosregnauit  salomon  in  kru- 

falem  fuperomnem  liracl  quadraginta  anni 

funt .  Dormiuitque  Salonion  cum  p.itnbus  t  »''cordiam  cofccutum.Audi  er 

r  '       cy   r       I  (\  ■  i-^        I  go  rratcr,panitentiam  cius ,  q 

iuis,  &:iepultuseltmc!uitateDauid  patns      noinfcribicurpubl.ciskgibus.- 

ficacgcritpenitentia,fcribcns      fui,  rcgnauitquc  Roboam  filiuseiusproeo.       fortaircidcoacceptabilioriudi 

Proucrbia,inquibusaic,Nouif-  .  ^  •^  cacur,qui.non  ad  fhciepopuli. 


fimc  ego  egi  penitcnriam,  &c. 
j  Scptuaginca^fV^j-i^j^f^suV^^^^i^s^^^^poftrcmocgocgipeniccn- 
tiam  .Qiiod  crgo  Hebraicceft,pofuiincor(Jcmeo,'&:c.ita 
yo.iuncincerprctaci. 
jjj^  .5«  Idem.Aiunc  HebnTi  librum  Ecciefiaflis  Salomoniselle, 
jxxnitentiamagentis,quodin  fapienciadiuitijfqueconfifus 
pcrmulieres  otfcndcnt  Deum. 

^j  Ircnxus .  Sutticicntcr  jncrcpauit  Salomonem  fcriptura, 

^  '  ytnonglorhturvnincrfa caro  in  co)ifpe&n D»ni''ni.  Eapropcerdo 

fninum  in  ea  qux  funt  fub  terra  dcfcendilfc,euangcliz,ante 

^:illisaduentumfuum,remiiliu-n  peccacorum  exiltcnccm , 

hisquicreduncincum.Cred.-deruntautem  in  cum  omnes 

quifperabant  in  eum,i.qui aducntum  eius  pr.Enuntiaucrunc 

iufti,&:  prophetaj,6<:  patnarch.c:qoibus  limilitcr  vt  nobis,re 

inifitpcccaca,qug  non  oporcct  nos  imputarc ,  li  quominus 

contcmnimus  gratiam  Dei. 

,    ■  Jc  Epiphanius.Marciusdicitininfernumdefccndifledomi 

*■  inim,vt  faluaiet  Cain,6c  Corc,&  Dathan,(S<:  Abiron,&:  Efau 

&  omncs  gentcs  qua;  non  noucrunt  Dcum  ludeoru .  Abcl 

.  autem&:  Enoch,&:  Noc,6i  Abraham,<Sd  Ifaiic,«.^"facob,Mo 

'  fcmitem,Dauidque,  ac  Salomonem  illic  rcliquific. 

-:<  CvriU. 


fcd  in  fccrcto  confcicr)ici.E  Dep 
tene,pccnituit.  Veniam  aucem  confecucum  cx  hoc  agnofci 
rnus,q uia cum  fulutus  lUJifcc  a  corporc,  fcpuku  iliij inter  re-  £ 
gum  Ifraclicarum  corpora  fcripcura  commcmoratiqj  tii  ali- 
bipcLcatonbus  rcgibusdcncgatumcile  cognofcimus  ,qui\, 
vfq;  in  finc  viccfucein  propolitipuerricacemaferunt.flt  10 
q,a  mtcr  rcgcs  iuflos  mcruic  fepcliri,n6  fuic  alienus  a  venia. 
4«  Ticonius  Afcr.  Qiiid  dicimus  dc  Salomonc  ?  Cum  Deo    romiffis*&lc 
eff,an  poi^-  idololacriam  rcprobacus  ?  Si  reprobacum  dixeri-  L 
musioccurric  vox  Dciqu2;dicic,nccterrequidem  rcgnura 
auterrc  Salomoni  proptcr  r^auidjficut  fcnpcum  cft  in  hbro 
rcgnGrum.Quo  manifcffum  eft,cum  Deo circ Salomonc, 
culregnum  terrx  non  eft  ablacum;&:  cui  didum  erac:  Mife- 
r  cordlam  neam  non aufirarn ab  eo, 

4c  Bcda.  Aiundibri  Hcbra;orum  ,  Salomonem  quinquies  2.Reg.«. 
trailum  fuiiTc  pcr platcas  fiicrufalem.caufa  poenitentie.  Icc  Fiagmcntis ii^^ 
.iiunteum  veniifein  ccmplum,quodipfeiedificauerat,cum  Pf°""'''  ^*^- 
quinqucvirgis,dc  quibusquacuordeditquatuor  legifperi- 
tiSjVt  verbcrarecur  ab  illisrqui  communi  dixerunc  conlilio 
quod  in  Chriffum  Domini  nianum  non  mitteret:vnde  firu- 
(tracusabiliiSjafcdcpolituseff  aregno.  _• 

CAP.     P 


MOR.ALITER.. 

t  Dormifiit  Salomon  cum pratribtisfuis,  ScqviixxiV.Iiegnaiiit^uel^a 

boam 


boarn  Pcr  Roboam  qui  nv.irtuo  patre  potentiflimo  fenum 
conljlium  dcrcliquir,&:  conlilio  luuenum  adh^rcns  pr^gfum 
ptuosc;  populo  rcipondiCjdiccns. 

■^Vdter 


A  D  D  I  T  I  O     I. 

Inc.i  i.vbi  dicitur  in  pof^illa.Hic  occurrit  dubium,quomo 
do  Salomon  dicatur  fenex ,  quando  deprauatus  eft  per  mu- 
!ieres,&:c. 

Hzc  altcrcario  prolixa  de  fcnedute  SaIomonis,non  vidc 
tur  neceifana,poflct.n.rationabiIitcr'dici,q,  Salomon  dicc- 
dus  eft  fenexcum  clTct  5o.annor.  fere.  Nam  a:caccs  nou  fo- 
lum  menfurantur  fccundum  annos ,  vel  fecundum  ca  qua: 
ad  incrcmencum  fcu  diminutionem  corporalium  virium  p 
tincnt,fcd  ctiam  dicuntur  in  facra  fcriptura  rcfpediue  fecQ 
dum  flatus  feu  mores  pcrfonarum.Nam  fccundum  Ambr. 
iniermoncpafcaIi:Actatesquxdamnon  folum  funt  anno- 
tum,fcd  ctiam  mcricorum,iuxta  illud  Sa.^.b.  Sene£ins  yenera 
hliis  non  diuturna^ncc  r.umero  annorum  ccmputata.Vo({\\\a.tox  etia 
infra  in  hoc  cap.  dicit ,  q,  Salomon  dicitur  in  fcriptura  pucr 
paniulusin  principio  rcgni  fui,non  fccundum  annorum  nu 
nierum,qu!a  lam  fccundum  cum  tranliucrat  a  puericia,  fcd 
dicitur  paruulus'puer  rcfpcdu  tanti  rcgiminis  fibi  impoflti, 
ficutctiamdclofucExod.  34.diciturquoderat  puer  cum 
ctiam  tranfiffct  quadragcfimum  annum,vt  infra  fatis  com- 
probatur.Ex  quibus  fcquitur,q,  non  cft  inconucniens,  vt  Sa 
lomon  dicacur  fcncx  etiam  quinquagenarius  vel  aliquan- 
lulum  infra  rcfpcdu  tats  fcicntia;  libi  dfuinicus  colIat^E.  Na 
fccundum  Aug.Scncttus  nihil  aliud  eft  quam  canus  fapienf 
qucincellcdus.AliomodopotcflfcripturafaIuari,dicendo 
quod  licct Salomon  inccpiffcc  dcpr.nuari  per  mulicres  antc 
fcnc6tutcni,pcrfcucrauit  tamcn  in  illaprauitate  vfque  ad  fe 
ncautcm  incluliuCj&fcripturaattribuithxciEtati  fcncdtu- 
tis  rid  maiorcm  grauitatem  peccati,fimiliter  in  maiorem  ad 
iiiirationcm  gtauius  ci  altimatur  pcccatum  fuum  cx  hoc  q> 

in  fe- 


in  fcnibus  cun£ta  pra^ter  auaritiam  fecundu  Aug.fcnefcunc 
&:  tamen  in  tanto  fenc  lib!do,&  idololatria  luucncfcerenc. 
A  D  D  IT  I  O      II. 

In  eo.cap.  1 1  .vbi  dicitur  in  poftilla.Scd  de  di>5to  magiftri, 
fci  Iicct,hiftoriarum  parum  eft  hic  curandum,qui  contradi- 
cit  fibi,&:c. 

Magirtcr  hiftoriarum  non  videtur  fibiipfi  contradicere, 
nec ctiam  fcriptura:  vt  poftil.ci  impohit .  Nam  opinioncm 
Iofephinonailercndo,fcdtancum  rccitando  ponic  in  tiog 
loco,in  aliis  vero  huius  palfus  fcquitur  piauum  fenfum  fcri- 
pcurar,vcpatec  verbafuaincuenci. 

A    D    D     I     T    I    O      III. 

In  cod.ci  r.vbi  dicicur  in  poflilla.  Ft  remaneat  lucerna  Da-f 
uid.:  in  Hcbreo  habecur.  vt  remaneat  nouale ipft  Dauid.  Eadera 
enim  didio  qua;  hicponitur,vbi  in  translacione  noftra  dici- 
tnzlucerna.  habcturOfec  lO.d.vbi  dicitur;  Innouarenobisna- 
uale.  fimilircr  le.^.a.vbi  limilia  verba ponuntur  &: eft  fenfus 
vt  remaneac  ipfi  Dauid  aliqua  poflcilio  inierufalcmq.d. 
Dcus,nolo  vtDauidrcmaneattotalitcraregnofpoliatus. 

REPLlCA.incap.i  i.vbi  Salomonfenex  dicicurdepra- 
uatus  pcr  mulicres,poftil.difputatcontrafalfam  opinionem 
Iofcphi,quam  fchohaftica hiltoria commed.at;in  conclufio- 
ne  tamcn  concordatcum  Bur.  quomodo  vir  ^o.annorum 
potcftdic  i  fencx:prolixitas  Bur.difplicet:quar  tamcnrefpir 
ciendo  ad  materiam  non  eft  inucilis,cuni  camen  Burg.farpc 
facic  longos cra.5t.itus  de lana caprina,prouc paccc Gcn.i.&C 
Exod.  ;.&:  20.&:  nicicur  excufarc  Scholaflicarn  hiftoria  qua- 
fi  non  dicac  vc  Iofcphus,fcd  folum  recicec,  quod  camen  fal- 
fum  cft.quia  non  folum  rccitat ,  fcd  diitum  commendat,di 
ccns  pleniusjlofcphus  dicic. 


791         Glof.ordi.&NicoIaicIcLyra.        792 


A 


B 


C  A  P  V  T     XIl. 

VZ'ilt  auttin.  a  D'/r.//;>//arrt.  Qiioniodobo.verum  cft, 
cumiupcmisdichimlic,qiJodS.ilomon  non  cOihcuic 
ciucciua  fcruuc  dc  hlij  llVacl: Vtiq;  no  tccic  cos  fcruirc  in  a- 
ariculturj  vcl  alio  fcruiii  opcrc.  Vcrum  principcs  cx  cis  cp- 
Itituirpcrliiigu 
lascribas,g,rcd- 
dcbanc  rcgi  pcr 
viccs  fintjulis 
mciilibus  anno 
nam,»Vc.qu^'dc 
cxpcnfarcgisfu 
pcrius  rcfcrun- 
tur,quod  modo 
duriirimum  iu- 
gum  appcUanc. 
b  .Adokjccntes  . 
Dcquibus  Adu- 
ram  vnusfuicq. 
poflca  lapida- 
tus  clt .  luucncs 
fcripturanonse 
pcr  luxta  ^cace 
appcllac,fcd  iux 
ta  inliabilicate 
animi.Nam  Ro 
boam  quadrage 
fimo  xtacisfua: 
anno 


t  n  ruuf  fne» 
m. 


ganc  fubicdi  m.^luctudinem  rcgum.  lunforcs  vcro  mojv.ic  0 
ruiK  vt  alpcrius  lt)qucrcLur.ti«:  mtcnorcni  faain  digicum lu 
bi>  p.Kcniisd.o.rcc  v.if^iorcm.Hjet  vohincacc  Dci  gcrcbud 
tur,vcqux  prcdixcrac  Achi-s  pcrduccrcnturad  ccrniimini. 
^fi  Ambrolnis'  .  Hgicgic  viros  alicui  prarlidcnccs  muncri  ^ 

commcndat  lu-  c 
C    A    P   V    T      XIJ.  I}itia:cc6era!c. 

Itituic  iniquiL.is 
acq;  impugnac . 
Excmplo  nobis  v 
clt  fcnpcitsa  quc 
dicic,cumpapu 
lus   Ifracl    poit 
mortcm     S alo-  , 
monis   rog.idct 
filium  cius  Ro- 
boam  vc  relcua- 
rcc  ceruices  co- 
rum  a  fcruicute 
dura,&  patcru. 
Impcrij  cempe- 
rarcc   aultcnca-  ] 
tem,iilumfprc- 
to  (enili  conlilio 
de   fuggcftionc 
adolcfccntiuit» 
refponfumdedif 
fe  huiulmodi  , 
quodt^:  onusa- 
dijccrccfupcrpa 
trisiugum^&lc- 
uiora 
bus    fuppl; 


f  uel  Iiimbi.t. 

c 

lib.8  Antiq. 

cap.8. 

•fvelcoriipuie 
aut  csfiiganic 
&  infu. 


EnitautcmRoboamin  Sichcm:tilIuccnimco-  , 
grcgatus  erat  omnis  Ilr-icl,  adconllitiiendum 
eumregcm.  At  vcro  kroboam  hliu.s  Nabat,  z 
cumadliuccflct  in  Aegypto*profugus  aflicie 
Salomonis  rcgis  audita  morte  cius  rcucrfus  elt 
dc  Aegypto.Mrieruntcjuc&vocauerunt  eum.  j 
Venitergo  Icroboam,  &omnis  multitudo  If^ 
a  racK&lccutifuntadRoboam  diccntcs  :  Pater  tuus  durifllmura  iu-  4 
gumimporuitnobisjtuitaqueimminuenunc  paululum  deimperio 
patris  rui  durii'Iimo;& de  iugo grauillimo  quod impofuit  nobisj&fcr 
uiemus  tibi.Qui  ait  cis:Itc  vfquc ad  tertium  diem ,  &  rcucrtimini  ad 

a  f  Sencs  iilifnuntur  B.;nalas,3c  loiada.St  ccteh  principcs  Salomonis. 

me  Cumq;  abijfletpopulusjinijtconfilium  Rcx  Roboam  cumfcnio*- 
ribus  qui  afliftcbantcoram  Salomonepatreeiuscumadhuc  viueret, 
&  ait  eis:  Quodmihidatisconfiliumvtrelpondeampopulo  ?Quidi- 
xeruntci:  Sihodietobedierispopulohiiic,  &  feruieris  &  petitioni  ^ 
eorum  ccflcris  :  locutufque  fueris  ad  eos  verbalcnia,  cfunttibi  ferui 
cundis  dicbus  .t   Qui  dereliquit  confilium  fenum  quod  dederant  ^ 

b  ci,  &t  adhibuitadoleicentesquinurntifuerantcum  eo,&  alfiflicbant  ^   mucarct.  k 
illi,  dixitque  ad  eos :  Quod  mihi  conhiium  dads ,  vt  refpondcam  po- 
pulohuic,quidixeruntmihi:  leuius  fac  iugum  quod  impofuit  pa- 
tertuus  fupcr  nos  >  Etdixerunt  eiiuucnes  qui  nutriti  fuerant  cum 
co:  Sic  loquere  populo  huic  qui  locuti  funtad  tedicentcsjt  Pa- 
ter  tuus  aggrauauit  iugum  noflrum  ,  tu  releua  nos  :  ^k.  loqueris 
ad  eos:  Minimus  digitus  mcus  grolTior  eftt  dorlopatris  mei  .   Et  s 
nunc  patcr  meus  pofuit  fuper  vos  iugum  grauc ,  ego  autem  addam  p 
fuper  lugum  vellrum  .   patcrmeust  cccidit  vos  f lagellis  >  cgo  au- 

c  tem  c£Edam  vos  fcorpionibus  .  Venit  ergo  Ieroboam5&  omnis 


grauiori- 


rcgnare 
c^pit. 

c  Scorpiontbus . 
Gcnus  eft  flagcl 
lijficut  &  dc  fpi 
nisvclporruinis 
folent  cffc  virgig 
nodofa:.  Vclcc 
flagcllum  Sara- 
ccnoru  cu  dua- 
busvcl  trib.vir- 
gis  ,  quod  ha- 
Dctinfummita- 
teplumbcasgla 
des ,  ali.as  gran- 
dines. 

•J<  lofcphus.Sc- 
niores  naturam 
vulgi  fcienccs , 
moncbat,vtma 

fuecc  loqucret^ad  Populu,&'  coius  qua  regius  exigeret  faft':       pus  cft,  vc  non  folumpublica  gubernacula ,  fed  ctiam  pri- 
itavtfauoremoiumlibimetconciliaret,cunaruraliterdili-       uacaiuratucamur.  ^ 

gant  ^^dKehoam 


dcfcrtus  a  popii 
lo  ac  dcltitutus 
Vix  duarum  cr; 
buum    propccr 
Dnuid  mencum 
habcre  pocuic  io 
ciccucm  .  Cl, 
ret    ergo  quo- 
niam  &L  a:qiii- 
tasimpcriacon- 
firmcc,(i:  iniufti 
cia    dilToluac  . 
Summa  igitur 
benignitatc    o- 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C     A     P    V    T        XII. 

I T  T  Enit antem.  Superius  a6ium  ef?  dc  regno  Dauid  vnitf>,hlc  co 
\  fequrntcr  agitnr  dc  rrgno  cius  diuifo  in  re^nii  Ifrael  &  rcgnH 
Iudj:&  <juia  rtgnum  IfraelfiHC  decem  tribwm  incepit  accidentaliter 
fcilic€t,exd'uifione  rcgnt  Dauid  quifuit  dc  tribu  Iuda:ideo  principali 
ter  agitur de regibus  luda,zr  ex ronfequeiiti de regibus  Ifraeleis con- 
regnantibus,&  idco(quantumpertinet  ad  hunc  tertiumlibrum)primo 
agiturde  I{pboam  &  ee  lcrobomfibi  comegnante  ,fecundb  de  ..4bia 
&  .Afa  &  regibus  Ifracl  lis  conregnantibus  1 5 .  c.  tertio  de  lofaphat 
&  de  .Achabpartim  fecitm  regnaiite  c.  ij.Ttmpon yrero  I{pboa  con~ 
tigit  regni  diuifio:&  ideo  htec  dtuifto  prmiittiiur.Secundo  vlrinfjue 
ceditio  dcfcribitur,ibi:  Acdificauit  autcm.  Trijnain  tres:  cjuiapri 
moponitur  diuifionisoccaficfccwido  ipfa  diuifto,1bi :  vidcns  itaq; 
popuUis.  Ttrtio  diuifionis conJ]rmatio,ibi:Y cnit  autcm  Robo.n. 
Occafio  vcr»  diuifionis  rcgnifuit  diira  refponfio  I{pboam  ,  cjuam  dcdit 
fopulo  de  conftlio  iuuenumjpreto  cot/filiofenuw,&  hoc  efi  quod  dici- 
tur:  Vcnit  auccm  Roboam  in  Sichein,  qttia  ille  locus  erat  fjuafi 
in  mcdio  regni,&  ideopopulus  ibipoteratfacilius  congregari.Tuerat 
ctiam  ibiprimus  rcx,fciiicet,^bimekch  iiiflitutus,&  ideo  ibi fuit po 
pulus  congregatus  ad  infliiuendum  regem  I{pboiim . 
2  Ac  vcro.  .Audita  mortc  Sabmonis  -penii  illuc  deftdcrio  rcgnandi, 
fici>  tdi&um  fuerat  fibi. 

5  Mi  fcruncquc.  Erat  enim  magnus  homo,  &  ideofuit  vocatus  ad 
iflam  inflitutiiwem,<iuiapopulus  vokbat  pctcre  aUquam  relaxation^y 
fccundum  quodfubditur, 

4  Patcr 


4  P.itcr  tuus  dur iffimum .  Hoc  videtur  ejfe  contra  illud  quoi  ft<- 
pra  di6htm  efl:defiliis  autem  Ifracl  non  conflituit  Salonwfermre  </»?- 
quam  g.c.Ad  quod  dicendum  ^qitod  verum  efl  in  operibus  vilioits,ta- 
men  mini{hab.ini  expenfas  Salomonifingulismetifibusper  iiprsfc' 
£losfupirpopitlumpofiios,&  hoc  reputabatpopulus  iugHgraue,  qui' 
expcnfx  Salomonis crant  valde  magn(X,vt  habcturfupra  ^.ca.Cxter. 
patmt  vfijue  ibi 

j  Sihodie  obcdieris  populo  huic:&feruieris&:pecition 
eorum  ccffcris.  fcilicet^condefcendendoeius  pctitiont.Iiii  enim,fv- 
licei,fenes  pcr  experientiamfciebant  modHm  te  lendipopulum  infi-u 
ie£ltone. 

6  Qui  dercliquitconfilium  fenum  quod  dcdcrantei.  K^^P 
tabat  cnirnfe  valentiQrem  patrefuo:&  ideo  dtit  um  erat  ci  aliquid  rc 
mittcre . 

7  Ec adhibuit adolcfccntes./c/7/cff ,  magismoribus &fcienu 
quam .■ctate,quianutritifuerant cum I{oboam,  qui iam  habebat qii-i 
draginta&vnumannos. 

8  Minimus  digiciis  meus  groffior cft doifo  pacris  mci.7^"i 
fuitconfiliumvaldcfatuum  & prafuhiptuofi-m  ,  qitia  Salomon  f' 
rcxexcellcntiJfimus,vtpatetexfupradinis.l{pboamvcr6eiacrudti,' 

corde  pauido.itt  habefur  i.Taral.cap.  i  j. 

9  Ego  auccm  addam  fupcr  iugum  vcftrum.  Efl  autemfcorp 
gcnus  fiagclU  duriffimi,habens  in  fine  cordularurn  feu  catenari  nodi 
los pluheos  vel  ferreos,&  io  vocutui- fcorpio,q'iia grauiter pungit,  i 
qiii.i  fiait  fcorpio  pttngir  canda  eamfupcr  caput  r(fiellcndo,fic  txtrei 
tas  imiits  flagelli  in  qua  eflplumbtm  vel  ferrum,percHtiendo  reflecttt^ 
adantcriiispercHtientisfupercorpuspircuJfi.C^iterafatentexaicii 


19^ 


lII.Regum. 


a  jtd^Rshom. Rab.Roboam de domo  Daiiid fuit, fed  in  via 

cius  non  ambulauir.  ¥ccu  cnim  luda.  (fcriptura  teftc)f>?  dkh. 

illis  malim  corarn  dominoy&  irritauermt  entnfprr  omnihus  qiisfe 

ferantfatres eoriini.^t cccvnntqi  omnes  abominaciones  i;en- 

tiiim.  Roboam 

cr'^0  fignat  ma- 

]os  redoresicc- 
i  clefia,qu)terrc- 
I  nis  cupiditacib- 

dediti,  &delc- 

daiices  in  mulci- 

tiidine  obfcque- 

tium  fibi ,  noii 
idianam  hs 


Cap.  XII.        794 

b  .Auerfitns  fuerat  eum  dminus^&c.  4«Theodoretus.Hocefl:  D 
intclligcndnm  ficucillud ,  Induraut  dominuscor  Vharannis . 
Quando  cnim  Deus  aliqaem  relinqnic,fertnr  canquam  fca-- 
phaabfquegubernacore.Scd  tamen  Roboam  ftultis  .verbis 

vcens ,  effccic  vc 


.e. 


quTi 


populus  ad  Roboam  die  terda  ,  ficut  locutus  fuerat  rcxdicensjRe- 
uertimini  ad  me  die  tertia  .  Refponditque  rcx  populodura,dcre!i- 
€to  confilio  feniorum  quod  ei  dederant,&  locutus  eft  cis  fecundum  c6 
liliumiuuenum,dicensjPatermeusaggrauauit  iugum  veftrum,  cgo 
autem  addam  iugo  veftro. pater  meus  cecidit  vos  rlagellis ,  cgo  autem 
C2cdam  vos  fcorpionibus.Et  norj  acquicuit  rex  populo,quoniamtauer 
beiK^foTclaid^  ^  fatusfueratcumdominus,  vt  t  fufciraret  verbumfuum  quodlocutus 
nem  fihi  coro-  fuerat  in  manu  Ahi^ESilonitjE  ad  leroboam  filium  Nabat .  Videns  ' 
itaque  populus  quod  noluiiret  eos  audire  rex,  rclpondit  ei  dicensj  * 

f  Inculc.itio  vcrboruiii. 

Qu3E  nobis  pars  in  Dauid ,  vel  qu^  hxreditas  in  fiiio  Ilai  ?  Vade  in  ta-  ^ 
bernacula  tua  Ifrael,nunc  vide domum  tuam  Dauid.  Et  abiit  Ifrael  in  4 
tabernaculafua.  SuperfiliosaUtemlfrael,quicunquehabitabant  inci 
uitatibusIudaregnauitRoboam  tMifitergorex  Roboam  Adoram  y 
iquieratfiipertributa,  &lapidauit  eum  omnist  populus  ,  &mortuus  « 
cft.  porro  rcx  Roboam  ■  fcftinus  afcendit  currum  &  fugit  in  lerufalem,  7 
receflitque  Ifraji  a  domo  Dauid  vfquc  in  prsfentem diem.ifatflum  eft  » 
autem  cum  aud.fler  omnis  Urael ,  quod  reuerfus  elfet  leroboam ,  mi- 
fcrunt&  vocaucruut  eum  congregato  coetu ,  &  conftituerunt  eum  re  9 
gemfuperomncmllrael,  ncc  fecutus  eft  quifpiam  domumDauid, 

a  T  Idco  foIain,(juii  prmcipalis:ali.T:  daaE.f.Beniamin  &  Lcuitici. 

prrcter  tribum  luda  folam.t  Venitautem  Pvoboam  lerufalem,  &  con 
grcgauitvniuerfamdomumluda&tribumBeniamin,  centum  odo- 
giiita  iTiilia  cledtorum  virorum  &  bellatorum ,  vt  pugnarent  contra  do 
mum  ifrael ,  &  reducerent  rcgnum  Roboam  filio  Salomonis  .  Fa- 

a  f  Ilte  propheta  inttoducitur  fubito  ficut  ali j. 

clus  cft  autcm  fcrmo  domini  ad  Scmeiam  virum  Dci ,  dicens ;  Loque- 
rc ad Roboam filum Salomonis  rcgcm  Iuda,&  ad  omnem  domum 
luda  &  Beniamin&reliquosde  popuIo,dicens;  Hsec  dicitdominus; 
Non  alcendetis,  ncc  bellabitiscontra  fratrcs  veftrosfilios  Ifracl .  Re- 
uertatur  tvirindomumfuam:  Ame  enim  fadumeft  tvckbumhoc. 
Audieruntlermonemdomini,&  rcucrfifunt  de  itinere  ficut  eis  prcE- 
ccpcrat  dominus  ,  Acdificauit  autem  Icroboam  sichen  in  mon- 

a  f  Flianuel  c  uitas  inetropolis  rcgni  leroboam. 

te  Ephraim ,  &  habicauit  ibi  .  Et  egreffus  inde  ardificauit  Phanuel 


implerecur  Dei 
fenrentia. 
•5«  Ai^lgufi  Qn^is 
non  ilta  diuma 
contremifcat  » 
quibus  agic  De- 
us  in  cordibiis 
cciam  malo— 
ru!ii  hominum 


Lib.  de  f»rat. 
&!ib  arb  a<J 
Vdent.c.  lo. 


miflbrum.  Inccr 
terp recacKt  Ro- 
boa,  latinKJo  po 
puli,  quis  aaks 
fpatiofim  &  £i- 
tam  viam  jra- 
diuncurqu;rdu- 
C1C  ad  morcem 
mukos  .   Reli- 
ftbque    farsiio- 
rumpatrumro- 
filio,quorumdo. 
fta  cxcmpla  ad. 
celfitudincm  te- 
dunt  ,  illis  ob- 
temperan,s    qu» 
.iucnilibus  dc- 
derijs  manci- 
.iCi  ,  laudibus. 
miquis  &  aduht 
conib.  cos  gra- 
liaoc    :     quibus: 
coinminabnrur 
lapicntia,  dices  r. 
ytiibitenacuius 
•'Xp!ierefl,,jr  cu~ 
s  principesntane- 
comedunt  panem.. 
Et  cconcrario  r. 
Beats  tcrra  cuius 
cilrexnobilis  tiir 
(uis  principes  ve— 
fcmiur  in  tcmpo^ 
refno . 

b  .Auerfa'^ 


raiadomino. 


t  Lxx.a  domi 

110  er.ft  .iiierfa 
quicquid  vult,  tioAlijIicver 
reddens  Cis  ta-  teratdominus 

mcn  fecundum  ^''i  -auiai\.e 

mcrica  eorum  ? 

Roboa  rcfpuic 

filubrcconlilm 

feniorum-,  &:c. 

Vndc  hoc  nili 

propria  volun- 

cate  ?  Sed  hinc 

ab  co  rccelTe- 

runtdecemcri- 

bus,&aliumre 

gem   fibi  con- 

ibtuerunc  ,  vc 

iraci  Dei  volun- 

cas  ficrec ,  quod 

cciam  fucufum 

ctfe    prazdixe  - 
'0  rac . 

4«  Idem  Dcccr 

ftanda,  &  abo- 

miiiatida     opi-  foimpaf.arci 

niocft,qu^Dc-  "»• 

um  Ciiiuiquam 

mala;  volunca- 

cis  auc  m.ila:a- 

dioiscrcdicau- 

t^loremjcuiusp 

defiinacionun- 

quamcxcrabo- 

nicaccm,  nun-. 

quam  cxrra  iu- 

niciam  cfl.  ^«/-  _ 

uerftenim  vindo  *" 
,j  mini  mifcricordid 

&-verltas. 


Tom.7.adar- 
ticulos  fibi  fal 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

1  Videns.  Pofica  occafione  diuifionis ,  hic  ponicur  ipfa  diui- 
liocum  dicicur:  yidens.  dc  oncris  reuelatione>fcd  magisco- 
minatus  fuiflet  dc  aggrauatione. 
z  B^fpondit  ci.  fcilicct dura  pro  duris,diccns. 

3  jQ^<x nobis. i.non habuic regnuin cx hanedicate patcrna, ct 
idco  pofiumus  alium  cligcre,8<:  confimile  verbu  dixit  Scba 
filius  Bochri  in  rcbcllione  p  Dauid.vt  habccTupra  z-li.  2o.c. 

4  7yj<nc  vide.  i.populum  Cibi  adh;Ercntcm,q.  d.  modicus  cfK 
Ra.Sa.cxponichocdetemplodeordinationc  Dauid  ardifi- 
caco,quali  dicat,non  curamus  dcco. 

-)  Mifn  vtpacificarctpopulum,diccns:q,illudvcrbufiiiflrcc 
leuiterdidum:i3iq,ji^}hocnondcbcrcnca  rcgc  rcccderc. 

6  EtlapidMut.  In  contcmpcum  domini  fui,&  quia  habcbanc 
ciim  fufpedu  nefuifletinconfilio  rcgis  rcfpondcdi  cis  mo- 
doprxdicto,quiailliquifuncfupercribuca  folenc  confulcre 
de  atigmenco  ipforum. 

7  Torrb.  Timcns  nc  fimiliccr  lapidarcnc  eum. 

t  Faflnm  eft.  (.  dc  Acgypco,vbi  fugcrat  timore  Salomonis ; 
ixicrac  cnim  cum  alijs  vt  pricdidum  cft  m  Sichcn ,  &:  p  hoc 
diuulgatus  fuic  vbiquc  aducntus  cius. 

9  Mifc' 


9  Mifcrunt.  Ad  inftitutioncm  alterius  rcgis  a  Roboam,&co 
flitucrut  eum  regem.Tum  quiaerat  vir  forcis  &c  induftnus , 
vthabcturcap.prgccd.  Tum  qtiia  fucrat  inimicusSalomo-' 
nis,v\:  fic  libentius  bcllum  contra  Roboam  filium  eius  fufci 
pcret:Tum  quia  crac  de  tribu  Ephraim  quic  erat  bcllicofior 
pofttribum  luda,per  hoc.n.impleta  cftprophccia  lacobpa 
triarch^,qui  bcncdicens  filijs  Iofeph,pra:pofuic  Ephraim  lu 
niorcm  ipfi  ManalTc,vthabctur  Gen.48;  quia  de  Ephraim' 
futurus  crat  rcx  dcccm  tribuum,  &  prophetia  Ahia:  Siloni- 
tis  poficacap.pt%Tccd. 

10  Fcnit  autan.  Hicconfequcntcr  ponitur  prxdiclai.diuifio 
nis  confirmatio,pcr  hoc  quod  Scmcias  prophcta  dc  manda 
to  Dci  inhibuic  Roboam  &:  fibi  adh^rcncibus  ,nc  pugna- 
rcnc  concra  deccm  tribus,f  ad  rcmoucndum  rcgnum ,  quia 
dc  voiuncace  Dei  crat  diuifum.Et  p«gt  licera. 

11  .Acdificauit.  Hic  confcqucntcr  delcribitur  vtriufquerc- 
gis  conditio.  Ec  primo  ipUus  leroboam.  Sccund 3  iplius  Ro 
boam  [4.cap.vlcramcdium,ibi.-  VoryhByoboam.  Pninadiui-, 
dicur  in  trcs,quia  primo  dcfcribitur  iplius  leroboam  prxua 
ricatio. Sccundo prxuaricationis rcprchcnlio. ca.  i^Circa 
primum  dicitur.  .Jedificauit  autem.  vt  cnim  mclius  poiicc  reii 
flerc  rcgi  luda  &:  ipfura  infcftare,iBdificauit  fortaiitia . 

Dixitquc    , 


MORALITER. 

T  "P^i^riteusag^aua.  iu.  &c  ficpcrdidit  dcccm  partcs  rcgni 

fui ; 


fui.-Dacurcxcmplumfilijsrcgumnobilium  &:potctiui7i  vt 
non  dc  fc  pr^fumant^nec  confilio  iuucnum  qui  funt  incicpcr 
ti  crcdant,lcd  inagis  conlilio  fcnum  cxpcrtoni  acqurcfcanc. 

MO- 


75>y         Glof.ordi.&NicolaicIeLyra.        79 


K.!'» 


bu  Lcui  nequaquam  indigcatis.Quod  cum  dixiffcc ,  lcduxic  1 
popuUiiii,vta  pacria  rcl  gionc  rcccdens ,  praruancirccur lc- 
gcs:quod  Hcbiu'is  malo!um  tuic  mitium. 
.jc  Thcodor. Mifcr&tcrinfif-iixilkv.KCcpta  potcftate  ag;- 
grclTus  cll  ca  habcrc  humanis  &C  mipi  js  artibus ,  Oportclvic 

auccm ftolidiuT»  ]:,:•:[ 


£ 

f  ExoJ.  j».  b. 


<^  a  F«.'»(fl«)j,  leroboamquarcviculos  feccric,vcl  quomodo 
A   lofephus  fi  iflicicnccr  c.xponic. 

^  Ambrof.  Icioboa  hoc gcnus  facrilcgij  induxic ,  vtpopu- 
lus  Hcbrajorum  adorarcc  viculos  aui  cos,q,  omnis  pectidu  fi 
inilis  imiranicatisacquc  iniipicnci?  bcfhalis  lic. 
^4  loicphus  ,   Fccic 

Dixitq' je leroboam  in  corde  riiorNiinc  reuertctiir  regnum  aa  i 

domumDauidiri  arcenderit  populusifte  vt  faciatlacrificia 

indomodomini  in  Icrufalem  ,  &:conuertemrcor  populi  Iiu- 

ius  ad  dominum  fuum  Roboam  rcgcm  luda,  interficientque  - 

me  &reucrtenturadeum.  Etexcojntato  confilioTtfit  duos  j 

vituIo.saurcoSj&dixircisiNoliievltraafccndere  m  lerufale.  4 

t  Ecce  Dij  tui  ifrael  qui  re  eduxerunr  de  terra  Aegypti .   po-  g 

ruirqucvnuminBetjici,&a!teruminDan.  Ettfiidlumefl:  ver  ' 


duas  vicul.is  aurcas,&: 
tocidcmccmplacon- 
ilruxit,in  quibuseas 
rcpoluic.  Et  couocans 
dcccm  ccibus,his  vcr- 
bis  concionem  fccic 
adpopulum.Vai  coii 
tribulcs,nolIc  vos  v<-~ 
lo,quod  omnis  locus 
habcacDcum,&:vbi- 
que  fcmpcr  cxaudic , 


•tF:.ft4eftre«  & culcores fuos  inccn     bum  liocinpeccatuni.  Ibatcnim  populusad  adorandumvi- 
*""  i';.Y"iZ^'rir!    ruiumvrqueinDanv&fecitphanain  excelfis,&  fr^ccrdotcs 


f  pop«I&< 


decur  ncccffc  ad  Hic- 

rofolymam  properan 

di,ho'fliumciuKatcn\ 

vtadorctisDcum,lo 

co  itincrc  faciij,ati  . 

xti    u   1-  fl   ftomocnim  iHudiE- 

Lraltwcfinji  dificauittcmp]um,& 

^  cgo  fcci  vitulas  duas 

Dco  ^quiuoc.is,qua- 

rumvnam  in  Bcthd 

dcdicaui,aliamin  Da 

conlfitui,  vt  quicum 


phc 


ligcrc,quod  q.dc 
rcgnum ,  id  poiric^ 
cullodirc&pfirma 
.j<  CIcm.Roin.Scit 
anobisApoftolisl 
fcop(«,  Prcsbvccr<3 
&C  Diaconos  vocafr" 
oratioiic,&:manimm 
imp.)ficionc:ditletai 
cianoium.rcrumdit 
fcrcncia  indicaiucs. 
Non.n.vnulquifq;  ^ 
uc  vulc,  apud  nos  :m- 
plcc  manij,(qiiemad- 


iitcr. 


dctextremis  populi,  qui  non  crant  defilijs  Leui.  Conllituit-  fo  modum  regnance  b 
<^ucdicm  lolennem  in  mcn{eoa:auo,qumtadecimadicmen- 
iisjinfimilitudinemfi^lennitatisquas  celebrabatur  in  luda. 
t  Et  afi:endens  altare  fimiliter  fecit  in  Bethel,vt  immolarct  vi- 
tulis  quos  fabricatus  ftierat .  Conilituitque  in  Bechcl  facerdo- 
tci  cxccirorum,qua:  fecerat,  &  aicendit  fijper  altar^  quod  ex- 
truxerat  in  Bethel,  quintadecima  die  menfiso6laui,quem  fin- 
xcratde  cordcfuo.ht  fecitfolcnniratem  filiis lii-ael ,  6c  afi;en- 


quc  vcftrum  cis  vrbi-     ^[i  (^pcr  altare, vt  adolcret  inceniu rn. 

bus  func  vinni ,  ado- 
rcnc  in  eis  Deum.  Co 


roboamo ,  ncfanj  &- 
ccrdocij  mos  fuicir. 
illo  vituLc  piaculo)f3 
qui  a  Dco  vocacur. 
.5«  Tcrc.  Poflcriorib. 
ccmporib.quibus  Iii-  j| 
dc'isrcgesimpcr.ib5t  > 
&  cum  Icroboa  vac- 
cas  aureas  & lucos  co 
II  lcbanCji^^B.i.iljfcma 
cipp.banc .  Vnde  pro- 
bacurcos  fcmpcndo 
lolacriajcrirninc  rcos 


fbcuamquc  cx  vobis  f.icerdoccs  earum,acque  Lcuicas,vt  cri- 

bu 


dcfignacos  cx  infimmenco  diuinarum  fcripturarum. 


CAP. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

I   Dixicq;.  i.prvbabdiiercogitauiiiHnnc  ne.Scc.probabiUter  .  n, 
credcbatjO;  cer f;ccrdotcs popiili<s  ad  hoc  induccretur :  vel/i  nopoffet 
induc!  pir  R^woam  dethieretur,^uo'ifqiiuraJfct  eijidelitatem,&  con- 
fentirec  i»  mortem  leroboam.Jdcofubditnr. 
z  Incerficicncq;.  Et  excogitJto  cofilio  iniqno  ad  cauendii pradida. 

3  '^cc\z.^iifimiltiudiiiemvituliqucmfecerat.Aaron. 

4  EzdixK as.ideiiy/ihifubieSlis. 

5  Nolice.  Deus.n.prxfens  efl  vbique:&  ideo poteUis  erm  hic  adora 
re,talibus  enim  -pcrbis  perfnaftt  popdoyVt  dicit  Icfephus.Et  idzo  dicut 
aliqui  alii  confequenter ,&  fatis probubilttcr fecundum  ijia^q^popklus 
in  illis  ■pitulis  adorab.it  Deim.Scd  contra  hoc  videtur,  qnod  fubditur. 

6  Ecce.  Deus  autcm  qucm  colebantfilii  Ifrael  vnus  eii.DicendH  efl, 
g,  hic  poniturplurale  pro  fmgulari,dii,i.Deuf  ficutExo.  \  z.a,  dixerHt 
de  vitulo ^aron:  Ecce  dij  cui,,  cum  tamen  cfftt  vnicus ,  &  dato  qi 
t>ernm/it,  qnodin  illts  vitidis  adorarcnt  Datni  tanquam  in  imaginib. 
ipfum  reprefentanlibusicamvn  fuit  ibi  tranfgrtffio prMcpti.,  quod  ha- 
tetur  Exo.io.vbi  prohibeturfieri  ad  hoc  quxlibctfimilittido. 

7  Pofuicq;. 


7  Pofuirq ;.  dicunt  dUq!ii:quodfunt  dno  montes  propinqui,  in  quib. 
fuernntpn/iti  ijH  vitHli.,I\a.Sa.ditit quodfimt  di/iantes,ita  quod  viius 
eli  in  parte  .Atiflyali  rcgni  decem  iriljiatm^aliui  in parie^quiUnari , 
vt  de  Locis  mcdtis  po/fet  popiJus  conucnire  ad  iftum  locum  &  ad  illHm 
pro  vt  effi.tfibi  magis  accomr/iodiiw. 

8  lic  fccic.  i  templa in  duobus  motibusprxdiSlis.cuilibet  vitulo  vnS. 
5>  Et lac. i.de qualibct tribu indilp.reiter.,qti!a iribus Lcui noluit con 
Jcntire  ei,&  idco  dixiipopulo  qinon  optabal  habercfacerdotes  dctri 
bu  Lcui,  fedpiff.ciebat.^quud  quxiinq;  offerret  hofli.im  filemnem,ficut 
feccrat  .Aaron  infna  confccrutionc^vt  h.ibetur  Li:u.g..ficret  facerdos, 

10  Con{i\tukq\. fciLxetidedicaiionistcmpli &altaris y/iiutfcce- 
rat  Satomo:boc  cxccpto,q!4od  Sakmofecit incnfc  feptimo,vt  habctur 
fnpra  i.Ci.ifie  autc  dixit,quod  conuenientius poteratfieri menfe c&.t 
uo:quanda  omniafunt  colle5la,&'  in  horreis  repofita. 

1 1  Ecafcend.c  fuper  alcare,vcadolerccinccnfum.  Et  fic  pa- 
tet.,quod  nonfoliimfccit  vitulos,fcdetiam  vfnrpauit  fibi  faccrdotiii 
adinfinuandum  euidentius populo,quod non  oporteret  haberefacerdo 
tes  de  tribu  Leui. 

CAP. 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

I  Dixitque  Icrcboam^zTc.  Pcr  il^um  leroboam.que  dominus 
dehumiliftatuclcuaiicratad  :cgnum,&:tamen  flatim  fccic 
viculos  aureos  ad  collcndum  culcum  diuinum.fignancur  il- 
li  qui  dc  Dci  bencficijs  ingracijnon  folum  Deo  gracias  dcbi^ 

cas 


tas  noii  rcfcruncfcd  cc  ipfupi  impugnanc  quacum  pofiiinc. 
1 1  Et  afc.  Ec fic poff  obccncum  rcgnum  vfurpauic  libi  faccr 
docium  :  &:  fic  pcripium  fignificacur  cffrcnacus  ambiciofu» 
qui  obccncadignicacecuiuscciam  noncfldignus,  conacur 
alum  obcincrc  cum  prima,non  obflance  fua  infufficicncia. 

1  Etecce 


A    D    D    I    T    I    O. 

Tn cap.T2.vbi  dicicur  in  poflilla. Idco  dicunt  .iliqui  alij  co 
fequcncer  ic  facisprob^bilicer.q,  populus  iu  illis  viculis  ado 
rabac  Dcum. 

Diccre,c},  populus  ille  in  viculis  adorabac  Dcum,  &:  fic  ef 
fct  cxcufacus  fnltcm  a  dclido  idololacrix,cf^  pcniciis  incon- 
uenicnterdiilum,Namfimilimodo&:  forma  populusille 
ftib  leroboam  colcbac  viculos  fuos,ficuc  in  dclcrco  populus 
Ifraclcoluicvicuium.vcrbacnimprincipalia  vciiufcj; culcus 
func  cadcm.Sicuc  cnim  ibi  colciiccs  diccbanc  de  vitulo :  lii 
funt  dii  tm  Ifracl  qui  te  ediixa unt  de  terra  ^Aegypti.  Exo.  3 1.  a.  fic 
fub  cifdcm  vcrbis  IcroboamvV  fui  adh.Ticccs  dc  viculis  fuis 
dixcrunc.  Eccc  dii  tm  ifrael.,&c.  vc  paccc  m  hoc  capEx  quo  l'c 
quicur,q,  ficuc  ibi  vitulum  illum  pro  Dco  fcu  in  Dcum  rccc 
pcrunc  pcr  illa  vcrba,quod  cfi  proprie  idololacria ,  vc  ccfi.^- 
l»J:l'ia.U(^KCn5\MutJueruntgloriamfiiaminfimilttHdiiiemvitiili 

fig 


fic  fub  Icroboam  viculos  in  dcos  reccpcrunc.  Similiccr  ficuc 
in  Horcbadoraucrunc&:  facrificauerunc  vitulo,ficin  prar- 
fcnti  vitul.sfcccrunc,&:  idconullomodo  o.xufari  poirnnc 
ab  idololacria,quod  cciam  patct  Amos  So.d.vbi  dicicur:i^« 
iurant  in  delido  Samarix,&  dicHt  vinitDcui  tuus  Dan.  Ex  quo  pa 
ccc  manifcftc,q,  illos  viculos  vc dcos  colcbanc .  Illud  auccm 
quod  lofephus  dicic  dc  pcrfuafionibus  Icroboam  .id  popu- 
lum  ,diccndo quodDcuspocehs  efl-vbique,&c. nonfacic 
.ad  oppolirum.  Nain  ill.cpcrfuarion.js  fucruncidprimam 
incrocliidioncm  cancum,fcd  fin.iliccrpura  jdololacria  fuic in 
crodinft.i,vc  p.ucccx  dictis. 

RE  P  L I C  x\.  In  codc.^p.  li.dc  (hbricacione  viculorum 
pcr  Icroboam  dicicGI.ord.Icrobuam  quare  vitulos  icccvki 
vcl  quomodojlorcphus  fufficiencer  cxponic:ergo  non  pcni- 
cus  inconuenicnccr  vc  dicic  Burg.in  qua  maceria  finalicer  pa 
flill.&:  Ijur^eui  fa^is  cgncordanc, 


lII.RcH;um. 


sm       c  A  p  V  T   xrri. 


^^^  Teccevir.  Ciiius  nomen  hiccaccd',in  Par.Gad- 

—       do  vocac' vcl  nuncuparur.  Ipfc  elf  Gad  q.  mo- 

nuic  Dauid  ire  in  rerra  luda.  Rab.  prophecaa 

Dco  miliuSjVC  incrcparec  Ici-oboa,8(:  q.  a  falfo 


prophera  fcdu- 
iaiSCOinedjt&: 
bibir  pcra  prece 
ptii  domini ,  &C 
prcptcrca  a  lco- 
ncinviaoccilus 
cli.-quidhocli- 
gnificac  ?  Nili 
cuniquisinpro 
fpcris  clcuatur', 
ica  vr  prj:ccpca 
doniiniconrcm 
nac,alconcqui 
circuniicqugres 


C     A     P     V 


Cap.  XUL      798 

pottcret  cum  admirari  miraculu,&:  cimerc  cum  qiii  mifcrnc  D 
cxccnfii manu  iuflic appiehcndi  ,poiiccam:red  manus  inan- 
licmufculis  &:  ncruis  cxtcnfis.  Ec  id  quide  q,  accidic  alcari, 
eum  non  fiupcrccic',fcd  idq?  manui  valdcanxit.Cum  aiiccf. 
L-c  valdc  ft  ulcus,fupplcx  rogauic  prophetam,vr  pcccrcc  noti 


fcelcris    rcmil- 

fioncm,  fed  ma 

nus  curacione. 

Oticdic  aucem  tVeliuxu. 

&prophccama 

fuccudincm,  &: 

Deus  clcmcn- 

tiam.-napecijc, 

6c  Deus  dcdic 

mcdclam. 


t4-Re.23. 


M 


T  XIII. 

T  ecce  vir  Dei  venitdeludain  fermonedomi-  » 

ni,m  Bcthel ,  Jeroboam  ftantet  fuper  altare  &  "f" 

thusiaciente.  Etexclamauitcontraait.ireinfer  f 

nione  domini,&  ait:  Alrare  altare:h£EC  dicit  do- 

minus: !  Ecce  fihus  nafcetur  domuJDauidjIofias  » 

nominer&immolabitrupertefacerdotesexcel-  j 

rorum,quinuncin  tethurafuccendunt,  &ona  f  ■a  Ambrof.Iero  lib.x.dcvirg 

ominumfuperteincendet.  Ueditqucindieiilafianum.dxcns:  Hoc      ^"^'^  dcxccra  ■*  "*•    ^ 
•   r  II  n  j        •  r^        r-     1  i'         ^     ir  Quamexceridic, 

crit  ijgnum  cjuoci  locutus  eltdominus :  £cce  lcindeturaltare,  &cjttun-  4   aruir,nec  fuaei 

quemdcuorct,  b  dctur cinisquiineoeft.Cumqueaudilfetrcxfermoneui hominisDei,  ,   9"^'  inuocabac 

dcncepcrnMfio     queminclamaueratcontraaltarcin  Bethehcxtcnditmanum  fuam  de  ,   D^^MndfrSinc; 
•nis  ni.iliE,ne  ''i-       \       .    1.  t        ,  u^inacconuci 

altarijdicens:  Apprchenditeeum.  Etcxaruitmanuscius,quamexten- 7  ''■ — >  >  -      - 

deratconrraeum:necvaluitretrahcreeamadle.   Altare  quoque  fcif- 
iumeftj&cffufuseftcinisdealtari,  iuxtafignumquod  priedixeratvir 
Dei  in  fermonedomini.  Et  ait  rex  ad  virum  Dei:Deprecare  faciem  do-  ^ 
mini  Dci  tui,&  ora  pro  me,vc  reftituatur  manus  mea  mihi.Orauitque 

a  f  Aliasiegis. 

virDcifaciem  domini,&reueri'aeftmanus  eiusadeum,&fa6taeftli>- 
cutpriusfuerat  Locuiuscftautem  rex  ad  virum  Dei.  Vcni  mecudo- 
mum  vt  prandeas,&  dabo  tibi  munera.Rciponditque  vir  Dci  ad  rege; 
Si  dedcris  mihi  mediam  parrem  domus  tu.c,non  veniam  tecum ,  nec 
comedam  panem,neque  bibam  aquam  in  loco ifto.  Sic  enim  manda- 
tumeft  mihiin  fermoncdominipriecipientis;  ^  Non  comedespane ,  ij 


macus  pcr  con 

j  fcnfum  pcccaci 
intcrficicur .  Ac 
pcr  hoc  ncccfle 
cftfcmpcrqu^- 
rcre  proccdio- 

,  nemomnipocc 
tis,qu2  mmus 
neccffaria  credi 
turfifcmpcrha 
bcaair;lld  vcili- 
cer  plcrumquc 
fubcrahicur,vc  ii 
biniccipii  ho— 
mo  quam  flnc  il 

1  ianihiHic  olitn 

I  <diur. 


10 


II 


IX 


fus  ad  dominu  j 
rogauic  veniarrx 
itatimqiie  ma-  , 
nusqugaruerac 
facrilcgiojfana- 
caeflrcligione. 
Tam  macurumi 
in  vno  Sc  miferi 
eerdiaj  diuin.E, 
tondignacionis 
exemplum  exci 
tit,vc  lacrifican- 
ci  fubico  dexcra 
adimerccur,p5- 
nicencivcniada 


LL  "  •        -    •      -  wi-    aL--  '■""'^-  t-».^.i.c.f!- 

ncq;DiDesaqua,necreuerterisperviamquavenilu.Abntergo  pera-  '4  c  vrophetes.me  quisinquic. 

pfcudo  prophc- 


»"«!  ^IofcphusDQ  c  liamviam,&noncftrcuerfuspcritcrquoveneracinBcthelprophctes 


inParcc  felhui- 

li«,volcns  tk  ipfc  Icroboam  ea  in  Bechel  icaagere,ficuc  du^ 

tnbus in  Hicrofolvmis celcbrabanc,ance  vitulam  quida edi 

iicauicalcarc,&  ipfc  poncifcx  fadus,cum  facerdocib.ad  afca- 

JTcpfccndic.Cumq;cl?cchofiias&:holocau(ia  coram oibus 

^  populis  oblacurusjucnic  ad  cu  cx  Hierofolymis  ^pheca,&c. 

^,:i<  Thcod.Scdncficquidcmcrranceeuddpexjc  benignus 

&  dcmes  Dcus.MiIic.n.^pheca  cui  iuffic  vc  nihil  ci  diGcrcc 

fo  J  alcari  inanimo  profcrrcc  (mam,^lcare,inqait,aUare,&c. 

'•4»b  Cumqi  audijiet rex,icrc.  ^Thcod.ille  fcclcraciITimuscuo- 

porce- 


ir 


taprinccpscrac 
facerdocum,&  valde  a  regc  colcbatur  tanquam  diuinus ,  ci- 
nicnsaucem  nepccfermonem  viri  Dci  rexaculcura  idolo 
rum'rccederec,it  fc  canquam  malcficum  jnccrficcrec,  cxco 
gitauitvc  virum  Dei  dccipercc,facisafluccagens.-  vcducraf 
grcdcrecurprxccprum  Dci,illius  iramincurr£rec,licuc  po- 
Itca  tccit,cum  ma^is  homini  qua  Dcocrcdidic .  Ac  pcr  hoc 
monlirarcncur  cfre  falfa  qua;  prxdixic.-Iicque  regi  pcrfuade 
rc  poffcc^ficuc fccic  Audiensauccm icx cucncum, pucauicir 
rica  c{\i£  vir  Dd  dixerat:  &  non  declinauit  a  viafua  mala. 

lolcph. 


NICOLAVS  DE  LYRA.    CAP.  Xin. 

EFcccc.  Hic  confs^]i4enter  defcribitur prxdi&x  traj^rljionis  re 
pyehenfio  per  prophctitm  domini  ad  hocmiffuif.-,vbi  pi  into  p^na 
^it-uiapr£dui:ur.?c46  rcxrtbellans  percutitnr  ibt  Cumq;  audif- 
fcc  rcx.  Tertio  prophcta  dnifeducitur,ibi:  ProphctCS  auie.^arto 
[erohoam  obfloiatU'-,ibr.  Pof  f  verba  hcc.  Circa  pnmutn  dicuur. 
I  ECCCCC. Ifiefuifje crcditur abaliquibtis  f^bdoprophita quifuit 
lllo  tfcfecnnditin  qnod  habeinr  zn?ar.ix,&  licet  hocfitprobabilefa 
tiSyfn  noa  cft  ceniim.  Et  quia  rex  &  populus  erant  incrcduL^ideo  pro- 
phetiprimoprjedicit  pfnamfiitHram,aiiens.  z  Eccefilius.  T^me 
vnis exprimitur pcrmagnum tfs antc,eo qjfaHnrus crat  ma^navt ha 
lciur infra lib,^.  j  Ecitnmol.ku in deteslationem idololatrii::  & 
hiicfiiit  Dco  aci  eptum  taquamfacrificiuni.  Secuado  dai  eiftjnum  mi- 
rabde,vt  vcrbum  einsfit  credbilc.  4  Ecce  {c\n.fubit6,quod  tamen 
eratforte  &  noniirr..  5  Cumq ;  aud.  Hic  confcquenter  poniiurper 
cu^i8rtgisrebelLintis,<.umdicitHr.  6  Extendic ma.fu.&c.  v:  cu 


mjiori 


maiori  auCioritate  pr^ciperet  prophetx  captionem. 
7  Ec  cxaruic  ma.  vtfentiretppnrm  ditiinx  vliionis ,  &  viderei  in 
effiHut  fciffione aharis.  8  Ecii\trex.,Scc.magis  rndius  timore  qiia 
amure.  9  Dcprccarc  facicm,&:c.  Quod  &fecit prrfphcta,ofien- 
dens  quod  nou  qiixrt  bat  ptinitioncm  velvindiitam.fcdregis  &popu- 
licorreSlionem.  10  Vcnimc.  quiavolebat  fibi  recompenfare  pro 
redditafibifunitate.  1 1  Sidcdcris.JQuiapionuHareten/poralidc 
bctquii  trnpr, cdi pr.tceptum donuni.Ideo fequii.  iz  Sicenim,&:c. 
Noii  co.Tpa.i.qtiemlibetcibum.  1  ?  Neq;bi.aq.  i.^'.?c«w^Hf;?o- 
turr.-.Q^tnd  cnim  nominepanis  &  aqu£  dcfignctur  omnis  cibus  &po- 
V'.s  infcripturap.itct  infra  ^.U.6.c.vbi  dr:  Ponc  cis  panem  ^  aq.. 
Jtr/^o^^t-i/wMVfc-i-.Appoficaq^cffeisciborrimagnapreparacio. 
1+  Kcc  rc\.icrzcrvj,.,ik.c.  Futurorim  enim pntfcius  DeiiSyper  hoc de 
fignauitpccc.itii pmpheta  finurum,  quia  vcnit  in  Bethel vere  Deo  obe 
diens,\y  rcdiit  inobcdi^ns^vt habctur  infra. 
1 5  Prophcccs  auccm  quidam  fenex  habi.&c.  Hic  confequeter 

poniiur 


M  O  R  A  L  1  T  E  R. 

1  £tecce.  Pcrqucm  fignificacur  pr*edicatfcr,quidcbccc(Ie 
vira  confiant»a,&:  Dci  cx  b«.na  vica. 
1  ^e"'frfe/«c/ii,<^c.Nampr^dicacoraDeo  dcbct  cfle  mif- 
luS&hocirnmcdiacc  vel  mcdiancc  vicario  cius,Rom.  10. c. 
^."modopr.idicabuntnifimittantur.-f  Ieroboafiante,6'c.PerqilC 
ii'cdligitur  publicc  pcccins  &  inucrecudc,&:  fpccialiccr  cxi 
itcnx  m  poccliatc.  Sicuc Icroboam  cj  publicc  idololacrabac 
&  alios  ad  hoc  induccbac.  t  Et  cx.  i.p  idololacras  &  idolola- 
tnam  ibi  pcrpc-cracam.  z  Eccefilius.&clnfijs.  pc-rqucm  fl- 
^nmcnturChriftus&ciusaducncus  adiudicnim  16  fubdit. 
i  F.timmoi.i.  i.prrptcr  pcccita  fup  ce  fada,&;  pcr  facerdoccs 
lUos  incclligun^mali  pr^lati  cicnci  &:  rcljgiofijqu  immoU- 

buucur 


bunc^in  iudicio  qn  pcr  Chnfl-i  fniam  dccrudccur  in  intcrnii. 
t  Et  ofui  boiv.  Pcr  homincs  incclliguntur  laici  pccca_cores,&: 
pcr  ofia  incclliguncur  pcccaroru  corpora.Na  lila  danacio  e- 
ricfimul  incorporc&aia.Prcdicacoraiic  dcc^clamarc  ifta 
futura,qa  dcnunciare  det  p^nasd:  prxmia  C  .«.^;  aud:Scc[\xi€ 
t  .Apprehcndiie.  Perhocoll^cndicurobftinaciopcccarium  ,^ 
ad  vcrba  pr^dicacorum  non  conccruncur,&:  q,  pcius  cit  cos 
aliqn  pcrfcquuiuur,&:  camcn  ifti  in  ncceflicacc  corporali  po 
fici  prcccs  illorum  requiruncquos ancc  pcrfecuci  {uerunc,q? 
ligni  ficacur  pcr  hoc  quod  fubdicur. 
5>  Z)cr;;watr.  Qnodnoncftdenegandumfecundum  doillri- 
\\Mr\OLm^\.M.iU.h-'i.^.Orat"properfcqiientibus. 
1 5  Trophetes.  Pcr  illum  aiic falfum  prophecam  &c  eius  filios 

figuraci 


799    •■   Gloforcli.&NicoIaideLyra.        800 


A 
(  l>.  8.  Aniio. 


p.nccrnis  rcpulcusrLconis  cnim  in  vi;i  occurfii  proflFatas ,  & 
apuJ  cxtcroscoiulicijs,pix'n.in)dcrcrci  tciuaii  luit.Hxccriic 
cxcmpl^  i^  pop'.il:),i5<:  J^pilcopis,cciain  Ipii.cu^hbui ,  liquj 
jnconcincriciiimiiul.cadmircnnc. 
■j«  Thcod.  DiLmius cx  hac narracioiic , q,  poccntcs  potcn- 

tcrcxaminabiui 


P 


fti^CTHt. 


iib.  sdoerf 


•5«  lofcphiis. Erat  in ciuicatc  fenior quida,  malignus  homo, 
falfuCq;  propheta ,  qucm  Icroboani  magnis  ftudijs  lionora 
|>a:;cum codicentc  qua: illi graca forcnc , crcbro  dcupjrc- 
lur.ilfc  icaq;  tunc  crac  i  ledplo  p;-opccr  fcucckuci?  inririuita 
tcm.FjlijS  autcm  iodicaucibus  ci.fific, 
a    Omnia  opna  , 

&(.  Greg.lnsc     jiutcmqaiclain  rcncxhabitabatin  Bethcl,  adqucm  veneruntfilij  rqi,  » 

ftis prophctc tm      g^ narraucrnntei  omniaopera  quiEfccci.atvirDciilla  dieniBethel:  * 
ra  anrccedunc  •  ,  ,  ,         '     ,      ^  ..„,.. 

jnifcra  fuccrdut;     |&  verba  qux  locutus  tucrat  ad  rcgem,  narrauerunt  patri  luo .  Et  dixic 

qiia  in  rcquid     cispatcreorumrPcrquam  viam  abiit?01]:cnderiicci  filij  fui  viam  pcr 
Quolf  "apud "fc     ^^^^ abierat  vir Dei,qui  vencrat de  1  uda. Er ait fiUis  fuis:  btcrnitc  mjhi 
propccr  magna-     alinum.Qiii  cum  ftrauiflcnt^aiccndit&abiit  poll:  virum  Dci  ,  6<jin-  ' 
ucniccumfedentcmfubtus  tcrebinthum.   ftaitiili:  Tunccsvir  Dci 
qui  veniili  deIuda?Reiponditilic:  Egorum.Djxirqucadcum  :  Vcni, 
mccum  domum,vtcomedaspanem.Quiait:N6poflum  rciierti,ncc 
veniretccum,neccomedam  panem,nccbib:imaquam  in  locoiito; 
quialocutuscitdominu.sad  mcinre}moncdomini,dicen.s5  Non  co- 
rnedcspanem,&:  non  bibes  aquam  ibi,nec  rcucrccris  perviam  qua  ie- 
ris.QuiaitillijEtcgoprophetaium  fimllis  tui ,  &angeluslocutiiseil  ^ 
mihiin  fermoncdominijdices:  Rcduceum  tccumindomumtuam, 
vtcomedatpanem&bibataquam.tFefelliteum&  reduxit  iecum.  ^ 
Comcdic  crgo panem  in  domo  eius,&  bibit  aquam.  Cumque  iederet  7 
admenfam,  factusefticrmodomini  ad  prophetamquitreduxerat  s 
b  eum.Et  exclamauit  ad  virum  qui  venerat  de  lud^a,  dicens;  H^c  di' 
cit  dominus;  quia  non  obcdicns  fuiili  ori  doniini ,  &  non  cullodiiU 
mandatum quod prxcepit tibidc  minus Deus tuus,  &reuerrus es, & 
comedifti  panem,&:bibifti  aquam  in  loco  in  quo  pra^ccpir  tibi,ne  co 
medercs  panem ,  ncq;  bibcrcs  aquam,  t  non  inferetur cadaucr  tuum 
infcpulchrumpatrum  tuorum.Cumquecomediirct&bibiirer,1ftra-  * 
uit  afinvini  fuumprophetaqucmreduxcrat.Quicumabiircc  inuenic  +  dacifuhginjac 

^  ^     *  ^  ^  '    tuS,wV  lco  ci:. 

^  Tcrcul.Prohibicus a Dco fuerar,  illiccibum  in  totilaccin-  non cognouit.Si  prophecam  vidiircc  vt  Daniclcm, cum  1 

gcre,fcd  ab alio  mox  fc;ie  mcntito  p'ophcciam  ccmcrc  pa-  nora(icc;fcd canquam  alicnum  inuaric.  Dominus  mcncic. 

.ftuSjf  m  vcrbum  Dci  ibidcm  failumXupcr  mcnfam,  no  eft  i  cft,^  fctuus  ncgauic  dominum. 

paccrnis  Clcmcix 


lia  glonatus  ab 
incerna  mox  fo- 
iiditate  cft  quaf- 
fatus ,  &  indc  ci 
in  opcrc  culpa 
furrcpit.vndc  fi- 
bi  glona  in  cor- 
dcfurrcpfit,vca 
prophcta  t.-ilfo  di 
fccrct  dcccptus 
quia  nequaqua 
proprijE  fortiru- 
dinis  fiiit  quod 
prius  accidifTct, 
b  Hacdicitdom. 
Grego.Bcncau- 
tcmore  eiusfcn 
tentiam  mortis 
acccpiCjCuius  rc- 
dudione  a  vici 
prxccptis  dcuia- 
uit,  vtindcpoc- 
nam  veraciter  fu 
mcrctjvndecul- 
pam  negligeter 
admiriircc 


tur.  Nju  cinm 
t/poiccbaccum, 
quuhuinam  vo- 
ccauij:crac,crc- 
durchumanxdi 
ccnti  cocrariuin: 
fi-d  cxpcdarcvf 
qui  iullcr.ir,  fol- 
ucrcc  quod  luiip 
racficri,  S>ccxt, 
Dcus  auccm  ho- 
nonuiic  cum  c- 
tiam  poft  dccef- 
funi.Nam  occi- 
lorcm ,  ci  indu- 
xic  cuftodcm  , 
hac  quidcni  r. 
cionc  honorai,. 
vcprwphccam:  li 
la  vcro  punicns 
zm^  crr.iilgrcfji 
forcm.&:cc)squi| 
nunc  func  ccr  j 
rcns,  vcncpar-L 
ua  quidcm  Dc 
mandata  di.fpi' 
ciant. 

*  Chrvfoft.Pct 
cauic  prophcca 
&:lco  in  via  in 
ucncum  motc« 
alieciC.Eracme 


NIC  OLAVS    PE    EYRA. 

4e  ponitur  propheU  dominifeduSlio pn  f4fi*ni prophetam^  Etprim», 

fonitur  diBafedu£lto.SecmdbpatudeHHfitiatio,ibi:  Cumq;  fcdc- 

renc  EttertioeiHstuwtdatio^ibi:  Ecccce  viri.Circa  prilnum  dici' 

tur:  Propheces  aucem  qwxdim.fcilicet  falfus. 

I  Habitabat.  T^>n  tamen  erat  inde  noiuf,  fcd  de  Sama,ria:vt habe- 

tur  infr^  ^.lib. i^,c,Et  wierat  illuc  ad  nfanendum  propter  cultum  vi 

tuUrum. 

3  Ad  qucm.  fciUcet,non  fuerat  in  folennitate,impeditus  nimii  fe- 

neRute propter  quamin  cultu  fitulorum  amplius  feruire  non  poterat 

yel  occafione  alia.Cxterapatent  vfejue  ibi. 

3  Ec abijc. •t>te'*mfedHceret,&peccarefaceret,&perhocprophe- 
ttam  fius  trritam  perfuaderet^-»t  pofiea  videbitur. 

4  Et  muc.  quia  fati^atus  era(  Ubore  itineris  &  ieimio,  Cxtera  pa- 
tent  vfque  ibi, 

Qui 


S  Qui  aic  Menticbatur^pt cttm dcciperet.yndefnbditur. 

^  FcfcUic. ?>(jv,-z enim dtbuitpropbc t.i domini tum  hniter  fibi creie 

te,t,uia  probandi  func  fpiticus  vcrum  ex  Dco  Hnc.  fecundum  < 

dicit^r  i.Ioan.^.cap.Fuit  eiiam  ad credendum  indhSius  ex  concupi 

fceniia  (ibi,<juia  erat  iciuniofatigaius ,  vt  di£ium  eli,  &  ideoinftc 

Dce  tanquam  iuobediens  fuit  punitus. 

7  Cumq;  fcderet^d  menCnn}. Hic conjcquentcr po^iiturpan^j 

ftentis  denuniia:io,cH7ii  diciiur. 
Faitus.  Ex  hocpatet>r^reudatio  prophetica  aliquadofitmalisl. 
minibus/tcut  di&imfuit  pleriitts  T^m.t  i  .de  Babam,^'-  conueniei 
ter  dennntiata  eflpanafeduRiper  eum  qui  ipfumfcduxerat. 
9  Cumque  comcdiifcc.  fDei^/jttia  diuinam  fcntentiam  fupra 
auditam  acccptauit,&  voluntati diuinxfe  cornmittens  pcccatumi) 
bedietitix  morte  corporaliexpiauit.Ex  hoc  autem  confiderandum  ef< 
quam  duri  pmiturus  eU  DcMspeccatagrauininiquorum^fjuipina  m 
tisfuniuii  leuepeccatumfanLli  hominis^ 

.j<AfmuJ 


MQRALITER. 

*  figurati  fiierunt  pfcudo  apoftoli  fe  corum  fcquaccs,qui  ni 
tuncur  impcdirc  vcro.s  prxdicacores :  Pcr  hoc  q,  vcrus  pro- 
phctapcr  falfum  prophcca  fuic  dccepcus,  ficuc  ciicitur  infra, 
€  FcfeUit  eum  &  reduxitfecum .  Signincacumfuitlccundum 
quoddicicbcacusGrcgoriusquod  cx  miraculisqu^  Dcusfc 
ccr.u  ad  cius  verba  fuic  clacus,&  cx  hoc  dccipi  pmilIus,pio- 
pccrquod  prxdicatorcsvcri  multum  debenteIfcfolicifi,nQ 
proptcr  bona  quc  faciunt  clcucnrur.-&:  pcr  confcqucs  a  ma.T 
|is  hominibus  dccipiacur,&:  vlccrius  puniancur^^ficu;  fuit  iftc 

4« 


de  quo  fubditur. 
t  Inuenit.  Et  pcr  hanc  p^nam  oftcndinir,q,  peccauit,fcd  p 
hoccj)lcocadauerciusnontctigit,fcdinta4um  cuftod.iu 
oftcnc^itur ,  q,  dc  pcccato  vcrc  pocnituic  Sc  domini  fentc 
tiam  acceptauitrii:  pcr  mortcm  corporalcm.  cius  pccc^cu 
cxpiacum  fuic .  Circa  cj, confidcraiidum ,  cj,  dominus  leu 
culpas  luftorum  in  pocnicencialiquando  grauitcr  punic,  VI 
hoc:  nobis  apparcac  grauitas  pocna:,qua:  pro  grauibusculi 
in  futuro  rcfcruatur  mfligcnda,Hcb.io.f.Hcrrc«</«mf;?  w 
4ere  iu  mnus  Dei  fiuentis. 

•  MORA^ 


8oi 


lIf.Rco;um 


Cap.  XIII. 


80 


^  ^t  Clcmens  Rom.  Prophcta cum  Dco  non  parniffet ,  pa- 
A  nemquccomedilTec,&bibiirccin  locoadomiiiopr^lvibico, 
4.cifti,  props^tT  impiccitcm  H'croboami,  k  lcone  e[}  inccrcmpcus. 
(.  '  q  Ef/w./?.zi4f,  drc.  Hicoftendicur.quodpeccatuinobcdie- 
'*"f  tii  in  pfa  morte  fu;c  laxacij ,  quia  iftc  idcm  co,  qiu  viucnce 
riolis.    prarfumpiic  occide- 

cumleoinvia&occidic,  &:eratcadauer  eius  proiedlum  iru 

3  itinere.  Afinus  autem  (tabat  luxta  ilium,&  leo  ftabat  iuxta  ca- 


&1 


mm.in  rc,aufuscontingere 
:]o(n,    jiocftoccifum.c^i 
cnirnoccidciniilia' 
biiit  pocertacem,  dc 
occili  cadaucrc  co- 
incdcdi  liccncia  no 
accepic,  cj.aiscuius 
culpa  in  vica  fuerac 
punita,eraciamiu- 
liusexmorce. 
b  Sepelite,&c.}A3[us 
prophcta  fcics  euc- 
nirc,que  virDci  pre 
dixic,pr<ccepic,vcfc 
elircrur  luxcaviru 
_  ci,nc  quando  olTa 
'■'^{-  illius  combureda  cf 
'    fodcrcntur,  fcd  con 
B  leruarcntur,  pcr  fan 
£tam  prophetam,'Ii 
cut  intcrius  idem  te 
ftatur  liber  implctii. 
,        c  ■5«  Qitlcttnqite  tk)Ic- 
anuPa  h<a  .impkbat  maitH/n 
,  d  on  fitam,  &€.   Thara- 
iilisjc-  fiusPatriarcha  Con 
°[ ""  ftantinopoli.  Mul- 
tis  modis  docemur, 
vtmoresabauancia 
alienos  in  facerdotij 
cofecracionc  habca 
nuis.  Siquiscamau 
ro  emiire  conuidus 
fucric,  diuinaci  a- 
itione  incerdidijef 


fnciunc,&i  venduc.Omnis  enicrt  domfrms  fd quod  habcc  vc-  jy 
dic.  Sic,qui  rcm  hanc  ncfana  f  iciunt,  Spirirum  fandlum  de- 
primunc,  xqus  pcccancc-;  acij  qui  Chriftu  in  Belzcbubdc-c- 
monia  eiiccrc  impie  blafphcmcque  diccbanc.  Vel,  vc  vcrius 
dica,funcIuda;prodicori  fimiles,qui  Dci  incerfeiloribus  ar- 

gcnci  precio  dominii 
vendidic.Sinonven- 
dicur ,  clarum  &c  facer 
d  itijdi2;nitatem  non 


tiam .    Si 
nundacur 


di^nic.is , 


dauer.  EcecceviritrafeunteSjVideruntcadauerproiedium  in  ^   cffcSpifitusfmiligra 

via,5^  leonem  ftantem  iuxta  cadauer.  Er  vencrunt  &  diuulga- 

uerut  in  ciuicate,ui  qua  prophetes  ille  fenex  babitabat.  Quod 

cumaudiflerpropheta  iile,  quireduxcriceumdevia,  ait,  Vir 

Dei  eft.qui  inobediens  fiut  ori  domini,&  tradidit  eum  domi- 

nusleoni,  &:confregiceum  ,  &:occiditiuxta  verbumdomini 

quodlocutuseftei.  Dixitcj;  adfiliosfaoSjSternitemihiafinLi 

Quicum  ftrauifl'ent,&illeabii(l'et,  inuenircadauereiuspro-  3 

iedtuminvia.fi^afinum  &Ieonem  ftantesiuxtacadauer.  Non 

comeditleo  de  cadaucre,  nec  :  lasfit  afinu.  Tulit  quoquepro- 

phetescadauerviri  Dei,&pofliitillud  fuper  afinum,&:reucr- 

ius  inmlitinciuitatem  prophecesfenex,  vctplangercnteum. 

Etpofuitcadauereiusinfepulchro  fuo.   Etplanxerunteum,  4 

Heuheu,mifrater.Cumque  rplanxiirenteum,  dixitadfilios  ^ 

fuos ,  Cum  mortuus  fuero ,  fepelite  me  in  fepulchro ,  in  quo 

vir  Dei  fepultus  eft ,  iuxta  ofla  eiusponite  oflli  mea .  Profc(5t6 

enim  veniet  iermo  domini ,  contra  altare  quod  eft  in  Bethel, 

&: cotraomnia  phana excelforum,  qua: funt in  vrbit)us  Sama 

rias.  pofttverbaha^cnoneftreuerfusleroboadeviafuapef-  g 

fima,fed  econtrario  fecit  de  t  nouifTuTiis  populi  lacerdotes  ex- 

celforum .   Quicunque  volcbat,  implebac  manum  fuam,  &  7 

fiebat  facerdos  exceliorum .  £t  propter  hanc  caufam  peccauit 

domus  leroboani ,  &  euerfa  eft ,  &c  dcleca  de  fuperficie  terrse. 


autdm  ve- 
face  rdocij 

cciam    fu- 
pcruacanca   cff   ho— 
ncita  vica:  intiicucio, 
&:  in  puricace  ac  ve- 
ritatc  conucriatio.  Su- 
pcruacancus    clf  di- 
uinus    Paulus  doccns  Tit.r» 
oportcre  Epifcopum 
cffc  a  rcprehenfionc 
alicnum,d<:c.  Scd  Sc 
omncs    ccclcfiaflicas  £ 
promotioncs  ob  pecu 
nix  dationcm  remc- 
uet  Canon  29.  Apofto  t  pL-ingeret  & 
lorum.  SiquisEpifco '"^P«^'f«> 
pus  pccunijs  hancdi- 
gr.itatcm  fucritaflecu  trepcIifTct. 
tus  ,   vcl  prcsbycer  , 
vej  Diaconus,  depo- 
narur,  6c  a  commu- 
nionc  omninoexcin- 


ASt.8. 


feiubtcMacedonii 

&  alfcclarulfandTi  Spiricus  hoftiij ,  colerabilior  erac  h^refis , 

quam  Simoniacorij.  Cum  auccm  illi  Spincum  fandum  crea 

Q  rura  &  feruu  Patris  &c  Filij  nugentur,hi  ipfum  fetuum  fuum 

faciunCi 


datur,  vc  Simonma- 
gus .  Ex  5>.  Ilcgum, 
Ec  non  conuerfus  cft  fpopul». 
Hicroboam  ab  iniqui- 
cace  fua ,  fed  tecic  cx 
populo  iacerdoces  ex- 
celforum  qui  volebac, 
implebacque  manum 


fuam ,  $cc. 

4c  Theodore .  Qiundo  iftud  ed incell igcudum,oftcndit 
id  quod  fubiungicur  ^  Et  f-nt  f^cerdos  excclfitrnm ,  nempe  fun- 
gcns  f3cerdotio,&  manibus  otTercns  fufficum. 

^  CAP.  F 


N  I  C  OLAVS  DE  LYRA. 

I  .Afmus  autetn.  inflindu  diuino  cuftodiens  vtrunquc,  fcili 
cct,cadauer  ad'lcpclicndum,&  afinum,vt  cadauer  portarcc 
ad  fcpultura:locum,  &:  cx  hocapparct  ipfum  clTc  faluatum, 
i  Et ecce firi .  Hic  confequcntcr  ponitur  defundb  tumula- 
tio.  Etpatctlitcra  vfque  ibi. 

3  inuenit  cadaner.  non  enim  rimuicIconcm,qucm  iam  audi 
ueracffare  iuxca  cadauer ,  &:  afinum  abfquc  Ijefionc  eorum, 
per  hoc  cnim  pci pcndic ,  quod  nucu  Dci  hoc  ficbac ,  vc  vir 
Dci  fcpclirctur. 

4  Etpofuit,c\Ln3.  tcncbat  pro  ccrto ,  quod  vcrbum  eius  im- 

{)lcrctur,&:  idco  cumcovoluitfcpcliri,  vcofTapropcec^il- 
um  rcmancrcnc  incadta ,  vcpacec  in  litcra. 

5  htplattxerunt.  fi£le  cri,quiaad  boc  dctcperac  di,vc  more^ 
lecur ,  vc  pcr  hoc  cius  prophetia  vana  crcdcrecur. 

6    Ton 


6  Tefl  verha.  Hic  vlcimo  ponicur  Icroboam  obflinatio ,  g,a 
licct  vidiffct  figna  pr.tdiita  in  altari  &  in  manu  propria ,  ta- 
men  non  rcccff ic  a  malitia  fua .  Caufam  autem  huius  tangic 
lofcphus  dicc ns,qu6d  prnphcta  falfus  perfuaflc  ci,qu6d  pr^  lofephus. 
didla  non  crant  figna  diuinx  virtutis  oftenfiua,  quia  ille,qui 
dcdcrat  interfc£tus  fucrat  a  leonc  tanquam  faliiloquus .  Di- 

ccbat  ctiam  altare  fiiifle  fciffum  proptcr  onus  iacrificioruin 
impoiitorum,&:  manum  rcgis  aridam  faitam  cx  laborc  otfe 
rcndi,  a  quo  cum  quieuillet,  redijt  ad  ftacum  priftinum  vir- 
tucc  natura;. 

7  QHnittiqHe  vokhat .  offercndohoftiamfolcnncm,  ficut 
Aaron  feccrat ,  &:  pcr  hoc  ficbat  facerdos.  Alitcr  etiam  ex- 
ponitur  refcrendo  ad  leroboam ,  qui  vcndcbat  facerdotiii , 
&:ideo,quiimplcbat  manutn  fuamdando  fibimaiusprc- 
tium,obtincbat  faccrdotium. 


Tom.4. 


CC 


C  A  P 


8o3        Glof.ordL&NicoIaiJeLyra,         804 


^    CAP.    VT. 
A        XIIII. 


C  A  P  V  T    XIIII. 


In  j.np.Ml- 
ek«x. 


f4Reg.l.f. 


t  diflimuIaC- 
let. 

B 


Lib.4.£o9f. 
«p.7. 


f  faeeret. 


corput. 


f  dcrcliftum. 
t  infrj  f  j.  & 
ai.  f. 
Deut  ij. 
4.Reg.8. 


X.   que  ia  m4 

nu  tua  decem  pa- 
ues,  &c. 

•!<  Hicrony— 
mus.  Vxor  ic- 
toboainfirman- 
tefilio,pcrgitad 
Ahiam  homine 
Dci ,  dcfcrt  ci 
panes ,  \'uas  paf- 
fas,&:  varciiiiim 
mcllis .  Dicicur 
cnim  qiiod  illa 
portaiienr,  &  ca- 
mcn  non  fcnbi- 
tur  prophcca  ?.c- 
ccpiflc  ,  quippe 
ciim  &  cprripuc 
rit  cam,^  vciicu 
fum  luflumpra: 
dixeric. 

^  Clcmcns 
Rom.  Hiqui  in 
peccacfs  verfan- 
tur  ,  niil  pqcni- 
tenciam  cgcrint, 
non  folum  non 
exaadiutur  cum 
fupplicanc  ,  fed 
ctiam  Dcum  ir- 
ritanc  in  mcmo- 
riam  ei  rcduccn 
tesfuam  impro- 
bitatcm.  Vitatc 
igicurcaliamini- 
ftcria, 


N  illo  temporc^grotauit  Abiafiliiisleroboa.  » 
Dixiccj;  leroboam  vxori  fu? ,  Surgc  &  comuta  * 
habicLi ,  nc  coe^nofcaris ,  cj»  lis  vxf )r  kroboam, 
&:vadc  in  Silo  vbi  e(t  Ahias  propheta ,  qui  lo-  f 
cutusellmihi,c]»rcgiiaturuse{rcm  fupcr  popu 
lumhunc.tTolleqaoc];  in  manudeccmpanes  3 

a     1   Ciii  hiliiiii  panis,  criT.timi  .'.uri. 

Sccruftula  &  vas  mellis,&  vade  ad  iUum.Ipfe  e- 
nim  indicabictibi  quid  cucncuru  fit huicpucro.Fecicvtdixerat  lero- 
boa  vxor,&  colurgesabiit  in  Si]o,&  vcnit  in  domu  Ahia:.  At  ille  non 
porerat  viderc,  quiacaligaucrantoculieiusjprarfeneduce.  Dixicaure  ■♦ 
diisad  Ahiam,  Eccevxorleroboamingreditur,  vtconfulatte  fuper 
filio  fuojqui  a:grotat.  Hxc  Sc  hiec  loqueris  ei.  Cu  crgo  illa  t  inrrarct,  ^ 
&t  dilTimularetfceflequacerat,  audiuic  Ahiasfonitiipedumeiusin- 
troeuntis  peroftium,&  ait,Ingredere  vxor  Ieroboam,quarealiam  te  6 
efle fimulas?Ei^o autem  miflfus fum  ad te  durus  nutius,vadc &dic  le-  l 
roboam,  Ha;c  dicic  dominus  Dcus  Ifrael  >  quia  exaltaui  te  de  medio 
populi,  &  dcdi  te  duce  fuper  popukim  meum  Ifrael ,  &  fcidi  i"egnum 
domus Dauid,& dedi  illud  tibi,&  no  fuitli  ficut  feruus  meus  Dauid, 
qui  cuftodiuit  mandata  mea,&  fecutus ell  me  in  coto  cordc  fuo,^fa- 
ciens  qiiod  placicum  eflet  in  confpeclu  mco,  fed  operatus  es  male  fu  9 
pcr  omncs  qu^fuerant  ance  te,&  fecifti  tibi  deos  alienos ,  &  conflati- 
lcsjvtmead  iracqndiam  prouocares,  meaucem  proieciftipofttter- 
b  guni  tuum.  Idcirco  eccc  ego  inducam  mala  fup  domum  leroboa,  &  ^^ 
percutiamde  leroboam  mingenremadparietem,&claufum&tno-  u 
uiflimum  in  Ifrael ,  &  t  mundabo  reliauias  domus  leroboam ,  ficut  '* 
mundari  foletfimusvfquead  purum.  i  Quimortui  fuerint  delero-  14 
boam  in  ciuitatc,comedent  eos  eanes.  Qui autem  mortui  fuerint  in 


ftcria-,  t.Tnqi)a!n  I 
canisprctium,& 
merccdem  mc- 
recricis.  Vtruin- 
qucenimin    le- 
ixc  prohibituin. 
Natn  ncc  Hcli 
fcus  ab    Azack 
niuncra  all.icaac 
ccpir,ncc  Ahiai 
.i   Jcroboamo. 
Quodli  prophc 
txdh  impiisob- 
lata  muncra  rcic 
ccriint,iccm  vo$ 
rciicitco  Epifco  A 
pi .    Sinion  ma- 
gus  nobis  pccu- 
niam    affcrcns, 
cxccrationi  bus 
perpctuis  dcuin 
dus  cft .  Fugite 
crgo  oblationes  ij 
alcaris  Dci  a  ma- 
la  cofcicntiapro 
ucnientcs. 
b   ■it  Idcirco  ecce 
ego  inducam  ma- 
la,  &c.    Thco- 
dorctus .     CalH 
gans  oculis  pro- 
phcta  fcncx,  bL 
incus      fcdcns  , 
vcnicntcm  fcn- 
fit    cmmus  ,  & 
mittcns     mini- , 
ftrum,  breuitevl 
iuflit    cam    in- 
,rcdi    tanquam 
'^  iniu'- 


NIGOLAVS    DE    LYRA. 

c  a;p.  xiin. 

X,  ill'^  renpcre.  Hicconfcqucntcrdcfcribiturip- 
fius  Icroboam  punicio  dc  priEfcnti  quantum  ad 
mortcm  filij  fui,circa  quod  fic  proccditur:quia 
primoprophctade  ftatu  filij  xgrotantis  inqui- 
ritur.  Sccundo  ab  eo  dure  refpondctur.ibi,  Cnm 

er^o  illa.  Tertto  filius  moritur ,  ibi^  Surre.xit itaqtte  .  Circa  pri- 

iiium  dicitur. 

1  In  illo  tcmpore.  vt  in  cius  morte  puniretur:  &  iuucnis,  qui 
bonuscrat&:mnoccns,vtporteadicetur,  non  vidcrctlnala 
in  domo  Icrobpam  futura. 

2  Commuta  habitum ne  cognofcarist&c.Timch^t  enim  ne pro 
phcta  fi  cam  cognofcerct,  ncgarct  rcfpofum,  vel  ventaccm 
cclarct  propter  malitiam  ipfius  Icroboam^ 

\  Tolle quoque^&c.&  crujiu.  Dicunt  hic  aliqui,qu6d  per  cru 
Itulaintclligicurparualaminaauri.  Scd  hocvidcturtaliiim, 
qy  ia  in  nuUo  alio  loco  fcripcurc  accipitur  crufiula  in  hoc  fcn 
fu,fcd  fignat  pancm  tcnucm,  q\ii  ctt  quafi  cocus  crufta,  iicut 
cft  Ijmpiellus  vci  tprtcllus  tcnuis.  Ifj.-»  enim  mulicr  acccpic 
dccem  pancs  c6muncs,&:vnumtenucm  modo  pr.Tdicto. 
4  Dixit  autem  dominus. Kcuchns  ci  muliercm  veiiicnct  m,&: 
quid  ci  deberec  dicere  ,  fccundum  quod  poftca  fubdicur. 

Cum 


5  Cum  crgo.  Hic  confcqucnter  ponitur  rcfponfio  dura  hih 
mulicri ,  &  pnmo  datur  ci  fignum  vera;  rclponlionis ,  cum 
dicitur. 

6  l>ig>-cdere,  &c.  quafl  dicat  nihil  latct  confpeclum  diuinfi , 
qui  Piihi  reuclauit  aducntum  tuum.      - — — j- 

7  Ego  autem  miffus  fum  ad te  durus.  id  cfl  nuntians  dura. 

8  Dic  Icroboam,&c.  Ec  patct  I  itcra  vfquc  ibi. 

9  Scd  operatus  es  malefuper.  in  rcgi m ine  populi,  quia  non  fo 
lurn  tranfgreffuscs  prxceptumdomini.  fcd  etiam  populum 
Ifracl  tranfgredi  fccifli ,  vt  patct  cx  pra'dicl:is  cap. 1 1. 

10  Tercutiam  de leroboam  ^quod  intclligitur  duplicitcr.  Vno 
modo  quod  mingcns  ad  parictem  dicatur  canis,qui  cleiuto 
crure  folitus  cft  ad  panctcm  mingere .  Alio  modo  quod  in- 
telligaturinfirmus&:  dcbilis,qui  luxtalcdumnon  poccft 
miiigcrc,  nifl appodiet fe ad  parietcm ;  vc  flt  fenfus ;  fi per 
cutjccur  canis,qui  pioptcr  vilicaccm  non  dcbcctangi,  vcl  de 
bilis,  cui  dcbcrctparci ,  multo  magisalij  dc  domo  lerobna 
extcrminabuair.Eceodem  modocxponitur  quod  fubdiciir. 

11  £f  c/ii7</}.'w.idcf},incarccratum. 

iz  £.t  nouiffimum ,  &C'  quibus  Cilct  mrfcrar.dum. 
I  j  Et  mundabo  rcliquias ,  &c.  id  cft,  quofcunq j  de  domo  fiia. 
1.1  SicHt  mundarifol.r\o.n.n\\ydit^\y\\.\%  in  fc,fcd  locus  in  quo 
cltqn  cijcit,&  pcr  hoc  intclligit":  q,  illi  dc  domo  Ierobo.im 
no  dcbcatmundari  in  fe,fcd  rcgnu  ]IracI,pcr  ipforu  Cjctbu- 
licm  &:!cxterminationem.Cxtera  patcnt  in  licera  vfque  ibi 


•  M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

I     Jnillntemporc  ,&c.  Scquitur. 

t  VadeinSdovbi.  Allcgoriccpcr  Ahiamprophctam  Chri- 
ftus  flgnificatur,dcquo  I.uc.y.cap.dicitur ;  Tropheta  magnus 
furrexitinnnbis.  ncrvxorcm  Icroboam,  quarnmiijacoric  vc- 
nitad  Ahiam,f!^n!ficatur  collcgium  fcribarum  &  Ph.uif^o 
rum  finuijacoric  vcnicnfum  ad  Chriflum ,  vt  cum  capcrec 
in  fcrmonc  Macth.  1 2.  Et  ficut  Ahias  fimulationcm  mulic- 
rispcrccpic,diccns. 

6    ^arealiam.  SicChnflus  fimuIacioncsPharifrorum&: 

fcri- 


fcrib.^rum  cognofccns  cosincrcpauic,d:ccns.Qu!d  mctcii' 
tacis  hypocric.E ,  &:  canquam  nuiuius  a  Dco  pacrc  mifiiiici: 
d.imnanoncmfuamdennnciauic:  Match.  i^.cap.  y^roki 
SnihA  & Tharifxi hypocrita ,  (y-c.  propccr  q iiod  fuit cis  durii' 
nuncius  .  iMorahterautcm  pcr  Ahiam  prophetam  intclli^^i 
turhonus  pra'latu.i,&c]are  vidcnsin  fuis  opcribus,^^'»'» 
hodic  dicitur  propheta  olim  videm  appcllabatur.  i .  Rcg.  9-  h-  P^ 
mulicicm  fimulacoriam  fignificacur  pcrfona  fida,  volen<| 
afccndcrcpcrfuam  fidioncm,  fcd  bonus  prarlacus  &:  lcnLi 
tns  dcbct  calcm  rcpcllcrc  no  folum  ab  opcaco ,  fcd  eciam  al 
obtcnco,quanc6  po.cft  fieri  bQno  mo^o. 


J; 


8oy        llI.Rcgum      Cap.XIlII. 


806 


un 


iniucunda  audi- 
turam.Etprima 
qiiidcm  don.\  ic 
prcbcndu.  Dcia 
*de  de  piicro  di-» 
£/c,I>iCicdomi- 

Uieroboam  mnt-' 
gintttn  ad  payU'- 
um.  Ncque  fo- 
lum  cis  piidixic 
ca;dcm,fcdctia> 
vtmancaucinfc- 
piilci  polt  cx— 
dcm,  &;  expo- 
iiantur  dcuoran- 
di  auibus  &L  tcv 
ris.  Mingcntcnx 
iUitem  ad  parie- 
tcm  cum  dicit» 
qui  elt  adco  in- 
hrmus,  vc  Ibre: 
non  pollic>  iiiii 
innitacur  parie-' 

u. 

a     ^4  Vorra  I^ 

hom  filii'S  Salo-' 
W>un  regnauit  /« 
JwLi ,  &c.  He- 
brxi .  Obfer- 
iiauit  lcgcm  iplc 
it  fihj  eius  trif 
busanms.Quar-r 
to  vcro  rcbclla-' 
riioc. 

b    •J<  l^men  ma* 
m  eius  '^jnmn 


i     f  Sicoportetfitri. 

agrojvorabut  eos  aues  cieli,  q,.-i  dominus  locutus  eft.  Tu  igirur  furgc, 
&  vade  in  domum  tuam ,  & ui  ipio  inrroitu  pedum  tuorum  in  vrbe, 
morietur  pucr ,  &  planget  eum  oTs  Ifrael ,  &  fepeliet  •  lile  enim  folus 


a    f  HonoriJi;e, 


Swfncitautchoc  D 

xid   cuertciKimn 

Iada.'orum  abo- 

i)iinationcm,qm 

fc  iadtant  dc  no- 

bilirate  gcneris, 

6L  COS  ,    q«i   CK  taliquIdWm 

<?;cnfi;bus    Crcdi-  inucntum  dl 

clcrunc  Seruato-'^"P«''  •=•>  "'''^ 
ri ,  norainanc  a- 


lienigcnas.lnuc' 


ergi  eum> 
tiUi. 


gc- 


inferetur  dc  leroboa  in  {epulchrum  ,  quia  t  inuentus efi:  fupcr  co fer-  t 
mo  bonus  a  domino  peo  Ifrael  in  domo  teroboa .  Conrtituecautem  j 
fibi  diis  regem  fuper  Ifrael ,  qui  percutiet  domum  leroboam  in  t  hac  4 
die  t  &in  hoc  tcmpore.  £t  percutietdns  Deus  Ifrael  ficutmoueri  fb  ^- 
let  arundo  in  aqua. Ec euellet  Ifrael  de terra  bona  hac quam  dedit  pa 
tribus  eorum,&:  ventilabic  eos  transflumen,qLiia  fecerunt  fibi  lucos, 
vt  irritarent  dfim .   Et  tradec  diis  Deus  lirael,  ^]^  peccata  leroboam, 
qui  peccaj.iit&:peccarefecitlfrael   Surrexiticaq;  vxorleroboaiii,  &  ^ 
abiit  & venit  in  Tharfi.  Cumq;  illa  ingrederetur  limen  domuspuer 
mortuus  efi:,&  fepelierunt  eum.Et  planx-t  eum  oTs  Ifrael  iuxta  fermo 
iiem  dfii,quem  locutus  efl:  in  manu  ferui  fui  Ahi.-e  prophetce.  Keliqua 
autem  verborumIeroboam,qCiopugnaucrit  &quomodoregnaue- 

a    ^  Non  in  Paral.  IM  in  alio  libro  quein  non  habemu.^, 

f  it,eccc  fcripta  funt  in  libro  verborum  dierum  regum  Ifrael.Dies  au- 
tem  quibus  regnauit  Ieroboam,viginti  duo  anni  fun  t.  Et  dormiuit  le 
roboacum  patrib.  fuis,regnauitq;  Nadab  fiiius  eius  pro  eo.Porro  Ro  7   Scqlicbantur"*re  Sio!^""*'* 


nitur  etjam 
miseorrircgfum 
cx  alicnigcnis . 
c  -^  .Afcmdit  SC' 
fac  rex  .Acgyftiin  ^^„  ^i^^ 
Inufzlem,  &•  tn- 
lif  th.-fmrou  &c, 
Hcbr.ci .  Afccn- 
ditcum  iTiiHcdu 
ccncis  ctirribus, 
&:  fcxaginta  mil- 
libiis    equicum, 
^  iuftuljc  thcfau  E 
ros .  &:c. 
^  lofcphus. 


Hic  penodus 


cap.io. 

gem Acgypci cur  \ x.'Pit.i^.i, 
rus  millc  &c  du 
ccnci  ,  cquitum 
fcxaginta  niinia, 
&  quadraginta 
millia  pcditum, 
quorum  pluri- 
mos  habcbat  Ly 
bieSj&i  Acthio-. 


9 


boam  filius  Salomonis  regnauit  in  luda.tQuadraginta  &  vnius  anni 
crat  Rbboa  cum  regnarc  coepiflet ,  &  ^QCt  6c  fepcem  annos  rcgnauit 
in  lerufalem  ciuitatc quam elegit  dus ,  vt  poneret  nome  fuum  ibi  ex 
**  oibustnbubuslfrael .  Nomenautem  matriseiusNaama  Ammoni- 
tis.Et  fecit  ludasmalum  coram  dno ,  &  irritaueruteum  fuperoibus, 
qu^  fecerant  patres  eorum,  in  peccatis  fiiis,  q  peccauerunt.  -/€difica- 
ueruntenimSiipfifibiaras&IlatuasSij  lucos/uperomnemcollem  ,0  P"*    Inn-i^cns 

'     j  T  Arte,veinatura.^,i  itaquc  Hcbraro- 
excelfijm)2^fubtcr  oem  arbore|frondofam.Sed  &  teffoeminati  fue- 
runt  in  terra,  fcceruntq;  oes  abominationes  gentium,  quas  t  attriuic 
nus  matris  Ror   ^  diis  antc  facic filiorii  Ifrael.  In  quinto  aute  anno  rcgni K.oboa,afcen 
boam  ,  ad  ar-^      jjjj  5^^^^  ^^^  -/^gvpti  in  Ierufale,&  tulit thefiuros domus dni.Sc the  "^  ^'^'^^' 

guendum  fcelus        -  .  °^-rj-r  r 

cius , qui  gcnuit.      lauros  regios,&  vniuerla  dirupic.  Scuta  quoq;  aurea,  qu?  reccrat  Sa-  ^ 

Sutiicic      lomon,proquibusfecitrexH.oboamfcucaa:rea,  tradiditeainmanu  '^   

8  i//ct7f.hxcplo  lloboa  ipsu  in  hoc i"cquedo,vchf  z,.l'ar.ii 


Ummmitii  ,  ii^c* 
Tbeodorccus. 
Oftcndit  hifto- 
j-iograpiius     gC' 


II 


13 


rum  rc^ioncm, 
munitmimas   ci  f  fcertatore* 
uitatcs  iinedimi  velcin^Hiicor 
cationedccinuic,  "«"i';"!*' 


CAP. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

I  Ifle.n.id  cft,honorificc  fcpelicc'',&  plaget"!!.  qc  filius  regis. 
1  i^(a;n«enr«j,e^'£.Dicic.n.Ra.Sa.c]5  Icroboa  voles  impcdi- 
rc  illos  dc  regno  fuo,  nc  ad  fefla  irenc  in  lerufalc,  vc  pacct  cx 
piedidis  c.  i  i.pcfuit  homincsarmatos  in  vijs.nealiqui  pof- 
fcnt  cranlirc  fi  vcllcntiUuc  ire.  Et:iflc  filius  leroboam  igno- 
rantcpacrcamouic  illud  impcdimcntum:  vtilli,quierant 
deuoci ,  poffcnc  irc  in  lerufalcm  ad  orandum  dommum. 

3  Conjiicuet.f.Bazfa. ,  vt  habctur  infra cap.  fcqucnti. 

4  iluipercuuet  domum  leroboam.  id  cft,  dc  propinquo, 

5  Eipercutietdfis.  Quod  implctu  eft,  qii  capciuacuscftpopu- 
lus  Ifiacl  in  Airyrios  r^c  Ofec,  vt  habccur  infra  17.^.4.  libri. 

6  Surnxit.  Hic  conlcqucnter  dcfcribicur  mors  pucri,cum  di 
citur ;  Et venit  in  Thcrfa ; nomen  ell  ciuitatis ,  m  qua  iaccbaj; 
filius  cius  infirmus.Cxtera  patcnc. 

7  Vtirro  R^ihoa.  Dcfcriptacociitionc  Icroboa  rcucrtitTcriptn 
raad  nanandu  fatla  Roboa.Etprimo  dcfcribit  eius  j^uarica 
tio.Scdb  cius punitio,ibi:/«  t]uinto aiit  anno.  Circa  primii  fcic 
<lia,q,  prouc  df  i.Par. 1 1  .fcparatisdccc  tribubus  a  rcgno  Ra- 
boa,faccrdoccs  &c  Lciiita;,qui  cr.iEdifpcrli  p  dcct  tribus,vt^ 
nciuc in  Icrufilc  vbi  crat  cultus  Dci,  ic  fimiliccr  alij,^  habq 
bat  zclu  kgis  Dci,&:  roborauerCic re";nu  Rohoa  pcr  crcs  aii 
nos,in  quibus  rcx  &:  populus  Dco ficJcliccr  fciuicrCic,poffc.i 
vcro  rcx  dcclinauic  ad  idololacria,&:  cofcqucccr  populus  cxe 
plocius.  Igic'hicprjm6dcfcnbif  ajcas  ciusi  priucipioregni 
fui,  &:  quandiu  rcgnauir,  cum  dicicur ;  Torro.  Ec  paret  liccra. 
Ec  fubdicur  prxuancacio ,  cum  dicicur, 
_______^____ 8  Et 

M  O  R  A  L  I  T  E  R.  ~ 

t  13  In  qtiir.to  anno.  Allcgoriccpcr  leruJalcmincclligiturcc 
clclia  miljcans,pcr  rcgc  Acgypci,qu^  inccrprecacur  ccncbra, 
diaboUisiu  tcncbris  peccacoru  6c  infcrni  regn.is  intelligif', 
iplc  vcro afccndiccotra ecclciia  militancc;» &:  in  magna p.-ir 
ceabftulic  thcfanros  domusdfii,id  eif,mcrica  prxbcoiuin  » 
■cicricorum  &:  rcli^ioforu  pcr  inalam  corum  \iu ,  &:  chctiii 

ros 


p  .Aed':jicauerunt, pro idololacria cxcrcenda, 

10  Etflatuas,idci\,ido\:i. 

1 1  Et  lucos.  i.neniora  dcfa  circa  loca  idololacria:  ad  cxerccn 
du  ibi  luxuria.Dicit.n.lucus  aluceo  luces.pcr  Anciphraiim. 
iz  Sed& Cj^ar»i/«df/.i.homincs caliraci natura vcl arcc,qui tU 
cucbancunnculcucuiufdade.c,vcdicuncaliqui.dic1;iover6 
Hcbraica  qua;  hic  ponicur,  cadcs  lignificac  fcorcum  m.Ucu- 
lum ;  &:  lic  pcr  ctfa-minacos  vidciuurhic  incclligi  iuucncs 
pulchri  in  liipananbus  politi  ad  vitium  Sodamicicum  excr 
ccndum,fccudum  quod  dicitur  a.Mach.^. dc  I.ifunc, quod 
aufus  cft  lub  ipla  arcegymnaUum  conliitucre  &:opcimos 
quofquc  cphcborum  inlupananbus  poncre.  Ecdicuutur 
cphcbi  luucncs  imberbcs  valdc  lucidi,  &:  pulchri. 

1 3  In  (juifito.  Hic  ponitur  fcqucns  punitio,  quia  pro  pcccatis 
R  iboam  !>c  populi  ,,racluin  clt  a  iJco,  t],  l^oboa  &  populus; 
non  potfent  rcliftere  rcgi  Acgypti  venicnti  contra  cos,  vc- 
runtn  quia  affiictio  dat  inccUcctum  humiliaucruc  fecorani 
Dco,vc  hf  J.Para.  i i.pp  quod  non  fuic  dcltruita  ciiiicas,nec 
populus ;  cii  fub  ccrca  torma  rcddidcnir  fo  ipfi  Scfac,qui  fpo 
fiaca  ciuicacc  redijc  in  tcrrani  fuam.  Et  hoc  ett  quod dicicur, 

1 4  .Afcendit sific rex .Aegyptit&c. Et patct liccra< 

1 5  'Vro  (jnib.Vcr  Roboa  q  latitudo  populi  intcrpretatfjtheo- 
Jogi  oltccatorcs  fui  lignaiit^qui  m.a^!,is  tamafuiiii^vtijitatein 
dodruix  dilatare  nitunt;&:  itti  pro"fcucis  aurcis  taciuc  jgrca, 
Nadimiftis  vcritacib.chcologicis  doccc&ftudecpl-ulofoplii 
ca,&:logicalia,5i  ticpiic  dicctc;  F451uifum  velut  xs fanau^.aut 


cyrnhalU  tinniem. 


CAP, 


ros  rcgios,id  eft,merica  principum  pcr  cyranidcm  ipforun^. 
f  Scma  (juo^;  autca^qux  .i.Chnltus  per  qu,t  lignancur  vcrica 
tcs  ficnx  lcripturXjdc  quibusdicicur  ^vo\.\.\o.(Xmnis  frmo  da 
mini  i^^nitHs  clypeusefl  fpcrantibus  in  fc  .  Ifta  vcro  fcuta  abftulic 
diabolus.Na  pcr  cius  inftindtum  multi  pra:Iaci clcnci  &:  rcli 
giolicircattudium  lacrc  lcripturceiam  non  func  inccnc»;fcci 
{nagis  cuca  ccrrena  negoria,  qua:  implicanc  ad  pcccaca. 

Touvi.  .    CC    »  l  liituT 


8o7        GIof.orcli.&:NicoIaideLyra.        808 


t  prinariini.  f  jjucum  fcutariorum,  &corum  qui  excubabanc 
antcoltium  domusregis.  Cumque  ingredcrcrur 

i  eurfores,  fcx  in  domum  doiTJini ,  port<ibantea  t  qui  pra:- 
cundi  habebant  ofiBcium,  6c  polica.  reportabant 

a     ^  Vbi  (epor.uniur  iiini .  nriiiiTiiiiii  vbi  <]u.Tcum|uc  alaium  artiuiii  .11111:1 

fthabm..m   adtarmaWntanum  fcutariorum  .  RclK]ua  au- 
,.ei  cobicuia   jgj^.,  fej-monum  K.oboam,6:omniaqua:  fecit,  eccc 

lcripta 


'  a     T  Idfft.raralip. 

fcriptafunt  in  librd  fermoiiumdierum  regumlu- 
da  .  Fuitqucbcllum  inter  Koboam&IeroboQnL. 
cunclis  dicbus-  Dormiuitquc  Roboamcumpa- 
tribusfuis,  ^  fcpultus  cft  cum  cisinciuitateDa- 
uid.  Nomen  autcm  matriscius  Naama  Ammoni- 
tis .   Et  rcgnauit  Abia  filius  cius  pro  co . 


^  CAP.    XV. 


Lib.8 
cap  ti 


A 

Aj»ti<j, 


*A' 


B 


Ttamea  bellim 

fuit  inter  ^»  . 

hitfin  C  leroboa^n,  otH' 
ni,&c.  -5«  lofcpbus. 
leroboam  mulco  ex- 
crcicu   congrcgatti , 
concra  Abiam  hlium 
lloboam,qui  in  dua- 
bus  cnbubus    p.icn 
fucceflTit,  caftramc- 
tacuseft.  Qiiodcum 
audiflec  Abia  obftu- 
pctactui  cft,  vcrum 
roboracus ,  eledlocx- 
crcicu   occurric    le- 
roboam  in  locum, 
qui  vocacur    mons 
Aniorrha:orum.  Cu. 
que  orationem  ha- 
buillccnd  cxcrcicnm 
Hicroboam,c;indcm 
aic:  Inquodc  vido- 
ria  eftis  confidcnces? 
An  in  viciilis  aurcis 
SiC  aris ,  qux  vcHvx 
funt  impiccacis  ,  & 
non  rcligionis  indi- 
cia?  An   mulcicudo 
fpcm  vobis  pu  buic  ? 
Sednulla  vHcusillice 
vnuspugnaciniuftc. 


C  A  P  V  T    X  V. 

GITVR  indccimoodauoannoregni 
leroboam  filij  Nabat,  regnauit  Abiafu 
per  ludam.  Tribus  annis  regnau  it  m  le 
rufale,  nome  matris  cius  Maacha,  filia 

T  Id  cft  Abfaloin. 

Abeflalom.  Ambulauitcj;  in  oibus  pec- 

catis  patris  fui,qux  feceratanteeii,  nec 

erat  cor  eius  pcrfcCtum  cii  dfio  dco  fuo, 

ficut  cor  Dauid  patris  eius .   Sed  pp  Dauid  dcdit  ei  Dns  Deus 

fuus  luccrnam  in  Ierufalem,vtfutcitaret  filium  eiuspofl:  eum, 

&  ftaret  lerufale,  eo  quod  fecillet  Dauid  redtum  in  oculis  do- 

mini,& no  dcclinaflet ab oibus  qi\x prn^cepcrat  ci  cundis  die- 

a  bus  vita:  fu2c ,  excepto  t  fermone  Vrh-e  Herhsi.  Attn  bellunij 

fuit inter  Abiam  &  leroboara,  omni  tcmporc  vit^eeius.  Ilcli- 

qua  autem  fermonum  Abiam ,  &  omnia  qusE  fecit  none  ha:c 

fcripta  fiint  in  libro  verborum  dierum  regum  luda  ?.  Fuitque 

b  prdiuminter  Abiam&  interleroboarn,&dormiuit Abiam 

cum  patribus  fuis ,  &  fepelierunt  eum  in  ciuitate  Dauid  patris 

fui .  Regnauitq;  Ala  filius  eius  pro  co .  In  anno  ergo  vicefimo 


ft ,  vbi  ( licctcu  mulcis  millibus )  licec 
Soliimodo.n.in  iufticia  &  piccacefpes 

I.  vidori.E 


fum  fecit :  nec  fuftulit ,  vel  fregit, 
fus  cft. 


vidorixcolifticiqua: 
fciliccc,apud  nos  cft, 
fcruanccs  a   princi- 

I  pio  Jegcs,  6.:veruni 
Dcum  vencranccs, 
&CC.  Deusauccmcx- 

*    crcicus     Iccoboami 

5  audaciam  ditlbluic, 
cxcrcicum  aucem  A- 
bix  fccit  cxcclfio- 
rcm.  Nam   qu.inca 

■  nullo  bclio  rcfcrcur 
ccdes  fuiflecommrf- 
fa,ncqueGrxcoiij, 
ncque  Barbarorum-, 
mirabilcm  pcrccpc- 
runc  Deo  confcrcn- 
ccvidoriam.  Qjjin- 
^cnca    cniin    nullia 

^    noftium  bello   pro- 
ftratafunc,  Scc. 
h  -jc  Dormiuit  .Abiarn 
c»m patribiis ,  &c.  Hc- 

y  bvxi.  Cur  non  per- 
cutrit  dominus  lero- 
boam  ,  fcd  Abiam  '■ 
Quoniam  fat  habuit 

6  capercBechcl,fiIial- 
queeius:  vndcquo 
niam  conipcdum  v 
culumaureum,m!< 

idco  a  domino  pcrcu 


^  a  infHpm 


NICOLAVS    DE    LYRA. 
C  A  P.     XV. 


Diuifio. 


».Reg.ix.3. 


».-Par.ia.a. 


Gitur ,  &c.  Hic  confequenccr  agicur  de  cempori- 
bus  Abiam  &:  Afa;  &:  quia  cempore  Abiam  non 
fuicfada  innouacio  rcgisinregno  Ifracl;  ideo 
breuiccr  tranlit  deeo  fcnpcura ,  &  fccundo  agic 
dc  Afa,  ibi :  In  avno  ergo  vice.  Cir :a  primum  pr^- 
micticui-  principium  regn  i  Abiarn ,  cum  dicicur. 

1  Igitur,  &c.  &  ccmpus  quo  rcgnauic,  cum  dicicur. 

2  7"r.-^«j<i««;j,<^-(;.  incomplccecamcn, 

3  ■  TSlnment&c.  In  Hcbr^o^/^f/d/oro^propcerquodvidc- 
tur  effe  alius  ab  Abfalon  filio  Daciid.  Qcccra  pacenc  vfq;  ibi. 

4  Exceptofermone ,  crc.  hoc vidcciir  talfum  .-quia  Dauid  a- 
lias  legicur  peccaflc ,  fcilicec ,  in  numeracionc  populi ,  &c  m 
fcncenciaconcraMiphibofcch ,  vc  didum  fuic  fupra  i.libr. 
Scd  dicendum ,  quod  ifta  peccaca  fucrunc  mimma  rcfpcdu 
peccaci  in  fado  \nx :  &c  propcer  hoc  hic  non  rcpucancur,te 
cundum  quod  dicicur  2.Phyllcorum,quod  illud  quod  modi 
cum  cftvquali  nihil  rcpucacur. 

5  Tuitque,  6-f .  Iftud  bcllum  ditfuse  cradacur  z.  Paralip.i  j. 
in  quo  Abiam  vidonam  folenncm  habuic. 

(  In  anno.Hic  confcqucnccragicurdc  regno  Afacum  quo 
plures  fucccHiuc rcgnaucrunc in  Ifiacl,&:  idco primo agicur 
dc  his,qui ti conrcgnaucrunt  in  Ifracl , ibi :  V^d^b  vero.  Pri- 

ma 


niainduas,quia  primodefcribi.turtempusin  quobcne  k 
habuit.  Secundotempusin  quoab  ipfabonitacedcclinarc 
cocpic,  ibi :  In  anno,&c.  hocviaccur  eflefalfum  :  quia  Abiam 
pacer  eius  cocpic  rcgnarc  anno  leroboam  18.&:  rcgnauiccn- 
bus  annis,cx  quo  vidccur,qu6d  Afa  cocpic  rcgnarc  anno  21 
leroboam .  Ad  quod  dicendum ,  quod  Abia  non  regnaui 
annis  cribus  complcce  ,  vc  prxdidum  eft ,  &:  ideo  ille  cerciii 
annus  fccundum  diuifas  fui  parccs  compucacurinr^nofi 
lij  per  Synecdochcn ,  ficuc  &:  Chriftus  dicicur  iacuiflc  in  fc 
pulchro cribus dicbus.Propcer  quod fciendum,qu6d  iftan 
parens  diironancia&:confimilcs  foluuncur  quinquc  modi 
Vno  modo  per  Synecdochcn ,  vc didum  eft .  Sccundo  mc 
do  quiaaliauado  filius  rcgnauiccum  pacrc^ficuc  didum  fu 
fupra  deSaIomQnei&:  fic  aliquando  in  eius  regno  compuc 
tur cempus  quo  regnauic cum  pacrc .  Aliquando  vcr6 coii 
pucacur  cancum  ccmpus  quo  folus  regnauic  pacre  dcfundi 
Tcrcio  modo,  quia  aliquado  vacauic  regnum,&:  ccmpus  v 
cacionisquandoque  compucacurin  ccmporercgis  fcqHCi 
tis,  quandoquc  vero  non  computatur :  vt  didum  fuic  in  li 
ludicum  dccempore  ipforum.  Quarco  modo.quia  quandii 
quc  concingic,  quod  aliquis  rcx  bcnc  rcgnauic  in  p;  lucipic 
&:  poftca malc  :  tic  fcripcura aliquando  iblum cxpi  imictci 
pus  in  quo  bcnc  regnauit ,  &:caccc  rcfiduum,  ficuc  diitt  fi) 
dc  Saulc  fupra  libro  primo  cap. i  j.Quinco  modo  pcr  viciii 
fcripcorum,  qui  de  tacilierranc  &C  crr.uicrunc  numcros  fci 
bcndo. 

.jc  X  Nonw 


MORALITER. 

t  I  /g//wi«<f«/»;oo(74«o.  Inhoccapituio  fcribicurhiftoria 

rcgum 


rcgum  Abia:  &:  A  fa,incomplece  camcn,complcciiis  vero ! 
nicur  2  Paral.i  j.cap.&:  14  &:  15.&;  i<5.propcerquodibif 
nccur  expoiitio  myftica  domino  conccdente. 

t  10  ^f<^ 


8oc) 


lILRegum 


Cap.  XV.        8 


lO 


11  ■ 

1,  <~ 


%  Icroboam  regis  Ifrael ,  regnauit  Afa ,  rex  luda ,  & 
^  quadraginta  &  vno  anno  regnauit  iii  Icruialeni. 
Nomen  matriseius  MaachafiliaAbeflalom.  Etfe-  * 
cit  A(a  reiflum  antcconfpaflum  doniini  ficut  Da- 
uidpatereius-  Etabftulittcffoeminatosdeterra,  J 
purgauitq,  vniuerfas  ibrcesido- 
lorum,  qusefccerant  patreseins. 
1  Inruper&  Maacham  matre  fua  ^ 
amouit ,  ne  eiVet  t  princcps  in  fa- 
crisPriapi,  &inluco  eiusqucni  $ 
confecraucrar.  Subuertitcjucfpe  « 
cumcius,  &:confrcgitt  fimula-  7 
crum  turpiilimum,  &combu{lit 

a     ^  Forlitan  p?r  e.ininon  llctit. 

in  torrente  Ccdron  .  Excellaau-  % 
te  non  t  abftuHt.  Veriitamen  cor 
Ala  pcrfectum  erat  cum  domino 
Dco  fuo  cundtis  dicbus  fuis.  Et 
intulit  ea  qu?  facrificauerat  pater 
fuus,  &voueratin  domum  domi 
ni ,  argentum  &  aurum  &  vafa-. . 
Bellum  autem  erat  intcr  Afa  &  ^ 
Baafa  rcge  Ifirael  cun6lis  diebus 
corum.  Alccndit  quoq;  Baafi  rex '«» 
Ifrael  in  ludam  &  ^edificauit  Ra-" 
ma,vtnonpo(retquiipiam  egre-'» 
divelingredi  de  parte  Alaregis 
ludrE.Tollcnsitaq;  Afaomnear-  i^ 
getum&aurum  quodrcmanle- 
rat  in  ihefauris  domus  domini,<Sr: 
jn  thefauris  domusregiaj,dcdit 
illud  in  manus  feruorum  /uorum: 
&  mifit  ad  Benadad  fiiiii  Tabre- 
mon,filij  Hczion  rege  Syri.'E,qui 
habitabatin  Damafco,dices;Foe 
duseftintcrme&te,  &interpa- 
trem  meum  &  patre  tuum  ;  idco 
mifit  tibimuneraaurum&ar2;e 
tum,&  peto  vt  venias  &  irritu  fa- 
ciasf^dusquod  habes  cu  Baafa  rege  Ifracf  &rece- 
datamcAcquiefces  Benadad  regi  Afa,  mifitprin 
cipepcxcrcitus  fui  in  ciuitatcs  lfracl,&percuflerijc 

Ahion 


i  ^lnfuper,  & 
tnatrem  fn^jm  a- 
mouit,  &c.  Thco 
doretus.  Ofteii 
dic   autem    Sc 
pro    Dto    ze- 
lnm,  ciim&ma 
trem   porcfrace 
pniiarit  propter 
coniientum  ,5c 
fbftiimquod  pe 
resit  in  Itico  ••  fiC 
ilett.  ipium  lucum  ex 
dderit,&  oin- 
nia  loca  idolica 
dirueric,&:  igni 
tradidenc. 
,it.b    -5«  Fadt4s   efl 
,1*    inter  nie  &  te^ 
eirf.     Augufti- 
nus.  MifcrpO'- 
pulus  a  J^eo  a- 
jj  Hwiatus,  diUgic 
quidam  paccm 
[uam  non  pro.- 
bandam  ,quafn 
<^ui<}cm  nun  ha 
bcbit  in    finc, 
(juia  non  bene 
cavticur  ancefi 
nein.Hancaittc 
fthabcacinhac 
vitanoftra,etia 
jnterefT:  quonii 
^uadiu  permix- 
txfuntambxci 
uitaccs,  vtimur 
&  no.s  pacc  Ba- 
bvloHis :  cx  qua 
ita  pcr  fidc  Dei 
popuius  libcra- 
tutjivtapudhac 
interim  pcrcgn 
nctuc 

CAP. 


NICOLAVS  DE  LYR  A. 

1  Nomcn.  id  efi,aui£,yt  communiter  dicitHr,q  uia  ibifibditur, 
1  Fi]ja.  ftcut  prsdi^nm  efl  dz  vxorepairis  fi/i.  ^Aliter  l  tiarnfoluut 
^liqui.^  tfle  ^befjaLm  ditasfilias  babuit,i&  qudclibufnit  yocata  Ma 
■icha,&  yrtam  habuit ^biam  vxorem^&  alceram  ^fi  filius  eius. 
3  ^ibCiu\'X.exponaturficutc.tp.pr£ced.  4  lufiipcv.Triapus 
yfrbfmt  (jiiida  iu;ienis  de  Helu  fp<>nto,qui  propter  magnitudine  ml'bri 
yiiilis  infaliia  f,ui  reputaius  inter  deos,  propta-  (fi  vocatnr  Dius  hor' 
torum  p^faci4nditatc,qu£  efl  in  hoitis,  &  membrum  virile  cflprinci' 
pitgeneraiionii,hunc  aute  colebanc  mulicres  (juibus  prxerat  ifla  Maa 
cl>a.  5  ^xm.  Fbicxircebaturluxuria.  6  Subucrtitq;./iie«/>« 
^rat  habitaculMfubterraneH  in  quo  fiuprabantttr  mulivres  in  veneratio 
*eidoli.  7  Etoontrcgit./Pnrf;)/:  (jmd  erat faclii  ctnnembrovinU 
fxc((f.uo  :& ^fhocdiciCtu  turpifrmuim,  quia  illa  mcbra  vocanzur 
i^denda.  8  Liccclfa.  lUa  loca  erant ,  in  qfitbusfilij  ifraclfacrifca- 
^int  Deo  antequa  tcplit  cffct  icdificatii,  & protunc erat  licitu,  non  tn 
i--'-?'ta  ,ficHt  di£iimfuit  Dcut.  1  2.  &  fnpra  l .  Ub.  non  tn  erat  idnLilu- 
i^in^^niafacriHci^.ifjiitttiho.  9  Bcllum.  de  promotioneifiiusBaafa 
nd  rcgnk  Ifrael  habcturpofieajed  dc  ipfo  hicfit  mentioante,occaftone 
^Pit»t .Afa,  cuicoregHattit pro  aittiuaparte.  10  Afccndit.  HJcco» 
fi-t\»entn  a^itHr  de  tfc.Afa  in  quo  capit  dcclinare  d  bonitatc,quia  cii 
_^^^  ixpcrtus 

M  o  R  A  j.  1 T  inr         7"' 

t  10  ^/t?dj>^Koqj,e:rf.Rha.i.fortahtiu  nugnii  &:  cxcclsu  ad 

inipii- 


Ahion,&  Dam,&:  AbeljtdomuMaacha&vni- ^ 
uerfamCenneroth,  tomncm ,  fcilicetterra  Nc-  tcrr"  "*'" 
phthali.Quod  dum  audifl"et  Baafi,  intermifit  x-  * 

dificare  Rama,&  reuerlus  cft  in  Therfi.  Rex  auc 

14  Afa  mifit  nuntium  in  oem  ludam  diccns:Nemo 

T     Etcontra. 

fitexcufitus.  EttuleruntlapidesdeRama,  &Ii- 
gna  eiu5  quibus  xdificauerat  Banfi,  &  extruxic 
dc  eiide  rex  Afa ,  Gabaa  Beniamin  &  Mafapha. 
Kcliqua  autem  oiumfermonum  Afa  & vniucriiK 
fortitudinis  eius,&  cundta  qua:  fccir,&  ciuitates 
quasextruxit,  nonncharc  fcriptafunt  inlibro 

1 5  vcrborum dierum  rcsum Inda?  t Vcruntn in  tpe  *'•  P^^-^^-'*- 
fcneduti.s  fu?  doluit  pedes,&  dormiuit  *  cum  pa  '  Afa. 
iribus  luis ,  &  fcpultus  cft  cum  eis  in  ciuitatc  Da- 
uid  patris  lui .  Rcgnauitque  iofaphat  filius  eius 

,6  pro  eo.Nadab  vero  fiiius  Icroboam  regnauit  fu- 
pcr  Ifrael  anno  fccundo  Afa  rcgis  luda ,  regnq- 
uitque  fuper  ifrael  duobus  annis .  Et  fecit  quod 
malumeiiinconlpedudiiij&ambuiauitin  vijs 
patrisfui,  &in  peccatiseius,quibuspeccarefe- 

,,  cit  I frael .  1 1  nfidiatus  eft  aute  ei  Baafa  filius  Ahie  ^  Confpir.imf 

1  n-     t  -,-  -/^111  aiitcm  adufif. 

,gdedomo  Iflachar,&pcufliteummGebbethon,  ruseum. 
qeftvrbs  rhilifthinorum.  Siquidem&Nadab 
&omnislfraelobfidebanc  Gebbethon.  Interfe-  ^ 
cic  igltur  illum  Baafa  in  anno  tcrtio  xfa  regis  lu- 
da,&:regnauitproeo.  Cumq;  rcgnaflet,percuf. 
fitomnem  domum  leroboam,  non  dimifit,  nec 
vnaquidcm  aiamde  femine  eius,donec  deleret 
cummxtaverbum  dfiiqdlocutus  fueratinma- 
nu  ferui  fui  Ahix  Silonitis,  proptcr  peccata  lero 
boam,  quas  peccauerat ,  &  quibus  pcccarefece- 
rat  Ilrael,  &:  propter  delidum  qiio  irritauerat  do 
minum  Deum  Uracl  Reliqua  autcm  fermonuni 
Nadab,&oia,  qopcratusc(t,nonneha:rcfcripta 

»    1"  Ulum  Ubruiii  noii  haDuniis  in  bibliothfca  iiollri. 

funtinlibro  vcrborum  dierurcgu  ifrael  ?  Fuitq; 
bellu  intcr  Afa  &  Baafa  regcm  lirael  cu ndisdie 
bus  eorum.Anno  tertio  Afa  regis  luda  rcgnauit 
Baafa  filius  Ahia:  fuper  omnem  Kracl  in  T  herfa 
vi<^intiquatuor  annis,  &fecitmaium  coram  do-  ^ 
niino,  ambulauitque  in  vijs  leroboam  &  inpec- 
catis  eius  quibus  peccare  fccit  iirael . 
CAP. 

expcrtus  fuifiet  dimna  virrut-^Jibi  affiflere  cotra  reg?  .Acthinpuprout 
babiidiffmht.V.ira.  i^.fd  hic  tacei  vcnie^ite  cbt"t  fe  Baafa,  quino 
erat  tantxpotefLiti^^dc  Uttiinn  au  ci/io  dii)iHi,&  refn^ifad  auxUlii  hit 
manit :  &  hoc  efi  q'iod  dicitur  ,  Afccndit.  ad  inuadendJi  regnu  .^lf.t. 
\i  Exxd\i\cmiC.hoceJifortaliciummag:u>n.  u  'Vc non.. ■;bflj; 
periculo  &  vt de illo loco regnU  .Aft infcHarct.  1 3  Tcillcns.  l\eiHr 
rcns  ad  auxiltu  hnmanu  magis  qiiam  ditiir,um.,&  pati  t  Utera  vfq;  ibi. 
1 4  Nemo.  Etiam  illi.^quifecundii  kgccra; t  excujati  ^eprai edcndo 
acL  beUum,'/i'.ia  illnd  ^dijicium  erat  regno  fiiopcriculofarn:  &  idco  vo 
lebat  iHudiiio  dtfliu>  re,&  cx  maieriafortalniafibi conUnme. 
1  5   Vcruntamcn.  Cuius  canfa  tncci  hic:fedcvprimit  2  .Tara.  1 6.f. 


tfcAfa,  &primo  delsjjdab  ,fecundo  dePa^.fj,  ihi ;  Infidiatus  cft 
Mtc,tcriio  dc  £/j,.'/)/;Tu  autc  l6.c.^.dcZauri,ibi;  Anno  zd.quin 
tci  de  ^ntri,!bi,C.i\c\;  audi(rct,6.  de.Achab,qiii  proparfetj>isre<^na 
uit cUeo,ib;: AcXnb.wcw.Trimapars patet'! licera.  17  hilldiatus. 
Hie  agitur  de  rcgoo  Baafa.q p(r  infidias  intcrfecil  dnm.  1 8  Et  pci'. 
Ifl.i  tn  ciuitas  dijcribiiur  m  trihu  Da ,  f  d  Thilifthxi  occupauerkt  eunt 
cotra  quos iuit Paafa,vl  reciifarct ea. C^terapaictl  ftteraexfdiiiis:. 

im|U2;radC'  '  cgnu  Iud.a,&:?.d  ,phibcdu  fuos  fubdcosnctra- 

hrct  ui  kiujulcad  adoradunidtim,proprcrquodIigiiatdia- 

Tom.z.  C  C    3  bolum. 


8jr         Glof.ordi&NicolaiacLyra. 


81 


<5 

A 


f  «el  p»flf  ro». 


t  agre. 

Xnffi  eo4. 
»9.jb. 

4.Rtg.  ».e. 


B 

Rjhbantit. 
Angelomiu. 
f  Et  qiiia  ,  cT 
Hfbr*o    non 
xidctur  occi- 
fu$  Ptopheta, 
Ned   li"c  po- 
tius    refcren- 
diim  ad  occi- 
(ion£    dornn* 
leroboam ,  vt 
vidcai  pcccaf^ 
leBufa  qti.in 
do   pr-filitit 
quod  domi- 
nut  pridixe- 
rat. 


Rabbanus. 
Angcloinus, 


C  AP  V  T 

XVI. 

«n  4ffus  eli  au' 

Nlctio  himis  ^- 
phcrac  m  niillo 
aliolocofitjfcd 
fuhito  introd!.!- 
citui  ficut  ;ilij , 
vndc  Abdiasdi 
ritur  pamflc  ui 
fpcliincis  ccn- 
tum  Piophct.is. 
Et  Hclias  aic: 
TrophfCas  tuosoc 
cidtrunt.  Etfilij 
Prophetaru  'le- 
gunturoccnrrif 
icHchfa:o,qiio 
ruin  aha  nulla 
fitmcntio,  nul- 
b  fpccialis  no- 
minatio . 
b  Ecce  ej^o  de~ 
metam,  &c.  Mv- 
eicc.  llaba.Dc- 
mctitDominus 
huiusvel  cuiuf- 
cumquc  jniqui 
poflcriora.cum 
peccata  poft  fi- 
ncm  vit^  vlcifci 
tur.  Demetit&: 
poflcriora  do- 
muscius,  cum 
imitatorc  a:ter- 
nis  cruciatibus 
damnat.Qj.iicu-. 
Quecrgovfq;in 
nne  vitae  in  pr;»- 
uis  opcnbus  p- 
fcucrat,  poik'- 
riora  iUius  dc- 
mctcncur. 
C  J^i  mortUM/ 
fiierit,&c.  Rab. 
deBaafa,idcli, 
dc 


i/^J^J^M^^ 

^jL'   wi 

^&^ 

ra 

^r 

b 

m 

S 

^§j 

CAP.    xvi. 

Aduscfl:  autcm  fcrmo  dominiad  Ichu  filiumj  r 
Hanani  contra Baafa  diccns :  pro eo quod cxal-  » 
taui  tcdcpuluercj&pcluitcduccmruper  popu 
lum  mcum  Ifracl:  tu  autc  amhulafti in  via  Icfo- 
boa,  i^,:  pcccarc  fccifti  populu  mcu  Hracl,  vt  me 
irntnresin  pcccatiscoru,  ccceegodemetapo-  , 
iKriora  Baafli  6c  t  polkriora  domus eias ,  &:  fa-  4 
ciam  domu  tuaficut  domum Icrohoam  filij  Nahat.j  Qiii  mortuusfuc 
rit  de  Baafa  in  ciuirate,comedent  cij  cancs,&  qui  mortuus  fuerit  ex  co 
iri[rcgionc,con)edentcuvo!ucrcsc?li.Kel.t]uaautemfermoniiBaafa 
&  quxcuq;  fecit  &  f  prxHa  cius,nonne  harc  lcripta  funtin  Hbro  vcrbo 
rum  dierum  rcgum  Ilracl }  Dormiuic  ergo  Baala  cu  patribus  fuis,fcpul 

a    ^  Iiii'UCiiiitatc. 

tufquc  eft  in  Therla,  &:  regnauit  Ela  fiHus  ciu.s  pro eo.Cu  aute  in  manu  r 
Ichu  fiHj  Hanani  prophctjc verbu  dfii  fliitu  cftet  cotra  Baafa,  &  contra 
domu  cius,  &  cocra  omne  maluni  qnod  fecerat  coradno,  &  ad  irritan- 
dum  cum  in  operibus  manuu  fuarum  ,  vt fieret ficut  domus Icroboa , 
tobhaccaufamocciditeu,  hoccftlehufihumHananijppheta.Anno  ( 
viccfimofcxto  Afaregis  luda  regnauirhlafiliusBaafaluper  Ifrael  in^ 
Thcrfa  duobus  annis,&  t  rcbellauit  cotra  eum  feruus  fuus  Zabri,  duK 
medix  partis  equitum-  Erat  aure  hla  in  Therfa  bibes  &  temulcntus in 
domo  ArfaprxrcdiTherfa  IrruescrgoZabripercufrit.&occidit  eum 
annovicefimofcptimo  Afa  regis  Iuda,&  rcgnauitproeo.Cumquere- 
gnaflet &  fediflet fuper  lolinm  eiiis,  pcrculHt  oem  domum  Baafa,&  no 
derclinquitex ca  mingente  ad  pariete,&  ppinquos amicos eius.  Dclc- 
uitq;  Zabri  oem  domum  Baafa ,  iuxtavcrbum  dniquodlocutus  fuerac 
ad  Baafi  in  manu  lehu  propheta:  pp  vniuerfa  pcccata  Baafa ,  &  pecca- 
ta  Ela  filij  eius,  qui  peccauerunt &c pcccarc fecerunt  Ifrael,  prouocan- 
tes  diim  Deum  Ifrael  in  vanitatibus  fuis.  Reliqua  aute  (ermonum  ila, 
&  omnia  qux  fecit ,  nonne  haec  fcripta  funt  m  Hbro  vcrborum  dierum 
regum  Krael  ?  Anno  vicefimofeptimo  Afaregis  luda ,  regnauitZam-  7 
bri  fcptem  dicbusin  Therfa.  porro  cxcrcitusobfidebatGebbethon  vr 
bem  philiftinorum.Cumq;  audiflet  rcbcllaflc  Zabrij&occidille  rcgem,  g 
fccitfibi  regem omnis Ifracl  Amri,  quicratPrincepsmilitiaeiupcrlt 


de  corporc  dia»  £ 
boH  confiiiior.c 
plcnidimo.  lile 
jn  ciuitatc  cft 
'morcuus,quim 
Ecclclia  fidctc 
nu.s  pci-feuetas, 
cnmiii;bui  capi 
tahbus     obno- 
acius  cll.  Is  orc 
-canu  laccratur ,  • 
cum  lciuciuiis 
dodorumincrc 
patur,  arguicur 
Ik  damnatur. 
Dc   quibus   iii 
Pfai.  l^^tcancscif 
cnm  bunt  Cmita^ 
tes.  Cancsenin» 
a  caiicndo  dicti 
funt.  Canum  c- 
nim  coluirtudo 
cft  illa  locadc 
fcndere,  in  qui- 
bus  fc  norunta- 
limoniam  rcp: 
rirc.   O  c 
bcacos,qii:  _ 
fcquuntur  v.it 
dclcs,  fiiresabi- 
gunr,ouiliafan- 
cta  cuftudiunt; 
lUi  cx  Basfa  lu 
regionc  moriii- 
cur,  quicxciac 
clcliain  idolol.. 
triai.auchzrcfi, 
orc  atquc  opcrc 
nctario    dcicr- 
uiunt.  Hos  volu 
cres  ccli  comc- 
dunCjillcquelc-' 
cusviamfemcn 
fparfum  comc- 
dvinc  ,quadoo. 
nuftos  peccaris 
fecum  ad  cccr- 
num  rapiuntm 
tentum. 


NICOLAVSDE    LYRA. 
C  A  P.    XVI. 

1  T^  A£lus  cft.  Hic  confecjuenter pdnitur ipfms  Baafapunitio  dcnun 
JC  iiata per  h hu  fil-.HW  Hanani.Ex  quo patet,  tp  ifsfuitfiliuspro- 
phets,  (juem  .Afaponi  iuffit  in  nerttim,  eo  quodjibi  dicebaC  veritate, 
2.     Pro  eo.  &c.  id  efi,  de  infimbflatu  deducens  ad  regnum. 
j     Ecce  ego,  i^LC,  id  efi  di  t>  uncabo. 

4  Poftcnora.  Jta  ejubd  nihil  rcmaneat ,  ficutfcciili  de  domoJero- 
boam.  C£terapatent inlitera, 

5  Et  rcgnaui  t.Hic  defcribitur  tempus  ipfius  Elafilij  Baafa^^uifuit 
malusftcut  &  prtedeceffores  fui ,  & patet  litera  vfqucibi. 

6  Ob  hanc  caufam.  Jn  Hebrao  habeturfic :  &  quia  occidit eum, 
Q^od  auttmfubditur.Hoc  cft  lclni  flli.  «o«  eflin  Hebrxo,fcdappofi 
tufuita  tranflatore,  vclab  aliijuu expofitorc per  modiiglojfxalicuius 
quxpofleainfertafuit  tcxtui  vitio  fcriptorum,vt  hic  notanturociiflo 
prophet£.  /^.  Sa,  aliter  cxponit  cum  dicitur :  Et  quia  occidit  tum  di- 

cens. 


cens,  quod  refcrtur  ad  7^dab,quem  occidit  Baafa  :  •t>t  diBum  efi  cap. 
prxccdcnti prifter qiwd ijicBaafa  cnm  fuapoileritatemeruitdcleri, 
nonfolum  quia  ambulauitin  viis  Jeroboatn  :  fed  etiam  quiaoccidit 
"^jidab  dominum funm  &prodiiiosi' :  &maxir>ie  ^iiia  fuit itamalu! 
■pcl  pcior  ficut  'Hadab ,  proptcr  quod  non  habuit  litulum  occideni 
eiim ,  propter  mala  fua .  Si  ai^tern  dica'ur ,  qnod  non  peccauit  occi 
dendo  'K^dab ,  quia  illiid  propheiaium  fuerat  futunmadomino  pa 
prophetam  Semeiam ,  vt  hihcturfupra  14. 7V(o«  valet ,  quia  Deus  a 
deo  Onmipotens eli  &  bonus,  quodfiequentervtitur  malis  voluntati 
bus  &  a^ibus  hominum  in  executione  ordinationis  fus :  ficut  palji 
Cbiifli  a  Deo prxordinata  ai fabttem  elcthrum  fuit  falia  executiu 
perhomincsmalos. 

7  Anno  xxvij.  Hic  confcquenter  defcribiiur  regnim  Zambriy  9» 
interfecit  Ela  et  totam  domum  Baafa.ficntfmraiprsdiSlumperleh 
fiHtim  Hananiprophctam,  &  patet  litcra. 

8  Cumq;  audilTct.  Jiic  cofequeter  agii  de  ipfo  ^mri,qui  dd)(lU 

*» 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

f  bolum,  qui  quantumpotcft  impugnat  eos,qui  numcro  & 
mcrito  funt  dc  rcgno  Chrifti ,  vc  fub  fuo  dominio  procni- 
hantur:  &:  fimiliccrpccracorcs,  qui  iam  funcdcfuorcgno 
proh;bec  quantum  potcft ,  nc  ad  grariam  rcucrtantur ,  Sc  i\~ 
milirer  faciunr  Sacctxlotcs&  Clciici  impugnantcsrcligio- 
fos  paupcrcs,  &  fuos  fubditcs  impcdiunt ,  ne  pro  confclfio- 
nibusrccurrant.idcos  .idhabcndum  faniusconliluim. 
1  TaBustii.  Scquiturpoftca;  Otftj^T.  Elanamqucfilius 
Baafi  occidit  Ichuprophctamcoquoddixcrat  cxpcrCona 
domini. 

3  Demetiint 


j     Demctam ,  &r,  Ec  fic  non  folum  prophcraucrac  concr 
Baaf  i ,  fcd  ccinm  concra  £la  filium  eius .  Ec  per  iflos  allcgt 
rice  fignificaci  fucrunc  Principcs  ludororum ,  qui  machina 
ti  funt  in  mortcm  Chrifti,eoqu6d  dixcrar  ciuitatem  &tcr 
plum  deflrucnda ,  Luc.c  y).  yidens  Jrfus ciuitatein,  ficuitfupi \ 
ilLvn  ,  diccns  :  i^iiia  fi cognoiiifles ,  &  tu.  Sequicur ,  Qnia  veniei  1 
dies  in  tc ,  &  circumd.ibunt  te  inimici  tui  vallo ,  &  coanguflabitnt  j 
vndiqiie ,  & ad teiram  profiernent  tc ,  &  fii.os tuos ,  qui in te  fun 
&c.  Moralitcrauccm  pcrBaafa&eius  filium  fignanturpc< 
catorcsobftinari  ,qui  ad  vcrba  pnrdicatorum  .1  malis  f"u 
non  reucrtuntur ,  6i  quod  pcius  cfl ,  prout  polIunt,cosri( 
quitcr  pcrfcquuntur. 

t  I  J{?Z'"" 


SiS        11  IRegum         Cap.  XVI.    ,   814 


I  a  InThsrfaregna.  Rab.  fcxnnnos  fccicin  Therfa,  rcIiqi.ios 
A  aut  in  ciuitate,qi!X  Semeron  appellaL^a  GriEcis  vcro  Sama - 
ria.Hic  nominaua  e,mi  Semero  a  Scmer  priorc  Dno,  &:  e[\ 
Mecropolis regni,&:  pofiea ois  regio  nb  eo S,!m:.ria app?!l.i" 
tur,qii.E  nunc  Scbaltc  vocatur,  vbi  olla  be.iLi  loannis  Jiapn- 
ftEqiiicfcunc. 


abhorrcc&aradicedifperdic.  Iffaelicarii  dcn!qn?rcn;cspp  D 
fuam  iniquicatem  5Lin!urtiCiam,ali-erfLipcralccru  irriientcs, 
nuilci  pariio  cempore  perierunt,  &  corum  gcnus  excermina 
tu  cft.Afi  auc  Rex  Hicrofolymoru/iui  duabus ci-ibubus  pra;, 
fldebac,  &  propcer  pietacem  &c  iufticiam,  ad  longanVfaslicc- 

que  productus  efl: 


U 


.jc  Theodorccus'. 
i  PeraifTic  Ba.if.i  toca 
donuim  Icroboam ; 
filiiis  cius  a  Zaii^bre 
fuicinccrfcdus&:de 
cr  -c  ftruda  cota  domus 
1.  B.iai'a:.-  Zambre  ob- 
fcfiiisab  Amn,cum 
domo  In  qu.i  dcge- 
bac,  combuftus  de- 
ceflit .  Pcr  hxc  nos 
doccnuir,  quod  eos 
qiii  viram  agu!ic  in 
fcclcribi;s  S>c  flagi— 
tiisDcuspcrfcinui- 
ccmpunic,  &  fccle- 
ratumcradicfcelcra- 
tiori,  eis  vcens  can- 
qu?.m  quibufdam  li- 
ftoribus. 

b  •"  Emit.jueMotitem 
V>  Samarix.&c,  Theo- 
doretus.  A  Samer 
dominomoncis,  no- 
minacus  cfl  mons  Sc 
meron:amonceau- 
rcjnciuitasSamaria, 
qii.EauncappclIatur 
Scbaflc.  Incacratrc 
gniinidecccnbuum 
<}'.iibLis  in  capciuica- 
rem  abduftis ,  cum 
tcrra  elfcc  defcrta,  re 
gcs  Aff.Tiorii  craclu- 
xcrunc  aliquos  inil- 
]as  ciuicaces  cx  rcgio 
nibusOrientalib.qui 
cx  Saniaria  nominaci 
fuat  Samarican!. 
,jiit.  <  ^  F ecit  antsm  ^m- 
ri ,  &c.  lofcphus  . 
Exhis  cognofcitur, 
<]uantam  prouidcn- 
tiara  humanarum  re 


-  fcncdlutcm,&:  cum 
regnaffec  quadra— 
gincavno  annis,bo 
ija  morce  defuadus 
cf^. 

d  \i  Inptpsr  duxit  V' 
x/'rr,ti  Ie2;abe',&c.  I J 
fcphus,  Per  hane 
didicic  Achab  eius 
adorarcdcos.  Erac 
enim  muhernimis 
accrrima,  fimul  & 
audax,  qua:adcan- 
camvemcluxuriam 
atquc  vcf.rniam,vc 
ctiam  ccplum  Dco 
Tyri,quemBaalap 
pellabanc  ,a'difica- 
rec,  &:planrarccom 
nium  arborfi  lucos. 


raelindieilliin  caftris.  Afcendit  ergo  Amri&omnis  Ifrael 
cum  eo  de  Gebbcthon  ,  &:obridebantThcrra.  Vidensautem  ' 
Zambri,qu6d  t  expugnandaefletciuitas,  ingreflus eft pala- 
tium,  &ruccenditrccui"ndomoregia,  &mortuuse{ltinpec- 
catis  fuis,  qua:  pcccauerat,  faciens  malum  coram  Domino ,  & 
ambulansin  vu  kr(jboam,&in  peccatociusquo  fccit  pcccare 
Ifrael.Reliqua  autem  fermonum  Zambri,  &tinfldiarumeius 
&iyrannidis,  nonnchxcfcriptafuntin  Libro  Vcrborudierii 
rcgulfrael  ?  Tiicdiuiluseft  populuslfraelin  duaspartes.  Me-  * 
diapars  populi  fequebaturThebni  fdium  Gincth,  vtconfti- 
tueretcumRcge,  &:mediapars  Amri,  pnTualuitautepopuIus 
quicratcum  Amri  Populo,qui  fcquebatur  Thebni  filium  Gi- 
ncth.Mortuafque  cft  Thebni,  &regnauit  Amri .  Annotrice-  3 
fimo  primo   Afa  Ref^is  ludaresnauit  Amrifupeflfraelduo- 

ecimannis.  In  Therlaregnauit  lcxannis.  hmitquemon- 4   Confiicuic  &: f.icer- 
tem  Samarixa  Samcrduobus  talentis  argenti,  &xdi{icauit 
cum,  &  vocauit  nomcn  Ciuitaris  quam  extruxeratnomino  j 

c  Semer  domini  montis  Samari^.  Fecit  autem  Amri  malum 
in  conrpe6luDomini,  &operatus  eft  nequiter  iuper  omnes 
quifueruntantecumj.  Ambulauitqueinomnivia  Icroboam 
filij  Nabat,  &  in  peccatiseius,  quibuspcccarefcceratlfrael, 
vtirritaret  Dominura  Dcum  Ifracl  in  vaniratibus  fuis".  Reli- 
quaautem  fsrmonum  Amri  &  prxlia  eius  qua;  gefTit,  non- 
ne  hc^Ec  fcripta  funt  in  Libro  Verborum  dieriim  regum  Ifrael? 
Dormiuitque  Amri  cum  patribus  fliis,  &  fepultus  eft  in  Sa- 
maria_. .  Regnauitque  Achab  filius  eius  pro  eo  .  A chab  vero  g 
filius  Amriregnauit  liipcr  Ilracl  Anno  tricefimo  oilauoAIa^ 
Regis  luda.Et  regnauit  Achab  filius  Amri  fuper  Ifrael  in  Sama 
riavigintiduo^usannis.  Etfecit  Achabfilius  Amrimalum  in  7 
confpe6hiDominifuper  omnesquifuerunt  anteeuiTU.  Nec 
fuffecitei,  vtambularjtinpeccatislcroboam  filij  Nabat,in- 

d  fupcrduxitvxorem  lezabel  filiam  Ethbaal  Regis  Sidoniorum:  s 

implcuit  Ichu ,  vndtus  apuero  quimjfTuscrat  ab  Helif^o 

a  Etpofuit 


E 


lum  probaturhab 

rc  Diuinitas  ,  &:  quomodo  bonos  diligit,  malos  autcm 

ab 


dotcs,faifofque  pro 
phecas ,  huic  Deo 
minifiraturos,  Sed 
&:  ipfe  rex  mulcos 
huiufmodi  circa  fe 
fbucbac,  fiulciciaat- 
queneij.cia  ocsprio 
'  rcs  fuos  cxcellens. 

•i«  Au£tor.  opcris  Hom.i  i« 
rmp.apudChryfof.  Matth. 
Achabaccipicrisfi- 
bi  lezabel  filiam, 
Subnij  regis,concra 
Dciprcccpcum,im 
piamnimis,  mulras 
mipiccaces  comific 
inDiim,  illafeinfii 
g.ice.  Piopcerquod 
Spiricus  fanctusper 
Prophecam  cocefta 
tus  cff  dicens;  vt  di- 
fperderet  omne  mafcu- 
Inm  dc  domo  ^chab. 

Quam  Propheciam 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

•i(  uit  ipfum  Zambri,&  hoc  ejl  quod dicitur,  Cunti^];  nud.Scci.cxer 
£itusrcgis  Ifrael  qai  obfidebat  vrbe  Gcbbethon  exiflens  in  periculo  bel 
li,Zxmbri  rero  rcmanferat  cum  I{egc  in  Therfa  in  quiete  proptcr  quod 
txercitus  hoc  andie>t  <,qwd  lisjem  interfeciffrt,  fnit  indi^natus  de  oc- 
ciftont  }\egtsproditoria ,  &  confliitierunt  jtbi  I{egem  .Amri  ad  expit- 
^nandum  Zambri in  Therfa,  quod  &  fuEiirn  cj}.,  vt patet  in  litrra.  . 
i  Vidcns  aucem  Zam,  quod  cxpu,  ita  rjuod  non  poterat  ef])i?e 
re,  ingrcffjs  cft  pala.  ne  viuus  caperetur,  &  vili  ac  crudeli  mortepu 
nintur ,  e/  j7f  inferret damnum  ,Amri  tlado  in  rcgem  pcr  fnccenfto- 
nem  dnmus  %^/a',  ^ 

i  7  uiicdiui^ef^.  qtiia  bellatores  qui crant  cum .Atnri in  obfidione 
Cebhi^thon^volcbant  eitm  rcgnare.Alij  viro  qui  nonfiir>  unt  ihr.,vole- 
bant  ahum^eo  quhd  Amri  non  fuerat  inflituius  de  ccrum  confilio.  Et 
duratiit  ifia  conteniio  tribus  annis,  pars  tamen  ^mriprxualiiit ,  quia 
^rate.xercitaiior  inbellis. 

Rab.  Sal.autem  dicit  quodpr£ualuit.,eo  quodfitiusfnus  accepitfi- 
iim  lof.iphatfilii  I[egis  Iud£ ,  &  ficfuitpars  eiusfortific  ata. 

3     Anno 


3  Anno  ^  I .  Afa.  in  quo  numno  accipitur  regnum  Amriquand" 
inccpit  r(g»i!>  epjcificc  mortuo  Thebni.  ^ttter  enim  incepifftt  rcgnaT 
rc  vtcfftmn  oUauo  anno  \egis  Afi. 

4  Duodccim.an./n  hocnnrncro  comp!4taturtempHS  a  quo  fuit 
elcBus,  quia  licet  contentio  per  trcs  anno  dtiraiicrit,  vt  difiutn  efl,  ta- 
mcn  pars  eius  d  principio  fortior  apparult. 

5  Ec  vocauic no.  ciui.  id cfl , nominauit eam ex nomine illtus qui 
fuerat diis lociyqui vocabatur Samer.&  idcofulfa tfl litera qu.xn ali- 
qtti  libri  habent  Semar,  id  efl,monte  Domim/juia ncc  Scmar  nccStir 
m.triafiiii  metropolis  in  Fjignodecemtribiiu  .  CMcrapatentin  littra, 

6  Achab,  Hic  confcquenter  agitur  de  rcgno  ,Ach.zb,&  diuiditur  in  Diuifi^- 
partemprincipalemcriiicidentatem.fccu/idaibi,  In  dicbus.  Achab 
auteni  cixpit  regnare  tempore  .Afajicut dicitur  in  litera  anno  50. 8, 

Afa  Rtfgis  Iuda,&c. 

7  Ec  tccic.  quia  licct  ante  colerent  vitulos  aureos  ,tamen  in  iUis  vi- 
debaiitur  adorarc  Deum,prout  di&nm  ftiit  fuprd  iz.c  .lUe  autem  indu- 
xit  idolulatrtam  manifefiam.  Cuius  caitfa  motiuafubditur. 

8  Duxic  vxo.Ieza.  17«.«  errat  nutrita  in  idoiolatriayad  quam  indit* 
xitvirumfuum,ideofiibdliur. 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

^gnauit^mri.  fequicur, 
4  Rimtque,&c.  Scmcr  inccrprecaf  cuftodies:  &:  ideo  fignac 
platu,ad  quem  fpcdac  bona  ccclcfiafiicacuffodirc.Pcr  mo- 
tcm  vcroccclcfi?.fiica  dignitasdcfignatur.  Igicurpcr  Amri 
qui  monccm  cmic  a  Scmcr,fignificacur  fimoniacus  qui  praj 
Dcnclam  vei gradij  cccicfiafiicu  cmic a  kif  enorc,&:  fic  vccr- 
que  cnmcn  incurric  fimonix,3<:  ad  hoc  ccnfonac  mccrpreca 
«10  nominis  vtriufq;.Dc  Scmcr  vcro  patct  pcr  pdi6U.  Amri 

vero 


verd  amaricans  interpretntur,&!:  ba^c  inccrprccacio  conuenit 
Simoniaco ;  nam  &:  Simoni  {[a. quo  dicla fuic fimonia  )  dixic 
bcacus  1'ccrus  AitX.d.  In  fclleamaritu.lims  &  obligationc  iniqui- 
tatis  videote cffs .  Volcbac  cnim  fpiricualcm  emcre  poccfta- 
tcm,  vc  patec  ibid.  Et  regna.  Sequicur. 
8  Infitpcr du.  c\ux  inccrprccacur  fiuxus  fanguinis,  &:  idco  fi- 
gnac  quamcunquc  pcrfonam  iicibundain  fimguinis  innocc- 
tis,  vnde  &  ifta  .lczabcl  occidi  fccit  Naboth  inuocentem. 

Tom.z.  CC    4  1    Et 


8ij         Glof.ordi.&NicolaidcLyra.         Si6 


lih.ie  Eiu, 
cap.». 


Qazft.  it. 


t  Cam  fiinda 
inenn  ijccret 
urbtr,  inrrriic 
Ahiram  iiliut 
illius,&c. 


a  Etpnfuit antm  Baal.  ^'.  Ambrofius.  Cum  a.  rcgc  Ach.ib  al- 
tare  cfiet  idolo con(}itiitum  ad  vcrbu  rrophct.t  lilix  tribus 
annjs  &  fcx  mcnfibus  ros  pluui.-c  noncctidit  fuperterram. 
4«  Thcodorctus.  B.ial,  vt  djcit  Iofcphus,crat  Dcus  Tyrio- 
nim  ,  AnartciUtcm  Sidonioruni .  Elt  aurcm  AiTnrtc,  qn.r 
apud  Gr.Tcos  appcllatur  Aff«- 
wl'V»,)dc(t  Vcnus. 
b  ^edificmit  Uiel.  Rabhanus. 
Hicl,v!ucns  Dco,  Bcthcl  domus 
Dci  intcrprctatur,  dcftrud.i  a  lo 
fuc  atquc  anath?matizara  Icri- 
cho  mccnin reftaurauit .  Ctmi  cjs 


Etabiir,  &:  reruiiiitBaal ,  6<:  .adorauiceu,  & 
a  pofuit  aram  B.ial  in  tcmplo  Baal,  quod  edi 
ficauerat  in  Sam.iria,&  plantauit  lucum. Et 
addidit  Ach.ib  in  opere  (iio ,  irritans  diim 
Dcum  Ifrael  fupcromncs  regcs  Hrael ,  qui 


lericho rcfufcita:.  Is  &:  fundamcnta fidci  a  quibus  bona  edi  C 
ficia  incho.irat ,  (Si:cla'jftra  boni-adionisquibuspcrficidc- 
bucrat,  pcidit. 

c    ///  .Ahirairi.   R.ibbanus.  Cum  conditor  Icricho  fiinda- 
mcntn  p;rncrc: ,  primogcuituseiusnominc  Ahirii  mornius 

cff.Cumportrsmunirct,  Scgub 
fihum  fuum  nouillimum  amlli:,   , 
iuxt.aimprcc.itioncm  lofuc.  f 

•^  Thcodoictus.    Q^iiMiiam  ( 
b.Tcriu:t:!s  cratdic.-itn  D?o,mc- 
ritocucifa  crat.  Abfi-rdumc- 
nuii  clTc  lofue  put;ibat  ficri  com 


B 


rcligionis  alfumpfcrant  ,  ad  a- 
^cnda  fcclcra  qua:  ci  dominus 
lefus  in  dic  baptifmatis  donauc- 
rit,  rcdit.-  quafuuc  ipfcanathc- 
matizaucrat  diaboh'  pompashi- 
xuriose  viuendo  rcpctip,  cumq; 

crrorumdogmatn  vcl  Gcntihum  fhbLiJas  vcrit.iti  ccclciiaffi 
CXy  qua  imbutus  cfi,  prafcrt,  qu.ifi  Bcthcl  cgrcdicns  ruinas 

Icricho 

NICOl.AVS    DE    LY  RA. 

I     Etabiit.  O^odniillusdere^ibus aiteittm  fecvrat. 
l     In  dicbus.  Hxc  efl  parsinddintalis ,  (jui.tin  illo  tempore Hiel 
ctfpit  rexdificate  Icricho^ouam  lofite  deiU  ttxerat,&  pofiteratfHb  ana 
themate,ita  (jnod  de  cxtcro  non  re.edficar  tur,ut  hr.betur  lofne  6. 
I     In  Ahiram. j. quado pofut ftuidameta  incipies  rexdificarc,  mor 

tkUS 


corum  qui  jii  ccclciia  habitum    bifaeruntantceum.  Indicbusautciusa^difi  »  "nmc,  quodDcodon.ntumeft. 

.,..,,    Ti    ,,  T     •   L      4.  T     A I  M;ilcdix!t  autcm  his,  quiillam 

cauit  Hiel  dc  Bcthcl,  lencho:  t  In  Ahiram  i  ,„a.u.rarcnt :  ita  vt  qui  dccrc- 

primitiuolilofundauite.i,&i  Scgubnouif^  rum  pr.ctcigrcdi  tcntarct,  ia- 

fimofuopofuit  portasci',iuxtaVcrbudrii  ^  ^''^"^'^    ^"'^^^,  f^ndamentif 

iiiii     iwv  f^   ju  1.  ^     1.«        ,             ri-Ki'-  prmiogcnitum  Jibcrorum  abij- 

qd  locutUS  fuerat  in  manu  lolue  hllj  Nu.  ccrct  .•  adhibcndis  autcm  portis 

cxtrcn-.um.  Huius  autcmnialtdidionis  facitmcntionciu 


hifioriaRcgnorurn. 


Iiiusfuit  .Ahiramprimvirnitus  fuus,^  lum  procederet  tn  4niific.ii.do, 
moricbantur  fiai  efjiucfilufui  tif/ue  ad  ultimum,quiin  completione  o- 
peris  mortHtts  (fl.&  hvc  ift  r^tiod  dicitur. 

4  Et  m.i.ulirno  nata pofi^it portas  citts,  (jU£ ponuntur  in  complctio 
ve  operis. 

5  luxta  verbum.  xdejl,per  ipfnm  lofue,  fictit  habetur  Icfuc  6.  ul. 
imprccatiif  fiiit  hoc  tnalum readificanti I.r^cho. 


t 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

.2  In  diebus  atitem.  Pcr  Hic],qui  viuens  Deo  intcrprct.nt',pro 
fitens  in  rcligionefignific.at"',  quia  fi  profitc,nt'dcbits  ,  mori- 
tur  niundo,&:  incipit  Dco  V!ucrc,pr6pccr  quod  dicit'  dc  Bc 
thcl,qu.;:domus  Dci  intcrprct.it';  na  rcligio  domus  Dci  no- 
minat.Icncbo  vero  interprct.nt'luna,  quiproptcr  fui  varia- 

tioncm 


tioncinmundalJi;!i.K";qui  cfiiri  iiuicab!litatccuiuinu;i.l;^it 
Hicl  Icricho  rc.cdificat :  Qn  profcfias  m  rcligione  in  .iclibus 
mundanis  $^  f.L'cularibus  fc  occup.it  ,&  in  h;ic  rcardificatio- 
nc  coca  prolcs  cius  moricur,  quui  lx)naopcra fua  mortifican. 
tur:  propccr  quod  dicicur  i.Tim.  2  .1.  V^mo  miUta^is  Dea ,  iin- 
plicat  fe  fccuis)  ibus  ncgotiis,vt  ei  placeat  (jui  fe  probautt. 


Rabbaauf. 


Qj»<l.  47. 


DinlCi. 


A  D  D  I  T  I  O. 

Jn  cap.  1 6.iM  dicitur  inpofiil.Ez  fccit  A mri  malum  in  confpc 
^i  domini  fupcromncsancc  cun5,&:c. 

Cultus  uhiiloi  iifn  ctiiim  ante  ^chab  jfuit  idolatri^-us,  ut  diSiim  efl 
fupra  in  addit.fuptr  cap.  i  z.lV.ud  aute^n  ijuod  hic  diciturde  .Acbab  (f> 
fccic  malum  lu  confpectu  domini  fuper  oes  ante  cum:  poffet 

C  A  P.    XV II. 

ET  dixit.  Rab.Eliasinterprc- 
catur  Dcus  meus  domiuus , 
vcl^Dcus  mcus,fiueDeus  fortis, 
&:fignificatChriftu.  Thcsbiccs, 
captiuas  fcucoucrtcs  interprcta 
tur :  Et  dc  domino  cfi  fcriptum  , 
Coniiertere  d-minc  captiuitatem  no- 
f\ra  .  Sicut  Mclchifcdcch,  ira  E- 
lijE  origo  tacctur ,  cimi  fubito  e- 
iusnomcn  introducitur,&;  hoc 
infahiatoris  pr.-Efiguratione. 

b  In  cuins  con.  Rab.  In  confpc£tu  Dni  flat  iufius,uicdo  fiabit 
&  in  fiituro,  mo  vtconditoris  potctia.nd  fcnfum  rcduc.ic  ,& 
fic  fidclitcr  viuat.In  futuro,vt  vcraciccr  vitc  coron.i  accipi.nt. 
M  Thcodo.  Nimia:  audacig  vidccur  ahqciibus  ctrc,  o,  Eli.-js 
dixic, 

N  I  C  0"irA  V  S    D  E    L  Y  Ol 
C  A  P.    X  VIL    ., 

ET  d i  X ic.  Hic  confeqttemer  agitur  de  bis  ijUtc accidsrut  tepore  lofa 
jhat  regiS  lud£,  fttb  cjuo  continuaiitfuit  regnum  ,Achah,licct  ince 
fei icfub .Aft  patrefuv.ir  qnla  .Achab  fuf  oMiies  rcges  qui  cumprA- 
cefferat  malusfttit,vt  di£lttm  rfl  c.pced,ideo  fcriptura  dilignitcr profe- 
quittir  circa  eum  diuina  proitidentiam,eum  d  malis  reuocad.i,  lia  t  ab" 
ufusfucrit,t>tftc  apparcjt  iulUor  eius  condenatio.Igitur  primo  rcuoca 
tur a malis  ftgai< c^lcflibis.fcio  vith rtjs mirabilibus.c.io.tcrtio diui 
fft  cominattonibi<s,ibi:  Tunc  vir  qnidam .  Vrima  in  du.v,  fn  widH 
dtio  figna  coelitns  data,fecitndiiponitur  c.  iS.Circa  primnm  primofie- 
rilitis  inducit.ir:fecundo  Elias  a  coritiipafciiur,  ibi:  Et  faitum  cfi. 
tertio  a  mulierevidnaftifcip-i,ibi :  Surgc,&:  va.  circa  pnmum  dic:i. 
I  Ec  dixit./.<i  citiitate Thcsba  oriudus^ficut  diCltifHitplvniiii  Ind.9. 
Z  Sieric.fif  accipit  hic  ft,pronon,idcii,non  cvit.Copnlai  autc  !{ah. 

V  Salo. 


tntelligi  ex  hoc,tjuod  magts  adbarebat  cuhui  idolorum,  6"  etiatn  i,uia 
tyrannica  opera  magis  exercnit ,  utpatitde  uineaT^both,  frailittr 
quia  magis  Deofttit  1  ehellis  &•  cvntumax :  eo  quod  lempore  fuo  fim  i; 
Iil.as,qiti ijiu piurimis  ftgnis  &preiigus  ipfmn  exhort.ibai  ,  &  tfifp 
remafi;  in  cbflinatione  fua:  &  i'o-licet  reges Iffatlpdccejfores ..Achci) 
fiiiffai:  fimiliter  idololatra,non  ■■n  in  confpeilu  dni  taiamalafecerut. 


c  A  p.   XVI r. 

1  Thcjbi.vnde  Eiias  Thcshjtes  dicitiir, 
ciuitas  e.t  Galaatidi»  rejjionis. 

Tdixit  Elias  f  he 


.sbi 


incuiusco 


fpe- 

duftorfierirannis 

his  ros  neCj;  pluuia',nifi  iuxta  oris  meiverba 


di.xic ,  Si  erit  aunis  his  ros  6"  pitiuia 
&c.  Sed  nitnix-etl  aud.icia:ad- 
ucrfus  fpiricu.ilcs  viros  hec  co- 
gicare  .  Erat  enim  prophcta ,  &: 
fummus  prophctarum,&dui!no 
zclo  infiammatus:  &h;ccdix:c 
diuino  operantc  Spincu  ,  \i\dc 
ctiam  fincmacccpcrunc. 

-:« Tcr.  Hclias  hoc  primum  c. 

fame  fucrac  imprccatus ,  fatis  1.I 

fciciuniis  vouciat,  f^init,  inquir, 

D  ris,  cui  affiflo,  fi  erit  ros  iflis  anni>- 

4c  Amb.  Elia-  iciunoore  vox  emiflac^lu  claulic  facrilcg' 

populo  Iud.rorii.Digua'p(rna,q  intcmpcr.intia  dignccoc 

ccrcf,vt  ccclum  impiis  claudcrctur,  qui  terrena  pollueran! 

^  Idcm.Tuncplcudo  prophcta:,  tuc  famcs.Ilt  petc  mib 

^"  tcmpoi . 


tes  de  habitatoribus 
Galaad  ad  Achab, 
tViu'tDnsDeuslf- 
rael 


M  O  R  A  L  1  T  E  R. 

t  1  Kt  di.X!t.  Per  Galnad,  qui  itcrpretat^.ucruus  tcftimonij, 
facra  fcripcura  fignificacur,in  qua  tcfhmonia  coaccruantur. 
In hoc autcm accruo,  dodor &:  pr.Tdicator  dcbcnt  habic;iie 
pcr  diligcs  fiudium  facr.v fcripcurx: quia  tignantur  pcr  Bliii 
prophcca &: pra:dicato:e.  Et  ficut Elias  fccit  ccirarc pluuia 
&  rotcm  ptopccr  Achab  &  populi  cius  nccjuitiam;  fic  aliqa 

pi.c- 


S alo.hanc  fintentiam  ctm fine pr£cedentis  cap.diccs,  qitodoccafior 
mortis  filiorii  .Ahicl  dixit  ^chab  Eli*  argncnt:  ipfam  de  idolctatriu 
Totcft  effe,  qtiod  veibH  difciptili  iwpleattir  ,  z>-  tamcn  verbH  ma%ili> 
nonimpietur.lofiie  rerofait  difcipulits  Mft^vt  lj.th'  tttr  Exod.i^.6 
tamc  videmits  maU-uiSIione eius imphtam  fnpcr  Hielqui  re.td-.ficahi 
lericho,  vt  difiu  efl.  Mofes aiit:niprecatus  tii  mafrdi^ioiKmfnperp  , 
lios  Ifracl  traffgredientes  ieg£,&feruicntei  diis  ,ilienis,fic  quoii  clofv 
deretur  ccelii,& pKihiberetiir pluuia,v: habeittr  i)!  Deut.  ot  tameni  '-w 
rael  apluribus  annis  recefJit  a  legc ,  <&  f  ruiuit  diis  aliems,  &  Intttf 
videmus piuiiias  cffeprolnbitas  Et  qh  Elias pcrcepit qaod  .At Ifobboi 
dicibat^quafifiayuipendcns  cutninationcs Mi>fi,&  iudicia  Dci,io  orn 
uil  dowinum  v:  cianderet  cceittm,  &  prolitberentur  piuuii:,  vthabetut 
lo.x.  & cuminteiiexitfe exauditim a Dcmino ,  tnnc di.xitifla vtrbs. 
5     \\\.\kdo.&c.i\.c.:iy\,idefl,coi!eiit,vtdin'  m  cfl. 
4     Nifi  iux.o.mc.vcr..Qj^t  fii^ul^^fuiifibt  reuAatu.ii,quod  adeiiti 
deprccationem  ccsiiim  d.iret  pluniam.  •?«  Et 

prardicatorcclljic  dcta  pliiuia predkaciun-spropccrpopuli! 
niaiitiam.  Sic  auccm  fccic  Paulus  Ad.  1 9,b.C;/»7  autequidain- 
dur<:rciitHr,&  non  crederent,maiedicentes  viam  Domtti  cora  multitu 
diiic,  d  fccdens  .10  cii  TaiilHsfigrcg.iu.itdifcipulos.  Ec  Ezcc.j.g-di 
xic  dns  ei.Unguam  tuam  adhxreref.iciam palato  tuo,& eris mutus, 
nec  qnafi  vir  ohiurg.ws ,  quia  domiti profperans  efl,  Ec  flC  EliaS  rc- 
cc(lic-ab  Achab  ^  cius  populo,  diccntc  fibi  domino. 

4  Coriii 

\ 


8.7 


lIl.Regum 


Cap.XVlI. 


818 


«i^u. 


mie 


hioi. 


^  tempora,  &  inucnics  runc  prophcc.-js  confullonis,tunc  Icza 

A  bcl,runc  hiaieni ,  tuncanditaccm  terr.-E.  (^a  ratione?  C^uia 

•  abLindauemt  'niquic;)S,  rcfl-ixerac  c  h.incas . 

I     '*IDf.M.Tranljb.intApoftoli,&:vmbrac'orucurabatinfir 

ihl.  mos.l  angcbantur  vcffin.ent.i  coru.  (ISc;  famtas  dcfcrcbatur. 

1   '  ScrmoncmlocutuscIlHclias, 

&pluu;a  ftctit  annis  cribus ,  &r 

incnlibus  fex.  Iccrrumlocucus 

cft ,  Sc  hydria  tann^"  non  dcfc- 

CJt. 

.     ,  .:;CHRYSOS.  CumHclias 

Baal ,  i^dlucosdcfpcctodomi- 

»o,coli  a  ficnlcgis  pcruidcrcr, 

cumquc  crcacorc  dcfpcdo  tig 

nicncis  il-fc  n.cmoribufqueom 

niS  popui'addixiiict,  zclo  DA 

cpmmocus  lud.cam  ccnalic- 

cicacis  fcntencia ,  6<:  pluuiaruni 

Itenlicarcaddixic.  Tuc  fubico 

anhclac  ccrra,  licific  amncs.toii 

ccs  arcicuc ,  omnis  humor  im.i 

pccic,fupcra  dcfcric,acr  tcruci, 

lereniciscorqucc,  cranquillicas 

p^naeft.  Acftuancnoctcs,dics 

arcfcunc,  faca  corrccur ,  arbufU 

Kgroranc,praca  dcficiunc,nen  lora  languenc,  campi  iciunanc 

fqualccccrra,herbasintcnm.c,irami>ci  vniucrfacreatura 
te(iatur,  &c. 

a  Etfinum  eft  vcrbumDomni ad rtm,&c.  ^  CH RYSQ-Proh 
ncfas,nu]ia  cx  pena  corrcwtio,  &  qiufi  aducrfis,hom  mu  ma 
liciaprcuocccur,{iccrcfcicq'.JOtidic,auodpun!atur.A!nanc 
pcna,luppliCiiidiligunc,nolunt  rccorclari ,  vc  viuanc,  nolunc 
C()rnsi,vccu.idanc,  6c  qu.ui  frugem  mcncis  fterilic.is  arcfecc 
ritliccitacis,liC3rclccncetcrra,arucrat,  &  hominum  corda. 
Inccrc.1  folus  Hclias  alciocmundo,  pcoximuscc^lomoncis 
habitaculo ,  &:  Dtji  colloquio  frucbacur ,  ne  illorum  pcnam 

pcrfp;ccrcc,quorum  fcclcra  vidcre  non  polfcc . 

;,  b  ^ibfiotidtrv.  Abfcodicus  cftElias  nolkr  in  correcc  Carich, 

,....ji.  qui  inccrprctacur  caluus.Ecdc  cor.cnte  bibic,cu  in  Caluarie 

J    'fteco,  vb  i  abfcondica  cft  tbrcicudo  cius,de  corrccc  morcalica- 

"^y^  tisufa'^ufiauic.CoruipafccbacEIiadcfcrenccseipancs,&i 

carnes,cu  Gcnrilicasdenigredinepeccacocu  vcniens,  Chn 
jg  ltofaiuccno(tramcfunenci,pancmfidei,&:carncs,idc(t,fpc 

rcfurrcccionis  pcr  giaciam  lilius  illuminaca  otiicio ,  mane,f 

iniCiocuangelicaepr.cdicacionis,  Ice  vcfpcri  cumcandcm  ti 

devlqucadlincmundi  fcruans  inconcaminicamcumcar- 

nisrcfurrectionc  vcn.enci  ludici  pfcncacPolf  dics  aliquacos 

liccacus  eft  corrcns ,  quia  confumaco  curfu  pfencis  vita:  ab- 
Aj)e.:L.  (i-»nipta  cnc  mors  in  victoria.  Ec,Ia  vlcra  non  cric  mors,neq; 

]uct'is,nequc  clamor^qu.-E  prima  abicrunc .  P.incs,&:  carnes 

cx  quibus  Elias  coruis  minilf racib  paftus  cft,  func  opera  pie 

tacis,&  ob(cquiu,qcr  dno  a  fidclib.  cx  ludxis  exhibicum  c(t. 

c  intor.ca.  Torrcns  Cyfon ,  qiii  6i  Carich  inccrprctatur,co- 

Hoirde  gnit:io,fiucconcilio,vcldmifioludaicopopuloconucnit. 

Hel       d  Corui  qmquc  drferebar.t  &c.  ^  CHR.YS.DcUS  ptopheti  vna 

cum  populo  punic ,  vc]  dij  ct  iple  in  tamis  fupplicio  comprc- 

hcixlicur,aliquid  mifcricordix  in  rclaxando  fcntcntis fu.r 

iuramcntoaddifcac.  Prophccam  pcr  illas  pocifrimumaucs» 

quib.lui  f^cus  inuili,nucnc.  Odit.n.prole  fuam  coruus,&;  na- 

ra non cducacld  quod  prophcca inlinuans  dixit,  EcpiMs  cor 

Uirrum  inuocaritibns  faw.  Vndc  per illos  apud  Hclia^ qai  ludeis 

vt  filijs  mal.c  frugis  fucccnlcb.ic,  Dcus  :nterccdic,q.d.Ne'ca 

to  Iuda:oru  hliorum  cuoru  odio  ccncirc^quanco  erga  puUos 

uioscorui.C^i  nacura  pullis  func  immifericordes  ,TlIi  ip(i,vc 

hofpiccs  tibi  lci  uiunc. Abfurdu  cft  6  Hclia,quud  apud  te  mi- 

Q  lcncoidia:  mca^pacrocinanc^corui,  tu  autproIuda:is,iquos 

iuxca 


Li.2.oiF.c.4. 


a  Etfadliim  cft  verbumdominiadeumdices,  » 

^  Recedehinc,&  vadecontraorientemj&abf-  2 

^  condcre in  torrente  Carith,qui  e(t  contra  lor 

danem,&ibi  de  torrencc bibe-s  ,  corLiifcjue  ^ 

prxcepijVtpafcantreibi.  Abiitergo,  tf>:fecit 

iuxta  verbum  Domini.Cumque  abifletjfedic 

t    TLoci  oppofitioiicin  no.it. 

in  correnre Carith  ,  qui  eft  conrra  lordanem. 

<J  Coruiquoquedeferebantcipanera,&carnes  4 
mane,{imiliterpane,  &carncsve{peii,&bi- 
bebat  de  torrente.t  poftdiesautemaliquoc 
ficcatus  eft  torrcns  ,  non  cnim  pluerac  fu- 
per  terram_,  .  Faclus  eft  ergo  fcrmo  do- 

«■  mini  adeum  dicens ,  t  Suti^e  ,  &:vadein  y 


iuxca  fencenciam  cuam  fcuio ,  non  incerccdfs .  F.rubcfcrc,^?.:  D 
vel  coruoru  excplo,Iuda?is  effoclemcncior.Ego  vrtuc  fai;.' 
honorem  do,ica  illorum  ,  quiiitTliauainmifcreri  vc-lim,&c. 
•!«  AMBRO.  HcIicC  panis  ad  victu  dcci  <n,  li  quxrcrccur,lcd 
non  vidcbaturdecife,  quia  non qu.crcbacur.  rriquediutur- 

no  coruorum  obf  \]uio ,  mane 
panis  caro  ad  vcfpcradcfcrc- 
b.uur  .  Nunquid  ideo  minus 
bcacu.'; ,  quia  paupercrac  cibi  ? 
Minimc. 

■3«  AVGVS.  AdominoHdix  !  a.demara'. 

dicicur ,  vc  in  Ipclunca  corrcn-  fi-^- J  J- 
tisC;irith  fc  abfcondcrcc,  vbi 
coruis  mininiancib. Dciarccur 
duplici  occalione qiMCcnus,  Hc 
ccmpoic famis  habcrcc alimo- ' 
niam,i:?,:pcrfL-quucoruni.j^uidc 
fcqua:rciuium  rabida  ctiiige- 
rcc  1'.".^ .  A  coruis  vcro  miniltra 
ri  prophccr  pra-cipitur ,  vccul- 
pim,  quam  m  diluuio  commi- 
ferac  in  ccrra ,  p.irgare auis  illa 
vidcrccur.  Dii  lidclisminifter 
cdiciciir  Hcli,r,  qiu  ncgliges,.\:  .Luc.i^.b. 
falfix  er.u  ancca  Noc.  Prccerea 
quoque  in  hoc  miniifcrioillud  cciam  odcndicur,  quali- 
tcr  homo  fi  non  pcccrilcc,  ctiam  infi-uiluoforum  anima- 
lium  nunc  miniftcrijs  vcerctur  .   Vndc  vero  cas  carncs, 
dc  panes  illc  coruus  deculenc  ,  ipfc  videric,  qui  u\c  oiB- 
cium  commicccb.ic. 

•5«  C  H  R  Y  S.  Non  folum  fantlis ccftificanrur fere  '^peribus,  In PC^e. 
vc  vipcra  Paulo , fcd  6c fcruiuic. lonx eecus  cridu j  f  loiugalis  A.A.1H. 
fuic,.?v:quoincusgubcrnans,  nonquoiprevplcbntdacens.       .      ,    __ 
Siccorui  HeliiE  quocidiecibos,ccu  domino,  atfcrebanc.  Sic 
leones  Danieli  manfuefccbanc,  &c  viri  fanttimyniam  eciani 
non  loquenccs,pra;d!cabanc  Ignis  nacunc  o'o!icus,cam  nihil 
nocuic  cribus  pucns ,  vc  cciam  capillum  la:iioni  vadc  obno- 
xium  non  otfcnd.-ric .  * 

•{«  P  R  O  C  O  P  I V  S.  Ec  quomodo  lcgem  no  cranfgrelTus 
cf^  Heli,as,pcr  auem  immundam  nucricus  i  Quia ipfe  lcgida 
tor  pcr  coruos  cibum  ipti  acrulic ,  qui  doccc  icgem  propcer 
Iud.Eorum  infirmicaccm  policam  eiTe,quarc,  &:  ipfe  aliquan  £ 
do  cocra  legc  faccre  pra:cepic,vcluci  in  obfi Jionc  Hicricho, 
fabbachofida,coruispafccncibusprophecam,Sainfaaeex     ^     .    1 
morcuo  lcone  mel  lilucftre  comedcn  ce . 
C  Stir'^e,&v.idein  S arcp>h.tSidoniorHn,etc.  ^fi  TERTVLLIA. 
Dcfcccranc  corui,qui  illum  liberalius  pafccrcnc  An  d:iricii^c 
angclo  fucr.icaliquem  alicundc  dcccrnuiuioregis  miiiiftrij, 
cum  in(irudi(Ti:no ferculo rapcuin ad  Heliam transfc.re , (i 
cut  Danicli  in  lacum  lconum  cfuncnti,  prandium  mc;cnciii   , 
cxhibicum  cff  :Scd  conlticui  oportebac  cxemplum ,  docens 
in  ccmpore prcirura:,&;  pcrfecucionis,>V cuiulcunque  circii- 
ftancix,xeropha2;i  js  c(fc  viuendum. 

V-  C  H  R  Y  S  O^S  T  O  M.  Hclias  cranfire  in  alium  locum  JJ;7  ;'  ° 
iubecur,vc  famclicus  ipfcfimcliCE  vidu,c,qu.E  cci.im  cchni- 
ca crac,fupplcx c!lcc,quod  hoG  contilio  D Jininus  ficic .  N;I 
cum  lud.xis inccrdicium  (kcommcrcium  ciim  gcnnbus,vo  ' 
lcns  eum  .ad  milcricordiam  prouocarc,  pceJixic  ci  fucurum 
vc.i  mulicregcntili  p.ifcatur.  Q^oaudicojibh  )rrcrcc,6c  vel 
fic  Dcum  proetKindendo  imbre implorarec  Illeauccm.ne 
que;id  hanc  voccm  micior  fattus,cucunicadcchnic?vidu5 

alimoniam.  ,  j  .   i- 

•Ji  A  M  B  R  O  S.  Dignumcciam ,  vcnd  condc-mn.uionem  LdeHcL-.c 
regis  facrilcgi,propheca  ad  viduam  in  Sarepci  SdonicE  mic- 

Qu.Eq'ioniam  dcuocioncm  cibo  prceculic,  meruic,  p 


J.adii.p:;" 


-3 

ccrccu 


vc andicacis publica: fola  nonfencirec  xrumnam. 


^ 


T'-£CCpl 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

1  ^thciumcii y  HiccoiifefjHcnter  ofleuttitur  quotnoda  Deus  per 
(oruospauitfermmfiium  EHam.,CHm  dicitKr. 

2  Rcccdc.  d  facie  .yfchab,&  lczjbd.  Zx  quo  paiet,qtiod licitii  efl 
f^iiJis  -piris  fu'/rre  pcrfccutionem  pvifonalera, 

l  Coruifquc.  miniUcrio  angelico  ad  hoc  eos  induccntc . 

4  Corui  quoque  dcfe.£.r  quo  oilenditur mirabdis  diuina prauide 

_^ tia,{T 

-M  O  R  A  L  1  T  E  R. 

4  Corui.  ExhocpacccDeicircafcruosfu'Jsprou'dcncia,q.a 
lacius pamt  Eh:im  pcr  aucs,quim per  homincs,!!.!  portea pa 
uiccunvpcr  viduam  panc,&:aqua.S  d  quoniam  humana  ,p- 
uiilo  non  clt  contcmncnda  ,  idco  di'is  tccic  cum  pcccrc  buc- 
«cilapanjs  aviduamulicce.  Pechocauccm,quod  tanna  vi- 

du<£ 


ti.t, & cit* idnin eft dilfid  ndutn  de ea ,  quia magis  fliendidc  proMit 
Eitepcr  ai:es./luimperhorHiies. 

5  Sur'Te,&: vade. Hic coiifcqu:nter Eliat dvidna recipitur,&pri- 
nio drfuiij/tiir iyfiu; Elim dcunta rcC!.ftio,fcfundo (ilii vidn.tfufc:t.it  0 
/t/.Fav1umc(taucem  Circaprim  t-ndtcittr.  Sarge,^  vadc.7\(» 
vicn  "Ji  eeqniwnurn  ad  fyLuam ,  &  ad  villam  iuxut  eam exiUcntem» 
qu^dfylua  denominatur . 

Preccpi. 


Diui£.Or 


ducB  no  dctl-cir,-?»:  lecychus  olci  no  fuic  imminucus,(ignitica 
cufuic,  CT)  fulicncancibui  Dei  fcruos  non  denciunc  bona  tc- 
pjralia ad  conucnicnciunvi(^lus.2.  Cor.^.c.  Qjtiawsinaimi 
ntflraifcmjn  fcmi>taiti,& pa^tet/f  ai mandut.vidum  pr£ftjbir,&au 
^ebit  increnentafiM^trn  iuflitita  veilrx ,  vtiii  omuijus  locuplctati  a- 
'bundetis  ia  omnem  fiinplicitatt^.u.Ideo  fcaw.tur . 

f  Et 


8i5>  Glof.ord.&NicolaideLyra.        820 


^a  Tr.^cfimHHtriviiua.  ^«CHRYSGSTOMVS.  Pr.Tiicnit 

^v  cam  Dais,&:ci  pcr  vilioncm  oltcndi:  ti^.nani ,  iormam, 

HomL  i.a«  a:Eatfm,5<;  fucurnm  pcttrioncm  Prc-.j.hcta;.  Vndc  iptb  rciicla 

**'**•  tionis  ctiii:n«  contcia,fl.uim  vt  aduenit ,  U  cibum  popoicit» 

cl.imnbaf."  yiH"  d'i'ni'it:s  Deus  tni-.s.icri:' 

4-.  THtODORE- 


Qujcft.j»- 

TV  $.  l^-io  ;iurcm 
adn)irc»r  nnibciisrc 
fponli  manfuCTudi- 
iicni.  Non.cgrcri.K 
Jic,qu>>d  inc.int.ica- 
««bftcro.  lamitatc  J^  ca  pcti- 
rum  Ot  aiiincncum, 
fcd  t.incuin  cxcrc- 
'  m.im  ofUiidit  p.iu- 

pcrt.atc.  Scdillcpol- 
ficitus  tontcsf.ainae 
(?<:  olci ,  lufrit  faccrc, 
&  atlcnc pancm.  U- 
la  rurfii;  non  .xiT;rc 
tulit.vcquepaupcr- 
tstis  ,  &3lcnc|orlim 
6liorum   tiibcfccrci; 
fol  1  c  i  ti  icl  I  n  c .  S  cd  ac- 
ccpco  fidciitc-r  pro- 
millo ,  attulit  nutri- 
mcntum,idqucalic- 
nic^cna-  ,  cu!us  p'"o- 
P  pheticc  vircut.snul- 
lam  cdbuc  acccpc- 
racexpcnicnti.im , 
.j<  AMbROSlVS. 
Vnius  hor^  horpino 
vidu.i ,  c]ue  fulccpic 
Hciiam  ,  &exiguo 
cibo  ,    pcipctuum 
/t")to    tcmpore    fa- 
niis  inucnic  alimcn 
tum,  &:mcrccdcm 
acccf  jc  mirp,bil'--m , 
vt  nunquam  dc  hy- 
dria    taiina  dcricc- 


Lihr;i.de  A 
lualii.c.5,.. 


RARB AN\'S.  Hcc  vidu.i qcntium fignificatecclcfi.-ini,  D 
quc a Iiio  diuc:us  fucrat  cudicorc dcf.-rca,  populum  fidci  vc-  R^ 
rc  '&  rcct^  vcntacis  ncfcium ,  quali  paupcrem  hlium  cgcn.i  a 
IrVrrc  nu;ricbac ,  i.  verbi  fruttu  cxpcrte  docebac ,  doncc  vc- 
uicns fcinio  -ophccic' ,  y  cxiccaco  vcllc.  c  Irf^vt  pote cKiula 

c?li!cnu.i,tamcnicli 

fCtit-i,  **    fljcd  dedicivnieteparc.1t. 

Sarepti-ia  Sidonioriim ,  8cmancbisil)i ,  pra:cepienim  mulieri  ' 
viciua:  ibi, vt  pafcat  te  .  Surrcxit ,  &  abijt  in  S.ircptha  Sidonio- 
rum.Cumquc  veniflet  ad  portam  ciuitnri.s ,  app.iruit  ci  mulier 
vidua colligcns  lignajcS: vocauit eam.dixitq;  ci:  Da  mihi  *  pau  ^ 
luhim aqux in vafcvt bibamCumqirc illa pcrgcret,vv nftcrret  3 
chmauit  poil- tergum  eius,(iicens:  Afv:r  mihi  oblccro,ik  buc- 
cellam  panisin  m^anu  tua-  Qjj:Ercrp6dir,Viuitdcmimu.sDcus 

a     i  R.».A!i2ti:Ua  pani-.  c.\  viti  l^irituahs  «liuies  &  lidei  fjiifta;  trimtiiis  inedu. 

tuus,quia  non  habeo panem ,  *  nifi  quantum  pugiUus  capcre 

.»  '■  a    .^l<i;llinvofc. 

b    ^K^d.j.Eilic;'!  noinme.St  lignoiiun  ntimero  ligiimn  ciuci»  c^piiuiitiu.quo  nobis  paiils  uit? 
Atevnxetp.ii.Jiatus.  i     ••      is  I  r  ^IP 

poteft  fnrinx  in  hydria,  &  paululum  olei  m  lccy tho .  hn  colU- 
<roduoligna,vcingrediar,  Scfaciam  illud  mihi,&IiIio  meo,vt 
comedamus,  &  moriamur.  Ad  qua Elias  ait;  Noli  timere,fcd 
vade,&  fac,(icucdixilli .  Verutamen  mihi  primum  facde  ipfa  4 
farinula  fubcinericium  panem  paruulunr,  &  after  ad  me:Tibi 
autcm,Scfiliotuofaciespoftea  .  Hxc  autcm  dicit  Dominus 

a    ^' V.'.sin<iuoponcbatuioleum. 

Deus  Ifrael:  Hydria  firina:  non  deficiet.nec  lecythus  olci  mi- 
tiuetur  vfque  ad  diem  in  quaDominus  daturusellpluuiamj 
fuperfacicinterra: .  QucEalDijt,&fecitiuxtavcrbum  tlix  .  Et 
comedit ipfcS.. illa ,  & domus  eius .  t  £t cx ilia die  hy dria flui- 
na:  non  dcfecit.&Iccythus  oici  non  eft  imminutus,iuxta  ver-      ^^^^^^ 
bum  Dor.iini ,  quod  locuius  fucrat  in  manu  Elia: .  Fadum  cft  s   fame  manentc,  qua- 
c  autetpoft  vcrba  h^c^Egrotauit  filius  mulieris  matris flimilias,      lum  cibi  vita:eilirie 
i5c erat lans^uor cius  foitinimus ,  ita  vc non  remanerec in eo ha-  ^ 
litus.Dixit^ergo  ad  Eliam,Quid  mihi,&  tibi  vir  Dci?  Ingreftiis  7 


t 


t.;batiir  inludci.  pa- 

fccrcturibifinuil,6<: 

p.ifccrct,  rcceptu.s  vi 

dclicct  a  cicdcribus  ■ 

iprccrcdc-nccs.  Hcc 

vidua  111  SarcpthaSi 

doiiic  dicitur    cUc 

nior.ita .  Sidcwia  cj.p. 

pc   inutilis  vcnacio. 

S.ircptha  vcro  incca 

diu  ,vc!angurtiapa' 

nisintcrprctatur  ,q.a 

vbi    abuiid^iuit  pecca-  ? 

tnm/iiperiibuiiduiut:.,  & 

^ratia  .   V  bi  fupctua- 

cuis  acquircndis  ciir 

ra  impcdcbaciir ,  vbi 

dircfitis  inccndium 

panifque    fpiricualii 

.nncc  ficbac  anguftia, 

ibi  farina  olcumquc 

orc  prophcc*^'  bcnc- 

dicicur ,  heccRgra- 

tia  ciominici  corpo- 

ri!:,&:ch.irjlmacisvn 

(itio,  liucfruduSjSC 

bilaricas   charicitis. 

Vidue  oltu   gracie, 

&  bcncdjdionis  fa- 

rina  non  deficic  in 

oninibus  fercgctib' 


l.tlc vicui».  .j:  iDFM.  Cumin  omni ccrracriccfamcs maximavidue 
tii  Dco  cura  non  detuic,acquc  ad  cam  prophcca  dirccius  cft. 
Keque  humang  taculcacis  cti  dicere .  tlydnaf. riria  no dcfickt 
yfquein  diem,6-c.  Nam  litec  mos  lic,  ica  pr^fari  prophccis,cn 
hic  ver.-\  Dei  vox cft,idco prijmilium  ctt,Quia  hxc  aicit  domi 
im.  Domini  cnimcti  pcrpecuitaccniiacramcncorum  fpon- 
•dcre  ca'lc(iium,&:  no  dctucuram  fpricalis  cxulLacionis  gra- 
tiam  poUicen.Largin  monimenca  vic§,  fidci  lignacula,do- 
na  virtutum. 

b  Mtditr.  ISIDORVS  Vidua,quamdominusnon  frumen 
tijfcd  vcrbi  pane  pafcic,ea e(l,*que  morcuo  viro  cui  vult  nu- 

i.Cor.7.g.  bar,  idc(t ,  cxcuilo  lcruitucis  lugo  fubic  Chnfti  iugum  fuauc, 

|4«t.ii.g.  5^Qijusieue. 

^  RAB- 


bc  fidei  cdnicacis  ine- 
diam  congrue  prefi- 
gurauic  illa  qu()dam 
trienio  famcs ,  quam 

fccucacH  fpiricu.ilis  abundantia,quccumiinpcdicur,  non 

defcciilcdicicur. 

c  ^f7*-o:.T«^..icTHllODORETVS.  Quamobcaufampcc  jd 

milicbcuSjVcfiluis  vidu^*  morcrecurrAii.itim  frucns  alime- 
to  propheca,obl:tusc(t  calamitacis  alioru  hominu.quaobre 
araKiuir  aduc:  fus  cum  vidu.eciulacus.Agnouic  quoque  ipfc 
cam,cuin dixic,  DonmiisDuUi.&c.  Sunc aiic digna  adiiiiracio 
ne  uerba  uidux.Non dixic,tuifii,m,ilu  aufpicium  ,  ma!a mi- 
hi  conciliaaic  cuus  aduencus ,  icd  fuis  peccacis  cribuic,  quoi;! 
accidcraccancum  ci  profuic  prophcce  dodi  ina.  Cu  prophc- 
ta pofi  prcces  ccr  infutfiaifcc  in  adolelccncem,  eu:n  rcduxic 
ad  uica.Significac  aucnumetus,adorandam  Trinicaci-.inluf- 
pacio  auc  ^ab inicio fadam  anim?  creacioncm .  Vidua con-  : 

(^  Ipicicns 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

1  Preccpi  cnim  vi.  ifludprxcepiuni  nnn  fiutpnverbum  cxpref- 
fitmjedpcr  diiiinam  ordiuaiionem ,  quia  fic  ordinaucrat Deus ,  quod 
mulier ilU vidua venientem  Elirm reciperet,iir  eum  pjfceret. 
i  Da  inihi  paulu.aqu>E,3<:c.  Dicit  I{ah.  Sab.  cinbdquamins  Dcus 
reuelaff:  t  Elix,riHodpafcendiis  effit  ihi  pek^nulierem  viduam,non  ta- 
n^enfuitftbireiiebtitninpariicnlari  ,  tju^ ,:ffet  illa,  &  ideo excmplo 
Elie%er  rogautt  d<miiium,vt  olicderetftbi,qiu  poffet  effe  ilLt  ,per  ijoc 
fignum ,  qubdfio!  />< tcnti  aqu  m  libvraUtcr  offerrctjicut  Elu2^r  co- 
gnouit  I{cbecc.7Tn,vt  b>ibetHf  Gene.t^. 

3  Cumqueillapero;crec,vcalfcrrec.Pe*-/70CM5:«0H;f,(^i7.'.ie>-af 

deq",^  Domini>sftijidhrraf,&  cim  hoc  fuit  ftbireucLitimi^q,  nleim 
C  farina  non  dficcrtt  in  domo  tius,  (jucufque diret  dominui  phui.im 
fuf^r  lerra,^  io  dixit  ei.  Noli  cimcrcfcd  vadc,  &C  fac,licuc  di. 

4  Vcruncamcn  mihi  fac  de  ipfa  iannula  fubcincriciu  .  Erat 


e>7imfatigatusitinerc,&ieiunio,&  idco  acceleiari  dcbcbatrefcSio  e- 
ins : CiUira pauntiii litera.  ....  . 

5  Yvidiim cttdUtan.Hicconfequenterponitur  ftNvidii^  fufcitJ- 
tio,cttius  infirmitaspr£ponitt{r,am  dicitur,  Acgrptauic  fijius  n)U 
\\c\-\s,^C.  &morsfc<iticn<,cuhulicitiir.  .  . 

6  Ica vc no  remanercc  in co  h.\\kns.  Deficisrite enim  refptratto' 
nc  deficit vita in  auimalilus re(J-/raut'ibi4S ,  cuiiifmodi efi homo. 

7  'ingrcfliiscs  ad  mc,vc  rcmcmorarcr.cunniquicaccs.  Ta!li 
dim  cmmiuxta  album  intenfum ,  videlitr  decllnare  ad  nigredinem.Et 
eodem  tnodo  licec  tHa  rnidier  effet  dettota,&  fancZi  tamcnfinni^as  e- 

.  ius  crat  modica  relheihifa>i£}itatis  Elix.  Ethoc  modo  locntus  cfl  Lath 
Gcm.i<).dicens,  Nonpofiiimin  moncc  faluari,i</f/?,'«vr:<i.^- 
braham,cuiusfmaitas  tanta  efl,  quoditifiitia  rtiea  dcURi-m  cjliiixtj> 
eum,fictit  ibidcm  ftiit  cxpofttum,(uundui.i  oplnionem  HcbrxoiHm.Qt 
tcra  patentvfiucibi. 


M  O  R  A  L  1   1   E  R. 

f  Et comedit rpfr,&  ilLfi,S  domus rius.  Eaflu efl aut,etc.  fubdicur 
7  Ii^nffi^s  es  ad  me,  vt rsmemorarentur iniquitates,a-c.  Fcr  hog 
onditur.quocl  pr.xdicacor  cuangclij,  qui  pcr  ILliani  figmfica 
tur,  vc  piadidum  cft, in  dcmibu';  holpicum  dcbcc clie cxc- 
plafS  v.tx.quQdfilij  hofpicii,ide£t,opcracorum  moi-cuavi- 
*  ^  dc^icm- 


dcaiuur  in  comparauoncad  opcr.i  prxd.c.tcorum .  Perhoc 
.iutcm,qu6d  nuiiicris  filius  pci  prcccs  Eli^^fuita  morcmsu 
fcitatus,(ignificatur, quod opera rec  picntium  prijdicacorc! 
pcr  bonas  cxho:  caiioncs ,  &  prcccs  .  urum ,  vidcancur  rcfii 
fcicacapcrcmcnd.icioncmviccipfo  um  ,  vf  fichofpesiwf- 
Uc diccre,quoci  rcquif:  liunc in ifio  .ognoui,qtsonim v.rDeics 


8zi 


llI.Rcgum 


t 


Cap.XVlI. 


8 


22 


fpicies  filij  refurrcc^ionem ,  firnia  ac  ftabile  acccpic  pictace. 

.    .jc  AVG.Domiinis  Eliam  ad  viduam  miiorat^gracia  exhi 

bcndi  miraculiadglonam  nominis  fui,quo  rancum  Prophc 

tan),(S«:ciincv:aencibus,iiipoticrisc^)mmcndarcr. 

RAli.  Vidua,.,  pud  cjua  hofpuabacuc  Elias,  &:  cui'  bcncdixic 

.fanna:,  ifcolco, 

.fynag,oga  cit  lu- 

darorum  ,   quaj 

Moli  morcc  vi- 

duaca.hlium  nu- 

.^ncbac     paruu- 

lum,  hocclicar- 

nalcm  populum 

Jud(j-orum  ,  bic 

ad  iiisirciiutiiE- 

li.^',  id  cfi,  fal- 

uacoris   nolin  , 

tcbrc  inHdclica- 

Os      inhrmaba- 

tur,quiain  cum 

nocrcdidiC,  icd 

fpreuic .     Vnde 

matcr     fynago- 

ga   de  aducncu 

ialitacoris     con- 

quencur  ,  quafi, 

ipfc ciicc  ca  incerfcctionis  populi  diccns,  o?^id mihi.et  tibi,etc. 


lo^&-noatotagenspsrcat. 

RAB.  Sicuc  i^ropbeca  vcrbis  vidu^nonexafperacur,quin 
pocius  miicrccur:  ica  Rcdcpcor  nof^cr  non  cxaipcracur  mali 
tialud^oiu,  fcd  mifcrcusfui  populi  cuhccumdciinumacris 
cu  culic  CLi  clc carnali  obfcruancia  legis,&:  pofuic  fuper  ledlu- 

lumfuum.hoceft 


D 


esad  me,vtrcmemorarenturiniquitares  me^ ,  &interficeresfilium 
meumPEtait  Eliasadenm.  oa  mihifiliumtuum.  Tulitqueeumde 
finu e'us,&  portauit  eum  in  cfienaculum,vl")i  ipfe manebat,&: poruic 
fuperledtulum  fuum ,  &  clamauitad  Dominum  ,  &dixit.  Domine 
Deusmeus,etiamne  vidiiam,  apudquameg;o  vccunque  ruftentor 
aftlixiH:i,vtinterficeres  filium  eius?  t  Hcexpanditfeatque  menfiis  eft  i 
fuper  puerum tribusvicibus,&  clamauit ad Dominu,& aic .  Domi  » 
ne  Deus  meus,reuertatur  obfecro  anima  pucri  huiusin  vilccra  eius- 
Et  exaudiuit  Dominus  vocem  Elix ,  &reucrfa  eltanima  pueri  intra 
cum,& reuixit .  Tulitque  Elias  puerum,  & depofuic  eQ  de  c^naculo  - 
in  inferiorem  domum,&:  tradidic  matri  fua;,&  ait  illi.  En  fihus  tuus 

viLiic.Dixicquemulicrad  Eliam.Nunciniftocoenoui  ,quoiiiamvir  3   dcbacincrcduhs, 
„   '     ,  ...  f,  >■  vc    ccgnoiccrenc 

Dei  es  tu,&  verbum  Dorrtini  in  ore  tuo  verum  elt.  veracicer  illum  vi' 

uerc,  qnicrcdicin 
nominceij^  ,&ficeueniet,  vc  pkhs  Indaica  vcricacc fupc-  p 


dcmonttrauit  ci 
vicam  habere  in 
morce  fua  ,  ex- 
pandicciue  fc  cri- 
bus  viciDus ,  dum 
tnnicacis  fidemia; 
finuubac.  ,. 

a  TuLitcjMe  T.lias , 
RAIiBAN.Tu- 
hc  Hhas  pucmm, 
&  rcddidic  macri 
fuc  >  cum  Domi- 
nus  nofter  popu- 
lum  laluans,  cre- 
dcncemfignac,3£ 
miracula     oftcn-. 


Hic c(t,qu  CaipliasaiC.  Expedit  vol)is,vtVfiHi  moriatur  ppopu-        racapLOclanictad  Chrm:  t^Hncin  iito cogHOui,qm  vrrDd  estu. 
Iq,&  ^CAP. 

NICOLAVS    DELYRA. 

I  ]ltc\Y>TinA\z{c:il<\\.\e.  Hoc  e>ii>n  fecl  exmiigno  affcllit  adfufci' 
tationem  pucn.  Tethocofisndens,  ^juod  vellet  ftbi  littre  partem  vitte 
fu£,fip'\lfeifiiri. 

z  TribiiS  v  icibus ,  &c.  fjia  perfeBio  cuiufUbet  nsgotij  confiflit  in 
tnhus,f.tn princ^pi<',mi-dio,&fi''e.f{ario  autem  figuralis efi,qmaper 
iflam  extcjiofiem  Trophct£ fuprr  p;4Cfim  mortitumfigurabatur,cfiiod 
jenus  humanum  amorte  culpxejfet  fufcitaudurn  per  incarnationis 

myflerium. 


myflerium.Tribus  vicibus  hoc  facit Elias  fa&o  proficcns  fidem  trini- 
tatis,qma  Fidesmaxime  operaturin  operibus  miraculofis,  fecundum 
(/Morf  rf/f /f  5'a///<z«or  i«c.  1 7.^.  Si  habucricis  fidem,ficuc  granqm 
iinapis,dicerccis  arbori  huic  moro,eradicare,&:c.(S<:  hec.  C«- 
tera  patcnt  vfaue  ibi. 

5  Niinc  in  ifl-o  cognoui.  Ter  filij  fui  fufcitationem  de  prxfenti^ 
fuit  cenificata  de  di£lis  Eli*  profuturo,fcilicet  de  multiplicatioe  olei, 
&furin£,  &  ds  datlone  pluui»  fuper  terram, 

C  \A  T. 


A  D  D  I  T  I  O. 

In  ca.  1 7.vbi  dicicur  in  pofiil.  lngrcjfus  es  adme,  vt  rememo- 
rarcncur  iniquicaccs  mcc,&c. 

OpinioHcbr^oru  in  hoc  loco  eff  penitus  irraaonabihs. 
Nam  liccc  ftniticas  mulicris  cflec  modica  rcfpctlu  fandica- 
cis  Hli^,  ficuc  &: iuflicia  ipfius  Loch  erac  modica  rcipcitu  fan 
dicacis  Abrah^%  non  camen  ex  hoc  dcbcc dici  iniquicace  efle 
in  mulicrc,ncc  Loch  non  pollc  faluari  iuxca  Abraham  .  Illi 
autc,qui  func  minus  vircuofi  feu  perfedti,  pocius  iuuancur  cu 
lint  in  fociecai^ pte6lor{i,quam  viciancur.  Bdnum  enim  f m 
Diony.dediui.no.  efi  fuiipfius  ditfufiuum  feu  communica- 
tiuum,&:  ideo  in  fcriptura  focictas  virtuoforum  commcda- 
tur,vt  Prou.  i  J.d.i^»  cum  fapientibus  graditur,S  apiens  erit.  Exe- 
plum  cc,quod  inducicur  de  pallido,^  albo  non  valet .  Nam 
liccc  iudicium  fcnfualc  ^m  operacioes,  &  rcfpcdus  decipia- 
tur,non  tame  iudicium  rationis,  vt  patet  de  fole,  qui  ad  fcn- 
fum  iudicatur  fcrc  bipcdalis ,  &:  tamcn  ratio  iudicat  ipfum 
circinm.igna  proportione  maiorisquantitatis,quam  tota 
terra.Quanto  igitur  incomparabiJicer  longius  ^fiimandum 
cfidc  iudicio  diuino,quod  non  iudicacaliqucm  cfle  luflum 
propccr  hoc ,  quod  non  fic^qualisaliGui  maximc  iuf^o ,  red- 
dit  enim  vnicuique  luxta  opcrafua,  vc  in  Pfahn.  Vnde  &:  talis  re 
fpcdus  nihil  hic  operatur .  Sed  ad  intcllcdum  liter^ dicen- 
dumvidccur,quodh^cmuIicrIicccbona,  &:dcuoca,camcn 
rcputabac  fe  pcccacriccm ,  prout  dccct  communiccr  iuftos. 

Ec  quia 


Et  quia  fcicbat  EHam  eflc  maximum  zclatorcm  legis,  &  iu- 
ftitia^  intantum  quod  procurabat  ardentcr  punitioncm,&: 
neccm  idololatrarum,vt  patct  in  fuo  proceilu,  idcircoprx- 
fumcbat,  quod  aducncus  Ehx  in  domofuaprocuraucrac 
morccm  filij  fui  ex  iniquitate fud,fcilicet  matris, &:  quod  E^ 
liasrccordareturiniquitatem  illamcoram  Deoad  finem,vc 
fcilicetpermorccmfilij  temporalcm  matcr con ucrterctur 
ad  Dcum,ficutf3epecontingit,vc  homincs  per  poenas  tepo- 
ralcs  a  Dco  caliigati  corrigantur  ,  quod  quidem  non  concin 
gerec  fi  apud  eum  non  manfiffet ,  quia  fic  eam  non  cogoo- 
fcerct,&:  idco  proprie  dicit.  Ingrejfns  es  ad  me,vt  rememoraren- 
tur iniquitates me£,& interficeres filium meum^ &c.  REl^LICA. 
Inc.r7.vbi  poflil.vcrbum  muIierisSarcpthana;,fcilicct,/«- 
grejiits  es  ad  mc ,  vt  rememorarentur  iniquitates  mex :  Exponic  aci. 
modum  Hcbr.corum ,  quod  hxc  mulier cum  ciTcc  iufta ,  &: 
fancta,cx  humilicace  camen  refpciHum  habcndo  adcxccllc- 
cem  fantticaccm  EIi^ fc dicic  pcccacricem  ,  prouc fand;i coa 
fucucrunr,&:  prouc  puriffimus  loanncs  Euangclifta  in  Epi- 
ftolafuaprima.  i  .ca.  docct,  di.  Si  dixerimus,  quiapeccatum  rton 
habemuSfipft  nos  fedHcimus,&  veritas  in  nobis  non  efl.  Hunc  mo- 
dum  loqucndi  HtbriEorum  Bur.dicic  pcnitus  ivrationabiJc, 
fcd  probatio  cius  ,vt  patet  nihil  cft  ad  propoficum,qUia  non 
dicicur  in  illo  modoloqucndi,quod  in  mulicrefueric  pccca 
tum,fcd  ipfa  de  fc  humilicer  loquicur.  Ec  Burgen.poft  inuci- 
lem  digccffioneni  coincidicquafi  cu  codcm  modo  loqucdi. 


qu«ft.53 


Glof.  ord.  dc  Nicolai  de  Ly  ra,        8  24 


c  A  p.  xvrir. 

onnt'4!tou^c,  ■}« T  H  B  O  D  O  R  E  T  V  S.  Poft- 
M  ^y   quam  piopr.cca  ilixcrjc  Avhahi),  Si  nit  his  annis 
«4sH^  /'^««'^>«-7/  p:-rfirni'»ih)rism'-i.  Ach.ib  acccpra  cx- 
p-.-ricntia  vcrit4t!S  vcrborq ,  ncGcirario  rcqiiirc- 
baccu,qui  I:nr 

CAP. 


fiia  nubc^ 
cl.iuferac,  vc.ij- 
tcruin  c  cJiiOr 
bnsfhccrec,nc- 
pc  VE  p.Tfuadc 
rctapcrircnuc 
ii  non  pcrdia- 
clcrcc,  cumpcr 
dcccc. 

dete  ^Adiab,  ftc. 

HQi,i.  ,.d«      ^  C  H  R  Y- 

'•f''^  SOST.  Vcrba 

_  lcgacionis  Oei 

♦*  fuhc.  Dcusper 

ft-niecipfumdc 

n^iifcricordiaa- 

pud  fcruuni  !c- 

gationis  mun* 

bbit ,  &  inter- 

ccdit.   Profici- 

fccrc,  inquic, 

quia  fadus  cs 

«^foh.j.vel  fc-  nnfericordior , 

dcclara ,  quani 

mifcricordcs 

lliic  fcrnioncs 

tiii.  Parturio,&: 

cgo  mifciicorr 

d^i.im,  vrgeo  vc 

recocilicntur  , 

rcucrcoriachry 

mascoruni,qui 

puniuntur.Om 

nes  pcccatorcs 

o^pheta  mife 


toris  .  Proficifccre,&:  appnr.:  Achab .  Rcconciliari  cis  volo, 
fcd  abfquc  cc  non  rcconcili.ibo/,  tu  ficiiiifica,tu  pluuiam  c6- 
celiam  pronuncia,cgocuisfcnccnci)s fubfcrib.im. 
C  Ci!>/iru-  eflk.^hdi.TS in  vi.i,Elias oi  cm nt ei.  ^i  cii co^nouif.- tc. 
HlEllONyMVS.  Hunc  prophccam  aiunt  cffc  Hcbra;), 

qui  fubAchab 

XVIII.  ^  ^^-  ''■■^"•'^' '  ra- 

uit  cctu  ^phc- 
tns  infpccubus, 
fcpukhiuquc 
cius  vlqnc  ho« 
die  cum  mau- 


Aiji 


O  S  T  mulrosdie^verbum  dominifadlumcftad 


<ft/wn. 


c 

t&^ixit. 


quia  ccntu  pro 
phctas  alucrat, 
acccpic  gratii 
prophctale ,  & 
dccJucc  cxcrci 
cus,ficduxcc« 
clefia?.  Tuncin 
Samaria  paruu 
grcgcm  pnuc- 
rac,  niicincDCo 
orbeChriffipa 
fcicccclciias. 
d  .Abdias  anii; 
Abdias     prin-. 

vc  interfi-  ^  <^^ps  cxcccicuj 
Ifracl,cuiusna 
mcn  mccrprC'» 
tatur  fcruus  do 
niinijillosprz- 
figurabat ,  qUi 
ex  principibus 
ludcorumcrc- 


1  *Trc»  annitami^  l.icnti;mi  raiul.vninu.i4S  populo  hiHrDruin,  vc!  in  toto  imindo 
rtctiiilVc  p;x.Tg'Jf.it'ant.  Icx  nic 'lcs  .id  oj)U5  bonum  pertinrnt ,  quod  i>«mtm  dsliciat 
aliil'.:$,vnd!:.  Non  cil.cjui  tai.i.-.i  bon.tnj,  iXi. 

Eliam  in  anno  tcrrio,^iccns ,  Vade ,  6:  oftcnde  te  x   folco    Hc!if.ci 

Achab,vtdempluuiatn  luperfaciemterra: .  luit      piophctx  ,  &: 

'  ^  CL      i         r    A    1     L      i:  loanms  bapti- 

ergoLlias,  vt  oltenderetle  Achab  .  hratautem  j   i}^  ,-„  Scbaftc 

famesvchemcnsin  Samaria.  Vocauitque  Achab  *   vcncrationi  ha 

,  Abdiam  difpenfatorem  domusfu.T.  Abdias  au-  ^   san,'^?,^ j^^ 

tcm  limcbnt  dominum  Deumvaldc  .  t  Nam  curtL.  intcrficeretleza-  ^   b.ic^  Hic  igitur 

bel  prophetas  domini  ,  tulitillecentumprophetas,  &abfcondit  eos. 

quinquagenos  ,&:quinquagcnosinfpcluncis,  &:pauiteospane,&  a-      acccoic  eratia  P' 

qua.  Dixitergo  Achabad  Abdiam.  Vade  interramad  vniuerfos  fon- 

tcs  aquarum.. ,  &  in  cundas  valles ,  fi  forte  inuenire  poCTimus  herbam--, 

&(aluarecqiio,s,&mulos5  &nonpenitus  iumentaintereant  .  Diuife- 

j-untque  fibi  regiones ,  vt  circumirent  cas .  Achab  ibat  per  viam  vnam, 

■  *  &  Abdias  per  viam  alteramfcorfum  .  Cumquecflet  Abdiasinvia^, 

Eljas  occurrit  ei.    qjjJ  cum  qognouiflct  eum  ,  cecidit  fuper  faciem 

fuam,&ait;  Numtuesdomine  mi  Elias  ?  Cuiillerefpondit  :   Ego^ 

vade,  dicdomino  tuo  .  AdcItElias .  Etillc  .  Quid  peccaui ,  inquit, 

quoniam  trades  me  feruum  tuum  in  manus  Achab 

ciatmc  ?  Viuit  dominus  Deustuus ,  noneftgcns,  autregnura,  quo     j,,^,^  mccrprc'.  i| 

non  miferit  dominus  mcus  tc  rcquircns  .  Et  reipondcntibus  cun-      taturfcruusdo.  \\ 

d:is,noneft"hic,  adiurauitrcgna  fingula,&gentes,  eo quod  minimC' 

rcperireris  .  Et  nunc  ti|  dici^  mihi ,  vade  ,  &  dic  domino  tuo  ,  ad- 


AiiN 


(cricordK^  mcaf  chirographutr.  habcnc.  Nojo  mortc  pecca-       didcrunt, &  erat  occulti  difcipuli ,  vt  Nicodcinus,&:  lofeph. 

■  ' a  Tslunoiiid 


toris. 


■^Pipific 


NICOLAVS  DE  LYRA, 
C  A  p.  X  V 1 1 1. 
I  "Ty  ^ff  nuilcos.  Hicpanitiirfecudit  fignU  adremcatlone ^chah 
■  \.  de  malis  fuis,r.dc  d.itione ignis  de  c^lo,  ^ primo poniturfigni 
datioJecu>:do  Eli£  perfecMtio  c.  19.  Circaprimuprmoponvurhoefir 
gniiyifuod crat princ!pale,& fccundo  addit  aliud  ex  confequenti de  da 
tionepluui£,iiji.  EcaicElias.  Circa  primu  primoponituripfms  Elits 
adterram lfraelreuerJio,fectmdo i^^nis dcfccnfto,ibi.  Vcruncamcn 
nunc  mitCC.  tertioproplictarit  Baaloccifio,ibi :  Dixitquc  Elias. 
(ircaprimH  Elias  deprxcepto  dhi  reucrtitur,  fecundo  -veniens  agnofci 
t»r,iW,Erac.i(jc  fames.  Circaprimumdicitur.  Poftdies.  Contra 
hfoc  yidetur  effe lac.^.d.Elias  honio erat,erc.  Etfubditur.  £c  orauic 
vt  non  plucrecfupcr  ccrram,  &  non  pluit  amios  trcs,6<:  mcn 


anima'.ium.,-ptpnffent  aliauo  mmio  delaBe  fufieiitari,quia  fruilus  tcr 
rt:  4,fccerrntp>-£  nimiaficcitate ,  &  ideo  rex,&  ^bdias  iuerunt  ai 
hoc  iicg'niuin,vt  meliuspo/ftijiiri . 

5  Abdias.  hocdicitnr  ad^flcndendum .,  quodnon  e^fit  confentancut 
dominofuo  in  malisfuis,ad  cuius  probatiouem  fubditur. 

6  Nam.  Trophci.xvero  hic  dicunt\ir  viri  religioft  intenti  diuiuo cid 
tui,quosprimo  (ongrcgauit  ad  hoc  Satnuel,  &  aliqui  etiam  hahebant 
Jpiritu prophetia,ficii[ di£htm fuit fupra  i.li.c.io.  1  exjibel  vero vo- 
iens  dcjuucre  cultu  Dei  quantum  poterat,  &  cultum  Baal  e.xtollcre  in 
tcrfccit  eosproutpoiuit.,&  tunf^bdias  ctnttim  illorum  faluauit,ab- 
fcondcns  quinquaginta  in  vna  JJ>elunca,&  quinquaginta  in  vna  aUa^ 
& prouidit  els de  vi£lu  ac  vefiitu  ,&exhoc  confccutus  cji  a  Deo  pro- 
pbetix dohurn  fccundum  Jaluaiorisdi6lum  Matth.  lo.d.  C^i  rccipic 


fes  fex. Ex quQ  videiur, quod reueffio  Elis. ad tenam  Jfraet,  vtpiitr       prophctani  m  nomine prophcta:,merccdcm  prophetxacci 


uia  dareturfuit  anno  quarto.  Dicendum,cp  tempus  hic  computatur ab 
exitu  Eli<e deterra IJrael,& non  d  probibitione plituiie,ficut lacohus 
Mpofiohs  computat.quia  a  prchibitioaepluuix  vf(jue  ad exitS  eius  flu 
xeruntfix mefes,&p!us^quia diu  latuit  in  toirete Carith,  iia 3, exfic 
tdtate  tifis  ficcatus  fuit  tones  antequa  rccederct,vt  dicltt  cji  ca.prxce. 
2  Vadc,&  often.  licet  enim  abfque  pr.cfentis  Eiix  pojfct  darc ,  tn 
•poluitfic  facere,quia  prophsta  pcr  reuclauonem  eius  dixerat ,  q,  plu- 
uia  non  dareturfuper  tcrra,nifi  luxta  vcrbu  orisfui,  idefl,  pcr  oraiio- 
vem  eius,&  denittiationem  ,&  fic  domin  m  adimpieuit,vt  inf.paiebit. 
5  Erat.  Hic  confequeter  aUuentus  eVx  cognofcitur,&  primo  ab^b 
dia.  cuius  modus  defcribititr  cum  dicitur . 

4  Vocauitq,-  .rt  ipfr  ex  vnaparte,&  .Abd''as ex  alter.x  dlfcurreret 
per  loca  huniida  re^niijHi.,ad  v^dendum  fi  pojftt  herb.i  inueniri  adjrt- 
tietatione  equorii  regis.T^nn  tamcn  iflafaciebat,  nifi  authorit  atiuc,ct 
pcipicndo ,  Erant .n.mir:iflri,rini hocfuiebjnt cxequendo.  Hominis 
fnimterrie  quantumpoterant  tulia  abfcondcbarit  adnu  >i'ii>nefuorit 

a»iniaUuni. 


picc.  vitde  intcr  duodecimpPafhetas  quarttfs  compittatnr.  Catcrapa- 
tent  ex  diclis  yfque  ibi . 

7  Dic  domino.  qnia  dns  eiprxteper.it, vt  oflendcrct  fe  .Jchab. 

8  Quid  peccaui.  rimnit.n.ne  Elias  fttbite ad  aliwn  lucitmportare" 
t{irjici<tfreqaent':raccidcraty  quando  duviinus  ipjumad aHquem lo- 
cumtri\ttsbat,proptcr qiiod fiiu prophcia>tm  quando  fiiit  raptuscre~ 
didcrunt  ipjumfii  fmfe  tranflatiini ,  vi  habciur  infra  i^.lib.iap.2.  & 
fic .Ach.io intcrficcrei ..4bdiam,crcdcHS,qnodillKfiJfet  fibi dicens  ve- 

nijfr  Eliam . 

9  Ad lurauit  re.  quod fi Elias  iniieniretur in  eorum  tcrra,  caperetur 
&jibi  mitteretur,Loqi'itnr  tamen  hic  fcriptura  de  rcgniipropiirqiiis 
tantim,&  uges p> opinquifacilitcr  ajfenjirhnt:  Tum quia rcx  Tyn f- 
ratfocereiuf ,  &  fiHns  regis  luda  babcbat  vxorem  .Athalum  Jiliam 
^cl}ab,fimil.terrcxMoabcrjitfibitributarius,&rexEdcmr(gisJu 
dx .  Jtcm  quia  in  teri  is,qu£  erantprope  rcgnui^  Ifrae!,  ciat  ctiamfa- 
Vtfs propttr  ficcit.Ueni.,qiiam fciebdiit  pn  vcxbnm  Elix  eucnijfe . 

■    .  I  Nunquid 


M  O  K  A  L  I  TEK."         V 

1  Tnflmultos,  Pcr hocautcm,qu6d  Eliasproptcrobftinatio 
nc  Achab,&:  popuh  cius  a  reprchcnfionc  ccfiauit,&  dc  tcrra 

■  '       rcccfTit, 


rccclhi,  poltcavdrcji  pei-  alilictionc  lamis  inccllcctu  dato  ipfi 

Ach.ib,&:  eius  populo  Ehas  rcdiit,  &  increpationcm  rcfum» 

ptit,vt  patet  in  icqucntibus ,  tunccius  vcrbum  clfc£tuni  ha- 

tiuit,quia  tunc  populus  dixic . 

t  JiQniinus 


Siy 


lll.Regum 


Cap.XVill. 


■Si6 


Qi^si 


quu" 


l-S- 


be, 


Mii 


;   a     "Nuntfrtid  rni  ird-catum  eflti- 

.  ^/,6- r. '?:  T H E O DOR .  Hic  Ab 

i  dias  cr.it  v.q]dc  pius  vii-,idqi.e 

doccnt  non  fvjhl  eiiis  verba,red 

etiatn  res  ipCE .  Nam  primum 

quidcmcernens  prophetasoc- 

cidi  ab  leZcibel ,  non  folufn  oc- 

cii!t;uiit ,  fed  etiam  pnuit,&  n5 

ires,nec  quatdor ,  nec  quiuque 

.&:detem,fedccncum  bifiiriam 

diuifus.Nequetinuiitcius.qu.c 

dominabatur  fccuitiam  cruen- 

tam,  fcd  onin'bus  ptcrtulit  pie- 

tatcm  .  Deinde  verb.ieiusad 

Eliam  ,  veiba  funtviri  diuina 

meditantis,(Si:  fcientis  vim  diui 

nilpujtus. 

■J«ATHANAS.  Sialicubi 
nuncfuntpijj&iChnrriftudio- 
ll ,  ilii  vt  niagnus  prophcc.i  He- 
liasabfconduntur,vt6v'  ipfi  for- 
tc  Abdi.-im  aliquem  fidclem  in 
ucniant,  5cm  fpeluncai,  &  ca- 
uernas  terra:  leie  abftrudut,  auc 
in  folitudine  aberr.antes  coni- 
niorantur.  Easenimcalumnins 
adferunt  vicJorcs  ifli  (  Arriani 
hicretici  aducrfiis  catholicos , ) 
qu.iles  lezabel  contraNabuch 
confinxit,&  Iuda;i  concra  Chri 
ftum,  &:c. 

s«  I  D  E  M.  Ncque  D.iuid  in 
fpeluncafeOvhibuicSauIi  ,  nc- 
qucfilij  prophetarum  ingeile- 
funt  fc  Achabi  .  Idenimerac 
tacerc  contra  Dei  prxceptem, 
quum  ui  fcriptuns  habeatur. 
'H^ntciitjbis  Dominum Deum.  Id 
cuni ,  &  ego  vererer ,  ad  iftum 
modum  me  inifitui,&:c. 
b     '^jin  c^o  tiirbaui  ifrael,  &  cxt. 

•}cCLEMENS  Rom.No 
accipics  pcrfonam  iu  redar- 
guendo  de  pcccato  ,  quemad- 
modum  Helias,^  Micheas  re- 
darguebant  A^h>b,  Abdeme- 
Icch  Acthiops  Scdechiam.Na 
than  Dauid 
dem. 

-I^AMBRQS.  Rexerat,&: 
rex  Samaria:  Achab ,  Elias  pau- 
pcr,  &c  indigcns  panc,cui  vidus 
.  detccidet  fubftantia ,  nificorui 
aUmoniam  miniftrailcnt.  Adeo 
vcro  dciecla  erac  confciencia 
pcccatoris  ,  vt  ncc  regalis  po- 
tcntii  faflu  attolleretur.  Itaque 
quafl  vilis  ac  degencr,  inueni- 
fti  me ,  inquic ,  miniicus  meus, 
deprc- 


cft  Elias .  Gumque  receflcro  a  te,  fpiritus  do- 
mini  afportabit  te  in  locum  que  ego  ignoro 
&  ingrelTus  nuntiabo  Achab,&:  no  jucniens 
te  inrerficiet  me.  Seruus  autem  tuus  timet.do 
I  miiitiabinfantiarua.Nunquidnoindicatii  i 
efl  ti  bi  dommo  meo,quid  fecerim,cu  inter- 
ficcrcT lezabcl  prophctns domini,  cb abfcon- 
derimde  propheds  dominicentuvirosqn- 
quagenos,&quinqu:igcnosrfpelucis,&pa- 
uerimeospane,&aqua.='  ErniictudiciSjvade 
&  dic  domino tuo,ade{i:  Ehas ,  vt  interficiat 
mePEtdixir  Ehas.  Viuitdominuscxcrcituij,  ^ 
ante  cuius  vultu  i\o ,  quia  hodie  apparebo  ei. 

a  <riit<:  fuit.vir  illius  muUrris,  qu.i;  olfuni  iii  l?t>lho  habebat ,  nde 
miraculum  f.<ium  eU  jiiopiei  debi:uui,v,^dc  prinit  ccafum  propheta» 
vigjbatp.r  v?iidere  hlium,mortuus  cnim  piar  patiT  euis  . 

Abijtergo  Abdiasinoccurfum  Achab,  &T 
dicauitei.Venitq;  AGhabinoccursiiEh?,&  ^ 
cii  vidiflcteumait.  Tu  ne  csilIe,quiconcur-  * 

h  basIfrael.^Etaicille.  tNonegoturbaailfcael  ^ 
fed  tu ,  &  domus  patris  tu'r ,  qui  dereliquirtis 
mandatadni,&iccurieftis  Baalim-  Verunra  ^ 
men  n unc  mitte,  &  cpgrega  ad  me  vniucrsii  7 
Ifrael  in  mote  Carmcli,&  jpphetas  Baal  qua- 
dringcntos  quinquaginca,^phctafqi  lucorii 
quadringen  tos ,  qui  comcdunt  de  menfi  Ic-  ' 
zabel.Mifit  Achab  ad  omnes  fihos  Ifi-ael,  & 
congregauit  prophetas  in  motc  Carmcli.  Ac 
cedensautem  Elias  adomnempopulum  If- 

c  racl  ait.t  Vfquequo  claudicatis  in  duas  t par- 


Matc^. 


dcprehendif?i  in  me  ,  cj  laccrc  D 
putabam.  Nulla  mencis  mciE    ' 
occuira  cc fallunt.  Inuenifli me 
patent  tibi  vulncra  mea,  capti- 
uitaspra;ftocft,&:c. 

C     Fftjueqm  cta"ciicatif  in  duas  r  -  Co^ft 
partcs ,  d^c.  .J«  C  L  E .M  E  N  S  «p.7. 
Rom.Cum  Movfesdixcritlf- 
raelitis.  Ecce  pofni in  conjpeiElu  ve  Deu.jo, 
Jlro  viam  vit<e.,  ^  viammortis ,  (& 
fubiunxerit  Elias,  QHoufciue  dait 
dicatis  tftrnque  poplitc  ?  Si  Deus 
eU  dominus ,  fvcjuhnini  eiim ,  (n^ri- 
to  quoque  dictb.it  dominus: 
J^''riw  po, cji duobu!  fci uire,  &c. 
.J^THEODO.quomodo  ef^  \n 
K\\}'^mdun\,QH'm(mecU-idica- 
lii  ptriftjttc  poplilins  ?  EcDeuni 
fidorabant  ,  &:  idola  colcbanc 
Ncque.Dcus,inqu!C,vult  Deos 
qui  lalfo  nominanrurcoli ,  ne- 
queipiiverum  Dcumadorari. 
Vos  aucem ,  &:  h(i^c,&:  illa  tacie- 
tes,ncuci-o  conferuatis  beneuo- 
lentiani. 

^  Jl^ENAEVS;Helinseo-tib.j.c.^, 
uocato  vniuerfo  Ifracl  in  nion-  E, 
tem.Carmelum ,  volenscosSb 
idololatria  auertere  ,  ait  pis  - 
Qnoufque  claudicais  vos  in  am~ 
bobus  fuffragmbus  <?  Sivr,usefido- 
mihhs  Dcus,,  venite  pofltum.  Ec 
iteruni.fuper  holocauftum  fic 
aicidolorum  facerdocibus.  Fos 
inuocabitis  in  nomine  deorum  ve~ 
flmum  ,  &ci£tera.  argiiens  ip- 
fos  ,  quipucabantur  dij,  deos 
noii  cire . 


■y:yy* 


■5«  THEODO.  Cum  lex  Ql«*!».T4. 
.       c-j'      n.T^'       r       •     ■    —  c-    "   n     I  ,0  iubeatinvnolococolere,cut  *'°5«"""" 
tes.SidnscltDeus,Iequimmieu.SiautBaal      Heliasin  tnonteCarmelo^di-    . 

fequiminiillum-EtnonrelponditcipopuIus 'I  ficauitaltare?  I.iftolexnoneft 
verbum.  EtaitrurfusElias  adpopulu.  Ego  W  ['"«^•^^fcdiniqui^ 
remaliproph*tadniiolus.  Propheta^autcm  i^  nimifuiduritiam  ,  mvnolcco 
Baal  quadringcnti ,  &  quinquaginta,pfophc      ?"^iccoIere ,  ne  fi eis dacaeirec 
,  &:  loannes  Hero-   ^  tJEquc  lucorii  quadringenti  viri  funt.Dcntur 
nobis  t  duo  boues,  &:  illi  cligant  fibi  bouem 
vnu,  &in  frufta cgdentes  ponat  fupligna, 
tigneautno  iupponat.  Etegofaciabouem 
alterii ,  &  impona  fup  Iigna,igne  aut  no  fup 
ponalnuocate  nomina dcorii vroru,& ego 
iuocabonomeDeimei,&  Deus,q,exaudie- 
ritpigne,ipfefitDeus .  Rcfpondensomnis 
populusait.  Optimapropofitio,quaIocutus  ' 


16 


17 


hbera  pocefias  adorarcc  ecianx 
falfo  nominacosdeos .  Prophe- 
ca  aucem  voluic  ofiendcre  dse- 
monum  imbecillicaccm  ,  Dei  t4"° '""«"«* 
auccm  vniuerforum  poccciam .  ^»"^"- 
Ficri  aucem  non  porerac,  vc  eos 
adducerec  in  ccmplum  ,  quod 
erac  Hierofblymis  ,  cum  cfTec 
regnum  bitari.im  diuifini ,  fed 
m  Carmelum,vbi  pluriu^uim 
vcrf.ibacur. 

d     Dentur  nobis  duo  bott^is ,  &  aet. 
^  AVG.  Santhis  Helias  duos 
^  boues, 


t  ignemqiir 
non  luppon.' . 


F 


ii.!i.demirab. 
iacr.(crip.c.iS.\ 


NICOLAVSDELYRA. 

I  Nunquid  non  in.  Hoc  dixit  non  ad  ia&antiam ^fed  ne  Elias  ip- 
fum  I xponerct periculo  modo  prMi^lo . 

a  EtdixitElias.  .Affecurattit etmperiuramentttm,& tunc  iuit ad 
dcHHntiandum  ipji  .^ichab  Elix  aduenttm, &  ftc  fecundo  fuit  cogni- 
tuscins  aduentus  ipfi  ^cbab,quod  notaiitr  cim  dicitur. 

3  Vcnitque  m  occu.  fjuia  deftderabat  rrnitdii<mfamii  habcre. 

4  Tu  ne  cs.  q.d./ic.  &  ejnia  fuperbe  toqucbatur,  ideo  ad  rcpcUendH 
Cius  fupcybiamrejpondtt  Elias . 

5  Noii  cgo turbaui,&c,  quia  proptcr malitiam  tuam dominus'mi 
jit  plagam  iflam . 

6  Veruntamcn.  Hic  confequentcr  dcfcribitur  defcenfus  ignis  de  ca 
k'  a'i  declaraiioncm  diuinx  veritatis, &  falftiatem  idololatrix,  vt  fic 
pnpidus  Ifrael  ad  Denm  conuerteretur,  &  beneficium  pluuix  merere- 
iur,&  boc  efi,quod  dicitur . 

7  Mittc,&congregaadme. /.'wajow,^  principales  populiad 
vifionim  niiraculi  in  monie  Carmeli .  ifle  non  e(l  Carmelus  in  quo  ma- 
nebat  ^abaivt  diClumfiiitfupra  l  .lib.c. t  J  .quia  ille  efl  infurte  ludf, 

ifle 


ifleauteminfortcEphrnim. 

8  Qn.1  comcdunt  de  menni.  prxbcbat  enim  eis  vi&um,  &  veUi- 
tnm,  VI  exaltareni  idololatrix  culiitm  . 

9  V tq uequo  claud i.catis .  q'iia  aliqtti  eoritm  colebant  domnum,& 
cuinhoc Raahficut & de Samar'tanis dicit'tr inf  ^.li.c.Xf.    ' 

10  Si  dommus  eft  Deus.  idefl^per  fi<ynum  vifibik prubetur  vobis, 
qitjd  DLUilfraclipfefitDeHsverHS,&nori  Raal. 

11  Scquimim i\\nn\.ipfi<mco(cndo,&nonalium. 

I i  Et  non  re.&c.  (fuia  igtorab.it !^it;u.i  probat'onis modiim. 
1  j  Ecaicrurfus  Eliasad.  nflcndensmodum  huius  probationis. 

14  E'^ovcm^.f\{\.  f.qui auder:t apparcrc  ,  & idd-datris  reflfieret 
qiiia  viucbant  illi  ccntum  abfconditi  ab  .J.bdia,vtdiclum  efl . 

1 5  Propheca:  autem,&c.  q.d.ft  haberent  veritatem  pro  fe ,  debe- 
rcntprxuilere.Cxterapatentvfqueibi. 

1 6  Et  Dcus,qui  exaudi.  ccclitus  datum  ad Conftmedum facrificiH. 

1 7  Ipfe  fit  Dcus.  ideflyvere  crcd^tnr ,  er  colatur . 

1 8  Opcima  propo.  qtiia  Ignis  dcfcenderat  fuperfacrifici'im  .Ahel, 
vt  di£iumfuit  Cenc.^.i^  fnpsr  facrifichm  .Aaron  in  fua  cunfecratio 
ne^vt  habetur  LcH.^.in  fignim  acceptationis  diulna . 


827         GIof.ord.&NicoIaideLyra.        828 


boues,vnum  Domino, &: altcium  Baal,pcr  fc,^:  p  ^phct.is 
idoiorLiin  m.iwt.iri  in  holocaiiHuin  rogauir.vc  Dominus,qui 
pcr  igncm  cxaudicrit,ipfc  totius  populi  j)cus  fu.ScJ  li.ial,ti. 
potius  ii;ni  in  potcftatcm  tradicus  clt ,  fupcr  holocaurtum 
igncm  darc  non  poterat . 


Qii»ft.)«. 


»f«.. 


tei«*5 


Homiz.de 


Angciom. 

t  /patio  duoru 
ftatorum    ie- 


facite primi,^uia  vos,Cf  c£tf 

•:<THEOD.  C^unmobrcm 
juffit  primos  ptraj^crc  facriR. 
pum  ?  Ncpudorc|aflcLb  mi- 
piiki  mcdacij,djccicnt  irgrc 
fcrrc  U-ial  ,quod  non  primiis 
acccpcritmimus.  Cumautc 
nihil  cflccitTcnt ,  eos  ludibrio 
habcns,d.rrt  vcrifiniilc  ciim 
dormirc,  aut  ali  js  rcbus  v.ica- 
rc,oportct  crgo  omncs  finujl 
Clam.ire  ,  vt^magnitudocla- 
inoris  fomnu  abignc .  Vcrbis 
\nd\\£t\  fiDlidi,.\:  clamorcco 
inunitcr  cmifcrunr,  &:  fc  gla- 
dijs,  &:  farom.iftis  cofcidcriic 
vfque  ad  crtulioncm  fangui- 
nisr  Nam  cum  hominum  ca:- 
dcm  fpircntd.cmoncs,homi 
num'  fanguine  dclcCl.mtur , 
quamobrcm  hoc  modo  cos 
Co}ebant . 

.?«  CHRYSOSTO.  Scabat 
^chas  mtdnisincci  Dcu,& 
populuni ,  nabacinqua,  intcr 
facrilcgos  ianJus ,  intcr  pcc- 
Catorps luftus ,  intcr pioph.i- 
nos  dcuotus,  aduocationc  po 
pulis  cun«tltis  pr.x-(tacurus.  Ob 
iurgac  populiim,  oratDcum, 
jram  Dommi  :uicrtit,&:  crrd- 
fcmpopulum  a  Dcicukura, 
ad  Pci  latriam  rcuocauit.Co 
iungit  Dominum  populo,  iS«£ 
Dcopopulum  . 
b  Curaiutalt.u^k.Yx\xdc' 
ptor  noficrtontra  niudi  prin 
ciptm  ac  fatcllitc?  cius  dcccr 
tans  .ic  fupcians,  alcarc  domi 
ni,qucd  dcltrudum  fucrat,  i. 
fldclium  corda  a Inbc iniqui- 
tatis  purgas  arcam  Dcodcdi- 
cat,qux  ex  i  z.  Inpidibus  con- 
ftruda  memoratur ,  quiacx 
his,qui  Prophcticam,&:  Apo 
flolicam  fidcm  fcu  dosLlrina 
fcquijtur  gratifiima  ara  Dco 
coftruif,  in  quafacrificiu  lau- 
flis  in  odore  fuauitatis  offcrt'. 
C     Tccitqiie. 


c    Fecitejue,  R AB.  Fx  contrito  vidchcct corde,&:  humiliato  Ji 
fpiritu  liumina  piodnccndo  lai  hrymaru  pr.f  timorc gchcu 
na-,&:dcridcr)ovic.c.cccrii.c.  Ibictiacompofuit  Iigna,qiii;i 
fandoru  dida  ,  Sc  fada  ad  cxcplum  confiituit  crcclcntibu  , 
diuilitquc  mcmbra  bouis,6c  pofuit  llipcr  ligna,  cum  omiics 

docuic,  iufiicque  fup  holocau 


cftElias  .  DixitcrgoEliasprophctisBaal  ;  Eli- 

f;itc  vobis  bouem  vnum  ,  facitc  primi  ,  quia 

vosplures  cilis ,  &:  inuocare  nominadeorum 

vcftrorunij,  ign^mque  non fupponatis  .   Q^ui  i 

cum  tuliflcnt  bouem  quemdedcrat  eis  ,  fccc-  * 

runt ,  Si  inuocabant  nomenBaal,  dcmancvf- 

quc  ad  meridicm  i  dicentcs  ,  Baal  cxaudi  nos. 

Et  non  crat  vox ,  nec  qui  rcfponderet .  t  Tran-  ^ 

filicbantqucaltarc  ,  quod  feccrant.    Cumquc  j 

efleciammcridics  ,  illudebateisElias,  diccns. 

Clamate  vocc  maiorc  .  Dcus  enini  vcller  cft,  f   calo.&v.b.^-c.qi^mdodiku. 

mcn  fupcrni  iudicis  dictaac  ^, 
fai1a,&:  tota  vitam  noltra  pcp  jj 
fcdc  cxaminans  ^bando  no?  di 
ficut  igne  prob.itur  argcntu, 
iminortalcs  acbcatos  fiidos  ^ 
in  kdc  collocabit  pcrpccua,  t 
vt .ad  infiar Ifraelitarum  in x-  c  1 
teriuim  sratuladocanamus: 


{\  u,  &:  fupcr  ligna  icmel  itcrii 
adus ilios  id cxcmplii  fancK> 
rum  patrum  fidclcs  formaro 
&:tcrcio  aqu.T  infundcre,  g.a 
omniccporc  cfi  ncccficvcr- 
ba  cogitacus,  &:  opa  noftra  iii 
pura  opcrationc,&:  copucho- 
ne  lathrvmaru  mundarc,ic 
prius  ccH.\ic,qii.i  foflx  aqu;c- 
dudus  rcplcantur,i.  doncc  fii 
turumgaudium  prxlcnti  m^ 
rori  fucccderis  pcrfcclc  com- 
plcatur .  Sicqj  cnc  luxta illud 
quod  icquitur .  Cecidlt  i^ns  de 


&  t  forfiMn  loquitur ,  aut  in  diuerforio  eft ,  aut 
in  itincre ,  aut  ccrte  dormit ,  vt excitctur  .  Cla- 
mabant  ergo  vocc  magna  ,  &  incidcbant  fe 
iuxta  rituip  fuum  cultris,  &lancccjlis  ,  donec 
pcrfundcrentur  fanguino  .  Poftquam  autem 
tranfiit  mcridies ,  &  illis  prophctantibus  venc- 
rat  tempus  quo  facrificium  offcrri  f^lct ,  nec 
audiebatur  vox  ,  ncque  aliquis  rdpondcbat , 
ncc  attendebat  orantes  ,  dixit  Elias  omnipo- 
pulo.  Venicc  ad  me^.  £t  acccdente  ad  fe  popu- 
1'  lo  «  curauitaltaredomini,  qaoddeilruclunfL. 
fucrat,  &tulit  duodecim  lapides  iuxta  nume- 
rum  tribuum  filiorum  lacob,  ad  quemfadlus 
cft lcrmo domini  diccnslfiael crit nome tuum, 
^  xdificauit  altarcde  lapidibusinnomincdo- 

aratiunculas  in  circumitualtarrs,&compofuic 
ligna ,  diuifitque  pcr  mcmbra  bouem,  &  pofuic 
fupcrhgna  ,  &aic .  Impletequatuorhydrias  a- 
qua ,  &  fundite  fuper  holocaullum ,  &c  luper  li- 
gna.  Rurfumquc  dixit.  Etiam  fecundo  hoc  faci- 
d  te.Quicumfecifsetfcd^oait.  Etiamtertioidip- 
fuip facite.Fecef untq. &  terciQ,6c  currcbac  aque  ,,  niacbucVat ,  blaiphcmos ,  6c 

"^        '     ^     '  i    *■    i  lacrilegosdctcrrapiirgabat. 

^BASIL. 


Dominus  ipfe  efi  Dcus . 
d  Et''iinneriio  idipfi-nt  facitc . 
.J4  THEODORE.  Tcrcio 
aquam  jniundi  iuiiiciupcrla 
crificiu,adorand.i:Trinitatis 
indicas  numcrum .  Glamorc 
autcm  vfusad  Dcum  purum 
nondu  finitis  prccibus  ,  ignis 
conliimpric  non  foluni  ligna, 
&:  lacrihciu^fcd  &:pulucrcm, 
&:  aquam,&:  J.ipidcs,  nc.itiic(; 
rccuriniuria  duiinum  alt.irc, 
impiisillis  facriHciadxmtmi 
Fccitqueaqu.^dudum  t  quafi  per  duas  „  bus  offcrcncib.  Hoc  f.Kl:o  nu 


f;  c. 


aculoiiidic  inccrfici  prophc 
chasmcndacii. 

.jiAVr.VST.Idq.-fineho- 
micidijculpa,qu:ppcqui  erac  ^'^ 
'*  inillalegc,q'.ia;dic)C.  £/fl/p/»f-    [ 
mumnonpatieris  yiue^e .  Null' 
hominum  idolum  colic ,  nili  F 
Dci  blafphcmus  cxciceric .  Ac 
P  hoc ,  q.  idololacri.c  culcorcs 


NICOLAyS  DE  LYRA. 
j  Quicumtuliffent.  Qu^ncurh.c,qrioacccpcaueriitElicpro. 
pofitioncm.  Ad  quod  diccndum,ci,  compuUi  fucrunt  hoc  ta 
Ccrc  a  populo ,  qui  approbaucrac  propoiidoncm  Elix,  &:  c}.a 
confidcbanc  dc  dxmonispotcfiate^quiperqiifiiist^iiapoc 
faccre .  V nde,  &:  tempore  Antichrifii  ti^cict  ignem  dcfccn- 
derc dc celo,vt habctur  Apoc. i j.c.  &:  forfitan ad eorum  in- 
uocationcmahas  feccrattimilc, 

Z  Qi^em  dederat.  Dicit  Rab.Sa.  quod  bos  clc(ftus  pro  faccrdo 
pibus  Baal  dcclmabatab  cis,abfcondcns  Ib  fub  pallio  EIix,cc 
hoc  nutu  diuino,  quafi  abliorrcns  idololatrix culcum  ,  vc  lic 
ctiam  hominesalhttcntcs  doccrcntur  peraniriial  brutum, 
&:tuncHliastradiditcumeisdiccns,qucJdpcrcius  immol.i 
tioncm  lantlificarctur  locus,  fitut  &  pcr  immola,{ioncm  bq 
pis altcrius ,quia pcrinimQUtJoncm  iftius fuitdctccta tiilfiT 
tas idololatria; , eo  quod  Baal  non  pocuic  immolanccs cxan- 
dirc,pcralccrum  ycrp  tuit  manifcttaca  vcric.is  latri.c. 

3  Etnon.^c.necquiri.  fciliccctadoignem  d4ndy,quia  pote 
ftasd^moniserat  prohibita. 

4  Tra>i/ilicb.^nique atta.  fctundummodum  idololafri.v. 

j  CumcjueeJJt(.  Dicscnim  f;iit,diuifa ,  ita  quod  prinia mcdic- 
(as  dici  luitconcclla  faccrdotibus  B.ial,  in  qua  dcbcbnntco.- 
plcicfmiml".icfiticium  ,njl;cnim  fuiUct  cis  tcmpus  prxfi- 
jcum,quxtiuilfcncdilacioncm . 

^  DcHscnim  «c.f.fccundum  crrorefti  vcttru,e^/bry;/j«.  Irrilu 

nclo- 


ric  loqucb.^cur,  fcicns  d.?moncm  n^hil  pofic ,  nifi  quancuin 
Dcus  pcrmittit . 

7  incidcbani,  quiadxmoncs  dclcdanturin  facrificijsdciiin- 
guinchominis  ,  quicft  nobilillimacrcaturaad  im.aginc  f)ci 
tacb,  &c  •dcu  in  falibus  folcnc  darc  refpont;i . 

8  Vojhjuam  autcmtran.  idctt,  ccmpuscispr.Tfixum. 

cj  Dixit Elias  omnix  qui.i  rciiduum  dicicrac  libidacum. 

10  Curauit.  dicit  Ra.Sa.  quod  iftud  fuic .iltarc , quod  .cdifica- 
ucratSaul  domino,vth.jbctur  i.  li.c.14.  lcd  tucrat  dcttructu 
pcrIczabel,coqu6dtucr4C  conftiuctum  inhonorcm  Dji. 

11  fccitqiic.  In  Hcb.habcrur  lic.  Et  fccit  ftlaim  d^tonon  faao- 
rumfcmentis  in  arcumitu altaris.  Qii,od  exponcns  Rab.Sa.d.cit 
quod fccit  fofiatum  paruum  ad  modiim  rulci,qu.idril.iccrii 
tamcn,itaqu6d  fpacium  ccrr.c  inclutluii  incra  poccr.u  lcim- 
nari  fcmcntc  duoriim  facorum.Elt  auccm  ficuin  gciuis  me- 
fiir.c, &:  illud  fp.icium  crat  5 1  cubirorum  in  qu.ulfuiu  , .id  li-' 
miliciidincni  atrij,  quod  cratancc  t.ibcrnaculum  tcdcr;s,qu 
tcccr.ic Moyfcs,quod fuic  50  cub;torum  in  (]iiadium ,  tieiic 
dictum  luic  Exo.  2.7.  ^  incra  ilh(d  fpnnum  crac aic.irc  pr.rdi- 
duni,quod  rcparauir  Elias,  ficut  o,:  altarc  holocaultorumc- 
rac  111  acrio  .incc  cabcrn.icuium. 

I  i  implcte.  hoc  tccicad  collcndiiiT\ omncm  calumniam , q.a 
politcdici  igncm  prius  ibifuilijbccnrcr,  &:vtmiraculam 
ciicc  tuidcncius,  quod  in.aquaignis  valcrcc 
; 3  £r ci{n-e.a'iux ciican.&c.  cx rcdundancia . 


Sip        IIIRegum 


Cap.  XVIII.  830 


P 


•5«  BASI/-I VS.  Illiim  quiranquam  pharmaco,  adea,  qu^ 
oportec,!ra  vciuir,Dnminus  minmie condcnar.Mofcs  om- 
niu  bominij  manfliccarimus,vkuli  idololacriam  danas.Lc- 
tiicaru manus ia cgdcfracrum armauic.  Phinecs iufia contra 
publice  fornicances  ira,  vc  oportebat,vfus,(ptjnus  vtruq,-tru- 
cidauit .  Samucl  re",e  Amalech 


-o 
iufta  ira  in  mcdium  trahens,oc- 

cidit.  Sicitaquefitirafcpe  nu- 

mero  bonarum  actionuin  mi- 

niftra  Hclias  vcro  zclotcs  quin 

qu.aginta  fupra  qur-dringentos 

turpitudinis  faccrdotcs,  k  qua- 

dringcntos  viros  facrorum  nc- 

morum,comcdcnces  de  rnenfa 

lezabcl ,  iufta  fapicntiqueindi- 

gnacione  in  totius  Ifracl  vtili- 

tatem  ,  vt  morte  multarencur 

etfecit . 

■icOPTATVS  Mileuic.Vi- 

deamus  quarc  iVIoyfes  cria  mil- 

liahominum  iuiiiccccidi,  qua- 

rc  Phinees  duos  ,  quare  Elias 

quadringenros,  &c  quinquagin- 

ta,quare  Macarius(  cathohcus) 

doos  ( hxrcticos  Donacilhs , ) 

qnorum  nomina  quotidic  tia 


vlio  tibi  confcntirc  non  potero ,  vc  pircam  hxrcticis,vc  me 
Catholicum  non  prqbcm.  Mori  poilam,cacere  no  poirum, 
&;c.hHperacoru  fcripta,qua:  dc  AIcxnndria,&  Aegvpco  Ori 
gcniftas  pclli  iubct,me  fuggercnce didlata  fuut.Vc  llomang 
vrbis  pocifex  miro cos odio detcfJct',  mcum  confiUum fuic. 

•}c  lUEM.  C^idloquarde 

circa  altare ,  &  folTa  aqurcduaus  replcta  eft.  i    Prifcilliano,  (h.ercftarcha,)  qui 
,-,  .  J-  n'  I     I      +  &fccuh  gladio,  &  totius  otbis 

Cumq;  lam  tempu.scllet,  vtoficrrcturholo-  ^  autiioritatcd.unnacuscrt? 

cauftum,accedensElia,sprophecaair,  Domi  ^       •a  AVGV.  Mal.^fui^volun- 

ne  oeus  Abraham,  &  iraac,&  Ifraci^oftende      rnnrTmVrV^^r '.""^""^''"'T'! 
,  r      }  lunt  pcrmittendi  hx'rcciC3,fea 

hodie,quiatuesDeus  Ifrael  ,  &:egoleruus 
tuuSj&iuxraprsEceptum  tuufeciomniaver  3 
ba  ha^c.  Exaudi  me  domine ,  exaudi  rne,vt  di 
Cat  populus  iftcquia  tu  es  Dominus  Deus,et 
tu  conuertifti  corda  eorum  t  iterum.  t  Ceci- 
ditautem  ignisdomini,  &:vorauitholocau- 
l-i:um,&ligna,&Iapides,  pulueremquoq;  Sc 
aquam,quajeratin  aqu.^dudtulambes-  Qd" 
cunivMifletomnispopuIus,  cecidjcinfacie 
ruam,&ait  Dominusipfeeft  Deus,  domin'  f 


be!loinuidia:vcntihtis.Omncs    ^  ipfe  eltDeus  .  Dixicque  Eliasadeos-  Apprc-  4 


TjL, 
il.:. 


coiiflat  in  eos  vindicaiic ,  a  qui- 
bus  lufTio  diuinacotcmptacrt. 
Nam  ^T^n/licies  tioi  fculpnlcyDei 
VOX  dhEz,l^nfjcies  aUultenum, 
riufdcm  Dei  vox  ert.  T^m  facies 
fchifma,  &,  Ou£repacem,i;:y  confe- 
^ucriseam ,  eiufdem  Dci  prxcc- 
ptum  ed  .  Temporibus  Muyri 
populus  caput  vituli  coluitjio 


henditeprophetasBaal,  &  ne  vnusquidem 
cftdgiat ex  eis . Quos cum  apprehendiflent, 
duxiteos  LliasadtorrencemCilon,  &inter-  ^ 
fcciteosibi.Etaictliasad  Achab.  Abfcende  7 
comede,  &bibe,  quia  lonus  mult^pluuia:  s 
eft.  Afcedit  Achab,vt  comederet,  &  bibcrec. 


irianiilia  occidi  mcruerunt,  g,a 
Deivox  vidcbatureffcconcempta  .  Phinecsadulterosper- 
cu(iic,6i;  laudari  a  Deo  meruicquoniam  diuinorum  cotem- 
ptore$occidit.C^adnngcnn,(S<:  quinquagintaquos  Elias  oc 
cidillelcgicur ,  idco occiii  func  ,<\^ua  concra  luflioncm  Dci, 
Dci  prxcepta  contcmpferat.Et  illi  quorum  nominibus  Ma- 
cariuin  cnminaris ,  nec  a.  talfis  vacibus  ionge  funt ,  quia  vox 
Dei dixic fucuros  ctlefalfos  vates. 
■{«  HIEKO.  Dcpone  gladium,&  cgo  fcutum  abijciam.In 

vno 


vbi  potcfias  d.icur  ,  &c  a  malo 
prohibcndi  ,  iSi:adbonum  co- 
gcndi  .  Si  voluntas  mnla  fux 
pcriiuccendaffilibcrtaci,,  qua- 
yc  IfraeliCE  tam  daris  flagcllis 
amalo  prohibe.uKur  ?  ^iarc 
Pau!ui  non  cfi  pcri-niiru^  per- 
fcqui  ccck^iam  ?  Quare  liioiK;- 
tur  paccr,  non  foluui  verbiscor 
hpcrc  fihum  durMin,  f_-d  cciam 
lacera  cius  cCidere,  vtad  baiiam 
difciplinam  coaclus,6i:  domitus 
dirig.!cur?&:c. 

a  ^/'p«-/?e«rfi/-f.RAB3ANVS. 
Sic  rcdempcor  nofier  aduenie- 
te  dic  iudicij,  mittecangclosfa 
os  ,  o:  colligent  omnia  (candala 
dereguo  euis,  &c  mitrcfir  cos  in 
Itagiium  ignisV  vbi  cruciabun- 
tur  lccundum  duntiam,  S^:im- 
poenitcns  cor  corum. 
b  Midtie  plitui.x.ISl  DO.  Na 
fcente  Chrifi-o  Dci  filio  inter 
honuncs,&:  teneritudincm  car 
nis  nof  trc  accipientc,pofIquam 
mortem  guflauir,  iV  vidor  de  mundo^ad  coelos  afcend*ir,im 
brem graC'^  duiin^  pcr  fcp:ifocme fpu-itum dc fupcrnis ad 
tctram  nuiit,  qui  nus  a  pcccato  mandarct,&:  fpiricualcs  fru- 
dus  gigiierc  facerct. 

RAHBANVS.In  virrucib.Eli>,quipotencia  Dei  pollcbat 
in  inrirnucacib.fuis,qiiid  dc  fc  pocerat  agiiofccbat.Ibi  oflcn- 
debat,quod  acccperat,  hic  quod  acceperac  cufiodicbac ,  In 
miraculis  monftrabatur,in iniirniicacibus  iciuabacur. 

ri^  EUas 


D 


E|Mft.  ad  Ccc 

fiphontem. 

Epift.404.. 


Exo.Niim. 
ludic.&c. 

-verba  t! » 
etfi  h-ec  <ii- 
ftioHebr.iicc 
leg.itiir  diinit 
ti  debiiichoc 
loco  ,aiu  vcr 
ti,  omnes  h.is 
res. 

t  i.q.t.C.icri- 
ptura  . 
Ac't.i>. 
Exle.jo. 
Proue.  »3, 


Angelomut  . 
Mucth.  J3.C. 

E 
Rom.z.c. 


F 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

l  Ec  fofla aqu^du.  Ex  hoc  rideretur  alicui ,  quod diSium  I{ab.Sa. 
ejfei  fulfurn^quia  l  z.bydrix  aque  non  fufficerent  ad  replendum  fojfatti 
tants  longitudinis ,  fLilicet  duccntorum  cubitorum  incircuitu  ,  q<iia 
quodlibct  laius  habcbat  quinquagvita  cubitos  fccundum  ipfum.,Ad  qi 
njpondet  dicens^rp  vnuf  de  cffundentibns  illas  hydrias  Elifcusfuit ,  qui 
yene-rai  illuc  cit  ahopopulo,  quauis  nondum  effet  Eli£  difcipulns ,  & 
tjfundendo  hydriam  fuam  effudn  aliquam  partim  eiusacafu  fuf  ma- 
hus  Eli£,0'  tur,c  aqu£  flnere  cceperunt  de  digitis  eius  miracuhfe,ficut 
d;  foritibus abundaniibus,& pir  hoc  foffartmfuii  r( pictii.  ^dconcor 
diam  autem  buius  adducit  illud,  qtiod  habctur  inf.4.  lib.c.  3 .  de  tribus 
rcgibus  at^uarn  quxrentibus per  intercrffioncm  prnphet£,&  re^ondit 
ynui  dcftuis  rcgis  jfrael.  Efl  hic  Elifcus  filius  Saphac,qui  fudit 
aquainfupcr  manusEIiaj.  q.d.ific cfl  aptiffimus  ad  quxrcndtim  ft 
gnum  aqu£,quia  per  effufionem  aqux  de  manu  fuafa5iumfuit  miractt 
liim  in  mnhiphcatione  aqu£  modo  prxdiRo . 
i  Dorriine.  hanc  oratiou em  creditur  feciffe  ahe,t>t  foffct  audiri  ad 
Deibonortm,  6'  populi  conuerfionem . 

3Et 


3  Et  iuxta  prx.  f.immolando  in  cxcclfis  extra  Hierufalem  pofl  tem 
pli  tedificationcm ,  quod  crai  illiii  itm ,  nifi  exfpecidi  dijfenfatione di 
uina,quodfeccrat  Eias  in  propofito ,  &  Deus  hoc  ofleudii  perignem 
defccndentemfupcrholocattflum  eius.Cxtera  patentin  litt.r.t. 

4  Dixitque.  Hie difcribitttr prophctarwm  Baai occi/io ,  ch  dicitur. 

5  Apprehendite  prcphotas  Baal,&c.  videbatcnm  Elidspoptt- 
lumfcrttcntemadhonoreinDei prop(errecentiammiracu!ivift,&  io 
volhit  accekrarc  mortemjacerdotum^  qni  deceperwit  p(>pulit7n,ne  le- 
Xabe!  inducerct  regcm  mariturn  juurn, &  rexpopulum  ad  fcruandum 
v,t:mipforum . 

6  Duxit cos.  vt eorum  cddauera in torrentemproi^cerentnr.  Jnter- 
fecit  autem  eos  Eltas  per  populum  ftbi  in  hoc  afjifientem,  cJ*  aliquos 
forte  vccidit  manupropria  ■T^^fo ditiins  itt/iitits ,  /icut  & Samuellegi- 
tur  regcm  ^malec  occidi/fe  jupra  //'. I  .cap.  i  J . 

7  Et  ait.  Hicponiturftgiium  de  datione  pluuix  ad  tollendumficcita 
tem^etfamemcamdiiitiir. 

8  Quia  fo. i.imminct  depropinquo^quiapluuia  facitfonitum in  ca* 
dcndo,&  quantogroffior  eil,  &  iienjior,tanto/it  fonitus  maior. 

r  Et 


MORALITER. 

t  Dominus.  oflenditurq,pr^dicator  verit.ntiscofidcrarcdc- 
bcccpportunitatcm  tcmporis  ad  pr^dicadii ,  quiafcriptum 
cff  Ecclc.  ^.b.  Tempus  tacendi,&  ternpus  /o.7«en(ii.P  ropccr  quod 
fiipcrillud  Mat.Zj.d.Eccee^o  mit.advosfa.&fcri.  dicitHicro. 
Sapientcs,qui  nouerint  quando  dcbcant  proferrc  fcrmone. 
t  Cumquc.  pcrfacrificiu  Eliefigniftcatur  facrificiumpr^di- 
cacorisdc  propriacarnc.vndc  Paulus  prcdicacor  vcritatis  di 
(^}t\.i:.i.Cor:.^.(i.Cafligocorpusmeum,&  infer.re.&c.  Etad  hoc 
iacrificul  offcrcndii  inducit  nos  Apoflolus  Rom.  3  -a.  Obfccro 
'pos  fratres  per  mife.Dei,vt  exhi.  c  or.vcjira  ho.  viuentern ,  fxn£la,Deo 
pl^t.^atKmabile obfe.veiirum.  Sed  quoniam  non  folum  caro,fcd 
ctiam  fpiricus  hominis  cfi  offcrcndus,  idco  ad  hoc  fignifica 
dumfactafuittnnacriulio  aqu^-  fupcrEh(,'facnficium,per 

quani 


qu.i  fignificatur  triplcx  cfiiifio  Iachrymaru,f.  lachrymarum  lachrym.irii  m 

contritioniscxrccordationc  pcccatorupropriorii  Efa.jS.c.  *^*"'"'  "'" 

dixitEzcchiasdfio.  J^ecogirabotibiomnesan.me.inama.anmtn  ^ 

me^.Etibidemfibrdicuuradomiho:  ^udiui  orationem  tuam, 

&  viailachrymjm  luam.  Effiifio  fecuda  eft lachrymaru  copaf- 

fionis  cx  copaiTione  ad  Chriflum  pro  nobis  paifiim.  I0.20.C. 

MariafLibatad  mo./o.plo.Tcnia  vero etiufio  eft  lachrymarum 

dcuotionis  exdiIati6cpr(^miorii  Vl.^o.a. / uerunt  mihi  lacbry 

m£  me£pa.dieac noc.Sc^^t.Tranfibj  in  lo.ta.admi.  vfjue  dd do.Dei. 

4  Dixitque.  qui  intcrprctatur  dcuorator,  ideo  per  prophctas 

Baal  intclligunt  doctores,&;  pr^dicatotcs  fallitacis ,  propter 

qu^fiii  tcpuialc.  Per  hoc  ergo,  q>  Elias  prophetas  liaal  occi- 

dit,  vti  dicicur  in  ccx.fignificacur,  o,  prgdicator  veri c.  cis  dc- 

bct  talcs  faHos  predicatores,iS<:  dodtorcs  pcutere  gladio  vcr- 

bi  diuini  ,i2  dcnunciarc  cos  occidedos  per  fcntcnciam  Dei. 

t     Ellas 


l 


8^1         Glof.ord.&NicolaideLyra,  ;       832 


a  Elus  autem  alcendit,&c.  .5«  CHRYSOSTOM.  S.inaicum 
A  iummoftiic}io,&:  m.ixima  vehcmcntiaor.ibanr,  vcctiacotu 
h  W»»^«  coipus  intkiftcixnt.  Bcntus  Hdias  orans, primumquidci)- 
liuit  lolitudincm,  dcindecum 


pofuilfetcaput  inccr  ji^eiiu.i .  Sc 
fcipfum  cum  m.ignoardorc  in 
ccdcrct,ita  fundcbac  prcccs .  Si 
vis  autcm  cum  etiam  vidcre  rc 
ftum  nanccm  in  orationc ,  vi- 
dc  cuuuurfusc^ccnfum  inccc 
Jum ,  &:  ita  cxtcnfum,vc  cciam 
igncni  t  calo  deijLTixc  .  Ivx 
cciamquando  voluit  fufcicaie 
filium  vidu.i?,  cum  tocuni  fcio- 
I  vpla.  ftim  cxpandiHcr,contccir  cnm 
JP  rcfurrcdioncm,  non  niccrruu> 
pens,ncquc  ofcicans,  ficuc  nos, 
fcdanmii  in  orando  alacricace 
inccnfus. 

^NAZIANZl-NVS.  Helias 
libcnccr  m  Carmclo  ca;lcfti 
philolbphix  opcram  d.ibac ,  & 
loanncs  m  dcierco,  &  lefus  ip- 
fe  preces  locis  ab  hominum 
commcrcio  fcmdtis  cnbuc- 
batjhoc  crxcmplo  prarfcribcns, 
nobis 


C 


b 


nobis  quoquc  facicndum  cfJc ,  vc  quictcm  amplexemur,  sc 
nos  cx  hommum  trcv;ucncia  in  folicuduicm  atlcramus,  vc  fi 
ne  vlla  tirce  Dcum  alloquamur. 

b     fatiacUpluuia  ^andh  ,  &o. 

Elias  aurem  afcendit  in  vcrricem  Carmeli ,  &  t      "^  aMBROS.  Elias  fanchis 
r  ■   L'     ■        r  .    rcfcrauic  ieiuni)s  uiis  caJum, 

pronasifcrram  polmttacicmluamintergc-  '   ^^,,.^„,  or.iciombus  ia-cunda- 

nua  rua,&  dixic  ad  puerum  luum  •  Alccde,&;  -   uic.Jllius  cnir.-.iiccic.iccu>con- 

prolpicc  contra  mare .  Qui  cum  afccdifTet,  &f      "^"'^"'  P'""'*'""'  '^""'"^ ^^'''^' 

contepiatuscnct,ait.-  Non  cfl  c]uicquam .  Et 

rurfumaitilli:  Reucrtcrclcptemvicibus  .  In 

feprimaautevicc,eccenubecula  paruaquafi 

tvclligium  hf)minis  afccndcbatdemari.  Qiii 

air:  Afcedc,&  dic  Achab.  lunge  currum  tuum 

&c  defcede ,  nc  occupet  te  pluuia .  Cumquc  fe 

vertcret  huc  arque  illuc ,  eccc coeli  t  contene- 

brati  iunt,&  nubes,&:  vcntus,&  fadta  clt  plu- 

uia  grandis .  Afcendens  iraque  Achab  abiit  in 

lezrahel,  &  manus  dommi  fa6ta  elt  fup  Elia, 

accindlifque  lumbis  currcbatante  Achab  do 

pec  vcniret  in  Iczrahel. 


caccm  conucrcic  m  p.utum.  Ta 
ca  cnim  cius  prccibus  orbcm 
tcrrarum  imbrium  l.-»rgic.".s  irri 
gauic ,  vc  aridarcuiuifccrcnr, 
morcua  rcfurgcrenc ,  langucn 
ciaf.inarcntur. 

^lDliM.  Iciunus filius vi- [ 
duxabinfcris  fulcicaitic,  iciu- 
nus  pluuias  oredepofuic,  ieiu- 
nus  ignes  c  c^lo  c  duxic ,  iciu- 
nus  curru  rapcus  cfl-  ad  cocluni. 
&c  quadraginca  dicrum  iciu- 
niodiuinam  acquifiuicprarfcn 
tiam.  Tuncdcniqucplus  mc- 
ruic,quando  plus  iciunauic . 


^CAP. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

I  £f/!ro»»f,Vtdeuocius  orarccad  diuinum  bcncftclum  im- 
pccrandumprocommuni  populo  .  Liccccnim  Dcus  vclic 
aliquando  aliquid  facere,  vcl  ficri,  tamcn  cum  hoc  vulc  facc 
rc  pcr  oraciones  fandorum. 

a  .^/cf«rfe.  Ad  vidcndumfi  afccndcrcc  aliquanubes,  qua: 
cffccfignum  fmmmcntis  pluuix. 

j  ^uemre,  (&c.  Pcrhocdctignabaturvniucrficas  viciorum 
quibus  Achab ,  &  populus  Ifrael cranc irrccici ,  propccr  qua: 
prohibicxfucr.it  pluuia? .  Qiiod  auccm  vniuerlitas  viciorum 
per  fcpccnarium  defignctur,dicit  Grcgo.homil.  2  ^.Scpccm 

cr"o 


crgo  dxmonia  Mar  ia  habuic,qua:  vniuerfislvitij  s  plcna  fuit^ 
Racio  vero  figumlis  accipicur  rcfpcclu  noui  tcfl  cuius  vc 
tcfiamcncum  figuratuit,  fccundu  quod  dicitur  i  .Cor.  lo.c  I 
Omnia  injhura  conti><geb.iiit  lUis,  quia  pofl  fcpccm  Chnrti  mv 
fIcria,fcii.'ccr,concepcion;s,naciuicacis,bapcifnii,pra;dic.i 
nis,  palIionis,rcfurrc.ttionis,  afccnfionis^dcfccndic  abuni  Li 
tcr  pluuia  gracie  fupcr  Apofiolos  in  die  Pencecofics ,  vc  ha- 
bccurAd.  2.C. 

4  CHm(>He.  lugcdo rcgis curru,  &  prxparado  fe ad  rcccfruni 

5  Et  manus.  Dans  ei  forcicudmcm ,  &:  agi  li  c.icem  ad  currcu- 
dum  vclocius  ad  ciuitatcm,  quam  cqui  regis . 

CAP. 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

t  Eliasautem,  Perhocauccm,qu6dEliasfuisprecibuspIu- 

uiam 


uiam  impecrauic,fign  ificatur,'  quod  pcr  oracioncs  dcuoci  pj 
florjs,  vcl  pr^dicatohs  impccracurgraciafaluacoris . 

MOKAL. 


A  D  D  I  T  I  O    I. 

Incap.  18.  vbidicicur in  poliil.  rfque.juo  dMiicatisin  duas 
^<jrf«. quia aliqui corum  colcbant  Dcum ,  bc cum  hoc  Baal, 
licucdc  Samancanis  dicicur. 

Samaricani  non  colcbanc  Deum,fed  dcos  fuos,  vt  inf.4.1i. 
dc  cis  diccciir,nifi  quod  cimcbanc  Deum ,  aliud  cnim  ef^  ci- 
mere  Deum,&:  aliud  Deum  colerc.  Timor  cnim  feruilis  pp 
tefl  cfle  fine  charicaccnon  camen  culcus  Dci,  qui  in  fidcfpq 
&charicatcconfiftic  fccundum  Augufi 

A  D  D  I  T  I  O      J  I. 

Incod.c.18.  vbidicicurin  poftil .  Quxricurhicquomodo 
accepcauerunc  Eli^  propoficionem. 

Poceft  dici ,  q?  prophec^  Baal  canquam  penicus  infidelcs, 
ficut  non  confidcbant  de  fuis  d^mombus  ,  (j?  faccrent  igne 
defccndere,ita  nec  crcdcb.int,  quod  hoc  facerct  Elias,&:  fic 
non  timebant cum  eo  intrare ad  examen.quod  fi  per  oratiq 
pem  Eli? ignis  non  defcedifIcc,prophcc?  Baal  eflenc  fecuri. 

REPLlC.In  c.iS.vbipoftil.  exponendoclaudicacione  in 
{luaspartcs  de Samancanis  ponitcxcmplum,quicolcban? 

dominum, 


dominum,&  cum  hoc  BaaI,c6cradicicBurg.  aflerens,  quod 
Samaricani  non  colcbanc  Deum ,  fcd  fvjlum  cimcbanc  dfi.m, 
addcs  quod  mulcum  rcferc i  nccr  colere,  &  cimere .  Scd  hoc 
fa(!ituni  Burg.non  efl  percratfione dignii, quia  eft  concraro- 
tundum  texcum  ^.Rcg.iy.vbi  bisdicitur,qu6d  colcbant,cc 
femel  tantum,quod  timcbanc,fcd  pcrfuafioliurg.adhoc.cj,! 
Samaritani  npn  colebant  Deum  pugnans,  includk  pcriculo 
fum  errorcm,fi  enim,vt  ipfc pucac,  &  dicic,nullus  cft culcus 
DcijUifl  fiac  in  fide,fpc,&  churicace,fcq'uicur facerdocem  in 
peccaco  morcali  milliim  cclcbranccm,  ncc  coIcic,nec  facn- 
ficare,nec  conficere,quiailIa  func  veri  culcus  Miffe,  efto  er- 
go  culcum  excra  chancaccm  filua  fidc ,  &:  forma  ccclefi?  fo- 
re  verumculcum,fcd  non  placidum  Dco,ncquepcrfcduni 
fccundum  omncs  condicioncs  Theofcbi^.  Sicuc  cnim  fccu 
dum  doctorcs concedicur fidcm  informcm efrevcram  fidc 
&L  fccundum  cam  quis  dicicur  fidelis  numcro,&:  forma,qu. 
uisnon  in  mcrico,  icaoporcec  conccdiculcuminformcni 
qui  hic  dicicur  claudicacio,  &  pcr  hocad  Bcacum  Aug.dicii 
quod  loquicur  de  culcu  Dci  fbrmato  charicacc . 


8 


33 


IllPvegum. 

C  A  R    XIX. 


WK 


Cap.XiX.        83  ij. 

ru.<:,cibi!rn  rorporis  non  rcqiiircbnr.f 'Jias  ad  illam  fcftinas 
lc<]U(cni,ioi;ab::c  vc  ^ccjpcicmr  aniiiKi  ilia  a  lc.Pccrus-  alpi 
cicns  in  montc  doinmic^  rciUrrG(l;lionis  gloriani ,  nolcbac 
dcfcc'dcrc,diccns,  dominc,bonMncUuos  biceffc.  C^uantaigi- 
tiir  ]]la  duiina;  lubfiancicCglocia,  quanta  Vcrbi  bona,in  qufj' 

conciipifcunc&an- 

XIX. 

Vntiauicautcm  Achablezabcl  omnia  ^ 
quic  fecerat  Elia»; ,  &  quomodo  occi- 
difTetvniuerros^pphctas  Baalgladio: 
Mifitc];  lezabel  nuntium  adEJiam  di  t 
cens.H^c  mihi  faciant  dii,&  ha!C  ad- 
dant,  nifi  hac  hora  craspofucro  aiam  * 
tuam,ficutanimam  uniu.s  exillis.tTi  ? 
muit  ergo  Elias,  &  furgens  abiit  quocunque  eum  ferebat  vo 
luntas.  Vcnitq;  m  Berlabee  Iuda,&dimifit  ibi  pueru  fuum,  ^ 
&c  perrexit  in  delertum  viam  vnius  dici .  Cumq;  venilfer,&  t 
federet  fubter vnam  f iuniperum,petiuit  anima^  iuXyVt  more  ^ 
^  rctur,&:ait,Sufficitmihi  domine,tolIeanimam  meam.Ne- 

que enim melior fum quam  patrcs mei.Proiecitque Ie,& ob  ^ 
d  dormiuitin  vmbraiuniperi.Etecceangelusdominitetigit  7 
e  eii,&:  dixit  illi,  Surge,&  comede.  R.efpexit,  &  ccce  ad  caput  J 
fuum  fubcinericius  panis,&  vas  aqua:.  Comeditergo,&  bi- 
bir,  &  rurfum  obdormiuit .  Reucrfusque eft  angelus  domini 
fecundo,&tetigiceum,dixitqueiIli,Surge,&comcde.Gra- 1 
^  dis  enim tibi rellac via .  Qui  cum furrexilfet ,  comjcdit & bi- 

lum  (ignac,  cuius  opc 
ra  tani  in  Gorporali ,  quam  in  fpiritu.ili  nacura  fubliftimus. 
c  Etecceadcapm  fmm^&c.  RABBAN.Eliasbispaftusex- 
primic  noftra:  nacur^  infirmiciccmjquibus  non  fufiicic  flm- 
picx  pal1us,feddupicx,quacenus  ad  fupcrna  valeamus  afce- 
dcre .  Sicuc.n.corpus  (ine  alimcncocorporali  fubfiftcrcne- 
quiCjita  nec  anima  viuere  poceft  line  vcrbo  Dei. 
f  ^icum.  ^  AVG.  Mofcs,  &:  Hclias,  &c  ipfcDominus, 
quadragincadiebus  ieiunaucrunr.PrsECipiCuraucem  nobis, 
^  cx  lcgc,?<:  cx  prophccis,  &c  ex  ipfoeuan^elio  quod  abeis 
tcftimonium  habec 

•J<  Idcm.  Mcrico  etiam  noshunc  dicrij  nuracru  cuftodirc 
dcbemusieiuniis.quem  p  taliacxcpla  lcgimus  conlccratii. 
•ji  Idcm .  Quadragcfima  iciuniorum  habct  audtoricacem,  & 
in  vcceribus  libri^  ex  ieiunio  Mofi,&  Hcli(^,&:  cx  cuangcliQ 
quiatocidemdicbusDominusiciunauic,  dcmonftrans  E- 
uanscelium  non  dilfcncirc  a  lGge,&  prophctis. 

#  BER- 


Ir-tiatfitautcm  .4chab  ItT^abclomnia  qii£  fcccr.  &c. 
Stqiiirur . 

b  7  irt.  ult  er^o  Elias,  &  furgnns  abiit^  &c .     R  A  P>, 
Sancb  vin  fublcuancc  fpiricu  ad  lumma  rapiun 

tur,(juamd;u  vcroin 

liacvicafunc,nefap-  C   A   P. 

binncccncacionib.  rc- 

pi-imunrur,  hinccfi: 

cuod  Clias  cum  toc 

vii-curibus    proccflTif- 

f.t,  Iczabclpofimo- 

duniquiiiriuisrcgina 

t.^mcii  mulicrculain 

''.iiI!C,&qui  mortu<ys 

^Lifcic.ibacvcncurap- 

iiidcbac,  aliaquoque 

T  rxclara  facicbac ,  ti- 

;nore  pcrcuirus   de 

nanumulicris  mor- 

tcmtugic,  dc  manu 

f^ci  niorccm  pccic  , 
ccaccipic 

-,  Tiicod.Curcu  can- 

MshabeacvircS)  fola 

umiiicIczabcl?Quo- 

niam  non  folum  crac 

prophcca,  fcdecian\ 

lioino,  .S«:alioqui  ti- 

mor  cr.ac  diuina:  di- 
Ipcnfacionis.Nam  ne 
miraculi  magnicudo 
cuisfpiricus  nimis  ac- 

rollercc,conccilic  gra 

rianacuric,  vccimorc 
t  fufcipcrcc,vc fuani agnofceret  imbecillicatcm. 
fei,  4«  Anib.^cfcrtum,tugaeft  bona,ad  quod  fugit  Elias,  Eli- 

feus,Ioannes Bapcifia.l-ugicElias  muherem  Iczabcl,i.etfii 

lioncm  vanicaciSj&fugicad  moncem  Orcb,  quod  lignifi- 

cac  cxliccacioncm,  vt  hccarecur  in  co  carnalis  profluuiuni 

vanitatis,&  cognofcerec plenius  Dcum. 

•;:  I D  E  M.  Afpcriores  cencationes  has  cfle  cognouimus, 
:iix fiunc  pcr  mulicrcs .  lob  tentatus  eft  etiam  pcr  mulie 

icin.Pcr  Euam  Adam  fupplantacus  cfl.Quid  dicacur,quod 

ctiam  Heliam  lezabcl  crucnca  perfccuca  eft?  Quod  loan- 

ncm  Bapciflam  Hcrodias  fecic  occidi  ?  Singulx  lingulos . 

iVlihi  quo  minora  longe  merica ,  co  tencamenca  grauiora . 

Vircus  in(irmior,icd  plus  pericu!i,&c. 

c    Jfi  Tollc animamnuam  ,&c.  Amb.Anima  inillofinuac 

rcccffu  pacriofcflinacaudirefermonc,s,Verbi,&:cum  au- 

dicrir,fupcr  ocm  fuauiratcm  accipit.Moyfes  in  monce  poli 

cus. 


D 


geliprofpiccre? 
•y:  Chryf.  Si  morcem 
mcliorcm  maTore 
crcdcbac,quare  &:  pa- 
criam,<3(:  populum,nc 
mortcm  incurrcrcc 
ieliquic,&  fugic?  Quo 
modo  morcein  qua 
tunc  tugcrac,  nunc  re 
quirit?Vc  vidcas  hinc 
etiam  quomodo  mor 
ce  peior  efl  mce  rof  .1- 
ta  &:  lonas  criflitiam. 
tiigiens,  confugicad 
morcem.Sic&  Dauid 
morccm  rcquiric .  7v(p 
/«/»,  inquiCj/iic  diie  mi- 
hi  finem  meum .  Bono- 
rum  viccs  maximas 
fperabac,  mulcabra- 
uia,  innumerabiles  rc 
cribuciones ,  claras  ac 
vaiidc  florenccs  ccrca 
miuumcoronas. 
d  Et  e<ce  angelus  domit 
nitetigit.  RAB.Angc 
lus  qui  Eliam  pauic , 
magni  confilii  ange- 


Epifto.  ado- 


E 

tvd,  ni.it. 


la  Pfal.  1 10 
Sentea.<4.(k- 
tcrap.  • 
Epiftol,  ii^ 


NICOLAVS    DELVkA. 
C  A  P.    XIX. 

NVnciauicauC  Toflquam  defcriptaefl prophetariim  Baalocci 
fio ,  hic  conjequenter  occafionc  huiuspomtur  Eli£  perfccuiio, 
tircaquodprimodejcribiturhumana  ticpidatio,  fecundo  angelica 
irrouifto^ihi.  Eccc  angelus  Domini .  tertio  diuina  confolatio,  ibi : 
Ec  ccce  fcrmo  Donmi. Cireaprimum  diciiur. 
I  hiuntimit  3U.  quajicompatiensprophetis  Baaloccifis,  &ex 
hoc  patet  eius  malitia  ubfiinata,poflqnam  vidcrat  totfigna  mirabilia 
&exbocvxoreiusaudaciamaccepitoccidcndi  Eliam,  vndc  fub- 
ditur  . 

-  Nifi  hac  hora  cras.  Eam  a  corpore  feparando.  credebat,  n.ijla 
'^«hcr  qnod  proptcr  liiudvcrbum  nonfngeret ,  eoquodconftanter  fe 
lihndcrat  ,Achab  qnxrcnti  ipfurn  ad  mortern,fed  Deus  eum  permift 
fmm-e  cx  humanafragditaie,ne  nimis  eieuaretur  ex  conflantia  prte- 
'cdentitideofcquitHr . 

3   Ti- 


3  Timuit  ergo.  Kerbum  multens  qui  uon  timucrat  ojjenfam  re-^ 

4  Et dimifir.  f.filium mulieris  vidu.^e quem  fufcitauerat ,  & qite 
mtilier  ex  deuotione  ei  tradiderat.vt  eurn  erudiret,.cr  puer  Eli£  mini  . 
flraret,&  hic  dicitur  fuffe  lonaspropheta.  Fcruntamcn  quia  vole- 
bat  ingrcdi  d(ftrtu,&  abfqiie  uUaprowfione,  quod.  uidebatur  durum 
propuero,idco  dimifittum, 

5  Pcciuicanimx'.  i.petiuit aDco,quodanima7n  fuamde corpO' 
re  accipcrct.  Optabat.n.magis  }nori,quam  uidereper  idolvlatrai  cun- 
temptum  Dci. 

6  EcobdormiuiC.  Eatigatusexlabnre,&ieiunio. 

7  In  vmbra  iuni.  arbor  e/t  crefccns in  defcrris,cuiiisvmhra  fer,  lunipcri. 
pentes fugiunt,vtdicit  Tlinius,&ideo  in  vinbraeius  hotnines  fccitra 
dorwiunt.  _  \ 

8  Ec  ecce.  W/c  cnnfcquentcr  circa  Eliam  ponitur  angcUcaproHi-> 
fto,videlicet  de  cibo,qitiafamelicus  crat,  &  laffatus ,  &patct  literct 
vfqueibi. 

'V:  Ecambu- 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

I     'Hnntiaiiitatttem.  Scquicur. 

t  Mijitq.<e h-^abel .  Sicuc  in  cxporicioncfacrxfcripcura^fic 
Jiliquandocianficusacapicc  Chrifto  ad  ciusmcmbra  pro- 
pccr  nnicuam  conncxioncm  ,  fic  cciam  fic  cranfitus  ab  vno 
CliriHi  mcbro  ad  aiiud  pp  eandcm  ronem,  igitur  ficut  pcr 
Eliam  fignificacus  cft  bonus  dodtor,  vcl  prardicacor ,  ica  hic 
pcrci!mfignificacurbonusdi(cipulusdo<^oris,vclpra;dica 
coi is,auc  unicacor.Per hoc  crgo  quod  Eliasfiigic a facic Ic- 
''abel,fignificatur  quod  bonus  difcipulus  fugere  dcbcc  con 
'■i.ip:fccuuamcarnis,qux-  fignificaturpcr  iczabcl,  eo  quod 


incerprctacurfluxusianguinis,exciiiusabundanciacxcii:a- 

tur  carnis  concupilcentia. 

t  Etperrexit in  dejir.  Pcr quod  fignificacur rcligionis  ingref 

fus,vcl  auftcricas  vicUis.Sed^uia  poff  ingrcfiuni  rcligionis, 

vcl  inchoacione vica: aul^crioris aliqui cepefcunc,i6 fubdic. 

6     Et  obdo)-miuit  in  vmbra.  Tcpor  cnim  aliquando  nomina- 

tur  in  fcripcui  a  fbpor. 

8     Etecccan.  namangeluscufloseum  excicac  ad  bonum 

c^crcicium  di.  furge.  pcr  mcncis  vigilanciam. 

t    Etcomede.  ifacrain  Euchanlfiam. 

t    Grandis.  q.d.ipfa  cli  cibi  viaticum  duccns  ad  pacriam,!- 

dco  fcquicur. 

Tom.2.  DD       t  ^^ 


8i) 


Glorord  &NicoIai  de  Lyra. 


836 


^  •}«  BERKARDVS.  Hclia;vciquccibus.illatuscftabangc- 
A  iojquonujliisinlnimannconfiictud  nc  vilior  jnucnicur,  f. 
Kcrm.4.  ia  panis,  6i  .iqu.j,tanr.7caincn  tbrticudo  collata  c(i ,  vc  quadra- 
PiaJ.50.         gintn  dicbus  ambMl-ins.non  iacie;arctur,nec  cfurirct. 

*  PASCHASiyS  Coibcicntis.Hoc  potu,accjbo  Hclias  dc 


L.<leforporc    "1«'»'"  angcli  paftus, 
ft  fjns.  Dom,  quadraijujca  dicbus , 
ni  in  pu?ha,c,  pcr  quos  prxfcns]  fc- 
culumdclignaC!Jr,vf 
Quc  ad  moncGm  Dci 


»fl 


B 


licitur  pcrucpilfc, 
Exquo  paccncerm 


crac  frlus  cum  quocmc  Dominus. 

c  nt ijp!r:(*is. RA.ji.Spincus.inccdoininumcucrr(t montrs, 
^  pcrras  concaic,  quia p;:uor  qui  cx ;  ciiirnru ciusinui.-,^''^ 
9kitudinccordisnoltndciicir,il5e  dii'i'.i.iliquct!icic.Scdfpi- 
ntui  commocionis,i\:  ij^nis  non  incllc  dommusdicicur,cUc 

vcro  in  libilo.nur^jTc 

bit ,   &  ambul.iuit  ia  fortitudine  cibi  illius  quacjr.igint.i   ' 

dicbus,&quadragint.i  nodibus^vfquc  ad  montemdeiHo-  » 

reb .  Cumquc  vcniffet  illuc,  manfit  in  fpelunca .  Et  ecce  fcr-  J 

mo  domini  ad  cum.  Dixitcjucilli,  Quid  hicagis  Elia  ?  AtiU  i 

nuicur'quodcibVs*i-  a  lcrcfponditjZclo  zelatusfum  prodominoDco  cxercituu,  ^ 

ile(Euch.-iriftia:cor-      q^adcrcllqueruntpadum  tuuiiifilii  Ifraci.  t  Altani  tuade-  ^ 

b  ftruxerunt,  &prophetastuosoccideruntgladio,  &dcrcli-  « 

ctus fum  cgo  folus,  &  quaerunt animam  meam,  vt auferant 

cam.Et  aitei,  Egrcdere,3i  fta  in  monte  coram  Domino.  Et  9 

c  ecccdiistranfiit,&|fpiritusgradis,&fortis,fubuertesmon  M 

bvS.  Auerf. Si He-  d  tcs,&:  conterenspctrasantcdrim,  Noinfpiritudns.Etpoft  '*  guft-imus.  PoRama: 
liasvircuteilliusrefe       r  •  •  ■     xi"  •         __        ^-        Vv       •  ^        i\       ceimis  IJhihim  viilcn 

aionis  quadraginca       fpintum  COIpniOtlO,No  Ul  CommotiOne  Dommus.  Et  poft  h  f,,,„-,  p,,,pi,eca  p.;I.o 

dieb.totidcmque  no 

tlib.vixic,  quaco  magis  ex  uircucc  diuini  conuiuii,  in  quo  no 


.  poris,  &:  fanguinis 
Chritii)manjb  .an^e 
licisdctcrcur&rctCF 
tur,pcr  quem  noftra 
infirmicis  rclcuacur. 

I.t.dercrita^  ^  GRITM  VN 

tc£u<h, 


nuisnon  ncgacur,  q.i 
cum  mcns  conccin- 
placionc  fufpciKlituc 
quicquid  pcricdc  c6- 
fpicic  Dcus  non  cfi , 
cum   fubrile  .".liquid 
cofpiciCjhnc  cft  qnod  L 
dc  incomprchcliUili  r 
fubnatiaaudit.C^iafi.  j 
n.lJbiliim  cci.uisaur^  1 
pcrcipimuSjCum  fapo 
rcm  inci<-cunfcripc.c 
vcritatis  coccmplacio 
ne  fubica  fubtiliccr  dc 


ra 


ja  fubcinencjos  panes,  fcd  ipfius  Dci  Vcrbi  ,f  pria  carnc,  &C 
fanguinem  de  manu  ciufdcm  fumimus  Chrilh,  porcft  quif 
piam  mclius  fuftencanf  Deniquc  &  hoc  dc  quibufdam  fen- 
dis  pacribus  legimus,qui  nullum  aliud  fumcntcsedulium , 
folacommunicationc  dominicadicbus  rancum  domimcis 
laginaci.mulcis  annis  vixcrunt. 

RAB.Sic  &c  nos  dum  incrcia:  fomnum  a  nobis  cxcutimus 
ncccflc  eft,  vt  diuino  folacio  confbrcaci,  greflii  bonorum  o- 
pcrumpcr  ornncccmpusvitxprarfcntis  fummoperc  ietti' 
nemus  afccndere  in  montcm  Dci ,  &:  in  locum  fanttum  c- 
ius,vc  ibi  requicm  inueniamus  xccrn-im. 
a  zdo^j^eljtHsfumy&c.  ^Ambr,^clusaduicamcfldiuina 
prarcepca  fcruare,&:  amore  dommi  cius  cufiodirc  mandaca 
vt  fecit  Phinces.Zelum  habuit  Elias,&:  ideo  raptus  ad  ccrlu 
cfl.Zelum  habuic  Mathathias,qui  aducrfus  fiicnlcgia  Antio 
chi excicauit  I)Qi  plebem.Zclum  qui habcnc ,  omnes fibi  i- 
nimicos  fuos  pucanc  qui  func  holics  Dci ,  quamuis  patrcm, 
fratrcSjforores.OiTinibus  dicic  licuc  dixic  Dauid,  Inmicifa- 
8ifu)itmihi,&c. 

b  Der(ii6iitsfumcgofolHs.,&c.     4«  Ambr.Scruus  Deiexulcfl 
Ldefuga fcc«  mundi,fugitans corporis pflfrionum,abdicac ic omnib.uc fo 
|j,ca|).».         lus  remancac  f icuc  Elias  dixic.  Et  ego  reli£iusfum  folus.  Scd  no 
.  .  erac 


InPfal.iTt 
Ofton.17. 


Pfalm.    i;8. 


^^-^-  N  I  C  O  L  A  V  S  OE  LYRA. 
f  Et ambulauic ,  Ex  hoc  -pidetur  fcriptura  attribuere  }ter  Elix 
ieiunanti  xLdiebus,  &  xl.noBibusrirtute  cibi  illius,proptcr  (juod  di- 
cit  .Aug.libr.de  mirabdibusfacr£fcriptur£,quod  ille  c.bus  angelicis^ 
manib.  pparatus  habuit tale uirtuti^tjHodpotuit diu  fcruarenatura 
corporis  a  confimptione  caldi  naturalis ,  propter  quam  re^/uiritur 
fumptio  cibi  ad  reficiendum  id  quod  confumptum  cjt,  rt  habetur,pri 
mo  de  Generatione. 

a.     Vfque  ad  monce  Dci.  rbi Dcus  dedit  legem,  &  ideo  ibi yo- 
lu.t  apparere  Eli£,  quifuit  maxmcz^latorlegis  diuin£. 
^     M.inlit  in fpclunca.  dicit F^b.Sal.(jUodiftafult fpclunca  in 
^uajlctit  Moyfes,quando gloria  Dei  tranfiuit  antc  tum  ,  ut  habetur 
Exo.iz.infi. 


opcruic ,  quia  in  ipl.i 
cotemplatione  vcricaris  quanca  ignorancia  homo  ccgatur 
agnofcit.  Vultui  namquc  pallium  fupcrduccrc,eli  mcccin 
confidcrationc  propria:  intirmicacis  vclarc,  nc  altiora  k  u  - 
rereaudeac.SpcIuncaeft  uof}r.p  corrupcionis  liabicacio,lcd  i 
cum  aliquid  percipcredcdiuinicaccincipimus ,  lamquafi ' 
in  fpclunca:  noftra;  oftio  ftamus.  Q^ia.n.progrcdi  pcrtccic  1 
nonpotfumus,.id cognicioncm.camen  vcricacis  inhianccs, 
iamaliquid  dclibcrcacisauracapcamus .  In  ingicfsu  crsjo 
fpcluncx  fbrc,  efl  rcprcllb  noftrx  corrupcionis  obltaculo 
ad  cognicioncm  vericacis  inciperc  exirc. 
d  Tsioninfpi.  i.nonarbicrcris,quodcum  vcnto  veniatdo- 
minuSjfcd  poft  fpiritum  commotionis,i.curbincm  i^  impc 
tum  vcnci  cranfibicignis , dcinde fibilus  aurx ccnuis ,  po:t 
hoc  cranfibic  dominus,vc  loquatur  tecum. 
•jc  THEODORET.Prxter  ha:cauccm  Heliam  docuic , , 
lenicace,&:  clcmencia  regcrc,  &:  adminiltrarc  fhcucnciiu- 
manum  gcnus,&:  quod  ci  cct  facile  f  ulmina,&:  fulgura  ini  - 
mitccre  in  inipios,&:  ccrram  qualf:irc,  exccmporaiequecis 
ctiicerefcpulchrum.  Hoc.n.dixic,  LtjjiintKs inagnia^o^pv 
tens,&c.  Pcr  hxc  ollendens  quod  Icnitas,bcnignitas,«Ss:  de 
mentia  fola  cll  Dco  grata.Vnumquodquc  autcai  aliorum 
attrahit  hominum  improbicas. 

•J«  R.DAVID.Dcus  Elia:  compenfacione  rcddidit  pro  zclo 
<#fuo, 


altare  incenfi^^  altare hnlocauftorum ,  qttia  ilta  THantbant ,  Jcade 
altaribus  quisfua untfaBa  in  excclfis,tewpore  quo  licitum  erjt  ibi 
immolare  Deo  ante  adificationem  tempti ,  &  licet  poji  tcmpli  xdi/i- 
cationernnon  cjfet  licitum  ibi Dso  immolare,vt  ditlum  eU  ca.prxce- 
denti.nift  ex  fpeciali  difpenfatione  Dei,tamen  mimisrnalnnt  crat  ihi 
Deo  immolare ,  ijuamidvtis.ldcodiflru&afuerant  in  contcmptum 

I>ci,&  adidolQlatrixexaltationem,&propter  hoc  plangcbat  tUat 
eorum  deflru^ionem. 

S  Et  derelidtus.  quiapauci  remanfcrant  a  perfecntione  lexjtbd 
ftcut  dicitus,rex  eftfolus  in  domofHJ,quamuisfint  ibi  multi,ftiijuiic 
ibipauci  comp.vatiue  ad  multitudinem^quxfolet  cum  eo  cjfe. 

9  Egrcderc.  fcHicet,defpeiunca. 

1 0  £c  fta  in  monce.  paratus  ad  audiendum  eiu<:  uerbrim. 

1 1  Ec  fpiricus.  i.ventusgrandis.  fubuerccns  mon. 
1 1     Non  in  fpiricu.  idcjl  tunc  nm  audies  verbum  Dei  ioqueniis , 


4  Ec  cccc  fcrmo  domini.  Hic  canfcquenter circa  Eliamponi- 
tur  diuina  cottfolatio,(juia  reuelauitfibiplures  bonos  ,f.fcptcm  milia 
remaiiftffe in poptito,alias in  lora  lfia<l,&  tres in  brcui jufcitandos  fedpoftea. 
ad  punitionem  malorum.Igiiur  circa  hoc  ponitur  primo  diuina  reuc-  13     Ec  pofl  fpiricum.  ideft,territmotrts. 

latiO  fecundo  Eitx  cxecuiio,ibi.  Protcitus  crgo.  Circaprimum  dr.  14     Ecpofl  com.  vijibiliter  ante  Eliam  tranftens.  ifla  aiitbtran 

5  Quid  hic  agis  Elia?  Hoc  non  qMtcfiuitpcus ex ignorantia^fei  fibantamefpiricumfuauem dcfignantem Dciprxffntianiyaddifigna- 
vtex  rejponfioneEti£  ei  conuenientint  nuntiarcc  votnntatem  fua.  dum  trrrorcm  putcftatis  diHina,fiiitt  Ex.  1  G.quando  dovii'.  «j  lufce^ 

6  Zclozclacns  fum  prodqmino.  i.cx toto corde  '^laui  pro  ditfHperinontemSinaianteinmca:pcrunsaudintori!trtta,acu,:i  .tc 
lege  Dei.                                                  ^  fulgura  ,  &  nubes denfiijima  ipci uu  rnontem,  iiia  tamcnfaCl.,fut:- 

7  Alcaria.  Klonloquitiirlnc  deattarib.qevantin  Ierufalem,f.  runtminifterioangelico. 

altare 

"  M  O  R  A  E  I  T  tTK.  ' 

• 

j  Etamhu.  perhancambuLicionem  EliaEfignificinir  ^- 
ccffus  dc  bono  in  mclius  vfquc  ad  pcrtcctioncm  vitx,qu.x' 
cft  pcrucncio  vfquc  ad  p.ncriam  in  fpc,camcn,qu;B  cft  ccrca 
CXpedacio  futuric  bcicicudinis  ex  gracia,  &:  nicricis  prouc  - 
nicns .  Pcr  xl.vcro  dics  nacuralcs  qui  confurgunc  ex  du6lu 
dcnarii  pcr  quatcrn.irium,f]gnificacur  oblcruario  dccalogi 
jn  fidc  Cihrifli  dcfcripca  in  libris  quatuor  cuangcliorum. 
I     C^m^ufferii^',  ip  obfifyrltacc  fi^cj  QUic  cflin  xnigma- 


tc,quiaqii.iiuuun.uncjucpi-ofici.ic  homo  m  vim  pr.rfepf!, 
tanircn  adhuc  mancc  tiib  fidci  cognicioncquc  nuilcuin  di- 
fbc  .T  pacrie  claritarc,  ideo  fubdicur. 
y  ^iid  hic.c\.d.non  cll  adhuc  tempus  pcrfcd^  quiccis,fcd 
laboris  pro  falucc  proximorum,cum  necefiTitas  hoc  rcqui- 
nc ,  &:  in  hoc arguic  illos,  qui  pio fua quicce magis  volunc 
conrcmplarijdimifla  proximiorum  neccfsicatc. 

GRE. Qui  folicudinis loca  qu^runr ,  hec fcire dnr,quod 
tot  animarum  rci  func,qnot  in  publicum  prpdeutcsprodc f 
icpotucruiitiidcofcQuit'.     ^    Egrcdcrc^f,  pararusv(Hc 

tciiis 


8i7 


llI.Re^uni. 


Cap.XIX.         838 

ifl-1  iri  nmnlii-r-iriim  mifrn'; eft.vc  vnscret  IcbvT.  D 


ji  faq,duccnscumfnirabiliccrperdcfertumvfquc  admonte 
li  Horeb,  vna  refeclionc illiim  conforcans  quadraginca dicb. 

&  noitib.&tandem  maiefteccm  fuam  gloriofam  illi  often- 

dcns,in  loccvbi  Sc  Mofi  famulo  iiio  gloriam  fua  oflcndit . 

4e  R.LEVI.  Horrendus  ille  vcntus,&:  firagor,  Hc  ignis,a  Do- 

minoEiixoffen 

commotionemignisrnon  inignedominus.Etpoftigncm  fibilusau- 
rx  tenuis.  Qaod  cum  audiflet  Elias,operuic  vu  Itum  fuum  pal  1  io,&  e  - 
greflus  ftetit  in  oltio  ipeluncas.  Et  ecce  vox  ad  eum  dicens.  Q^id  liic 
agis  Elia?Et  ille  r^fpondit:  Zelo  zclatus  fum  pro*domino  Deo  exerci- 
tuum,  quiadereliqueruntpadumtuum  filiilfracl.  Altariatuadeftru- 
a  xerunt,  &prophetastuosoccideruntgladio,  &:dereli6lus  fumego 
folus,  &C  quarrunt  animam  meam,  vt  auferant  cam.  Et  ait  dominus  ad 
cum .  Vade  Sc  reucrtere  in  viam  tuam  per  dcfercum  in  Damafcum-. : 


fuscft,  vtillum 
doccrct,  impio- 
rum  hominum 
niagis  defidera- 
damp^niccntia, 
qiiam  perditio- 
ncm,6i  fuftincn 
dum  peccatorc 
adccmpus,qua. 
iubito  perdedu . 
Eliasautem  ni- 


t 


ta. 


niiofcruensze   ^  tCumqueperuenerisilIuc,vngesHazaeI regem fupcr Syriam, & le- 

bat  peccatori  da 

dumpcnitentie  c 
5  locum!  AtDo- 

minus  non  inue 

niturin  turbine 

impcmofo  ,  in 

ftagore  omnia 
i  concutientc.auc 
tttft  inigncomniafu 

bito  dcuailante, 

fcdin  voce  pla- 

cida,&:  gracili. 

a  Eg«  folus,  &c. 

K.AB.  Tanto 

l.tta  prophcta:  quid 

difficile  fuit  co- 

i^nofcereinhoc 

aiundo  famulos 

reinafilTc  Deo  ? 

Scdquihumilis 

ctiam  occulta  Dei  nouerat.elatus  cV  aperta  nefcicbat.  Vndc 

ccrtum  eft,quod  humilicatis  radio  fei!Iuminat,qui  aliorum 

bona  fubtilitcr  pcnfat,quia  dum  ea  qua:  ipfc  fcccrit  facta  fb  - 

ris.&abaliis  confpicit,eum  qui  de  fmgularitate.intus  erum 

perc  nititur,fuperbia:  tumorem  prcmit.Hinc  eft,  quod  vo- 

cc  Dci  ad  £liam  folum  fe  a:ftimantem  dicitur .  P^^liqui  mihi 

fepiem.m.v.vi  dum  hon  folum  fe  i  cnianfiffe  eognofccret.ela 

tionis  gloriam  qux  ei  dc  fmgularitatc  furgebat ,  inclinaret. 

1*4 .  b  i'''igesy  -5«  Thcod.  Si  prophctam  unxit,  &  eos  fpiritaU  gta- 

'.  iiaimpertijt,ca ctiam  vnxit ahos.Etcnim  Elifxus  fpiritali  p 

cu  acccpta  gfa,obculit  illis  chrifma,&:  fpiritali  gra  eos  i|?ti  jt. 

Nonalitcrniliquodcumrdgemfutuium  priedixit.  Eli- 

■  "■  feum  non  aliter  quam  pallium  fuii  iailans  fupcr  eum  .  lllos 

duos  rcgcs,nec  ipfe  per  fe,nec  difcipulus  eius  Elifajus  vnxit, 

fed 


hufiliumNamfivngesinregemfuperlfracl.  Elifeum  aut  filium  Sa 
phat,quicftde  Abelmeula,  vngesprophetamprote.  Eteritquicunq; 
fugerit  gladium  Hazael,  occideteum  Ichu,  &  quicunque  fugeritgla- 
diumkhu,  interficieteura  Elifeus.t  Etderelinquammihiinlfrael  3 
feptemmiliavirorum,quorumgenuan5funtincuruataantcBaal,  &  * 
d  omncosquodnontadorauiteumofculansmanum.  Profeclus  ergo  y 
inde  Elias  reperit  ElifeumfiliumSaphataranteminduodecim  iugis 
boum,&  ipfe  in  duodccim  iugis  boum  arantibus  vnus  erat.Cumque 
vcniflTet  Elias  ad  eum,mific  pallium  fuum  fuper  illum.Qui  ftatim  reli-  l 
{kis  bobus  cucurrit  poft  Eliarti,  &  ait.  Ofculer,  oro,  patrem  meum,  & 
matrem  meam,&:fic  fequar  tcDixitque  ei,  Vade,&  rcucrterc.t  ciupd 
cfiim  meum  crat  fcci  tibi .  Reuerfus  autem  ab  eo ,  tulit  par  boum ,  &  ^ 
^  madauit illud,&  iri  aratro  boum  coxit  carnes,&  dedicpopuIo,&:co- 
f  mcderunt.Confurgefqueabiit6i  fecutuseft  Eliam,&miniftrabatei . 


fed  quidairi  prophetarum  miffus  ef^-.vc  vngeret  Ichn 
c  Q^huni/i<e .  Rab.  Noccnccs,  iuii icia  diuina alios  pcr  regcs 
plcdi  facic  mucronCj.-tlios  per  prophetas,t5c;  faccrdotcs  tranf 
ucrbcrac  gladio  lingiKC. 

d  1'roj'i.aM.  Cum  redcmptor  nofter  defcendens  dc  cxlo  di 

uinoiudicioac 
quifluitpopuhl 
adhuc  tcrrcnis 
opcribus  inhia 
tem,inquofa- 
liicem  fccit ,  ciS 
cum  iid  fidem 
conucrtit.Elias 
.n.intcrprctat', 
Dominus  De' 
Saphit ,   iudi- 
cans  ,   Elifa:us 
Dei  mci  falus . 
Super    quem 
propheta    pal- 
liumfuum  mi- 
flt,  cum   Do-  E 
minus    popu-  fReg.ir.a.   ? 
lum  fide  Ca-  Ec;.4s.a. 
tholicainduit.  ' 

Vnde  Apofto- 
lixs.  Q^iinChri- 
flo  bapci^^ati   e- 
flis  ,    Chrif.  in. 
Rclittis  bobus 
curric  poft  E- 
liam ,  4uia  elc- 
(^orum     cho- 
rus  audito,  Vj-  I-"c-'4-s- 
fi  quis  reiiunc.o. 
non  po.m.e.d.  tti 
timccilauictcc 
renislucris  in- 
hiarc,  feculari- 
bus  defiderijsdeferuire,&  ficalijs  vcrbum  vitx  prxdicauit, 
hoc  eft  enim  ofculari  patrcm ,  &  matrem,  quofcanque  po- 
teft  fiuc  de  ludiis^fiue  de  gcntib.fermone  vclle  corrigcre . 
e  Et  ma6iamt  illud.  4' Ambr.Cxtcrum  Deusnonuultlimul  L.x.of.c.30. 
effundi  opcs,fcd  difpenfarimifi  forte  vt  Hclifcus,qui  boues 
fuos  occidit ,  &:  pauit  paupercs  cx  eo  quod  habuit ,  vt  nulla  F 
cura  tenerccur  domeftica,  fed  rcliciis  ommbus ,  in  difcipli* 
nam  fc  proplicticam  darec.  * 

RAB.PopuIusquoqucChriftianuscarnaliadefideriama 
Jlans  totum  cxercitium  fuum  m  opus  euangelizandi  couer 
tit,  vnde  iLiihcicntem  paf^u  adiutoribus  fuis  pra^bere  pothc . 
f  SecutHi.  R AB.Noftrum  Eliam  fequicur,&:  miuiftrac  ei  qui 
veftigia  cius  fcqucns,hoc  efl  mandaca  illius  oWcruaiis ,  mi- 
niflcrium,&  bonorum  Condigne  fatagic  cxhibere. 

CAP. 


NICUEaVS  de  lyra. 

1  C^od  cum audiifct  E lias.  Qmft  aliquo  modo  territus,  vel eX 
reuerentia  diuini  tranfitus.Cxterapatent  exprxdi.vfc^ue  ibi. 
i  Vngcs  Haza.  ^dfui  confolationem  nomnatfibi  tres  perfonas 
promouendas ad idolobtrarum defiru6lionem.,& patet litera  vf^;  ibi. 
J  Interficiet.  il^od  auteHaxael,&  lehu  multos  idololatras  de  If 
rael  interfecerint,fatis  habetur  expreffum  inf.^  fedtp  Elifcus  aliquos 
interfecerit.,non  legitur  nifi  de  quadragmta  duobus  ejuibus  maledixit, 
propter  quod  vrfi  tacerauerur.t  eos,  vt  habetur  inf.^.lib.c.2..  erant.n. 
illifilii  idololatrarum ,  &  idololatriam  iam  addifcentes :  erant.n.^e 
Bethel  vbi  colebatur  vnus  vitulus  aureus^vtdiBum  cfl  fupra  1 2.  cap. 
fed  credendum.qudd  verbum  Domini  in  eofuerit  adimpletum, 

4  Etderelinquam  mihi  in  Ifrael  fcptem  millia  virorum. 
Hoc  etiam  dicitur  ad  confolationem  quodcumeo  adhuc  effent  inlf- 
rael  mulii  ab  idololatria  mwidi. 

5  Ofculans  manum .  f.idoli  ad  eius  reuerentiam ,  vcl  ofculans 

manum 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

tiusaudirc  ,  &opcrcadimplerc.Tamcn  dicunturhic  tria 
tranlircantequamdomini  voxaudiatur.  Primum  cft fpiri- 
tiisfbrtis.pcr  qucm  lupcrbia  vita:  fignificatur.Sccudum  cft 
comniotio,pcr  quamconcupifccntia  mudi ,  qui  cflfempcr 
in  commotione.Tcrtium  cit  ignis  pcr  qucm  concupifcetia 
« nrnis  incclligicur .  Hsc.n.tt la  oportct  traiiiire ,  &:  totalitcr 
aufcrri  ab co  gui  aurc mepr's  aiidircdefidcratverbum  Dci. 


manum propriam,f(xi4ndum  qnoduici^ur  lub 2.6. c.  Si  vidi  Sdlem 
cum  fu]gcrer,&:  Lunam  incedcntcm  tlaie,.?^:ofcu]atusfum 
tn3in\immcz\T\.infign:mreuenniix.  Vndeibifubditur,  Q^oi 
efi  iniquitas  maxima,  id  eff,idololatria. 

6  Profedtus  crgo  indc  Elias,&c.H/cr  confeqttentcr  pomtur  man 
datiDominiexecutio  per  Eliam  vngendo  Elifxim  in  Trophetamt 
quem  primo  reperit  de  trihus  prxdiEii:  cum  dicicur. 

7  Militpallium.  Hxc.n.paUii impofitiovocaturvn&io,velet cu 
hoc  vnxit  tu,licet  non  ftt  fcnptu^quia  non  omniafi rihutur.  Q^od aiit 
vnxerit  Ha-^aelnon  habetur,  nifi  cp  infra  4  //6.C.8  dicitur,q,  Elif^tts 
eius  difcipulus  dixit  ipfi  Hai^iel  ipfumforc  regem  Syrix ,  &forte  tuc 
vnxit eUylicct non fitfcriptii .  Dc lehuvc^o fcribitur tnf.^.Ub.c.g.  c^ 
Elifeus  miftt  vnU  defiUisprophctaru  ad  vngcndu  eit  rcgemfuf  IfraeU 

8  Qui  ff a.  Folci  mnino adhxrere ei,motu inflinHu  fpiritnffan&i. 

9  Tulit  par.  Trxgaudio  enim  fux  vn&ionis  fecit  conuiuium  fo- 
ciis  fuis,  &  vicinis. 

CAP. 

•f  Et pcflignem fibihis aurxte.  quiapofltranlici.im  pr.cdiwL)ri5 
adcff  fuauitas  fpu(I<inrti  pcr  flbilu  ccinie ,  vcl  dulcem  figni- 
ficata,idco  fubdiciir,  ibi  do.  quid  aucem  audiac  a  DAo,fubdit. 
2  Fnges  Ha-za.  Dicitur.n.eiquod  ungacducsrcgesridpu- 
niendum  idolo\atras  gladio,&:  vnum  prophccam  vci bo.l'cr 
quod  flgnific.itur ,  quod  in  ccclcfia  aiiqui  dimittunturpu- 
niendi  gladio  materiali,  aliqui  vero puniuntur  tantum  gla- 
dio  fpirituali. , 


A  D  D  I  T  I  O.  flruxerunc,  nonloquicurhicdealcaribusquxcranc  mlciu- 

falcm,&c. 
Incapitul.ij.ubi  dicitur in poftill.  u^ltaria  lua  dominedc^  RonabilitcrpocdicigjhicloquifEliasdcipfisaltanb.Ie- 

lituxerun^  Tcni.a.  DD     2         rufakm 


8j9         GIofordi.&NicolaideLyra.         S^d 


rufalem  licffc. n.ipfa altaria  non  cfTcnc  defiru(fla  rcalitcr.ta- 
jncn  cranc  dcrtruda  fecundiuii  opinionciu,  !c  uttcdlioncm 
idololacrarum,  idololatrx.n.ipfadeftrucrcnt  li  pofitnc,  &: 
jnqu.intu.n  in  ipfiscracilladclirucbanc^qui.n.vitulos  colc- 
bantpubliccincontcmptum  D>i ,  quaiuum  in  (ccratdc- 
ttrucbanc.iltari.iDci,  i  cotum  culcumduiMuim  fatcbantur 
cflc  inancm.  Et  jlic  modus  iiitclliscndi  pacct  cx  co  quod  fc- 
quicur  j  f.  Etprophctas  :ujs  occidetwit gl*iio .  non.n.lcijicLir   q, 

tcm- 


tcmporc  Eliai ,  feu  antc  ipfius  ccmpus  nliqui  propheta:  Dc 
fuillcntoccifl  gladio.fcd  .hoc  cft  incclligendum  modo  pr^. 
didojf.quod  Achab,&:  Ic^abc*qu.incum  in  fccr.u,  occidc- 
bant  prophctas  domi  ni,tum  rcpjrando  cos  vanos ,  cum  c* 
tiam  quiaappctcbanccoruminccrfctJlionem.  , 

RLPLICA.  In  caiiccm.  19.  dc-lfrudionem  .ikarium  Dc^ 
dc  quibus  conqueffus  fuic  Elias,Portillacor  cxponic  de  real 
dcftiuchoiic,Burg.auccm  dc  inccncionali. 


ADgcIomiK, 


tr.i  Acnab 
flramccaciis  crt. 
Illccumparn6 
cflTcc  cxcrcicu, 
ad  dimiciidum 
uon  prefumplit 
acccdcfc  >  fcd 
omnia  ncccHa- 
ria  in  ciuicati- 
bus  municis  in- 
cludcns  ,  ipfc 
manfitinSama- 
ria.  H.ibcbatc- 
him  hec  muros 
v.ilde  '  forciffl  - 
moSj&enicin- 
,c\pugnabilisob 
fldencibus. 

RAB.Bcna- 
dad  fignificac 
diabolum  ,  qui 
diuerfoscxcrci- 
tus  malignoru 
fpiricuuad  fub- 
uercendum  po- 
pulum  Dci  co- 
trahic  ;  fed  per 
pucros  princi- 
pumlfrael  vin- 
citur,  idcfl,pcr 
bonos  au'Jico- 
tcs  doilorum, 
quia  quod  au- 
ftbus  audiunc, 
faitis  implcnc. 
Anciquus  ho- 
fiis  in  fuga  ver- 


C  A  \\    XX. 

OrroF.enadad.  ^i  lofephus.Tllo  tcmpoic  Adad  fi- 
Inis  Ad;idi  rcgis  Sy ma',  &:  Damalci ,  collcdto  to- 
ciusprouincia:cxcrcicu,&:fobtiisrrignta  duo- 
■  um  rcgunijhabitancium  crans  Euphratcm,con 
ca- 

C  A  P. 


milicibus  Chri(H  pcicurbacur.qui  bcneduccntamiiia,i5<:  trr) 
gincaduaclfe  dicuntur.quiaqui  vcnufqueccfTamcnti  fcici 
tiam  pcrfcv.f  e  ccncnc,&:  cnnicacis  lidcm  cum  gcmina  chan 
taccconfcruachi  apci  milicixfummi  rcgis  eflccoprobanf  ^ 
b  Hrff/i.mj.  Samariartioreciuicacumhabebac  cerramincc 

rius  ipfis  mtii^ 

XX. 


O  R  R  O  Benadad  Rex  Synx  congregauit  om- 


Ponite  fub 
Jnftrumenta 
bcllica  .  Et 
polucriintco- 
tra  ciuitatcm 
aliificjnftrui 
reuos.  Etin- 
ftruxcrunt  fc 
aduerlusciui- 
ratem, 
DiuiSa, 


ticur, 

omnisq;       j[^u 

fuus 

cxercicus 

mili- 

nem  exercitum  fuum ,  &  tngintaduos  Regcs  le 
!    cum,  &  cquos,&  curruSj&  afccndcns  pugnabat 
contraSamariam,&obfidebateam-Mirtcnsque 
nuntios  ad  Achab  Regcm  Ifrael  m  ciuitatcm, 
ait:  HxcdicitBcnadad.  Argentumtuum,&au- » 
rum  tuum  meumeft ,  vxorestua;,  &:  filii  tui  opti- 
mimeifunt.  Refpondit^ueRexIfracliuxtaverbumtuumdominemi  » 
rexjtuusrumj&omniamea.Reuertcntefque  nuntiidixerunt.  Hajcdi-  ^ 
.  xit  Benadad  t  qui  mifit  nos  ad  te.  Argentum  tuum,&:aurum  tuum.&r 
yxores  tuas,  &  filiostuos  dabis  mihi .  Cras  igitur  hac  eadem  hora  mit- 
tam  feruos  meos  ad  te,  &:  fcrutabuntur domum  tuam ,  &  domum  fer- 
uorum  tuorum,&  omne quod  eis  placuerit,  ponentin  manibusfuis, 
&auferent.  VocauitautcmrexlfraeIomnesfeniorestcrrcB,&ait.Ani-  * 
maduertite,  S^videtequoniamtinfidiaturnobis.  Mifitenimadme 
pro vxoribns mcis, & filiis,& pro ar?ento,& auro,&  non  abnui-  Dixe- 
runtqueomnesmaioresnatu,&vniuer]uspopuiusadeum:  Nonau-  <*   quahs,  icavcc 
dias,nequeacquiefcasiIli.RefpondititaquenuntiisBenadad:  Dicitc      €^«0  piignSct 
dominomeoregi:  Omniapropterquremififtiad  me  feruum  tuumj 
ininJtiofaciam:hancautem  rem  facerenonpoffum.  Reuerfiquenun-  7 
t»  tii  retulerunt  omnia ei.QLii  remifit,&  ait.Hxc  faciant  mihi  dii,  &  ha:c 
addant,  fi  fufFecerit  puiuis  Samanajpugillisomnispopuliquifeqiii-  ^ 

a  Tem;riutcmmodcllofcrmonecompefccns,ait.  b  f  Arinis  adhuc  indutus. 

^  turmc.EtrefpondensRexilraelait,Dicitcci:tNcgIoricturaccindlus  >« 

a  ^Depjiitis  aimis  viftcr. 

jcque ,  vt  difcindlus .  Fadum  eft  autem  cum  audiffet  Benadad  verbum 
iftud,bibebatipfe,&regesin  vmbraculis,  &aitferuisfuis.  t  Circun-  n 


ris  pcnca;qua 
Icm ,  quo  fub 
lidioiftib.aric 
tu  rcfiftcrec  c: 
tra,  muroru  ak 
tudolongcliip 
ficieterra:  tran 
ccndcrar.  Aicc 
go  rcx  fu^bu 
obfcfTos  cerren 
quodcancamh 
bcrcc  mulcicuc 
nem,vcflquifi: 
milicum  vnur  _ 
lapidcm,ve]ft  . 
piccm,  vclcefj  < 
temadconftrr 
dum  concra  v 
bem  .aggcre  z\ 
porcaflcc ,  i^p 
cxurgcrec    cji 
fupcrficici  c 
erac  icra  mv. 
effcvrdercii: 


cocra  ciuicacer; 
ccla,  vcl  faa 
micccrenc. 
C  T^evilonetMct^ 

RAB.  A^ 
(fluscff  qui  cir 
gulo  circund:, 
cur,   difciniy  ^'^ 
quicingulu  cj, 
pofuic.  Aiterg/qM 
rex  Ifracl,  rc^fc» 
SvrKT  florian  "'■' 


#q 


ca- 


N  I  C  O 


L  A  V  S 

C  A  P. 


D  E 
XX. 


L  Y  R  A. 


POrro  Bena.  To^quam  dimna  prouidctia  quantum  in  fefuit  A- 
ttjab  afuatnalkia  rcuocault  calcflibus  figuisybic  confcijmnter  eu 
)  cMcat  in  mirabilib.mBorus  licet  abufus  faeru  mrinfque  benejicii,  & 
diuiditurparsijla  in  duas  fectiudum  duplices  vi6iorias,fecHnda poni- 
tur,ibi,  Accedcns  auccin  prophcca.  Circaprimum  ^chabprimo 
de  obfidionc  anxiatur,fHUndo per prophetam  de  vi&oridi  promiffione 
confolutur,  Ec  cccc  prophcca  vnus.  .Anxiebatur  autcm  ^chab,tii 
qitia  non  habcbat  popnlum ,  vtpoffct rcfisiere ,  tum  quia  nonpoterat 
facem ,  nift  valdegrauem  habere,  V  hoc  ejl  qttod  dicitur. 
1  Wxc  dicic.  ^chab.n.printo  fniferat  nuntios  adBenadad  pro  pa- 
ce  requircndn,  &  ipfc  rclpondit  iji-i  qu£  diiiafunt . 
3  Rclpondicquc.  «0«  dicitjccundum  vcrhum  tuum  totaUtcr,quia 
bcne  coneedebat  ei  aurHm,& argcntum,  &  bona  mobilia,  non  au.em 
tixores,&-  puryos,idenfnbditur, 

3  Tuus  fum.wj.T  autcm  dixit  de uxorlb.&  liheris,fgd  Benadad  huic 
cbtationi no  affe>ifir.,in.o to'U'n h.tbcrcvdu'it,& abfiuedilatione,  i- 
dco  f'<bdi>.ur,  Cra*'  igicur,  i^  patet  litera. 

4  Vocauic.  ut  habcret  confiliim  cum  ci^ ,  quta  cra!  in  ar&o pofituf 
proptcr  midtitudinem  exercitm  f\<^gis  Syrtis  i/u:mformidabat,&  pro^ 
ptcrpaccm duram ,  cH-tn  B^  x Sy^ ix  uokbnt. 

5  Animaduertitc,  uokni  auferre uxores, &fitios,utfic  non  remH' 

•  neant 


neant  in  terra  quipojfint  eam  dcfendcre  infutiiro,&fic  obtinebit  ca 
profua  uoluntate. 

6  Nonaudias.  magis.n.uolebant fe exponerepericulo bclUtqttia) 
cut  uulgariter  dicitur,Mclius  cfi  bonum  bellum  quam  malapaXy  idi 
refpondit.Achab. 

7  Hanc  autcm  rem  facerc  non  poffum ,  &:  c.rtcr.  7>r(qM» 
quod  I{ex  Syritt  indignatus,&  de fua  multitudine  nimis  confidensd 
xit . 

8  Si  fuffecerit.  &  accipitur  hic  fi.pro  non. 

if  Puluis.  uocaturautcmhic  puluis  Samaris  terra,  quamciu 
portauerunt  itixta  miiros  in  mxgna  quantitate ,  ad  hoc  quod  muri  e 
fcnt  fortiores  adfufiiuendu  i&us  macintia>i4,&  ad  hoc  qnod  illi  de  ct 
tate  per  illam  tcrram  appofitam  poffent  faciiiter  ire  ufquc  p  rope  pr 
pugnacula  murorum  ad  defcnfianm  ciuitatis.Dixit  igitnr  Beniiad 
iaBando  quod  tanta  mttUitudo  erat  infuo  exercitH,quod  fi  qniliiet, 
cipcret  pugillum  de  terra ,  implerentur  fojfata  ,  &  fijrent  a 
geres ita ma^ni exterius ,  ficut  fccerint ciues intcrins ,  ptir  httcii 
nuens,q>iod  fiatim  caperet  ciuitatem,cui  rcfpondic  ,A>hab. 

10  Nc  glorictur  accinitus  arque ,  vtd'fcindus.  Fadui 
eft  aiitcm  cum  audilfet  Benadad.  Siccin&  ts  dicitur  ille  qui t 
dit  ad  prdium .  DifcinSus  uero  qui  iam  depoftit  amia  obtenta  uii 
ria,pcr  hoc  inftnuans  ipfi  Bcnadad,  quod  non  debeat  gloriari  acfi  ia 
(epi(irt  ciuitatem . 

1 1  Circundate  ciui.  ponendo  machinas  ad  inuadendum  eam. 

Et 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

j  Tmo  Bnnclad  nx  i^r^x,Syra  fublnnis  uuerprccarur,  idco 

pcc 


pcrrcgemSyrixdiabolusfignificaturjdcquodiciYlob.^ 
4,  Qmnefuhiimeuidit,  namUipcibjirioiu5cff,idcodcipfo' 


IlI.Regum. 


'  841 

'^  qn.-ifi  iam  ccpilTccSam.immqiiamoblidcre  ccperac,  Nc 
A  cloriccuraccindus(jqiie,vcdilcinclus.Ac  (idicacNoliglo- 


qiii.i inic  cli  capiit  fup-^^r omncs  riiios  liipcrbia: ,  ab cxcrcicu 


1 


loicphus.Conuo-       Ciiniti  fupcraci.is  in  tusjam  vciciiiui 


uari  qui  adhuc  iii  acie  poficu»  ,qucin  vicloriafcquacur  igno 
rns,qiiippequn'incerecrcdidicvictuscft. 
a  I{rcehjn!t  ngoptierospriiicipniityKjrc. 
cas  filiosprincipiim 

dnce  ciuitatem.Ercircunciedcruntcam.Etecccprophetav- 
nus  accedensad  Achabregem  lirael  aitci.HascdicitDomi 
iius.  tCertevidiftiomnemmulcitudincmhancnimiam.Ec 


Cap.  XX.         842 

b     FHzit  cjupqur.  Ilab.Idcft.di.ibolus  princcpsiniquorum,  D 
■  qunrunvocuhfubhnu-sfunc.  Svt^;'.  enim  fubhmisincquo  Eurhcr. 
fu.r  fup-rbi.c  confidcns  cur,i  cqii:Cibus,f  omnibus  iupcrbis,  Angaom. 


B 


rcx,inucnicqu.'.tidu 
ccncos  crigincaduos , 
i5i' aiZ,nofccns  Svruni 
ad  conuiuium  tuillb 
conucrfum,apciicns 
porcas,  fiiiosprinci- 
pummoxcmilic.  E- 
xcrcicum  vcro  ahum 
li.ibuirincra  nuirum 
in  iiibfidiis  pra:para- 
nim.Porrofihi  prin- 
cipum  congrefii  Sy- 
rorum  cufiodib.mul 
toscorum  incereme 
1  uc ,  &  alios  vfque  ad 
cafira  iccuci  funcVi- 
dcns  auccm  eos  Rcx 
Ifrael  vinccnccs,ecia 
omnem  ahum  cxcr- 
cicum  dimific  cxirc . 
Qoi  rcpence  in  Syros 
irriienccs ,  prasuaUic- 
ninccis.  Non.n.Syri 
fpcrabant  eos  fuper 
lc  fic  inopinabihrcr 
vcntULos.  Quos  pro- 
prcrca  inucnienccs 
midos , & ebrios ,  iri 
pc:fccucifunc,uciili 
cciam  arma  fua  rc- 
linqucnccs  tuycrcnr, 


,  &L  Rex  lfr.acl  pjrcucic 
cqUcs  ,  &:  currus ,  &:c. ,, 
quiarcxrcgumncqui-     * 
tias  fpiriciulcs  obruic 
humanigciicrisdclca 
do  p:*ccaca- 

IIABAN.   Diabo- 
lus  iiccc  a  S.indis  fx- 
pius  vincatur,  camen  j, 
iccrunvinfi.aurat  pra>  ^~ 
lium  conciacos,&:du 
vno  modovincicur,a- 
lio  fl.icim  vinccrc  co- 
nacur. 
RABBAN.  Maligni 


& 

vix     in 

cquo 

rcx 

pocuic 

cu.idc- 

rc. 

Ftigit 

ceego  cradam  eam in  manu  tua  hodie,vc  (cias quia  ego  fr.m  =■ 
Dominus.Htait  Achab,'Perqucm?  Dixitque  ci,  Ha^cdicit,  ? 
DominuSjPerlpedilTequosprincipumpuinciarum.  Etait  ^ 
QuisincipietpliariPEtiliedixitjTu.Rccenfuitergo  pueros  ^ 
principum  jpuinciarum ,  &  reperit numerum  ducentorum 
trigintaduorum :  Etpofteosreccnfuitpopulum,  oesfilios 
Ifraelfeptem  miliaj&egreflrifuntmeridie.Benadad  aucebi-  s   fpintusii  infpmcuah- 
bebac  temuletus  in  vmbracuio fuo,  &  reges  triginta  duo  cu  ^   bus 
eo,qui  ad  auxilium  eius  vcnerat  Egreili  (unt  aut  paeri  prin- 
.  cipum  prouinciarum  in  prima  frotc.  xVIifit  itaque  Benadad, 
qui  nunciaueiTjnt  ei,  dicentes,  Viri  egreiTi  funt  dc  Samaru  . 
Atille  ait,Siucpropaceveniunt,apprehendite  eos  viuos,  fi 
ue  vtpr^elientur ,  viuos  eoscapite .   Egreth  funt  crgo  pueri 
principum  prouinciarum ,  *acreliquus  cxercitusfequeba- 
tui*. Etpercuflic vnufquifque  virum  qui contra  fj  veniebat. 
Fugcruntq;  Syri ,  &:  perfecutus eft  cos  Ifrael .  Fugit  quoque 
Benadad  rex  Syri^in  equo  ciiequitibus  luis,nec  non  egref 
fus  rex  Ifrael  perculTit  equos,  &  currus,&  pcrciiiTit  Syria  pla- 
ga  raagna  nimis:  Accedes  autem  propheta  ad  rcgem  Urael, 
dixitei,Vade&confortarc,&fcico,6:videc|^dfacias.  Scque  ^^  racifuuc 
ti  enim  anno  rex  Syri.r  afcendec  contra  te,  Serui  vero  regis 
Syri?dixeruncei,Diimonciumiuntdiicoru,ideofuperauc-  k, 


vincuncur ,  m 
corporalibus  bcllum 
paranc ,  facagenccs  vc 
animas  de  fupernis 
ad  ima  priEcipiccnt , 
quo  t-icihus  vincanc. 
Si  viderinc  ccelcftia 
dcfidcrare  ,  ccrrc- 
na  ad  amandum  in- 
gcrunc  .  Si  profpc- 
ricacc  coiicctla  Dco 
gracixagcncur,  llu- 
dcnc  vc  per  aduer- 
la  trangancur .  Scd 
licuc  Syri  ,  ica  dx- 
moncsvbi  fefupcrare 
conridcbanc ,  ibi  fupc- 


^Ver- 


NICOL.fl  V  S    DE    LYR  A. 

1  Ecccccprophc.  Hic  confcqiwiter .Achab  depromiffmrtc  vi- 
8ori£ confolatto ,cum dicitnr ,  Vidifli  omncni mulciLudaicm . 
cum  catffafiibditnr. 

2  Vclci.isquiacgo.  & reftlias ab idololatria. 

3  Ec  aic  Achab ,  pcr  q  uem  ,  &CC.  qula  vidcbatur  fibi  impoffibile 
piopter  populifui  p.iuii:jtcm,  propter  quodprophcta  ad  cum  affecw 
raniium  nplicauit  nomcn  dimini  dicens. 

4  HxcdicicdominuSjIVrpcdiHc.  idcft,p:r armigeros  trin- 
i ipurn  tcrrx  Ifracl,vc  comrnuniter  exponit  I^^ib.  Sal.diccn ',fuod per 
hoc  intelligunturfltj  n  obiliiiw^jiii  iion  erant  defiliis  Ifracl ,  fcd  crat 
dati  nbjiks  ipft  .Acbab.Fndc  in  Hcbr&o  habctur,  Pcr  pucros  priii 
cipiuij  prouinciarum. 

5  Ecaic.  fLilicct  .Ach^b. 

6  Quis incipicc  pra:. ideH,quis erit in prima  acie. 

7  Ec  lilc  di XiC  CLi,&c.  vt  wagis  tibi  attribu.itur  vifldria ,  & per 
hoc  dcbcas  cffe  Deo  ma'iisgratus. 

8  Lt  cgrcfTi  func  mcridic  ipua  illa  hora  f.jJcnt  homncs  come- 
dere,&  ideomiiius  crant  parati  ad  refiJienJum,'dco  fiib  t't.'ir. 

9  Bcnadad  autcm  bibcbac.  IdeQjvinofujfuJus^zr  incbriatus. 

Mi- 


1 0  Mific  icaquc  Bcnad.;d.  ldclty>nifcrat  anti  e^s  a.i  cirLundan- 
di:ni  ciuitate)n,-r>t  prxdiSum  cfl.^&  iUi  nuntiaucrunt  ei  egrejfum  ^- 
chab  de  ciuitaic. 

1 1  Apprehcnd.cos  uiuos.  volebat.n.communi  populo  vtiin  ope 
ribusjlruilibusin rcgno fua^-j' principalcs vohbat intcrficcrc  variis 
Juppiicijs  loni^a  niortc.  Cet;  r  a  p.ttent. 

12  Acccdcns  auccm  pro.  &:c.  Hic  confcqucnter  defcribitur fe- 
cunda  viuloria  ipji  ./lchab  conccjjii^vbi  ^chabpri.no  de  bcllofuttiro 
prxmonetur  fccnndo  vi£ii>ria  ei prxdicittir,  ibi.  Ec  acccdcns  vnus 
vir  Dei.  tertio  obtcnta  viBoria  ^-ichab  adutilurjibi.DiXcmntqnc 
c\  fcrui  fui.  Circap>imtmd!ci  ur. 

ij  Vadc;5.:contorcarc,  .Accipicndo  conjlantiamtedefcndendi 
bcUofiti-r'. 

1 4  lic  fcico,&  vidc.  i.nonfis  ncgligcns  in  prouidend.j  tibiproptet 
t>i£i,yria',n  ijitam  l)abuifli. 

15  D i i  mon U\].  Hoc dicebant ,  qit 'a  templum  vbi colcbacur Dcus 
in  Icrufalcm  aa:  in  montc  Moria.,&  altarequod  reparaiiit  Hclias  in 
monteCariheti. 

16  Idcoiupcraucrunc.  Crcdebant  cnim tanq.ian Gcntiks ,  & 
erronti ,  qujd  potcflasDcilfraci  fe  cxtendaet  taniur»  in  monti- 
bus. 

V.  Amo- 


M  O  R  A  L  I  T  1-.  R. 

t  ib!dcm,quod  Ipfe efirexjuper omncsj/lios  fupcrbix.  Tpfeuc- 
rucongrcgaccxcrcicum  fuum  conciM  homincs,ad  lubiicic- 
dum  hbi  pcr  pcccacum,&  maximccocra  iUos  qui  a  fuafcr- 
liitcirc  rccdfcranc  pcr  pcniccnci.r  lacr.imcncum,&:  ibi  bcne 
tignificuncur  pcr  filios  llracl,qui  rcccllcianca  culcu  B.ul,iJ<: 
adhirciancDcodiccnccs,  Dorntnus  ipfcefiDeus.  vchabccur 
inpra  i.S.capicul.fcd donnhus  facic cum  fupcrari  cum  fuo c- 
Ncrcicu . 

4  Ter pediffequosprinciptm  prouinciarim .  Pcr  quosconuc- 
nicntcr  incclligi  pofiimc  paupcres  pra:dic;irorcs,qui  difcur 
' uin ,id pr.fdicandnm conci^a  vicia cx nucoi itacc  piirl.icoru, 
qui  bcfic  (iicuncur  principcs,ro  quod  hinc  fucccfibrcs  apo- 
1  i<'lorum,de  quibiis  dicicur  1  'i.4  j.d.  Conftiiucs  cosptincipcfii- 
{'froninmtLr).xm.  l''cr  prxdicationcm  vcro  paupcrum  rcli- 
r,'oforum  niiilci  pcccacorcs  conucrcuncur  ad  boiuim,  ^  fic 
'•'Ciscluibohiscum  fuo  cxcrcicuhipcratur. 

■i^eriii  vernrfgi:,&<,\\  f  f^^-ruos rcgis Svri.c incclligiinturdij 
>uoncs,qu:fiinr  fnb  1-10  princi£C,ipfi  vcio  aliquado  pugnac 

tum 


cum  virisfindisin  moncib.r.qu.-indonicuiicurcus  laipjdi- 
rc  a dcuocis  orationib.qu.c  monccs dicu:irur,quia  fccijduin 
Damafccnum,Oracio  cfiafccnfas  mcnns  in  Dcuin,  fcd  ibi 
dcbcllancur,quiaviiTutcoiMC!onispaicucrancis  higancur^. 
Quod  hiic  figuracuin  V.k  1 7.C.  vbi  dicicur,  quod  A  -.lalcc  cii 
fuo  cxcicicu  tug.itus  liiir,6>:  dcuidus  pcr  Moyfcn  iu  mon- 
tc oranccm.Scd d.Einoncs  li: deuidi a viris dcuons .iliquaij 
dorcucrcuiicurad  pugnandum  cumeis  inc.i  np.;lt::ib.  Na 
ahqiiando viri djuoti occupancur  circa  ad.niniihacioncs, 
rcmporalcmciiran)  rcquircnrcs,propccrqa-v}  pcr  caiiipc- 
firiadcfignapcur^&id.cmoncs  fpcranc  cos  \n  Ihiscencacio- 
iiib.dcuincci-c,fvdli"cqiicnccrc()ncigic,  quodihiitviuliifuc- 
runcin  monCib.lic&  incainpcflrib.dcboll.intur.  iichocclt 
quando  viridcnociinadininiftr,ic:o;-iib.fibico:iiiii.iIii  bc- 
ncfc  habcncad  hoiiorcmDc'i,&:  boiium  provimi,  icdiili- 
quandocontigit  Dco  pcrmicccncc,  (5<: di.ibolo  p •ocii.vii.cc , 
quodcxralividoiia  vi^tor in  f.ipcrb;amc:igicnr,o.:  liccum 
duiboioqui  rcxcftfiipcr  filios  lbpcrbi.c  contcdcrauir,  iSi 


hoc  pc 


OCJUll 

.r  fcdus  Ath.nb  cuni  rcgc 
ium.i. 


iL!pcrbi.c  cont:jiicrauir 
Svriarfianificaiiir. 


^ 


843        Glof.ordl.&NicoIaideLyra.         844. 

^  a  Tcrcii/ferunt^uffiru  ifracl,  &c.  >:;Torcphiis.  Achab  aim c-      tcs  ,  (ficcnimolim c.nptiiii rog.ibmr  j  Syri  ac!  Achab  vcne 
A  xcrcitiiconsrcluis,robuflilTiina  dimicacioiiccoaimiHa,  ho       runc,pctciKcs  vc  Ad.jd  mcrcrLturlalutomab;  o,qn.i  grati^ 


li  8  Ant.ca, 
rvoibuai 


Itcs  coniicrcic 
in  fugam ,  &: 
adcorum  intc 
ricum  pcrfc- 
qucns  immi- 
ncbac.  llliue- 
ro  fui«i  currib. 
jmpcditi,  ad- 
inuiccm-  func 
cxtindi  ,  pau- 
cique  diftiigc- 
rnncin  ciuita- 
rcm  Aphcca. 
Scd  ^:  ipli  suc 
morcui ,  muris 
cnim  cadcnti- 
bus  lupcr  cos , 
•vigincifcptcm 
rnUlia  dctcce- 
runt.m  prxl  io 
autem  cctum 
niilliafuncoc- 


runtnos.  Scdmclius  cft,  vtpugncmuscontraeosin  campcftribus,  & 
obtincbjmus eos .Tu crgo  vcrbum  hoc  fac .  Amouc rcgcs  (iniiulos^^ab  » 
cxcrcirutuo,  6cponeprincipcsproeis,  &:in(lauranumerunimilitum 
quicecideruntdc[uis,&cquosrccundumec]uos  prillinos,  &  currus 
lccundum currus quos ante habuifli,&r.pugnabimus contra c)s in  ca- 
pcltribus,&  videbis  quod  obcincbimus  eos .  Crcdidit  coniilio  corum , 
&L  fecit  ita .  Igitur  pollquam  annus  tranfierat,  rccenfuit  Bcnadad  Sy- 
ros,&:  afccndit  in  Aphccvt  pugnaret  conrra  Kracl.Porro  filii  Ilracl  rc-  * 
cenfitifunt.  Et  acccptis  ciDarijsprofcdiexaducrrocaftrametatifunr 
contracos,  quafi  duoparui  grcges  caprarum .  Syri  autem  repleucrunc  ^ 
terram  Et  acccdens vnus  vir  Dei,  dixit ad  rcgem  Ifracl,  Hxc  dicic  Do-  ♦ 
minus,  Qjjia  dixerut  Syri,Deus  montiu  eft  Dominus,  &  non  cft  Deus  s 
vallium,daboomnemmultitudincmgrandemhancin  manu  tua,  oc 
fcietis,quiacgofumDominus.  Dirigebant  itaque  feptem  diebusex- 
aduerfo  hi  atque  illi  acics,feptima  autem  die  commiirum  clt  bellurrL». 
cifa.  R.CX  au-  a  percufferuntque  filii  Ifraelde  Syris  ccntum  miUa  peditum  in  diev- 


*Syii 


t  mlfericor- 
4^i 


Omea 


tcm  Syrorum 
fugicns,  cuni 
qmbiifdam  fl- 
bi  fidciifsimis 
fcruuloruni  in 
fubtcrraneo  lo 
co  cclacus  cf^ , 
cui  cum  dixif- 
fentferui,quia 
clemcnccs  cl- 
fenc,  &:  mife 
ricordcs  He 
Q  br^i,&:  pofTcnc 
modo  confuc 
co  rogati  falu 
tem  ei  confcr 
re,fiadcantes 
ro;^aretAchab 
dimiriccushoc 
agcre.TuDcil 
)i  induti  laccis 
dc  rcfiibiis  fua 
capita  alligan 
tcs, 


na,fuCTerunt  autem  *  qui  remanferunt  in  Aphec,  in  ciuitatem,  &  ceci-  * 

ditmurusfupervigintifeptemmiliahominumquiremanferant.   Por- 

roBcnadadfugiensingrefluscftciuiutem  t  in  cubiculum,  quodcrat 

intracubiculum.  Dixeruntqueeiferuifui.  Ecceaudiuimus,quodRc-  l 

gesdomusllrael  t  clcmentes fmt.  Ponamusitaque  faccosinlumbis  * 

noftris,  6^funiculosin  capitibusnoftris  ,,&egrediamurad  Regcm  If- 

rael^forfitvtn  laluabit  animasnoftras.  Accinxeruut  ficcislumbosfuos, 

&:  pofucrunt  funiculos  in  capitibus  fuis, veneruntque  ad  regcm  Ifrael , 

&dixeruntei.Seruus  tuus  Benadaddicit,Viuatoroteanimamea.  Etit 

leaic,Siadhucviuic,fratqrmeuseft.  t  Quodacccpcruntviriproomi-  10  eciamcirca  i 

ne:Et  feftinantes  rapuer  unt  verbum  ex  ore  eius ,  atque  dixcrunt,  Fra-  i'i  ^'f fcruc?'"fed 

ipios,aucfiLilci- 
tia  fua  opprin^ 
auc  alia  puar^ 
C.icioncdamr 
ri,ctiiiliprirt 
puaricaciois  1 
qucos  euafcr 


(  :ilS   loicc  fcr 

ULJS,^C. 

•:,-  AMBIIOS. 
Inculcrac  /<- 
chab  bclluin 
rcxSyri.c,  qti» 
&:ab  co  vidus 
clt  ,  capciuus 
quoquc  libci-- 
c.icidan.icus,c!c 
rcmilfiis  adrc- 
gnuincfl.  Na 
primo  congrcf 
fu  Achab  vi- 
cic,  6c  fug.aiiic 
iiolicm.  fccun- 
clovicic,  &:ca- 
l^cum  impcrio 
fuo  rcddidic, 
quod  Achab 
non  folum  c- 
iiafcrit  ,  fcd 
triumphaueric, 
diuin.xfi.iic  icn 
tencix  ,  quod 
auccm  poftea 
vjnccrecur,fur 
fiiitcu]pa.',«i 
cente  uno  c; 
iiliis  prophcca- 
rum  proximo 
fuo  ,  TercHte 
rac,  &  cxtera  . 
liqucc  igitur 
his  oracuiis  , 
quod  Dom  •^ 


1 


H 


Uc. 


ter  tuus  Benadad  viuic  Ec  dixit  eis,  Ice  &:  adducicc  eum  ad  mc .  Egref- 
fus  eft  ergo  ad  eum  Benadad,&:  leuauic  eum  in  currum  fuum.Qui  dixit 
ei,  Ciuitates  quas  tulit  pater  meus  a  patre  tuo  reddam,$^plateas  fac  ti- 
biinDamafcoficutfccitpatcrmeusin  Satnaria ,  ^  cgo  foedcratus  re- 


NICOLAVSDELYRA. 

l  Amo.re.fingulos  ab cxerciru  tuo.  id efl,  principei belLito- 
runt  (fui  non  ftnt  itu  dclicati  ficntrexesyncc  in  iiatit  tam  alto  pofiti , 
fjrfic  erunt fortiores  adpu^)iandun},&  magis  vulnntarii,i>t  pcr  hoc 
fojiint  afcenderc  ad  dtiorcmgradiim. 

3  Ec  afcendic .  Qji£  esl  auitasfonis  in  wbtt  .Xfsr,  (juam  abflule- 
tant  Syri ab  Hcbrxis,  & eflfita  in  rrsonte ,  fed an.e eam  efl  planitics 
tnagna,  vbi  dcfienderunt  Syri ,  vtpugn^rent  ctm  Hcbrxis  in  campe- 
nribns . 

3  Quafl  duo  parui  grcgcs.  ii^ia  Hebrxi  erantvalde  paitci 
refpcdu  Syrorum ,  vt  fic  vitloria  magis  appareret  ex  virtute  diui- 
na. 

4  Ec  acccdcn  s.  "inc  confquenter  viBoria  ipfi  .Achah  prom  kli- 
tur,cum  dicitur ,  Ec  acccdcns  vnus  vir  Dci .  Licct  non  nomine^ 
pir,dicitur  tamen  a  do&nrib.is  comniunitcr,quod  fuii  Michxasfilius 
Iernla.&  hoceiiam  dicunt  Hcbr£i. 

5  Quiadixcrunc.  idefl,  t}ui.i  hlafphcmaHmint  Deftm  ifrael^ 
attribifentcs  ei  potenti.tm  UmitatJm,  debcllabuntttr  propter  iflanu, 
hlafphaniam .  DicwU  etiarti  qucd  curn  hoc  dixiteis pmpheta  ,  (iuod 
von  parcnet ipfi Beihidad ,  &  pcpulneins ,  fedmagn  inteyficeret 
fropter  blafohe>r'iam  Dei  prsdi&a  >n  ,  &  pnficr  hoc  in  Ueb'  fo  po- 
hitmbis,  EcdiNit.  FndrinHchrxo  fic  h^?r!:ir,  Ec  accccFcns 
vir  Dci dixit.iJ  rcgcm  liracl ,  &  dixic, Hoc  dicir  Doir.inus 
Sc  CXCera.  Q^ia  d-;  mandato  Dei  dixit  ci ,  qw^dvi^loriarn  ilU 
diirct,  ni  quodSyrisdeHiHisnon  parccret ,  Cxiera  patentvfjtte 
ihi. 

<5  Eccccidicmurus,5<:ca.'ccra.  rolchatcnim  forti^caremw 
Ytm  ad  fsdefcnde-idumintracinitatcw .  Stdq:iia  xdificiumfrat 
(fntiquiim  cs cqncujpjne f  &D.ci  volHntat(cccid,it  fnpcrblafphe- 

7    In- 


7  Iiitracubiculum,&ca:tcra.  idefljalo-ovaldc  fccretn.lth 
frphusautemdicit,  qttodium  paucis  fibi  fidsliffimls  vnraini  U' 
cumfubterrancumfecretnm,cn!i{s  ingrijfus  crat  intra  cnhiculum. 

8  Dixcruncque  ei  fcrui  fui.  Hic confcqnefitcr  ^chab  vi&ark 
fihi  data  abntitttr  in  dimiffione  blafphemi ,  qucm  occidere  tcnebatw 
de  maiidato  Dci. 

9  Audiuimus.  Dicit.n.Seneca  in  libr.de  clementia,qnod  nioilcx 
pmnibus  magis  dccctprincipem  quam  clerfienli/i,  tamcn  femper  citm 
ea  dehet  cffc  ififlit!a,aliier  non  effct  virtuofj,^  ideo  in  prapr.ftto  ma- 
gis  fuii  dementia  parcendo  blafpheir.is  cvntra  Dcith/,  zir  ittilitiam, 
quando  dixit  ^chab. 

1 0  Si ad.vi.  idefl,volo  facerc  pacem ctim eo ,  &  coiifcede>ati<h 
nem . 

11  Cluod.  idcfl,fcru!Benadad 

1 2.  Pro om. eji attem omsn  fecitndum  qitod  didt Falo-ius  Ma' 
X irr,Hs,verbiim ex iiifpcrato  prolatum ex quo  fcq.a  ."»■  bonim  alici'-' 
ius,vclaliniioritm,& titnc dicituromcn illius,  vcl illriim.  Ft  ponit 
(xemplum  dc  I{pmanis  quxreutihHs  locum  apiutn,Hr  ibi  manfrr>:t,(> 
ciuitatem  <ed:ficarcnt,&  ctim  yenffent  adlocim  vlinunc  ifl.^ouhi., 
vcxiUarius qmpr£cedebat  fixit  rexilhim  in  ten\f ,  diccns  ,  S-mtis, 
q'iia  hic  optimc  maiiehimus ,  &  hoc  vctbum  fttit  acccptitmpro  Ltni 
T\e.  " 

I  ^     Ec  fc.ra,  T.wqu.im  firmitcr  didtim  vepojfct  rrtr.iBart. 
1 4    Accjuc  dixcruncfraccr  tuus.  ..icfi  diccra,  ficut  dixifli ,  cx 
_  fiimc  cftfccdus intcr  tc,&  ipfum. 
1  5     Ec lcuauit  cum  in  cur.&c.  pac!fice,&  honorifice  recipient 
ipfitm. 

1 6  Et  placcas.  idefl,in  ciuitate  mea  regiafac  forum  rertm  vena 
lium,vt indcrecipias tribMitmtanc/Ham h.7bcns  in  rtgnomco  p^ii'- 
ilpaledminium.Dicit  autem  ]{a.Sa.h!c,>jU(;diiou  habcbalin aiiimf 
hoc  ficerc,fcd  inte  ndebat  ^chab  dcctpae. 


;84j 

,'  a    ^biitergo, 
\  M;cheaspara 
bola  ufus  cft 
propcer    ler- 
Hioues    quos 
ici;i  crjc  di- 
durus ,  uc  o- 
ikiulcrcchoc 
ad  lilum  ma- 
<ris,  quamaj  a 
ic  pcrcincic. 
b     Ent  a-iptja 
:  r«J  pio  anlmx 
eius ,  &  popu- 
Itts  mus  pro  po  • 
pulucius.  Pro- 
uidendum  ci\ 
ieruis  Dei,  ne 
fccundum  c- 
xcnipluui  A- 
3  chab    pcrni- 
lecuri- 
tacelibi  blan- 
diancur,  quan 
dm  hoffis  ui- 
uic ,  ucdum 
fe  quaii    ui-  . 
ciores     arbi- 
trciitur,    per  (• 
trau- 


amu  Uola 


III.RegLim. 


Cap.  X 


V 


T  Midicis. 

ctdamate.pepigicergofoeclus,&dimifitGiim.  funcvirquidamdefi- 

T  In  capitc.  > 

liis  prophetariidixitad  focium  fuum,  in  fermone  domini.  Percureme. 
Atillenoluitpercutere.  Cuiaic.  Qiiui  noluifli  audire  vocemDommi , 

i  Ci;iod  ciunconLigiCct. 

ecce  recedes  a  me ,  &  pcrcutietteleo .  Cumque  paululum  receirifTf  c  at> 
eo,inueniteumleo,  atquepercufiic.  sed  dc  altcruminueniensvirum 
ilixitad  eumtpercuteme.  Quiperculiiceum,&:uulnerauic.  Abiicergo 

T  AUigato  capitc. 

propheta,&:  occurrit  regi  in  via,  &lmutauit  afperfione  pulucris  os ,  & 
oculosluos.  Cumquercx  tranfiflet,clamauitadregem,  &air.  ser- 
uustuusegrefluselltadprGeliandumcominus.  Cumque  fijgiflet  vir 
vnus,adduxit eum  quidam  ad  me,& ait .  Cuftodi  virum iftum.  Qiii  fi 
bpfiis fuerit , erit  anima tua  pro  anima eius :  auc talentum argenti ap- 
pendes.  ])umautemego turbulentushucillucquerrie  vertercm,  fu- 
bico  noncomparuit.  EcaicRexIfi-ael  ad  cum  .  Hoc  ell  iudiciuriL. 
tuum,  quod  ipfe  decrcuifli.  At  ilie  ftatim  t  abfterfit  pulueremde 

a  ^Et  Ibuto  capite. 

facie  fua,&  cognouit  eum  Rex  Ifracl,qu6d  eflet  de prophetis .  Qui  aic 

a  f  Benadad  blalpheipnra. 

ad  eum  H?c dicit dominus.Quia dimififti  virum  dignum  morte  de  ma 

T  Qu|a  iple  tc  periinet. 

nu  tua ,  crit anima  tua pro  anima  cius,&  populus tuus  pro populo  cius. 
Reuerfus  eft  igitar  Rex  ifrael  in  domum  fiiam,  t  audire  contemncns, 
&  furibundus  yenit  in  Samariam, 


S4.6 


I 

fr.oudem  diaboli  D 
p2ccm-  promit- 
tcntis  citius  , 
clidancur,  qura 
ficut  tunc  pro- 
phcca  rcj^i  pro 
incofldcrata  pie 
tacc  pionuncia- 
iiic  .aliore  ul- 
cioncm,  icanuc 
prophccicus  fcr- 
mo  pronunriat, 
li  pacifcamur 
cum  diabolo  , 
iccernam  nobis 
per  hoc  im- 
niincrc  pcenam. 
c  £f  furibitndits  n 
■penitin  Samana. 
Iracus  Achab 
prophctam  clau 
fum  lcruari  luf- 
fic,  &confufus 
vcrbis  Michca: 
domum  rcmca-  • 
uit. 


lo 
■  t 


CAP. 


N  r  C  O  LAVS    DELYRA. 

I  Tuncuir.  T?ojlquam diuina prouidentiareHocauit ^chah  tjuan- 
tum  injefmtfigms^&  viHoriis  mlrabUibus,hic  confequentercum  rc 
Hocat  cumriiinatio»ibiiSf& primo  comminatur  ei  mortcm  in  pe>fona 
propria.  fccmido  cumhocin  vxore,& prole fiiac.fetfncnti.Circapri 
mumfciendum,qHodpropheta  de  mandato  domini  uoluit  proponere  ip 
fit/ichab  parabolamper  quamignorans  contra  feipfum  daret  fcn* 
§entiam^ficut  '^■{athampropofuit  ipfi  Dauid,ut  habetur  [upra  t.libr. 
,ijt.c.£f  ideo  adproponendum  primo  difpvnitur per plagamfufcepta^ 
cum  dicitur. 

%    T)\\\x.  id  {ocmm.  exquodamhorrore. 
$     Cui  ait,&:c.&:  pcrc.me.  proptcr  peccatum  inohedientix,  cfuia 
enftt  cognofceret,  CTjcicbat  effeprophetam  domini,cui  eji  in  omnibtis 
tbediendiim^curfi  fii  domi/ius  uit&,&  mortisjanitatis,  &  infirmita-' 
tis.Cieiera  patent  i-.fque  ibi. 

4  Et  mutau.Iw  hicb.habetur.  Et  mutauit  ^zt\n<5.i.inuolutione 
fanni^cjuta  ligauit  caputfuum  iiulneratum  fiiut  folct  ficri,ita  tamen 
tpiod  ex  iltis  ligamiHihts  facies pro  magna  parie  erat  operta,  ne.A- 
chabeum  cognofceret,&  fic ad parabolam propofttamrefponderet,ft 
cut  uni dc p.pulo  qui prophcta  non  effet. 

5     Cumquc 


5  Cumquc  fug.  adduxit  enm,fcilicet,captum. 

6  Cui\odi. fubpa^o quodfequitur in  li  era.Et fuhintelUgititr.Et 
ficrecepieum. 

7  ^tzitxcf.\{rcLe\.Ignoransq:todp(o:pfodicrretur.  Vbi  etiam 
coiifiderandum,quod  ifla  parabola  uera  cfi  infenfu  pro  qtio  pjcniiur , 
fcilicet,pro  .Acbah,&  Benadad,  ficut  &parabcla  loathan  filii  lero- 
hoalquiihabeturlud.p.b.  Dixeruntque  omnialigpa  ad  ram- 
num  ucni,&:  impera  fuper  nos.  dc  Sichimttis,-sr  .Abirnclec,pro 
m  ibidem  plcnius  ftiit  diRuw.In  hoc.n.conftilit  ueritas  paraboli,qubi 
fnucraipfenfuproquoponitur. 

8  At  ille.  In  Heb.habetur.  Ec  amouic  pannura,feu  lig^mcn» 
tum  de  facic  lua,w  cognitus  a  regeparabolam  adpropofitum  appli. 
carct,dicens. 

5>  Quia  dimi.  propter  Dci  hlafphcmiam,  ejr  eiusfententiam  con_ 
tra  Benadadtibi  denttntiatam,ui  catn  exequereris. 

10  Eric  anima.  idefl  morieris,iflc.n.fuit  idvrnpropheta  qui  de~ 
mtntiaueratftbi  uiSioriam,  iCr  Deifententiam  deBenadad. 

1 1  Reucrfus.  .Audire  tontcmncns  lanquam  obflinatusin  malitia 
fua . 

1 1  Furibundus  uenic.  dicit  lofephus  qttodincarcerauit  prophe- 
tm. 


MORALITER. 

tPerhocautcmquodprophccaincrepauic  Achab  dc  hoc 

fccdcrc 


focdcrcdicens. 

5    Qma dimi.  lignificatur quod cx Cali  fixdere cum  dxmo- 


nc  incurricur  mors  gehcnnx'. 


CAP. 


A  D  D  I  T  I  O. 

Incap.20.  ybidiciturinpoftill.  Poflquam  diuina  proui- 
dentia quan tu m  in  fc  fuic  Athab  a fua  malicia  rcuocauic  coc 
leflibus  lignis,&:c. 

Sidiuinaprouidentia  quantum  in  fefuit,  rcuocaffet  A- 
chaba fua  malitia,vt  dicitur  in  poftil.  indubic  fuiilcc  rcuoca 
tus .  Nam  vc  ccclcfia  cancac ,  Diuina prouidcntia  in  fua  di- 
Ipofitionc  non  faHitur.Vndc  mclius  dicerctur  quod  diuina 
prouidcntiafccit  fupcrnaturalM  ligna  futHcicncia  adrcuo- 
carionem  Athab,li  ipfc  non  fuilfct  obftinatus. 

REPLICA.In  cap.20.vb1  poftillatorcontmuando  dicit, 
quodpromdcnciadiuxna  quantum  in  fc  fuic  Achab  a  fua 

0  inalicia 


malitia  reuocauit  coeleftibus  fignis.Burg.  niticur  eum  cape- 
re  in  fermone , quia  dixit  quancum  in  fe  fuit ,  volcns  quod 
pcrhoc  circumloquacuruoUunaccm  D:i  beneplacicam,&: 
jca  Achab  fuillcc  conucrlus ,  quia  illa  uoluncas  fcmper  ciB- 
cax  cft.Scd  Burgcn.noluic  aducrccre  nacurani  ccrmmoruin 
theologicalium  ,  quod  voluncns  iigni  pra;cipicnda ,  c<^)flfu- 
]cndo,&'c.poccft  faccre  quod  in  fe  efl,  flcuc  voluutas  bcnc- 
"placici.Ec  ica  vcrcdicicui-,D(-us  quancum  in  feefluulc  om- 
nes  homincs  faluos  ficn,fed  dcfetfus  ell  cx  partc  homuuiai 
non  Dei.quod  non  omnes  homincs  falui  fianc.  Ha:c  igicur 
Bur.obicttio  potiuscfl  pucriliter  tcntatiu.i,  qur.m  vcriratis 
inquiiitiua,quemadmodum  ualde  rcprchcadiC,bcatus  Hic. 
Ck:  bcacus  Aug.de  dodtrina  Chriltiana. 


Tom.2. 


DD    4 


847         GloLordi.&NicolaideLyra.         848J 


Babh:inut, 
AngclumM 


] 


C  A  P.     X  X  I . 

a  T^tiboth.  inttiprct.itiirco'irpiciius,fiiie 
poflc  fiio,Iczr.icl  honcft.ns  Dci  luic  fcmcii  Uci,lioc  totii 
comicnit  filio  Dci,qiiic(}  fplcndorciiis  glorix,qiicni  cofti- 
luit  Dcus  hrdc  vnmcrfonim  .  Hic Naboth  habuit  iiinca dc 
qiia, YmcS  dc  Ace,ypco  tr.i,Hiic 
concupiuit  A>-"h.ib,c]ui  intcrprc- 
Kitiir  trntcr  patris,  i  popiilus  Jiij 
diiicus  dc  qiio  Chrilhis  lct  iindu 
cnrncm.Vtfaccrct  hortum  olc- 
rum.  hoccft,vc  vbi  vinum  fpiri- 
tiialcgerminarc  cfchuit,ibi  Iragi 
liaPh.irifa;orum  dogmata  tranf 


p].nncaret.  N.iboth  vincam  darc 
nolcptii  i.Chnfto  Pharifa-orum 


B 


iiipcrftitionib.non  ccnfcnticnti 
ipij  Iczabcl  idcft.lynagoga  ma- 
chinata  cft  mortem.rntcrpreta- 
lur.  n.K-zabel  cohabit.itrix,fiuc 
fluxus  uanus,ucl  in.inis,  quiafy- 
n.igoga  habitarc  uidcbatur  in 
domo  domini,  fcd  per  vana  de- 
Odcria  dctlucb.at 


■  ^ 

r — 

:o,  ^ 

->    M 

£  i 

A  P.     XXI.^ 

"^Oftverba  auic  hxcy 
tcmpore  i!!o  vinca  c- 
ratNaboiliIczralie- 
lita:,  cj,cratinlezra- 
hcl,iuxtapalatiu  A- 
chabrcgis  Samari?. 
Locut'  c  erjio  Achab 


'» 


t.ut  R  placwc  AMBROSI VS.  N.abuth;v hi- 
tibi  argcnrum  iToria  tcmporc  vctus  cft  ,  viu 
pretii  ipfius.  quotidiana .  Quis  enim  diuitum 
l.de  Nabutht  noquotidiccoucupifcit  ahcna? 
!'ikr,.^;i,i,  Qiiisopulcnciffimorumnon  cx 

t  Abfit  mihl:  i    ^       r  n    i      r 

domino.ut  turbarc  contcndic  agellulo  fuo 
ij.  q.  8.C.  c6-  paupcrcm  ,  acqucinopcm  auiti 
ucnior.  nirisclimin.ircfinibus  ?  Quis  cb 

t  vel  fiujbun-  -  - 

«Itu 

t  ttifti». 


-adparlctcn. 


6ap.»« 


Cip.j> 


b  ad  Nabothjclices,Damihiuineatua,vtfa- 

cia  mihi  hortum  olerum,quia  vicina  ell:,& 

propc  domum  meam .  Daboq;  tibi  pro  ca 

vincam  meIiorem,taut  fi  tibi  commodius 

putas  ar^eti  pretium  quatum  digna  eft  da- 

~  bo .  Cui  riidit  Nabotli .  t  Propitius fit mihi 

dirs ,  ne  de  hfditatc  patrum  mcorum  tibi . 

t Venit  era^o  Achab  in  domum  fuamtindi- 

gnas,&tfredes  fup  vcrbo  q<f  locutus  fucrat 

ad  eii  Naboth  Iczrahehtes,dices .  n6  d abo 

■  ccncuscftfuo?  Nonigicur"unus  ^  x.\\>\  hrditatempatrum  mcorum .  Etproii- 

AchabnjtuscIt,icdquotidicna         "   r  •    \    cl  \-  r  •  c    ■"  r  -     i 

fticur  Ac  hab ,  &  nunquam  huic  cies  le  m  ledtulu  luum,  auertit  f acie  fua  ad 
fcculo  mcuirur.Si  unus  occidac,  pariete,&  n  comeditpane  Ingrcffa  e  atad 
aflurgunt  plurim,^lurcs  qm  ra-      ^q  i^^^^  j  fua,dixitd;  ci.Quid  e  hoc? 

piant,quamquiamittant.Non         ^    ^  ^     .^.      \,        ^        ^  ,. 

vnus  Nabuthe  paupcr  occifus  vn  aia  tua  cocriitata  e,  &  quare  n  comcdis 
cft,quotidie  Nabuthc  rtctnitur, 

quotidic  paupec  occiditur,  &c.  O  diucSjncfcis  ^  paupcr  fis, 
14  inopstibi  ipliuidcaris,  qui  ccduiicem  dicis  ?  Quanco  plus 
liabucris,plu$  rcc}.ris,&:  quano  acg.(icris, cii  tjbi  adhuc  indi- 
ges.Infiammaf  lucro,auaricianon  rcfringuicur.  Ilcx  Achab 
opib.rcgni  afflucbac,  Nabuthc  angufh  foli  ccfpiccm  poffidc 
bac.Niiiil  paupcr  de  poflefs:on:b.  diuiris  concupiuic,rex  libi 
fgcre  vilus  clT,quia  vincam  habcbat  paupcr  vicinus.Quis  i- 
t,icur  paupcr  cibi  vidccur?Qui  concencus  cfi  fuo,auc  qui  con 
cupiuic  alienum,&c.Audi.iinus  quid  rcx  dicac.  Dn  mhi.  in- 
quic.Quxaliavoxegcnciscft  ?  Qua:  vox  aliaftipem  publice 
portLilancis,nifi,  Da  mihi.quiacgco:  Da  niihi,quiaaliud  vi- 
iicndi  fubhdium  habere  non  poilum.Da  mihi.quia  noncfl 
inihi  panis  ad  vidum,  nummus adpocum ,  fumptus  ad  ali- 
incncum  ,ad  indumcntum  fubflancia.  Date  elcrinofy):atii.,&c. 
In  ipfa  aucem  dcicdione,quaca  impudcntia?  Da  mihi ,  ing,c, 
vi»tam  tuaw.  Conficctur alicnam ,  vc  pofcac  indcbrtam  .  Ec 
<i.i/>o  tibi,  inquic, pro ea aliam  vineam.  Duics  quod  fuCl  cfl,qu.v 
fl  vile  fafIidic,quod  alicnum  cii  quafi  prctiofiflimum  cocu- 
■pifcicSi  vcro  placueric  cibi,dabo  pccuii!.a.Cico  rcprchcndic 
crrorcni  fuu,pccun!.aoffcrcndopro  vinca.  Nihil.n.vulcalie 
liu  pofridcrccjui  cocii  dclidcrac  luis  poiicflrionib.  occuparc . 
b  Ftfaciam  viini  honum  oletnm.  *  AMBR.Hcec  crac  ois  infe 
ni.n,hic  omnis fuior,vc  fpacium  uilib.olcnb.qua^icrcc^.Non 
tam  crgo  ipli  cupicis  quali  vcilc  polTidcrc,fcd  alios  vulcis  cx 
t  luderc.Maior  vobis  cura  dc  paupcrum  fpoliis,qium  de  vc 
Itriscmolumcntiscll.  Damniim  vfm  cicdicis,quicg.dalie- 
uiicfl.Quid  vosdclc6lacnatura;dilpcdia?VniucrlJscceacus 
cfTmudus,qi}cp3ucidiuiccsvobisdcicndereconunini.N5 

cnim 


cnim  ccrrcna  cancum  pofIc(Iio,fed  ccl^  ipfum,acr,marc,  ) 
,  in  ufum  paucorum  diuicum  ucndic:acur,&:c. 
c  Tropi:msfitmihiDeiis,&c.     J<  Ainbr,  Audiuimus  uoccTnttl! 
diuicisalicnaqusrcntis.audiamus  iioccm  p.mpcis  propria 
vindicancis.Non  hac  hocmihiadoiniiio(ii)quic,)acd:"m  n- 

bihxrcdicacc  pacrum  mcoruai . 
Qnafi  qu.»ndam  conc.igionciu 
iiii,pccuniamcfrcdiuici!»;irbicrc 
tur.  QMi^ri  dicac.  Pccun  ra  rua  tc- 
cum  f  ic  in  pa  dicioncm,  cgo  au  - 
tcmhaTcdicaccm  p.urum  mcc  - 
rum  no  poirum  ucndcrc.  Halx  >- 
quod  fcqu.aris  diucs,  fi  fapias,  uc 
jion  vcnd.isagrum  cuum  jp  no- 
tte  mcrccricis ,  non  cransfund.is 
iiiscuum  pro  liimpcu  comctiii- 
tionis  ,  non  adiudiccs  domuni 
tuam  ad  ludum  alca:,  nc  lus  hx- 
i  cdicariar  piccacis  amiccas. 
•:«  Idcm.  Idco  Nabuchcinccr  fm  apfi 
<Sos  habccur,  quia  maiorum  fiio  -^ 
rum  hxrcdicaccmncregi  quidc 
pucauiccflc  cicdcndam,&  l;:pi- 
dari  maUiicquam  uincam  fuam 
darcin  direpcionem.  Hxrcdicas; 
maiorum  uera  fidcs  ett.  Extitc- 
runc  Arianiregali  fubnixipoccn 
tia,quiccmplum  Domini  puca- 
rcut  hbi  cflccradcndum,fupplj- 
cia  acecba  inicancScd  abfic  uc  a- 
pvid  menccm  domino  fcruicn- 
tcm  prxpondcraric  magis  p^nz 
fbrmido ,  quam  forma  piecatis  • 
Non  p^-xualuic  perfidia,  quia  fi- 
dcs  rcfticic 

.J«  Idcm  .  Qnid  fanfio  Nabiuha;  1'^ 
fuic  caufa  morcis.nifi  honefiaci^ 
conccmplaciorNam  indccorum 
prccium  pro  pacerna  rccufauic 
harrcdicatermaluicquc  morcedcclinarc  hmoi  curpicudincm 
Non  mihi  inquic,fiac  a  domino,vc  dcm  cibi  harrcdicacem  pa 
trum  mcorum.Hoccfc,cancurn  mihiopprobrium  non  fiac, 
non  pcrmiccac  Dcus  cancum  excorquen  flagicium .  Dc  iure 
loquicur  pacrum.  Maluit  periculum  cum  iioncfcate ,  quain 
vcihcacemcumopprobrio.  '  |., 

•^  Idem.  Nabuchc  viccs  fuas ,  vel  proprio  cruorc  defendii.  ,^,' 
Siillevineam  non ciadidic fuara ,  noscradcmusEcclcfiam  i: 
Chrifti?dixi  enim  Abflc  a  m.e,vc  cradam  Chrifh  hjercdicar. 
Si  iile  hgrcditaccm  pacrum  non  cradidic,ego  cradam  Cinifh 
hi^rcdicaccm?  Addidi:Abflc  vctradam  hcrcdicaccm  pacrum, 
hoc  cftjhxrcdicaccm  Dionylij  qui  in  f^xiiio  m  caufa  tidci  de- 
funotus  cfi,ha;rcdicaccm  Eufiorgij  confciTbris,h^rcdicaccm 
Myroclis,  acque  omnium  rccro  Epifcoportim. 
d  Etproijciensfeinle£ilnliimfuHm,crc.  4<  Ambr.Turbamscfl 
fpiricus  auari  regis.lugent  diuitcs,fl  no  potuerintaliena  diri- 
pcre,fi  fuis  p.iuper  non  cefleritfacultacrbus,vi:n  merons te- 
gcre no  piic  dormire dcfidcrac,  velac facic  {ua,neqdc)iiri in 
orbe  terrarii  videanc ,  nc  quidqua  in  hoc  miido non eflc  fua 
iiouerinc,  ncaudianc  vicinumiuxcaicaliquid  pofsidcrc,ne 
audianc  pauperem  fibi  concradicenccm.  Ec  non  manduca- 
uic  (inquic)  pancm  fuum,quoniam  qu^rcbac.ilienu.Etcnim 
ciiuiccs  magis alienuni  pancm,  quam  fuum  maducant,q.ra- 
pcu  viuunc,it  rapinis  fumptii  cxcrccnc  f  uum.  Auc  ccrcc  non 
maducauicpancm  fuum,  volcns  fe  morcc  mukaic,  c],ei  ali- 
guid  neg«recur,&:c.  QuamcuidcnccrcxprcfiaefldiuitiicO' 
fiiccudo?Concriflancur  fi  aliena  no  rapianr,ienuncianc  abo, 
ieiunancno  vc  pcccatu  minuac,fcd  vt  crimcn  ad  n\itc5t,&c. 


cKi 


ieni 


NICOEAVSDE    LYRA. 

j  T)Ofl  ver.H/f  confcquentcr  additur  frcunda  cunmiiiatiofaBa  ip 
X  fi  ^chab  de  morte  eiirs  v.xoris,& prolis.Circa  quam  Jicprocc- 
dituryqHiaprimopaniiur  ipftus  .Achah  f/ona  pra:uaricatio,fecundo  po 
tiiturpatu  camminaiio  ibi,  Failus  eftigrcu;'.  tcrtio  exccntioyftuin-, 
/2/'<f?/o,c.ii.TV(('«rt  prtctiaiicatio  ippus  ^cbabfmt^qniapoftquam  mi4 
tipUciter  Deum  ojfcndcrat  per  idnlnlatriatn,innocetcm  occiditpropter 
hxreditatisfute  eonccfifccniiami&paict  litera  vfqtte  ibi. 

2,  Pro- 

M  O  R  A  L  I  T  E  R.  boni  alicni.Pcr. vxoiclii  aiitcm  Achab,q  viam  pcfsimam  in- 

f  1  To/?  verba,&c.  Pcr  uincam  Naboth  poffft  intclligi  pof  ucnit  habcndi  vincam  predi^am.f.per  innoccntis  morcc,fl 

r?rs;c,vcl  aliud  boiiu  viri  iufti.  Per  Achab  rcgc  h.ic  vinca  cu  gnificantilr  hoics  ntali,qui  funt  pot«ntib.conmndi, c^' danc 

p;^n;cm,bc?ino  tjuiciiquc^ijc  maximepGtcj,^ui  cupidus  cfc  cis  confiliapcfslma  rapicndi  lunpliciii,&  innoccntiu  bona , 

boni  <>  f*?^"» 


X  Propitiuf ,  &c.  pro  prctio ,  velh<ereditate  alia .  Tcrra.n.lfrad 
prnprie  erat  ipfttts  Dei,propter  quod  non  poterat  fimplicitcr  vendi,fei 
foliim  vfque  ad  iubileumjiciit  hahctur  Lcu.z  ^ .&"  ideo  tiec illud  con- 
cedebatiir  in  lege,ntfi in  necrffit.ttc.  T^^iboib  autem  erat  diues piopicr 
quod  non  erat  compulfus  httrcdiiatem  juam  vendcrc .  E,rx  etiam  vole- 
bat  eam  ad  perpctnum  habere. 

3     Etproiici. exindi^natione,&impatientia.  Exhocpafctquod 
rex  non  poterat  acciperc  agrosfnbditorimfuorum  pro  voluntate  fua. 

j  Grandis 


849 


III.Regum. 


^H    Benedirit^ahothDeOt&re^i  •?«  i^mbrof.  Acqualisvidc- 
A  liccc pcrfona,  vc lic xqu.^lis coniimclia  Ncv.ro duiitc ma- 


Cap.   XXI      850 


ibi 


C.I». 


:it  ar 


iri  pu 


nic,  0  adiicrsfi 
Chriiium  fiiifa 
iadarcc.  Dlio- 
biis  ccftib*p?u 
pcr  occidicur. 
b  Ed'ix:runt  J\a 
buthe  foras ,  &c. 
Vcinam  vcl  m 
fuis  ci  liccrcc 
mori.  Paiipcri 

j,  ipfam  diues  m- 
uidcc  fcpultu- 
ram. 

c  /"  vineam.  Vi 
n 
clefiadcgcnci- 

co 
fo  Chrifto  ma- 
hcoloniprxri- 
pcrc  molicban 
iur,cum  fidem 
qux  pcr  eii  efl 
cxcingucrc ,  & 
fuam  quar  cx  lc 
•  gccftiulticiam 
prf  fcrrc,ac  gc- 
nbiK  imbucn- 
dis  conabacur 
infercrc. 
d  In  loco  hocin 
^uolinxerut^^c. 

\  ^  Ambr.Diui- 
na  mouccur  iu- 

Z  ftiiia,  &auarii 
dignafcucrica- 
tccondcmnac. 
Quamiufla,  % 
fcucra  fcnccn- 


«rnmnain,quinecniorcuopucauicc(Teparccndum.  Icaquc  D 

vulnciis  fui  cruorc  perfufuin  caJaucr,1'pccic  fiiucns  vit^  iu^ 

prodidiccrudelicacem. 

c     'HHminusniflimr^&c.  Jfi  Ambrof Toto  mundofugic,qu! 

confiderans  cofcicnciam  fuain,  mccuit  dcprdicndi.  £t  idco 

Achab  ad  Elii 

fccunduhilto- 

riam  ait,fecun- 

dum  ^'nigmaca 

.autem  diucs  ad 

paupcrc:  inuc- 

niftime,&:c^c. 

Qn^a  mifera  c6 

fciencia.quxfc 

prodicadoluic. 

Qj_ia(i  vilis,  S)L 

dcgcneraic,  dc 

prdicdifii  i  mc 

quiE  latcrc  pu- 

Cab.a  NuUa  me 

tis  mca:  occul- 

catcfallunt:pa 

tenttibi  vulnc- 

ra  mca.  Inuc- 

mturpcccator, 

cum  iniquitas 

cws  proditur- 

Adam  cumla- 

terct,  inucntus 

ci\.  Culpaigi- 

tur  aud:orcrau.  Aa.7.j. 


lcdicti  vox  oriendat,  tV  fermonis  ipfo  Ixdacur  fono,  bcncdi- 
€m  pro  malcdiclo  vocitur.  Qua;i  unrur  duo  tcf^cs  iniq tacis. 
Duobus  cnim  ccftib»,6^  Sufanna  crt  appecica:  duos  ccllcs,&: 
Svnagogainue 

panem  ?Q'jire(ponditei,  LocutusfumNabothlczrahclit.T,  &dixid, 

Da  mihi  vincam  tuam  accepcapccunia,  aut  ritibiplacecdabo  tibi  me- 

liorem  vineam  pro ea  Etille ait, Non  dabo  tibi  vineam  mcam.Dixic  cr- 

go  ad  eum  lezabel  vxor  eius:  tGrandis  au<lioritatis  es,  &  bene  regisre- 

gnumlirael.  Surge,&comcdepancm,&tJBquoeftoanimo:egodabo 

tibi  vineam  Naboth  lezrahclitx .   Scripfit itaque  literas  cx  nominc  A-  1 

chab,  &  fignauit  eas  annulo cius ,  &  mifit  ad  maiores  natu ,  &  ad  opti- 

matcs,qui  crantin  ciuitate  eius,&  habitabant  cum  Naboth.  Literarum 

autem  erat  hxc  fcntentia:Pra:dicatc ieiuniu,&  federc  facitc  Naboth  in-  i 

ter  primos  populi,&  fubmittite  duos  viros  tfilios  Beiial  cotra  ^Uy&c  filsii 

liU  ncaNabothcc  a  tcftimoniudicant:Bencdixit  Naboth  Dco,& regi.Etcduciteeu,&Iapi- 
*-^""  cleiiadcgcnti-       1        r    '  ■  n  ..<'.  „.' 

bus.Hacocci-  date,Iicquemoriatur.  reccruntcrgociucsciusmaioresnatu,&optima- 
tcs  qui  habitabant cum  eo  i n  vrbc,  ficut prjEccperat  eis  lezabel,  &  ficut 
fcriptum  crat  in literis  quas  miferat  ad  cos  .  Prxdicaucrunt  ieiunium , 
&fcdcrefecerunt  Nabothintcrprimospopuli  Etaddu<9:isdu')busvi-  4 
ris  t  filijs  diaboli ,  fecerunt  eos  fedcrc  contra  cum .  At  ilii,  t  fcilicet,  vt 
viri  diaboli  dixcrunt  contra  cum  tcftimonium  coram  muititudine?  Be-  ^ 

a  TEt  Chriftus  a  ftlli»  trthbus  paflus  eil  cxtra  jiortam. 

b  nedixitNabothDeo,&regi.1Quamobrcm  cduxeruntcum  extraciui-  ^  fj,ui„  prodic. 
tatcm,&  lapidibus  intcrfecerunt. Mifcruntque  ad  Iczabel,diccntes:  La-      Vndc  bc  Thcf- 
pidatus  eft  Naboth,&  mnrtuus  eft  Fadlum  eft  autem  cum  audiftet  leza- 
bel  lapidatum  Naboth,&  mortuu.locutaeft  Achab :  Surge  poflidc  vi- 
nca  Naboth  Iczrahclita!,  qui  noluit tibi  acquiciccrc ,  &  darc ca  acccpta 
pccunia .  Non  cnim  viuit  Naboth.led  mortuus  cft .  Quod  cum  audiifct 
^  Achabmortuii,videlicctNabotb,furrexit:&defcendGbatin  vineaNa-  s 
both  Iczrahclita::  vcpofllderct  ca .  Facluseft  igiturfcimo  Diiiad  Eliam  > 
1  hesbitem,dicens:Surge,&  deiccnde  in  occurliim  Achab  regis  Ilracl, 
qui  cft  in  Samaria .  Ecce  ad  vinea  Naboth  deiccndit,  vt  poflideat  ca.  El 

S:t alSc?i mor     ^oqueris  ad  eu,diccns:Hsc  d.cit  Diis  Dcus;1  Occidifti,infuper  & poflc-  -  n,'Pop,Jient,a; 

tis  accrbitacc,  d  difti.Etpoft  hiccaddcs.HajcdicitDiisjInlocohocinquo  linxcruntca  «»  paupercaslibe- 

ea  ipfc  mortis         ^  fanguine  Nabothjlabentquoque  fanjjuincm  tuii.  Et  ait  Achab  ad      "•  Scruitisdi- 
luarhorrorcdif      ^,  »        .  'n-        -    •     •  •    ^   ■   i-   •     ,  i  uitcs ,  ac mifc- 

fclucrc  prodc-  ^  EliamjNuminucnilti  mcinimicemi  ?  Qui  dixitj  Inueni  co  qjvenunda- ^^?  ramquidcfcr- 
rc^.  inhumatu     tu$  fis,vt  faccrcs  inalu  in  confpcclu  Domini.  Ha:c  dicit  Dominus  Ecce  n  "Jtiite,  qui  fcr- 

paupcrcDc'a-  *  uitiscrrori,fcr- 

fp!cit,&:  lo  infc  uitis   cupidita- 

puku  diuitc  iaccrc  dcccrnic:  vt  &  morcuusluac  fui  inig.tacis  ti ,  feruicis  auaricix ,  qux  cxpleri  non  potcft . 

acrum-  ^  Concita- 

'       ;      NICOLAVS"DE   L  Y  RX 

1  Grandis.  Ironice  l'.,quebatMr.  qj.  ex  rcgia potefiate  poffts  eam 
de  facili  habtte . 

2  Scripfitj&c.  iC^  fignituit^quiaanti^uitwsinantiulit  principum 
trat  innpreffio  ad  litertt-s  Jigiiand.,m,  &  ex  hocpate^  quod  ifl*  liter*  de 
morte  i{aboihfficrHntfafix,&  tniffa  dt  tiu^fcitu,&  voluntate. 
l     Pra:dicatc.  Hoc  cnimfaciebai  ludxi.,quando  iudicium  de  aitquo 
nagno  [celere  dcbshatfieri. 

4  Et  fcdcrc.  Turn  quia  erat  de  maioribu/S  ciuitatit,tum  vtnon  vi~ 
dtrtntu-r  fjuxrcye  eius  mortem,fed  ho»orcm. 

5  Bcncdixit.  i.maledixif.ficut  lob  i  .c.  Bcncdic  Dco,iV  morc- 
tc.Vropter  horrore  cru  malediElionis  eafignabatlud^i  noic  cotrario. 

6  Dco,  &.C.  &  ficaciufabatiirdeDeihUfphemia,&  decrleUfA 
maii:(!atir.&  ytriq;  dt bcbatur pctna  mortis .  Citterapatcut  yfque ibi. 

7  Qu.imobrcm  c  Juxcrunt.  T*nquarn  indignum  rnori  in ciuita- 
te.  Cmrapatoitvfqueibi. 

8  Surrcxit,&  d^fccn.  H:c  efl  duplex  opinio  HebrxttrH.^liqul  df- 
cunt,  (juodpr  I  crimlnibtts  irnpofitis  ipfi  T^jbath  buna  tius  omnia  erat 
confiftata  oniiant)iudici":&  idco  rcx  defcedebat  adpoflidendum,tan- 
qukjibi  cii qfitj.^/fidic iir,  ;uod  Jiabothfuit fratcrpatris ^chab: & 
g  prociimtinbusfibi impnfitis nonfilurH  fuit ipfe lapidatu',ftd &filii 
etus  cii  eo.  fuut  i;  de  .Acham  dicitui  ludic.-j.  Et  idto  ^chab  eius  »f- 
fos  defcendit  adpuifidendu:»  tanqud  hxrcs.  quia  non  remanferat  alius 

_  propin- 


t  LXX.tu  nGc 
Cicis  fic  fiipGr 
ic^nu  Ifrael, 
i.  III  rexeif  li- 
cecquod  vis, 
aWls  iiibdi. 
li 


fairum. 


bjtcsait:  inuc- 
ni,quoniamfc 
ciii^  malum  ia 
confpcctu  Do- 
mini.CjM.iiacul- 
pa:  rcos  tradit 
Dominiis ;  in- 
nocctcs  autcm 
no  tradit  in  po- 
tcftatcm  immi 
corum  fuorQ. 


propinquior .  Ethuic  di£io concordat quod dicitur  infra  ^.lib. cap.g.f. 
Si  non  pro  fanguinc  Naboth,  ^  prolanguinc  filiorum  cius, 
qucm  vidi  hcn  ait  Dominus,rcddam  tibi  in  agro  ilio. 
5»     Fartus  cft  igitur.  Hic  poftprxuaricationemUchab  defcribitur 
fcenx  confcqHcntis  comminatto,cum  dicitur. 

I  o  Oceidifti.  ^iaficut  diSum  efl.&patet ex hoc loco-.literjt^mor 
tisTilaboth  df  fcitu,&  "polmtate  .AchabfaQ*  fucrunt,&  mifl'£. 

II  Infupcr.  Faldeinique. 

1 1  Hxc  di.  Dicunt  aUqui.,tpfi  acdpiaturfanguis  ^chah  in  proprin 
fcrfcna:tunc  /y  in  hoc  loco,  non  defignac  locnmfignatum:fcd  rcgio- 
nem.  quiaficutdiciturcap.feq.  currus  vbif.uxeratfangms  .Achablo- 
tusfutt  in  pifcina  Samari£,&  ibi  linxerunt  canesfangutncmfic  ablu" 
tum.  Si  aiit  atcipiatur  fanguis .Achabin pcrfonafiliifui,  cuius  fangis 
erat  quodamodofang>iispatris,fic  ly  hoc  \oco  fignat  locum  dttcimi- 
natU  vhi  lapidatHsfu  t  i^aboth, prout patct infia lib.^.c.9.l{a.S ,udi~ 
cit  q,  defanguine  7<(aboth  in perfona propria  inteliigiiur ,  q,  in  eodcm 
loco  canes  linxerunt fanguinem  ^chab  vbi  prius  lattihuerut  fanguine 
J^aboth.qualiter  aittern  ifiudpofjit  intellig.,videbiiur  cap.fequeiai. 
1 3  Num  inucnifii  mc  inimicc  mi. Ita cfi in  Hebreo,& m  librit 
correBis.&  cft  scfus  nit^dinuenifli  me  taieqi  debercs  tnihi  inimicarif 
I  }  Quidixit.  Eo (f,es inimicus Dci cmus fumferuus.vnde fubMmr. 
1 5  E6  quod.  SicHtenim  res  yendita trafitin  domii:iii,& pnfilffioiie 
ementiSyfic  .Achab  videJtatur  totaliter fubditus  idolis,  &fcruieus  eis. 

i    Ei 


MOKALITEK. 

5    Faliiuenigiiwr.  Q^ia  Achab  defccndcnti  ad  poflSdcn- 
duai  vincam  piiui(i.uii,  tlci.uiuuuitcicx  partc  Domini 

cccnbikin 


tcrribilcm  fcntcntiam contra fc  &i.  vxorcm  fuam,  pcr  quod 
dcflgnatur ,  quod  prxdicator  vcritatis  concra  malos  homi- 
ncs ,  Sc  cius  confiliarioi  dcbctprxdicarcconftantcr ,  cc  de- 
Kunciarc  Aifi  pa?niccanc,p;nam  xcctaam. 

'  "  '  '  5     Jtfiqae 


GloLord.&NicoIaicieLyra. 


A 

Qi}r<\.  fi. 
Qj  eti.  60. 

&  6}, 


fvel  auferam 
pulicriora  tuj 


8;. 

a  CmciuuU tnmeumlexaheh&e.  *  Tlicod.l.euiscrat inf^ 
lix  Achab,^  facilc  l)uc.  &C  iLuc  p5sfcKl'aiiir:cjiiof.itlucll, 
vcfcclcracamuiicrc  il.icuiu  impiccacis  barathifi  inijccrcc. 
b  Seidirffji  inenta  fnj,&c.  ■^  Ihcodcmc.  IjtMiicacisabvI- 
fus,  Doniinus  Dcus,  p^?  cidcm  quidcm  mmacus  cft  cx  ciii  > 
proprcrLuiicii- 


8j2 


rcuociuic^tiodliim.  Oomiiusau-^cmnonpotcftmucabiljs  *1 
a:rtimari,liconfci{ionisim(ncmQrinonpucabJC<?irjifjrtia;i 
djnu]uudpromift'rarc.    '■        i. 

•!:     Chryfolf.  Compun  .  : ;  ^  vcftcm  fcrdiCFSt' inducu";   ■ 

f.:cco ploiau.c,  i}c  quid .Dominiis  :  l{oniniLtcaM,  iinjmc./i.. 

ciusiii  dwbits  ipfi ;  , 


*  rg  qiii  nior- 
tiiiiN  riicritilc 


Lil>  ac  Nabu- 
^hc.cap.i7-i 

♦iuxta  omnia. 


t  faceo. 

tpedctentim, 
vcl  quicic 

B 

t  a  facie  mca. 


t.uioiicm  autc 
hrgirus  cft  di- 
l.jtioncm  liip- 
plinj.  H.ibcns 
CMim  cxpcricn- 
tKim  duiinarii 
prxdidionum, 
jnrCTicaras  ti- 
muitmin.iSjfcdl 
ftatimrurfus.id' 
fuam  rcdijcim-' 
pictnccm. 
ii  AmbrofuiSv 
•  Cpnlidcrac]iiia- 
Jczabel  habuit 
vxorcm ,  ciiius-^ 
duccbacur  arb.' 


ego  iniiluc.im  {iiper  tc  maliim,  &:  t  demetam  poftcriora  tua ,'  &  interfi- 

ci:im  de  Achab  mingcntem  ad  parictcni ,  &(.  clauruai,&:  vltiaiutH  ia 

llracl .   Etdabodymum  tuam.ficutdomum  leroboamhbj  Nabat,  &: 

iicutdomum  Baalafilij  Ahia  :c]uiacgilti  vtmcadiracundia^puoca- 

rcs>&  peccarc  fccjfti  liracl.bcd  &  de  lezabel  iocutuscft  Dominus,di-  = 

cens:  t  Canes  comedcnt  lezabcl  m  airro  lczrabcl .   Si  morAuis .fuerit  j.  '•  ^^"  « '"*«'«•  i^''«* 


Propccrcani:  S.i  - 
uacoraic5i'2.;W<-^ 
/.'/•<t/;f,no  morcuii, 
jK>u.iaituram,  fc4 
pcccMcii;  vrd.c.aiii 
cuCvDauid,  L.tuuba 
fer  fiHguUs  no^  'i  le 


nimis  fiicrilc- 
oijs  cxecrabile 
fccit  ^  &  hunc 
cius  penitcntia: 
rcuo- 


a  Vi-imm  deduermif^ 

■  ocnUnui.  Kb\wc\i^'l^ 

chrymis  pcccato- 

ruiafordcsjlron- 

•  tcm  vcrbcia,  pui-  , 
f  1  pcctus,&:c.       .„r] 

.-icTERTVLh.^ 
Lcg;o  Acliab  Rci|j.i 

•  ^5cm,mantum  loj| 
.  /.ibcl ,  rcumido-f. 

lolai;ria:  ,  &c  fanj^ "" 
uumis  Nabutha: ,  * 
vciwam   mciuii» 
liatii  Achabcorame?  Quiaigiturhumiliatusefttmei  caufa/iuoindu  7  l"c,pa>niccntic no- 


Achab  iu  ciuitate,  comedcnteum  canes.  t  Siaucem  morcuusfucnt 
t  inagrccomedcnccum  volucrcsccli  Igiturnon  fuitaltcrtalis,ficut  4 
Achab,  !^  qui  venundatus  eft,  vtfaceret  maluni  in  c6fpe6lu  Pomini. 
Concicauitenim  cum  lezabelvxor  fua,  &  tabominabiliseftcd:Lj.s.eft, 
jntanrum  vt  lequcretur  idola  * qua^ fcccrant  Amorrha:i,quos,t;6(um- 
pfit  Dominus  a  ficie  filioriim  ifracl.  tltaque  cum  audiftet  Achab  fer-  r 
tno,  c]u:eauer-  b  moncsiftos.,  leldit veltimcntalua,&operuitt  ciliciocarncmfuam,  « 
iitcorcius,  &:      ieiunauitquc&dormiuitin  faccoj&ambulauittdemiflbcapite.  hc 
fadus  eft  icrmo.Dni  ad  Elia The.sbicen,dicens.  Nonne  vidilii  humi- 


f a  iml  Li  in  dicbus  cius ;  icd  in  dicbus  filij  fui  infcra  malu  domui  eius . 


nimc. 


CAP. 


N  I  C  O  L  A  V  S    D  E    L  Y  R  A. 
I     Etdemctam.  ExpoaalKrfecHtfupyadeUroifQa^ny&Bifafa. 

3  Et  pcccare.  J^ohfolum  in  cultu  vi  ulcrfimjiciif  dii  re^es  fra- 
ccdentes^fedctiamiu  cittn  Ba^l, 

5' '  C.mes .  Hoc  fnit  itftpletii  tepore  lehu,  vt  habctur  inf./{.lih.<)'.c. 

4  lt;icur.  Sciiitetinregibui ipfuinfrMt.-dentihns.^qiiia.iinivd^xit 
cultmi  Baalin  re^um  fiium  aditicita>uc"t:im  yxoris  fux,  ficht  fnpvA 
diduw  efl  cap,  1 6.^  Iiic  repctHnr, 

5  Itaq  ue  cum'audiHct.  /,  Elix  de  tnortef.ta,  &  poUeritatis  fux . 

:.■:';  ^       Scidic 

"^"^^,  M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

t  "•^•i  '  ^'''?"^  ""'^  audijjet ,  6'  c.  In  liyuim  pccnitcntia:,  pro- 


6  Scidit  veftimcnta.  In  ft imm pxnttentia,^  bumiiiMiouis  m 

>  am  Deo.ijia  t.tm:npa:niieiiafuit  timr  panx.,vt  communiter  dictur, 
mc  vbflat  cjuodfnbdinir,(ppropicr  ea  dilata  efl  dcli  tio  domusfyx.tjuia 
tdii pac'ii:<ntia licet nonfit mt ritoria^.itije, &  euafionispanx  Atcr^ 
n.i:tamcn  bene  e(i  meritoria aliquando  dila  ionis  pcena  teporalis.  .Alii 
antcmdicunr.,  quhdfiit  vcra pce>iiLentia,fed ad  horam:  qula nonper-^ 
ma  nfn  in  ea:fvd  magis  rcfsrfns  fini  ad  m.ila  pr.<:tcj-ita. 

7  Non  inducam  malum  .  Stilicet  dclctioms  domus  fuxin  ditn 
buffnisifcd  tn  diebus  jiLt  fui,  vt  habeiur  infra  ^.Ub.c.  i  o. 


I 


l 


crcjuou  pccnacominatafiiitad  tcmpusd:lata,&:pcr  hoc 
ignificatur,  quod  quando  peccncor  vere  penitcc,  a:tcrn.i  po' 
nu,quammcrucrat,  in  tcnipor;.]c  mcomnaicatur.  .  '. 

^ 


CAP.  XX  !1. 

j  (n  'cut  ego  fnm 
O*  ita.,  &  tU' 
Qtiift.^4.        .>:   Thcodorct. 
Roga:us   lofa- 


C 

tz.Paral.iS.a 


phac,  vcbcUrini- 
I  cc  focictatcm , 
hoc  fe  faclurum 
cftpollicicus,  Ea 
jdcm,iiiquic,qua: 


De  (Iim.Triii. 
c.  diimn.imut. 
^.Rcg.j.a, 


pu,fa> 


•p^^tlK*  "^^T^  1 

.k^/'>t') 

C     A     P.         XXII. 

■  Ranfierunt  igitur  trcs  anni  abiq;  bello  inter  Sy- 
riam,&Ifrael.  Inannoauttcrtiodefccnditloia- 
phat  rex  luda  ad  rege Kracl.DixicqVrex Ifrael  ad 
leruos  luos :  Ignoratis  cb  noftra  fic  Ramoth  Ga- 


laad,&tnegligimus  tollere  ea  de  m.mu  regis  Sy 
ria:?  i:tait  ad  loiaphat :  Venies  nc  mecii  ad  pra:- 

liadii in Ramoth Galaad?Dixitq; lofiphatad re 

.,  ■     ,^"  a  eellraci^bicutcKofumjita&tu.  tPopulusmcuSj&populustuusvnu  3 

macieli.ib.s,Oa-       ^  »  ?  ,      ♦  »     t    1 

bo  &  cgo.'  U  vc  populus  tuus  bcllum  a;erit,  ^  populus  mcus       ius  pictatcm  l.clic  amicicia ,  &:  cognacio , 
Oilendii;  tamcn  lofaph^c  fuam  pictatcm ,       i'aralipomcnon. 


ciam ,  vctu 


bcUum  gcrct 


^■sA^-i 


cxifiimasncccf- 
farium  prui^ .:- 
fcitari  Dcuni  v 
niucrforu.  Cuiu 
autcm    Achab 
cogrcgalict  pro- 
phctas   B.i.ilim , 
iMiaphuilioscft    "«= 
quidcm  abomi- 
n.icus,  diuisuini 
auccm   qua.'liuic 
prophccam ,  6ic. 
Hanc  auccin  c- 
vc  cxplicAt  libcr 


Diuilio. 


N  I  C  O  L  A  V  S    D  E   L  Y  R  A. 
C  A  P.    XXII. 

TRanficrunc.  Defcripta  comminationepwnx  ipftus  ^cbab.,  hic 
confequentcr  pnnitur  cius  infiiciio ,  iiuatum  adpetfonam  .Achab,. 
&-  primo  dcftribitur  eius  occiji  ,  'c  cu;tdo  Infaphat  rcgis  ludx  coditio, 
ihi:  Iofaph.1t  vcro.  Ctrca priviwn  fi  isndtim ,  ip  ,Acbah  fitit  occifns 
in  bello  qiiodmouit  conira  regem  Syri\:zj-  ideopnmo dcfcribitur bdli. 
ttaCi.itus,fciHnd(i  cinr^reffuSyibi:  Afccnditicaquc.  J«  trirSiatu  ve- 
ro  helli  primo requiritur  itux^HumJeciindo  (onJiltuM^>hi:  DJxirc)Lic 
lofaphat,  Circa  prtmumaicitUT. 

"  -      Traiifie- 

M  O  R  A  L  1  T  L  R.  '  •  ■  '■  ".•  - 
f  I  Ti-anficrufergo,Grc.  S..'quinr. 
t  Defccnd!$ li.Jnpba'.  Pcr  atbnit.itc  lof.iphat  iiiff i cu  Ach.ib 
pcftimo4)gir.ficarurfocict3s  iulfi  cuiuslibcccum  iniquo,de 
qua  iuftu.?  cfl  .irg^iicndus^proptcr  quoc^infra  dicicur  ipfi  lo- 
r Ijpbac  pcr Pic.phctailrapjopia:hcs  auxiliu,&: his q. odcrunc 
Pominii  aniicitianigcris;&:io  iraoi  Donuni  mcrcbaris,fcd 
Ut-ilA  >r>t'Cia  inu(ca.lyiji;ja  tc.Lc  non  foiu,fpincu.4c  proucnii; 

milo 


I  Tranflcrunc .  S.ciltcct  a  tJpore  quo  .Ach .'h  .Ihnifit  abrc  Bcna- 
dad.vtdi&it  eflfip,20.cap.ita  quod  lapid.itio  T^ahotfiitmcdia  inier 
iitam  dimiflioncm,  &  ifluu  bdlitm.  in  annn  atitcm  tcriio  dcjccndit  Jti- 
fjphat  rex  Iuda  ad  regem  Ifracl  ad  videndum  eum :  qttia  era^it  conjj!- 
dcranadimf'cem,\y-  jiliHi  hf.iphat  habtbat fiHam  ./fchab  vxofcm. 
?  Ignoraris.  q.d.T^nn  dcbctis  ignorare .  erat  cnim  ciuit.tsfictr- 
dntihs.,& rcfi'gii,vt  babiturDmt..\.&  l'fiic  lo.fd reges  Syriicab- 
fhdcrant  e.im  a  filiis  Tfracl .  &  idcu  ,Ach.ib  volehat  cam  rci upcrure ,  I 
& dit  Jofapbat requircndn eim an utium.niii  ei  cnncclfit.di.  | 

3     Sicuc cgo.  Id eii,  vntm  fumus ad  /;.h,  (^uod  vnus profcquatur  j 
iiegotia  atterius,  &  ecanucrfo. 

■  lutiocx  impij  locictacc  ,  iid  cciu.)liqu;ido  nuiiu  ccji  jxnaic; 
licuc  fuit  in  propoiito.Ka  lofaph.ic  ex  ibciccatc  cii  Acluib  iu 
pra:lio  f iur  in  mortis  pcriculo.  .Na  Achab  iniquus  fub  fpccic 
honorandi  loiliphat.fccitcu  ingrcdi  bcllum  in  apparacurc- 
gio,  vt  lic  totu  pondus  bclli  fupcr  cu  vcrtcrctur ,  fed  Dci ;!'- 
uidcntia  Iv)iaphatclamauitadDominum  >  &:licfuitlilH"r.i- 
tus;6«:  Achab  deceptor  fuic  l^thaliter  vulncracus,fccunduin 
quod  lcnbitur  Prouerb.i^.d,  fiui foiit  fmam ,  in(mtin  e.vn . 

V  6    ti 


%5 


IlI.Regum. 


Cap.XXil.        8j4 


1"  a    o.nvnf^cVyt^phet^finnUtrr^&c.  ^  Atigiuliniis  Lcgimus       cirusccli  minini-ariu  Angcloru  mulciCiidoxIcxtCrapars  An-  D 
dcccprunn-c2;cmfii!!bvat!Cinioprcudop,ophct;irum,  &ita       ucKraVelcda,iini(h\i  [virsrcproba.N-xj^.n.cicxccracocludit 
g:i>uis,vt{iiicdiuinoiudiciobLhanniucniaiiuii,quoniani       bc^,ncq;  (inii}a:'].icacintr.Toja,vclirv3ccxtra.Scdquoma- 
it:i:5nus ci-;U illc  lic dccipi .  Ncquc  pcr cum  Angclum  qucin       li  dc cxc  ixicu  c<j'li;v.>uia cj^uis  ab .xtiicrco cclo pul{i,adhuc tfi 
! jccpcion is oiiiciiim  iulcipcrc  non  dcccrcc,  fcd  pcr  Ani^clu       in  aci co  dcmoraucur c^-lo.vndc  Paulus ,  Contra  jjurituJia ne-  Ei^Iicr.*. 

qnitiiS  in  coslcjii- 

funt,  &equitcs  meiequitcstui.   Dixitquelofaphatadregcm  Ifnel,  i 

Qu:rre,oro  te,hodic  kraioncm  Dornini.  Cono-ic  2auiter";o  rcx  Hraci 

piophetas quadringcntos  circirer  viros,  & aicad  cos  :  Ire debco  in  Ra- 

moth  Galaad  ad  bcl!andum,an  qiHcfcere  }  Qui  refponderunt,  Alcen-  ^ 

de,&dabitcamDominusin  manuregis.  Dixitautemlofapbar:  Non  ? 

efthicpropheta Dominiquifpiam,vcinterrogemuspereum  ?   Etaic 

rex  I  frael  ad  lofaphat :  Remafit  vir  vnus  per quem  pofllimus  interro-  ^ 

gare  Dfim,{ed  ego  odi  eum,  quia  non  ^phetat  mihi  bonum,fed  ma- 

lum,MichceasliIiusIemla.  Cuilofaphat  ait;  Neloquarisitarex.Vo- 

cauit  crgo  rex Ifrael eunuchum  qucndam,&  dixit  ei:  Fcftina  adducere 

Micharam  filium  lemla .  Rex  autem  Ifrael ,  &  lofaphat  rcx  luda  fcde- 

batvnu{quilqueinfoliofuo,  veftid  culturegio  inarea  iuxcaoftium 

porta;  Samari^ ,  &  vniuerfi  prophet.T  prophecabant  in  conipecStu  eo-      uinanr^pcrniif- 

rum .  Fecit  quoq;  fibi Sedechias filius  Chanaana  cornua  ferrea,  & ait:  ^  lioncm.  Nonc- 


crrons  qui  libi 

vltro  taics  par- 

c^sirnponicum 

Ixticia  poftula- 

uit. 

. '  b     .Afccde  ,  & 

vddepro1ed-,&c. 

.):  THEOD. 

Eypcclauic  Mi- 

ch.cas,  vt  iure- 

iiirando  adige- 

'  rccur ,  &  ficin- 

de  vcrum  dice- 

rcc.  Nam  quo'- 

ninm  Achab  c- 

,  xifti iiiab.it  pro- 

I  j^u-c.nm    prop- 

KT  odium  prx- 

diccre  ca ,  qua: 

crant  molcifa, 

ptt,  prius  dixic   ca, 

:bu.  qiiccranciucun 

dr,:dcindciurc- 

iunluoaddu(ft', 

diuinaodendic. 

C    Vidi   yniuer- 

•aLl.c/K»'  ^f' •'■"'''■'«  di- 
if^crfnm,  ir  c£t. 
Pcr  iisc  autcni 
oftcndic,  quckl 
illius  pi'auicas  , 
c.iufa  fic  fira- 
cis.  Namfibo- 
nuni,  ac  pium 
ii.ibuiflcc  pafio- 
rem,  vi  fupcraf- 


b:is.  Omnis  e- 
xcrcicus  afsiihc 
Dco  ,  quia  ,  &: 
voluncas  clcdio 
rum  fpintuunl* 
diuin.T;  dcfcruic 
potcltaci ,  &C  re- 
proborum  fcn- 
lus  fuj:  fcruicns 
nvilitix  iudicio 
omnipocctis  ob 
tcmpcrac.  "  i 
.;4  THEOD. 
Hccc  cft  proio- 
popeia ,  feu  ft- 
dio  perfoncE  , 
qu.T:   doccc  di- 


Hxcdicit  Dominus :  His  t  ventilabis  Syriam,  donec  deleas  eam  . 
Omnesq,  prophec^  fimiiiterprdphecabant,dicetes:  Afcendein  Ra-  7 
mothGalaad,  &vadeprofperc,  &:tradeceamDominusinmanure- 
gis,  Nuotius  vero  qui  ierac,  vt  vocaret  Mich?a,locutus  eft  ad  cu  dices: 
tEccefermonesprophecarumorevnobonaregi  prredicanc.   Sicer- 
go  fermo  tuus  (imilis eorum,&:  loquere  bona.  Cui  Michxas  ait:  Viuit 
Dominus,quia  quodcunq;  dixerit  mihi  Dominus,  hoc  loquar .  Vcnic 
itaq;  ad  rcge ,  &  ait  illi  rex :  MichcTa,  ire  dcbemus  in  Ramoth  Galaad 
adpra:liandum,  an  celfare?  Cui  ille  refpondit,  Afcende,&  vade  pro- 
fpere,&tradetDominusinmanuregis  Di,xitautemrexadeum:Ite- 
rum  ,  atque  iterum  adiuro  te,  vt  non  loquaris  mihi ,  nifi  quod  verum 
fccholicsr  Dc-  c  eftinnomineDomini.  Etilleaic:  Vidicundumlfraeldifperfumin  s 
iiidc  onendicc-      moncibus,quafi  oues  non  habentes  paftorem.  Et  aic  Dominus:  Non  » 
nlicqucndx  fa^     habentifti  Dominum ,  reuertatur  vnufquifque  in  domum  fuam  in  '« ,^£„£.,5  ^   f^j^^ 
liitis.  SiDomi-      pace.   Dixit  ergo  rex  Ifrael  ad  lofaphat:   Nunquid  nondixi  cibi,  "  promiccic  vi£to- 
miscO,  inquic,       ^,;^  ^^j^  prophetat  mihi  bonum,  fed  (emper  nialum  ?    lllevero     ^^^^^'  Hocau- 

ciS)nDcum,re-    ,   ^,,  •  *  r.       .  1    r  ,-.        ■    ■     ^r-  i-  r^       •  r_     .    tempermiccen- 

""  tc  .   Nam  curn 


nim  verus  Do- 
minus ,  &:  Ma- 
gilfcr  ve!.!catis 
uiiTicvcdccipe- 
rctur  Achab ,  q, 
dixic  per  Pro- 
phecam ,  fi  Do- 
mincjs  cfl^  vcrc 
apud  eum ,  rc- 
ucrcacur  vnuf- 
quilque  in  lo- 
cum  fuum  in  pa 
cc.  Perli.cccr- 
go  docuic  Pro- 
phcca,qu6d  fpi- 
ricus  deccpcio- 
nis  impijs  ho- 
minibus  vccns, 
canquam  inffrii 


u 


ucrr.uur  vnuf- ^  addcns  ait :  Propterea  audi  fernionem  Domini.  Vidi  Dominum  fe- 

quilquc  ad  lo-  '  prohiberc  pof- 

cum (uum  in  pacc .  Si  Deo  credicis,&  vulcis  c x  co  fcirc  quid  fec ,  non  prohibuic ,  quoniam  indignus  crac  Achab ,  cuius 

.v^ciidumdimitticccxcrcitum.  Dcuscufamgcrcrcc. 

1    yidtDominum,&c.  Solium  Dniangclic^potcftaces ,  qua-  ^<    lufti.MarcSaule  indignu  iudic.iuic  Deus  cui  p  fuos  prx- 

aun  meiuibus  Deus  pr^lidcs  infciius  cuCta  difponic.  Excr-  figniftcarccq  ipli  cuecura  elicnt,qucadmodLi  fccic,&:  Achafa 

cicus 


rcgi 


NICOLAVS   DE   LYIIA. 

1  Dix itquc  lofaph ac.  Hic  confequenter  qnxritur  confilium .  lO' 
f.ipbat  eiiim  rjui  eratfidelis ,  confiderans  pericula  bclli ,  volsbat  fuper 
l>'>c  audirc  verbum  Domini ,  fed^cbab  infidelis  rocauh  prophetas 
BaaLijiu  propbctabant  fpiriiu  mali^no. 

i  Qj_iirc(pondc.  hla  propofitio  erat  dubia.  habensdnplicemin- 
tdlfcimi,,  fu ut  & iHa :  ,Aio ie  .Acacida  I\omanos vinccre poffe :  qudt 
f''!trefpunfioditraonis  inidolo;  perquam  poterat  intclligi ,  quodifle 
vmccrct  l{omanos  ,velecouHcrfo,  quod  l{prnani  vinccrcnt  .Acacidem. 
l-lc  igitm  accipiens  infcnfu ,  qui  videbatur  pro  fc ,  pHgnauit  cantrx 
]\'.manoi,  &fuii  dcuiiliis,fccundum  inteliehum  dxmonis,  &f'cftiic 
in  propofitn. 

3  Dabit  cair.  Dominus.  Toterat  intcUigt  de  re?e  Syrix,  vel re- 
^f  Ifracl :  prophctx  aw.em  Daal ,  &  .Achab  acceberunt  eam  in  fen- 
fnfiilfo.  '  '  ■' 

4  Non  cfi  li \c.  Onia  lofaphat  ahhorrebatpropltetas  Baal, 

5  l^v-cman.vir.S^c.  co  rp fibi  dixerat :  Eritanimatnaproani- 
ma  C1U5.  j>f  babcturfnpra  ro.cap.  Caterapatcnt  vfqne  ibi. 

<>    Fccit  qiioqiic,«Si:c.  Sicutcnimprophetx  Dumini  aliquandopro- 

P'>^tabantnonfr.Umvcrbis,fedetiamfenfil;iHbnsfi'?nis,&-ficutIcre- 

■miai  pofuit  catenas  in  collofuo,vt  habeturlerem.iS.d.Sic  etiamfalfi 

f '"A ''«^>" nagis cis credcrctm:  Cxtera patent vfque ihi. 

7    Afcf  n.&;c.oi  va.prof.  tloc  no liixit  affatiuejcd magis negati- 


ue ,  ueloptatiue ,  vtfitfenfus ,  vtinam  fic  poffes  ire ,  &  hocperftgna 
percepit  ^chab ,  propter  quod  adinrauit  prophetam ,  vt  diceret  clare 
veritatcm^  &  tunc  dixit. 

8  Vidi.  Idejl  ^fugientcm  deprxlio ,  quia  ftcut  veniimt ad  prxlium 
vnlte,ita  fugitint  difperfe. 

9  Qcialioues .  Id efi, ducem ,  & per hoc deftgnat ipftus regis .A- 
chab  mortcm. 

10  Reuertacur.  Terhoc  oflendit prophcta  ,quodfolus ^chab erat 
inhoc prdiomoriturus  .  Scdcontra  videtureffe  prophctiaAlichxie^ 
quia  dixitfupra  20. g.  Qnia  dimiftfti  virum  dignum  morcc 
dcmanucua,  ericatiima  tuaproanimacius,&:  populustuus 
propopulocius.  .Adhoc  potcjidiciy  quod  ihi  dcfignaun  tantum 
mortem  ^chab,  &propter  hoc  dixit .  Erit  anima  tua  pro  anima 
eius:  non  autem  dixit  hoc  dc populo:  erunt  anirn.e  populi  tui,&c.&- 
fic  dcftgnauit  tantumpopHli  fugam.  .Alitsr  folmt  l{ab.S'ai.dicens,qubi 
fanguis  Michxjs:  iufl:  exiens  de  capits  eim ,  quando  vulnerattts  fuit  a. 
focio  fiio  in  fermoneDommi,  vthahctur  fupra  20.  cap.  Expiauit  mor- 
tcm  commi?tatampopulo,non  auttm  ipft  .Achab. 

lil  Nunquid  non.  Huafi  dicat,ifie fatfo prophetat mihimalum  ex 
Odio :  &■  ideopropheta  dcclarauit  rnodum  deceptionis  ,Achab,  dicens. 
1  z  Vidi  Dominum .  In  ftmilitudine  ipfim  rcprafentantecxhoe 
exterius  formata,  ^cl  interius  in  irnaginatione  prophcta,  intelie- 
xit  tan.en  qtiid  talis  fir.iilitKtio  fignarct ,  &  dnx,  qit^  confniHenterpo- 

Ec 


A 

'Ti);.Hp.{ocl, 


fi.Pjr.iS.t, 


H^MinJomc. 


i  vel  rec.U. 

Jib.i.adSim- 

j>U.«j.6.to.4. 


t  dixcrunt 


%T 


Glorord.&NicoIai  de  Lyra. 


8^6l 


ponilerr,&:  numcTodifponic.  DixicbacMichr.T;  prophxi 
i)uonicd;)fiin:lihiclcnu>nltraui!ii.  Occiilcicuiiii  i.-^s.iixini- 


rcni  irraditirum,  qui  no crcdidit  vcriuri,  T,  d  fjlfir  ^phctis: 

qiuni  ob  i.-.ui".m  niilcci  IX-us  lallum  f^iv:aim,Ciii  (.um  cre 

chdilUt<.lc^:-puis-ihiic  m  R.;mot|i,vni:lcvuii.snoi'.  rcdijr. 

•i:    Hioi;>nvniu6.  ^litic  Uoiniiuis  in  Aciiyptio.simm  indi- 

un.arjoiiis  i.:a\tvirorcin,Ct  tribulacioncni,  unmi  liioncni  pcr 

'AiiiiclrSMi;lioS,dc  ^,  r  •  i  n 

dentcrnrupcrfoIiuiTiruum^ScornncmexcrciturnaEli.-tiriitcntcm  i 

a  V.iii''" c«ij,ilant  inenta  c  ni. 

ciadcxtrisj&ufiniftris.  EtaicDominus;  tQ^nsciccipicr  Acliab  * 


r.1  A  Lcrcc.i  ic.1  Ut iHonihjrw;-  p;\)i);i  cis ,  luu:  potcii  c.:p,Tc 
fcnllis  huin.-jnus,{i(:  cum  ccuiu  rcriim  im.ii^!HiLHi.\  iii  i  cuci.i- 
tionibus,tanquajn  vcrbis  ulltiuicur. 


quiLii.»stV:MKbcJs 
loquKur .  yi-ii  Do- 
naiiiim  J.Jttttsin .  & 
ix-tr,  Ujopiicori- 
liilhutirUi;!!^  fpi- 
licum,  qui  cgrcf- 
Jnsclf,vS:tk-Citco- 
r.iin  pomiiio,  iSij 
air ,  y^i>  ii.tipijifi-f 
^'tthalf^  &  ero  fj-i- 
riiiis  mendjx  i-i  ore 
umnnon  TrnphtH- 
lumuJ.  Adqu;nT» 
liniiha.ii.  iSCcon- 
tniriam  pocctla  - 
ccm,  c]u.e  :ipra  c- 
rat  ad  dccipicn- 
dum,&:cxercicar.i 
fldruinas,  ^  mul- 
tos  antc  dcccpc- 
racloquicurJJcus: 
Dccipiis ,  &  prxua^ 
Ubis. 

^  AVr,\'STIN. 
Dc  fpincumcnda- 
cij  pcr  qucm  de- 
ccpcus  elt  Achab, 
hoc  HKclligamus, 
Dcum,fciliccc,om 
nipotcnccm,6<:iu- 
ftum  dilhibucorc 
pcnarum  pra^mio- 
riimque  promeri- 
tis ,  non  Ibluni  bo- 
nis ,  &c  fjndis  mi- 
nilirisvti .  adope- 
ra  congrua ,  fcd  e- 
tiam  malis  ad  ope- 
ra  dij2,n3 :  cum  jlli 


(•  c-yc.  -ii  I  ircph. 
S-d-.vhias  <iu:d  ini 
f.ilfiis  prophcranc- 
ccd.-ns  id  ic:','',:i!t, 

re"C  irr:icl,vtafcendat,&  cadat  in  Ramor1\  Gnlaad  ?  Et  Jixit  vnus  ^   ""'^ ''i^;  'Y^'-"- 
vcrba  huuifccmod!,  c«r aluis  aUtcr.   bgrehus  clt  autcm  ipiatus,  &:  r  ,„|^ii  (1,^.^,^':  vc-ri- 

cacis,  Cognola-cis. 


iktir  coram  Domino,&:  air;  hgo  dccipia  iHii.  Cui  loc^tus  d\  Do 
minus :  In  quo?  Etillc  aic;  Egrcdiar,  6:ero  fpiritus  mcndax  in  orc  6  ^^{^''[',',^^""5!",} 
omnium  prophctarum  cuis .  Et  dixit  Domiau^j .  Dccipics,&  prcE- 
ualcbis.  Egrederc&facita.NunciguurcccededitOominusfpi- 
ritu  mcndacij  in  ore  omnium  prophetarum  tuorum  qui  hic  (unt , 
3  &Dominus  locutus  cltcontra  tcmaliim.  Acceflic  auccm  Sede- 
chias  filiusChanaanaj&percufiit  Michjeamin  maxillam,&dixit: 
tMcncicrgodimifufpiritusDomini,iScIocucuscfttibi?  EtaicMi- 
cha^as; Vilurus  es  in  die  illa  quando  ingredieris  tin  cubiculum  in- 
tra  cubiculum, vt  ablcodaris. Et ait  rcx  Ifrael ;  Tollice  Michx ^ m, 
&mancac  apud  Amon  principcm  ciuicacis,  Sc  apud  loas  Hlium 
tAmnlech,6v:  dicite  eis,  H?c  dicit  rex ;  Miitite  virum  iftum in  car- 
ccrcm,&:fuilcncacecum  pane  tnbuhtionis,d:aquaangufticc,  do- 
nec  reuercar  in  pacc.  Dixitcj;  Micha^asi  S\  reucrfus  fucris  in  pace, 
noneftlocutus  in  me  Dominus.  Ecait;  Audite  populiomnes 
Afcedit  iraque rex Ifrael,  &  Jofaphat  rcx  luda  in  Ramoth  Galaad. 
Dixic  itaq;  rex  Ifrael  ad  lofaphac;  t  Sume  arma,  &  ingrcdcre  pvx- 
lium,  &  mducrevcftibustuis.  Porrorexlfraclmutauithabitum 
fuum,&  ingreifus  eft  bellum .  Rex  autem  Syrije  prxceperat prin- 
cipibus  curruum  triginta  duobus ,  dicens  :  Non  pugnabitis 
contra  minorem,  &:  maiorem  quempiam,  niii  concra  regem 
Ifrael  folum  .  Cum  ergo  vidident  principcs  curruum  lofa- 
phat ,  i  fufpicaci  funt,qu6d  ipfc  edec  rex  Ifrael.  Ec  impccu  hcto  pu- 
proTua  peruerii-  b  gnabanccontiacum.  EtcxtlamauitIolaphat:Intellexeruntqae  kj  uicqucDomiii«ii,i 

tacc  nocerc  appc-  icpcc  anhis  Kiprri 

tanc,linaiicur  aiic  tm  quancii  liie  iudicat,  q.  oia in  mcnfura,&      uixic,vctamcneos  filij  ipriusrcsuoattribuat,  &afsisiKC.   i 

pondcrc,  ^  a  Fhubac  \ 


10 


5    II 


iz 


H 


ly 


cicilic,«uclipoccl 
Spincus  fandi  lul 
bcrcvircuccm.Cofe 
llis  cnim  p.ilmis ;~ 
nic,  iioccic  ni  . 
m.inui,  iicuc  I  il  1. 
dcxcram  rc-|i,is  L- 
r;)boa  arida  tccc 
duiii  cumcon^ 
hcndcrc  voluii 
Cumq;  pcrtuil! 

MiCll.LMm.iSCli::! 

liiiilccp.iiliis,  co> 
i.>rcatus  Ach.iu  ; 
fcmctipfo,  coiici 
rcgc:ii  Svrorii  iik 
uiccxcicicum. 
b  }-:t  cxclarn.  /" 
phat,&c. ■itVi<.b  . 
C^iando  lofipliii 
dcfccndic  in  pra 
lium.inicacurcg 
IfraclfociccacejiJ 
laplbsinmaiKish' 
Itium  exclamauic 
mcrcbaiur  cj^ilcn 
illaliora  inccriiri 
fcd  c.amcnquiacx 
clamauic,  iiiuiip: 


NICOLAVS    DE    LyilA. 

l     V.zovnncm.  ideU^muliitudinem^ngclorum, 

Z     A  dcxtns.  QHantHm  ad boncs ^ngelos. 

5     Ec a  tini.  Q^antu  ad  malos.,qiii dicunfur  Deo ajfiflcre en  quod  in 

piuriu.funt executorcs diuins  iuflai£  Fnde  lob  z.a.dtcitur,  Cum  vc 

niffcnc  filij  Dci,  &:  ftarcc  cora  Dno,affihcincer  cos,  &  Sacan. 

4  tc  aic,  Tcr  hoc ,  velper illudquod dicitnr  infra  ,  Ec  dixic  Dns 
dccipics,&:  prcualcbis,&:c.  T^n  efl  intelligen.iiim,(f>fatfltas,fi!ie 
falfum  rcuektuf  a  Dco,vd  dc  eii4s  mandato,  cumftt  veiitas  pcr ejfcn- 
tiam,  fedpcrhoc intelligiiur permiffio diulna^^-qitia  iutto  indicio  Detts 
fermittit  malos  homines  decipi  a  dxnioHtbus,  qui  no  7  habcntpotefla-' 
fem  aliquid  facicndiynift  qiiantum  ipfcpermittit, 

5  Egretllis  cfi  auccm  fpiricus.  /.  malus,''dcQ  fnbditur, 

6  li.ro  fpiricus  mendax.  Et  ex  hoc  patct  faffuaf  di^t  l{ah,  Salo. 
ijui  dixit,huncft{ifl'efpiritum  l^ibothdefunili,  quia  T^hoth  fuit  iit' 
jius,&  pcr  confeijuens  fpiriitise.us  crat in  parte  iuflorum  .  Trstcrca, 
animx  perfe£ioriim  non  loquuntur  in  profhetis  falfis  ^ed  ^ngeli  mali, 
quando  aDeopermittuntur. 

7  PcrcutTlc.  Folens  oflcndere.q,  effet  f.ilfuspropheta,tftm  quia  ma- 
pus  fita  non  aniit ,  ftcut  manus  Uroboaw  extcnfa  conira  prophetam 
Dornini.vt  habetnr fupra  i  l,c.  tnm  quiafciundnm  apparciiiam  Mi' 
(hxas  videbatur  luqiti contra  di£lum  Llic,<ji4i  erat  maior prnphcta-.i^a 
4i.nrat,In  hoc  loco  in  quo  lin.xaut  canes  fanguinem  T^aboth,  lambent 
fan^uinemyfchab,qtti  locus  tfl  it-xta  lei>acl.AUchxas  aittctn  diccbat 
eumittcyficicndumin  I{amoth  L>alaad,  &  ideo  ex  hocconfcqiicntir 
firguebat  Sedechia^ ,  qudd  nec  llu ,  nc(  Mtcbnx  eraf  crcdcndm ,  eo 

uod  di6la  corutn  difcrrpabant. 

Vifurus CS  in  dic.  Diittnt  aliqui,  q, bocfuitqu.tndo lehu inter- 
ftcitpropbct^is  Eaal, v(  habeinr  infra  <^Mb.  r .  i  o.  Mii  a-icem  dicunty 
CT  wdiltif  W  WnV/Wr ,  ^  imfmi  in  re^^nfjtt  dc  t^amQih  Qalaad  ;  quitf 

titnt 


tuncfilius,Achab ,  &princip<^s  quxrebant Sedechiam  ad  intcrfiiiei 
dum,''^  cp  iuerant de cins  confitio  in  I{amoth  Galaadad  pr.-Ji^mdnni 
9  Tcillicc  Michxam ,  6^  mancac  apud  Amcn  priiicipca 
ciuicacis,5£  apud  loas,  Id  eU,pr£pofttum  regia. 
io  Miccicc  virnm  ilium  in  carcerciTi ,  &  fullentccur  paiv 
tribulacionis  ,  &  aqua angufiiz,  doncc ceueiLai  111  pacc .  Di 
JE.v  hocpatct  obilinatio  ,Ach.ih  in  malo. 

1 1  Lc  aic,audicc.  ^dhuc  enln  vclcbat  loqui prophcta,fcdfHit ami 
t:is,&  duBus  in  carcerem. 

12.  Afccndicicaquerex.  Hic  confequentcr  defcabitiir  bdli  co-: 
greffii4,cum  dicitur. 

13  Sumearmatua,&:  ingrcdcrepriclium,&:  inducrc.  S'ic(' 
in litcra Hebraica,qu£ talis efl,  Immuccris,&;  v.idc.id pr.cliuin 
&:tu  indueveftimecacua.^«4:y/Vc.r/)0)),r;rr,  lmmutcr).s,/!.i./t() 
uendo  vcjtcm  com'miinem,&  accipicndu  arma  btllica.,  &:  cu  induc". i 
vclhmenca  cua,  id  cU,  infig  lia  regalia,  qnxfolsp.nt.i-i-e  .idprxii.' 

1 4  Porro  rcx  Ifracl.  Id  cfl,n6  accepit inft^^nia  riga'ia. Diciit  ai>] 
(p  hocfecit  adhonorandu.n  lofaphat,  qui  vemrat  cum  eo  i'i  eins  ad-M 
tjrium,  &  idco  volebat  fibi auribuere  priiiiipalitatcn  bvlli .  ^bidi 
ciint,'j,  Itcct hoc  videaturfecund'im  apparci  tiam  l!trr.r,  t.iinen  inien 
debat  aliitdyfcilicet,qu6dponiu^  bcili  verterctur  fupcr  hfaphat. 

Rcx  auccm  Svri.r.  Sequitiir. 
I  s  Non  pugn.ibitis  cocra  minorcm ,  &:  maiorc  qucmpi.iin 
nili  cocra  rcgc  lfracl.i^7t/o  antcm  huiusprfcrpiifuit,vt  dicirl{il> 
Sal.quia  cxploratcres  rcgis  Syrix  crant  prxfentes,licet  oci  uhc,  qu-t" 
do  Mithxas  dixitfvlum  .^ichab  moritiirum  in  illo prxlio ,  CT  cu>n  rc 
tuHffent  hoc  regi  Sytix ,  dcdit  hocprxceptum  ;  quia  alias  prohauera 
•veritatem  verborum  prophctc,proptcr  quod  voleb.t:  je  eis  conformjrc 
16  Eccxclamauiclofapliac.  Inuncando  dittinttmauxdim,  C 
eleuandofuum  vcxiUum,  ftcnt  fokt fieri  in  talibus,  &pcrlm  *»'"■'•' 
Xmnt  ffinci^es  re^is  Syrix^quod  efjet  rex  Juda. 


8i7 


IlIRcgum. 


Cap.XXIL        858 


A 


a  Fludit  ajitemfanguis plagx.  4<THEODOR.Saucf;ltlKdiU 
niantKin  curru,nc  fugacireccanfa,vc  funderecur,&:  tuftue- 
tur  cxercicus.FIuens  auteni  fanguis  infixus  fuiccurrui.Eum 
infoncequicracprope  vrbem  abluic  auriga ,  craies  autem 
linxcrunc.Merecrices  fub  auroram  de  morelauerunc   non 


jBium 


*1 


M. 
[.    IW- 

ice  ow 
iD  gui 

UIS, 


iiaret  inuentns  eft ,  non  qui  corpus  opcrirct .  Defecic circa  ]y 

cum  hominum  humanicas , cnnuni  fucccfsi,cafpericas .  Di-  ^ 

gnos  plane  fui  mimXiros  funcns  auarus  inuenic. 

4«     lofcph.  Dumcrgohajc  Achab  rcgi  aduobusprophe-  lib.g.Anciqn 

tis,  Helia, &:  MichxMpncdicta videancitr , oporcec magnam  ^dp.i j. 

iudicaridiuini- 

cacem ,  &  ho- 

-.1-  j.^  ,••  ,■'}■■  „        r  ^  "       riorari  fcmpcr, 

cjuida  tecendit  arcumnn  incenum  I:igKta dirigens,  &  cafu pcufhc rege  '   i^cQcAi -.  &qux 

ljGraelinterpu!mone,&(lomachum.Atilledixitaurigxruo,Vertem.t- j   vera  func  po- 
numtuam,&eiicemedeexercitu,aagrauitervulneratusrum.C5ii]irsu  .   ^^'^T^!'^"* 

n  ^i'         •     j-    •!!  r      I  T    1  /•  *    ea  ouarDrocu- 

elt  ergo  plium  in  dic  illa,& rex Ifrael  itabat in  curru  fuo  conrra  Synos ,  ^ 
tos  rcges  gecin  a  &  mortuus  cft  vefpere.  Fluebat  aut  fanguis  plaga! '  in  finu  currus,  &  p- 
jppccr  per  la  ^^  infonuit  in  vniuerfo  exercitu,ante§!  fol  occumbcret,  dices:  vnuf^icj; 
reuertaturinciuitatcm  fuam.Mortuuseftcrgo  rexj&pedatuseftin  Sa- 
mariam,fepelieruntcj;  regem  in  Samaria.  Et lauerunt  currum  eius  in  pi 
icinaSamari«,&flinxcruntcanesfanguinemeius5&;fhs;be«aslaucrut,  < 
iuxta  verbum  domini  quod  locutus fucrat.  Reliqua  vero  fermonum  A-  \   l'^"'^^ >  fcilicec^  tate fu.i; 


confulco  volcn 

tcs  lauari  in  fm      principes  curruum,  q,  non  eflet  rex  Ifrael,&  ccflaucrunt  ab  eo .  Vir  aute 
guinc,fcdina-       •!       .^"^  ..  «i 

qiiafonc.nna,'vc 

cor.fucueranc. 

Eaauceerac  co 

loracasaguine. 

^  Ambr.Mu 


populo  pacrum 

piis  tccic  cfle 

capciuos .    A- 

chab  regem  c^ 

leftibus  ingra- 

tu   beneficiis, 

ita  iuffit  occidi 

vtcancsci'uul 

nera  lambctec'. 

Etcnimg.apaii 

perisvinca  c6- 

cupicrac  ,   nc- 

quaquam  cacis 

opib.  cxplecur 

imperii ,   infra 

omneminopia 

rcdattus  a  do- 

jnino,  nonqui 

Yulncra  eius  la- 

uarcc 


chab,&vniucrfaqusfecit,&domuscburneaquama:dificauit,cunda 
rumc|ue  vrbium  quas  extruxit,nonne  hxc  fcripta  funt  in  libro  fermonii 
dierum  regum  Ilrael  ?  Dormiiaitcrgo  Achab  cum  patribus  fuis,  &  re- 
gnauit  Ochozias  fihus  cius  pro  co.Iofaphat  vero  filius  Aia  rcgnare  cce- 
perat fuper  ludam  anno  quarto  Achab  regis  Ifracl .  Trigintaquinque 
annorum  erat  cumrcgnarecoepiflet,  &vigintiquinqueannis  regna- 
uitinHierulalcm.  Nomcnmatriseius  Azubafilia  Salai .  Etambu- 
lauitinomnivia  Afa  patris  fui,  &  non  declinauit  ex  ea  .  Fecitque 
quod  re^Stum  erat  in  confpedu  Domini ,  veruntamen  excclfa  nont  ab- 

ftulit. 


ea  quxprocu- 
iufpiam  Jibidi- 
ne  dicuncur  , 
amp!edi,&:ar- 
bicradum,quia  ^ 
nihil  aliad  ^XX' 
lius  cft  i  quam 
viroium  caliu 
prcfcicntia,pr5  t»n  fimpHcJ- 

Deo,quid  vnuf  ^""J"'  ^""^- 
^   quifquedebeat  "**"' 
10  obfemare.Infu 

pereogitadum 

exhisquxrcgi 
^'  proucncrunt  , 

quia  quod  de- 

bctur  ,   nequc 

du    pra:fcitunt 

fucriteuitatur, 

a   Deo  debita  , 

pallio  complea  P 

ij  jur.  ttcaioueiQr. 

i^CAP. 


I» 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
I  7» incertum fagittam dirigens.  QuiamittcbatTagftf am cbn- 
tfamuItitudincm,nonc6tra  aliquam  detcrminata  pc!  fona. 
1  Etcafu  pcrcHffitregemJffael.  ma  pcrcufliolicctfucricca- 
fualis  cx  parcc fagiccancis ,  qui  non dirigebac  fagiccam  tx in- 
tentioncadregemlfrael,  noncamcn;fuiccafuaI:scx  parce 

■  Dei,qui  hoc  przordinauerac. 

•5  inter puh/oneni,& nomacbum.  2.Paralip.i8.dicitur,  Intcr 
cctuicem,&  fc-apulas,&£  vxrumque  fuit  vcrum,  quia  fagitta  a 
partc  antcriori  intrauit  prope  pulmoncm ,  &  in  partc  oppo- 
litacxijt fuperius verfus  fcapulas:  quia  illa fagitta  portcnde- 
bat  feinaltando,quiaifIefagittatoreratdcpcditibus,&:rc5C 
Ifrael  pugnabat  in  alto  ttans  in  curtu  fuo  ,  ill  Hebrxo  habc- 
tur:  inter  fquamas ,  &  loricam.  Habebatenimfuperloricam 
armauiramdelaminisfcrreisad  modum  fquamaru  fadis, 
&  vna  fuit  elcuata,feu  amota  a  loco  luo,&:  fic  fagitta  inucnic 
ibilocaintutaca,  &:  armis  nudata ,  vel  foramina  loricajdi- 
fcooperta,?*:  fic  facilius  intrauit,  &:  pcrforauit  rcgem  modo 
pr2di£lo ,  &  fic  translatio  noftra  non  difcordat  ab  Hcbraro 
in  fcntentia :  fcd  noff ta  defignat  pcrcuffionem  in  corporc  , 
litera  vcro  Hebi  aica  in  armis. 

4  Etjcemedeexcrcitu.^e}uiagrawter,&c.  Non  fimplicitcr,  fcd 
de  pnma acie  in  qua  crat,vt  cflct  in  alia  pofienon,in  qua  no 
ficimpugnarctur,  &:  pofTet  magis  occultare  fe  cfllc  caliter 
vulneratunijidco  fequitur. 

5  E^rex  flahat in  curru  fuo  contra  Syrios .  Nc  fui  aduertercnt 
illum  lcdialitcr  vulucracum,&:  fugercac  dc  pra;Iio.  Cctera 
paccncvfqucibi. 

6  Et U  xttunt canesfanguinem.  In cadcm rcgionc in qua in- 
tcrfci^iis  fuic  Naboth,prouc  cxpoficum  fuu  cap.preccdenci, 
fecudumvnummodum,quia  Samariavbilocus  fiiiccurrus 
a  fanguine  Achab,&:  lezrahci  vbi  lapidacus  fuic  Naboch,di- 
flantqualiperquindccim  miliaria,qu^faci«nc  fcpcelcucas. 

7  Et  habenas  laucrunt.  In  Hcbraro  habccur:  Et  armaturus  laue- 
runt,  fciliccc,a  fanguine  Achab. 

8     Juxtai 


8  Juxta  verbum  Domini.  Id  cft,prope  locum  in  quo  lapidacus 
fuicNaboch,  fecundum  quod dixcrac Dominusper Eliam', 
qualicer  aucem  hoc  fueric ,  fcicndu m  q,  Achab  habebac  do- 
nium  regiam  in  Samaria,  &:  lezrahel,  &:  vinca  Naboch  lez- 
rahclicx  erac  prope  domu  illam,  qu.c  erac  i  n  lezrahel,  &c  ibi 
cracarmamcntarium  rcgis,  propcerquod  ibi  portata  fueruc 
arm3,in  g.b.  vulneratus  fuerat,  &  ibi  lota  a  fanguinc  Achabi 
quem  linxcruntcancs  in  loco  determinato  vbi  fucratintcr- 
f edus  NabOth  .  Et ideo  fcripmra fecit  diftindbone  intcr  lo^ 
turam  currus,&:  armorum,dicens  q,  arma  fuerunt  lota  iuxta 
vcrbum  Domini,  &:  fecundum hoc  verificacur  di6tu  Ra.  Sa. 
diccnti^.quod  fanguis  Achab  in  p  _rfona  propria  intelligitur 

.  cum  drcitur  fupra"cap.pr^c.In  loco  hoc  in  quo  linxerunc  ca- 
nes  fanguinem  Naboch,&:c.ficut  ibidcmdidum  fuit. 

9  Etdomuseburneaquam.  Qualisautcm  fueritdomusiffa, 
non  habetur  ex  fcripcura,fed  de  ipfa  fic  hic  mencio  nocando 
Achab  dc  curiolicacc  exceffiua,  mqua  non  modicum  eft 
pcccacum . 

10  J^nnc  h£c  fcripta .  Exhocpacetquodlibcr  hicallcgatus 
nonclIidcmquodParalipomenon,  inquonulla  fitmentio 
de  ifta  domo  cburnea ,  fcd  elf  alius  liber  a  Nabuzardam  c6- 
bufius,vel  a  Syrijs,ncc  pofteafuit  rcparatus. 

11  lofaphatvero.  Hicconfequenter  ponituripfius  lofaphac 
regis  iud^conditio^cuius  vitacommendatur,cxccpta  fami- 
liaritatc  quam  habuit  cum  Achab  idololacra ,  &:  cxceHorum 
permilsione.idco  fubdicur. 

I  %  Fecitque  <]uod  reSium  eft  m  confpcBu  Domini.  Sicuc &:  feccrat 
Afa  paccr  fuus. 

13  Fcrmtamenexcelfanon  eth^u.  In  quibuspopulusfacrifica- 
bacDeo,camen  vcprxditlumcffquod  ideo  noncrarlicicu, 
quiaprohibicum  lciliccc,poft  ccmpli  xdificacionem,  vc  frc- 
qucncer  fupra di itii  clt,(.'<^  quia  populus  crac ad  hoc aifuecus, 
idco  difficilc  crac  amouere proptcr  confuctudincm,vcrun- 
tamcn  Ezechias  tcmpore  fuoabftulic,  vc  habecur  infra^. 
Iib.cap.i8, 

Pacem 


MORALITER. 

t  ^  Et linxerunt canes fanguiuem  eiusy& habe.lau.  f.Achab.Pcr 
iftos  cancs  fignantiir  d^moncs  pcccatorii  animas  cruciaces. 

Casccra 


Czccra  vcro  qua:  de  lofaphac  hic  fcribucur,  complecius  po- 
nuncurz.Paraiip.cap.i7.&:  18.&:  19.&:  2o.&:ibipoiiccurcx- 
pofitio  myftica,Domino  conccdcncc. 

I     Tmua- 


8jC)  Glohord.&NicGlaicieLyra. 


S6 


o 


B 

f  reliqtia  fcor 
t.i  in  ilciiL  ^. 
tScdpfeftus, 
VI- 1  Jiix  crat 
icx,  i.|>feftus 
«jutni  confti- 
tucrat  ei\  ip^ 
fclulbphate- 
rjt  eit  vice- 
rcgi*. 

c 


ftulit .  Adhuc  cnim  populus  facrificabat ,  &  a- 
dolebat  inccniuni  in  cxcclfis.    Paccmque  ha-  « 
buit  lolaphac  cum  regc  Ifi-ael .  Reliqua  autcm 
verborumlolaphat,  &  operaeius  qua:  gefTit» 
&pra?lia,  nonnc  hxc  fcripta  luntinlibrover- 
borum  dicrum  rcgum  luda  ?  Scd  &  1  reliquias  ef-  » 
foeminatorum.qui  rcmanfcrant  in  dicbus  Afa 
patris  eius  abftulic  dc  tcrra .   Nec  erat  tunc  rcx  3 
conftitutusin  tdom .  t  Rcx  vero  loiaphatfece- 
rat  claflcs  in  mari ,  qua:  nauigarent  in  Ophir 
propter  aurum,  &  ire  non  potucrunt,  quia  con- 
frnitx  funt  in  Afiongaber .  Tunc  ait  Ochozias 
filius  Achab  ad  lofaphat,  Vadant  fcrui  mei  cum 


fcruis  tuis  in  nauibus.  Et  noluit  lofaphat .  ])nr-  » 
miuitquelolaphaccumpatribusiuis,  &  fcpul- 
tus  ert  cum  eis  in  ciuitate  Dauid  patris  fui ,  re-  ' 
gnauitq;  loram  filius cius  pro  eo.  Ochozias  au- 
tcm  fiiius  Achab  rcgnare  coeperat  fuper  Ifrael 
in  vSamaria  anno  feptimodccimo  lofaphat  rc- 
gis  luda:  regnauitque  fuper  Ifrael  duobus  an- 
nis.   Et  fccic  malum  in  confpedu  Domini,  &: 
ambulauic  in  via  patris  fiii,  &  matris  fucE,  & 
in  via  Icroboam  filij  Nabac,  qui  peccarcfccic 
Ifracl.  SeruiuicquoqucBaaU&adorauiceum,  . 
&  irritauit  Dominum  Dcum  Ilracl,  iuxta  omnia. 
qux  feccrat  pater  eius . 


NICOLAVS    P.3    EYRA. 

'•I  iPacem  habuit  lofaphat .  Ifludrecolitur,  quiainter^fapa.' 
trefnfuum,&  Baafa  ngem  Ifraelfutrat  bcllum,tarncn  defamiliarita- 
ferepreheiiftts  fuic  per  Trophetam ,  tan-juam  in  hoc  reprehenfibilis . 
X.Taralip.i9>  Impiopr^besauxiliiimj&hisquioderuncDo- 
xninum  amicicja  lungeris ,  &c  idcirco  irain  Domini  mcre- 
baris ,  icc. 

t,  Sed  &  reliquias  effi^minatorum,  qui  remaferan  t  in  die- 
bus  Afapacriseiusabftulic  dcterra  .  i^iautem  dicantur  effa- 
i»i.jati,expofttumfuitfupra  1 5 .  cap.  &  licet  ^Afa  eos  abflulijfet,  non 
tamen  totaliter.fed  ipfe  perfecit. 

3  Nec  erac  cunc  rex  confticucus  in  Edom .  ^tempore  Da- 
uid,quo  fubiugauit  ftbi  illud  regnum  ,  &  pofuit  ibi  vnum  pr*fe8um , 
ijui  refpondebat  de  terra  regiluda  .  Et  boc  durauit  vfque  poji  tempus 
Jofaphat.Sed  tempore  loramfiUjfui  rebellauit  Edom,  &  coniiituitfi- 
bi  regem ,  vt  habetur  infra  ifb,  ^.cap.8,&  propter  hoc  de  illofit  hic 

meiftio. 


tnenth.  I\ex  vero  lofaphatfecerat  claffes  in  mari  ,fed  confrafixfue- 
rut  diuino  iudicioj  eo  quod  habebat  familiaritatem,  &  focietatem  cum 
Ocho^ia  rege  Ifrael,fecundum  quod  habctur  i.Varalip.zo.Et  propter 
hoc  nolutt  fecundo  affociari  cum  eo  in  nauigio ,  'vt  habetur  hic  in  U- 
tera . 

4  Ochozias  aucem  filius  Achab  regnare  c^perac.  Hic  vlti- 
mo  agitur  de  regno  OchoT^a  reg«  Ifrael^  vt  continuctur  finis  ijHus  /i- 
bri  adprincipium  quarti :  vt patet  litcra  exprtedifiis,  hocexcepto. 
y  Anno  feptimodtci nio  lofaphac  regis  luda.  Quiaftcut  di~ 
6ium  efi  in  hoc  cap.^chab regnauit  it.annis:  &  hic dtBum  efl,quQd 
Jofaphat  capit  regnare  anno  quarto  ipfius  ^chab :  &  fic  videtur ,  ^ 
.Achab  regnauerit  vfque  ad  completionem  anni  1 8.  Ipftus  lofapbai  z 
<& per  confequcnsfiims  .Achab capit regnare  i^.anno lofaphat. Hoc 
poteflfoluiperregulasfuperius  datas,fcilicet  cap.  i  ^.quodprimus  an- 
nus,  &  vltimus,  in  quo  .Achab  regnauit  cum  lofaphat fuerunt  imper" 
fe£ii.&  ideo  hic  computantur.  Etft  aliquafimilia  occurrantjde  ctttera 
foluanturpa  regulasfupetius  datas . 


A    D    D    I    T    I    O, 

In  cap.ii.vbidicicurin  poftilla;  .Auditepopullomnes.  Ad- 
huc  enim  volebadoqui  Propheca,fed  fuicamocus. 

Ha:cverbaMichxx,fcilicec,  ^udite  populi omnes .  magis 
iPpne  poiTuncreferri  ad  prstemai;  hoccft  diccrc  illud  quod 

dico 


dico  regi .  Si  reuerfus  fiieris  in  pace,  non  eft  Dominus  locu« 
tusinme:  .Audite  populi  omnes.  qualidiccrcc:ficisomnescc« 
f^es,  quod  egodico  deregc  ,quianonreuertecurinpace.^  t 
iftummodum  cenenc  Prophcc?  prouocando  ccftcs  adftl » 
di6ta,ficuc  Efa. i  .a.  .Audite  caU ,  &  auribus percipite,&c.  &  noa  1 
cfl  neccflarium  dicere,qndd  Propheta  volebac  alia  loqui. 


Libri  Tertij  Regum  finis. 


QVARTVS 


Ui 


86i 


IQ^Y  ARTVS     REGVMLIBER^ 

5   B    C   V    N   D    V    M      H   E   B   R    AE    O    S, 

MELACHIMSECVNDVS. 


C    A    P,       r. 

ial  in  ;a  p  i{.«uaricatus  efl.  -jc  TlicodorGC,  MoabjtcX  pendebant  tri 


C    JtcconfditeBeel^^^bub^&c.  ^Iofephus.Contigit,vtOcho- 
zias  cuni  dcfcenderccdc  fuperioribus  domus  fua: ,  caderet: 
&cumlangueret,  milicad  Dcum  AccaronMufcam(hoc 
enim  eracnomcn  illi  Dco)  <Sc:coi)fuluicdefalucefua. 
•5<     Theodorccus.DcflendacftMoabicarumamencia.Non  Quift.j. 

folumenim  in  Deos 
C  A  P  V  T     I.  referebanc  maxima 

tR^uaricatuseftautMoabinlfrael  poft  .  ^".'"^'^^"'J"|S!J.?  t  vei  defec.t 

n    A     I      L      ^       •  1-    -^         1     minima,&:villUima,  autem   Maab 

quam  mortuus  elt  Achab .  Ceciditque  j   &  odiofa.Quld enim  ab nraei. 
Ocliozias  per  cacellos  coenaculi  fui  ql      eft  mufca  odiofius  ?  li 
hebat  in  Samaria,  &  xgrotauit,  mifitq;  4 

a  1"ElSyriacc,fjl,additab.bcl.indepiovaiieta.te  ^ 
Ungtumm,bel,bal,baal,beelzebub. 

nutios  dices  ad  eos:  Itc  cofulite  Beelze' 

bubDeuAccaron,  vtruviuerequeadc 

infirmitacemeahac.Angelusatdnilocutusead  EliaThesbi-  ^ 

ce,dices.Surge,&  afcede  in  occurfum  nuntioru  regis  Samari?, 

&  dices  ad  eos.Nunqd  no  cft  Deus  in  lfrael,vt  eatis  ad  cofule  r  Deum  appellanc. 

dum  Beelzebub  Deu  m  Accaron  ?  Quamobrem  h?c  dicit  dfis.  «  ^    Firpilofus,&7o»a  u  i.cap.Mat. 

r^    ]    jrL   ]     r  "    r  "  i-n-     "   ^    r         i         r  \  •  pellicea  accinSlus  eji,etc, 

Delectulolupque  alcediltinodelcendes,  ied  mortemone-  9  ^  Hieronym.  Zona 
ris.  Et  abiit  Elias.  Reuerfiq;  funt  nuntii  ad  Ochozia,  Qui  dixit  10  pellicea  loannis,  qua  ^ 


I  bucum  Achabo,  canquam  fubio4i;  iUo  aucem  mortuo, 

contcmpferunteiusfilium,ncctolerarant  ei  parcre. 
^''^'  *  loleph.RexMoabitarurebellauitfilio  Achabj&tributa, 

qu^  eius  patri  rcdde- 

bat  mimftrare  cefla- 

uit. 

b     Ceciditque  Ocho^. 
"  DomusOchozixeft 

fynagoga,quxIega- 
,jB  libus  pntceptis  quafi 
pl»  canccllis  cgnaculi  vn 
»«1  diq;circundacacrat. 

Scd  ficut  Ochozias 

pcr  canccIlos,quibus 

cueri  debuit  ruens,?- 

pncudinem  nimiam 

incurrit,ita&:Iud(^us 

Jcgis  cuftodiam  cxce 

dens,  inlanguorem 

dcfperabileni  pecca- 

lorum  cecidit.^  Vbi 

q.aDei  prjBfidiG  derc 

Z  liquit,falutis  reme- 

diiinoinuenit.Cofu- 

gif  cnim  ficut  rcx  im 

pius  ad  falfos  dcos,&: 

idco  prophetico  ore 

corripitur,&deeius 

inorte  vicina  pr^dici 

tur.Ochozias  lud^o- 

ru  maxime  principes 


Sed  tamcn,&:  eius  fi- 
mulacrum  Deumdi 
xerunt ,  &  Deo ,  qui 
vcre  eft  Deus  reli- 
do ,  mufcx  fimula- 
cruni  de  vita  fcifci- 
tabantur:&:quemvi- 
ucntem  flabellis  ex- 
pellunt,eius  figiiram 


il.t. 


cis,Quarercuerjfieftis?  Atilhriideruntci.  Vir  occurrit  nobis, 
&  dixit  ad  nos.  Ite,&: reucrtimini  ad  regem,g,  mifit  vos,&  di- 
cetis  ei,  Hxc  dicit  Dominus .  Nunquid  quia  non  crat  Deus  in 
Ifrael,  mittis  vt  confulatur  Beelzebub  Deus  Accaron?  Idcirco 
de  leclulo  fuper  quem  afcendifti  n5  defcendes,  fed  morte  mo 
rieris.Qui  dixiteis,Cuius  figur^e,  6c  habituseft  vir,quioccur- 
Sri vJritXeperifc-  ^  "t vobis,& locutus eft  verba hsec?  At illi dixerunt, Vir pilofiis, 

quunc^vnde.Af //(TK/zf 


fianificat,  qui  vitijs 


Tmcipes,&  Tharifsi  mini^ros,yt  apprehenderent  lefum,  &c. 
c     /v. 


accindffuit&Elias, 
mortificationis  fym- 
bolum  eft. 

•jc  Idem.  DeEfau  lnc.j,f.Eiec. 
fcriptum  eft,  q,  rufus 
fuerit,  &quafipclle 
hifpidus:dc  Elia  vcro 
q,  vir  cancum  pilofus. 
In  Efau,qui  fanguina 
'*  rms,&:cruentus,pelli 
hifpid(j  comparatur. 


II 


mortaliuopcrii,&  ipfius  mortisindiciueft:inEIiaveroviri- 

^  litatis 


Poftilla  venerabilis  N  ic.de  Lyra  fuper  quartum  lib.  Reg, 
C     A     P.         I. 

PHxuaricatus.  'Poflquim  a&um  efl  tertio  libro  de  regno  bipertito 
tmpore  quoftoruit,  hic  cofequenter  agit  de  ipfo  tcmpore  quo  cade- 
re  cttpit  .Etquia  regnum  Ifraelprius  fuit  infe&H  idololatria  quam  re- 
^nm Iuda,ideo  cititps  defecit,  &  captiuatHfuit :  &  quia  regnii Ifratl 
defmbiturfuh  regno  ludajicut  diHufuitfup. }  .lib.cix.  idcofub  regi- 
hm  luda  primo  defcribitur  deie8io  regni  Ifraelfmul  yfq;  ad  regni  If- 
rad  captiuationem,  fecundo  deie&io  regni  ludaperfe  -pfq;  ad  trafmi- 
grationem.ii.c.  Circaprimumfciendii,  quod  licet  regnu  litdx  vfq;  ad 
captiHatio7iemregniIfraelcucurreritfub8.regibus,&ynaregina:qa 
tamenfnb  aliqulbm  nihilfuit  innouatMm,ideo  /fle  quartws  liber  vfq; 
ad  li.cexch^fiue  diniditur  in  fcx partes,quiaprimo  agitur  quidfaffi 
fitfub lora.feciido qdfuh .AthaHa'c. 1 1 .tertio qdfub loas c.i2.  quar- 
to  qdfub  .Amafia  c.  I  -\.quinto  quidfiib  O-^^ayVel  .Axaria,\&  additur. 
quidfub  loathan  c.  I  J .fexto  quidfub  .Acha-^c. 1 6.Circaprimu  defcri 
hiturprimomorsOcho^^^i^x^&Ioramfratrieeiusfubflitntio.feciidore- 
gni loraprofecutio  j .c.  terlio  totim  domus  .Achab exterminatio.c^. 
Circa  primiifciendum,q^  in  deiv£lione  vtriufq;  regnij.lfrael,  &  luda 
fmul  cucurrit pneuaricatio  regum :  &  contra  eos  exclamatio  prophe- 
tjrtm  temporihm  fuis  cxijientiii,  &  ideo  prime  defcribitur  hic  defcen 
fm  OchoT^A  ad  inferos  propterfuam  malitia,fecundo  ajcenfua  Elix  dd 
rcrlospropter  virtutis  confiantia.i.c.Circaprirnufmnl  oflenditur  ma 
litia  Ocho%i£,&  coflantia  Elitc  &  ideoprimo  defcribiturperuerfttas 


6  creatio  Ioramftbifuccedetis,ibi:  Mortuus  c^.Circaprimu  diciL 
I  Prajuaricatus  eft  autem.  ^ia  rex  Moab per  iurametU  fe  obli 
gauerat,  &  regnUfuU  adferuiendum  regi  Ifraelfub  tributo  ,fed  rehel" 
lautt,&  iuramentumfregit,qu.-e  fraUio  diciturprteuaricatio. 

%  Poftquam  mortuus  eft  Achab,&:c,..^cbai.n./««  beUicofuf, 
rtpatet  ex  fupradi£lis  3.  lib.  &  habuitplures  viBorias  notabiles:  & 
ideo  tepere  eius  non  rehellauit,fed  ttforefilijfui,qui  eratpufillanimis. 
5  CeciditqjOcho. /.dc4»?^«/dfoWa.  4  Etzgro.  .^m« 
cafucoquaffatusfuit.  5  Milicq;  nun.  Deco/i/iow<imV /«*/«-. 
"j^bel^q  erat  idololatrix  pcffima:  &  lofecit  eu  recurrere  ad  idolU,&  «S 
ad  Deu .  Miquando.n.in  idolis  dxmones  dabant  refponfa  Deo  permit- 
tenteproptermalitia  rccurrentium  ad idola,per  quam  demerebantury 
vtin  fiioerroredetinerentur.  6  An^clus.  Hic  confequenter  de- 
fcrtbitur  Eli<e  conftantia  mortem  eius  prtediccntis  cum  dicitur. 

7  Nunquid,&c.  i^afi  dicat  vos  oflenditisfaBo,^,  creditis  ibi  non 
effeDeu,quipoffitrefponderevobis.  8  Qunxnobxctn.  i.propter 
infidelitatem.     9     Morte  movicns.  per  diuinam  fententiam. 

I  o  Reucrfiq j  func.  Troptcr  verbu  Elia  eis diRU  exparte  Domini. 

II  Qui  dixic  eis.  Hic  confequenter  dcfcribitur  obflinatio  regis  voleri 
tis  punire  prophetam  prvpter  Deifen  tcntiam .  T  rimo  tamen  inquirit 
deperfona  dicens:  Cuius  f\g\nx,&C  habicus  cft.  Etfeqttitur. 

II  Vir  pilofus.  i.habens  hahitu  hirfutii,ficut  de  Sa5io  JoaneBapti- 
fta  dicitur  Matt.$.quod  habebat  veftimetu  depilis  camelorii,&  in  hoc 
comendat  eumfcriptura  dc  vilitate,&  afperitatc  habitus.Ex  quo  etia. 


Ochon^a  idola  confuletisfecUdo  veritas  Elid  ex  hoc  morte  eiu  s  prxdi-  feqtur,quod  nimia  mollit\es,&  turiofita^s  eii  vitiofa.Fnde  Mat.  11  .a. 
cetisfibi:  Angelus  auc  Dfii.  tertio  indignatio  Ochozixpcr  tresprin  dictt  Saluator  ad  laudcm  Joannts  Bapti^x  :  Q»id exiflis in  defertuvi- 
cipeseiicaperecupietesjibi:  Quidnit CiS.quartocoflantiaEli£ve-  dere^hominemmollibusveflitiim,quodnegatiuedeloannedicitur.ideo 
ritateftbi  in  facie  dicetis,ibi:  Locucus  cft  au.  quinto mors  OchoTJ^,  fubditur: Ecce  qui  molltbus  vefliuntur,in  domibus  regimfunt 
& 

M  O  K  A  L  1   1    E  K.  ^ 

t  I  ^TMK^nWKJcff.  Scquicur.  3;  Ceciditq;  Ochox^.  Cce- 
naculucft  parsdomus  fupcrior:na  idc  eft  quodfolarm:  &  10 
lignacakitudinc  fupbi^.Per  Ochozia  auc  idololacra.fignifi- 
cacurfuperbiis,qDeorcpugnar,ciusauferedocuIcura.lgitur 
Ochoziascadit  dcc^-naculo,qii  iudicio  Dci  fuperbus  dci}ci- 
turaftatufuojfccfidiiillud Prou.iy.c.  Oui altafacitdomufua, 
tjiurttjuina.  4  Et  i«(;ro.  Tunc.n.iupbusex  fuocafu^grof 
tat,qii  propi;?r  h^c  cotra  Dcu  murmurac.     j    Mifttq-,.  Ti^c 

cnim 


Et 

cnim  ad  coiulcndij  i3eclzcbub  niittit,  qn  p  modos  illjcitos, 
&  maxime  p  fortilcgia,&  cofimilia,in  qb.lunt  quaxia  pada 
cij  darmonibus  inita,concra  fua  infirmicace  rcmcdiu  quxric. 
6  .Angclus  au.  f  ad  indicandfi  Ochozic  mortc  fua  ,ppinqua. 
Per  quod  flgnificatur  obftinati  damnatio,qua  dcbct  dcnuii 
tiare  coftantcr  pdicatorvcritatiscotrafuperbos  infunma- 
litia  obftinatos.Pcrhocaiitq,  mors  Ochoziclibi  luitdupli- 
Citer  natiata,f.per  niicios  proprios,&:  per  Eliam,fign  i  ficatur 
duplcx  fupcrbi  damnatio,  f  quantum  ad  corpus,&:  animam. 


8^5         GJoforJi.&NicoIaideLyra.         864: 


Homtl-  (9.  in 
Mjtih. 


litftis  art^iimcntu.  Qnamobrcm,  &  habitatio  eiiis  in  folitu- 

dine,  &:  conucrflui.mTs  aufterius,  non  folum  virum ,  fed  &: 

viruiu  fortifsimum  dcmonltrabac. 

^t     Chrvfoil.  AmicV.ismoiiachisipflsfortitudini  fu.rcon« 

ucnicns arcumiaccc.Non cmm  cKa'minatx,ac cncruacar p 

tcvrjinfibivc(t>:scra- 

hiihtur,fcditacispr^- 

pa-acae  funt ,  vr  bca- 

rinimis  An?;Hisillis, 

Hdixdico.^Hclifco, 


fl.itishabitura,fatiscrach;iiufcem3ditimicaru  vfus .  Pr^tc-: 
rca  vcilis,&:  in  hoc  pcculiaris  hec  amictus  ratio  c-r? ,q.  c.i  qua- 
]is  licvnufqtiifque,ancciiidicac:  H  vice.qu^cx  Deo cf} pio- ! 
fcfrioneccfrificacur.-quarrcs  ficic,vc  abijs,qui  nos  vidcrinc, 
aclioncs  ccia profcfsioniconfcncancx  rcquiiaair .  Iiiibccil- 

lionbus  vcluri  prda- 


ui>biunira  iiV" 
li 


♦horutr.  qnin- 


lojniii,  .ic  vniucrhs 
Apoftclis :  etenim  a- 
lijscaprarum,alijs  ca- 
niclvjrum  pilis  confe- 
ftxfunt. 

4i  CASSIAN.  Mo- 
nachum,  vt  militcm 
Chrifti  in  procindu 
fempcr  bdli  pofitum, 
accinttis  lumbisiugi- 
tcr  oportctinccdcrc. 
HoC  cnim  habitu  c- 
tiam  illos  ambiil.iilc, 
qui  in  Vcteri  Tcfta- 
mcnco  profefsionis 
huius  fundaucrc  pri- 
Oiordia,  Eliam,fcili' 
cct.&Elifcum  ,diui- 
narum  fcripcurarumj 
aurhorit.itc  monftra- 
tur  Vtr  (inquiuiit  nun 
cij  OchozicT )  pilofus, 
&c  zona  pclliGca  ac- 
cin£tus  renibus.  Ex 
quo  habitu  confeftim 
rex  contcmplatusho- 
minem  Dci.aic :  Eli.iS 
Thesbitcs  cft:  zona: 
videlicct  indicio,  S)C 
h:rfuci  inculciquc  cor- 
poris  fpccie  virunti- 
Dd  indubicancer   a- 


&:zonapelliccaaccin<ftLisrcnibus.  Quiair,  EliasThcsbites  »  SP5>  qii-ctiam  diid. 

n     ^,Y   '         1  >-        .      .  .  plina  eft,  qua  inii.r 

elt.  Miht(^uciidcumquinqiiagenariumprincipcm,&qLiin-  *  criamarcbusfl.iiiino 

quaginta  viros,qui crant iub co.Qui afcendit  ad eumjfeden-  ?  fis  prohibcncur,  h.i 

tiquc  in  vcrtice  montis  ait :  Homo  Dci,rcx  t  pra!cepir,vt  de-  ^  J"^,,l?  J,^?.n"/''>  ' 


fcendasrRelpondcnsque  Elias,dixitquinquagenano.tSiho 
moDeirum.defcenddtignis  dc  ccelo,  &deuorcttti&quin-  * 
quagintatuos.  Dcfccndititaqucignisdecoelo,  &deuorauit 

5Qu;a  conuicMndodixerunt.hoino  Dei  dcfconde. 

eum,&quinquaginta,quicrantcumco.Rurrum4ucmifitad 
cum  principem  quinquagcnarium  alrcrum  ,  &:  quinquagin- 
ta  cum  co . Qui  locutus  cft  illi:  Homo  Dci,h£EC  di.xit  rex  :  Fe- 
ftina,dc(cende.  Rcfpondens  Elias  ait:Si  homo  Dei  cgo  fum, 
defcendatignisde  ccclo,&  dcuorctte,&quinquagintatuos. 
Delcenditcrgoignis  decoelo,  &deuorauitiIlum,  &:quin-^ 

f  Hic  eCt  Abdias. 

quagintacius.  Itcrummifit  principem  quinquagenarium  1 
tcrtium,&quinquaginta,quieratcumeo.  qjji cum  vcniflet, 

a    TQM_ij  hiuniliter  acccfkic. 

curuauit  genua  contra  Eliam,&  precatus  eft  eum,&  ait,  Ho- 
mo  Dijtnoli  defpicereanimamme3m,&  animas  feruorum 
tuorum,  *  qui  mecum  funt.  Ecce  dcfcenditignis  de  coelo,  & 
dcuorauit  duos  principes  quinquagcnarios  primos,&  quin- 
quagcnos ,  qui  cum  cis  erant:fed  nunc  obfecro,  vt  t  miferea- 
risanima^mex  Locutuseftautem  AngclusDominiad  Elia,  7 
dices,  Dcfccnde  cum  eo,ne  timeas.Surrexit  igitur,&  defcen-  s 
ditcumeoadregcm,  &locutusefl:ci ;  H^cdicitDominus ; 
Q  uia  mififti  nuntios  ad  confulcndum  Beelzebub  Deum  Ac- 


I«H.  RcgwtarQ 

fulius  difpuc. 


gnofcens  ;    eo  quod 

ilhid  ci  uiccr  cot  hV.iclirici  populi  millia  commoranti ,  cul- 
tus  p  •opri),  vclut  quoddam  imprcflum  fpccialc  fignum  per- 
pecuo  cohxrcicc. 

^  Bulilius.Exquirac  fcipfum  quifqiie,vcri  ne  magis  afsimi- 
lcm  cllc  Chrithano  homuii  conueniac,ijfnc,  qui  habicantin 
auhs  rcgum,(S<:  mollibus  veffiuntur,  .in  leanni  B.iptifta?,  cu- 
ius  veftimencum  cx  fctis  camclorum  crat ..  Quin  &  vcteres 
S.adi  circuinibat  in  melotis,  &:  pellibus  caprinis .  Fccic  Deus 
pnmis  parcncibus  tunicas  pclliceas^quandoquidcm  ad  cam 
corporc  couccgcnda,  qus  afpctiu  iplo  fucrauc  minus  honc- 

ffatis 


apparct  prof  cflio . 
igitur  pcculiaris  qi 
damin  vcftitu  cfli  r-, 
n.-itusmiIitis,aliusS:- 
natoris,  vndc  dc  di- 
gnitate  illorum  capi- 
turconicftura,ficcic- ; 
corum ,  &Gonrcnca-' 
ncum  videtur,  Chri- 
ftianum  m  vcfhtu  c- 
tiam  .iliquid  prscipuii 
a  c;vtcris  feruarc  opor 
terc,  &c. 

a     Mifuq;  ad  eum  cjn 'i: 
quagenarium  principcu, 
(&  (juinquaginta.  virc", 
Quinquagcnarius,cu 
feffio  pocDitcntiarcft, 
qua  declaracur  rem,'! 
fio  peccatorum.  lud . 
ergo  nolentcs   Cli!: 
ftum  Dcum  cifc ,  lu 
principcm   poeniccn- 
ciiE, dicuntci :  Ciiiin-i 
quaginta  annos  no!) 
dumhabcs,  &  Abi.  - 
ham  vidilti  ?  &in  ti: 
turo  igni   incenduu- 
cur .  Tcrcius  quinqua- 
gen.arius,  quia  conucr 
fus  ad  fidcm  Tnnica- 
tis,  pcnitcntia;  i.icra- 
mentum  cognouit,  indulgcntiam  meruit. 
b     Dcfcendituaqueignisdecosloy&c.  ^  Thcodprct.  Quipro- 
phetam  accufant  crudelitatis,  oducrfus  Dcum  prophcc.jLii 
guam  mouet:ipfc cnim  immilit  igncm.  Oportct  enim  lci*» < 
jus  diuine  prouidcntiCj&:  quod  iuffc  punit pecGacorcs,<!i«: bi 
ncficio atiicicfuos culcorcs.  Eff  autcm pcrfpicuumcosquin 
quagenarios ,  &  qui  eis  parebanc,  conucnirccum  fco;po,&: 
infticuco  eius,qui  illos  mific:vndc  cciam  a  Deoiinmifla  fiifti 
nueruc  fuppIicia.Tercius.n.cum  fuis,9q.cace,(5c  fidc  ornacus, 
&:  qui  experientja  vircutem  prophcta;  didicerat,  v  fus  vcrbis 

^  placi- 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

I     Ec  zona  pellicca  accini^s  rcnibus.  Jn  Heb.habetur;  zona 

dc  corio.  vtrum  aiitem  illHd  corium  ejjct pitofum,vel  non^defcriptu- 

ra  non  habetur . 

i    Mificque  ad  cum  quinquagenarium  principem,  &:  quin 

quaginca,  qui  crancfub  co.  yoUbat enim quodviolciiter adduce- 

rcturfi  recufaret  venire,  &  puniretur. 

5     Qui  afccndic.  Erat enim  ia  monte  vacans  vitie  contcmplatiu^. 

4  Homo  Dci  rcx  prxcepit ,  vcdefcendas.  Cognouit  autem 
hliaiper  reuelationem  ,  quod  irriforie  vdcabat  eum  bomincm  Dci ,  & 
tjttod  confsntaneui  eratr(.gi  inpeccatoidololatrite,  & ptmitione Eli£, 
&fimiliter  iUi ,  qui  cum  eo  erant :  &  e.v  hoc  Dei  fententia  crantpu- 
niendiyproptcr  quoi  dminamfententiam  pronuntiauit  diccns. 

5  Sihomo  Dcifum.  yere.i^  nonirriforie. 

6  Defccndac  ignis  dc  cceIo,&:  dcuorcc  cCj&:  quinquaginta 

tuus. 


tUOS.  Uoc  modo  Beatus  Tetrus  mortis fententiam  pronuntiauit fupcr 
.Ananiam,  & vxorem  fuam, vthabetnr .A£i.^.a. EtficutdiSwnifi 
de  illo  cjuinquagenarioprimo,  ita  dicendum  dcfecnndo .  Ttnius  vero 
quinquagcnarius  fuit  Jibdtas,  rt  dicunt  Do£lores  H(hr£i,&Catboii' 
ci,qui  tiniebat  Deum  valdc,vt  habctur  fupra  ;.lib.  i  &.cap.  &prcptcy 
hoc  humihauitfe  coram  Deo,&  Elia  eiusfcruo.     . 

7  Locucuseft  autcm  Angelus  Domini  ad  Eliam.  Hic  coi 
fequenter  defcribitur  conJiantiaElix  dcnunttaniisrcgi  mortimtnjua 
fiicie  ,Angelo  eum  ajkcurantCyCum  dicitur. 

8  Defccndccum  co,ne  cimeas.Surrexic  igitur,&:  dcfccdic 
cii  eo  ad  veg.Tneccpit  aute  cum  defcendere,&  coram  ngc  conipate- 
rc,ne.Abdias  rcdiensftne  ipfo  a  regepumretur:&  .iljecurauit  eum,vt 
conflanter  loqucretur,  ficutpatet  in  litera.  nec  tamvn  propter  hocfu:t 
rctetus,velpunitus,(jUiafiribiturTroue>b.ii.a.  Cor  rcgis in  ma- 
nu  Domini,quocunq;  volucric  vcrccc  illud.  &'  ideo  LcctOcho- 
^as  intendcrct  eum  punire,  taine  a  Deo  tcrriius  non  fuit  anjus  mutirc 

1     Mor- 


M  O  R  A  L  I  T  E  R'. 


f  2  Miylr(7;<jf/,e?rc.  Pcrduosprimosprincipcs,quinquagc- 
narioscs  mandaco  Ochozicfupeibcloqucnccs  cumLlia,fi- 
gnancur  niiniftri  hominis  fupcrbi  dcfcruicccs  ci  in  fua  m.ali- 
ua.quos  ignis  cum  fuis  focijs  dcuorauit .  Per  quod  oftendi- 

tur 


tur  quod  ignis  gchcnne  dcbetur  miniftris  fupcrbic. 
•f"  Iterum viifit pnnctpem  (juinquagenarium  tei tiu,&  quin.Pcr iflu 
qui  no  volficacc  Ocho/i^ ,  fed Tua  proprialocucusfuic  Iniini- 
liccrcum  Elia,  bonusferuus,hominiscamcn  mali dcfign.'- 
&:  fic  cum  fiio  dominio ,  &:  miniftris  malis  non  accip;c 


tur. 


damnationcm,  fcd  cum  fuis  focijs  faluacur. 


86y     IUI. 

,.  pl^cidiscffiigirfupplicium 


Regum. 


caron,quafi  non  efletDeus  in  Ifrael,  a  quo  pofles  interroga 
re  fermonem.ideo  de  ledulo  fuper  quem  afccndifti  non  de- 


^   ¥  Aiig-  Qi!'  fupcrcilio,! .  fupcrbo  tumore  infiarus  animo  di» 

r,-.  xif.Homo  Dci,vcad  illu  nobifcum  excas,Rcx  Ochozias,  id 

<1*-  tft^filius  Achab,  luirir. 

.    SihomoDci  cgolum 

vrinquis,  rndit^fphe- 

ra,inrcnunc,(S:mcos 

qiii  cccum  funr,  coele- 

llisfi.imina  ardcbir  . 

'•l-  ^  Ambrof  Difcipuli 

"'■  gcftiences  ignem  fu^? 

Sam.-iritanos  dcfccde- 

,  rc,  fcicbacPhinecsrc- 

]  piitacum  fiiiffe  ad  iufii 

'  tia,q.a  ficrilcgos  intcr- 

cracrat,&:  ad  pces  Elic 

icncm 


Cap.  II.        S66 

fgnemdefccdiflrcdecoflojvcpropher^  vindicircturiniuna.  D 
a  B^gniuit Loram frater eii4',^&c.    -i:  Theodorcc.    Lcxeratvc  Qiieft.f. 
rcgumfilijrcgnofucccdercnc.  SincineiTcnt  filij  ,ffarcrna- 

m  maximus  ,  auc  qui 


t  V«I  autL-in. 


1       VCl  .LUICUi. 

fccndes:  fed  morremorieris.  Mormaseft  ergo.inxtarermo- 
nemdominiquemlocumseft  EJias ,  &  regnauic  Ipram  fra- 
tereiuspro eo.annorecudoloram  filij loiaphacregis  lud^. 
Non  enim  habcbac  filium.Kcliqua  autem  verborum  Ocho- 
zi?  qu?  operatus  eft,nonne  ha^c  fcripta  funt  ii>  libro  rermo- 
num  dierum  regum  Ilrael? 


erat  ciconfanguinira- 
te  coniuntlus .  Daui- 
dts  quidcm  regnum 
vfq;  ad  capciuicacem, 
filiiis  a  pacrc  accipien 
ccs  ,  adminiftrarunc: 
tcnuic  auccm  Iccho- 
nicC  rcgnum  ance  li- 
bcrorum  procreacio- 
nem  ,  eum  cireccius 
paciuus . 


NICOLAVS  DE   LYRAT 

I  iMorcuuseft.  Hic conpqueter  vitmb  dcftribitur  morsOcho^x^x^ 

(^  fra(ris  fui  (nblihutio,  quia  non  habebat  jilum . 
i  Annofccundo. Ifliid  videtur effe  fulfnm,quiufupra  i.li.cap.vlt. 
£citur  (fuodlofaphat  rcgnattit  i.^.a'ino:ibidcm  dicitur  ciiKjd  Ochoi^as 
cfpit  regnarefuper  ifrael anno  l  j.Iufaphat  rcgis  Inda.Et  ihide  dicicttr 

^^Qchozjas  regrtauit  tantum  duob.annis^^"  adhnc  imperfeclu.Ex  rjui- 
H!  feijuitur,^  Ocho^ias  rnorttius  fut  i8.  anno  regni  Infiphat,  &■  ftc 
ie  regno  lofaphat  adhuc  remanebantj  ,ami  fntun.Ex  hnc  videturfal 
fm tjuod  dicitur  i:ic,qHod  loramfratcr  Ocho^x,  &  eifuccedens  ccepit 


regnare  annofecundo  Inramfilii  Icfaphat,  imo  pcrfeptem  ahnoi  caepit 
regnarc ante Ic!.i8.an>w  regni lofiphat  .  ^dhocrefpondent  Hebnei 
dien  es^cjuctdifiHd  lofapha!  fuicin  pericnlomortis  in  J{amothGalaad 
yth.ibeim-fui>'-ii  l.lr.cap.vlt.  ideo cxtuncfiliumfnum  Joramrcgfifi- 
fiituit,nepnj}  mm-tem  fuam  de  regno  biter filins  fuos  ejfet  contentio,  & 
ficfilins  o£lo  annis  regnawt  cum  eo ,  cjHt  oEi.)  annialic/uando  coputan- 
tur  in  rcgnopams,aliqi<jndo  m  regnofilit.Et  quando  dicitnr  hicquoi 
loramfatcr  Ocho:^x  caepit  regnanfecundo  anno  loramfili/i  lofaphat^ 
tjuo  capit  rcgnare  cumpatre ,  &  iliefnit  annus  decimusociaimspatrls» 
vt  h.ibaur  irifca  j  .cap. 


yp''>?/r>-'' 


AOwm  e^.  Turbo,ideft,validi(rimus  vcncus  r.ipuit  Elia 


ma 


C  A  P.    II 

FAQu-me^.  Turb( 
in ca;lu  aereu  vn  volucrcs c^h  ,  vcin  fecrcca qtiand  un 
teua:  rcgioncrcpcnce  illumdcponerer,  vbi  in  mignaiacar- 
nis&fpiricus  quiccc  viuercD,  quoufq;  in  finc  numdi  mortls 
dcbitu  foluac .  Currus 
igneusquoraptus  dr, 
angelicesucvircutcs, 
r!i!<irum    operacione 
ablcuatuscfl.  Suble- 
uatio  Elie  afcenlione 
dominifignificat.E- 
lias  incurruafcendir, 
quia  homo  purus  ad- 
iucorio  egcbac  alie- 
ro.Rcdcpcornoficr 
non  curru ,  quiaqui 


muin. 


^^^m^ 

Lk#?^ 

•m 

^^ 

M 

1 

^^ 

§\ 

'$t^Mti£^^  ^ 

fumpcuscft  dominuspcrcoitunecgeneras,  nccgencratus.  E 
b  Filijprophitarumqui  erant  in  Beihehicrc.    -J*  Thco.  Ipfospro-.Quxft.i* 
phetas,filios  prophetarij  diuina  fcripcura  vocat  Hcbreorum 
&:S\'rorijidiomAce.Siccnimhominesfolicaeitnoiare  .  Fi- 
hj  inquic,hDminu,vfqucquograuicordc;=  EcSecundu  alcitu 

dinem  cuam  mulcipli 

C  A  P.     II.  "^'^'    ' 

Adumeftauccmcumleuare  vcllct  do- 
mmusEliamper  turbincm  in  ccelum, 
ibanc  EUas  &  Elifeus  de  Galgalis .  Dixit 
quc  Elias  ad  £li(cum,Sede  *hic,quia  do 
minus  mific  me  vfquc  in  Bethel.Cui  aic 
Elifcus,  Viuitdominus&  viuit  anima 
tua,quia  non  dercHnquam  ccCumque 


«mnia  fccciac  fuptr  b  dclccndifleiit  Bcthel ,  cgrcflifuntfihj  prophetarum  quieranc 
omnia  fua virtucc ic-       •    t,^j    i     j  t-it  ?  j-  •    vi  j        A- 

rebatur.  in  dcfic^na-      »n  Bechcl  ad  Ehfcum,  bi.  dixcrunc  ei:Nunquid  nofti,  quia 

hodicdominus  tollet  dominum  tuum  a  tc  ?  Qui  relpondic. 


none  afccnfionis  fua: 
dominus  prirnuncios 
&cefleshabuic,  vnu 

ancclcgem,alceru  fub  legc^vtqtiquc  vcniret  ipfequi  rcraci- 
terpetietrarctcclos.Qm  crcdjncibus  quoq;  carnis  mundicia 
(  hrgirccur,  &  fub  eo  per  incremcnca  ccmporu  vircu.^  caff  ica- 
ciscxccefccrec.Translacus  namq;  eft  Enoch  ,  percoitum  gc- 
ncrans&gcnicus.Rapcus  Elias,caciipcrcoicumgcnicus.  Af- 

fumpcus 


caftifihoshom 
idefljhomines.Ofteri 
dunc  auccin  ipfa  quo- 
queverbamulcosfuif' 
fc  prophccns .  N.5  qui 
habicabanc  lerichQ  &: 
Bcthel  prxfciueranc 
cciam  aflumptionem 
Elie.Cognoucrac  hoc 
quoq;  ancealiospra:- 
clarusilleEhfeus.        Scder  oUm 
*  Hebnri.  Mulci  di-  Raba.c.17. 
cuncur  fwdb  prophc 
te,  ..V  tamcn  nomini- 
busfupprimuncur.  Si 
idcribu.is  infcicieeo-  • 


„-         •'nni,cademfcrip:ura 
rcfelleris.quiB  illos  declarac  fuiflTc  fciecig  laude  acq;  dono  pre 

ffancifiimos .  Dixcruc,inquic,Elifeo.Nuquid  noih',&c.Pares 

cnim  £li;c,5d  eiuTdccum  Ehleo  momcnci  acq;  pondcns  fut- 

runt,&:c.Nulla  crac  vrbs  in  cerra  ffiael,quen6  h,;bcrcc  pph  > 

tas.Incercaprophcciacorum  tihclic6meinorar;',quc.id  ncl 

<^  ccilicace 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C  A  P.    I  I. 

I  r?  A£lum  cft,  Hic  confqucnter  dcfcribitur  afcenfus  Eli£  in  ccc 
Jl  .utn.u-  prtmo  defcribitur  eius  traslatio .  fecundo ElifeifuhflilH- 
tio,iOi:  Elifcus  ^utcm.Trima  in  duas ,  qiiia  primodefcribniir  Elifei 
circumitus,fi;cu/idociusraptus,  ibi:  Cumquc  cranfillcnc .  Circa  pri 
TKum  [cicudum,qubd  Elias  prxfcicns  fnam  translationem  poHqiia  fnc'- 
taiui  GulgaUs,qiii locus efiluxta lordanem, quodpatet ex hoc  ,  q^fil^ 
3fadlordanetranfi:oibiprimopopieruntc.iflra.  &  ibiportaucrunt 
1  i.lapides  de  lord.mc,  vt  hahetur  lofue  ^.inde  tranftit  in  Bethel ,  & 
•Me  Iericho,&  inde  redvjt  ad  lordane.vt  patet  litera,  &  fic  fecit  quen 
dam ctrcHmitum.T{atio autem  huiusfuit,  quia  Galgala  locusfcccr rc- 
ftabatur.TiiquiaiUij  Ifraelibipnmopofueruntcaflralordanctran^ 
f'to,vtdiaumcn.Tumquiafiltjlfraclibi  cirtunciftoHemfecerunt,  & 

pafcha 


pafcha  celebraurrunt,  vt  habetur  Ivfue  J.  In  Bethel  aiuem  lericho  m* 
nebantfil'4  prupheiafum,vt  paiet  in  Utera,&- ifli  erant  viri  reli^iofi  fi- 
mul  coUcgiaii,  vacantes  orationi  &  contemplationi,  quorum  aliqui  ha 
bcbant  fpiritumprophetix ,  &  talesfueruntprimo  cong^r^atifubSa- 
nmelc prop'Kta,  ftcut di&umfnitfuprd  i.lib.c.io.  &  ^poflea  fubalvjs 
prophetis  exccllcntibus  ,prop:erqmd  Hcebantur filii prophetarum  id 
cfl,difcipuli  coruftcut  dicit  i{j.Sa.  fuper  locum  ijium  Elias  i^iturante 
tranilationtmfuam  voluit  viderebca  ifia.  G<ilgalam  propter  loci  j'an~ 
£litattm,  Bethel  &  lericho  proptur  difcipiilorum  fuorum  congre^atio- 
riem,&  quia  ibi  volcbat  dimittere  Efifeum,-pt  patet  in  textu^^ex  di- 
6iispatet  literavfqneibi. 

2  NunquidnoIfi,quiahodicdo.&C.  Ex  quopatetquoddiBHrtt 
cfifupra,fcUicet ,  cjuod  alicjui  corum  habcbane  fpirittm prophctii&per 
quem  pr^fciebant  translationcm  Elia.  ^m  refpondit . 

Etcgo 


MORALITER. 


I  f «Sh»  e3  aucem.  Al lcg.  pct  afccnfum  Elias  in  c^lu  afccn- 

fio  do* 


fio  domini  iioftri  Icfu  Chrifti  fuit  figurata,ficutdicit  Rab."ni 
gloff.&:  incerprctacio  nominis  ad  hoc apcatur,  na  Eli.isaftcn 
dciis  dominus  inccrprecatur  . 

Tom.z.  \        EE^        Ecce 


86;         jGloford&NicolaldcLyra. 


868 


Fuchcrius, 

AngelcjtTius, 


minumairam  gcrens.Kacumipretribiiiannis  iJ<:fcx  nicn 
(ibus  hoics caltig.nrit  iV aillixcnc^ncccilc f uic  ilhim  qui  diipli 
ccu)  poicioncm  do  ivacia Spirjuis accepiiroc,  ckiplicia  cciam 
opciacdcic,cx  quib,viiucrac,pcna  p;;[lis .  Milcricordia igi^ 
nu)cus,rcm  dicic',  magnam  &:  duram  peciuilti.  Id  quod  cx  hi- 

lio^-ia     pcrlpc- 


^  ccffirarcmlcgis  facicbat, 
A  ^  l-iatit.  Eliasfpiritupn  phctsli  &  opcrntionc  miraculord 

cxccllcim-r  policbat ,  g<*n(inam  crgo i;fam  quam  Klifcus  m 

magiftro yrgcrc  cognofccbar,  libi  ti  ibm  rogauic .  Vndc  p^- 

tcr  quod  non  cljTc  diicipuius  fupzr  m;)^iUilin\po(tulauit . 

liabb.  liducia 

Etcgonoui,filete.  Dixitautem  Eliasad  Elifcuiii ,  Scde hic,cjuia domi  ' 
nusmi(iEmeinIericho.  Etillcaic :  Viuitdominus,&cviuit  anima  tua,  " 
quianQnderclin^uamtc.  Cumqueveniilcnt  lcricho,  acceflcrunt  filij 
propIictarum,c]uicrantlerichoadElilcuin  ,  &dixcruncci.  Nunquid 
nofti,quiahodiedominusto!let  dominumtuum  a  te  ?  Etait:  Eccgo 
nouijfilcte.  Dixitautem ei  Elias:  Sede hic,  quiadominu^  mifu  me vf- 
que  ad  lordancm.Qui  ait.Viuit  dominus ,  &: viuit  anima  tua,  quia  non 
Jlrelinquam  tc  .  Ieruntigiturambopariter,6<quinquaginca  viri  de 
filijs  prophctarum  fecuti  func .  Qiii  &  Ikterunt  econtra  longe  .  llli  au- 
tcmamboftabantfuper  lordancm  .  TuHtcjuc  Elias  pallium  luum  Sc  3 
inuoIuicillud,&pcrcufricacjuas,qua:diuili^lunc  in  vrramque  partem  "^ 

a    T  Cliruius  tafui  noriiuin  ad  ecclrliam  cotpus  luum. 

&  tranficrunt  ambo  pcr  ficcum.Cumquc  traniiflenc :  iilias  dixit  ad  ^  duccbacur  aba- 

^  *  lia  poceltacc. 

•5«  Idcm.  Ha 


B 


pctcdi  acccpta 
a  dpmino  ccclc 
fu  poiiulat  fpi- 
rifum  Chriai> 
&:  cja  rcmiiTio- 
pcpcccacorum 
indigoc  quano 
Cguic  ChnUus, 
iV  muncrc  vir- 
tucum  quas  cx 
plcnicudmefua 
per  fpiricuian- 
dutriDuitChri 
5phcr.^.l>,  flqs,^K;>/cp.";</" 
ftt  altum  (itftH^- 
dii.cap,de.do,ho, 
illis  vidclicct  % 
fpcm  fuam  in 
ilto  ponunc  . 
Hinc  e(l  quod 
ait. 

b  Siifideris.  id 
cft,  li  oculos  fi" 
dci  apcrucris, 
&  cu  paffionp 
&  refurreclio- 
na  cc  afcenlio- 
neni  nicam  fi' 


(^tuinh.ibcnius, 
tamcs  ciiim  ic' 
ptem  .innorum 
liipcr  hominci 
adduiticlt . 

C  Et  aJctdttEli-i' 
per  tMrbinc»!  icrc. 
•i:  Chryfoi^om. 
Chnlhis  afccn- 
dic  nulloalioc-ri 
dnc.^nce,  &:  ip- 
fe  hauc  vian; 
cl^mgrc(rus  .1> 
lias  auccm  qiu 
nn  co  quo  Chri- 
iUis  procclicrat, 


fii 


T  rcnte  8c  iccipiotis 

Elifeum,pc)ftulaquodvis  vtfaciam  tibi,ancequamtollar3  tc.  Dixit- 

i   SuUitu";  tu:  Irgitip. 

quc  Elifeus :  Obfccro,vciiacin  me  duplex  Ipiritus  tiius.  Qui  refpondit 
Rem  diiTiciiem  poftulafti  •  Attamcn  fi  vidcris  me  quando  tollar  a  tc, 
crit  tibi  quod  pctifti .  Si  autcm  non  vidcris,non  erit .  Cumque  perge- 
rcnc,  &  incedenccsfermocinarcntur ,  ccce  currus  igncus,  &equi  ignei  ^ 


bcs    imcginciii 
(^  rciurrcdiouis  , 

7  nempe  LUx  ra- 

8  pcum  ,  qui  iicc 

9  in  hodiernu  vf- 
o  quediceltmor- 

tuus.Oinnias' 


Qj}*ft-r. 


diuiferunc  vcrumc|ue  ,  t  6c  afcendit  Elias  per  turbincm  in  cajlum.  i  r  cxpcdica  Dci , 

\  &.iacilia. 

dcliccrcrcdidcris,pecitionis  tu.i;  cfFc£lum  confequons  ,  •5':  Ircnisus .  EnochplaccnsDco,  inquoplacuiccorporc 

•J«  Theodo.  &:  Procop,  Dixii  Elias ,  rc  ditiicibm  polhilafti,       trislacus cft  cranslacioiic  prajmonftras  . licElias  licuc erac  m 
PQn  qqod  difcipulograciani  lii.  dona  inuidcac,  fcdalioru  iio-       plafmacis  fubflaciajairumpcus  cft ,  affumpcionc  patruai  pro- 

nvniirn  ^  phccans, 


N  i  C  O  L  A  V  S    D  E    LY  R  A. 

l  Ec  ego.  Ex  fiopMet ,  (^uod  E,lifsus  iam  h<ihclfatfpiritumpi  ophc- 
ti£,  noH  tamen  in  tanti  plenitndine  ficnt  poflea  habuit . 
J.  SilctC.  "^'lihat  enivii,  q:ibd  de  hoc  in  prxfcptia  f //^ hquzrcutur^ 
tte  ab BU^  i^ ipfnfmli  inticatetur ^d  rent.mcnclim  ibidem,  quia  vo- 
kbairsmaiiirecHinmagifirofnoqnantimtpoerat. 
3  T\.\\\i<\;^y^^^.i- p^caitn aptando  ipfi^madpcrcutiendumacjuas, 
'  4  *^^  cliuifx,  J^on  pcr  ali(ji*.tm  vir!Hcrn  qttx  ejfit  in  pctllio^fed  yir 

tute  diuina (jHa  volitit  ojiendcrt  rncritum  EMx  ,  ficut  ad dcclarandwn 
meriiafanliornm  a,l(cjHa)ido  dantur  4  Peo  fanit^tes  adUiiumvcfii^ 
mentorum  ipforum . 
D'uifi      5  ^" '"'1 '  cranfiirenc,  Wc  donfequentcr defcribitur  Eltte  raplu<!,& 
'  prinio  defcribitureius  amicahilis  cbndefcenfio.  Secudo  mirabiUs  afcen 
fioyibi. Cumquc  pcrgercnc .  'Primum  ofienditnr in  hoc  ,quad  obtu 
iitfe  Elifro  adf4ciendum  quodpojfet pro  eo  ,  dicens :  Poftula  quod 
Vis  ,&.C.  EtfubditurEMfci  petirio . 
.    0  ObicQtohx.DicitJ\^i.Sa.quodpetijthaberefpiritumindupla 
&  pm"  ptrportianc  refpeBu  EUfi.^&  ad  hoc  indiuieqnad  o6io  miracuia  tantU 

fcrioHuiHrfu^a per Eliam  in  hoc ^.lih.&  J.  Trimuntefi  clauftocAU, 
Sectmdum  coti(inuaiiofa,rin£,  &  lecytbi .  Tertiitfufcitatiojilij  vulux. 
Qu^aniim  afccnfus  ignis  in  monte  CarmeU.Q^intuimpetratiopluuix. 
Stxtum  dcfccnjits  ignisjnper  prijttu.m  quinqua^e/iarittm.  Septtmum  fu 
per  fecundum .  Q&auum  diiiifio  IorJanis,nttranfirentperjiccum.  Se- 
Diuifio.  decirn  vero  fcribuntur  in  EUfeo  :  Trimtim  eil lordanis  diuifio.  Secun- 
dum aqmrumfanatio .  Tcrtiumpucrorim  laceratia .  Quartum  aqus, 
impeiratioprotribusregibus .  Q^intum  olrimuUipiicatio.  Sixtum 
Smamitisfaicundatio  .  SeptimumfiUj  cins  fujcicatio  .  Qcljtitmpni- 
ntentidulcoratio .  l>^mm panumtmdtiplicatio .  Decimim  T>^aaman 
kprofi  cnratio ,  yndecimum  Giexj  infeclio .  DuodecimHm  ferrt  nata- 
tio .  Decimftrnicrtittm  octtlorumpucri  fui  apertio  ad  vidcndum  equoSj^ 
&  currus  igneos  ad  dffenfiomm  tpforum  .   Decimnmquartum  aatter- 
fxrioxum  cxc<ccatio ,  Dccimwnquintum  abundantia  vicluaUttm  inopi- 
na,ta  in  parta  Satnarix  .  ScxtHmdecimum  fufcitatia  mortui  ad  ta^un 
pffinpi  Elifei .  Sed  iftud  di^um  non  Videiur  conueniens^  primb  qi*ia  n'6 
OoniHiYdat  Ute^xfcqiicnti ,  yt  vidcbuur .  Secundb  quia  non  concorddt 
rationi  .Dicitenim  Sahutor  Mait.c.  lo.e.  Noncftdifcipiilus  iU' 
pcr  magifTrumjC''  idcaprxfump^ufum  fuifkt  fi  Elfius  duplarnpo 
teiiatem  reff>t£lH  inagifirifui  pctiiuffei ,  7v(ec  valet  iilud  qnod  inducf 
pff  de  piuribus  miracuiis,(jHiafurfitan  Eiiasftcitpluya  qitam  Eiifeus, 

itcrt 


Ucet  non  ji.^it  jcap'.a,iitia  a  )i  omnia  fc.-ibuncur^fecundum  quod  dicitur 
Ioan.v'.t.  JtL-mlojnnesB.ipiiiianiiilnm  tniracuUimfecit  .,-ptdicitHr  *"'* 
loan.  \o.&t.im'-)i  dc  ipfo  dicit  Salu.itnr  .   Inccr  nacos  mulicrum 
non  lUrrcxic  m.rior;  loannc  B.ipcif*a  ,  Diccndum  tgitur  cumalifs 
d^^ortbns  nofiris^quod  Eifciis  nun pUittitfpiritif/n  in  dupla proporiio- 
nerefpe&tEii.s .,  vtficeipr£fcrfeiur,fedpctiuit  quodduplex gratia 
qux  crat (n  Elia.f.grati.t rniracuicrum,  ^gratiaprcphiti.v ,  qiixfifit ' "" 
grati^ difiin^£.  fccundum quod  dicit ^pofioias  i.Cor.il.in ipfo^  '" 
rent,vtfic  mjgiftro*fuo  affimiaretitr ,  quia fectoidnm di£ium  SaiuaJtt-  • 
riSf  pcrfecins  omnis eri',fifit  ficut  magiHer  ciits . 
1  Rcm  dilii.  Tum quiu  taiisgratia non  put  dari ,  ni(i  n  Deo  intme- 
diatct^m  qnia  pauci  propbet£  ieguntur  vtr.imque  gratiamhahniff:. 

8  Accamcn  . quod exponit B^a.S a.fic^^ivk^cns,  mc.,S>lc.idceflac 
ft diceret,quadiufum tecum in fiatn c6i hominum  nonpjffim iftudfa- 
cere,quod  qn  toilar  hinc  adfupcriarcmfiatum^tunc  potero .  J^oiw»  j 
efi  inteiiigendum  efe^iuetqnia  folus  Dcus  efficit  vtramque  gratia,fci  I 
impetratiiit,  qiiia  titnc  preces  EUf  ejfent  magis  cfficaces .  Jita  tamen  [ 
(xpofttio  non  confanat  iiterx,  qiiia  EUas  in  raptu  ita potcrat  orare prt  < 
EUfeofinon  vidcret  ci*  tunc  acfi  videret,  ita  ijiiod  vifio  Eiifeinilni  vl  i 
debatur faccre ad hoc quod preces  Eiix effcnt efficaciores pro eo,&ti 
dicit  EUas,  Si  vidcris  mc  quando  tollar  a  tc  eric,  fi  aut  non  vide- 
ris.,non  erif,&  non  aUter  diccndit. Spiritus  enim  far&us  proitt  vult.fiH  ' 
git  corda  prophetaru,  i^-  ideo  aiiqn  reuciac  aUquodfnturitm  perfcl}i:is, 
aUqn  rninus  perfe£tl.,a'iqiiando  cQndiiional:ter,&  nUquando  abfoiutc, 
jicut infra  ca. l  J .di.xn  EUjetts regi loas, Tcrcute i.tcuio terram .  ^ii'- 
latum  enim  cr.r.  EUfioyjtiod toties percuierct  Syri.jm  quoties  ptrcuic 
rettactdotcnan,  vtp.itctcxUtcrafequcniiibidem ,  non  tJitiencnt\ 
frbi  rettdatu  m,quod  effet  percuffurus  terram  t>  iku  t  vicibits  tjntim.  kt 
ficfuitinpropofito  vt  vidctur.Fuit  enim  reucijtum  Eli<f ,  quodfiEii- 
fcus  eum  vidcrct  in  raptu,eiits petitio  in/pli:retur,aiiter  nnnit,xmeit  non 
fiitfibi  reueiatum^quod  efitt  cum  vftrnspro  tu-ic . 

9  Cumque,  Hic  confyjucntcr poniiur aftenfio  mir.tbilis ipftut Elif, 
cttm  dicititf,  Cumqiie  pcrg.  EUjs  cnim  infnmjbat  Eijeum  de  vn- 
&to  ■  ( dwirit/n rcgittfi/cilictt, Iclnt  &  ijx-^^ei  ad puniendum idololj' 
traiynr  confoi-itioneprophetarum,  &  atiorum  fidciium  . 

10  Eccccurrus.//?4/'<c>-i/«r/<;»rt/.!rj  virtutc  dtuina ,  vel angtlic<i, 
(id  oficndcndum  quod  EUas  n^m  afceifdcbat  in  ca'i(m  virtnte proprii, 
ftcnt  Chrifius,  m  cuius  afcenfionc  nun  apparuit  aiiquis  currns . 

1 1  Ec  afccndic,  non  fidereum  vei empyrcumyfcd  acreum  taniuin.yt 

^  Elut 


MORALITER.  quiprcfliccruncobfcquiuinafccnfi.-)neChnf}i.N.iminr.':h 

10  £e(c  mti*(  i^ncuft&c,  Pcr  quos  fignificancuc  angcli  Cani^liy,      fpccic  vcnerunc  m  .-^uxiliiun  £lifci,vc  habctur luf i;i  «S.cap. 

qui  t  A?'ii"f'"'' 


Uc,    Illl.  R 


egum, 


A  phccans,^ nihil  impedic eos  corpus  iu  cnmslacione  &c  afTuin 
k  pcioneeorum .  AllL.eCcr  enim  cranc  in  Adam  manus  Dcj  co- 

?p:arc,&:  baiulare  fuQ  plafma,^  ferrc,  &:  poncrc  vbi  vcUcnt. 

Vbiei:gopnmuspolicuse{thomo,fcilicecinpa;adil"o,dicuc 

presbyccii  apoltolorum  difcipuli,eo$  qui  cranslati  func ,  illuc 

iranslacos  elle , ibiq;  manfuros 

vfqueadconfummacione  co-  a  Elircusautem  videbat&  clamabat:  t  Pater 

auipicaccsincorrupcciam.Siau  .  -      ,  .         . 

fcmqiiisexiftimecimpoifibac,      mj,pater  mi.currusilrael  &aunga  eius.  Et  ^ 

lancis  ceporibus  pcrmaneic  ho      no  vidit  cum  amplius .  Apprehenditque  ve-  4  alicnigeais  viclori 

mincs,cVEliammcarncairum       ftimenri  iui  &  lcidirilla  in  dins  narres  Fr  If  ^     *  Ambrofius.  Cum  Elias  cur 
pcum.  conlumpcamauccmcar       Itunenta  lua,CJ<:  lciaitilla  m  duas  parces  ttle  J  ruquafiadc^lum  fcrrecur.cla- 

ncmciusinigneocurru,  inccn-  b  uauic  pallium  Eliarquod  ceciderat  ei.  Reuer      mauic  Elifeus,pacer,  agicacor 


Cap.   II.        870 

tnachium  ,  Ambrofius  in  4.ad  Roiia.&  i i.ad  Heb.  Augufti- 
nusli.z.dcpcccaco  originali,ca.i?.  Gregoriusin  Iob.ca.i8. 
S<.  Hom.i9.incuangelica,dc  his  copioliusdillerucrunc. 
ii  Tatefmhpatermi.  -St  Theod.  Rcgcsajiarumgeciumequis 
vcences &: curnbus,ftabanc  in  acie.iiadc  caufa  magnuElia 

appellauic&curru.  &:equicem 
,  Ifrael,vc  qui  folus  futiicercc ,  ic  ^  ia£ti  r j.  c. 
2,  ad  fundcndos  ac  profiigandos 
^v.  ^.^.,.  ^v.      holies,&:  rurius  ad  dandam 


D 


Quxft.t. 


lam. 


Llb.dcNabit- 
the.c.i;. 


dac  quoniam  lonas  in  vcncrcm 
ceci  abf(jrpcus,laluus  icerii pvpu 
tus  elicerra.vulfa  Dci.  Ananias 

■  ci!am,i>i:Azarus,&:M)zac|,ex 
agne  cuafcrunc . 

r,  •:«  Tcrcul.  QuodhodicEnoch 
i^ Elasnondum  rcfurrcchone 
(iifpuni.li ,  quia  nec  moicc  fun- 

B  cii,qua[ancum  dc  orbccransla 
ii^&L  hoc  ipibiam  i£ccrnicaus 
candidaci,abomiii  vino,<5<:ab 
omiii  dainno ,  ic  ab  omni  iniu- 
ria,&:  concumclia,  immunicace 
carnisedilcunc,  cqinam  fideicc 
ftimonium  lignant  ,  niliquia 
crcdi  oporccc ,  ha:c  tutura  ince^ 
elic  documcnca  ? 


iulcjue  ftetit  fuper  ripam  lordanis ,  &  pallio  ^M,&c  cqucs  cius,hocclf,  qui 

,  1.^          .        .',         ^.             ^               /-      ^  ,  populum  domini  bono  duau 

hli^quodcecidcratcipercuiritaquast&no  6  ,c<rcbasconftancix'mencohos  diuii*.  Nem 

---                 •  .          ^            ^          . .            .  s                                                          vcterib.  qiti- 


-  Sc  noa  fun: 


funtdiuiice.Etdixit:  Vbicft*Oeus  Eligctia  7  accepilh  cunus , hos  equos  ad  j^^^  hseeie- 


nunc  ?  Percuilitque aquas  & diuii.^e  func  huc 
atque  iliuc,&  cralijt  Elifeus ,  Videtcs  autem 
filij  prophecarum  qui  erantin  lericho  econ 
tra,dixerunt .  Requieuitipiricus  Eli^  fuper  8 
Elifeum.Et  veniences  in  occurfum  eiiiSjado  9 
rauerunt  eum  proni  in  terram  .  Dixerijtque 
iHi:  Eccecumieruistuisilint  quinquaginta 
vjri  fbrtes,qui  poiTun  t  ire ,  6i  qu^rere  domi- 


E 


diuma  currenccs  ,  quia  mode  guntur. 
ratorem  te  humanarum  mcn 
cium  dominus  comprobauic, 
idco  canquam  boniaurigacer 
camiius  viclor  a:ccrno  pr^mio 
cpronuris. 

b    Tjliium.     Rabba.  Incarna- 
10  cio cftper quam  l^cchifiuuium 


Angelotatu. 


dirupic  :  nobifquc  cranlicunx 


r  illl 

1.  c,  7. 


gnutisi  ^ 

r.tft.  *  Gemens  Rom.  Si  voluilfcc  Deushoies  immorcales  ma- 
•8-  nere,quodhocfaccrepocuic,otlcndicin£noch,  &.inEUa, 
quoJinoiLcmcxpcrin  nonpcrmific . 
.jj  Hcbrxi.  Anno  Ochoz;ia;  fccundo,  rccodicus  clt  Elias,nc- 
que  comparcbic  doncc  vcnjac  Chriltus.Tum.n.appaicbic,6i; 
rccondccur  lcdo,doncc  prodeac  Gog  o<:  Magog^ .  Niic  ince- 
iim  fmgularu  ^'cacum  res  &(.  acta  confcribic .  luttinus  marcyr 
qo.Sj.Hippolvcus  marcYr,&:Elic  Syrus,  ofonedc  Ancichri- 
lto:Achanalius  lib.quod  Nicc^na  fynodusiChryfoftomtis  ho 
.  mil.dc rapcuEljiB.lJamafccnus  Iib.4  ca.iS.Arcchas in  ca.i i. 
■  Apocalyplis  il-^rocopiusia  4.  Gcn.Hieronymus  cpif.ad  Pam- 

machiuin 


ad  vicam  pra^parauic  ,  hoc  Eli- 
Icus  polt  cranlicum  Eli^  reci- 
nuic,  quia  fidem  incarnationis 
ecclcliapoftafccfionem  Chri- 
fti refcruauic:per  quam  pr^fcncis  vic^  nuclus  cranlirc  facagic, 
ledlicucElifcusnoniiiliii)Uocaco  nomme  Eluc  aquasdiui- 
litjicaecclclja  nifi  pcr  inuocacioncm  nominis  Chrifti  virtu- 
ccs  vilas  facere  non  poceft.Deus  efl  cnjm  qui  operacur  in  no 
bis,&  vellc,&  pcrficcre. 

c  ybi efi Dcus Elmetiamnunc  ?  ^^  Thcodo.  Cum  vellet  pro- 
phcca  tranfirc  lord3nem,imitatus  clt  magifirii,  &  pelle  oui- 
na  perculfic  aquam  iuhil  diccns ,  fcd  cxiltimans  fuiiicere  ad 
facicndum  miracuhim  pellcm  oiiinam.  Poflquam  auce  non 
obcdic  nacura  aquaru,  vocau;c  Deum  fui  magiltn ,  quia  non 
Ci^dii fub afpcttum  hominum ,  ncc  ad  eum pacccacccffus. 

Miitite 


.■1 


NICOEAVS  D£   LYRA. 

•5«  EUasper aenm porttiretur adlocum difiantem^jicut ^bacuch per 
an^elumfml portaius  de ludiea  in  Chaidxam.Locus  autem  ad  (fuent  de- 
fonacusfuit  Eliasfecundwn  do£lores  catholicos  &  Hebrnos.,  cfipara- 
di[iisierrefins,vbi  Enoch  antefuerat  transLatus ,  c?"  indecircafiaem 
muadiamboprocejjuri  funt  adprxdicandum  conira  perpdi^m  .Anti- 
(hriiii  T. 

l  ElifcusaiJtvidebatj&jclarnabac.  .///w?;-fl?j/<ef/o.  Hiccofequen 
teriefcribiturELifetfitbfiitutio.Etprimofubfiituitur.Secundofufpicio 
contra  eu  toUitui-,ii/i.  Sc  venientes .  Tertio  aqtu  corruptio  peiiitur, 
ibi:  AfccndiC  auccm.  Circaprimum  diciiur .  Elifcus  o<:c.  per  hoc 
fatet  eiuspunitto  adirnpLctafecund'tmqAod  dtxeraijtbi  Elus  . 
a  Paccr  mi.  £a:  hucpatec  quod  diSiim  efi  fuprd,jciLicet,quod  difcim 
puli  propheturim  dicebantur  eorumjiLij  . 

J  Currus.  Currus  enimfupportat,&  auriga  dirigit,  fic  Eliaspopw 
lumljraelfupponauerat,defe&usfuppicdo,Jicutpaietfup.}.li.ca.  18. 
in  tmpeiratioaepluuixpericittanttpopulo  Ifrael.  SimtLitenpfum  red» 
xit  ad  veramjidcm  vnius  Dci per impetractonem  igmsfuper  holocau- 
Jiumfuum,ad declarationem  vertc deitatisipropier  quod  tnnc clamauit 
popuius:  Dominus  ipfc  cft  Dcus.  In  Hebr/so  habetut ^Cuzmi  If- 
racl  &:  miiicia  cius,  id  efi,potentior  ad  defenjionem  lfra,eL  qua  miLi- 

ti£  cum 


tix  cum  curribus  belllcis feciindum  ^uod exponit  F^a.Sc. 

4  Apprchendicq,-  vcfiimcnta  fua,6<:c.  eo  quod  nonpoterat  am 
pLius  magtjtro fito  .-ijjociari , 

5  Et  leuauit.  A(f)«  a  cafu  cecidic,  fed  cx  diuioa  ordinatione,  vt  Eli- 
ftus  ipjo  opcrirctui  ,ifi  ftgnum  quodfpiritus  Eii^  recjuiefcehtit  Jttper  eii,- 
et  quud  erat  fubfltiutus  loco  etus.  rnde  &  infua  vocaiione  Eiiaspofuit 
palLiumJuumfuper  eum,vt  hifbeturfup.j.Lib, 

6  I-*crcuflic,  quod  a  Deofa£ium  eii ,  vt  non  nimis  eltuaretur  de  af- 
fecurationejpiruui  EL^ . 

7  Vbielt.  lipnc  ad  hanc  exclamationem  diuifA  funt  aquA  ,  rt 
oficnderetur ,  qu..d  nonproprijsmentis  afiecuius  fitcrat gractam pro- 
phetandi  0}-  miracuiafaciendi  y  fcd  ex  diUina  lib?ralitate ,  &  mcri- 
tis  ELiiS , 

8  Dixerunt,  Hoc  cognouerunt  per  fignum  prxdi6ium , 

9  Etuenientcs.  Hic  confequentcr  toilitur  fufpicio  qu£po(ietba- 
beri  contra  Elifeum.^pnemittiiur  tamen  reuerenciafibi/aiia  afiiijs  pro- 
pjietarum,  cum  diciiur , 

10  Adoraucrunceum.  .Adoratione  duLiiS  tanquam  Juperiorem 
fuum,eo quod ejfttfubflttutusloco  Eii<e,  fub  cttius regimine  vixerant, 
vtfupradiSlum  eii . 

1 1  (^.  poliunc  ire  Sc  quicrere.  .Alias  enim  ceciderat,^  ELiasftc 

4«  deLoco 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

t  ^qMeuit.  Per  quod  fignificatur  dcfccnfus  fpirituflandti  fu- 
pcr  apoftolos  aliofquc  difcipulos  poft  afcenlioncm  domini, 
qui  fpiritus  dicitur  duplex.fcilicct,miraculorum,&:  prophe- 
iis.Nam  vterqueiuitin  apoltolis,vtpatctin  Actibusapolto 
lorup&eorumlegendis.  Moralitcr  autem  perEliamin 
c(£luafcendeiite,virc6tomplaciuus  ligniHcat'',  &c  inLcrprcca- 
110  nominis  c6fonac,quia  Ucuc  dictu  eit .  Elias  afccdcns  dns 
inccrpreiatur.  Ec  benc  df ,  afccdes  deminus :  quia  nuUus  p6c 
afccndcrc  pcr  conccmpLiaoncm  in  Deum,nifiiueric  domi 
Bus  kniibiliumpaUionum.Grcgoriusm  inoralibus:Qui  c6- 

tcmpla- 


Cemplacionis  arcccencre  defidcrac  prius  neceffeeft  vc  inca 
poactiomsfe  perexcrciciii  probec.  C^od  quidcm  exercitiii 
coUltit  in actibus  moralium  virtutum.Pcr  hoc aucera, quocl 
Elias  in  ignco  curru  afccndiciignificacur  qd  ad  culmcn  con 
teplationis  plus  lacit  dilettionis  lcruor,quafplendor  cogni- 
tionis.Vnde  dicit  commetacor  fupcr  ca.  c^Ieitis  hicrarchif : 
Vbi  fciencia  fbris  ItaCidilcctio  incrac.  Pcr  hoc  auce  qcl  afcen- 
dicinc(j'lumpc'rcurbinc,iignificacur  quod  omnis cotempla 
cio  vit;E  praicntis  quancumcunque  liceleuaca,  ch  habcc  ob- 
fcuiicaccm  anncxa.Pcr  hoc  aucem  quod  fpiricusEUe  requic 
uic  fuper  Elifcum,  fignihcacur  quod  bonadocidna  magiltri 
rcdundac  la  bonum  difcipulum. 

Tom.i.  EE     3  6  £grejfus 


871        Gloford&NicolaidcLyra, 


87 


7^ 


^  a  Mittite.  Ifid.  Sal.i.fapicnciainvafc!i(:iili,i.corpirc' humi- 

A  nopofitaav-]uas  fanac,idcf^,populosdulccdinedilcdionis  Sc 

bonorum  opcrum  pcr  Ciirilb  mcornacionem  fitcundac. 

Qurft.^  b  MifniniUum^&c.  -Jt  Thcod  Magnus  Mofeslignoinicflo 

amara  aquaru  cjualicate  ti  afmutauic  m  dukc^.Hicaucfalibus 

'     aquam  liber.iuic  abam.iraopc- 

Efi  cnim  fjcilc  Dco  v- 


Strm.t.  de 
Elifca. 


f  orbcncrub. 
habiutores 
liioc . 

idecCfcdi.j. 
c.aqtum. 

B 


f  otbans  t.  no 
infereiis  mor- 
tem  vhra . 

Qtiarft.  So. 
'adorthod. 


racionc. 
niucrforuiHjiSi:  voluncacc,&  vcr 
bo,  &  pcr  ea  quarlvclic ,  mucarc 
naturasclcmencorum  . 
•Jc  Ambr.VidcccElifciquanta 
fuit  merita,  cuius  prima  in  cilii- 
tatchofpitalitas,  Hlioru  c[\  ma- 
gna  facunditas.Dum  cnim  ftc 
rilicaccm  aucrcic  aquainmfuc- 
cclTloncm  largitur  liercdu  .  N6 
cnimhoc  facto  vnum  fan.iuic 
hominc ,  aut  vnius  domuii  pra;- 
liititmcdicinam  ,  fcd  totiusci- 
uitatispopulum  rcparauic,  &:^c. 
b  ^fcendit  autem.  Ilid.  Hliicus 
falus  Dci.  Is  cfi  qui  f.ikiacor  vo- 
cacur,  cui  illudunt  JuJ.x'i  ,quia 
in  Caluarue  loco  afccnfurus  c- 
rac  in  crucem,fcd  Chrilhis  poft 
quamafccndic  incaMos  ,  licut 


nnmtuu,  nc  fortcrulcrircufpiritusdomini, 
6i:proieceriteuin  vnu  montiUjautiii  vnain 
valliu.Qui  ait .  Nolite  mittere .  Coegerutq; 
cu  t  donec  acquiercerer,&  dicerct:  Mittite. 
Ermiferutquinquaginta  viros.Qiiicijquse- 
fidl-nt  tribus  dicbu.s  no  inuenerut,  &  reuerfi 
funt  ad  eu.  Ar  ille  habirabat  in  Iericho,&  di- 
xiteis:Nuquidn6dixivobis:nolitemitrcre? 
Dixeruntquoqueviriciuitatis  ad  Elileum. 


proptcreaoccifi^n^pucroru  canigiuit  parctes,  vtdifccrcrt 
nonconaimcli.ialftcerc^phccas,i^  pcos  Dcum .  Na  ilhid, 
.Afcendc cihir^  diccbant  in  concumclia  afcenfus  Eliar.Qunli dt 
ccrcnc.Cipiattc.quoqiicfpiritus,  &:  111  montcm  inricccllum 
proijciacjvc  6c  illum  proiecit,vc  libcremur  tc,  ficut  &:  illoli» 

bcratifiimus  . 

4«  Procop  Hac  pofna  magnum 
cum  iplispucris,  tumctiam  pa 
rcntib.  ipforum  bcneficiu  con- 
tulic.lllrsquidcmqdcrcfcctem 
progivlUitcmporis,maliti.a  cu- 
rum  inhibuit .  His  vcro,docen- 
do  nc  libcros  hocmodocduc.i 
rcr,fcd  ;n  timorcdomini,  &;  bo 
norum  rcucccncia.Adu^cos  ccia 
infHcuic,qn  ncq-,  ccncr.c  cca;ca- 
ci  pcpcrcic.  Omninoauccm  Dci 
iudicium ,  dum  pueriadhucci- 
fcrvc,  cos  a  mcdio  fufiulic,  quos 


Utl 


5 


T  lericlio. 


Eccc  habitatio  ciuitatis  hu.us  optima cft.fi-  4  ?;S™-;-f,Sf;'*t  i,;!;; 


f  Vcl  pro 

cut  tia-ipfe  domine  pcrfpicis ,  fed  aqua^  pcdi- 
micfunt  &  rerra  t  iterilis .  Ar  illc  ait: AfFcrte 
a  mihi  vas  nouii,&  mirrire  in  iliud  fal.  t  Quod 


Elifcus.afccndic  in Bcthcl.  idcft  ^  cum arruliflet,egreflus ad  tonteaquaru,  mi- 


in  donuim  Dci  quadr.igclimo 
fccundoanno,  immiticduos  vr 
fosde  lyluis  gcncium,  Vcfpalia 
num,fciUcec ,  ik  Ticum,qui  cos 
crudehlfragcdeieccrunc,  ibiq,- 
far^guis  coru  <  ttuius  cll vbi  do- 
minum  fufpcnderunc , 
^  Juftin.Martyr.Sinoscrgao- 
mnes  pacicnciam  docenc  lite- 
raj,  nonnc  lapfus  clf  Elifeus, 
qui  execracionc  pueros  in  ipsu 
concumcliofos  necaucric  ?  R. 
Cumeorum  paciccia  quibusfic 
iniuria  ,  non  emendancur  qui 
inferunc,  tum  fcucntas  ijs  qui 
finc  incmendabilcs,  vcilior  eft: 
quam  paciencia  :  icaque  non  cft 
prophctaculpandus  pi opcer  fc- 
ucricaccm.    Cum  cnim  com- 


f  Veibum  caio  feitnm  e.l 

firin  illumfd,&ait:Ha!Cxiicitdominus:Sa 


5  cranc,crudics.Ccceru  Dcus  iniu 
ria  fandis  illaca  vlcifci,  declara- 
uic  in  Abrahamo  1  Acgvpco  ,in 
Ifaaco  in  Gcraris,vcomiccaliic 

^  dicerc  dcAbelc.  Dauidecdciu 
ftodicicrBcncdiccnccsci  hcCre- 
dicabunc  cerrarmalcdiccnccs  au 
tem  dfpcribunc.  Ec  tamccfiin 
naui  aquas  has ,  &  non  ent  vltra  in  eis  mors,  7  prefcnti  non  puni.acur  fucurum 

neqi  t  ftcrili,as.Sanat.  crj,o  r.nt  aqu,  vfque  «  TZ^^Z&L 
addiehanc,  iuxtaverbCi  tlifciquodlocurus  fcus,  a  puensparuisilludcb.af. 
cft.AfceditauteindcEiifeusin  Bethel.  cum  9  Quibuscum  innoiedfii  mak- 
,        r-  \  -  •  /r  r       lo  dicerer,duob.  vrlis  dc  lylua  ve- 

queafcederetpvia  pueri  parui  egrefli  iunt  ^^  nicntibus,qu.adraginfaduopue 

de  ciuitarej&  liludebanr  ci,dicentes:  Afccn- 
de calue,afcede calue.  Qui  cu relpexiiTet ,  vi- 
dit  eos  :  &  malcdixit  eis  in  nominc  domini . 
EgreiTiq;  funtduo  vrfi  de  faltu ,  &  laceraue  f 
runtexeis  quadraginraduospueros.  Abijt 
autemindeinmontemCarmeli,  &inde  re- 
ucrfus  eft  in  Samariam. 


periflctpaticntiam  nonpr.Ebc- 

rc  peccancibus  fcnfuinpcccaci,  cumq;  voces  illas  quas  dice- 


ri  laccrancur.  Nonpp  conuiciu 
3roprium  propheta  puerisnia- 
cdixicfcd  aucrfatorii  a  dno,& 
'.  cgc  pacnim  filios  qui  in  Bechcl 
idolis  immolabanc;cum  forcaf- 
fc  i>i  ipli  pucri  parui ,  vc  moris 
cunc  crac ,  idolis  funcconibcra- 
ti,  lultavindida  plexit .  InBe- 
thcl  namq;  vnuscxduobusv/- 
tulis  quos  Icroboam  feccrat, 


fuicconfticucus. 

.5«  Idem.  Rcm  p.uecibus  inftigatibus  tcciffe  pucri  contumc- 

Jt)anc pueri,a parctib.fuis  ,  qui fcmper  infcnfi  fucrac ,pphctis,       liofi crcdedi sut,nec.n.illi  daiwarcc  'ix  fuis  parccib.dilpliccrct. 

..>;Vir.  , propccrca ^^^ ■ #CAP. 


rir 

'  tti 


NICOtAVS   DE  LYRA. 

^  de loco ad locum trafportatus fHerat,ficutdi&ii ejlfup. ^M.iS.cap. 
I  Qui  ait.Nolit»  SciebatenimipfumtransLatum  abfqueredituvf- 
cue  propeji  eni  mundi . 

X  Cocgeruntq;  eum.  ne  Jpfifufpicarentur  ipfum  nolle  reditit  Eli^, 
yt/ic  remanerei  fupcrior  omnibus  alijs prophetis . 

3  Dixcruntquoquc  .  Hic  confcqucnter  dcfcribitur  fanatio  aqux^ 
cimdicitter. 

4  Eccc  habitatio,&c.  Sed  huic  videtur  contradicere  quodfequitur. 

5  Sed  aqUcE  pcffimx,  &:c.  .Ad  quod  dicit  F{a.Sa.  qifitus  ciuitatis 
erat  oetirnus  pro prophciis,  quia  crai  aptus  contcmplationi ,  nec  terra 
erat  flcrilis  defc,  fed  cx  malitia  aquic ,  vnde  dcbebat  irrigari :  &  ideo 
tion  indigebarit  nifi  aqtmfanationc  . 

6  EgrcITus  ad  font  em  aquarum,&c.  Tft  miraculum  effct miden- 
tius,quia  appofitiofalis  non  meliorat  aquaf  de  naturafua ,  fed  magis 
peiorat.Ex  quo  pattt,quod  h£c  fanatio  aquafuit  ifaSa  diuina  virtute 
qu£potefl  agere  contra  curfimi  natur£. 

Ecnon 


7  Ec  non  cric  in  eis,&:c.  quiafa&te  fuernnt potabilcs  &fana. 

8  Neq;ftcrilicas.Sanacarergo  funcaquXj&c.  ^iapofleanon 
caufabti.it  Jierilitatem,fedfcrtilitatem  . 

9  Afcendicaucem  .  Hic  confcquentcr ponitur deriftoiniufla.,cum 
dicitur:  AfcendicaijcilleElifeus  in  Bechcl .  .yfd  vifttandii  con- 
gregationcin  prophetarum  ibidLm  manentium,quod  erat  opus  valde  ba 
num,&  commendatione  dignum,  <!t  non  derifione  . 

10  Cumqueafcenderecperviam.  QuxlocUseratexcelfus. 

1 1  iaieri  parui.  Edo£ii  ad  hoc  &  incitau  afuis  parentib.idoldalris, 
vt fubfannarent prophetam dni,i^ideo maledixitas,  vtparentes  eo- 
rum  iti  ipfis  punirentur,&  vtmalitiam  parentum  anipLits  n'o  imitaycn 
tur.Sciebat cnim  Deo  reuelante  mortem  eorum  citb  euenire pofl fuara 
malcdiBionem,qitam  protidit  ex  fententia  diuina  iitfliti* . 

MTSTICE  exponendo  Elifcus  afccdens  in  Detheljigniflcat  lesJi 
Chriflum  afcendentem  in  crucem,  qucm  diriferunt ludxifecundH  lextit 
euangelUypropter  citius  vltionem  venirunt  pofleaduo  vrftinlndiCani, 
fcilicet^Titus  isr  Fifpafianus,qui  dcfliuxowit  loi  um  &  occiderutgeii 
tern  j^i.annopofl pajfionem  domini vi  vinditiam  improperij  jibi  fjP-i. 

C  A  V. 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

6  £^Cj(/«ja</.PeraquasintelligiturdoctrinaProu  \^.z..Aqua 
profmaa  vcrha  cxvrcvi-i.  Scd  amar(j  dicunt^^quado  faltitas  ad 
nnfcetur,qd  comunitcr  in  doctrinis  philofophicis  inucmtur 
fcd  fanatur  pcr  immilVione  falis,  qc!  Ht  quadop  bonix  difcrc 
tione  falfa  fcparantur  a  vcris,&  tic  func  pocabilcs  filijs  fPpho 
taru,pcrquosfignificanturltudiolif.inctarum  fcnpturarum. 
5  .Jjcendii.  Sicutdidii  c(f  fupra,frcqucntcrin  cxpofitionc 
facr^ lcripturc,&  maximc myflica  ,fit  tianfitus dc c.ipicc ad 
nicmbia,&  ctiacconucrfo,propter  quod  licut  fupra  pcr  Eli 
feu  iigiulicati  funtChriihdifcipiili,  lic  pcr  cu  hic  pocChri- 
ftus  lignificarijigitur  pcr  afccfum  Elilei  in  Bcthel,  q  domus 

Dci 


Dei  interpretatuc  afccnfus  Chrifti  in  cruccm  fignificacur,na 

fandlia  crux  porca  coeli  nominatur . 

1 1  Tiieri  parui.  pcr  quos  ligmncaci  fuerCit  Hicerdoccs,  Icrib.T 

&  Pharif.Eiquidicuiicurparui  pucn  propccr  dcte^tuni  veix 

iniioccnri<r,cxeunccs  dcciuic.icc.Ierufalcm  .idlocum  vbi  cru 

cifuus  luic  Chnftus,ilkidebanc  ci,vc  habecur  Mar.i  y.  c. 

j-  Lgre(fiq'<e.  Pcr  qu(,s  tigniikaci  fucrunc  Ticus&  Vcfpafi-i- 

nus,qui  vcncrunc  ad  occ:dcndum  pnncipcs  ludxorij&po- 

pulumcapciuandumin  vindi.:^am  vicupcnj  Chnftoab  cis  il 

laci.C^od  fuic implccum  anno  ^z.pott  palfioncm  Chnfli.  i5-' 

hicnunicrusannorumfignificacus  fuic  per  numcriipuero- 

rum  laccracorum  aduobus  vrfis , 

loram 


S.jknti, 


8j^     II II.   RegLim. 


Cap.   III. 


C  A  P.     III. 


874 


a  rOr.trttverofiliu.u&c.Seqwtm.Ifrae!.  ^a  „„^^1,10.  *...a- 
1  phatnonioJum  fcadiutorem  clTc  loram  compromi- 


loreph 


us.  Jofa" 


IB 


om . 
isa. 


flt,led  criam  rcgcm  Idumcoru  qui  ilib  eo  cratcompulHirti 

vrcoquoq;  pu- 

gnaturus  occur 

rcrct.  loram  auc 
tslib.    folatioru 
j)ni;lTionib.  alo 
ijpliac  rege  per- 
ccpris ,  iumpto 
cxercifu     venic 
in   lerololvma, 
&clarc  iiimis  a 
lerolb  Jymaruni 
rege    fufccptus 
cfl  ;  pJacuicque 
cis  vt  itcr  ad  ho 
(ks  per  dcfcrct/ 
faccrecldumee, 
non  credcribus 
inimicisquia  ex 
indc    eis     fieri 
potuilTcc    inua- 
fio. 

Habbanus.  Tres 
reges  p  Moab 
bcllantcs,  rcdo- 
rcs  fiinc  fidcliff, 
qui  pcrcrinitatis 
fidi  contra  mun 
d\  principem,& 
populiim  ,idei}, 
philofophos  ha; 
rcticos,fchifma- 
ticos  acqucom- 
ncs  iniquos  ar- 
mi.5 


mi$_fp,ricuaM-)usconfli!Tunc.Mo.ibintcrprct.uur  dcnitr^  ,i  n 

\ is  coueni t  ad  quos  domjnus  dix.c:  -  k  er  oatrc  cfM ,  -/?.>  H    !««  8  f 

aduerfanturecclc(ie,minis,p-ra  /;on.b.,s,&dolo-rcdDer 
Minaum  qai  capuccftChriftianoruni,ctfu'rantut    ' 


^ 


b  Q^ij,'  fmdcbat aquam.&c 

C  A    P.     1  I  I. 

OramverofiliusAchab  regnaiiit  fuper  Ifrael  in 
Samaria,  annodccimoodrauo  Ioiaphatre(^is lu- 
'^-     Regn<iuitqueciuodccim  3nnis,&fec7t  ma 


lum  coramdomino,  fed  non  ficutpatcr  fuus  & 
mater.  Tulitenimftatuas  Baai,quasfeccrat  pa- 
ter  eius .  Veruntimen  m  ]^ccc^ns  leroboam  filij 
Nabatquipcccarefecitlh-ael,adhiefit,necrece[: 


TbeodorccPro  laudedixerunc  Qu*il-i«. 
dcEhfco,  quod 
Jnfundcrccaqua 
m  manus  Ehx, 
mcanrahabcbat 
admiracioncma  ■ 
gniimillumpro 
phccam.Neccf. 
iitasauccmcoc- 
git  etiam  im- 
piumregemco- 
^  -  —  .  .  -^  ,  ^  '  ' — ""-■•i.j^v^jcct-i-       ftigerc  ad;bcnc- 

iJtabeis.  PorroMelarexMoab  nutriebatpecora  multa,  &foJuebat  4  fJ^-ta,-&fum- 
regi  Ifrael  ccntum  millia  agnorum,&  centum  miliia  arietum  cum  vel    ?  "'"  {'^"'^'^^^'sor- 
leribusfuis   Cumque  mortuusfuifTet  Achab,  pr.-euaricatuseftf.xdus,  t  inrrcni  ma:  t  icf«cici 
quodhabebatcumregeKrael.  Hgrefiuseftigiturrexlontm  indieilla  8  ^'^"  ^''^^   ^o- 
deSamaria,&recenfuitvniuerfumIfraeI,mifirqueadIofaphatre^cm  '  T,^'J;trT    ' 
Iuda,dicens.RexMoabreceiIirame,  t  veni  mecumcontraeum  ad      9^'t  >  V '^^/ V  ^ „„„, ,,„;„ 
pra^hum .  Qui  refpondit :  Aicendam.  t  Qui meus eft,tuus  eft,populus      ^■'^'''dprophcus 
ir,eus,popuIustuus,&equimci,equitui.  Dixitqu.,  Perquam  viam  t  ^^^tJ::'i^lJ^''' 
aIcendemus?Atirierelpondit:perdcfertumIdumircc.Perrexerunti>ri.  9  ^«'^s  autcm  etia  £ 
.  f  ur  rex  Ifrael  &  rex  luda  &  rex  Edom,&  circumierunt  per  viam  feptem  '"  mSfpr  5'*'"" 
dierum  .  Nec  crat  aqua  exercitui  &  iumcntis  qucC  iequebantur  eos.  Iz  '"qTloram' pJa- 
Dixitq;  rexIfracI:Heu,heu,hcu,c6gregauitnosdominustresrco-es        '^^^^  rcfiffendes, 
vt  traderet  in  manu  Moab .  Etait  loiaphat:  eft  ne  hic  propheta.dSmi-  ^4  S^S^n^"^- 
ni,  vttdeprecemurdominumpercum  ?  Etrcfpondit  vnus  dc  ieruis  '5  ^'^'perfualitpro- 
b  regislfrael.  Efthic  Elifeusfilius  Saphat;  qui  fundebat  aquam  fupcr  ,<  ^.'''^'^  '  ^^  ""'i 
manns  eH^  .  Et  ait  lofaphat ,  Eft  apud  eum  iermo  dommi  Defcen-     pltS' .'"' '"' 

.yftfdu-!te 


t  inquiramui 
F 


roifi 


NICOLAVS  D  E  L  V  il  A  .     C  A P.TlI 

I  TOmw.  Supcrius  pofita  eft  rc^is  fora  fili)  Achabmfhcu- 

X  no^hicponit-^regnifui  perfccurio,  &quiafcripcura  li- 

5]"i'^^''^i":J.^'^^3rcguuVprophetarum  eis  cocemporaneorij, 

hihc-us auc  fuic huic  f ora  conccporancus ,  &;  idco  primo dc- 

fcnbitur  pro fccutio  fui  re^ni .  Secundo  magnalia  Elifci.ibi: 

itaitlof^phat  Primainduas^quiaprjmodcfcnbiCdjaire- 

giminisconditio,fccudorcgis  MoabrebcIlio,ibi :  TorrbMe. 

f^rexMo^b.  Circa  primum  primittirur  cempus  in  quo  incc- 

pitregnare.cum  df.   1   ./^««o.fratcr.n.fuusOchoziascoepic 

rcgnare  anno  ly.regni  lofaphat,  vtdi^um  fuit  fup.  ?.]ib.ca. 

vic_&  re^nauit  duob.annis  incomplcte  tii,  &  fic  lora  qui  fuc 

|Ccllu  Ochozis,c?pit  regnarc  in  g.anno  regni  loCiphatjtame 

Wiuseius  lam  antc  ccpit  rcgnare  cQ  eo  ,  vt^didu  fuit  ibidem. 

i  EtfecK.  qui  nnroduxerant  cultum  idoli  Baal ,  &  ifte amo- 

uic.fcd  in  cultu  vitulorum  quos  fcceraclcroboam  remaiific. 

^  '^Z't-  ^'<^ confcquenter  dcfcribitur  rcgis  Moab  rcbcllio, 

^iixiadtafiiitiub  Ochozia  mortuo  Achab  pacrcfuo,  ficuthf 

iipra  I  .cap.Scd  hic  repctitur,co  q,  loram  frater  Oc  hozic  vo 

uit  cuni  itcrum  ((,bcnbuto  redigcrc,&  hoc  virtutcarmoru. 

.c  idco  pnmo  dcf.  nbi^belli  apparacus.Secundo  aqua:  dcfc- 

tus,ibi :  7'me.v/n^^/r«>-.  Circa  pnmum  dicitur:  Ton-o, quia  tcr 

a  ita  elt  nniltum  pafcualis.    j    EcJoLehat  rrgi  &c.  pcr  modu 

1  luuti .    6  Centum.  jta  quod  fi adducercntura<^ni  vcl  arictcs 

01111  noncracreccpcibilcs.  7  Cumque .  QujaOdioziascrac 

'-!Ullamnnjs,&  languidus  pro  parcc  tempons  ^x  cafu  dece- 

i.iculofuo.  8  Egrejfm.  ad  congrcgandum  cxercitusconcra 

t  geni  Moab.  Er  patcc lircra  vf-juc  ibi.    9  Ter  de.  Tum  quia 

tx  taom  cratcum  co  in  codcm  exercitu:  tum  quia djis  vo- 

~ — , li"c, 

M 


O  R  A    L  I  T  E  'R . 

^ormyeru.  Inhocc.agitur debcllotna  rcgum.f.  regis  If- 

■^;-' -rcgis  Iuda,&:  rcgis Edo coc ra Moabitas.  Moab amc ii> 

;'.?!!:""'^'  ^^  P-"^''^^ '  propter  qtf  pcr  Moabitas  piit  intclligi 

^ccatores,qu:bus  df  Ioan.8.f.  Fos  expatre  Mabolo  cfli<,  Cou- 

a  UTos  pugnaucrunt  trcs  rcgcs  f  Beatus  Aug.  K Dnicus,&: 

i.-n;nr  "^'^?''""."'  ^''^'^  fortitcr  impugnando,&:  adhucnn 
.:.  'auc pcr  hhos  fuos,  &  impugnabuiicdomino conccdcn 
; ^,'  ^"^T  ['^".P^?^^'^'^'  ^''"'^'ti  regcs,non folum  c;a  in ccc- 
K  w"^r  '  5i"  ^"^'^"^  viucntes  m  tcrris  domaucruc  mo 
^^ KnUjal.catis.Creg.in  moralibus:Sacr?  fcriptur^  tcftimo- 
nnn!~-/"'  rcgcsnominatur,qacudis  mocibuscarnis  pla 
'    "  coicnticndo  fuccumbcre,fcd  fuperando  benc  pr^^-ifc 

nouc- 


luit,vt  ihi  patrrcncuraqLuL>dcie;tum,&  ticneccllciiab^Ji^ 
recurrcrc  ad  Elifcum.    10  Terrcxcrwtigitur.  Hicconfequen 
terpon!turaqu.cdef(-las.   rr  l^exEdom.  Ific  non  crar  pro- 
prieloquendo  rcx ,  fcdquidam  pr.efl-ctus  ilib  regc  luda  vc 
magis  patcbir  infr.i  S.cap.     iz  T^-c.  vt  iicccire  haberencre- 
currercadEIifeum.   15  Cong,-c<rnult .  idca.congrcgareper. 
r]'r  ■  r  "^  ^'^  '^'^'  '^'^  '""^'P'C  fcriptura  dcfcribere  ma<TnaIia 
Llifei_.Ecprimoquantum  ad  id  quod  fecit  adconfolacionc 
iTdcIiu.  Secundo  quantii  ad  conucrfionem  infidelium  cap  5. 
Circaprimu  ponirur  pnmo  miraculum  factum  ad  confola- 
tioncm  regis  lud^.Sccundo  mulieris  vidux  in  prin.^.c-a  ccr- 
tio  Sunamicidis dcuocx.ibi.  Fa-^ii.t  eH  er^o  dies  ^nxdd .  Qn  jrco- 
coiigregacionisfamcIicc,ibi  :  Eratautemf.mes.  CircabT-imu 
Llifcus  pnmo  rcquinC'.  Secundo  ab  eo  abundancia  aqua:  ii 
mul  cum  vidoria  pra:d;cicur,ibi:  ■^ivicutrm.  Circa  primuni 
dicinir:  E-«/>/)Ap/?.2f.  Quicracfiddis&dcuocus. 
ly  Efirrhic.  Tanquampcrfamiliarcmiibi  &  aiiiiaim   ad 
lupplcndumnoftrumdr-fccilum.    16  EjlhicEifcus  Hocex 
ponicurcoiccrdccrtUfioncaqua:  per  modum  mmifferii  in 

ab.ucioncmmuum,quiaElifcusfucracElia:difcjpulus&lo 
cocius  fubfiicucus,vt  paccc  cx  iupradictis pr?ccd.cap  Ahter 
auccxf«)nit  lla.Sa.  dcfpcci.ili  fulioneaqu?  acafu  ilipcrma- 
nus  U19  in  monte  Carmeli,qn  facicbat  aquam  cffiind.  fupcr 
lacrificium,  &c  tunc  cx  digitis  Eli?  fluxcru.nt  aque abund  in- 
tcrqualj  cx  fontibusftccudis :  ficiitditlu  fiiitfupfa  j.Ji.ca  8 
&  idco  hoc  fadum  bic  rcpetitur,  quafi  dicerct:  ifie  cfl  apciifi 
mus  ad  iupplcndu  nobls  aqu?  dcfcafi,  quia  iam  anrccG  a  ca- 
fu  fundcrcc  aquam  fuper  rnanus  Elia^aqu?  fueiunc mulcipli 
cacc  miraciilosc .  ^ 

Fade 


iioucrunt.     t  Tcr  qtiam.&c.  Trcs.n.fantti  (5diai  vita  prefen 
ci  ad  pugnandum  virilius  contra  peccatorcs  procefferunt 
pcr  viam  delcrti  p<tnitenci(;;,&  obfcruancie rcnilaris  ' 

1 2  %c-.  Pcr  ifium  dcfccta  aqu?  fignificat^dcfcitus  cepora- 
iis  iubltanci?,qu9  riucnscfiad  modumaque.  Exerdtus aute 
pdictorum  rcgum.i.hlij  corum  aliqn patiunc  defl-dum cem 
poralium ,  pp  quod  ncceire  habcc  recurrcrc  ad  Ehfaim  qui 
jnccrprccacur,Dcj  me.  falus  propccr quod  fignacdiim  nf m 
lcium  Chr.fium,  qui  prqdidjs  religiofis  ad  fc  deuoce  recur- 
rcncibus  lutficicnccr  prouidic  de  bonis cemporalibus  &  cci.i 
prouidcbjc.dum  camcn  (^iciancdcbjtum,ficutdicit  M  ic  ^  d 
Tr  imu  qumte  regntim  Dei&  iu/iiiia  eius,&  h.tc  oU  adMentnr  vo^ 
bis.  EtUcpotcruncdc  Moabitis fpiritualibus  cnumpharc 
iom.i.  EE    j 


K 


8?^ 


Glof  ord.  &  Nicolai  d  c  Ly  ra. 


87^ 


^  a  ^idudummpUhem,  .}cThco.DiiiiHi(Tiinus  Dauidqui& 

A  rccia,&prophcticad.?Matuscft?ratia  r.picnccr  ordin.iu.c 

Qu.tf .,,.  nifnincnQ facc doralc,  V  facerc^oc-vs luflfjc v'rt  tub.s .  Lcu.cas 


celTe  babetis.  vt  aliquis  vos  doceat ,  fed  fnttt  vi&io  eius  docet  vos  de  D 
omnibns,6-c.  Vnde :  Bil,;»t  homincs &C iumenta ,  id  eIt,doarinu  ^i  n 


idt 


kd. 
Inpfal.  II 8. 
uAon.  7. 
.fj.Reg.,?.». 
&18.C. 
t  honorarfm 
t,.R«g.i*.<i. 


accipicnc  inaicnioliidtimpliccs. 

:-:"•-■-:,..    .;  ;„,k,i,.   .•,'„c,nnrjmcncis  Vcc-      c  T.wir»que.  Rab.  NoncnimfuflicicvcvbisDci^abdica  nr 

Kr^J^i^nSSn^i^i^-  ncn.  fci^:nuincc.amdcbcnccaa,i,spr.dicag,^co^^^ 

,ufTicacccrli  ^:  .  ^^  ^^  ^^^^  ,,,  nVael, &Iof^pHatIuda,  &rcxEaom.  Dixitau-  -;]f'S?^^ 
tcmElireus.idre«remI(racl:  Quidmihi&ribieft  ?  Vadcadproplie-  i  dc  hoftc  v.do. 
taspatnstuitfimarristux.Etaitillircxlirael:  t  Quarc  congrcpuic  >  n.-i, vc pcrcuciac 
dominustrcs  regcs  hos ,  vttradcrcteos  m  manu.s  Moab  ?  Dixitquc  ad  3 
eum  Elifcus:  \  Viuitdominuscxercituu,incuius  conlpcclu  llo,  quod 
finonvultumloraphatrcgis  ludie  t  crubefcerem,  non  «tCGndidem  4  ^^^^^^^^^.^^^^^^ 
quid^te,necrerpexincm.Nuncauteadducitemihiplaltem:  t  Cum-  6  jcntia ,  in  qua 
<;uec-,ncrecpfalccs.  faaaell.upereumm,,nusdom,ni,&ait«?cdi-  7  ^^^ 


phcta,I!loautc 
pfallccc,quode- 
ratai;cndumli- 
tNcqujquam  gniffcauic  gra- 
tiaSpiritus. 
ji  AnVnof.Pfal 
lcnccs  non  dc- 
fuiilc  cccl-lix 
Dauid  fandido 
ccmur  excplo, 
quopfallccc  ma 


omiicm  ciuica- 
tcm . 

d     Ciuinitem. 

Rab.    Ciuitas, 


quopfallccc  m.i      que  cancrec piaiccs ,  lauca  cu  iuy^^  --..  .wawv.o  w^»....^^.^-.-  -,----       .^^^^^^^.  ^^.^^_ 
tTorrcntem  1"^  fpiricus  cx-  b  dt  dominusrFacitc  taluciitorrentishuius,folias&tolias.Ha:c  enim  J>  j^,,^^^  hxc  pcr  ^ 


hnnc  foffj?.  i.  pcllcbatur    qui 

j.icni)  Mci»  Saulis  regis  cor- 

.n!i..r  ciitcr-  davcxabat.  Pro 

"*"""•      £  phct;c    quoquc 

vt  prophccarcc, 

pfallcndi  pcritu 

iubcbant  pfallc- 

rc,quo  fuauiin- 

Uitata  dulccdi- 

-   nc  fpintalis  in- 

ftindcrccur  gta- 

tia. 

b  f.nite.  Rab. 
Prophfta  popu- 
lo  iuo  iacigaro 

t  cingulo  pcr  miiarulum 
cofuiuit,  ic  pro- 
pheti^dictacon 
lilium  prxb:i'r 
fidclibus,  qu.ili- 
ter  fpintali  do- 
drina  animum 
^  rcficiant. 

Rab.  Fofiam 
inalucocoricn- 
tisfacit,quipio 
funda  myilcria 
ifcriptuns  qu^- 
rit.  Qux  abfque 

t  percur$e-  pjuuja  &:  vcnto 

runteunj.    '^         ..„,^lr.iirnr 
aqua  rcpicntur. 


dunt,   hxc  pcr  *^i 
pdicacorcs  fub-  \^ 
ucrtitur.  t 

e  Ligiium .  Rab.  t 
Non  quod  tacic 
frudu,  lcd  mor 


t  f«p«r  3- 
quat . 


dicit  dominus  :  Non  videbitis  ventum  ncquc  pluuiam,&  t  alueus  ilte 
replebituraquis,  &bibetisvos,8c  t  familixvcllrar&iumentavelka. 
t  p  irumq,-  cll  hoc  in  confpedu  domini :  inlupcr  tradet  etiam  Moab 
inmanusvcllras  ,  &pcrcutietisomnemciuitatcm  munitam,&  om^^      c.tcru qd iccutu 
nem  vrbem  clcaam  i  &  vnmcrfum  hgnum  f ruaitcru  luccidetis ,  cun-  9  ^^ ^^^^^^^^  ^^^ 
dofque  fonces  aquarum  obturabitis  ,  &  omnem  agrum  egregium 
operietislapidibus.Faaum  cft  igitur  mane ,  quando  facrificuim  oficr- 
rifolet,&ecceaqux  veniebanc  per  viam  Edom  ,  &^rcplcta  eft  terra 
aquis .  Vniuerfiautcm  Moabita:audiences,quodafccdifrentreges,  vt 
pugnarcntaduerfum  cos  ,  conuocaucrunt  omncs  qui  accincti  erant      ^  .atholicosda 
t  balthepdcfuper,  &:ftcteruncintcrminis.    Pnmoque  manelurgen-  lo  nanf.  Agnegrc 
tes,  &  ortoiam  iole,tcxaducrfoaquarum  vider^nt  Moabit^econ-  n  fljlXJ^^^-Pf^ 

ftas  locutionis 
li^rcticx  &:  phi 
lofophica:  ana- 
thematis  podc- 
rcobruicur.  ilc- 
mancnc  tancum 
muri  fidilcs.  i. 
{'aif.E   rationcs. 


cil'um,pabulum 
fietignisctcrcu. 
Fotcs  aquaium 
obtui.icur,  cum 
hxicliarch.e  cu 
luis  fcuuacibus 


tra  aquas  rubras  quafi fanguinem-Dixeruntq; :  Sanguis gladi)  elt.  pu- 

cnauerunt  rcges  contra  fe,  &  czcfi  funt  rautuo.  Nunc  pcrge  ad  pr?dain 

Moab .  Pcrrexcruntq;  in  caftra  Ifrael .  Porro  confurgens  Krael  percuf- 

fit  Moab .  At  ilh  fugerunt  coram  eis .  Venerunc  igitur  qui  vicerant,  & 

percufleruntMoab,  &ciuitatesdeftruxerunt  &:omnemagrumopti- 

mum:  mittentes  finguli  lapides ,  &repleuerunt.&  vnmerfos  fl^ntes  a-       ^^^^  ^,  ^^,^,^„,, 

quarumobturauerunc&omnialignafrudifera  fucciderunct  ica  vt  iz  qu^  afundib|i|^,^. 

uniritanminfid.lesremanerent.  Etcircundatacft  ciuitas  a  fundibu-  ij  ^c^oTlm 

larijs,  t  &:  magna  ex  parte perculla  .  Quod  cum  vidifTet  rex  Moab,pr:E- 


dicatorib. 
hilum  rcdigun- 
tur. 


'"'^""rl.^JSQ^humanofolatio  fapicntiam  confert  iuis  in-       Rab.  Icaph.lofophi  verbucrucis  {iultitia  cxiftimSccs ,  dcn 
SeihglcroiSspo"^^^^^^^  dc-tpainoncChf,&ccclcfixmarcynudcmcnc.ae^inTi.u. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

1  vade  ad.  fciliccc,  Iczabel,qux  pafccbac  prophecas  Baal ,  vt 
habecurfupraj  lib.18.  .  r,  r 

2  ar'<irfco«?>'eM«;fc<owrnw.ideft,pcrmificcongrcgari. 

3  'pitxaderet eos in ma.  q.d.dcfacili  pocctic  nos  capere,nili ha 
bcamusbencficiumaquj». 

4  Sx  non  vultumlof^phat  regis  lud^  crubefcerem.  dcnegando  llbi 
pccicioncm  fuam  cum  fic  fidehs  &.  deuocus .  ... 
c  'Non  ancndiffem quidcm .  QuiafcripcumcltPfal.l^.b. dc  vi- 
ro  perfedo ;  ^d  nihilum  dduclus  e(l  in  confpeBu  ems  maltgnus,  11- 
rnentcsautemdominumgUmjicat.                ....        ,       ■ 

6  nunc  HicconfcqucntcrLlifcusprardicitcisabundantiam 
aqux  &  vidoriam ,  prartcrmittitur  tamcn  ad  hoc  dilpoiiao, 

cumdicitur.  ^      r  •  i 

7  Mducite  mihipfaltcm.  Dicit  hic  Ra.Sa.c>  fpiritus  prophct.e 
rcccflcrat  ab  co,eo  q,  cxafperatus  fucrat  cotra  regcm  Uracl. 
Scd  hoc  non  vidctur  rat.onabiliccr  d.du,  guia  illud  proccllic 
cx zclo  Dci.Ec idco  ahccrdiccndum/.quod  Ipincus  prophc 
na:  non  fcmpcr  cangic  corda  prophctarum.  Vndc  ca.lcoi.cn 

"^ti  dicit  Llileus  dc  SunamiCidc:  ^nim^r  em  m  amaniudtncejt.i^r 

dns  cclauitame,  Ad  hoc  autcm  q,  fpintus  tangatcor  prophcte 

w  ,  ^unim  facitclcu.^tiomcntisperdeuotic.ncm.Adquod.uuat.nck> 

dSis  am  dia ad  hoc  ordmata.Sunt  cnim  .iliqux  mclod..c,  qu^-  moucc 

„,um  altcrat.  ad  pictatcm  .^  Hctum, qu.bus  vtcbantur  ant.qu;.cus  m  plan- 

du  mortuoi u,&:  .aliqu.c qu.c  moueiit  ad  audac.a,  iicuc  tut>;c 

quibus  vtuntur  in  bcllis,& aliqux ad  dcuotioncm  quib  vten 

dujB  clt  m  diuinis  otbcijs,  quia  laudes  diuiniE  catabantur  m- 

Prumcntis  nuilKis,&:  talcm  rcqu.ftuit  Llilcus  . 

8  Faiitcaluttm.i.toucAs  magnasinplunb.locis,  vtaqu.Tpol- 


fit  ibi  colligi,&  remanerc  ficuc  in  cificrHis .  Vidcbat.n.pro- 
phcta  pluuiam  magn.i  valde  futuram  ac  propinquo ,  in  joco 
tii  ab  cis  d.ftanti,  &:  abundanciam  aqux per  alucum  dclicca- 
tum  dcfcc:idcrc.  Idco  fubditur:  'Hpn  videbitis.  prxdixit  ctiam 
vidoriam,diccns:  I'>fi4per  tradet  ctiam.  Sequitur. 

9  £ryn/Kc>-.//./'^«.Vidcturquod  dixcrit  contralcgemDcii- 
tcrono.20.vbi  in  obfidionc  ciuitatis  prohibc.itur  ahfcndi  li 
gna  frudifcra  regionis  illius.  Ad  feroc  rcfpondcnt  dodorcsco 
munitcr,qu6d,ic.licer,inillapiohibitione  tunc  tuit  a  Dco 
difpcnfitumproptcr  malitiam  populi  Moab  .  Potcfi  lamcii 
dici,&  mclius,  vt  vidccurfccundum  intcntioncm  tcxcus ,  c,< 
illaprohibicio  iadatiiic  de  arbonbus{ruaifcris,qua:erai)C 
inttatcrminosfiliorumlfracl,vtpucctibidcm  .  Lt  hoctuit 
prohibicum,nc  rcgio  quam  habitacuri  cra.'it,vaftarccur.  Tcr- 
ravcroMoabnon  cr.it  huiusc6ditionis:ini6dcilladixitao- 
minus  filijs  lfracl,quod  non  darct  cis  quicquam,  vt  li.ibctur 
Dcut.2.  Ca'tcrap.itcntviqucibi  . 

10  Etfleterunt,  vt  nonpcrmittcrcnt  r.ducrf.iriosi.igrcdirc- 
gionc  fuam,&:  quia  ibi  crant  loca  angurra,&  dirticili.i  a^f^" 
fcundum,  tk.  idco  ibi  mclius  potcrant  aducrlarios  niipcdirc 
I ,  Fidnunt.  Talis.n.apparcntia  ficbac  in  aguis  cx  ici.crbcn- 
tionc  folis  quxa  longc  vidcbant"'.  V^-1  foditfi  miraculotactu 
cfl  hoc,vc  Moabit.E  tcfiinarcnc  ad  fpolia ,  &  Itc  dordmarcc 
lc,&  cllcnt  tncilcs  ad  dcbcllan  ium  .  C.ctcia patont  vfa;  mi. 
1 2  yt  mtm.  Dic.t  Ra.Sa.qu6d  omnes  muros  lapidcos  deltru 
xcrunc,  vt  lapidcs  proijccrcnt  iiipcr  campos  trudifcrcspio- 
uccis  dixcratLlifcus. 

I  j  Et  circnndata.  idcif  ,a  viris  poncntibus  machinas  in  circu- 

uuadproijcicndumlapidesraagnos,  ,  .         j 

*      ■'  *  ,  Vcirru'"*! 


II. , 

:rfB 


877     IIIl.   R 


Al:q. 


B 


L>ap.    ill 

valuifleicilicethoftesjtulitrccumfeptingentos  viros  cduccii' 
tGS  gladiosjvt  irrumperenc  ad  regcm  Edom,  &:  non  poruerunt.  i 
Arripienfque  filium  fuum  primogenitum,  qui  regnaturus  e-  2, 
ratproeoobtulitholocauftum  fupermurum,  &  fadiaeft  in-  ^ 
dignatio  magna  in  Ifraci .  Statimcjue  receflcrunt  ab  eo ,  &  rc- 
uerfi  funt  jn  terram  fuam . 

finguli  ad  propria  rcmcarunt. 


o 

a  ^nipienfj;  filiuf&c, 
^  lokpb.  Cum  fu- 
gcrenonvaiuifiTec.  rc 
U^rfus  in  ciuicaccm , 
opusdefperacionis  dc 
crudelis  ncccflicatis, 
jnipleuicFilium  n:!m 
qtiefeniorc,  quicrac 
ei  fucceliurustiu  ve- 

gnum  clcuans  fupcr  murum  ,  ita  vc  a  cundtis  hofijbu s  vidc 

rctur. 


878 


rctur,  Dcoimmola^ 
uit  holociuftum . 
Rcges  aucem  vidcn- 
tcs  hoc  fadum  cius 
nccciruatis  ab  vrbe 
habucrunt  mifericor 
diam,&;  humana  paf- 
fione  oppreffijdeten- 
tioncm  foluerunt ,  &: 


cap. 


NrCOLAVS  D£  LYilA. 

1  Vf  irrumpcrent.  ^^ia  ex illaparte  ohftdio  crat  debilior , 

3  Arripienfque .  ^H)d exponitnr  commuaicerjic,  quia  yidit  rfuod 
yia  hnnuna  rwnpoterac  refifiereiideo  voiuit  fe  ad  dimnuin  auxUium 
(onuertere^  ad  itnmoLindum  primogeiut^iVi  fuum . 

2  Et  fac. elt.  Ex  coriipaljione  enim  reputantrnnt indignum  vltra  ob- 
fidtre  regern  in  tanta  iiffliiiionc  pofrim.Sed  Ijxc  expofttio  non  ■pideiur 
rationMis.Trimo^q.iia  illa  imyrioUtin  non  er.it. td  D/i  placarioie,  fei 
negis  ad  ofenfionem  etiam  dato  quort  f:hi  jitret,  rfuia  nccidere  in  nacen 
tem  eSi  contrapr^ceptnm  dittinum,nift  Ijoc  ejfetexfpeci.ili  &  expref- 
jo  Deipr^cepto ,  cui  omnishomo  (luantumcunque  tnnocem  efi  mortis 
d(hitor,propter  quod .AbraharA  huc  tnodo  volitic  immolarejiliumfuHy 
y[  habetHr  Cen.cap.zz.  Jiie  autetn  rcx  Moab  non  babuit  talepr£ce- 
ftum  lerat  etiam  idoiolatra.Secundu^  quiafiltj  Ifrael quxrebant mor- 
tcm  regisMoab  &  popidifui^  &■  ideo  aon  eji  yerifimile  quod  recede- 
reiUab  obfiiione  propce)-  immolationcm  primogeniti  fui  ,fed  qtiod  ma. 
^isremanerentyquia  ilia  immtlatioftit  fignum^  quod  non  poterant  diu 

tenere 


tenere  ciuitatem ,  &  hoc  prouocat  a^d  remanendum  in  obfidione  ma- 
gis  qnam  ad  rccedendmn .  Troptcr  qtiod  aliter  f  j  piinit  I^a.ya.lUcram 
prxdiiiam  dicens^quodrcx  Moab  rc/juifiuit  a  japientibtis  fuis  quad 
effct  meritwn  propfr  q".od  Dtus  Ifraeltanta  fecerat  pro  illo  paptdo  & 
faciebtt .  Et  rafpondirtmt  quod  hoc  er^t  proptcr  meriium  ..4B  ah^ pa 
tris ipfontm,  qm  filinmfnumlfaac  voluit  immolarc  Deo  Ifrael ,quod 
audicns  rex  Moab  ccpitfii  um  fnim  primogciiiwn,  &  immolauit  cum 
Deofuitfcilicet  Soli.,'jucmpro  Deo  calebat.  Ec  facta.  In  Hebrxo  ha~ 
bctur:  Irafuper  Ifrael.  frHicet ipfiis  D'-i offenfi contra filios  Ifrael 
eo  qulid  tmc  fiiCi H-it  recordacx  iniqnitates  emwn  coram  Deoprr  an- 
gelum quiprxerat Miabitis :  videlicct qurid ipft  tanta  mala  velpeiora 
fecerant  immolando  fiiios  fitos  ,  &filias  fuas  d.emombits ,  vthabetur 
Tfalm.io^.propicrquodtuncin  vindi£lam  huius  mali  cecidit pefii- 
kntia  & mortalttas in  exercitu Ifrael:  &  fic fuerunt  compulfirece- 
dere ah  ohfidione propter peccata  fua  prtzterita .  Similc  autem  huius 
habetur Dan.x.vbi dicitur,quod angclus  qui  pr£eratTerfis ,  reflitit 
angelo  qui  pr<eerat  ludxis ,  i^  impcdinit  liberatimem  captiuHatis  lu" 
dxorum  ad  tempus,  quarendo  &  procurando  bonum  Terfartm  quibus 
prxerat ,  vt  ibi  plen  ius  cxpofitum  efl . 


A    D    D    I    T    I    O. 

Inquartolib.Regumincap.j.  vbidicicur  inpoftil.  .Ani- 
ptnsf.linmfuumprimogenitum.  quod  cxponicurlic,  &iC.  Alicec 
^xponic  R.'.b  .Sa.hccram  prxdidam,  diccns,qu6d  rcx  Moab 
requiiiuicalapiencibus,  &:e. 

H2cexpolit10.Ra.Sa.non  videcur  racionabilis.  Tum  quia 
jionvidecurindignauoDci  fupcrlfrael  racionabiliccr  cau- 
fari  ex  pcccaco  aduerfariorum  ,Iicec  ipfilfraelicxmagisof- 
tendiflcnt.Non  cnim  vidccur  racionabiIc,vcpeccacnm  alicu 
jusaggrauecur  cx  eo  quod  alius  in  eodem  genere  peccati  mi 
mispeccct.  Tumquiahic  nonfitaliqua  mentiodcangelo 
Moabit3rum,licut  in  Daniele .  Tum  quia  nec  ipfc  angclus 
habuiflet  rationcm  impugnandi  Ifraclitas  ex  pcccaco  Moa- 
bitarum.  Ec  idco  melius  diccrccur  q,  rex  Moabicarum  quaz- 
rcns  a  faccrdocibus  fuis,quod  cflcc  mcritum  Ifraelicaru  pro- 
ptcr  quod  Dcus  eorum  canca  fcciffcc  pro  eis  ?  Ad  quod  ipfi 
lefpondcrunc  cj,  populus  1  frael  colcbac  dcos  Molocn,  &  hoc 
cum  canca  deuocione  &:  afiectione,  quod  cciam  fihos  fuos  cis 
otFcrrenc,&  m  igne  immolarenc ,  luxta  illud  Pfal.  allegati.f. 
Jmmolauerunt filios  fuos,&c.  Etideorexaudiens  hoc,  immola 
«it  filium  fuum.  Ex  quo  rationabilitcr  indignatio  Dci  fuit  fu 
pcr  populum  IfracI,eo  quod  pcccata  cofii  pixbcbant  exem- 
plum  perniciofum  &:  occafipnem,  vt  etiam  alia;^cntcs  gra- 
uiterpcccarcnf,qua:quidcmcxpoIitiomagis  colonac  ratio- 
ni  r  Vcrifimilc  enim  cfl  q,  facerdotcs  Moabitx  magis  com- 
mendarcnt  populum  Ifracl  dc  cultu  dcorum  quam  de  cultu 
Dci.  Prim6,quia  hoc  crat  magis  coforme  ritui  gencium.  Sc- 
cundo quia  in codcm  cemporeiam  populus  Ilrael rcccflerac 
acujcu  Dci .  Tcrcio,  quia  magis  refcrcndum  crac  mencii  If- 
lacJicarum  ad  hoc  quod  principalitcr  cxerccbant ,  quam  ad 
immolacioncmlfaac  ,quajtoctcmponbusrctroaclis  fuitfa- 
da^SiC  forte  nunquam  vcncrat  ad  Moabicarum  notitiam,qui 
hiftonas  facras  non  habcbant . 

RLPLI- 


R E  P  L I C  A.  In  cap.  j..quarci libri  Regum ,  vbi  poftilL 
adducic  Rab.Sa  cxponencem  indignacionem  Dci  concra  If- 
racl  propccr  fadum  regis  Moab  qui  immolauic  filiumfuu. 
Burg.auccm  non  videcur  expoficio  Ra.Sa.  racionabilis  :ideo 
dicicalicer,qu6d  faccrdoccsMoabqUcTfici  arcgcde  mcrico 
filiorum  IfraelirefponderuncquodcoIueruncMoIoch,  «S<:ci 
filiosfuosimmolaucrunc,  &rficprauo  cxemplomocus  rex 
immolauic  filium  fuum.vnde  Deus  indignabacur  IfracIi.Sed 
illud  Burg.didum  vidccur  irracionablle  .  Scicbanc  enim  fa- 
picnccs  gcncium,  quod  cx  recefTu  a  Deo  Ifrael  &  culcu  ido- 
lorum  ludazis  non  poceranc  prouenire  profpera ,  fed  pocius 
aducrfa  :  prouc  Balach  deconfilio  Balam  practicauiccum  fi- 
lijs  Ifrael,  dc  qua  pradicd  habccur  Num.zz.  Sapiences  igiiur 
Moabicarum  hancpradhcam  fcicnccs  non  poceranc  allegarc 
lud^orum  idololacriam  pro  merico ,  fed  pocius  pro demeri- 
to  :  de  quo  rex  Moab  no  qua:fiuicquo  merico  filij  Ifrael  can 
ta  bonaa  Dco reccperinc.Ad  quod  benc  dicic  Ra.Sa.lapien- 
tes rcfpondille,  quodmericop.'icrisAbraham,quifiliij  fuum 
immolauic.  vnde ad  infiar  Abrah^  rex  ille  volcns  habcrc fi- 
milem  a  Dco fuo  forcunam,  immolauic  filium  fuum,  fed of- 
tenfus  Dcus  propcer  crudclicacem  illam  quia  innoccccvii  oc-- 
cidic,&:  non  Deo,fed  idolo  immoIauic,ncc  .id  mandacu  Dci, 
ficuc  Abraham:  idco  pocius  dcbuicci  cedcre  ad  dcmencum, 
quia  non  ad  inltarexcmph  Abrah;£  fatlu,  fcd  an<z;clus  Moa- 
bicarum  refticic,quiaexcmpIumvircuofum  Abran^'  inexcm 
plum  pcrmciofum  conuercic.allcgans  coram  Dco,  quod  filij 
Ifracl  immolauerunc  filios  fuos,&:  filias  fuas  dsmonijs,&:  fic 
fuiccx  quadam  ( vcicadicam  )  rcmemoracione  Deiconcra 
Ifrael  indignacio.Ec  non  valcc  quod  Bur.  obijcic,  quia  de  illo 
angclo  non  fcnbicur.  Eft  cnimargumcncum  VviKlefabau- 
toricacc  ncgaciua,ficuc  ncc  fcribicur  quod  rcx  confulucric  fa- 
ccrdoccs:  &:  came  in  hocconcordaccum  Ra.Sa.C^ccra  Bur- 
gcn.argumcnta  folubilia  func  facilitcr. 

Tom.i.  EE    4 


8/9        Gloford&NicolaidcLyra. 


880 


C   A  P.    IIII. 


Qiutil  r4. 


B 


Au%-  Semi«. 
tmi.  de  [cm. 

Rabbjnus. 

Bacherius. 
Angclomui. 


Mf^l'er.  ^  Theod.  dcqiionamdixirmulicr^lfrwKx  fMM 
matitusmruscflmortuusi  DkuiiC  cumcllc  Abdi.im  A- 


chabi  difpcnfaco- 
rem ,  qui  cencum 
viros  fcru.-juic  &: 
enucrijt.  lurcaucc 
cft  admirandavis 
prophrcjru,  quod 
ca  qui  func  parcn 
tes ,  vica:  prxbcnc 
admiriicula.Nam 
cumparumolciin 
vafa  pluhma  iuf- 
fifTcc  infundi ,  &: 
marici  exoluic  dc- 
bicum>  &:  ipfam  &: 
filiosaUiic.  Hinc 
auce  facilc  efl  eo- 
gnofccrc,  quod  cb 
tra  lcgcra  facicn- 
tcpopulo,  &:  im- 
pie  fc  gercncibus 
rcgibus,  crancqui 
da  pij ,  vc  Abdias, 
Sunamicis,  &:c. 

Rabb.  Santtacc 
clcfiaduorum  po- 
puloriim.  i.  fudaici 
&:Gcncilis  cftma 
tcr ,  qux  priusc^c 


phcc?  vcrbis ,  idcft  facrx  fcripcur.T  pr^ccpcis  obcdics,cx  par  D 
uo  quod  h.jbcbac  olci  vacua  v.\{x  intudic ,  quia  dum  ab  vnius 
orcdodtj.-^is parum qddeamorc diuinicacis  mulcoru vacu^ 
mcnccs  hauriuccxubcrancegracia  vngucncorii  diuini  amo- 
ris  vfq;  ad  fummum  rcplcncur ,  &:  iam  nunc  mulcoru  cord» 

qucpriusfucranc 
II  II. 


v.u"ua  vaicula  vix  j 
gucnco  Ipus  plc- 
na  funcqcx  pau- 
cicare  olcifolum 
modoifuf.i  vidc- 
baiicur.  Qddiia- 
lijs  acq;  ahjsda^ 
&:.^b  audiconbus 
fidcs  accipif^jCrc- 
pca  mulicr,id  cft, 
sacta  ecclclia  fub 


C  A  P. 

Vlieraiitcmcjuxdamde  vxoribus  prophcta- 
rum  clamabat  ad  Elifcum,dices:  Seruus  tuus 
vir  mcus  mortuus  ell: ,  &  tu  nolli  quia  fcruus 
tuus  fuit  timens  dominii  Et  ccce  crcdicor  ve 
nitvt  tollat  duos  filios  meos  ad  lcruiedum 
fibi .  Cui dixit  tlif^us .  Quid  vis  vt  facia  tibi? 
Dic  mihi:Quid  habcs  T  domo  tua?  At  illa  di- 

xit:Nonhabeoancil]atuaquicquamindomomca,nifi  t  parum,  J   crcdicoris  fui  iii  tL. 

I  .  ^   ••     \t    i     \>  L      _-     u         ■  •    •        dcbico  non  icnc-  i 

oleiquovngar.Cuiait:  Vadcj&petcmutuoab  omnibus  vicinis 

tuis  vafa  vacua  non  pauca,  &  ingredere, &  claude  oflium  tuum  4 

cuminrrinfccusfueris  tu&  filijtui:  &  mitte  inde  in  omniavala 

hxc,&  cum  plena  fuerint  tolies .  Iuititaquemulier,&  claufito- 

ftium  fuper  fc  &  fuper  filios  fuos .  Illi oiferebant  vafa,5c illa infun- 

debat .  Cumqucplenafuiflcntvafa,  dixit  ad  fihum  fuum  :  Affer 

niihi  adhuc  vas  .  Et  ille  relpondir.Nonhabeo.Stetitqueoleum. 

Venitautemilla,&indifauit  homini  Dti.Et  ille.  Vade,  inquit,  J 

vendeoleum ,  &  redde  creditori  tuo .  Tu  autem  &  filij  tui  viuite 

dc  rcliquo .  Fadla  eft  autem  qucedam  dics ,  &  tranfibat  Elifcus  per  * 

peruerfo  opere  confentiendo  callidi   fpiricus  perfuafioni      ^  Auguf^.quiadfalucarcbapcifmuconfcqucndumccclefic  jk 
quafi  quendam  peccaci  nummum  a  crcdicore  acccpcrac,      offcru!it,&:chnfma&oleu  bencdidionisaccipmcvcianoQ  •• 
&:  duos  quos  in  fide  genuic  amictcrc  filios  cimebac,  fcd  pro-      vafa  vacua,fcd  Dco  plena,&  ccplum  Dci  eife  merc.int'.&:c. 

,  phcCSB  ^   Fr:a 


tur.  Mulicrqux 
prophecam  hofpi 
tio  fufcepitongi 
nem  inlinuatpo- 
puli  Ifraclicici,  q 
Kiit  1  pacriarchis. 
Vfi  ficuciftaEli- 
fccum  propheca: 
ica&illadominii 
prophccarum  ho 
ipicio  fufccpic. 
Na  Abraha  &c  Sa 
ra  tres  viros  fiifce 
pit  &:  pauic . 


NICOLAVS 
C  A  P. 


DE  LYRA. 
JHI. 


MVlier.  Hic  confequenterponiturmiraculumfaSimKper  Elifeum 
ad  conlolationem  vidnx,  cum  dicitur . 
'  J   Mulicr.  Securtdum  doSiores  Hebraicos  &  Latinos  iHn  mulierfuit 
vxor  .Abdi£^qui  ad  pafcendnm  prophctas  lanpore  perfecutionis  /cj^a- 
bel,  rt  hahetur  3 .lib.  1  i.contraxic  debita . 

j,  Ec  ecce.  Dicit  I\a.Sa.quodifie  creditor  fuit  Ioram,qui  viuente  ad- 
hucpatrefuo.Achabaccotnmbdauit.Abdii»aivfuram.  Catera  pa~ 
tent  vfqiie  ibi . 

3  Niliparum.  id\eflreficiar  aliquantulum  adpulmcnticondimen- 
tum. 

4  Ingredere.  Cumenimfiuntmiracula  ad  confirmationemmultitu 
dinis  infide,vel  eius  corifolationemjiunt  inpalamicum  aUt  ad  confola 
tionem  ftn^uUris  perfondi  Jiunt  comrnunlter  magisfecrete.  Et  htc  mo- 
dofaluater  nofterfilia  .Archtfynagogi  fufcitauit  amorte,  &  nopermi- 
fit  ibi  alique  intrare:mft  Tctrum  er  loannem  ,  &patrem  &  mttrem 

puelU, 


puell£,y>t  habttuY Mar.^.  Ethoc modofecitin  hoc locoElifcus.  Cf- 
tcra  paicnt  rfque  ibi . 

5  Vcnic  auccm.  ,Ad  regratiandum fibi,ne  ingrata  ridcretur  ,&ad' 
qu^rendum  confiliim  quidfaccret  de  iilo  otco :  quia  noiehatagere,  nifi 
jeciind:m  difpefiiionein  Elifxi  . 

6  Fada.   Hicconfequenterponiturmiraculumfa&um  per  Eliftm  • 
ad  cunjolaiionet/.  Snnamitidisdcuote ,  &  primo  mirahititerfacundf 
tur,ftcund6  mirabitius eiusfitiusfufcititur,ibi :  Ec egref.  Circufri' 
Vium  dicitiir : 

7  Tran  libac  In  Hehrao  habetur  per  Sunem.  Erac  a.  idefl  potens,di ,  u^ 
Mts,&  deuota:.DicitI{ab.Sa.quod h^cmnlierfuit foror .yibifac,yxoris 
Dauid,  fid  hoc patet falfum ,  quiapofl  mortem  Dauid  Salomon  regnt- 

uit  ^o.annis.^oboam  I7. .Abiatribus,  & ^fa ^l.Iofaphat  i2.a'ite 
regnum  loram  regis  Ifraet:  cui E  if<eusfuit  contctnporaneus:&  fic  ifla 
mulierfifuiffetforor^bifaCy  quando  concepit,  iam fuiffct adminus 
1 2a.annor1m.Etfi  dicatur  quod  miracutosi  concepit,non  yalet:  quia 
quod non  habueratfitium ,  hocfolum  fuit  prupter  feneSutemvirifui  \ 
quam  altegauit  GiezJ,  &  non  mulieris . 

Quz 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

1  Mulierautemqni£damdevxoribus  prephetarumclamabatad,&e. 
Dicunc  expofltorcs  aliqui,qu6d  hajc  mulicr  vidua  fignac  cc- 
clefiam,&:  eius  duo  filjj  fignant  duos  populos ,  f  Gcbtilcs  &: 
lud^os  in  Chrifto  camen  rcgcneracos,fcd  qualicer  huius  mu 
liens  virqnieftChnftus,poiIitconuenicncerdici  niortuus 
proutexprimitur  in  textu,non  apparct  :nihi,  quia  Rom.fj.b. 
dicitur,  Chriflus  r.furgeas  a  tnortuts  iamnon  moritur,  morsidi  vlira 
non  dominabitur.  Prop^er  quod  mihi  uidctur  diccdum  ,quod 
h^cmulicr  vidiia  lignihcat  cccleliam  parciculaicm  bono 
pafiore  viduaca,&:  q  uia  cali  ccmpore  folcc  magis  illius  ecclc- 
li^  perfccucor  infurgcrc.idco  fubdicur. 

2  Ecce.  idcftjCyraniuis  pcrfecucor. 

f  Fttullat.  i  fiiiosccclch^vulcindcbicefubijcerefcruituci, 
&:  dicunt^ifiiduofilij  proptcrgcminam  charicaccm.  f  Dei 
6c  proximi ,  quam  habcrc  dcbcnt  ccclclj?  filij,&;in  cali  cafu 
Chriflus  pcr  Ii.IifcLi  fignificacus,uc  fupra  dicium  cfi,  ccclcfia 
cofolatur,uleum  gracic  (u«j  mulciplicando,  pcr  qd  uiuic  cum 
filijs  fuis  V ica  grati*,  sl  pacc  habct  cemporaic  cuni  pcrlccu- 

tore. 


torc.Pro.i6.b.C«w  ptacucrint  domino  y>ia  hominis,inimicos  quoque 
eius  coniicrtet  ad pacem.  Aliterpcrcrcdicorcmpoccfl  incclligi 
diabolus,  qui dcfundo  bono  paliorcfolcc  grcgc  grauius  in- 
uadcre.VndedifcipuIi  beaci  Marc/nidiccbacad  cudnuadiic 
enim  grcgem  cuum  iupi  rapaccs,&  qu;s  a  morlibus  eorum 
morcuo  paftore  prohibcbic :  Qucric  igicur  iltc  crcdicor  poli 
niorte  boni  paflorisfui  filios ecclclie  iuc  fubijccrc  icruituci 
pcrpcccacQ  morcalc,  fcd  Chriiius  pcr  Elilcum  iignificacus 
prccibuseccleiixclamancisad  ipfum  ,dacabundantcr  gra- 
t\x  fuar  oleum,  quo  filij  fui  libcrantur  a feruitutc  diaboli  ^iL 
ipfa  cum  filijs  in  flatu  gratia:  nutntur. 

7  Fa(iaeflautetnqu£darndies,&  ttaii.Pcr  Sunamitidem  qu« 
niorcificata  intcrprctatur,perfona  religiof .  iignificatur.quj 
niortua  mundo  dicitur.H.'EC  .lucrccipic  in  holpicio  luz  mcn 
tis  Chnflu  pcrHiifeum  Iignificacum,fcd  vc  mancacibi  iugi- 
tcr,dcbccci  faccre  c^naculiiridcfljioianum,  p  quod  fignifi- 
cjcur  fupcrnoru  mcdicacio,Pliil. 3 .d.X?/'*"'^  •'"'^ tonii< rjuiio i» 
fcc./xfi/.bclcdriin  quo  dormiac,pcrqucincclligicurpacifica 

conucr(acio.Pfal.4.b.  Inpaceintdipfumdermiamc  requiefcm' 

I  ktfettam 


88i 


Cao.  IIII. 


882 


6 


a  £ratAUtemibl 

4«  Theodo. 
AdmirabilisSu 
namicis,  in  pro 
phecani  valde 
iinl  o&cioLx. 
Ciiius  officij&: 
ciirx  viccm  ve 
pcndens,  eain 
ro2;auit:ancirec 
aliquid,  quod 
vcllct  dici  regi 
aiic  duci  cxcr- 
cicus,  &;  cum 
pollec  ei  diui- 
mim  cxhibcrc 
auxilium,  vulc 
cc  ea  humana 
aflequi  curacio 
nem".  Quid  Iibi 
VUlc,I'J  ttiidiO  po 
fuli  mei  r^o  ba' 
bitoi  Mihipla- 
cec  otuim ,  &: 
nullis  exerceri 


IIII.  Regum  v^ap 

3    Sunam  ciuitntem .  Eratautem  ibi  mulier  magna ,  qux  renuit  eum  '  rcm  affirmaci- D 

■^vt comederct panem .  Cuque frequenter  inde tranfiret ,  diucrtebat  ad  ^  "mi'! muSa- 

cam,vtcoraedcrerpanem.  X^cTdixitadvirumfuum.  Animaducrto  5  cur^fuperacim 

quod  vir  Dei  fandtus  ell  irte,qui  rranfit  per  nos  frequenter .  Faciamus  bcallitatcm. 

1  /  •  •  1   x\   1  n  r  "J*   Ambrof.  «„;o  ,    . 

ergoeiC(gnaculumparuum,&ponamLi5;cnneoledtulum,&menlam  Sunamids  illa  Ko  5  »  , 

&fcllam,&:candelabrum  ,  vtcum-.veneritadnos,  maneatibi.  Fada  I  magna  mulier 

cft  iguur  dies  qua:dam,.Si  veniens  diuenit  in  coenaculum,&requicuit  irofpSumrara 

ibi.  Dixitqucad  Giczipucrumfuum.»  .  Voca  Sunamitidcm  ilbmj .  uic&ibiconci 

Quicumvocaireteam,  &il!altetifl'etcorameo,dixitad  piierufuum.  picndx fobolis 

Loquerc  ad  eam .  Ecce  fedulo  in  omnibus  miniftralli  nobis,  quid  vis  <j;aciuam     ibi- 

vtfaciam  tibi?Nunquidhabesnegotium  ,  &  visvt  loquar  regi,  fiue  5  ticmque  rcfuf- 

principimilitla:?   ou^refpondit.  t  In  medio  popuii  mciliabito,  &  <j  ^'taci  pignons  ^E^jujjgmfi. 

* .        JT   .  j  1         r  •   ■  ^-     ■  Ki  T- 1  vidic  miracula.  limn . 

ait.  Qiiidergovuit,  vtracinmei?DixitqueGiezi.  Nequxras.tFilium  7  b  Crcuit  autem.  AagsiomM. 

enimnonhabetj&vireiusfenex  cil:.  Pricccpititaqucvtvocaret  eam.  ^ 

Quaecumvocata  fuiflTet,  &  ftctilfctantc  olHum,  dixitad  eam.t  Inio 

a    ^^Simuia  dominus  ad  Abi.jhani,tcn:ipoj-c  :(lo  habebii  Sata  tiUuin. 

tempo're  in:o,&  t  in  haceadcmhora,fivitacomes  fuerir,habebisin  ^^ 

vterofilium.  Atillarefpondit.  Noli  qu^lbdominemivir  Dei,  noli  la  fen  in  dcfercu  ampiexabsri» 


B.-da.   Sic  po- 

pulus  Ifraclici- 

cus  poflqua  in  t  Gen.ig.b. 

Acgyptoexcre 

uit,&:pcrMov  t  vJuentete 


mentiriancil!2etua?.  Et  concepit  mulicr,  &peperitfiliumintempo- 
ncgocijs,  &  pla  b  re  t  &in  horaeadem.quadixerat  Hiifeus.Creuitautempuer.  Etcum 
cidcviuo&cra  elfct  qu^damdies,  &egreirusi(ret  adpatremluumad  melTores,  ait 
parrifuo,  Caputmeum  doleo,  caputmeumdoleo.  Atilledixitpue- 
ro.  Tollc&duccumadmatremluam.  QuicumtuHlIbt&adduxif- 
fet  eum  ad  matrem  fuam,pofuit  eum  illa  fuper  genua  fua  vfque  ad  me- 
ridicm,&mortuuscft  .  Afcenditautcm&collocauiteumfuperlcdu- 


quille,ncq;  in 
animum  indu- 
co,vtcum  vllo 
aliquam  vclim 
habere  contro 
Ui'rfiam .  Quo- 
modocciam  in 
telligcndum  il- 
lud.Hoc  tempo- 
re  VI  hora  eii,  >i- 
uenstM  concipies 
filium  ?  R.Hoc 
eciam  Abraha» 
dixic  Dcusvni 
uerforum ,  Hoc 
temporc  veniam , 


cductus  domi-  fi|«uni. 
ni voce  audie-  ^ 
rac,  quando  lu- 
mine  Icicntix 
debuic  illuflra- 
ri,  mox  animo 
ad    idololacria 
rccurrens  mor 
tuus  cft . 
r  J    c  Supei  leSlulurri 


lumhominisDci  ,  &claufitoftium  ,  &cgreiravocauit  virumfijum,  '4  homiHisDci. 

&:ait:Mitte  mecuobfecrovnumdcpueris&afinam,  vtcxcurram  vl-  '^  cun^  cxpen>n 

qucadhominemDcij&reucrtar.  Quiaitilli.  Quamob  caulamva-*^  tia  did»cillet^p 

disadeum?Hodienonfuntcalend.^nequefabbathum  .Qua:  relpon-17  phetajvutute, 
!■       _L   w   j  n        ■  r  ^  ■  V^.      ^^  fperauic  eciam 

dit.  t  Vadam.  Strauitque  annam&prsccpitpucro.   Mina&pro-      forc 

pera,  ne  mihi  moram  racias  ineundo,t&  hoc  agequod  pr^Ecipio 


fore ,  vc  jpuerii 
mortuumfufci 
,'  tarec.  Nacum  t".»^  <!«•«> 
in  Prophctx  le  p  ** 
^trttSirxfiiifs.  Significacergoprophetapcreaqux  dixic,       ilo  collocafrccmorcuum,claufooftioadeupiofetlaeft,  ne 
quod  ipfe  vniuerforum  dominus  cft  locutus.   Quamob-      maricoquidcmIignificatacaufaprofedionis,&c. 

rem  ^  Et 


NICOLAVS    DE    L  Yll  A. 
I  Qu^aitenuiceum.  ideHtinJiaHterinuiiauit. 
1  Vc  comcdcrcc  ideU,acciperet  compctente  refcSlionm,  quiapa 
tiis  intelligitur  omnis  cibus  vtfrequtnier  dilium  efl. 

3  Animaducrco .  Dicit  I{a.Sa.qu9d  hocpercepit  eo quod  hmlla  mu 
fcA  velalia  immmditia  fuper  menfam  eius  reffciebat.Pac\3.Se^tur . 

4  Vc  cum  uencriz.decenter  accipiaturtficut  iecet  virumfaniH  re 
cipne.Caterapatent  vfqueibi. 

5  Nunquid.  Habcbant.n.Elifeum  in  reuerentia ,  eo  quod fuccurrc- 
rat  exercitui  Ifrael  in  aqu£  penuria,vt  di&nm  efl ,  cap.pnsced. 

6  Qux  rcfpondic.  ita  vallatafum  amicis meis,  quod  nu llus infert 
mihi  mokfiiam,  &  fic  Hon  habeo  negotium  ad  regem  vel  militi.£  prin 
cipem. 

7  Ec  ait .  fcilicet Elifeus  GieTJfamulofuo ,  propter  quod  refpondit 
Gifzi,dicens . 

8  Ncquxras.  q.d.hoceffetfruflra.Cuiuscaufafubditurctmdi. 

9  Filiimi.  quipoffiteiinbonisfuccedere  . 

10  Et  vir  cius.  Ita  quod  cfi  impotens  de  aeiero  ad gener.indum  . 

In 


1 1   In  tpe.  In  Hebrao  habeturfic.  In  tpe  iflo  ficut  cfl  rps  vitar 

amplcxabcris  filium,  i.anno  reuoltito  viucs  fana  ftcut  nmtc  ,&  arlt 

plexaberii  filium  iam  natum,fecundum  quod exponit  I{ab.Sal. 

1 1  Noli  mcntiri.  Hebr^i  diciit.^Noh  dcficcrc  aucillx  tuq.rcr 

bumenim  Ucbratcum  quod  penitur  hic,eji  £quiuocum  ad  1ltcntiri& 

deficrre.Et  efifenfrsfccundtm  I{a.Sa.Si impetrares  mibi  filium  cito 

moricurum  non  cffrt  mibi  matcriagaudij,fed  mceroris,&  ideo  rogo  vt 

tion  moriatur,fed  viuat.Cxtcra patent  ufqueibi." 

I }  CoIIocauit./;'t><?»J  quod per ciusprecesfhfcitaretur,quiapeti 

ueratabcofiliumvi6iurum. 

14  Ec  clauflt.  TsljepHer  mortuus  inueniretur  & fcpeliretur  ante  ad- 

ueniumElifei. 

IV  E  t  cgrclTa.  Hic  confcqutnter filius  Sunamitidisfufcitatur  adfre 

ces  ipfius. 

1 6  Qu^am  ob  caufam.  Ignorabat  enim  mortem pueri . 

17  Hodienonfun^.  Hucdixit,quiainiUis  ditb.feUiuishomines 
frcquentius  ibant  adprophetas  ad  audiendttm  vtrbum  Dei.Ctsterapa 
tenl  vfquc  ibi . 


MORALITER. 

t  Etfellam.  Pcr  qua  intclligit'flabilicas  mctis  in  bono.  Et  me 
fam.  Per  qua  intclliait' fcripcur^  facra: lcctio.iif  cand: .  pcr  qS 
inteIligiturcxcmplarisconuerfatio,Mattb.5.b.S/c/««(ir/MA: 
rejira  coram  holbus  ,  vt  videant  opa  veflra,&c.  In  cali  vcro  loco 
n^ct  Chnftus  pcr  dilccl:ionem,Ioann. 1 4.  Si  quis  ditigit  me, 

fet' 


fermonem  meum  feruabit,&  pater  meus  dil!g,cum,&  ad  eum  ve.&c» 
Huicaucem  pfonx  d.icuraDeo  filius.i.bonusdifcipulus  ,0 
tii  aliquando  diabolo  inttigance  pcr  peccacum  moritur,  fed 
pcr  prcces  boni  magiftri,qui  pcr  matre  hic  fignificatur ,  eo 
quod  aluit  difcipulum  ficuc  matcr,&:  pcr  compaffione  Chri 
fti  per  Elifcum  fignificati,ad  vitam  grati^  reuocatur. 

t  Erat 


883 


Glorordi.&NicoIaidcLyra.         884 


a  EtiUe^  Rab.DumdominuspcrMoyfcnJcgcdrdic  qu.afi 

A  pcr  piicruiTi  virga  nrilir,fed  pucr  pcr  virg.iin.i  tcrrorc  lcg's 

^gcloraui.  inorcuuin  Jufcitarcnon  v;iluit,.5.alcx  iicn)iiicad  pcrfcituni 

Heb.7.c.  ducit.lpfcprr  fevcnicnsfup  cad-iucrftcrnirur,  quia  cimin 

^W-Jr*.  /orina  DticJlJ't(e»ietipfiftti'XiiuiiiHiitOtm.imJcriiijicipieiis,\mc&(. 

ilUic  dcambulabat , 

quja&  ludxos,  ^ 

gcnccs  ad  ateriia  per 

fidcmvocac.  Siiper 

morcuuin  lcpticsin- 

fpirat.quia  pcrafpeir 

lionemdiuini  mqnc 

risgraiiam  fcptifor- 

mis  fpintusinpccca 

?':■"'  (i  mortci  acencibus 

afpitat .  Moxquc  is 

quem  ccrrons  virga 

fufcitarcnon  potuic, 

pcr  ^moris  fpiritum 

pucrad  vicam  rcdijc. 

D  iiociurrent  tibtio- 

motnon  fslutes  ( um  . 

•j«  Thcod    Scicbac 

cum  cflc  honoris  cu- 

pidum,&' caufam  di- 

durum .  Inancm  au- 

temgloriam  forcim 

t  I-uC'»«-^  pedimciuo,  nefaciac 

miraculum. 
L.de  4z.de  *  Ambrof.  Viatort- 
punfionibus    biis  cclcritas  aptifTiT 
■"ii.ii.|ianf.  nia  cft ,  ea  proptcr 
populo  patrum  man 
ducare  P.ifcha  prar- 
^od.i».  cipicur,  &:  fcftinan- 
{cr .  Hir.c  Apoilolis 
mandatum  cff.Ts^m/ 
nemper  uiam  falittanr-' 

rftis.  Sie  Elifcuni  Gic 
Zi  iniunxilfc  lcgitur. 
^ccinge  lumbos  tuos^ 
^c.  Nam  opus  Dej 
priEpropera  ctiamfc 


lecur.vc  qu.indo  diuina  mandanrur,paylifper fequeflrencur  D 
humana.Pulchra  ert  flilucacio.fcd  co  pulchrior,  quo  pr?ccp 
t<)ruininiC!.riorcxccuciadiuinorum,qu^"pcrmoram  farpe      , 

traxic  cHcnfam .  q  j 

c  Incuhuitjuperipfnm.     J»  Theodor.Alii,  infuf^amt .  Quo- H.;.i 

rnodo,  enim  Dcus 


Quxft. 


B 

it. 


corpus  Adami  f.ibri- 
caius ,  pcr  inkiffiacio 
ncm  mdidic  ,  ani- 
mam,  ica  prophcta 
fufcitaiiit  adolcfcen- 
teni .  Scd  crcator  in- 
fuffiandocrcaui:  ani 
mam,qux  non  crac. 
Prophcca  auccm  ci 
quie  cracinfuumrc- 
cJuxitcorpus. 

•j:  Ambrof  In 
Elifco  figura  domi- 
ni  pra:cciiic,quipro 
iccic  fevc  moituuin 
crigcrcCjin  quo  fym- 


xf 


\*f'\^' 


libi .  ProfcclA  eft  igitur  &:  vcnic  ad  virum  Dci  in  motem  Car- 

IDcli.CumquevidKrctcamvirDeiecontra.aitad  Giczi  pue- 

rum  fuuai .  Ecee  Sunamitis  illa.  Vade  ergo  in  occurlum  eius> 

^  dic  ei .  Reclc  ne  agirur  circa  tc  ^  circa  virum  tuum,  &  cir- 

cafilium  (uumPQuarrclpondit.  Rede.Cumqi  vcninTetad  vi- 

rumDeiinmontc,  apprchenditpedcscius  EtacccflitGiezi 

vtamouerctam.Etaithomo  Dci.    Dimitteillam.animacius 

in  amaritudine  cft  , &  dominus ceb uh  a  me,& non  indicauit 

•  m»hi.  Quxdixitilh.Nunquidpeiiuifihum  a  domino  meo? 

a  Nunquidnon  dixi  tibi,neilludasme?ttilIcaitadGiczi.Ac- 

cinpe  lumbos  tuos,&  tollc  baculu  meum  in  nianu  tua,  &c  va- 
b  dc.  Sioccurrerittibihomo,nonialuteseum,&:fiialutauerit  7  bohim  cli qiiod  na 

tequirpiam,non  rei"pondeasilli,&poncs  baculum  mcum  lu- 

pcrfacicm  pueri.porro  materpueriait.  Viuitdominus,&  vi- 

uitanimatuanondimitramtc.t  Surrcxitergo  &rccutusclt 

cam.Giezi  autcmpr.'Eccfleratanteeos,&  pofucrat  baculum 

fuper  faciempueri,&:  noncratvcxncquet  renfus.Rcuerfuf-  s  rogarc,aIiud  impc- «• 

quecllinoccurfumcius&nuntiauitci, diccns.Nc^n  furrexit      '"^'"^'  ^^'"^  mcrcn 

puer.IngreiTus cft  ergo  ElifJrusdomum,&cccepuer  mortuus 

lacebatmleduloeius.  Ingreflufqueclaufit  oftiumfupcrfc  & 
c  (uperpuerum,&orauitaddominum.   t  Etafccndit&  incu- 

buitfuperpuerum,  poluirqueosluumfuperoseius,&oculos  9  fufacauic  cciam  ip- 

fuper oculos  cius,  &  manus  fuas  iuper  manus  cius,&  incurua-      *^^'^  morcui  cqrpons 

uitfe  fupereum,  &  calcfatba  cft  caro  pucri.  Atille  reuerfus, 

dcambulauit  in  domo  (emcl  huc  atquc  illuc,&  afcendit  &  in- 

cubuit  fupereum,&oIcitauitpuerfepties,  apcruitq;  oculos. 


I 


InLl 


bisChriflus  comor-  g 
tuustic,vcnobis  rc- 
furgercc  .  Proiccicfo .  I 
vfq;  ad  nofira  fragili 
catc,  vcnoscngcrcc, 
^    Idem.  Aiiudctt  li  iti 
rogat 
rare . 

aliud  donarc.  Hclias 
fufcitauic ,  fcd  orauic 
non  impcrauic .  Eli- 
fcus  iufcicauic ,  con-  .; 
figuratus    morcuo 


ta>;i:u  ,  'VC  cffec  cy- 
pus  eius  qui  miflus 
in  fimilicudine  cac- 
nishumana; ,  eciam 


ninacioncm  exigic 
icrem.48.  MalediRus,\nc\\x\t  pro  j  yocata  ingrefla  cft  ad  eum,qui  ait.Tolle  filium  tuum.  t  Vcnit 


{.BC,;f.I.U. 


•     .   ^      .       j-  ■       \r        f-  -  •  1        \  "  ffpiilcus morcuos  fu- 

EtillcvocauitGiczij&dixitei.Voca  Sunamitidem  hac.Qua:  lo  icitarcc. 

____  „  dToItefiliumfuum^etcSI) 

pheca ,  ^«J  'facit  opHS 
Deinegligcnter. 
^  Idcm.  Elifcus  fer 
uo  mandauic  nepcr 
viamaliqucm  faluca 
rec.Fcftinacoenim  iubcbaccoiic<:ndcrc,vccelebrande  refur 


I 


illa  &  corruit  ad  pedcs  eius ,  &  adorauic  fuper  terra  Tulitq;  fi- 
lium  fuu  &  egreflaeft.  £t  Ehfseus  rcucrfus  clt  in  Galgala.£rat 


11 


re^ionisexequcrccurofiticium,  neconfabulacioncalicuius 
obuij  madaco  dcfied^ret" a  muncrc.Ergo  non  falucationis 
officm  autertur,  ifcd  obflaculu  impcdicnd^  deuocionis  abp- 

•  ic- 


•1«    Ambrof  Elidui"^*-'- 
dcfundi  pignorisrc 
fufcicacionc ,   dona- 
ta ,  rcfoluic  hofpicij 
penPcncm. 
Jfi  Tercul.  Si^diefabbaco  Elifeus  propheta  Sunamicidis  ^-^^^^ 
lium  morcuu  refiituit  in  vicma,  videsPh.irifcCe,cuque  Mar-  *  '" 
cion,olim  crcacoris  efTc  fabbacis  bcncfaccrc ,  animam  libe-  * 
rare,non  perdcre,nihil  Chnttum  noui  inculitie. 


k  uh 


NICOLAVS  DE   LYRA. 
l  Quxxcivondit. In Ijoc (fuodvidetur mentita  fuiffenonopartet 
eam  excufan.yelpotefi  dici.,quodfic  locura  efl  infpe  rejurxcSiionis  fi- 
iiijfuiper  Elifeum,<]uxfuit  materia  maiorisgaudtj  quam  coceptio  fel 
farturitio. 

9  Et  acccllic.  Elifeus  enim  non  erat  affuctus permittere ,  quod  mu- 
lier  langerct  ipfum . 

3  D  im  iccc.  Ft  non  folun^  per  preccs  Elifeijed  etiam  per  lachrymas 
matrif  impctraretur  rcfurrcBtofili^ . 

4  Ec  dominus.  quiafpiritusfanBus  nonfemper  tagitcordaprophe 
iarum.,  n  etjue  de  omntbus  . 

5  Nunquid  peciui  f il.  q.d.ficut proprio  motu  mihifiUu  impetrafli. 
ita  debes  eius  refiirrcdionem  i»ipetrare,vt  verbnm  tuuiri  fit iiabile . 

6  Accingc  idefl,d:fponc  te  ad  currcndum  vebciter  »2~  e.xped'te . 

7  Sioccurrenc.  idiil,noiicommifcf!asiiimeow:>ba  te  ab  itinere 
impcdicntia.Et  per  tdcu-  modum  loqunnr faluator  d'fc'piilis  ud  pr£- 
dicandU  miJfisyLuc.iq.a.hlcmincm  pcr  uiamfaiutancncis.  Gic 
^LScquitur. 

Ec 


8  Ec  ndn  erac.  Dicit  l{a.Sa.quod  hoc fuit proptcr  demeritu  Gie:^', 
qui  nonfernaHitpr£ceptum  Ll;fei,fed  occurrentibns  fibi  hnminib.  la- 
claufer  dicebatfe  mifjum  ad fufcitandim  mortmon.  Expofitores  aute 
noUri  dicunt,  qiiod  boc  fuit  ad  defignandum  q4  lcx  vetus  qux per  ba- 
culum  dcfignatur,non  confiribatgratiatn  vimficamem^fed hoc  f.xcit 
verbumi  carnatum,quod  fignificabaitirpir  rxtenfionem  Elifcijiptr 
fuerum^vnde  dicitur  Joan.i.b.Lcx  pcr  Movfcn  dau  cfl,gracia  !C 
vcricas  pcr  Icfum  Chrifhim. 

9  Pofuicque.  Hocfecit  ad  oflendcndum  magnum  defiderium  adpue 
ri fufcitationemyVel proptcr  caufam  myUicam  iam  di£iam  uel  potius 
pfopter  vtrumque . 

10  Voca.  Ts^on  vocat  eamproprio  nomine ,  ad  oflendefidum  quoi 
habebat  cum  ea  tantamfamiliuritatcm ,  quodpetiuiffet  e.Hsproprium 
nomcn . 

1 1  Eracauccm.  Hic confequenter ponitHrmiracubm  adiovfvlatio 
nc  m  congngaiionif  fauielic£.Et  pi  imo  poninir  cy.plex  mirjcubim.  Se 
cmdum  ponitiir  iZ>/.Vir  qu;dani.  Tuinum  miracuhm  efl  depulmeu 
ti  duUoratione,iuluspr£paratioponuur,cHm  dicitur . 

Coquc 


y 


m 


1111. 


Regum 


Cap.  lill. 


88^ 


^  a  fi^ii prophetarum.  i.pra;dicatoriim  qui  ambulant  in  lege  do 
I A  Tnini,8i  fcrutantur  tcftimoniaeius ,  m  pr.cfcntia  faluatons 
,htu5.  fcmpf.Tviuu'nt. 

doii8 .  |j  concidit.  Qm  literclegis  intetus  vcl  philofophis  ftiidiof  us 
amantudmedclegc  vci inortiferum de  philofophts  fiim  cs 
inccrmifcct  vcricati 


D 


euangelic«T,&inol- 

In  co^rdiscoquensta 

lepulmcntum ,  hcc 

cft  ,    documcnrum 

preparat  auditonbus 

fiiis.  Dicit  cnmi  Apo 

I     Itolus .  Litera  oc%.f[J!. 

',    auiem  rinificat  .  Et, 

Tnidentia  carnis  mors 

eii  ,   prudcntia   antcm 

fpirittisvita  .  hoc  fcn- 

ticntes  fidelcs,  mor- 

tem  inollaclamant. 

Scd  fonna,    in  olla 

mictiturjCum  fcien- 

na  fpiricualis  in  tale 

condimcntum  intro 


moria  fcripturas  rcddidit.Inllpientc  Paulu,quigloriaturic- 
luni js,fl  nihil profuntieiunia.  Scd quombdo  non  profunt, 
quibus  viciapurgantur? 

•5«  Thcod.  Vcncnioperationcmobtuditpropheta,  iu-  Quxfl.r*. 
bensfarinaminuciin  lcbctem.  Obcudic;nitem  non  fari- 

nicnntura,fcd  pro- 


3  ^  Nonvii(]uepanis,fedand'.fndiTcibum  Dei. 

a  autemfames  in  terra,  &c  filij  prophetarum  habitabant  co- 
rameo.  Dixitc|Licvniclepuerisruis.  Pone  ollam  grandem , 
&:coque  pulmcntuinfihjsprophetarum  .  Et  egrefluscllvnus  i 
in  agrum ,  vt  colligeret  heibas  agreftes  ,    inuenitque  cjuafi 

a  i"  Idc.l  cucurbitas  agmtcsjiiinores  il!is  qar;  in  hoitis  nafcuntur.Sc  lunt  awatir&nux. 

vitemrylucUrem,&cullegitexeacoldcyntidast  agri,  &im-  ^ 
jj  pleuitpallium  ruumj&reucrfusconcidic  in  ollapulmenti.Ne-  3 
fciebat  enim  quid  eflct .  Infuderunt  ergo  t  focijs,  vt  comedc- 
rcnt.Cumque  guftaflcnt  de  co6l:ione,excIamauerunt  dicetes . 
'  Morsinolla,virDei.Etnonpotucruntcomedere.  Atille.  Af-t 
ferie,inquitfarinam.CumquetuIiirent,mifltin  ollam  &aif.  In-  "^ 
fundeturbasvtcomedant.Et  non  fuit  ampliusquicquam  ama- 

B  miccitur,  vt  exclufa  d  htudinisin olla.Virautequidam  venitdeBaal  Salifa,dcferens  5  autcm  t.intam  benc 

amaritudine    paflus 

fiat  falubris . 

c    Mors  in  olU,  &  c^- 

tera. 

.}i     Ambrofuis  . 
'■  Elifeus    a  magiftro 

didicerat,  parlimo- 

niam,  cum  ftlios  alc- 

rctprophetarum>vi- 

risagrcrtis  grumulis 

mcnfas  offcrebat,&:  inemptis  fi]ueftnb.olcnbus ,  hofpitalis 


phct;rgratia.  Icae- 
tiani  .iquanim  {^erili 
tatcin  in  fecundita- 
tcm  fil  non  mutauic 
fcd  virms  jpphccici 
fpiritu*  Qund  aure 
vita  prophct.uunul 
Irs  habucrit  poiTcl- 
lioncs,  doccc  hiff o- 
ria.Nam  primus  co- 
rum  nunc  quidccos 
exccpitcouiuioole- 
rum  i^grcfiium,  nuc 
autcm  panesordca- 
ceos ,  vigintJ  appo- 
lliitcctu  viris ,  cofq; 
ab  alijs  allatos.  Eis 


-  -qiiaC, 


t  vel  {ylue- 

llres . 


t  viris. 


viroDeipanesprimitiarum,  &vigintipaneshordeaceos,  &  ^  diJioncm /mpcrcijc 
,r  11.  r      A    -11    j-       T>k  I  7  vt  &:i]Io.s  cctumcx 

jtrumentum  nouum  in  pera  lua. Atille dixit.Da  populo,  vt  co-  ^  Aitiaret,  &:poa  fatie 

medat.Refpoditque ei minifter eius.Quantum eft hoc,  vtap-  9  taccfuperelicmpcr- 

ponam  coramcentum  viris?  Kurfumilleait :  Dapopulo,vt  t  ?",.'•      „  ,    ,,. 
A  ■      T  T  •       1  •  •    j  -      ^  1         o   /  r   ^       1  d  Ftr  ai'.  Rab.  Vir 

comedat.Ha!c enim  dicit  dns .  Coinedent  &  lupererit .  pofuit     ccetus  cft  pacrij  qui 
itaquecoraeis  Quicomcderunt,&fupfluitiuxta  verbumdni.  lo  <ieI3aaISahfacft,j.a 

^  *  ternariii  in  confcflio 

ne  tnnitatis  feruac. 
Baal  Sali  fa.n.tertium  hiis  interpretatur .  Hic  vir  viro  Dei  pa 
nes  pnmitiaru  oifert,  cum  rcdemptorigratiaciusinfpiratus 
otferc  libros  deorigine  crcaturaru  copolitos.Ortertfrume- 
tumnouuminpera,cumnoimteftamcntii  in  euangel/j  &C 
Apofloloru  fcnptisprofcrt.IubetElifeus  nofter  miniflris.i, 
pr^dicatorib.vthec  iidelib.difpelcnt,  &:  dethefauro  fuo  J3- 
teratnoua&r  vetera,qd  myftenum  in  euangelio  Icgimusm 
fradione.^.cSi  7.panum,vbi  fatiacis  turbis  collcgerunt  ri.co 
phinos,fiue  y.fportas  fragmentorum,  quia  nullus  facramen 
taicnpturxperomniacapicquinfibi  fatiato  fupercric  iu- 
xta  verbum  domini . 

__^      ^  CAP. 


ffpioas  virt- 
dc«  plcnas  in 
vene. 
Apgelomus. 


humanitatis  implcbacolftc.um.Qu'^ri:m  oftcnli  amaritudi 
nccumanducarenopoHcnt,  lcuis  tanna:afperlionc  omnc 
illam amantudincm  temperauic,abitmentia-prophctc mu 
nere,vcncni  vireseuacuans. 

4^.  Idem.EIiasmdcfertoerat,nequiseuieiunantcm  vide- 
ret,niii  loli  corui  qui  eii  paiccret.HlifciM  in  dcferto  etat,vbi 
non  inuenirctur  efca,nifiamara.loannesin  defcrto  erat.vbi 
folum  locuftas  &  mel  iilueltre  inuenirct,&:c. 
^  Idcm.  Oi^ultum  Elifeum,quifilueftrib.  ramis  &:2maris 
pafcebatprophccas.lmmemorcfcnpturaiuEfdra  ,qui  me- 

mo- 


Matth.13.gi 


loan.^.d. 

Matth.i^. 

F 


NICOLAVS    DE   LYRA. 

1  Qor\\.\Z.i.difcipulorum  eorum qui  viuebant religiofe,vt  di£iumeji 

futiraz.cap. 

2  Co\\e2,it.quxftintvaldeamar£,&funtquafi  cucurbit£  fylue- 

firei  &folia  eius  berbx  habent  quanda  fimilitudinem  cuwfolijs  vitis, 

3  Nefcicbar.  Idefl,quod  efient  tafis  amaritudinis . 

4  Atferte,  non  quod  haberet  exfe  virtutem  dulcorandi ,  fed  hoc  fa- 
Rumeflmeritis  Elifei. 

5  Vir  autem,  Hicponitwrfecundum mirxcuJum de  multiplicatione 
famm,ciim  dicttur.  Vit  au,  Dutefunt  diSiones  in  Hebr£o,et  Baal  vt 
hic  accipitur,efl  nome  appellatiuum  et figtiificat planiciem  feu  regio 
nem.Salifa  vero  efl  nomen  proprium  ciuitatis  in  illa  regione. 

6  Dcfcrcns.  7^(0  accipi««fMr  hic panes promitiarum  qualesoffere 
bantur  in  templo  domini.fed  dicuntitr  primitiarum,  quia  eran  t  depri- 
rnisfrugibus  illius  anni,hordeum  autemprmo  venit  ai  maturitate , 
maximeintcrraUla,ideofubditur . 

7  Vigintis  panes.  i»  quo  ofleditur  numerus  panum  et  materia.  Mi- 

qui 


qiii  atnem  Ubii  habeat  interpofitum  \y  Sc,fic,Sc  lo.panes,  fed  ly  &, 
non  eflin  Hdbr.io  mc  in  libris  corrc£lis,nec  de  textu. 
g  Et  frumcntum.  //;  Hebr.hitur.Efyranatam.fiumentim  enim 
non  ita  cito  venit  ad  maturitatemficut  hordeum,  et  ideogranum  non 
erat  adhuc  aptumvt  indefieret  panisypoteranttamen  fpic^e  illet  ati- 
quantidum torreri,&  ficgranum  excuy  per confricatio-.em . 
t>  C^antum.  Erant.n.valdcparuiillipanes,ita  quod  non  fufficcret 
pro  vno  hominc .  Qwodpatct  er hoc quod illc homo .ipportauerat pa- 
nes  iU!)s,&  granaum  ititrapcram fiiam,vt  diciturin  litem.  _ 
10  Qu^i  comederunt.  Quia  illi  p.xaesfuerunt  miraculnfc  multipFi 
cati  pnipter  tneritum  Elifi.Talis  autc  muliiplicatiopotcfl  fitri  a  Deo 
duplicitcr.Fno  modoper  additionem  alterius  materi.i.,/Jtio  modofine 
tali  additioncquia  ficut  Deus  de  nihilo  produxit  maicria.,  ita  de  mndi 
camaieria  tiel pauca poiefl faccre  magnam et rnHltarnJicut di£lum  cft 
plenius  Gen. z .de formatime  mufieris  de  cofla  ^dx.Lt loan.  6.dc  mul 
tiplicatione quinque panum  in  manihusfaluatoris .  i2uis  auteiflorum 
modorum  multipticationis fucrit  m  bocfa£lo,non  hcturex  fcriptura . 

#  CAP. 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

t  Eratautem.  Scquitur  . 

I  Co<;«e. PerprophetarumfiliosinteIIiguturrcligiofi,nam 
&patreseorufaltcmpIures  habuerunt  prophetisipiritu  . 
Pcr  hoc  igitur  quod  fi<:tum  fuitcis  pulmencu,&  non  fit  hic 
metiodcaliquocondimcnto,  lignificaturquod  religiofi  ci 
bo  paruo  &:  vili  dcbcnt  cfTe  comenti. 
t  Mors.  Per  hoc  liguificatur.quod  hommib.dclicate  nutri- 
tis  in  fcculo,vita  religiofa  videt  amara  in  pnncipio,fcd  iicuc 
pulmcntum  pct  immifiioncm  fanna;  faclu  fnit  fapidum,fic 

pcr 


pcr  Dci  gratiam  &  bonam  afTuefactioncm  vita  rcligiofa  qu^ 
pnus  dura  vidcbatur,non  folum  portabilis,  fcd ctiam  fuauis 
ctticitur.Pcr  hoc  autem  ccontrario alij  deberenc conflindi, 

?|ui  fuerunt  in  feculo  fatis  durc  nutriti,  &  tfi  in  religione  no 
ufficit  eis  vidus  illoru  qui  fueriit  in  fcculo  dulciter educati. 

5  rir  autem,  Pcr  iftum  qui  obtuIitElifeopancs  hordeaceos 

6  frumentum  nouu,  fignificatur  homo  exerces  lc  in  ftudio 
fcriptura;  veteris  ac  noui  tcftamenti  ad  honorem  Chrifii. 
t  Dapoputo.  Na  perdittumexercitium  lcquuntur  prasdica 
tio  &C  dodrina,quibus  rcficitur  populus  Chriltianus . 


88/        Glof^ordi  ScNicolai  dcLyra. 


888 


A 

Sc1-.ic7.de. 


J.iKaUj. 


C  A  P.    V. 

yfaman^  *c  Aupuft.Ciim  Naimanrcjxis  Svri^prin- 
vjcps  pciTufiis  ]cpca  fuillcr,^  fibi  vcl  cuclis  horrerct, 

doicbat  rcx  Syric  viru,pcr  quc  plurima  contcccrat  bclla,gc 

tcs  domucrnt,6<:  viiftoriaj  pcrpctrauciat. 

•je  Chrvfo.N:7.Tm.in 


N. 


i< 


+  exercuus. 
}q.^  c.LuCr 


cratquidani  Svri«, 
cum  cfi  k'pi;i  inusT 
fiflct ,  3i-'  proptcr  cii 
tnorbuni  cnibcfcc» 
rct,  viqiiijumaxi- 
ipo  pcricufo  vcrfa- 
t  potensrobo  rctur,  vcnit  ni  l*alx 
flina,  volcsa^)phc-  I 
talibcrarihocmalo 
4«    An.brof  M.1» 
pnusNaamaninco 
ipedu  dominifiii,&; 
admirabilistacicde 
fcribitur,  quonia  in 
cius  typo  filus  tutu- 
•R  ragcntibus  dedara 
tur^qui  fandt.rconfl 
liopuclIx,aprophc 
tafaluteipcni.rcco- 
monitus,n6  tcrrcni 
rcgisimpcrio ,  fed 
diuinemifcricoidic 
.      libcralitatc  fanatui-. 
^u.icr  107..     Cctilcs   fignificat 
K.ibb.in.  virtutcbclloiu  prin 
*^"'^™cipatumgc.ctcs,ac 
vciumdecorclruen 
tcs.  yh  Nr.aman  de 


a   Fri^ 


niino  fuo nritianir,cum  h:  ad  quos noritia  vciba  pucnit ,  his  i 
qui  fibi  pr.riunc  liiggcruntlcicntieipintii.iljs  m;ignitudinc 
Mitdt  rcx  Syrio:  lif^rasad  regcu'  Jdacl  ,v  (alutc fcrui,CLi  pn 
matus  gcntiu  nudiciis  Dcfi  elll'  in  Ifracl  i  .lurcm  fuoru  pi  x-  1 
uidcSjkgationcm  miicit  in  lud.cam,  vc  i  cr  apoftolicain  do 

drina  f.ilu.-^.tons  (1- 

V. 

A.nnianprinccps  iriiliti.Tregis  Syria!  erat  » 
vir  m.igniKs  .ipuci  doirinu  iuu ,  ik  h(mo- 
ratus.  rer  illum  cmmcicdirdominus/a-  ^ 


C  A  P. 


dcni  nccipiar.  vndc 
C  ornc!iusdeCc')a-  i 
n  i  in  li;p{  rm  ^d  Pc 
ti  fi  mittit .  I{cxfcidir  |4mJ 
v(Ji,nitnij  yrtj,quia 


^     .        j.        S.iccrd(^tcs,  Sci  ihe, 
lutem  Syri.T.  tiat autem  vir  r  fortis  &  di-  j  .\  Ph.infei  rcdoi c 


^^igViuMlM*. 


ucsjledieprofus.   PorrodeSym  cgrcfli 
fueiatliatrunculi.&captiuamduxcrardc 
rerra  irrael  puclh;m  paruula,i|uverattin 
oblequio  vxoris  Naaman.Quieaitad  dommamliiam.  Vrinam  '^ 
fiiiflecdominusmeusadprophetam  qui  eft  in  Samaria,  profc- 
t\o  curaflet  cum  a  lepra  quam  habet .  Ingrefllis  cft  itaque  Naa- 
man  ad  dominum  riium,&  nuntiauit  ei,dicens.  Sic  &  fic  locuta 
eftpuelladeterrairracl.  Dixitqucei  rex  Syri^.  Vade&mictam 
jiteras  ad  regem  Ifrael .  Qui  cum  profedus  cflct ,  &  tuliflet  fe-  y 
cum  deccm  talcnta  argenti ,  &  fcx  miHa  aureos,6v:  decem  mu- 
taioria  veftimentorum  ,  detulit  Hteras  ad  regem  Ifracl  in  ha^c 
verba . ,  Ciim  acccperis  cpiftoljm  hanc ,  fcito  quod  miferim  ad 
teNaaman(cruum  meum,vtcurescumalcpra  fua  •  Cumque  6  iSitlidunc  q 
lepiiretrexllraelliteras,   fciditvcftimcntaiua  ,   &  ait  :  Nun 


Iud^'oi  fi  colxlcran- 
tcs  vndiq;  plcbc  s 
.'  d  rcdcprionc  coiu- 
liirc,qualiblafphc 
niiam  cxilhmantc^ 
lcindcb.nt  vcflimt  n 
ta,  licut  in  ciugchu 
princeps  faccidotu 
tecit., 

c  J\('XlfaclfcidltV(- 
IVmentafua ,  &c. 
•i«  Chryfof  Ojfiit!- 
pcrfidia  rcgis.N.i.in 
m.in  Syrusfidt  lircr 
feflinat  ad  Dtuni 
&  rcxperfidiis  kiii 
fcidit  vcfiimctnm. 
ui  nuuc 


y  iac,&qui  nonnoue- 
-.j,^  r  .,  /T-       o  T  •A      y  rfacrcdunt.Domc 

quidDcuscgolum>vt  occidcjepoiimi  &  viuihcare  ,  quia  ifte  «  (^iciicpu"nat,&cx 

tcrnifcftinant.Rcx 
Synx  crcdit  pulTc 
ficri  qnod  audicrnt, 
&:rcxlfracl  nocre- 
dit  ficri  poffc  quod 
nouerat ,  ^c. 
d  Fcniat.  -ii  Thco 
dorct.    Ipfum  qui- 

dcm  Naaman  vidcre,vt  qui  cficc  lcprofus,tion  lliliinuic,  le- 

gcm  fcriians,vtqui  lublcgcusucrct. 
Et  doniinus  quos  pYffciuit,h  n  &  vocaiiit,&c.Venicm  Gctife  (,li.i 

populus  ad-domu  lilifci,f  (ndii.f  ccclclia  pcr  m'icics.i.ci..'i2,c 

licos  pdicrcoics  acccpir,vclcin  lord.mc  fcptics  lauarccic- 


mifitadme,  vtcuremhomincm  a  lcpra  fua?  Animaduerti- 
te&videte,  quot  occafiones  qu.-erat  aduerfum  me.  Quod 
cum  audiflet  Elifeus  vir  Dci ,  lcidifle  vidclicet  regem  Ifracl 
veftimcnta  fua  ,  mifit  ad  eum  diccns.  Quare  fcidifti  vefti- 
mentatua?  Vcniat  ad  mc,  6iiciatprophctamcfl'e  inlfrael, 


cusliuccomocioco 
rum  intcrprctacur, 
vir  fbrcis  6c  diues, 
fed  leprofus  ,  quia 
^uispcrpi'tentiam- 
icgni  ac  rcru  abui> 
dantia  dominan  vi 
dcrctur ,  camcn  pcr 

crrorcm  idololatri.x-lcora  fcrdusapnarurr. 

fuiherius.  b  PoiTO(/f  S^y./.i.  Rab.Latrunculi  dc  Jvyria  quod  efl  fuhlimi- 

Kabbamis.  t^SjCgrcffi  fun£,cu  cupiditatc  duCv  &:  duierlis  negotijs impli 

^pjtloaius .  ^^^, Gentilcs pcr tota tcrrani  vagabantur ,  Hi dc  tfnra liracl 

captiu.a  duxcf unt  qu^dc  ^phcta  in  Ifracl  tefiabat^  c  a  i^uwa 

de  Ifrael  pcr  ncgociatcrcs  gctifi  traflaca  in  loco  orbc  cunoli 

tacihominu(qua  vxorNaainan  Iignificac)vcrfi  prophcta  &: 

C  faluacor^  i  ludxarnanerepaccfccicAudics  hqc  Naanu  do- 

mino 


9 
10 


natus  cx  aqua  &L  ipintu.Iordanisbaptifma  ligfiat,quiainco ! 
nobis  lakiator  bapcjfmum  confccrauic,Naamanlauacioncn 
IordanicamdcfpicieSjfimplicicatemlignificacrudium,qii 

^  fp"' 


NICOLAVS  D£   LYRA.  ~ 

C*A  P.  V, 
1  ^"T  .y/4W;j»,  Hicconfcqucncerponuiurmiracula  Elifei 
J^  corainfidelibus,&priniocircahoc  criplex  miracu.f 
lum  ponicur.Sccundo  fcripcura  hifloriam  profcquicur  8.ca, 
Prima  in  cics,  quiapnmoponicurmiraculum  adNaaman 
Gentilis conuci-tionc,  Secudoad  infidiantium reprcffione, 
c.6.Tertio  ad  pa'niccntiii  confolationc ,  circa  mcdiu  6.cap. 
ihi.fa^um  ef<  «^^  Prima adhuc diuidit^^m  tres  p.irtcs, q.a  pri- 
nio  Naam.in  pro  curacionc  dcftinatur.SecHndo  a  lepracura 
lur,ihi.Mifitejue  Eti.  Tcriio  Giezi  lcpra  percutitur,ibi.DmV<7; 
Cie^j^.  Circaprimupi  dicictii".  l^nanian.  picunt  cnim  expofi 
torcs  noftn  communitcr,qucd  ipfe  per  lapicntiam  6c  probi 
tatem  fuam  vaihuitlatrunculos ,  qui  mulcum  molcfi.^.banc 
rcgnum  Syria:,&:  idco  fubditur. 

Z  Ter  illum.  6:  propccr  hoc  crat  rnagnus  &  honoraciis  in  rc- 
cno.Ra.Sa.dicic  quod  iplc  fagictauit  Achab  in  prxlio^vt  ha- 
Beturfup.^.li.c.vlt.licetnomcn  fuum  ibi  non  exprim.ntur , 
iU.  propter  hoc  fubdirur .  Ttr  il.  quia  inccrtcdlo  Achab  Syria 
fu>clibci"acaacrjbu:o,quodci  rcddtbacur  pro  confvcdcra- 
tionclianadadcumco,vthabeturlup.3.1i.ca.20.&propter 
hocfuitclcuatus  ad  principatlim  militux. 
3  Eratauumvir.Jid  hoc  cnim  fuitlcprapcrcufTuSjVtpercii 
rationcm  eius  mirahijcm  venirctadDcivcri  fidc  quiapctv 
cuflcrat  Achab  idololatram, 

4  ytinaTn 


4  Ftiuamfuiffet.  antcquam  enim  capcrctur,  &  111  ancUiam . 
Naaman  vendcrctur,audicrat  interralfrael  magnalia  quae 
fcccrat  LIifcus,&:  pcr  hoc  fpcrabat,quod  fic  poflet  cunui  do 
minuy  fuus.Cajterapatcnt  viqueibi. 

5  Et  tu.ft.ln  Hcbra:o  habetur.Ce«r«»»  centenarios.  quoru  qui- 
libet  valebat  cctum  talcnta  com munia ,  ha:c  autcm  .icccpic 
pro  fumpcibus  in  vi3.,&c  ad  dandum  propheco:  muncra. 

6  Ft  ciircs.  hoc  cft  facias  curari  pcr  prophetam  qui  eft  m  tcr 
ra  tua . 

7  Scidit  vefllmenta .  Dicunt expofitores  nof^ri  com muniter, 
quod  hoc  fuit  co  quod  inccllcxu  iliud  vcrbum  clfc  blafphe- 
inatorium  libi porcntiam  diuinam .artiibucdo,  vn fubdicur. 
S  T^incjuid  Deus.  Modus  cnim  crat  Uid.wrum  fcindere  vc- 
Ihmcntafua,  quandoaudicbancDci  blafphcmiam,  vndc 
Matth.i<?.f  dicitur.  Tuncprincepsfucerdotum  fcidit  veflimenii 
fia,  diccns  .  Bla(phtmaHit ,  Scd  ha^rc  cxpofitio  non  bcnc con- 
fonat  liccrg  fcquenci,in  Oj.ua dicicur,qiicd  Llifcus  ciim  rcprc 
hcndic  de  cali  fcillionc^quod  non  fccilfct  11  propccr  rcucrcn 
ciam  nominis  domini  tada  fuiffcr.Ec  idco  uljccr  dicit,  quod 
hocicccritex  impaticcia,crcdcnsquodrcx  Svrie  ciu^rcrct 
occalioncm  niouendi  bcllum  concra  fcpcccnJo  ab  co  rcm, 
tibi  impoffibilcm. Idco  fubdicur.  Fidctejr 

9  Trophetam,  Dei  ven^ 

10  Eflcin  ifrael.  Vc  fictfx  Svria:  cimc.»rbellurn  mouerc  con 
tra  populum  habcntdm  Pcum  tanca;  potcntia: . 

.MifiP 


•  •  M  O  R  A  L  r  T  E  R, 

I  7{a^nian  priaccps.  Pcv  Na.iman  qui  crat lcprofus,porefl  in- 
tcUigi  quilibctinFidclitatislcprapcrcuflus  .  Pcr£i:fcij  vero 
domiiius  noClcr  Iclus  Chrifius,vt  oficfum  cfi  fupra.Pcr  lor-j 
tlapcin  vcrp  flyuiupi  baptifaii  facramctuni^co  quod  iii  lor- 

d-ine 


danefuit  infiitutri,quandodomihiis  iiultcr  Icfus  Ch.iHiis 
taclu  fu.cfandifiim^carnis  vim  regcneratiua  dedit  nquis- 
IgiturpcrNaamaintcUigicquilib.ccIudiCUs  velGctilis  fcu 
aliusinfidciis,quiaudicatamadcChnfii  miraculis  vcnitad 
jpfum  pcr  fidcnijcui  dicitElifcus  idcftjChnfius . 


889 


UII. 


Rcgum 


Cap.  V. 


850 


■.4. 


jnundacus    bapnf 
mo  per  inuoc.Tcio- 

ncm  fpiricus  fcpti- 

formis  quifque  ;!d 

innoccncis  virxia- 

finciam  redigicur , 

quia  i  baprifmo  ab- 

rcnunciare    facha- 

nxac  fidcnidomi- 

ni  conftccn  purci- 

pimur  ,   ncgat  (e 

Maaman  vlcra  dijs 

,  cacuru,fo]i  per  om 

nia  Dco  lcruicurii. 

Parcem  ccrre   fan- 

ct^fecurollit',quia 

bapcizacos  oporccc 

dominici  corporis 

parcicipacione  con- 

limari . 

a  Defccndn,  &  lault 
"^  ittlordane,  &c. 

4C  Ambrof.Tuncil 

k  iiiic,  in  Ijrdanc 

ineTfic,&:  furrcxic 

fanus.  Q^id.n.figni 

fic3C?Vidi(ii  aqiia, 

icd  n6.nqna  onin;s 

ianac,fed  aquafana: 
,j,que  hab  •cgratiam 

Chfi.  AlKidcficlc- 

mencum,a!iud  con 

fccrauo  aluid  opus, 

aliudopcracio .  No 

faHac,aqua,ni(ifpiri 

tus  fandusdclccn- 

deric,&aquaillam 

confccraucric . 
Pfi  ifr  Idem.  Q^od  no 
,bisimpo(Iibilc  im- 

pctracu  vidccur,Deo  donare  pofTibile  eft.  Na  &C  impolTibile 

vidcbatur,vc  pcccatum  abiueiec  aqua.Dcniq;  Naaina  Syrus 

lepcam 


lcpram  fua  mundari  per  aquam  poffc  non  crcdidic .  Scd  q3  D 
imponibnc  erar,fccic  Dciis  pofTibilcc(Tcqui  caca  nobis  dv)- 
nauicgraciam.  SimiliccrimpofiihiTcvidcbacurperpenitecia 
pcccaca  dimicti:concc(Iithoc  Chnltus  Apoftolis  fuis.quod 
ab  ApofTolis  ad  facerdocum  ofticiatranfmiflliTn  cft. 

b  Q^'anQn accipiam.  Q?«tt.r#. 
4«  Theod.Prophe- 
ca  valde  expctcdi 
paupcrcatem  pr^cu 
licomnibusdiuitijs 
&C  lcgcm  cuagelica 
adimpleuic  prius^ 
{cnetin.Gratis  enim 
inc\wt,accepijiis,f^ra' 
tiidate.  Virauc  ille  . 
admirabilis  crcdes 
vcl  ipihm  ccrra  If- 
raclis  ctre  fand-ifica 


i  fpiricu.-ilemnonpocueruntintelligcreefficaciam  ,  quia  ani- 

A  malii  "oni  noi  ptrcipn  :f;i-  fu-rt  fpiniHsDei.  Serui  melioricon- 
M.ii-  filioad  mandatum  prophcticum  pcrfualcrunc,  qiiia  fxpc 
ftj:.  dominus  muiori  rcuclat  quod  mdius  cii.quonimy  perfona- 
"'  rmitceftorDeuTnoi  eji .  l.ovo  feptics  refhtucacfT  caro  fi- 
cutpuericaro,quia 

Ve.nit  ergo  Naaman  cum  equis  &  curribus,&  fterit  ad  oftium  do 

mus  Elifei-Mifitcjueadeum  Elifeusnuntium,  dicens.  Vadc&  i 

lauarefcptiesin  lordanc,  &recipietranitatem  caro  tua  ,  atque  ^ 

mundabcris.-Iratus  Naaman  recedebat,  dicens.   putaram,c|uod  3 

egrederetur  ad  me ,  &  ftans  inuocaret  nomen  domini  Dei  fui . 

&  tangcret  manu  fua  locum  lcpra^ ,  &  curaret  me.  Nunquid  non 

meliores  funt  Amana  &  pharphar   fiuuij  Damafci  omnibus 

aquisKrael,  vt  lauer  ineis  &  munder  ?  Cumergovertiflct  fe 

&  abiret  indignans ,  acceflerunt  ad  eum  ferui  iui ,  &  locuti  funt 

ei:   pater,   &firemgrandcmdixiflcttibi  propheta,  certc  fa- 4 

cere  debueras .   Quanto  magis ,  quia  nunc  dixit  tibi , 

mundaberis  ?  Deicendit,  &  lauitin  lordaliie  feptiesiuxta  fer- 

monem  viri  Dei,  t  &  rcflituta  eft  caro  cius  ficutcaro  pueri 

paruuh ,  &  mundatus  cil: .   Reuerfufqueadvirum  Deicumvni- 

a  f  Rsc  eit  cathoUca  piofc(bio,r|UOiiiain  omncs  di  j  gentium  d.vinoiiia. 

uerfo  comitatu  fuo ,  venit  &c  Itetit  coram  eo ,   &  ait  :   Vere  fcio 

quod  non  fit  Ocm  aHus  in  vniuerfa  tcrra ,  nifJ  tantum  in  Ifrael: 

Obfecroitaquevraccipias  benedidtionem  a  feruotuo  .    Atil-,    _. 

le refpondit :  Viuit  dominus  ante quem  ilo,quia non  accipiam.  ^" nncc^ukui  Dd^Pro 

Cumquevimfaceret  jpenitusnonacquieuit.DixitqueNaaman:      phctx-auce  lureeft 

Sedobfecro  concedemihi  feruo  tuo ,  vt  toilam  onus  duorum  1 1  ll"i".SL'^.!'A?:'?  J-ed!"' 

t  burdonumdeterra.   Noncnimfacietferuustuus  vltra  holo- 

caullum  aut  vidlimam  dijs  ahenis  ,  nifi  domino .  t  Hoc  autem 

folumeftdequo  depreceris  dominum  pro  feruo  tuo,  quan- 

do  ingrcdiecur  dommusmeus  templum  Remmon,  vtadoret, 


6 

7 


b 


.   c 


can;,rogau!Cvcduo 
oncb  rnulorumex 
lauare&  5  caacapcrcc;  vcfug 
cani  domino  Dco 
foli  otfcrrct  lcgeco 
fficuca  nicrificia  . 
H.CC  aficIudcBosac 
cufanc^quodcu  &C 
legem  h'abcanc,&: 
prophccas,&  facer- 
doccs,  &uiiracula 
vidcac&figna,cul- 


ti^^&iuftalencecia. 
i2-Na&furcum  Gie- 

zinouic,&:Naama 

nis  lepramei  adiu- 
■  dicauic. 

C     TolLmonus.P^t- 


t  Pro  re  hac 

parcatdomi- 

nuf . 

Eacherius. 

Rabbanus. 


&  illo  innitentefuper  manumfmeam,  fi  adoraucroin  templorj  tem fanci-c tcrrx fe     .   

^  ^,  {       .  j",  ■        r  -i-i--^  cum  ciilic  Naaman  Angelomus . 

Remmo,adoranteteomeodernloco,vtignoicatmihidommusi4  vc  poneret m teplo  |nie. 

fcruo  tuo pro hac re :  Quidixitei.Vadeinpace.  Abijtergo  abi?  "^<^^o™"i5  <^f^per 

^  i  o  j  eam  confiffensdo-' 


ra  adorarer . 
adoraret . 


niinu  cuiuseraccer 
nc  ofTcnderec  dominum  fuuin,  fiparitcr  no:i 


,0  Gie^i 


NICOLAVS    DE    L^YRA. 

1  Mifitf,  <w/.  Hiccofcqucncerponit^Naamacuratio,  cudf . 
z  yade&  lauaie.  Hocauc  (ibi  mandauicpemucium,  vtDei 
potentiseniagisartribuercturmiraculum  ,  coq,  propheta 
non  locutus  tuit  cum  co ,  nec  cu  tct.-git  ficut  crcdcbat  Naa- 
iTia,crcdens  quod  in  ipfo  prophetaciietaliquavutus  curadi 
ipfum.  3  haiHs  K^aaman.  Eo  quod  pcr  ralc  modum  fe  cura- 
ri  n6fperabac,cum  fluuij  SYriajclTenc  ita  boni  vel  meliores, 
licucnuujiis  lordanis,ncc  lamc  habcbac  aliquam  virciitem  . 

4  Si  rer)i^randim,&  c.  Id  cfl ,  diflicilem. 

5  Dixifftt  tibipropheta  certefacere  debutras  .  Q^anto  magis ,  quia 
nunc  dixit  tibi,lauare  &  mundabeus.Defcendit  <cr  lauit.  Ht  mulco 
niagis  icm  facilem  quam  tibi  mandauit. 

6  Et  rejlituia  eft  caro eius  ficutpueriparunli^&  mwidatus e/l.Quq 
cfl  purior  quam  in  xtate  virili  aut  fenili,quia  caro  ad  gcacra 
tapcr  alimcntii^quanto  proccdit  vltcrius,  tato  fit  impurior, 
licuc  vinu pcr  admifiionem aquar,  vc  habetur  i  .de  Gcncra- 
tionc.  7  ^iierfufe];eftadvirumDeicuvniuerfo,&c.  Vtoflcde 
rcc  fcgratum  Deo  &  prophcta:  dc  fua  curatione .  lo  fubdif . 
o  yerefiio.Et  flc  fide  vniusDci  quam  conccpcrat  cordc,co- 
tcffuscfiorcfccudum  dictum  Apofloli  Ilo.  lo.b. Cor</e  ctedi- 

tur 


tur  ad  iufliiiam^ore  autem  confefjiofit  adfalntem . 

9  obfecro.  idcff,muncragratancer  &:  deuote  oblaca , 

10  Viuitdominus.  vt  offcndcret  fe  non  qua;rcrc  fua,  icd  ani- 
ma:  fux  iV  corporis  falutem  . 

u  yi tollam.  Animalia funt genita ex  equo & aflna.ficut  mu 
lus  ccontrario,fcilicet  ex  equa  6l  aflno . 

12  De  terra.  fcilicct  Ifracl ,  quam  rcput.ibat  faiiciam  proptcr 
cultum  Dei  ibi  cxifrcntem,intendcbat  enmi  cx  ca  faccre  al- 
carc  in  domo  fua .  fccundum  quod  dicitur  Exod.20.  Mtare 
de  terrafaaeiis  mihi,&  ibi  immolaic  Deo  c^li.  Idco  fubditur;  V\o» 
c«/?B/a.Scquitur:Hoc<2Ktew.Et  fubditur: 

1 3  Si adoratiero in. non  idolum, fed  Dcum  verum. 

14  Ft  ignofcat.  quia  non  poflum  ifiud  bono  modo  euitarc. 
ly  Qui  dixit ti.y adc in pace.  Acquicfccndopctitionilu(j':fcd 
quia  non  (blum  adoiare  idolum ,  fcd  eciam  umulare  haiic 
adoracionemcfl  peccacum  :idco  dicunc  hic  aIiqui,quod 
quiaNaamancratneophycLis  ,idcoin  hoc  fibi  dilp-nfauic 
Elifc^  &  fimilicer  q3 polfcc  (^'diricarc ad  ofFeredu  facrii^icia 
excra  tcmplu,&  ctextra  tocam  terra  ifracI.Scd  iflud  non  vE 
coueniccer  didii.Pnmo,quod  Naama  fueric  neophycus,^^ 

proprie 


MORALITER. 

i  Vad(  &lauare.  i.rccipc bapcifmu , quia  dicitur loij.a.  'Hjft 
tjuis  renatus  fuent  ex  acjua  &  fpiri'.ufan£lo,non pott.ft introire in  re- 
.|nam  Dei.Qnorl  ^\xz  dicit'.  Lauarefepties,  no  cft  rcfcrcdu  m  ad 
b,ipcifmi  rcccpcioncm.quia  recipitur  fcmcl  cm,fcd  ad  fcpci 
formcm  gratiam  fpiritus  fandti  qu^confertur  in  baptifmo  . 
^  Et reHi,  c^a  pcr  baptifmum  dcuotc  reccptum  mudatur  ho 
mo  totalitcrde  pcccatis,&  rccupcrat  mcntis  innoccntiam. 
•  ^^^/"o.PcrqddcrignaturquodaduItusbapcizatus  dc- 

bec 


bct  Dco  regratiari  de  fua  rcgeneracione  fpincuali.Alicer  pc 
dicijq?  pcr  N.iaman  leprofum  fignificari  pc  quilibcc  infcitus 
pcrmortalcpeccatum,quiaudita  pcr  prxdicatorcm  uifli- 
tia  Dci  6c  cius  mifcricordia,contritioncm  concipic,  6c  ad  ip 
lum  pcr  ptrnitcntiam  veramaccedit,&:lauaturin  lordanc, 
idc(^,lachrimis  pcnitenti2,qu^benc  fignificatur  p^-r  lorda 
ncm,eo  quod  intcrprccatur  riuus  ludicij.Lachryniij*  vclo  di 
£tx  fluunccx  diuini  iudicij  conlideracioae ,  &:c'umficlaua- 
tur  ad  mencis  mundiciam  rcftauracur . 

f  Dixitquc 


8c?i        Glororcli.&NicolaidcLyra. 


8^2 


^  a  GJc^/. Rab.Pra»rupnim  vides  intcrprcMCur,  fiiic  vallis  y'\- 

A  fjo.  Is cft  Frr.iel,qui  aliquiido  pucr  Dci,vndc.  "Puer  Ifrael^/^  di 

Pi««»".4r  tcxitum.  fcd  po(^^  fprcto  cuangclio  in  foucnni  nuaricix  fe  p • 

cip^tauic,  qnaai  tilij  Dci  pcr  baprifnHim  ren.iti  fprcueiu  ic, 

jurto  ludicio  lepram  crrorisquacrcdentes  dcpolucrac,  ipfc 

ilbi  confciuit.  Sic  on» 

S'".^',,"^'  ""  ^l"'  port  bapcif-  a  coteledlotempore.Dixita;  Giczi  puerviri  Dci .  pcpercic  do 
*^  ■  ^"'*-  mum&;  cnHdaciore  ki  .-      '     n  -  i    ' 


cnim  pretio  taxatur  Dei  gracia,ncc  in  facramctis  lucru  qu«  ] 
ritur,(od  obfcquiii  I jccrd^ocis.Non  cii  facis  cW  ,  ti  hicrum  ip, 
fenon  qu.Tras,hmilixquoquc  cua:  cohibende  silc  manus. 
Cico  turpc  in  Giczi  fcquicur  lcpra  mcicede,&:  pccunia  nii. 
\c qfica corpus-animumqj comaculat,  ie/'»'-^  ?<J.t'»'j'»,inquic, 

adh^rcbit  tihi ,  Faiito 
quoque  auAor!s,fuc 
ccifiodanacur  h.tic 


Proii.j^.b. 


B 


vjcam.id  priftinarcr 
uertunrur,  furdibus, 
quibus  fe cxucos  fpe- 
rabanc,  ircruminu»-! 
uuncur,hiccftcanis 
rciicrfusadvomicu  . 
b  ?v(/<»c  ijimr  accefijii 
argeftitun  &c. 


xccipc. 


minu.smcus  Naamnn  Syroilti  ,vtn6acciperctabeo  quceat-      di?.  Incxpinbilis  cft 

tulit.Viuit  dominus,quiacurrampoIleum,&accipiamab  eo      cnim  vcndici  ailpa 

aliquid.  tt  (ecutus cft  Giezi  poft  ter(.^um  Naaman.Quem  cum      "/S^^^V  & i-ira vin^ 
.  ,1 V-     1,  "     i  r      i\-i-     i^         •  '    r^-'  •  d!dac.vlcliistranUc 

viai(lctillecurrente.3die,  deiilijtdccuru  moccurlumeius,  &  «-  adporteros. 

ait:KedeneiuntoTa?  ttilleaic  .Re(5lc.Dominusm€usmi(it  ?  :''  <^l"yfof.Ciir.icur 

j  j  K«j  jj  jir  I         Naaman  Svrus,&  lc 

nie  ad  rc ,  dicens.Moao  uencrunt  ad  me  duo  adoieicentes  de      p„  q^^jt^^  pcrfimdi- 

montc  Ephraimexfiiijsprophetarum:daeiscalentum  argenti 
&  vcftes  mutatorias  dupliccs.Dixitcj;  Naaman:  t  MeHus  eft, 
utaccipiasduo  talcnta&coegiteum,  li'j;auitq;duo  taletaar- 
gcnci  in  duob.raccis,&:  duplicia  veftimenca  ,&:  impoiuic  duo 
buspuerisfuis,qi]i&porcaueruntcoraeo.Cumq;ueni(rct  tia  6  lams.Alius  virui 
uclperi,tulic  de  manu  eorum,&  repofuit  in  domo.Dimifitq;  ui  cxemplum  ofien 
ros&iabierunr.Ipreautemgreirusftetitcoramdominofuo.Et 
dixiteiElifeus.ViiuenisGtczi  JQuirefpondit .  Non  iuitier- 
uus  tuus  quoquam.  At ille  ait.  Nonne  cor  meum  t  in  pr^fenti 
Crar,quado  reuerfjs  eft  homo  de  curru  ruo  in  occurfum  tui  .=• 
ui  tepu5  quo,  -{«'idem .H.^bcs  do-  (,  t  Nunc igitur  accepifti  argentum ,  S< acccpifti  veftcs,  vc emas 

oliueca,&vineas,&oues,&boucs,&reruos,&ancillas,tfed&  9  ^'■•'».^'^1=' "^^^''l^'»*'^^-' 
,  .,  ji         1  •     -1  •  o  r     •    •  I-        ■    r  midac,vccxcp!i$&  . 

lepra  Naaman  adhi^rebittibi  &  iemini  tuo  viquemiempicer-      fidt,  pciu,&pcrfidi? 

num. Et  egreftus  eft  ab  co  lcprofus  quaft  nix.  *"  fuppliau  cundis  ge 


Jib.dc  4ign.f^  -5«  Ambrof  Qui  Gic 
(ctAo.c.%.       2j  ^  Simonis  fcdan- 

lG;.pUce  vcl  mrfcnccnciam  ,  fnn- 

jc«)iiielcc    Si,   ,1  e-  ' 

•'•  di  cpifcopacus   gra- 

tiam  cocmcrunc,nc- 

quaquam  cimentcs,a 

beaco  Pccro  ic  cum 

Simonc  fuilTc  dam- 

natos .  Ec  lcpram  cii 

Giezi  a  fando  fufce- 

pifle  fecrcdacElifeo 

qui  gradumfaccrdo- 

taicm  ^flimantpecu 

nrjs  compararc . 


Inc.4.  l.ite. 
^  An  non  no 


jbiifti  vt  ac-  rpini  priccptu.^n^va- 
f  iperes .         jj j  pr^ccpcum  ,  gratis 


cur  fcruus.  Syrofi- 
desattuiit  gloria,& 
Ibruo  |)!idia  intiilit 
peua.Aluis  fuisrcd- 
duur  fanus,ahus  cu- 
dis  oficditurmat 


alius  mericu  fallae 
oftcdic.PcrNaau 
Dcus  collaudacur  , 
Giczic^lcf^ciudiciu  "« 
metuicur.  Indc  lalus 
nafcit^hincmcc»,  i!i 
de  'Tloria  petit.liiiK 


t"»? 


'     Q  nec  vcndcre  mvlTC- 

'  riUjfcci  offw-rrc .  Nfon 

cnim 


II 


tibus  monftrarccur 
CAP 


NICOLAV5  DE  LYRA. 
4«  propricloqucndoncophycjs  dicitdenouoconuerfus  ad 
aliquam  lcgc,flcur  circuncifas  de nouo  ^piid  l|udeos,  &C  bap 
tizacu^ .apud  Chriftianos^Naama. vc:o  no  fuiccoiiuerlus  ad 
Iudaifmu,qui:i  non  fuiccircuiicifus,nec  percof.-qucns  ad  le 
ecm  Mofaic.-im  ub]i'-cacus,fcd  credidic  Djii  qui  colchacur  a 
Biijs  Ifratl  elTc  veru  Dcu  &  ib  o:n  vb.  colendiim ,  quo.d  6C 
mulci  Gcncilcs  fecerunc ,  &  finc  Icgis  M  )fiicie  obfcru  vici-T.. 
ialuaci  fLK-ruc,q.a ad  ipfam  non cen:b mL^ficuc  alias  ditfuiius 
diiiJucft.  Sccundo,quiacaqaBfiii-,perfL:  milann  ?uc  dt- 
fpcnfabilia,quia  non  pofTunc  benc  ic.  abfq;  peccaco  ficri ,  dc 
quibus  efl  fimulatio  idololatria:,&:  idco  non  vidcbitur  bcne 
didum  quod  Elifcus  in  hoc  ipii  N.iamm  difpenfiueric,  fe  d 
folum  ei  declarauit  illud  elfe ibi  licitum ,  qd  tirrvcbat  cflTe  illi 
citiijficut  folent  facere  cofcicci^  ciniorofc  ,  hcbat  cnim  ifie 
Naaman  otficium  fuftcntandi  regem,quia  llcut  rcgin-e  mo 
dopcr  milites  fuftentacur,  ica  fimiliter  cunccemporisrcges 
per  principes  magis  flbi  propinquos,iftud  auc  non  erac  illici 
tumdenacurafua,xqualicer.u.pocei-ac  fieriexcra  cen^plum 
idoh  ficuc&incra,  licucflaliquapucllaChriftianacapta  a 
Saracenis  efTet  obfcquio  alicui'  domiiix  deputata  ad  dcpor 
tandum  caudam  fu^  vcftis,n6  vidctur  illicitum  ,  quod  cam 
portarccincra  phanii  Mahomeci  ficuc&excra,dumcamen 
hoc  non  facerec  ob  reuerencia  aliquam  Mahomeci,  fcd  folii 
incendens  fuii  officium  cxequi.  Et  hoc  peccbac  Naaman  ab 
Elifeo.f  quodidcm  officiii  quod  licicc  faciebac  domino  fuo 
cxcra  phanum  idoli^polLcc  Iibi  facerc  :ncra,non  ad  aliquam 
idoli  rcuercnciam,fed  ne  incurrcrct  domini  liai  otfensa ,  & 
hocconceflicei  Elifeus,quianonerac  illicicum,  vc  didu  eft. 
Tcrcio.non  videcur  benc  di61:um,qd  ci  difpenfaucric  dc  alca 
ri  conftrucndo,&  ibidc  ofFcrcndo,non  folii  excra  Hicrufilc, 
fedcciamexcraIudcEam,quiaillud  folufuic  prohibicum  lu- 
dcis  poft  cepli xdificacione,,^: qn  £irca  domini  habuic  ftabilc 
nTanfioncm,prouc  di»i^um  fuic  Deuc.2.  &:  i.lleg.y.  Naaman 
vero  non  cencbatur ad  lcgem  Mofaicam,  vc  prxdiiitjni  cft, 
^  idco  pocer^c  ahbi  licice  D.eum  colere,alcarcad  hoc  aedili- 

cando 


cando  &  ctiam  off jrcndo,ficuc  filij  Ifrael  afi  legc  datam,  vc 

parec  dc  Abraham,  Ifaac,  &  lacob  in  Genc.in  pluribus ,  lo- 

cis.Quod  aucem  ad  hoc  N-i.iinan,  pccijc  onus  duorum  bur- 

dpiu.ndecerralfracl.fuiccxfpecialidcuocionc  ,  vcdiolurti  j 

eft,l!cec  aJ  h ,>c  no'i  cenerecur,^:  i Jeo  circa  hoc  non  fuic ali ' 

qu.idifpenficio,fcd!icicaconc::(Iii  , 

I  jO  .vir!//?.  Hicconfequeaccr  Jcfcribicuripfius  Giezi  j#- 

ftio p-oprcL- 111  jlcipIcK  eius  peccacum  in  facto,  quorurr^fi- 

mum  fuic  cupidiras,qu3  eftradix  omnium  maloium,  vcdi 

cic  Apoftolus  i.Timoch.(S;.&:  hocnocacur  cum  dicicur.  Te^et 

ctt  hccc  cnimprophcca;  non  acciperenc  .aliquidquafi  prc' 

tium  propheci<c,  quia  tamen  pauperes  eranc,viucbanc  dcob 

lacis  libi  curialicer  &L  deuote . 

2,  Defilij^,  Propccr  reuerenciam  domini  fui,  &  gracicudincm 

beneficij  fibi  collaci . 

^  Dominus  meus.  xn  hoc  menciebacur,&  fic  fuit  peccatum  fc- 

cundum. 

4  Me//«j-c/lnf (tfc.fcilicetcuilibetiuueni vnum  .InHebr^o 

habetur.  J/<rj  >»;7>/.fcilicetquod  mifcritteElifcus,  &:accipc| 

duo talcnta,&  fecundum  hoc  fuit  hictertiu  pclm.f  pcnuriiil 

j  Etimpofuit.  ideftjduobus  de  feruis  Naaman . 

6  Cuniqitc  ■penifjet.  nc  Elifcus  cos  viderct  &:  pcrcipcret,quocl 
Giezi  aliquid  a  Naama  acccpiiiec,  &i.  fic  commific  quarcum 
peccacum.f.furcum  rei  nocabilis . 

7  i^ndc  venis.  Non  quxricex  ignorancia  ,  quia  in  fpiricufa-; 
6him  viderac  vcpoftea  (ubdicur ,  fcd  vc  cius  rcfpofioneeumi 
de  mendacioconuinc<;rec,vnde  fubdicijr. 

8  Von  iuit.  Quiamentiebacur  ci  c[v\i  babcbac  fpiricum  fan-i 
dum  ficuc  Ananias  i5c  Saphira  Pctro,vchabccur  Ad.yJdco! 
fubdicur  cius  iufta  punicio,cum  dicicur. 

P  Sed  &  /r.  idcft  e.adcm  fpecies  lcprx  quam  habuit  aqcc cu* 
rationcm  fuam . 

lo  Egrejfus.  qui lcpiofi  fcparabantur a cohabitationc  homil 
nuin  fanorum,vc  habctur  Lcu.  i  ^  ' 

l  iQ^aft  nix.  Color  enim  albidus  &  tranfparcns  cft  fignu  lc- 
pra",licut habctur Leu.|  j.prouc  ibi  plenius didum  fuit . 

"  CAP 


'.  T 


M  O  11  A  L  I  T  E  l^- 

I  Dixitque Gic-:(^piier.  Pcr  iftum  Giezi,  qui  currens  poft  Naa 
pian  accepit  ab  co  munct a,fignatur  cupidus  in  eccleu.i,qui 

pro. 


firo  collationc  fpiritualium  qua;rit,ve]  repetittcniporalia,t^ 
'ciiclepraNaamanadhxlicGiczi  &i.  femini  cius,  lic  ^itiuni 
iiinoniieadhxrec  ifh  (Sc  fuis  fcquacibus. 


8p3     IIIL 


Rcgum 


A  D  D  I  T  I  O.    I. 

Incap.5.  vhi  dicitnr  in  podilh.S ed ijlud non  vldetur  conucnie- 
terdi£ium.  Primo  quia  Naaman  fuit  ncophycus  &:c. 
iicctNaama  non  fuit  conucrfusad  ludailmu  ncq;  circun 
ciius.iuit tfi neophvcus,quia  dc nouo conueifus ad  lcge  na- 
luracqua  hactenus  non  fcruabat,  f  m  quani  cft  illicitu  ado- 
,  jarc  idolum,&:  ec  fimulare  calcm^adoracionem,  prouc  ipfe- 
j  »iet  portil.aircrit  in  hocloco,  diccs  qilimulatio  idololatria: 
'  eft  per  fe  mala ,  fed  oia  qiK-c  ftint  pcr  fe  mala  illjcita  liint  dc 
itirc  naturas.cuuis  pnncipalc  principiu  ci\  qd  bonil  ert  pcr- 
fequcndu  &  malu  cft  vitandu  vt  coitcr  tcnccur.  Sed  aduer- 
■tcndiTi  crt,qj  licct  idololatna  &:  eius  fimulatio  Ijnt  illicica  de 
iurc  naturSjtfi  illud  qcf  hec  fpecie  illius  fimulationis  fcu  ado 
jationis  fl  non  fit  adoratio  ncc  cius  Ijmulatio,  no  vf  iilicicu 
dciure  natur^,  vt  patct  in  pra;fcnti  cafu.Si  Naaman  intrans 
phanii  idoloru,exercendo  otfifi  fuum  in  iiiftentando  d.im 
fuum  non  adorarec  idolu^neq;  ct  fimularet  fe  adorare^ncq} 
talc  adorationem  fcu  fimulationcm  intcndcrct  ,  .^dhucta 
cftibi  ipecies  mAli,quiahis  qui  calia  non  bfi  difcerniitappa 
rere  polfctipium  iutrare  caadoradi,  fjcut  &:  diis  fuus  intra- 
bat.Qj^  licct  de  iurc  natur^  no  lit  prohibicu ,  prohibecur  ciTL 
^c  iure  diumoyCcfle  Apoft.I.ad  Thci^  j.d.  .^ib  omnifpecieraa-' 
Uabfiinete  vos  .  vndedcclaracionehuiusvidccurpctercNaa- 
jnan.Ec  Elifeus  declarauic  fibi  non  cflc  illicicua" ,  &:  hoc  no 
difpenfando,  quia  Elifcus  non  habebat  potcflatcm  difpefan 
di  gcneraliter,fed  hoc  folum  libi  dcclarauit. 
A  D  33  I  T  I  O.    II. 
In  eod.cap.  ^.vbi  dicitur  in  pof}iIla,In  Hcbrco  habctur, 
lura,  fciIicet,quod  miferit  tc  Elifcus. 
Vcrbum  hocl  qd  hic  ponitur  in  Hcbr.Tofrequcntat'  in  fa 
crafcnptura,&  quandoq,-  in  translationcnoftrainterpretat' 
incipcrevt  I)ciiZ.i.a,vbi'ir,Inccpit AJoyfes  cxpUnAre lei^em ,  dC 
jnalijsqiiquc  inicrpret.it''iurare,vt  Exod.i.d.  J//c,f'</V  Moyfes 
Mitare  ctm  lethro.  Sed  ^vn  Hebraicam  veritace  verbu  ifKid 
2quiLjocumefl,nihUaJ.iud  fignans  vbicunque  ponitur  nifi 

actum 


Cap.  VI. 


8^4 


a£him  volcndi.Itaquccum  dicitur.  Incepit Moyfcs explanare , 
non  dicic,nifl  voluit  Movfcn  cxplan.arc.  Similitcr  vbi  dicic. 
J«rfl«/f/jai);V(zrc,  nilaliuddicit,  nifivoluithabitarc,  vndc  in 
hoc  loco  dicebat  Naaman  Giczi ,  quod  velletaccipcrc  duo 
talcnta,nee  fit  aliqua  mentio  dc  luramcnto. 
R  E  P  L  I C  A.  In  c.^.vbi  poflill.dicit.Naaman  Syrum  no 
conuerfum  fuifTe  ad  ludaifmum  pcr  confequens  non  neo- 
phvrum,ficuc  quida  dixerunt.Burgcn.obiicit,diccns,quam 
uisSlaaman  non  fucrit  conuerfus  ad  ludaifmum,  tamcfuic 
conucrfus  ad  lcgc  natur.e  qua  hadlcnus  non  icruabat,  io  dc- 
buic  dici  ncophycus.Scd  alfumptum  vf  falfum,  quia  fecudii 
Apoffolumad  liom.i.&gcntcscaqua:  lcgisfuncnaturali- 
tcr  faciunc,ergo  non  minus  Naaman  q^  alius.  Ncc  fequitur. 
Ignornuic  vnii  vcrum  Dcu,&:  cius  cultil ,  qucm  nunc  ^fef- 
fus  cft.  tgicur  cunc  primo coucriiis  eft ad  lege  nacur,E,  nam 
ipfc  fjcuc  &  cetcr.T  getcs  facicopcra  legis  natur2:,iuxta  prin 
cipia  jllius  legis  nataraliccr  imprcifa  quamuis  nop  pcrfecte 
intellcxic  i^  icciC.  Vii  iicut  ludxi  lcgis  trafgreiIbrcs,&Chri 
fti.inimali  pcrpniam,vclpcr  prcdicationeconucrfj,  hodi- 
ciicur  neophvci,lic  ncc  Naaman,nec  alij  fub  lcgc  nacur^im 
perfctfe  viuctcs.H.Tbuic.n.Naaman  ex  liabicu  illius  lcgis,q, 
ipccies  mali  ficab  oib.nacuralicer  vicand.i ,  ii  cn  commodc 
vicari  no polfcc  effe  cuipa  vcnia digna.  InccUigcs  dcniq; ex 
miraculofa cuiacirca cu in noie  Dei Ifrael    fada iblum  iUii 
vcrii  Deiielfc,&:  eufblii  adoradii:hacconclufione  clicu/c, 
q  J  dc  ccccro  idola  colerc  no]lec,fcd  Dcu  Ifracl  in  oi  loco  ec 
in  ceplo  Rcmon,qii  iuxta  fuum  otiiciu  qj  in  licera  exprimi^ 
intrare  cu  regeoporccretrqui  iiigrcirus  quia  fpecic  mali  pric 
tenderc  potlet  vcnit  expiandus:  fupplicauit  igit^^EIifeo^vc ^p 
huiufmodi  cxpiacione  Deii  dcprecari  vcllcc.  EcannuicEIi- 
{c\.\s,diccs.vadc m pace.  Frufira  igit^dicic  Burgen.  quod  Eli- 
fcus  hoc  declar.auit ,  qtf  excrcicni  fui  oifici)  fpecie  mali  he" 
rcc,c[.a  Naaman  hoC  cx  lumincnacurali  vidic,&quiaabEli 
feo  pcciuit  folum  or.ationcm  pro  fcad  Deum,  no  difpefacio 
oe,ficut  quida  dicunc,nccdcclarationem,  ficutBurg.dicic. 


C  A  P.    V  I. 

•5«  Theod.  Chorus  prophetarum  cx- 

Non  cnim 

h.ibebanc  domos,fcd  vtcbantur  tugurijs.  Quam  obrcm^ 
:iiagnoiIIoprophctafupphccspcticruncvt  abireccum  ip- 
iis li2na  fecancibusad  ea  con 


Dlxernnt  autcm , 
cremam  amplcdcbacur  paupertatcm 


flrucnda  .  Tanta  autem  vtc- 
bantur  paupcrtate ,  vt  nc  {c- 
curim  quidcm  iuihncrcnc 
poifiderc .  Cum  vna  quidcm 
cette  cecidiffct  in  fluuium,di 
•xitquica  acccpcraccommo 
daco,6domine,i!<<f  ipfum  fuc 

e^  racdacumcommodaco. 

fcrt  b  .Acciditautem.  Rab.  Cum 

'"« impios  ludxos  p  corpus  ope 
raca  pfcntia  Chrifti  tanqua 
mfructuofas  arborcs  ca;derec 

^ ,  ^  vndc.  Ecceject^ris  ad  mJicem  ar 

''  ^'OYitpefitaeJl.  Ab  cis  interuc- 

nietepaffionc  corpus  ipfum 

'«^♦'dcfcruic,profunda  defccnd;t 
quod  in  fcpulcura  dcpofltum 
canquam  ad  manubriumfpi 
*  ncu  rcdcunce  rcfurrcxic. 

Rab. 


C  A  P.    VI. 

Ixerut  aucem  filij  prophe- 

tarum  ad  ElifeuiEccc  lo- 

cusinquo  habitamusco 

ra  te,  angurtus  eft  nobis, 

eamus  vfq;  ad  lordane , 

&  tollacfinguli  de  fylua 

materias  fingulas,  vta:di 

ficcmusnobisibilocum  adhabitandum.  Qiii 

dixit .  Ite.  Et  ait  vnus  ex  ilhs .  f  Veni  ergo  &  tu 

cum  fcruis  tuis.Refp6dit.Ego  veniam.  £t  abijt 

.  cu  eis.Cumqi  veniflenc  ad  Iordane,cajdebatU- 

a  fChriftus  infrutluofoj  arguerct.     b     TPrauos  increpnret. 

b  gna.tAccidu aute  vt  cii  vnus  matcria  fuccidif- 


Rab.  Curandu  valdc  cft ,  nc  intclle£lus  otio  corpeac,  ne  in  £) 
cxcrcit.itionc  opcris  vitioclationis  euanefcac . 

Greg.  Moral.  FcrruminmanubriointelIe6l:uscfl  incor  Eucherins 
de,hoc  lignaca:duntur,cum  praueagcntes  increpantur,qcf  Ribbanu». 
dum  fluxc  agitur ,  dum  lapili  vanx  glorix  non  vtatuf ,  fer-  Angciomus. 

rum  in  aqua  perditur,quia  ex 

dilfoluto  oper 


5 


t 


;re  intclligcntia 
fatuatur,qu9  ad  hoc  darur.vt 
d.itis  ante  oculos  cx  bona  a- 
ilione  refl:ituatur,vndcfequi 
tur. Hocipfim  .  Eledi  vcrofi 
quado  ofiendut ,  ad  cor  velo  £ 
citer  rcdcunt ,  iS:  culpam  la- 
chrymis  infcquunrur,  vnde. 
Heu  hcii,  &c.  Qui  flcccs  caute 
infpiciuc,non  folum  qu.r  ma 
la  comiibrunt,  il-d  etiam  quar 
cx  acccpto  muncrc  rcddcrC 
bonadebucrunt,  &  hoceft 
Heiiben,&  hoc  mnti4f)  acccpe 
ram,  ac  li  dicat.Illud  pcrdif- 
folutionem  negligcnticper- 
didi,quod  vt  per  bona  oper.t 
reddcrem  ex 
ptoris  acccpi , 

Dcus  « 
F 


gratia  red<;m-  ^  pg  £„„f^,. 
fed  nmiquam  dift.i.c.rtuc 


NICOLAVS    DE  LYRA. 
C  A  P.    VL 

I  "pxTxcrunt  autcm.  Hic ponmtur  miracnta  ad infideliu inftdia 
JL-/  ium  reptcffionernyprimotamcnpr^mitiitiir  rniraculufa fcrri 
xatuiio,fecundo  di£la  reprejjio ,  ibi.  Rcx  autcm  Syria:.    Circa pri- 
mum  dicitur. 

Ecce 


1  EcccIocus./)/cif /'/c  J{a,Sa.  qnodGie-zj  ijui  crat  cupidus  (jtiado 
erat  cum  Elijeo,  molcjtus  erat fih,s prophetarum  venientib.  ad  Elifeii 
iie  cxpenderentur  ea  qu(£  dabantur magifirofuo ,  &  ideo  ipfo  abieBa 
propter  lepram plurcs  venerunt  ad  iLfcu,  et  io  non  fujficiebat  domus 
pro  habitatione  ipforum,propter  iiuod  volcbant  eam  dilatare . 
3   ToUantfing.  i.lignaqu^fitntmateriapro  dumib.£dificandis. 

Hcu 


MORALITER. 

1  Dixetunt  autem.  Sequitur. 

t  Cumnuevenijfcm.  Pcr  fccurim  qua Iigna cxdutur  hominu 
pcccr;nc  umcrcpatiodcfignat^^coquodhomo  arbor  con- 
uerfa  nominatur .  Vndc  di^  z.  de  Anima.  (j.  radiccs  arboris 
fiiiitori fimilcs ^ quia  pcr  illas  arbor  accipit  .alimcntu:os  aut 
eft  :n fugioti partc  horainis:radiccs  vaoi  infcnori parcc  ar 

boris. 


boris.  Igiturpcr  hanccarfionc  arborumbcncfignificic^in- 
crepatio  pcccantium.proptcr  qcf  lo.innes  Baptilta.incrcpas 
pcccatorcs  diccbat  Mach.5  caJafecuris  ad  radice  arbons  pojita 
cfl. Scd cum aliquisincautepcccantcmarguit.fcrru  fccuris 
dc  mannbrio  fligit  6c  fic  ii-ftqua  mergit'.  Na  illud  quod  pcr 
ficerc  poaTacli  caucc  ficrec,  ad  culpam  impucacur.  Sed  cjiii 
tales cx  indifcrcco  zclo  pcccatcs in  nij corrigedi  ff.itim  vc 
fuii  dcfcctum  cognofcunt  ad  penitcntia  recurrcnccs  diciic . 

Hen 


Spj        Glorordi&NicolaidcLyra. 


iXk 


S^6 


^  Dcu»  mcntcm  dcfbricqiic  in  peccntis  fe  verncicer  asjnofcif, 

^  Vndc  lilifcus  ]iu.mim  deorfiim  m!(ir,&:  ferriim  m  fiipcrficic 

atfulic,qiH.ircdcprorcor  pecc.'ic;)ns  hmniliar,  6:.  ca  qiiam  a 

rnifcrntinceHi^cncareforninc.Vndeinaliatr^lidonc  dic 


nuncur.vcpopiilus  Dci  non  rnm  bello,  quam  infidiaru  falla  E 
cia  dcuinci-^f.Ffoc  nud  Jt  Hlifcuspropheca  finchfTlmus,  mic 
fcns  ad  rcgc  i  ifrnci.&c. 


ti.3.Hcxaaie- 


tMlJ  ?  *  talii, 
.cl  ilUu»&il 


{ib.<)cki«qm 
jiiyUciijsini- 
lunnir.  ca.p; 


5 

4 


Idcin  illiscocnmretu 
lic,  idcmquoddifpo- 
fucras  indicauifSedc 
bac  namque  Elifcus; 
m  moncc,  rikior  mun 
do,  propior  cclo,&:c. 
Tiicniiccic  exercicus  \ 
vc  homincmDciad-  ^ 

r» 


^  inteinpAfic 


l?8'>.-. 


qua,  &  fcrrum  nat.i- 
uicvciquc  pr^tcr  na^ 


turam.Grauioi 


eac- 


c  '^.  ^(^^'""/"•^''"'«''•'/«fm/rf.YeJrc.Nulhiste^jnquiuc^dccuIic 
nuilusiuac6liliadenudauii,fcdcltin  iltis  ^phcca  findifli- 

mus,quiliquidco<j!;i- 

f  In  f ipfundo:     t  P"ditnr  ime!lijrntia  ccrdij  f^s    nOUIC    liouidlo- 

difl'oluni<nc  noRli-Jcnna:.  '  /-  -^       .1 

c         »1  rb  r         <•    •  ^  „1  •     11      o      •  qiicris,icic,  X  QU.T- 

lct.cadcretierrum  iccunsmaquam.  Exclamauitiilc&aic.  iunquc'  occulce  dif- 
Heu  hcu  hcu  dominc  mi,<I?Ni  hoc  ipium  muruo  acccpcra.  Di-  i  pc  fuens,recognofcit 
xitautcm  h<->mo DciiVbi  ceciclit?At  illc mothauitei  locum . 

a  ^t<.cHiit  ad  i.irr m  ffMrltus  . 

•''  Pr^ciditei-go  lignum&imifitiIluc.Natauitq;ferrura.Etait.  i 

\  P j[e:iai  tejrcna  fiipcrba  f..nticns  a  filio  Incis  pcrrcquriur.  ^ 

b  Tollc  Quiextcnditmanum,  &:tulit  illud.  Rcxautem  Syria: 
pugnabat  contra  Ilrael.Conliliumq;  inijc  cuni  fcruis  fuisjdi- 

1  f  Dointni  noliri  doclrina  inlidix  iniinicotuin  prxcaucntur. 

ccn,<:,in  locot  iIlo&[iIloponamusinildia"s.  Mifititaquevir  5^  ducercnr  fibi .  Irnlic 

Dei  ad  regem  lfr.icl,dicens.Cauc  ne  rranfeas  in  locum  illum,      ^^  ncquiirimus  holtis 
..■\P--ryr       \tr    ■  t/      1     J  i  &  ftulco  conliHo  dc 

quiaibiSyrnninlidijsIunt.Militiraquerexllraeiadlocuni      hommc  Dci  aliud 

quemdixcrateivir  Dei,&:pra?occupauiceum,&:obieruauic  6  quamdebmc  ,fcnt:, . 

feibi,nonicmel,nequebis.Conturbacumq;  eftcor  rejTisSv  7  Si  hommcm  Demo 

i  r         r  •      ■  1  putauic,  curmuiricii- 

rii'prohacre.Et  conuocatisleruisiuis,ait.  Quaienon  indi-      dincmmific?  Auc  li 

catismihi,quistproditormei  iicapud  reeem  ifrael  ?  Dixitq;  8  hommcmDeifciuT, 
r  •      vT  j       •  •         c  j  nr  curcumconcrafc.li- 

c  vnus  ieruorum  eius.Nequaquam  domine  mi  rex.  Sed  hlileus      ri^aj.j-,  j^j.,  vji  tutc hc- 

prophetaquieft  in  Ifracl',  indicat  regi  Ifrael  omnia  verba 

qua^cunque  locutus  fueris  in  c<Jnclaui  tuo.Dixitque  eis  .  Jte  , 

&;videcevbific,vtmittam,&capiameum.  Annuniiauerunt- 

quec!dicentes:tcceinDothain  .  Mifit  ergoillucequos  & 
d  currus&roburexcrcitus.Quicumveniifentno<5le,circunde 

derunt  ciuitacem  .Confurgensautemdiluculo  mmiftcrviri 

Dei,egreffus  eft ,  viditque  exercicum  in  circumicu  ciuitatis , 
::  &equos&currus.    Nuntiauitque  ei  dicens .  Heu  heuheu  9 
f  domine  mi,quid faciemus  ?  Ac  ille refpondit .  Noli  timcre , 


tur,o«orf  cpnf.-fgit  ligmm  &  uSIauity^  fic  ferrum  fi4fiHlit.iJ%x\\.\m 

fian";cre  cft  cor  ab 

clationccotcicrc,  .id      •  f  i>«f«"dit.  b  f  spiiitu».  c  t  cotpoii». 

im.T  i.ititarccotiir.itio 

nepropri.c  infirmira 

%\s  humiliarc.  Ilico 

fcrrijrcdijt,  quia  nd 

vlum  excrcitacionis 

priftinx  intclligcncia 

rcciin"'t . 

a    J^JtitfitmtrfrrrHm, 

•^  Ambrof  Dilca- 
tiius  n.itnv.T  poficco- 
ucrti,quandi>  c  pctra 
aquafluxit,  &c  lcrtu 
aquje  fupcrnacauit  , 
quod  vciquc  EJifcus 
crSdo  faccre  mcruic, 
non  imperando  . 

<*:  Idem .  Sub  El;- 

feo  fcrrum  dc  fccuri 

^  dcmcrfum  cft.  MiUc 

Elifens  fcrrum  in  a- 


nimfernfpccics,qua 

aquaroliquor.  f.^KKl 

ifi-tatum  humana  bn- 

diilio  poE  vt  natura 

poucrtercc,  quid  dici 

mus  dc  ipl^.  confecra 

tioncdiuina,  vbi  vcr 

t)adomini  faluacoris 

opcracur?  Nam  fncra 

meniij(Euchanfiie) 

i(tud  quod  accipis, 

fcrmonc  Chriftiton 

ficicur. 

4«  Idcm.Cecidic  fcrruni,niific  lignum  Elifcus ,  &  aquis  fup 

nacauitcoiitra  confuocudine  f;;.Ti.Ex  his  non  intdligis  qua- 

tum opcrccur  fcrmo  ci^.cQis i  LLrgo  didicifii  quod  cx  pane 

corpus  fidt  Ch:ilti,&  quod  vmuiu  ckaquain  calicem  micci 

rur,(cd  fit  fanguis  conlecracionc  vcrbi  cx  lcfiis.     . 
^rm.de  llif.  b  l^xSy'-iJipHg_'idbatconiraIf(.i':l&c.  >^  Chryf.Ecfifrcqucn 
&  SyrorO  in-  tcr  populorum  mcritis.auc  bclla  nafcuntur,  auc  famcs  iiidu 
fi4.toiij.^      ciEur,auc  cxitialis  vnfiiias  !rrog3Cur,quibus  auc  frangat  mu- 

litia,aut  fupcrbiarefececur,auc  incrcfcens  vicioficas  compri 

m.itur,tti ilthic diuina: oiidcdx  vatutis  caufa,  &: dcmofiran 

d2  potecia:  genitoris,Hlifci  fanctifiimi  temponb.ftlijs  liVael 
C  a"Svnjs  bcllum  inducit"'.  Tenduntur  in  capo  ab  jnimicis  infi 

di^',doli  ab  hoftib.praparantur ,  deccpcionu  lacebiar  difpo- 

nuncur 


fciuit  ?  Dcbiiit  cnim 

Itultiis  lani  crcdcrc,  ■ 

concra  cum  ire  non 

pofie,  qucm  laccncc-s 

infidias  audicrac  dc- 

nudafle.. 

d  ilui  cttiiveniffent . 

Rrib.  Qu^iin  nequi- 
tia^annis  confidcns » 
Ctirifti  famulis  mli- 
dus  pra;parat  nocte 
pcrfidia:  x:xcj:cacu$ , 
hcllum  concra  eccle- 


|.)h.4.4e  Sa- 
crarofctis  c.4. 


ii.ungeric. 
c  Heuheu,&c.  Rab  Hic  norac  illos  qui  puUllaniiiiicatccor 
dis  pcH^s  vcrcncur  corporalcs.  ^^ 

f  7\(y/  /i.'rtcrf ,  Nolice  cimcrc  cos  qui  occidunc  corpus,&:^^  r  ■'( 
non  h.ibcnc  quij  ficianc  vobis . 

.j:  ?'(')/;/'/mvf.  Ambrof  Ofidcsnmcliprophctc*  ,nonii,nia 
aducrf.inos  quos  c6fp:c!C,quonia  f«.ic  angclos  fccii  clic  qiios  \ ' 
credicNon  mccujc  ccrrenas  infidias,  g.a  ccicftia  adcflc  iibi 
nouicauxilia.T'/«r(?.f,ing.c,wo6//t-«ff2//<«t(y«4^ntK?rt //(/.(. Mirarcs 
plurcs  e  ca:lo  dclrnfores  nicrccur  f.nKlicas ,  quam  in  ccrns 
oppijgnacores  addux!C,improb;tas.Vidccc  beaticudinis  mc- 
ricum.prophcca  nunriac  ecia  dcmulcicudinc,  cum  pucrad- 
huc  incercus  lic  de  falucc.Spiricualcs  oculi  carnalibus  qu.in- 
co  plus  ccrnunc . 

•ic  Idcm 


NICOLAVS    DE    LYRA, 
I  Hcu  heu  dominc  m  1.  T^ec  habeo  vnde  refiituam  , 
i  Prxcidit crgo.  id esijecit  jliudmanubriunt,fjuiaprimum  ei'at 
fru^nm,vtdicitF^a.Sa. 

3  Nacauitq;  tcrrum .  corftra  hiftuyawprspriam  obedlendo  natiirx 
auBori . 

4  Rex<utcm.  Hic  confsquentcr dcf<^ribi/ur inftdiantium  -(cpreifio . 
Circa  fjUodprimo  dcfcribitur  infidiatio  corii  tnaligna  ,fecu>idu  eoru>n 
fercujfio  dtgna.ibi, Pono  Elifcus.  teriio  Ubcraiio  benign.i,!bi,  Di- 

Xicquc 


xitq;  rcx.  Circaprimu  ponitur  ii:fidiatio  Syrorum  contra  regcwlf- 

rael.Etpatet  litera  vfque  ibi . 

jl   Mific  icaquc  rex.  Homines  armatos  in  magna  copia. 

6  Hc  pr;coccupauir.  ill-,s  infidias  c.-ipiendo . 

7  Non  \'cxnc\. ffdumfupplejfd  muhoties.  Seciotio ponitur iiftdiu- 
tio  contra  Elifi  um  ibi . 

8  Dixiicjvie  ci .  ii-t palet  littrayfquc  ibi  ^ 

9  Hcu  hcu  .  C<:ynou!t  cnim  injignia  arrnorttm^qHod  er.vtt  Syri Hc- 
b^xorurn  adiicrfair:i . 

Plurcs 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

I  Heu  heu  heu  doniin'!  M'  ,  Rccognofcunt  cn;m,quod  gratia  a 
dnofibi  mucMaca  indcbitc  yfi  funr,fcd  pcr  lignum  abEliieo 
mifiiim  maquamfcrrum  n.icac,  quiaChriftus  pcriignij  fua; 
p.ilVionis  ad  mentcdcuotc  rcducly  bon'"  .imi^lTum  rclt.iur.ic. 
4  }\ex auiem Syrix.  Syria  intcipiccrirurfubiimi.s,&:  i>;m  prc- 
gcniSynj:!iicclligicurd;abolus  qui  cft  rcx  fupcrccs  filios 
Iupctbi:E,pugnac  aucccontra  fidelcs,  mii  pcr  Ifr;icl  intclligu 
wc,ic  ponic  infidias  ad  ipfos  cr.piedu,fcd  cius  infidia:  p  Hli- 

•  fcum 


fcum  fruftrac-ur,quando  pcr  prcdicatorcm  altucie  dijinoiiis 
dcnuntiacur  fidclibus,^  a|^  cis  nrgcuicntur.Pcr  hocauceq? 
rcx  Syri(j' tut b.iius iuic contraLh l.-ii^J&r.  quaiiuir eu cipcrc, 
iigni iuacur qci diabolus iiafcicu;- contra pr^-dicatoicni  vcn 
t4Cis,.:S<:  cju^nc  libi  noccrc.Excmplum  dcli.  Anconio  iriitrc 
minorfi^ciucm  diabolusad  impcdiciidum  ciuspr^dicacu  nc 
voluitfurfbcarc,fcd  licuc  infidixrcgis  Syn^  cocu  Llifconi 
niagis fucrujic  .id  cius  confufione,quiadud;  fueru;  in  Sanu 
nani,{icdiabolusiuttbcarcvolciis  bcatum  Anto  iium  pf-t 
bcacam  vii  gincm  fii<i,acus  tuit  turpiccr  conli.fusi. 


897      llii-   R 


egum 


^  4C  Idem.Elifeoafriftcbatangeli,quodvidebat,&:idcoagmi 

A  nahoftium  noii  cimcbac,fcd  cimebac  puer  eiii5  qiji  aira-los 

^nS.  nonvidcbac.Apenucoculosciiisad  vocc  piophcc.T?  <n-at).i 

donir,  t)a,vidic angcloru exercicus,&:  crcdidic clfc  picatcs  ^^^quos 

.    antcn,quia noa Vidcb.u,pucabat: abn.nces . 

'•'"^'  >!•  Idcm.  (^ofandiorquir- 

que  jComunicior.  SicEiifcus  a 

propheta  excrcicus  angelorum  b 

pi.i.-lidio  libiadcilc  nionllrauic 

Siclcfus Naue  duccm  milicix 

cclcftisa^nouic. 

i.|Aii-  "5^  Idcm.Scruulos  Chrif!i  ma- 

,        gis  cufTodiuncqui  non  vidcn- 

,  1      tur,  quam  qui  vidcncur.  Scd  &: 

A      illilicultodiunc  ,vcftnscufto- 

*!'■*  diuncoracionibusaduocaci .       ^ 

\     a  Tlmes.  Rab.Pqlilim  rogarc 

pacrcm  mcu  ,  &:  ohibcbic  mi- 

hiplulquamduodccim  lcgio-  , 

ncsangclorum. 

b  Domiiieapt:.  Rab.  Valde  ne- 

ccflccfivcEliicus  noftcr  apc-  ^ 

riac  oculos  cordis  ad  conlidc- 

randum,quiaomncsquiconfi 

dunc  in  illu  rion  cofundencur  . 

c  Pm«/f.  Rab.Bonumcltpcu 

luni  fcandal.Zancem  erui,vc  in 

tuicus  fupcrbix  &  malicie  obcu 

rctur,  &:ocuUis  imx  iidd  ac 

fimplicicacisajScriacur . 

' '  ^  d    Du xit  cr^o  eos  in  Sa>!ia^!ar». 

inJ-r     •?«  Chryfoft.O  virtusadmi- 

■  rabilis  Dei ,  Ducuncur  capciui 

qji  prophecam  veneranc  cap- 

tiuare,dccincnrur  vc  rci,  qui 

Dei  horninrm  voUieranc  deci- 

ncre.  Prophetanonpugnac&: 

vincir,non  dimxat,  &:  fubigic,' 

fit  finc  fanguinc  vidor,  Ifiic 

gladiotriumphncor.  Vnaprc- 

cctVhoftcs  qui  noccrc  vene- 

rantc-xcccauic,5£  viftoriam  dc 

holfibusacqui(iuic,&:c. 

Rnb.'Po(tquam  Elifcus  hoftes 

in  Samariam  adduxic,  non  eos 

occidi  permific,fcd  rctcdionc  iHis  pra:parans  dimificeos  in 

C  paccEcSauludiuconcraliimulu  calcicrancc.pdmum  do- 

Aft).  tniinis cxcecauic,ddnde  fcicncia fpincuali dicauic.Nobifque 

^*'  •  ^C[:pii  ita,Oi!ig!tc  tf,imicosve/iroi,cc  boiefacite  his  qui  odaiitvos. 

c    Sed 


L  j.o9Ic.t4. 


ii 


Mn.c 


'  Cap.  VI.      8^8 

e  Sedponepantm  &  acjmm.&c.  ^  Ambrof.  Qiifd  efl-priftu  I> 

tius  exercicus  magnis  laccrtis,aii  fuis  mericis  confccitre  pre  t-j.oirc.r. 

lium?Sedebac  Elifeus  invno  loco,  fcd  omncsapparatus  rt- 

gis  Svrix  deprchcndcbac ,  &c. 

•ie  Idcm.Syrosquos  obfidences  in  ciuitacem  duxerat  mo-  I-,i,oflf.c.  i.t» 

mcntaria  ca'cirate  percuflos, 
Plurescnimnnbircumfiint,  quam  CUm  illis.  i  volenci  regi  Ifiracl  percuce- 
Cun,4;  oraffet  El.feus  a.t,  Domine  aperi  ocu  z  ^^™  c^SS 
ios huiuSjVt  videat.  Etaperuitdomin^ocubs      bcllo  iufticia  maaec,  quanto 

pucri,5v'  vidit,  &  cccz  mons  nlenus  cquorum  5  T^?>^^ '"  P^^'-"  *''"fL>andaef^?Ec 
o    ^  ■       ,    ^       .         \  r    1 1  hancgraciampropheca  hisde 

&  Curruum  igneorum  m  circumuu  Eli(ei,Ho      tulic,quiad  cum corripicdum 

ftesverodclcenderuntad  eu.  Porro  Elifeus  4  vencTanc,&c. 

orauitaddommudiccnsctPcrcuteobfecro   ,    /^  Idcm   Syrosnonfraude, 
,  )  deccpcos  hcec ,  icd  poccffacc 

gentem  hancc^citate.  Percufiifquccosdomi      Dominipcrcnllbsmaluicfer 

luisnevidcrentiuxtaverbumEhlei  Dixitaut 

ad  cos  Eli(eus,N«m  eft  hxc  via,  nec  iita  eft  ci.- 

uitas.  Sequimiili  me  &  oftendam  vobis  virum 

quem  qujeritis?  Duxit  crgo  eosin  Samariam. 

Cumq;  ingrcirifuiflrent  in  Samaria,  dixit  Eli- 

fcus,Domineaperi  oculosiftoru  ,vtvideant.  7  Syti,noncognofcccurm3gni- 
A  „„...,■  ^   ^  1    1  -     o        j     -         tudo  miraculi,  finauccrcuer- 

A  peruitque  dommus  oculos  eom ,  &  viderut     ,,„,,,,  fani,inquiebac  Elifeiis, 

le cfle in medioSaman^. Dixitq; rex Ilrael ad  8  ad  eum qui miiic, ille quoquc 

eIi feum,cu  vidiflet  eos ,  Nunquid  percutiam      ^'^'^^^  ^^^'  "?^^"  pocenciam 

eospatcrmiPEtilleait,  n6  pcrcuties ,  Neque 

cnim  cepilti  eos  gladio  &  arcu  tuo ,  vtpercu- 

tias.  Scd  ponam  pancm  &  aquam  coram 

cis,  vtcomcd  int&bibant ,  &vadant  ad  do- 

mintiitiluum.    Et  appofita  cft  cis  ciborum 

magnapr^paratio,  &  comedcrunt,  &  bibe- 

runr,&dimifit  cos  ,  abieruntque  ad  domi- 

num  fuii  •  Et  vltra  no  vencrut  r  latroncs  Syri? 

in  tcrram  Ifrael.Fadium  cft  autem  poft  ha:c ,  i  \ 

congrcgiuit  Bcnadad  rex  Syria:  vniuerlum 


uarc,  qua  perdcre,qMia  dcco- 
rum  forec  bofii  parcere,v<<:  ad 
ucrfario  donarc  vicam,  quam 
pocuiflet  aufcrre ,  nifi  pcpcif- 
icc .  Liquec  igicur  id  quod  dc- 
coriim  eft,fempcr  efle  vcile. 
^  Thcodo.  Si  inccrficiaucur 


^^* 


10 


•?«  ChrylbfhReuerfi  Syrigau 
dcncfc  fcnfifrccoc  pericula, 
quotvircuces,coc(ii;na  afpc- 
xi(rc,quoc  morccs,quibus  hbc 
racij&cognouiirequod  noa  '" 

noueranc  &c  cu  iliffe  quod  me 
rueranc.Fic  cunc  propheca  fan 
diffimus  glonofus  in  fuis,glo 
riofus  iiiaiicnis  ,  Exh'.bcc  uiis 
figna  vircutu,&:  alicnis  caufas 
gloriaru.Docuic  priorinimi-  tcxcrcuiw. 
cos  fouerijdocuic  primus  ho- 
flibus  parci,docuic  aducLfanjs 
prop^nacpuLtscxhibcri  . 
t  Coiigreiawt.  Rab.  Benadad 


&excrcicused;abolus,&:  ini- 
qui.f.pagani,Iudxi  &;h;Erecici,  quosconcra  Ecclcfiim  bel- 
lumgercrcexc.cac,per  calesatfligicurpopulus  De;,  qui  efl: 
poficus  in  Samaria. i.lcgis  cufIodi.i,firq,-  fames ,  cu  non  per-  p 
niitciturdottorib.verbum  Dci  prasdicarc .  SedEbf^o  rcuc- 

^  lance. 


NICOLAVSDELYRA. 

1  rlwcs.  fciebate'iimperfpiritumfan6lum  ,  prote&wne  aitgelicam 
in  fui  aux  liu-n  aduenijfey  cuiiis  potejiaslquaji  incomparabtlitermaior 
eft  qum  humaTta . 

3  Donii.apc.  ideft^da  ei  virtutem  videndi ea  qux  non  pojfunt  natu- 
raiiter  r>ideri . 

3  Eccc.  f  .!ff.j  eft  ilU  reprefcntatio  viftoni  imaginari£,veleiiam  ex- 
teriori  vifni pcr formationrs  talium  fpecierum  in  aere ,  quia  vtroque 
f"odn  pot^iit  fiert  a  Deo  addefignandim  prote^ionem. 

4  Pcrrb.  liic  confequenterdefcrtbitur  eorum  percuffiorationeEli- 
fiy  cum  dicitur . 

5  1  erciice.  Hic  accipitur  cuitas  prc  in^itU  qus. ,  dlcitur  ah  «  quod 
<-ftftne,i;  n^itif  iudiciu,U' eflpaffio,quah<jm<j noHpercipitveldm- 
dtctttfccundnm  veritatem  ea  qiu  vidct ,  &hoc  modofueiuntpercujfi 
Sodmitx  videntes  oUium  Loth  confingere,  vt  habetur  Gen.  19. 

P  Non  cu. fcilicet  vbi manetpropheta  quem  qn£ritis,  licet  enim  ve- 
nifjct  Dotha.m.hoc  tamen  non  erat  ad  mancndum  diu ,  fed  eius  manfto 
dmurnior  irat  in  Sam<nia,patet  ex  di&is  cap.prMc.Ydnnm  fuiifct 
tlominus  nicus  ad  Prophctani  qui  eft  in  Samaria .  &  per  hoc 

patet, 


patet.quodpojleafeqiuturc.ifto,  Elifcus  autem  fcdcbac  in  domo 
fua.  arftc  certtim  efi,qubd erat  in  Samaria,Ex quopatet  qnbd  Elijcus 
dixi!  eis  veritaccm,qnia  via  re£la  duxit  eos  in  Samariam, 
-j  Domiiie  apcri.  remouendo  acriftampr^di^am , 

8  Dixicq;  rcx.  HicconfequemcrpQnititriftorumliberntiobenignay 
quia  lum  rex  vdtet  eos  percntefe,Elifcus  non  permiftt,fcd  ctiam  libe- 
raliicr  refici  a  rcge  imperauit.  vndefubditur  ,^ 

9  Appolic.iquc  cft,6<:c.  Ex  hoc p^tet ,  qubd  nomincpanis  &  aqux 
defignatnr  umnispoim,&  cibus  infcriptnra . 

10  £c  vlcra.  Tum  ex gratitudine beneficiifibi collati ab  Elifeo ,  tum 
timore,  neft  venirem  itcrum,propieringraiitH.iinem  Elifeus  eosface- 

retcapi,&occidi.  _  ,.,.. 

11  Fadum  ett.HicconfequenterdefcribttMrmtraculuElfetadcon 

folationempenitentiHm>,&  primoponitur  eorU  affli&io,  fecundo  afjti" 
(lionis  remotio.c.j.Circa  primumfciendu>n  q^wd  licet  loram  amo^tif- 
fetftatuas  Baal,tamen  non  amouit  cnUHt  v:iulorum,quos  fecerat  lero 
boam,vt  habcturfup.  3  -c.  Ipfe  etiam  &  popuht,  Ifrael  nmlta  alia  ma 
lafaciebant,proptcr  quxdominuspermifti  cos  afjiigi  obfidtonelonga., 

&  hoc  eft  quod  diciiur. 

■         .  •  Et 


MORALITER. 


t  ^<:>itdadrex SyrixingreJfum.Pcr  ittumvc^cny,vt  d\dci\m  ett 
diabolusdchgnatur.  PcrSamana  vcroquam  obfcd-cdcfi- 
gnacurccclclia,eo  quod  Samaria  cuflodia  domini  inccrprc 
wt.In  hic  autcm  Samarum  nicituc  diabolus  famc  micccrc 


non  quancum  ad  defedlu  panis  materialis,  fcd  fpiritualis,fci 
licetverbidiuini&euchariftKj  facramc3ci,i"cd  g  promiffio- 
nc  Chrifti per  Elifcum  fignificaci  abundancia  ric  in  ecclclia 
Dci.Dicic  n.Macchxi  Vlcimo  d.  Ecce ego  vobifcumjum  omni- 
btts  dicbiis  vfqne  ad  confummationemfecnli.  Ec  ipfe  eft  pacris  ver 
bum,&  ab  co  dacur  Euchanftia:  facramcncum. 

Tom.i.  FF  Dixit 


899        Glof-ordi  &Nicolai(leLyra.         900 


A 

Wil.  118, 
iafra  7^ 


9em.  >ii. 
ie  temp. 


B 

■  tThreii.4,a. 


t  (aecnm. 
t  J.Re.i«.a. 


■rCK, 


f  «pprimite 
Ctim  in  oflio. 


lantcid eft,rcdcmpcore  per cuangciium  indjcantc , faUis q 

apcccaconbuslongecft,umcncibusDcuiii  propc  dlc  fci- 

tur.Dicitcnim  doniinus,  frjj tomVw^&c.  Madius  limilgp- 

fccb  cft  menfura  diuinx  fapic- 

tia:quatcftinno.tcft.Du:im;>-  .  -  «r       Joirji       r 

dij  ordc»  funt  fcicntia  lcgis  &c     cxcrcitum  luum  ,  &  alccndic  &  oblidcbat  Sa- 

prophetarum,quicomparati.ir  ^  rnamin.Fad:ac|uce(Hames  magnain  Samaria 

ftatcrc  vno.hoccft fidcc.^         ^  ^^,^ j,^^  ^^f^-^  ^^^   j^^^^^  venundnrctur  ca- 

ca,in  porra  Samario?,  iaclT,m  , 

przdic.itionc  apoftolica ,  pcr  b  putaluii  oCtoginca  argenteis,  &  quarta  pars 

qiiam  intratur  m  ccclcliam .        ^^^j  Ocrcoris  coiumbarum  quinq,  arircntcis. 

Ccfuintc  cnim  turbinc  perfc-      ,,         /  rr      1  r  x        i       o 

cutionis  qiia;  fit  hodic,  dabit     Cumquc  rex  Ilracl  tranlirct  per  murum ,  mu- 

lier  quxdam  excbmauit  ad  eum  dicens ,  Salua 
medomine  mi  rex.Quiait,non:tcfaluctdomi- 
nus .  Vnde  te  poflum  ialuare,  de  area  an  de  tor- 
culari?  Dixitquc  ad  eamrex,  Quid  tibi  vis? 
Quasrelpondit,  Mulier  iftadixitmihi,dafiliu 
tuumcomcdamuseum  hodic,&filium  mcum 
comcdemus  cras.  tCoximusergofilium  meu, 
&  comedimus.Dixiquc  ci  dic  altera,  Da  filium 


^  Thcodorctus.  Cui  vfui  crat  ft  rrcus  columbarum  ?  Ne- 
ccirit  is  oblidionis,iJc  magnitudo  famis  cos  cogcbac  ftercc- 
rc  vti  pro  lalc. 


a» 


dominus  cras ,  id  cft ,  tcmporc 
futuro  ,  tranquilliratcm  ,  vc 
prxdicatio  pcrfcde  complca- 
tur. 

a  FaHaqutfams^&c.  Auguft. 
Duma  cultu  Dei  ccns  iniqua 
difceditjhorrendaramc  com- 
primitur  ,  &:  iufta  neccfTKatc 


turbatur .  Cur  famcm  o  mifcr 
rime,pateris  ?  Cur  tanta  pcnu- 
ria    laccraris  ?   Crcfcit  famis 


lofcphus.Tanta  fuitapud  lo 
ram  iicccllariorum  inopia, 
vtpropccr  magnitudinc  f:»- 
mis.in  Samnria  odoginca  ;ir 
j!,ir-cc'S  nu<nifmatJS  caputali 
ni  vcndcrctiir,  quinq;  argcu 
tcis  nuinifmatis  fcxtarium  fi 
mi  columbarum  pro falc c6 
pararcnc  Hcbrxi . 

•)i  Comcftor.  Tradiint 
quid.im  nomincftcrcons,cli 
ci  vefictilam  columbx,  iii 
quarcpcncbantur  gr.lnade 
foris  allata. 
C  SiflitcritcaputElitti  t&c. 

4«  Ambrofius .  Motus  rex  j 
quodnon  folum  humanis, 
fededam  parricidahbus  ca- 
daueribus  mulicres  pafta:  vi 
dcrcntur,&  tam  atrocis  cala 
mitatis  excmplo^citus  Eh- 


quotidie  pocna ,  quia quocidie      tuum,vt  ComcdamUS  eum  •  Qu3E  abfcondit  fi-  *    ^^^  mandauic  necem,cuius  1 
crefcit  &  culpa .   Perfcucrant      i-        /•  r\     A  4  (V —       f  A'       (X-         ptateforccredcret,vc  obfi- 


lium  Cuum.  Quod  cum  audiflet  rexjfcidit  vefti-  t  j.on^  fo]aercc,populfarccfa 
menta  fua,  &tranfibat  per  murum  .  Viditque  *  mem,vcl  quianonpermifc- 
omnis  populus  tcilicium ,  quo  vdtitus  rcx erat      '^'  '''^'  ^'  pcrcutercc  Svros, 

^i..^  1.  quoscccicaceperdiderac. 

idolum,  tunc  potcris  hoftes di-      ad  carnem  mtrmlecus .  bt  ait  rcx  .T  irixC  mihl       4«  Thcodorct.  Rcx  ftolidus 
uino  adiutorio  vincere  .  Ncc  ^  faciatDeus,&ha:caddat,fifteteriEcaput  Elifei  7    a:muht'pacnsacmacnsani 
:erepoccntv]te-      (^u;  ^.^U.rCn^.r  .,.r^Ur.Ai.    PKCc  Lr^.^  C^        mumfpirancemc^dem  luf- 

nc  ampucan  capuc  prophcce 
idqi  faccoinducus,  cofticucs 
folucrci^:  diflipare  horrcdi 
i]lam  &  ftridenccm  nubc.Ec 
cum oporccrec  fupplicarCjp 
phccTjVC  D:'o  pro  iplis  ofter  j 
ret  interceftionem,hoc  qui- 
dcm  non  fccit ,  fecl  minatus , 
eft  fe  eum  interempturuni,  | 
vt  qui  negligeretjvcl  lubenj 
dcfpicerccfummam  calanw  , 
caccm.Sedftatimdudusf^  ? 
nitentia,accurric  c^dcmrc- 
primens .  Sed  tamcn  quauis 
hsEC  pateretur  propheta,  Do  j 
mino  fupplicauit,v^  rcpcntc 
foluitobiidioncm. 

CAP. 


flagella,quiain  populo  petfe 
ucrant  &:  delidta.  Deinccpsvi 
capeccaca,  dclii.\a  compefce, 
ad  Dcum  conuerccrc,  relinque 


quifquam nocere  poccnc vjcc-      /-,••  c-      L   ^r  i      j-      ci  r        '  r 

?ius,lidamnacofcelere,diuinus      nllj  Saphatiupcrcum  hodic.  Elifcus  autemfe 

in  te  gcrminauerit cultus.Proh     debat  in  domo  lua ,  &  fenes  fedcbant  cum  co . 

ncfas .  Horrenda  cadauera  &:      ^^^^[(^^  *  [^^^110  virurn  ,  &  antequam  venifCt 

nuntius,ilie  dixit  ad  lenes .  Niiquid  fcitis  qiiod 
miferic  filius  homicida!  huc ,  vt  pra^cidatur  ca- 
put  meuni? Videte  ergo  cum  vencrit  nuntius , 
clauditc  oitium,  & t  non  finatis  introire  cum . 
Eccc  enim  (onitus  pedum  domini  eius  poft  cu 
eft .  Adhuc  illo  loquente  eis ,  apparuit  nuntius 
qui  veniebat ad  eum,  &  ait ,  Eccc  tantum  ma- 
lumadominocft,  quid  amplius  cxpe(5kabba 
domino  ? 


columbarum  ftcrcora  pccca 
tor  populus  vcfcitur ,  nec  Dei 
cultum  quxrit.  Inquinatascar- 
nes  &  horrendas  efcas  famcs&: 
ncccfTitaspofcit,  &adhucfig- 
mentumduriciacolic.  In  cibu 
pietas  vcrcicur ,  in  pabulum  fu- 
fccpcafobolcs  commutatur . 
Anteparricidiumgcricur,  qua 
ad  funeftas  cpulas  veniatur.In- 
noccnsfan^uis  etfundicur,  vc 
lamcs  rabida  fagi- 


'a** 


parentum  ia»>i,j  i.dw>iu«  •»£, 
netur. 

b     J^arta  pars  cahi  iier.  colum. 
Thco- 


NlCOLAVS    DE    LYRA. 

I  Et  tandiu.  Et  accipitur  hic  caput  pro  toto  animili  fecmdttm  ali 
4fUos,<juia  hic  efl  modus  loquendi  apud  emptores  animalium^pro  cjuan 
to  dabitis  caput^id  ffl,vnum  animal.  fecundum  alios  accipiturpropar 
te  corporisjdcficicntibits  cnim  aliis  cibari  interfeccrunt  animalia  ejUiX 
Hon  erant fecundum  legc  comeflibilia,&falierunt  vt  carius  venderen 
tur  carnesfame  inualefcente. 

X  Et quarta.  Cahus  efl  quxdam  menfura  determinata .  flercus  aute 
eolumbarum  non  accipitur  hicproprih  quia non  eU  comeflibite  nec  re- 
feSliuum,  fed  magis  corruptiuumjed  improprie  vt  habetur^progultu- 
re  vbi  congreganturgrana  a  columbis  comesia  ,  &  illud  prfiiciturin 
fimo  cornmunitcr.fcdtunc  fame  inualefcente  coquinariidiuiium  illud 
referuabant,vtgranapopulo  fame  periclitanti  renderent . 
?  Non.  Fuit  enim  turbatus  eo  (p  credebat  eam  petere  refe&ioncm  ci- 
hi  conuenientisyel  potus. 

4  Qii.^.  volens  eum prxferuare  a  morte,y>elforte  eumfola  comedere. 

5  Quod  cum.  eo  quodpopulusfuus  erat  in  tanta  ajfliHione . 

Viditquc 


6  Viditque.  Ipfum  enim  acceperat  rex  affligendo  camem  fuam ,  >t ' 
facilius  impetraret  Dei  mifericordiim. 

7  Siftetcrit.  Hanc  enim  affliciioncm  ei  imponebat  ,eo  quodaffli- 
ilionem  illamfuis  precibus  non  aiifrebat ,  tenens  eas  efficacesapui 
Deum ad hoc impctrandum.Elifeus tamen  ad  hoc  expeflabat  tempus\ 
congruumfecundum  ordinationem  diuins  voluntatis ,  cuius  eratcon- 
fcius  per  Spiritumfan  6ium. 

8  t^unK\u\d.ilHiadefcitu&-poluntate.ALhahpatrisJoram  V*' 
bot  innocens  fuerat  interfeflus.vt  habeturfupra.j.lib.t  l  .c. 

9  Etnoniinatis. CuiuscaufafMitur. 

I  o  Eccc  enim.  Tofl  recefium  enim  nuntii  loram  pcenituit,  & iitt\ 
fequebatureumadreuocandumprxceftum. 

II  Et  ait  CCCC.  Jflui  rcfcrtur  ad  loram  qui  iam  yenerat  ad  Elifei»  • 
I  r  Quid  amplius.  quafi  diccret,  iam  fum punitus  vltima  pcena  * 
Moyfeprxdi^a  Deut.2Z.de comeflione propriorum fiUorum in  ohft-, 
dionc,&ftcnon  reflat  nift  tp  omnes  moriamur,  vcl  tradamus  nos  ho- 1 
UibMs,n'ift  apud  Deum  venerit  tepus  mifericorditc  fuper  populum  ifii-  \ 
propter  quod  Etifeusflatim  pntdixit  confolalionem. 

C  A  1  • 


^OI 


llII.Rcgum. 


Cap.  Vll.        902 


C  A  P.    VII. 


Ixit  autem  F.life.&c. 


AiiguUinus 


Nuntiac  prophe- 
ta  vbctcate,  qiia 
fola  fidcs  creds- 

ift.  ret,&  perfidia  polfe  tieridene- 
aaret .  Nunnac  \n  locum  famis 
tuturam  obundanriam  fimija- 
2inis,nunciacccilixturflm  fame , 
liicccdlirnm  {vbertatcm .  Niin- 
tiatmagnalia  Dci,  &:  sddicur 
perfidia  hcmmis    tunc  bonio 
gmiiTiisfuerara  Rcgcait:Ncc 
li  cotiirat^x  ca*li  aperiancur  , 
pofluncfieh.qu.T  nairancur .  O 
pcrfidia  hominis .' Non  crcdic 
prom !fi[.T m  vbercacem,q u i  hor- 
red.^m  fcnferat  cgcfiaccm.Nec 
confider.ic  Deuii,  promififlea- 
'  biindanciam,  qui  p'  pulo  irroga 
ueracpenunam  .  Scclcftiffime 
homojCur  min;bilibus  noncre 
dis?  Cur  promicccncem  domi- 
nuni  perhorrcfcis?  Crcde  quod 
crcdcncibus  datur,  crcdc  popu- 
k)fucurum,cuius  cciamncga- 

pu(  ucrasfocium.Ecqui  bonis  tan- 

iuc  tismuignus  cs ,  hxc  cibi  vidcre 
concedicur ,  &  polTe  pcrfrui  de 

'""'  negacur. 

^  Chryfof!omus.  Nonvidifti 
Pr^fcdum  in  fumma  rerum  co 
pia  fame  cncftum  ?  Non  vi- 
diftividuam  in  fame  abundaii- 
:cm  jQuando  res  in  maximam 
;nciderinr  inopiam,  cunc  cu  fpe 
ra  maximc  .  Tunc  cnuii  Dcus 
Tiaxime  fuam  offcndccpoccn- 
:um  ,  non  a  primordio  ,  fed 
tjuando  rcs  fuerinc  planc  dc^. 
fpcrat^ 


€  A  P  V  T     VII. 

ixitautem  Elileus:  Au-  » 
dite  verbum  domiiii. 
HcEcdicitdominus:in  * 
tpe  hoc  cras  modiu^  fi-  4 
mil?  t  vno  ft.ntere  erit, 
^  jp-^l  &duo  modii  hordei  lla 
£^|j  tere  vno  in  porta  Sama 


"7 


iiieKeipondens  vnusdeducibus,  fupcuius  ^ 
manumrexincumbebat,liominiDei,ait:Si  6 
dhs  fecerit  etiam  cataradlas  in  c?lo ,  niinc[,d  7 
poterir  efle qd loqueris?Qui  ait;videbis ocu-  8 
b  iis  tuis,&  inde  no  comedes  -  Quatuor  crgo  » 
viricraclepr<>rnuxtaintroituport?,  g,dixe-  10 
runcadinuice:Quidhiccflevolumusdonec 
moriamur.=>Siuefgredivoluerimus  ciuitate  " 
fame  moriemur,fiuemaferimus  hic,morie- 
dum  nobis  eft  Venitc  eigo  & trasfugiamus: 
ad cartra Syri?. Si pepccirt nobis,viuemus:  i» 
fiautocciderevoluerint,  nihilominus  mo- 
ricmur.  Surrexerunt igirurt  vefperi, vt  veni- 
ret  ad  caftra  Syri^.Cumq;  venilfent  ad  fprin 
cipiii  cartrorum  Syria:,nullum  ibidetn  repc 
rerunt.Siquidem  diis  fbnitum  audire  fecerat  »3 
in  caftris  ^yriie  curruum  &equorum,  &  e  xer 
citus  plurimi  Dixeruntque ad  inuicem:Ec 
cemcrcede  conduxicaduerfum  nos  rex  If- 
rael  rcges  Ethseoru  &  Aegyptiorum,&vene 
runt  fuper  no.s.  Su  rrexcrunt  ergo,& fugeriit 
in  t  tenebris3&  dereliquerut  tcntoriafua,  & 


fpcrata:  ab  hominfl-ius  .  Hoc  D 

cfi  ciiimccmpus  diuiui  ^ixilij. 

fcquicur. 

b  il^aiu'ir.,<&c.  R.ibfcantis. Lc-  «  .., 

>-  r  R.ibbanut, 

proli  lunr,qui  varijs  vici|sdcdi  Angelomut. 

ti,vclcrroribus  impliciri  fccdi- 

cacem  ex  incernapcfte  cduccn 

tcs  offendunc  in  cute  .   Hos  ,        - 

dominusf.cpe  conuercensadfi  Mat't!i*".c. 

dem&mundansavitijs,  vcra: 

falucis  nur.cios  efficic.vndc  Mac 

th;Eus  cx  publicano  Apoffoius. 

Apparuicquoquc  pofl  refurre- 

ftii.ncmprimo  Maria;  Magda 

lcn.-c,  dcqua  eiecerac  fcpccm 

djmonia.Iila  vadcns  nunci.auic 

his,quicumeo  fueranc  lugcn- 

cibus,  lcprofi  ingrclTiincartra 

Syriorum  rcfcifi  iuiicaurum  & 
argcncum  afporcanc  ,  cumde- 
fpcdli  huius  inundi  philofophi^ 
opcram  dances,  &  fenfus  fubci- 
licaccm  &  locutionis  venufia-  g 
temacquirunc:  vnde  ecclefia: 
vfibu"!  benc  inftrucfi  defcruirc 
pofiTunc .  Qui  bene  quatuor  eflc 
memorantur,vt  a  quacuor  euan 
gcliorum  crudicionc  i  mbuci,in  ' 
quacuor  mundi  parcibus  fidei 
vencacem  piiedicent. 

•{c  Ambrofius.  Quacuorillos,  In4.cLue. 
quicogence  fame,  incaftrarc 
gis  Sync  tecenderunc,cradichi- 
fforia  fuille  lcprofos  .  Cur 
igicurEIifeus  non  curabacfra- 
tres,  non  curabac  ciues ,  non 
fanabacconfbrces  ,cum  fanaret 
alienos,fanarcccos,  quiobfer- 
uantiamlegis&religionis  con 
forcium  non  habebant?  nifi 
quia  voJuntatis  efi  mccfjcina, 
non  gencis ,  &  diuinum  mutius  f  lilucttl». 
eligitur,      F 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C  A  P.       VII. 
1  "rN  Ixit.  ^jiaficHtpropter  culpam  inflig^tttrpana ,  itapropter 

X.y  .  anitentm  remoneturndeo  poii  famem  prnpter  peccata  inda 
'^.iiiyiHC  confequenter  ponitur  abmdantia  propter  pannentiam .  & 

imo ab.sndantia  & incredtdkas punitnda prAdicitur^fecundQVtrii 
'iteadduc!ti<r,ibi:  C^atuor  crgo  viri.  Circa  primwn  dicitur. 

ii£C diciz  dominm.  ^iejlipfa-peritasper  ejfentiam. 

I  ;i  tempore  hoc  cras.  id  esi,  ijia  hora  die  craflina. 

M.odius.idell,dab!tur.eJi  awem  Ha^ergenus ponderis.  &  ftgnl- 
eatur  hic^cfuod farina & hordeum debebant dari pro tamodico  pre- 
'',qnod  ■viithatur  impojfibile  refpe^lu  penurix.  in\qua  erant.ideofub» 
uur  . 

Refpond.  Tunc tcmporis  reges in  ftgnumreuerentia  fuUentaban 
tr aprincipibus prout patet e.v hoc loco  ^fupra  ^.cap.de'h{aaman: 
^inevero  adomicillis  fuflentabanturyVt  habetur  Eflher  15 

Si  dominus  fccerit.  aperiri^id  efl^faciat pluere  de  calo  abttndan 
-•  t^rmam  &  ^ordeum. 

Nunquid.  quaji  diceret non;&  quia per increduHtatem  detraxit 

diulnx 


diuin£potcnti<t  ideo  Jtbi  prtedicitur  pana  mortis,cum  dicitur. 

8  Vicicbis  oculis  cuis.  quia  in  craftinojuit interfe^us inporta,  -pt 
patet  in  fine  huius  capi. 

9  Quacuor.  Hic  confequenter  vtrunmejue  per  Elifeum  prxdi&um 
addUcnur.Et  primo  abundantia,fecundo  incredulitatispana,ib'!.  Por 
rorexducemillum.  Circaprimumdiciiur :  Quatuorcr.  Dicit 
J^a.  i'.7,^  iiii  erant  Gre:^t  &  tresfilii  fui. 

10  luxta  in.  Q^ialeprofi  debebant  extra  ciuitates  habitare ,  vt  ha^ 
bettir  Leuitic.x^. 

1 1  Siue ingredi.  Licetenim  deberent  extra  habitare,  tamen  in  ca~ 
fu  tantx  necejjitatis poterant  mgredi  ad  qMrendum  yicium  ftpoffcnt 
inueaire. 

1  i  Si  pepcrcerin  t.  compatientes  nofira  infirmitati  &  fami ,  quod 
erat  magis  probabilc  cjuam  oppofttum. 

I^  Siquidcm  .  Diuinaetnm  virtutefaSusefltalisfonitusin  auri- 
bu  ( eorum,  &  imaginatio:  de  ifuibusfecutus  efl  timor  &  fuga  omniH , 
relt&is  omnibus  exvelocitate  fugx,vt  faluarent  perfonasfuas .  fecun- 
dum  (juod  dicttur  Job  t.b.  Cunda  qu^  habethomo ,  dabit  pro 

anima  fua. 

1  Et 


MORALITER. 

Dixitautem.  Scquitur. 
I  i^aiHor.  Per  iftos  lcprofos,qui  bonum  nuntium  dixcnmc 
n  Samaria  :  fignantur  dodorcs  &:  prardicatorcs  in  ecclelia 
i.ibcntcs  malam  vitam,fcd  bonam  do6\rina :  proptcrquod 
ibominandaeffcorum  vita,  feddoftrina  acccptanda  ficuc 
iicit faluator  Matt.j  j.a.  Super  cathedram  Mofifrderuit  Scrib<e 
T  Vharif£i:fjuod  dixerint  vobisfacite,opera  aut  eorum  nolitefacerc. 
?cr  Syros  autcm  a  Deo  tcrntos  fugicntcs ,  figmficantur  d^- 

moncs 


moncs  per  pr.Tdicationem  Chriffi  &  apof^olorum  fugatia 
populis  Gcncilium.  Pcr  caff ra  vero  ab  eis  rclida,bonis  cams 
tcmporalibus  munita.fignantur  principes  &c  potenccs  huius 
fcculi  ad  fidem  Chriffi  conuerfi,quorum  bonis  temporali- 
bus  rcplctur  ecclcfia  per  Samiriam  fignificata. 

AlitcrpercafframutatapofrjncintcUigi  philofophi  ad  (1 
dcm  Chrifli  conucrfi,ficuc  Dionyfius,  Ambrof.  Auguff.  «Sc 
plures  alij  bene  munici  auro  fapiencis  philofophica;,argen-. 
to  cloquenti?,vcff  ibus,honcftacis  mundan.T,quat  ommaad 
vtiliutem  Samaria:,id  cfl,ecclcfiaEfuntconucrfu.'. 

Tom.a.  FF    z        6Torro 


905         GIor.ordi&NicoIaJclcLyra.         904 


tiiut. 


[■prtatiimt 


^  cqiios&afitiosin  caftris;fugGrunt(^uc,  animas 
tantuni  luasfaluarccupicntes.  igiturcuni  vcnif- 
lentlepiofi  illi  w  principium  caUrorum:  mgref- 
fi  (unt  vnum  t.ibcrnaculum  ,  H  comcdcrunt ,  & 
biberunt.  TulcruiuqucinJcargcntum  (Sc  auruni 
&vcftcsj  &abicrunf&  abfcondcrunt.  l:trur- 
fum  rcucrfi  funtaii  aluui  caborniculum  ,&imle 
fimilirer  aufcrcntcs  abfcondcrunt  .  Uixcrunc- 
quc  aciinuiccm :  Non  rccf^e  facimus  Hxc  enim 
dics boni  nuntij  eil .  Si  t  «cucrimus  &  no.ueri- 
mus  nuntiare  vfque  mane ,  t  rcCicns  arguomur . 
Venirc  camus  ,  &  nuutiemus  in  aula  re^jis  , 
Cumquc  veniirencad  ^  porcamciuicatis.n.irra- 

^  ucruntcis,  dicentcs  ;  luimus  ad  caftra  ^jyrice, 
&nullumibidem  rcpcrinius  bomincm  ,  nifi  c- 
quos  &:  afinos  alligatos ,  &  fixa  t entorja .  lerunc 
crgo  portarijj  Sc  nuntiauerunc  in  palatio  regis 
intrinfecus.Quifurrexicnocle,  Scaitad  feruos 
fuos:  Dicovobis,  tjuid  fccerinc  nobis  Syrij  . 
Sciunt'  quia  famelaboramus ,  &  idcirco  egrefii 
iunt  de  caltris,  &  latirant  in  agris,  diccntes : 
Cum  cgrefTi fuerint  de  ciuitate ,  capiemus  cos  vi 
qos  ;&:tuncciuitafemingrcdi  poterimus  .  Rc- 
fponditautem  vnus  feruorum  eiu^.  Tol)amus 
quinqueequos,  qui  rcmanferuntin  vrbe  (quia 
ipfitantumfuntin  vniuerfa  multitudine  llracl, 
^lij cnim confumpti  funt  j & mitt.ntcs  explora- 
rc  poterimus ,  Adduxerunt  crgo  duos  equos, 
inifitqucrexadcaftraSyriorum,  dicens:  lte,& 
videte,  Qui  abicrunt  poft  eos  vfqucad  lorda- 

g  peni,Ecce3utemomnisviaplena  crat  veftibus 
^vafis,  quxproicccrantSyri  cum  turbarcntur. 


Rcucrfiq;  nnntij  ir.dicauerunt 
rcgi  tt  cgrclTus  populu.s,diri- 
puit  c.iftra  Syriar  Fadulque  c(l: 
t  modius  fimi!<t'  Ibtere  vno ,  & 
duo  modii  hordci  llatcrc  vno , 
iuxta  verbum  domini 
rcx  duceni  illum  in  cuius.  manu 
incubucrat  coftituit  ad  portam. 
Qucmconcuicauic  turba  inin 
troitu  porra: ,  &  m<Srruus  eft,  iu 
xca  quod  locutus  fucrac  vir  Oci, 
qunndo  delccndcrac  rcx  ad 
enm.  Fa<fiurnquc  cit  fccundum 
Icrmonemvui  Oei  ,  quem  di- 
xcrat  regi,  qu.indo  aic.-duo  mo- 
diihordci  ftatere  vno  crunt,  & 
modius  fimilx  ftatere  vno ,  hoc 
eodem  tempore  cras  in  porta 
Samarix :  quando  rcfpondcrat 
duxille  viro  Dei  &  dixcrat:  e- 
tiam  fi  dominus  fccerit  cata- 
racbas  in  ccelo,nunquid  fieri  po 
tcrit  quod  loqueris  ?  Et  dixit  ci : 
vidcbisocuhs  tuis  &  indenon 
cornedcs .  Euenit  crgo  ci  ficut 
prardi(51:um  fucrat  :  &  concul- 
cauitcum  populus  m  porta  & 
mortuuseft. 

..•ir.ui 

verrunc,vtenrilia  rclfncjininc :  &:  Ifradirx  egreffi  ciuic.iteni  i 
caf^ra  hoftium  muaduncdeprxdanccs.  Reuerccnteergopci 
pulo  oneraco,ille,qui  non  crcdiderac,cecidic  lapfus,  &  vbn' 
cate  vidciis  in  populo  cecidic,&:  prefTus  eft  in  porca.c^:  pc©)f.f: 

CAK    1 


cli?i'tur  noii  n.irvD 
XX  lure  dctLTCh 
Difcc  Chiitiiaiic. 
rogarc  quod  cw-. 
piasimpcirirc.t  ;-L 
itKiiofosvirosi.-.-  jji^ 
Jflhu  n  profe.^t  ]<; 
porrb  a  >nun;-ruiii  noti   • 
»juunriii".\'.?c(i  .1 
niicncihus  fiiuitn 
hciicficia,  kd db- 
fcruancibus  dcf^ 
rupcur. 

a  V  irro.   Du\  r 
piiin  rcnctivnbj-i 
riini  <5i  Hh.infjiol 
ru:n,adquos  vwl 
tas  aic.-.^-i  vo.fcrtkf 
C  'Pi).j-  hypwUx 
(/«•  cliuditii  fi-^nu: 
ccelmim  antc  h'»!:: 
nes:  -pys  enlm   >io> 
jutratis ,  nec  int-o 
CHitei  jinit:s  imrj 
re  .  Qucm    con 
culcauic  rurbi  ; 
porca,  quia  jjix- 
fum  ad  fidcm  ir 
troeuncium    nv 
pediebac  .   vnd 
mciito  conculc: 
tus,  idcft  ,cx.)ni 
nciuffi  iudicis  d 
nntus  ,  perpccu.] 
miccccur  in  ccnc 
bras . 

•1«  Auguf^inus.  t^' 
Strepicu  pcrcul  *^ 
inimici  fugiunc, . 
ne  pugna  ccrg 


N  I  C  OLAVS  DE  LYRA. 

}  Ef  fowct/erwwf,  Yrgenceenimfameprimo  ycrcerunt  fe  ad 
refcdioncm,  &  pofteaad  prxdam. 

3  Si  ta.  apud  Dcum  fcienccs  afiiictioncm  populi  noflri  in  ci 
Uicateinclufij&apudregemcanquam  proditores  bonipu- 
J)]ici  .X 

3  T^ntie.  per  portarum  cutf odcmVquia  non  quarrebant  il- 
lucintrarc,ncc  fuiifcnc  perjnifTi.Cj^cera  pacenc  vfq;  ibi. 

4  Capiemus, 


4  Capiemus.  Ec  lic  poccrimus  vti  perfonis  ad  nof!ram  ferui- 
tutem,&:  tuncciuit.icem  ingrcdi  poccrimus  nullocadefcn- 
dcnce,^  Ijc  corum  bonaliabebuuus  cum  pcrfonis .  Ca;ccr.- 
paccncvfqucibi. 

5  ¥aBiffque.  Quia  plurcs  de  populo  de  calibus  pra^dis  plus  r, 
puerunt  in caflris,qu^  eranc  valde  munita ,  quam  fufiicerc 
eis.-&  ideo  dabanc  rcfiduum  pro  modico  precio. 

6  Tono.  Hicconfequcncer  ponicur  pcena  ducis  Deipotccn 
dccrahencis,ficut  pr^Edixerac  Elifeus,&:  pacec  licera  ex  didu 

CAP. 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

6  Torr^.  Pcr  if^urn,qui  fuic  incredulus  verbo  Elifei  intelli- 
girur  quilibec  i  ncrcdulus  uerbo  prxdicatis  verbiim  Dei ,  & 
idco  ficuc  illc  dux  cx  hoc  incurnc  mortcm  corporalem ,  fic 
iftemorcemfpiritualeni.Secundum  vero  gloflam  iffc  dux 

typum 


tvpumccnuicfcribar^im&Pharilarorum  dc  quibus  dicicii 
M.iCC,i2.  f^a  vobis  fcrib£  &Vharif£i.^ni  clatiditisrc^numccelon 
ante  bomines,&c.  Ecquoniam  alios  impcdiebanc,iuficcoad. 
naci  conculcabuntur,  ficuc  illcdux  ad  cufiodiam  portxpo 
ficusimpediebac  curbam,  ne exirec ad pra:dam ,  &acurb. 
fuic  conculcacus  in  porca. 

MORA- 


■('.■wi  •> 


ivc*..rn 


IIII.  R 


egum. 


Cap.  viii. 


906 


C  A  P.       VIII. 

L'f.i!es  jutem,&c.  ■ii  Thcodo.C>iuconfcrip(lc 
^!  ^^i^{  ^^2nc  hiftonam^nss  dociuc  quod'p;;ophcc;i  p  ■ 
^  Ll-i^i  dixe  icSunamiciditiicuram  famern.-non  Ogni 

■^'  ^        ticau  cauccm  tempus.  Elt  crgope.  lpicuu^g> 

isaDeoimmil- 


caftisabacur 


rael. 


,,vcqtupo 
cani  qua;  cius 
baccuram,  imp; 


11 
ft  can- 

crc- 

VI 


tamaaercc.  Hincau- 
cemdifcimus,  quod 
prophcca  duphccm 
cftgraciam  confccu- 
tusT  Ertcnimduplii 
icmpus  tanus. 
•5«   Hcbra:i  .    Die- 
!is  loram   filij   A- 
;iab,concig!ctanics 
;  aiidis  in   Sajiiaria 
.r  Ainos  fcpccm  » 
qiio  fparjo  Bcnad.ib 
bcllabac  cum  Ifratr. 
Anno  auccmcxctcr 
nio   malcdixic    Eli- 
fcus  ipfl  Giczo,  abicT 
que  Damafcum ,  vn- 
x:cHaZ2cl  rcgcm  Sy 
nx.Lv  nufic lonani fi 
liiAmiccci.g.  cofccra 
rcLkhu  rege  IfracH 
Ranioch  Galaad. 
•;;  Euchcrius  Lug- 
.'iin.Mulicr  Sunams 
.  C|cite  ob  inopiauk 
nns,  confulcu  ILli- 
i.i,dc  ludca  .ad  tcr- 
ramPh;lilt!jm  tranfi 
ui:,  prinuciuam  Ec- 
-cicliamqucpci  Apo 
'■fioiosex  cucuncilio 


nuit,reuelante  fibi  diuino  Spiritu,ad  populum gcntium  traf  D 
n-ugrauicHaic.n.in  finei^nnd\,pii!iqiiarn pUnhuao '^'^■ntinm in- 
tniieiii, ad  priorcm  popum reuercens,prxdicancPHclia, cle 
doscx  cadcm  plcbc  quafi  pnltinam  paccrnorum  faoru  pof- 
fcifionc  in  proprio  iurc  rccipicc,6i  tunc  o>nni;  iftadfalunsfict. 

b     Fcnit  ijuoque  Elif. 
CAPVT       Vill.  Damafcum-.&rexSy- 

riix^egrntabat . 

•Jc  Thcodor.  Vni-  0"?^- 
ucrforum  Dcus  lullc 
rac  magnoEli^,vcvii 
gcrcc  quidcm  Ebfcu 
prophcca:  Azacl  au- 
ccmm  rcgcmSyria;: 
&Iehu  in  rcgem  If- 
racl,  Elifeumquide 
vnxit  vc  iiuTus  fue- 
rac,rcgcs  aurem  qon  1 
vnxic:fuicenim  pri' 
aflTumpcus.Elifeus  cr 
go  duplici  acccpca  g 
gratia,priir.um  abijt 
in  Damafcum.  vcvii 
gcrec  Azacl .  Bcna- 
d.?dergoqui  dicirur 
eciamnlius  Adad.cii 
.rcfciuilTcc  aducn  • 
cum  propheca^jmific 
Azaelcm ,  &:  mune- 
ra  magnifica  ac  pre- 
tiofa.- rogauitaucem 
anliberarecur  ab  x- 


Lifeus  autem  locucus  eH:  ad  muliercm  ,  t 
cuius  viuerc  fecerat fiiium,d!ce.>:Surge,  * 
vade  tu  &dom^iua&  percgrinare  vbi  5 
cuinq;  repereris.  Voc.ibitenim  domi-  '^ 
nus  famem,&veniec  fuper  terram  fcpte 
annis.  Qu?  {qrrcxit  & fecit  iuxta  verbu 
hominisDei.Etvadenscu  domofua  pe 
regnnata  ell  in  terra  philiflhijm  diebus  multis.Cumc]ue  finiti 
cfientannifcpcem,reuerfaeflmulierde  terraPhilifthijm,&in  , 
grefraertvtinterpellaretregeprodomofua&  pro  agrisfuis. 
Kcxautcm  loquebatur  cum  Giezi  pucro  viri  Dei  dices:  Narra  e 
mihi  omnia  magnalia  quse  fccit  Elifeus.Cuq;  ille  narraret  rc- 
gi,quomodomortuumfufcitafret,apparuit  mulier  cuiusviui- 
licaucrat  fihiicbmas  adrege  prodomo  fua&proagrisfuis. 
Dixitq;  Giez':Dne  mi  rex,h^c  efl  muHer,  &  hic  efl  fiJius  eius 
que  fufcitauit  thfeus  Erinterrogauit  rex  muliere  qux  narra- 
uitei  veraeffe  Deditquecirexeunuchum  vnum  dicens:  Re-  7 
Itirue  eiomnia  qua^luafunt:  &  vniusrf(:>sredditus  agrorum, 
b  a  die  qua  reliquit  terram  vfque  ad  prxfens .  Venit  quoquo  9 
Ehfeus  Damafcum  ,  &Benedadrex  ^yri^e  segrotabac .  Nun-  10 
tiaueruntque  ei  dicentes  :  Venit  vir  Dd  huc  .  Et  ait  rex  ad 
Hazael :  t  Tolle  tecum  munera,&  vade  in  occurfum  yiri  Dei , 
&  confule  dominum  percura ,  dicensi  Si  euaidere  potero  de  n 


»4. 


gricudine. 


4«  lofephus.,  Syro- 
rum  rex  dum  vcnil- 
fecin  Damafcuin,3<: 
agnouiffcc  quia  diui 
nicasci&eiuscxerci 


tui  timorem  immi-  *■ 
liJet&fugam,<;^no  tj.Re.^.». 
inualione  hoftium 

nc m  Chrilto crcdidir^prarfignauit.Qjar ccclefia ob  infide-       fuifiet  fa£tuni:nimis affiidus,co quod  Dcum ita habcret  ira 

licaccm  ludieorum,acqucinopiam  verbiDei,qu£EilIosobci       tum,corruitinlanguorcm. 


nuic, 


a  P^ade 


NICOLAVS    DE 
C  A  P.       VIII. 


L  Y  R  A. 


^^!f^  Lifeus.  T^natis  Effcl miracuUs pro  maiori  parte , 
^•''"aL^  hic  confcqu^-ntcr fcripiura  reuertitur  ad  perfecutio- 
j  ^T-lJ^  iitm hiiiorif.& qiiiahijiorixregum  &propbetarum 
■^m^^  contemprrancorurafimnUurrebat,  tdco primo  defcri 
bnntur  aliquafaBa  ad  Elifci  infinttiUiohem.  fccundo 
fntinentia  adregni  luda  fer[ccuiione»i,ibi:  Anno  v.Trima  in  duas 
fecmdum  duo prxnuntiata  ab  Elifxo.fecunda ibi:  Vcnit  ergo.  Tri 
ma  auiem  esl  deperegrviatione  muHcris  Sunamitis  ad  di£iuiH  Elifei , 
cumdiciar. 

2.  LocuEuscft  Erat  enim  folicituf  de  puero  tanq'tamdecreatura 
fua^tjui'  ciut  conccptionem  &  refurreciionem  impetraiierat:  vtpatet 
exdiElis  4  c.i^  de  matre  (ju£  ei  plura  beneficia  fcccrat. 

3  J^crcgrinarc. f.commodum  lUMm.in  tali  ciiim  neccfjltatc  poterat 
plii  Ifracl  intcr  infideles  }}abitare,ahfq;  tamenpariicipatione  cum  tis 
inpeccatis. 

4  Vocabitcnim. i.ex eius ordinaHoneTfeniet .DicitB^, Sa.tpifla 
f-titfarnes  de  qua  loqmtur  luhJprophcta. 

5  Ec 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

I  Elifcus.  Pcr mulicrcm  iftam  quarcum  domo fua ad  verbu 
Eiifci  tcrrain  fuam  cxiuit  vteuadcrct  tamc  in  ca  dc  propin- 
qiiofuturam,fignificatur  pcrfona  qu.tcunq;  deuoca  inltin- 
<;tu Spiritufiandi  cxic  ciuitatem  vcl  villam  luam  ad  cuaden- 
<lumpan:svit*detectum.quipaniscftDci  vcrbum  ^VEu- 
<  hanliis  facramcntum,qui  dctcctus  cotingit  in  tcrris  intcr- 
<iiito  fuppoficiSjiu  quibus  non  clt  dminorum  celcbratio  fo- 

lemnis; 


5  Ec  ingreira  eft  vt.  il^ia  temporefux  abfentix  aliqui  inuaferant 
bonafua  iniufle. 

6  Rcx  aucem  loquebatur.  £x /wc  •pzWcfi/r ,  q,ifind  accidit  ante- 
quam  leprapercuiereiur.quia  non  efi  yerifimile,  quod  rex  cum  kprof» 
tandiu  loqueretur.  freqitenter  enim  infacrafcrip  uraprius  faclapo- 
ilcrius  fcribiintur.nec  ifla  locutio  Gie%i  cum  regeponitur  hic  nifipro- 
pter  ingrcffwn  huius  muLicris  ad  regcm. 

7  Dcditquc  ei  rex  eunuchum.ii  efl,  vnum  defermsftbi  afliflen- 
tibiis . 

8  KcHizueci.fcilicetpoffcffiones&friiliusab  aliis  occupatos:& 
hoc  fecit  rexpropter  reuerentiam  miracuti  ab  Elifeo  fa£li  in  filio  mu- 
lieris  .  . 

p  Vcnit  quoque.  Hic ponitHr fecundum,fcilioet,denuntiatio  mor- 
tis  Eenadad  &  fiibftitutio  Hazaclis  cum  dicitur. 

10  Bcnadnd rcxSyrix. Dicit Jofephus:quod quandoifleBenadad 
cognouit  fe  fngatum  fitifje  dc  obfidioncSamarix  cum  tanto  damno,Ji 
cutdiSium  efl  cap.pr£ced.& cum  hocnullo hofle euminuadente ,prM 
dolore  hanctnfirmitatem  inciirrtt. 

1 1  Confulc  dominum.  Expertus  enim  aliasfuerat,  quod  habertt 
mtitiamfiiiurorum.  . 

I  Habens 


Iemnis:nec per confcquens  prxdicatio  ita  folemnitcr  cclc- 
bratur  ficut  antc.propter  quod  dida  pcr fona  fe  transfcrt  ad 
alium  locum:vbi  folcnnitcr  cclebranturdiuina. 
8  T{eliiiHe  ei.  pcr hoc cnim  q,  dida  muj ler  pcraita  peregrina 
tionc  fua  confccuta fuit  intcgre  fuam  hxrcditatcm  dc  man 
datorcgis,fignificaturquodperfon£Ecircadiuin;idcuotepe 
racta  pcrcgnnatione  vitij  pr2fentis,fifuerint  omnino  pur- 
gac.E  de  mandaco  regisgloriiE  Itacim  coniequuntur  hxrcdi 
tatcm  patria'  celcftis. 

Ton».a.  FF  .  3        t  ^leuitque 


907        Glof.ordi.&NicoIaidcLyra.         poS 


A 


][..9.Aqtiq. 


fStareii"?  fc 
vitfaciein  Uu 
ilC  |>uliili  do- 
Itcc  carii.iuic.i. 
f  jpitclietn- 
III  »ultu  tk.  c6 
fiiudl. 


tvel  pannucn 
ti^um.   Chal. 
jiiterpr.  lin- 
?hcu,  vel  ope- 

fiH\CUtUU\. 


a  yadf^dicei.fanalitrU  ,&c.  -jc  Thcodorct.  Iiifficprophcta 
Az-itli  ncniorccm rcgi  finnificaret,nctiiiiisc  vicacxccdc- 
rer.Scd  qTTomodo  cfi  inccllisendiim:^;  arccpit  (tr.iu,iilu ,  cV 
tinxic  ipfiim  aqiia,^  iccic  fiip..-r  f.iciem  ciiis,  6c  morcmis  cfi? 
lofcphus  dicic  Az^iclc  hoc  lccilic ,  &:  viok  ncam  ci  morccm 
acrulilk. 

•jc  Jufcphus. 
A/ael  Vcnicns 
ad  reiKin  ,  ilh 
quidcm  bon.i 
nuiiciauic:  .nlcc- 
ra  vcro  dic  inr 
fufo  !.iquco  viii 
c'\cm  cu,  ipfum 
quidenilh.igu- 
i;iiut  :  ipleyero 
apiccm  regi.c 
potcfiacis  obti- 
nuit.Erat.  n.  vir 
cf|icax  multaq; 
S)'rorMir»,&  Da 
mafcenoru  dcr 
uotioe  florcbat, 
ita  vt  hatScPus 
&  ipfc  A"hcr 
&  Azacl  qui 
poflcumrcgna 
uit,quafidi)Co- 
iantur  propcer- 
bcncficia,iVtcr 
plorum  xdifi- 
cJa ,  quibus  Da-r 
mafccnoiu  ex- 
oinaucranc 
uica- 


uJtatcin , 

hFilia  e^>im.yfch  ib.  -^  Hcbr^i. Ex  quo  Afi  rcx  lude  ded;t  Jct 
f.iph.u nlio  fuo iii  in.urimo!iiri  filiam  Amri  regis  lfracl,d  u 
nicus  dccrecum  cn(dctert.'.dajimpie  illius  atiinicacis^rat: ; 
vc  regiium  luda  pcrircc  cum  rcgno  domus  Ach.ib  &:lfra.  ] 

^   Thcodorc: 


I 

D 

Jcd 

op, 


infirmitate  mea  liac?  luit  igitur  Hazacl  in  occurfum  cius  habcnsfe  » 
cum  muncra&omni.i  bona  J)amalcj,  onera  quadiaginta  camelo- 
runi  Cumc|ueil:eti{retcoranKo,ait;  FiliustuusBenadadrexSyriir  mi  * 
ritmeadtCjdicens:  Siianaripoterodc  infirmicace  mcahac?Dixitque 
ci  tlileus;  Vadc,  dicei,  Sanaberis:porrooll:enditmihidominus,quia  j 
niorte  morictur.  t  Stctitcjuc  cum  eo,  &  conturbatus  ct\  vfquc  ad  i'a£-  ^ 
furionemvultus.  FleuitcjucvirDci.CuiHazael  ait.  Quare  dominus  t 
mcus  flct?At  illc  relpondit :  Qiiia  fcio  qu.T  fadlurus  fis  filiis  Ifi-acl  ma- 
la.Ciuicatescorum  munita.s  i^ne  luccendcs,  &  iuuencs  eorumintcr- 
ficics  gladio ,  &  paruulos  eorum  clides ,  &  prxgnantes  diuidcs .   Di-  <s 
xitc]uc Hazacl : Qiiid cmm fum fcruus tuus canis ,  vt faciam rem i/lam  ? 
inagnam  ?  Etait  Eliicus :  Ollcndit  mihi  dominus  teregem  SyrivT  fo- 
rc-  Qui  cum  rcceflidct  ab  Ehlco ,  venit  ad  dominum  fuum .  Qui  aitci : 
Quid  tibi  dixit  Elifcus  ?  Atillc  refponditjDixit  mihi  recipics  fanita- 
tcm.  Cumque  vcmflet  dic^  altcra ,  tulit  r  ftragulum  &  infudit  aquam , 
&  expandit  fuper  faciem  eius .  Quo  mortuo  rcgnauit  Hazael  pro  eo. 
Annoquintoloramfihj  Achab  rcgislfi-acl,  regnauit  loram  filiuslo- 
faphatrexluda,  t  Trigintaduorum  crat  annorum  cum  regnarecoe- 
piflct,  &od:oannis  rcgnauit  m  Hierufaicm .  Ambulauitque  in  vijsrc-. 
3-  t'  gum  Ifrael,  ficut  anibuUueratdomus  Achab .  Filia  cnjm  Achab  erat 


Nosaucemd  ) 
ccc  hiltoria,ii() 
xiam  malx  co 
gnarionis.Naii 
hic  rcx  fcdu 
ChisverbiscDii 
uigis,fuicp.ii\-: 
ccpsciusinip; 
tacis .  ]i 

it  lofcph.Rcjj 
rum  namqjj 
cicus,moxaani| 
ccm  fracru  fu 
nim,&:  pacetnd 
ru  pariccr  ami| 
conimcfi^cor 
uerfus  :  doc 
quoquc  vulfi 
cxcrancos  aacl 
rarcDeospGl 
rholiam  Acha 
filiam  coniug 
fuam.  EcDcuj 
quidc    prof 
Dauid  regisf  I 
milTionemjgcf 
nus  cius  nohii 
cxccrminare. 
CAP.    P 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

%  H?bensfccum.  Locutio  ed  l))fewoltea ,  ad  defignanduni  quod 
porta)}ai  ra  iina  buna  &  plti:'Hrn  Jpecierim  . 
X  Filius. Hnfndaet  tii^:fi;H-^,vt in.pctrarct prophct.t refponfum. 
j  Dic  ci.  In  Hibrxo  hautt'!r.  Dic ei  viucnsi  viues  J  <^  dicit  Bya. 
Sa.fpdixit  hocpro  Hj5;jt:/f.-vuicns  viues.  id  (Ji/cgnabispojleum, 
hoc  d>cens  vt  cxi  ufetpruphetam  a mcndacic.Scd  hac  expofmo  vide- 
tur  cffe  tnultum  extoria,&  idco  dicnnt al'i.^cp  Eiiftus  non  dixit  hoc  Ha 
Xaclt  iir.peraiiuhfcu  i'iducrihc,ftd  tautKm p,  ophctui:  &  iicQ  noj^efi 
accipiendum  infcnfu  qucm  fcciif^dpro  (jno  fit.fic:  Dic  cU.dice.f\m(ia 
propheta  videbit  eum  ficfibi  di&urum  defmuro .  Sciendum  tamea  (^ 
b:ic  dlSlio  loyin  Hebr£ofcribiiur dupUcitex .  Vno  modoper Lamed  & 
yatr.&-  tuttc  fignificai  idem  quod  ei,.AliQ  modoper  Lamcd  &.Aleph: 
&  tunc  fignificat  idcm  qiioinon.Hebrtiienim  non  h.^bent  literam,,o: 
fedpro  ea  aliquando  vtuntur  ^leph,aliquando  F^autin  hoc  autem  la- 
cofcribiturper  Lamed  &  .Akph;fedpun£latur  acft  dcfcribcretur per 
ptinft»  literis  Vau.puncla  i^b  nonfunt  dcfubUantia  litene  apud  Hebr£os,necfue- 
Hebraicis  af-  runt aprincipioliteratim:fedinuen'apoUeaadfaciliuslegendum.& 
gnata ,  litcr*  i^gg  vidctur  (p  a  principio  hic  fuitfenfus  huius  Utene,  Dicrnon  fan^ 
iubitanu5  no  (^^,^^5^  y,gi  f^on  viucs.  &fic  nuilaefldifficultas  infaluando  veritate 
diEliprophet£yqHamuis,Ha%acl  oppofitum  magiflro  fuo  retuleri(,  que 
non  oportct  de  mendacio  c.xc  ufare. 

4  Stctirq;  cnv\\.idefl.,coniinuit fe  Afletu quantumpotuit. 
c  Qua.do.yic  eum  alloqnitur proptcr  reuerentiam  prophcti£. 
^  El  prargnantcs.  In  quoapparct  maxima  crudclitas . 
•7  Quid itiim fum. q.d.nonfum ita potcns,quod poffem tantaface 
Xe:&  Jt poffemynonfum  taw  crudeiis  vclcaninus  quod  vcilem, 

8  Tulit  iiragulum.  i.pannum  qui  cxtcnditur fnpcr leflum . 

9  Et  in iu.  Dictint  aliqui,quod  hoefccit  ad  rcfigcrandum  rtgem,qui 
nimio  calore  affligcbatur..Alii  dicunt  &  probabilius  vt  videtur^qnod 
hocfecit  adfiiffocandum  eum  occulie.  viide  dicit  lofephus quodfiran- 
ruiautt  eum  defidcric  reftgnandipofl  etm^ficut  dixeratprophcta. 

loAnno 


irv^aw. 


I  o  An no  quinco.  Hin  cnnfequenter  defcribitur  perfecutio  rrgni  L 
dji^ytcinpore  Joramfilii  Iofaphaty&  tunchoc  nomen  loramfuitxqui- 
uocum  ad  regem  Jfrael,&  ad  regrm  luda.  Trtmo  ergo  dcfcribitur  re- 
gnum  Joratn  rcgis  J  u  dtc.fei  undb  filii  eius  Ocho7Jx,ibi:  A 11  n  o  duodc 
c\moX ircaprititum  dicitur;  Anno  v.Ioram  fi.Achab  rcgis  If- 
racl.  In  jiliquibus  libris  additnr;  lofaphat  rcgis  ludx .  er  rnerito, 
quiafic  (/>'i  in  Hebr£o,&  eflfenfits,  f  quii/q;  anniprimi  regni  laiam ; 
fiiii^chab,&  qffinq;  vltimlrcgni lofaphat ftmulconcunerunt.Stl ' 
contra  hoc  videtur  qtiod  diilum  efifupra  c.  j  .quod  loramfilius  AchJ» 
cepit  regnare  anno  1  S.regis  Jofaphat.Jofaphat  autem  regnauitiyait 
nis:vt h.tbiturfupra  J.it.c.vlt.&ftc Joramfilius .Achab rrgnauitciii 
(Q nonfolim  ^.annis,fed  j.Dicendum ,  quod Ochozjas  frater loritx j 
cafu  de  ccenaculoftio  incurrit  languoremyVt  habctur  fupra  i.c.  etextuc\ 
foramfratcr  eius  gnbernauit  rcgnum.&  fecundum  hoc  altquando  c'o- 
putatur tcmpusregni fiii extunc & fuit  li.annojofaphat  regis  Judx 
infine  il'uHS  anni,&fic  regnauit cum  eo  7 .annis.AUqu.wdo  vero  ac- 
cipitur  tempus  rcgnifui  a  tempore  mortis  fratrisfui,etfic  regnauit  ci< 
Jofaphat  ^.annisEt eodem modo regnum Ocho7;i.t  aliquattdo  comph 
taturvfquead  mortem  eius,aUquado folum  vfqueadcafum  prxdiSH 
yndefitit  impotens  ad  regendim,&  fecundum  hcec  &fimilia  frequen 
ter  variantur  rtumcri  annorum  in  fcriptura. 
\  I   Rcgnauit.  Loquitur  hicfcriptura  de  regno  eius  pofl  mortem  p« 
tris;tamen  ante  c^perat  rcgn^re  yinente  patrCyficut  dihumfuitfitpra 
f.lib.cap.vU. 

12  Amhulauitq;.  iden,in  m4is eorum  ciiiuscnufafubditur. 
I ;  Filia  cnim.  infra  co.c.dicitur ,  quod  Athaiia  vxor  huius loram 
fuiifiUa  ^Amri  patris  .AchabJ^ed  mortuopatre  .Achab  eam  nutriuii , 
&  ftc  dicitur  eiusfili.t.Fvlpotefl  dicj  quodfuitfiiia  .Achah;  &  tand 
diciiur  fiiia  .Amri{q!iia  fil;i  fiUorum  dicuiitur  fiiii  parentum)qu*fue- 
rat  niurita  in  idoloia'ria,ad  quamper  ipfamfnit  traHus  maritusfuui. 
T^c miiH quia &  Saiornon  fapientiffimus per yxorisfuas ad  hocfiiit 
tra£lus,yt  habctur  fupra  ^.Ub.c. il. 

Noluic 


MORALITER. 

f  F/f«/W;  v/rDei.  Allfgor.pcrhuncDci  virum  fignificatur 
|)omo Chrifius  qui  dicitur  vir  Dci  in quantum  eius humani 
fasconiundatuit  Dcoin  fuppofito vcrbi .  Ipfc  vcro.vidcns 
piala  futura  fupcr  ciuitatcm  lcrufalem  &  populum  iudxo- 


rum,de  quo  crat  fccundum  carncm,flcuit  per  compaffione 
vthabcturLuc^9.^t«f£///t'«y/?e«;>  Wc/£-»5  infpiritu  mala  qu* 
fufiuim  crat  Hax^aeipopttlo  Ifracl. 

MOR AL.  autem  pcr flctuni  Elifci  fignificacur  compaflio 
cuiuslibccpcrfon^bon.EinmaloproxnnJ  fui  lam  pr^fcnci 
vpl  dc  proximo  immmentc, 

MORA- 


909 


IlIl.Regum. 


\ 


«I 


I 


T  Vel  conlpeftu  dommi, 

VTor  ciuSi  Et  fccitquod  malum  eft  coram  domi- 
no .  Noluit  autcm  dominus  difperdere  ludam  i 
propterDauidfcruumfuumjficutpromiferatei, 
vtdaretilli.t  lucernam&filijs  cius  cun<Slis  dic- 
bus .  In  diebus  eius  reccflit  Edom  nc  eflet  (ub  lu  s 
da ,  &  condituit  fibi  rcgem.  Vcnitcjue  loram  in  j 
Seira  ,  &  omnis  exercitas  cura  eo.  Ec  furrexit  no  4 
Cle ,  percuftitque  Idaraaios  qui  eum  circundcdc- 
rant  &  principes  curruum:  Populus  aurem  fugit 
jn  tabernacula  (iia .  RcceiTitergo  Edom  nc  cflet 
fub  luda  vfque  ad  diem  banc  .  Tunc  rccefllt  &  c 
Lobnaintemporeilio  .  Reliqua  autem  fcrmo- 
numloram,  &  vniuerfaqua:  fecit,  nonneha;c 
fcripta  funt  in  libro  verborum  dicrum  regum  lu 
da?  Etdormiuit  loram  cum  patribusfuis,fcpul-  g 
;  cft  cum  eis  m  ciuitate  Dauid ,  6c  regnauit 

OchO"- 


tufq; 


7  Ochoziasfiliusciusproeo.AnnoduodecimoIo^  D 
ram  filij  Achab  regis  IfracKregnauitOchozias  fi 
\ms  loram  rcgis  luda:. Vigintiduornm  annorum 
erat  Ochozias  cum  rcgnarc  ccepiflet ,  &  vno  an- 
no  regnauit  in  lerufalcm.Nomen  matriseius  A- 

8  thalia,filia  Amriregislfi-acl  Ecambulauitin  viis 
domusAchab,  &  fecit  quod  malumeftcoram 

9  ddminoficutdomus  Achab.Gcnerenimdomus 
joAchabfuit.Abijt  quoq;cumloramfiiio  Achab 

adprarliandum  contra  Hazacl  regcm  Syriatin 
Ramoth  Galaad,  &:vulncrauerunt  Syri  ioram. 
j  j  Qui  reuerfus  cit  vt curarctur  in  Iczrahel,quia  vul  E 
neraueranteum  SyriinRamothprairliantem  cb 
traHazacl  rcgem  Syri^.  Porro  Ochozias  filius 
loram  rexludadefcenditinuifcre  loram  iihu.n 
AchabinIczraheI,quiaaJgroiabatibi. 

CAP. 


NICOLAVS    DE    LYIIA. 

f,  tloluit.  quamuis  mcruiflcc  po  rcgis  &  pcpiili  cum  fcque 
tis  malicinm,diminuic  cimen  euis  poccfticciu,  vndc  fubdic''. 
1  In  d:ehufeius.  id  ef},Idum^a, 

3  Ei  conjiituit.  A  ccniporc  cnim  Dauid  vfq;  nunc  non  fuerat 
ibircx  proprie  dictus,fc'd  pr.Ttccl;us  pcr  rcgcm  luda  poficus, 

4  lifnr.noc,  Gl.R.i.Sal.quihabiCabjncpropercgnum  fuum, 
non  camcn  cancum  prxualuic  t|7 cos  polTcc  rcdigcce fub  cri- 
buco  ficucpnus. 

5  Tuncre.^  ZoA^ijtJrr.QirxdaciuicascftdercgnoIudcfor- 
lis&poccns  quarrcgircbcllauic,quiacracprope  ccrminos 
td6,vchf  lofuc  15.&:  piunxic  fc  Iduinei?  in  hac  rcbcllione. 

6  &c.Sepiiliufjttt. Non camen fuiclt-pulcus in  fcpulchns rc- 

galibus. 


galibuSjVC  pacec2.P3ral.it, 

7  .y/'(«o,6-c.  H/cpnrdefcnbicurpcrfccuciorcgni  lud.c  fjb 
Ochozia  nlio  loiam.cuius  mahcia  fubdicur.cimi dicicur. 

8  E'  .rr:bul.vut.  c}.  fuic  idololacra  pcffimus,  vc  p.icec  ex  didis 
fupra  i.!ib.&  c.malicia  iplis  Ovjhozi.cfubdicur.cum  dicicur, 
p  Genar.  igcnicus  quia  ni.uer  fua  fuic  filia  Achab,  vci  foror, 
jccuiidum  alios,vc  dictum  cft. 

10  .^/'.'/ir.  propccr  iltain  afiinicaccm,  &  vc  ibi  incerficerecur 
propccr  luam  maliciam  fecundum  doniini  fcnccnciam;  vc  p 
habccurcap  i. 

1 1  Q^i re,  i.Ioram  filius  Achab.d  mific  rii  ibi  exercicuin  vc 
cxdomini  voluncaceibificrccconfpiiacio  concra  eum  ipfo 
abfcncc,iScconcradomum  Achabiicnc  prxdixeratiilias. 

CAP. 


C  A  P,    IX. 


IM  Lifens.  Scquiciir. 
^'  b  ^ade  Ilabba. 


C  A  P  V  T     IX. 


•»i 


dcfignacgenciu 
principacu,que 
dominus  dcfti- 
nnuic  vc  facrilcgam  ciuicace,  q  i 
prophecas  ^  dominu  prophc- 
tarucx:cidic,&  apoftojos  cius 
pcrfccuca  cI^,vItione  iufta  pcri 
merec,&  facerdocium(4,pofl 
Chrifiu  inanicer  habuerac  de- 
lirucrcc,ccmplumq;  fubuerce- 
rcc,necnon  &  impiam  fynago- 
gam,qua:fanguincm  fantloru 
fcmpficicbac,  dc  rcgni  culmi- 
ne  prxcipicarcc,  .ic  rcctorcs  il- 
Lusinccrticerct. 
•i  Theodorcc.  Qiiamobcau- 
f '.m  peralium  prophccam,  le- 
hu  vnxicElifcus?  Hoc  clam  fic 

ri 


^  Accmg( 
culam  olci  hanc  in  manu  tua ,  &  vade  in  ' 
RamothGalaad .  Cumquevenerisilluc,  vidc'- 
bis  Ichu  filium  lolaphat  filii  Namfi.  £t  in- 
greflTus  fufcitabis  eumdcmedio  fratrum  fiio-  4 
rum ,  &  introduces  m  interius  cubiculum ,  tc-  ^ 
nenfqje  lenriculamolei,  fundes  fuper  caput 
cius  &  diccs:H?c  dicit  dominus:  Vnxi  te  regcm 
fupcrlfrael.Apcricfqueoftium  &fugies,  &n6  «^ 
ibifubliftes.  Abiitcrgo  adolclccns  puer  pro- 

phetx 


ri  cxpcdicbat,vtcico  i  rncdio 
tollcrecur  loram.  N  mi  (i  prar 
fcn  fi»Tec,aci  c  m  i  n  fi  ru  x  iffrc-  i  n 
acie  auccm  ncccflc  fuiirccvc 
mulci  vcrinque cad.renc. Cur 
eum  qui  vnx  (Tcc.iufricfJacim 
fu*i,crc?NIc  fi  fuinTcc  coprehcn 
fus,fui(Icc  \n  pcnculo,  Vulc.n. 
nos  D .  us  vzi  hum  \nn  caucio- 
nc  iSi  prudsncia .  Qji  racion  s 
horjorc  func  prxdici,  cos  ronc 
oporrec  vci  ad  id  quod  conuc- 
nic.  Curprophcca  appclhue-  Q,„ft.i,, 
runcfacuumrVrquicficntim 
pij,Dei  prophcc.is  aljiciebauc 
paurielia^&infanosappclla- 
banc,ycquilibcrc  loqucrenc'', 
Ichuautnon  canS^concumc- 
lia  afficicns  cum  nominauic 
nugacorem:fed  celare  volcns 
caqu<cdictifucranc.  Poflqua 
auceiii  vigenceum  indicauic, 

a  .AdljHc 


\ 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C  A  P.       IX. 

I  "p  .'-//«"•  Supcriusdcfcnpracfircgni  loram  pcrfccucio, 
Hhicpiirdcfcribicurcoctusdomus  Ach.?b  excermina- 
tio:&  primo  quancum  ad  principalcs  pcrfonas.fccudo  qua- 
tum  ad  fccundarias  c.  lo.Prima  in  crcs,  quia  primo  defcribi 
tur,ipfiusIorafilii  Achaboccifio,  fccundo  Ochozia:  rcgis 
Iud.E  perfccucio  ibi;  Ochn^jasa^tcm.  ccrcio ,  rcginx'  Iczabcl 
niors  &laceracio,ibi.-  renitquc:  Prima  adhuc  in  crcs  quia  pri 
modcfcnbituripfius  Ichuinunctio.  fccundo  inuniJi  confir 
macio,ibi:  lehuautrm.  ccrcio dfii  fui  incerfcftio  ibi :  Et  afcedit. 
Circa  primum  dicicur:  Elifcus^&c.  i.dc  difcipulis  fuis,  vc  1  m- 

pleret 


plcrcc  pcr  ipfum  illud  quod  fuerac  didum  Eli.cde  vnch  iiie 
Ichu  in  rcgc  fupcr  Ifracl  ad  deftrucdum  domum  A chab  vc 
hr  s.3.1i.c.i9propcerquoddicichic.lla.Sa.q,i(fc,fuicronas 
filius  Amachi  qucm  fufcicauic  niias^&oblacus  fuic^liea  im 
trc  vc  cllcc  ciusdifcipulus.ficucdiclfj  fiiicfupra  j.lib.ci^, 

2  .Accingc. i,difponc cc ad  cundi:m  vclocicer i^  cxpcdice , 

3  Et  toUclentic.  Efi  auccm  lcnricul.i  paruuni  vas  ad  reponea 
dum  oleu  pro  inuntlionc  rcgu  &C  poncifiru ,  6C  dr  a  limcdo. 

4  Sufcit.ihis.  id  cfi,aliorum  qui  cum  ec>  rcgunccxercicum . 

5  Et intro.  Volcbac  cnim  El'f.nis  hoc  fieri  fecrecc ,  nc  forcc 
aliqui  zclances  pro  regc  I  >ram  infurgerenc  in  prophecam . 
G  ^pmV/</;on/«/».cxcadcmcaufa. 

Eccc 


M  O  R  A  L  T  T  E  R. 

I  V.Vfeiii.  Pcr  T^>hu  promocum  in  rcgcm  de  mand.ito  domi 
ni^idxunicndiiliomicidas.f.Achab  6c  Iczabcl  &.  fcmc  coru 

ALLEG. 


ALLEG.figni^icacusfuicprincepsRjm^cufuo  exercicu  vc 
nicns  concra  Hcrufalem,qu.B  occidu  proph.-cas  domini,&: 
tandem  dom;num  prophctarum. 

Toai.a.  FF    4        Ec 


y 


8u        Glorordi  &NicolaidcLyra. 


9!  2 


^  phetar in Ramoth  Galaad.&iiigrcflTuscft  illuc. 
tcce  autem  principes  cxercitus  (cdcbaiit,  &  ait ; 
Vcrbum  mibi  ad  tcO  princeps.Dixitque  l  chu  j 
Ad quciu  cx omfubus nobis^AC  ilie  tiixit ;  Ad  te 
Oprinceps .  Etfurrexit,  &  ingrc-nus  clt  cubicu- 
lum.  Acillefuditolcumftiper  capuccius,&ait. 
H^cdicitdominus  f^cus  irr<ul,  Vnxi  tc  regcm 
fupcr  populum  domuii  irr.ul ,  &;pcrcutics  do- 
jnumAchab,  domiui  tui  ,  vt  vLilc.ir  ianj^ui- 
ncni  rcruorum  mc'>runi  prophetarum»  &  lan- 
gumcm  omnium  il-ruorum  domini  de  manu 
iczabel  .  Perdamqucomnemdomum  Ach.ib, 
&intcrficiam  de  domo  Achab  mini^cnrem  ad 
parictcm ,  &  claufum  &  t  nouifTimumin  ifrach 
^dabodomum  Acluib  ficut  domum  isF^boa 
filijNabat,  &  ficurdomumBaafafilij  Ahia.tlc 
^  7abel,qut.quc  comcdent  cancs  in  agro  lezra- 
hcl ,  nec  ent  qui  fcpcliat  eam .  Apcruitq'uc  o- 
ftiqm  &  fugir .  Ichu  autcm  cgn  flus  eil  ad  leruos 
dominiiui.  Qui  dixcruntei:  Ke61:eneruntom- 
nia  ?  Quidvenitinlanusillead  tc?  Quiaictis: 
iSl^n^ruiil  Nofiis  homincm,  &  ^  quid  locutuslit?  Arilli 
tatcm%iu^.  1.  rcfpondcrunt :  Falfuni  cil,  fed  magis  narr:t  no- 

quid  folcat  ef      .        ^     •  ft         o    1  I  /L  1   ■ 

bis.  Qui  ait  eis :  Hajc & ha:c  locutu.s  c(t  nnhi  , 

&  ait;  Haecdicitdominus;  Vnxi  te  rcgcm  lu- 

pcr  Ifrael .  Fellmaucrunt  itnque ,  &:  vnufquifquc 

t  fubrereum  toUcns  palHum  fuum ,  poiucrunt  fub  pcdibus 

fuper  fafiigiu  *_         .  .  .  . 

graduutn.i.  fu 

|[^  tubaatquedixtrunt;  Regnabitlehu.Coniura- 
.ovKetbro-  uitergo  lehu  hlius  loiaphat  filii  Namfi  contra 

iveftibusfM-  O  *  , 

loraoi 


,M 


(tcrcliftum. 


t  j.Rc.if.g. 


qu 
futire 


fuper  fafiigiu  ^.^^  ^  iii'fimilitudincm  tribunalis,  &  cecincrunt 

prc  nHm  c 
dibu";  more 

ni 

pcr  pofitis. 
Chal.mterpr. 
fubtereum.->d 
gradum  hora- 
rum  i.  horolo 
giuin  loUre. 


r? 


loram .  Porro  loram  t  obfederac  Ramoth  Ga-j 

laad,ipfc&omnis  Ifrael  concra  lezrael  regcml 

Syria: :  &  reucrfiis  fucrat  vt curaretur  in  lezrahel 

propter  vulner.i  ,  quia  pcrcuiTerant  eum  Syri 

pr.£liantcm  contraHazaelrcgem  Syn\^.  oixit- 

que  Ichu ;  Si  placet  vobis  neaio  egrcdiaturt  pro  1 

fii.jusdeciuirate,  nc  vadac  &  nuntict  in  lezrai.- 

•  5  hcl .  Ift  afcendic  &:  profctSbus  eft  lu  lezrahcl.-lo- 
lamcnim  arfrroc.ibatibi,  &  0.:hozias  rcx  luda 

f^  defcendernt  ad  vificandum  loram  .  Igiturlpecu- 

I ; liror  qui  ftabat  fiji|3cr  turrim  lezrahel,  vidicglo- 
bum  iehu  vcnientis ,  &aic,  VidcoegoglobunnJ 
Dixicquc loram  ,  Tollet  currum,  & mictcinoc-l 
curfiim corum  ,  & dicat  vadens ,  t  Rcclenc  fun^ 
omnia?  Abiit  igitur  qui  aicenderatfcurrum  locl 

iL^curfumcius,&ait,  Hxcdicic  rex,t  Pacaca  ncj 

loiunt  omnia?  Dixitcjuelchu  :  Quid  tibi  & paci""?! 

2   Trarifi  &  fequerc  me .  Nunciauit  quoque  Ipecu-. 

:!  lator,  dicens,  Venitnuntiusadcos,  &  nonre- 
uercitur.Mificctiam  tcurrumcquorufccudum.l 
Venicq;  ad  eoSj&aic.Hfcdicitrex  ;  Nunqd  paxj 
elt?  Et  ait  Ichu  .Quid  tibi  &  paci?  Tranfi  &  fcqucj 
reme.Nunciauicaurlpcculatordices:  Vcnitvlqjj 
ad  cos  &  non  reuertitur.  Eft  autem  inccfius  quali 

izinccflusIehufiliiNamfi.  t  Pr.Tceps  cnim  gradi-Ftan 
tur.  ht  aic  loram:  lunge  currum.Iunxuqi  currum 

1?  eius.Et  cgrefluscIHoram  rexlfiracl.&Ochozias 
rcx  iuda  finguU  in  curribus  fuis.  EgrelTiq^ue  funt 
in  occurium  lehu,  &  inuencrunt  eu  in  agro  Na- 
bothlezraheiica:.  Cumquevidifl^et  loram  lehu 

dixit 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

I  Eccc.  tra^ames  adiuuuzm  de  his  qax  pertinent  ad  excrcitus  re- 
g  meniC^iera papent  vfifue ibi. 

a  Et  mterfi.  id  tfl,injirrfium  qui non  poteji  mingere,nifi fe  appodia 
io  adparietem, 

3  Ecclaufum./c/7»cef,i«  carcere. 

4  ic  no.  itt  eji^abieSinnhfJ.d.quamitls  talibus  perfonis  e(iet  parcen- 
4um,  eo  (juod  afjlt6lo  non  eH  danaa  affli&io,tamen  eo  cpfunt  de  domo 
^chab,intcrficientur, 

5  Et  dA.tfuxfuerunt  delet£,vt  habetnrfupra  } .li.c.  \^.&  i6. 

6  Ichu.  Hic  confcqnetcr ponitur  ipfius  lehn  inun£li  confirmatio^& 
per  hoc  ^  alii  prin cipcs  excrcitus  cofcnfti  unt  in  eius  vndionc,  &  hoc 
efl  quod  dicitur  /j/V :lchu  au.  fcilket  de  cnbicrdo  >bi  fuerat  inun £lus, 

7  Ad  fcruos domuii.  id cjl.,ad ahdspriacipei exercitus. 

8  Quid  VC.  l^eputabantur  autem  prophetx  infani,  eo  (juod  cntitem- 
nebantbonahuiusmundi,&  quij  loqutbantur  frequenter  talia  qu£ 
"videbantur  aliis  aliena. 

P  Nolhs.  Erant  enim  difcipuli prophctarum  religioft,  vt  diBum  cff 
fupra  l.c,&  idco  diflinguebantur  ab  aliis  in  babnu,pcr  quem  c>y,'no- 
fcebaniur  effededifcipuiis  piophetarum,&  prrftcr  hoc  dixit;  No- 
{\iS. f.quiJftt  de prophetis,&  per  confcquens  quidfit  locutus,f.  veru 
e!r  bonum;&  hoc  ex  parte  domini. 

10  Falfum.  vidcluet qnod propter hoc ftiamus quod  dixcritinpar 
ticulari.  fcd  ma.  in paniiulari cxpHcando. 

II  Wxc Schd^C.videUcet quod dc prxccpto domini  domus  ^chab 
effet difperdenia,ficut prxdixcrat  Elias  & propheta ;  O'  ad  hac  exe- 

qiicn- 


qnendwn  vnxit  mc  in  rcgem . 

1 1  Fcftin.iuei  unt.  vt  implcrent  voUtntatcm  Dely&  qmererentfft  i 

IW"»  rtgisnoui. 

I  j   Coniurauit  ergo.  i.fimul iurault  cim  principibus  exiflentibus 

cum  eo ,  quod  fidelitcr  e.xcquerentnr  mandiituni  Dei  de  domo  ^chab 

difperdenda.Cxtera patent  ex  diBis  c.prxce.vfqucibi. 

1 4  Ncmo.  (jui prxuiniac  nos  ni;ntiando  loram  aditentum  noflrm 
adfemunicndiim. 

1 5  Etafcendit.  Hic  confequentcr dcfcribi^ur ipfius leram  occifio, 
cum  diciiur.  Et a fccn .  vt  into-ficcrec  Jvram  antequ.t^n  fe  mwiirct. 
\6  Igitur  Erat entm  bellumintcr  Inram  &  rc^c Syri.t;&\deofpe- 
culator cratfuptr tnrrim adprxnueidiinc hofles  irruerent  rcpcnte. 
I y  Vidit. i.mukitndinem  arni.it-irum  &  ordin.iiorii ad inundctuiu. 
i8  V:\CAtAm.vt potr fi adueifa  i' funt debrllati,vellduci£eis data. 
l p  Quid  cibj.  luia  tn  non  cs  rex,necprinctps  excrdtus. 

to  Tranfi  &  fcq.  vfqueadfinem  cunei  mei,&  tunc  fcq.  me. 

2 1  Vcnic./.ad  ahquidrenutiandwn ,!icct reuertsretur in  caudagl» 

bi  ipfins  lehn.CiXtcrapatcnt  vfque  ibi. 

li   ^ixcc^senim. qula fcflinabat ne loram adrefiflendummtini. 

retnr  , 

z ?   Et egrcfTus,  quiatamferl conualuerat &  flatum  exereitus  fm 

fcirc  d'fiderabai;fuit  voluntas domini , vtftc  interficere'ur  iuxtaa- 

^rim  T^both  ^jr  ibiproiiceretur,vt  ibideni fjvguis  eius  a  canibtisBn 

^eretur,  ficut  prxdiSum  fnera'  ptr  Eliamfuf  ra  J  .lib.cap.n .  quia  fan 

guis  eius  erat  quodammodo  fangufspatrisfui  ^chab,vt  ibidcmfkit 

expofiium, 

1  Qiix 


M  O  R.  A  L  I  T  E  R. 

i]  t.t  egrcffus.fcx  hoc  autem q, i(^i  occurrcrunc  Icbu  in  cur 
ribusfuisilgnificatumfuir.q,  liidcirc(i(krentqu.inrumpof 
fcnt  RomaniSjUcut  ditfusc (cnbic  lolcphus  in  h.  dc  ludnico 
bel.fcd licuc loram^ Ochazws pcr khu fucruc  inccrfcdi , 
lic  Iiidjci  pcr  Romauos  parom  tuerunt  occifi,  iV  pai  tim  ca- 
ptiuui . 

JvlORAL.  auteperlehu  principcm  potcf?  fpirirus  dcfigna- 
rjjtiui catm debccdominyri.pcr  Iczabcl  auccm  i^  cius  fijiu 

lii/nifkacur 


fignificacur  caro  8^  ornacus  curiofus  qu.ifl  mfcparabiliter  fi- 
bi  lunAus.vndeinfraeo.ca.dicitur.-  c^  fczabcl  pinxicoculos 
fuos  fiibio.i.fefucauit.Perbelhim  igitur  Ichu  concra  Iez> 
bcl  &  cms  filium,lignificacur  bellum  fpiritus  contra  carnc 
&  opera  eius  qua?  ponuncur  Gal.  j  .c.(ic :  Manifefla  autcm  fiMt 
opera  carnis,qu£  fnnt  fornicatio.immunditia,  impudicitia ,  lixuria, 
idolorum  feruitus,  vencficia,inimicitia,contcntiones,xmul  itiones^ff 
r!xs,di/fenfones,fe£l£,inuidix,homicidia,ebrietatcs,comtffatio>iest 

&  hisffmilia,  fpuitus  cnim  moucc  prelia  contra  i(^a. 

MORA- 


9^3 


1111.  Regum. 


Cap.  IX. 


5114 


a  ^dhHcfornfcathnesTr^abel.&c.  ^  lof!  ph.  lehucum  miilta 
difciplina agcbac  iter.Cumquc  loram  vcniffec in  agrum  Na 
buchei  requircbatli  incxeroru  rcdeomniagcrercntur.  Ec 
Gum  ci  Iihu  amaiiffime  makdiccrct,matrcmq;  cius  vcnefi 
cam,ac  mcrctnrcm  clamarct,mctucns  cum  rex,  dc  nihil  cu 
co^itare    quod 


ciktfahibrecrc  a  dixit:PaxeftIehii?Etillcrerpondit:qua:prix  ?  Adhuc  fornicationesle-  i 
d  ns,conucifo  11        ^  •   ^         „  r   ■      ■  1  ^  •  , 

ciiirufuojVtpo-     zaDcimatristuaE,  &  venchciaeiusmulta  vigeiu  Conuertit  autemlo-  » 

rammanum  fuam  &fugicns,^itacIUchozia  n;InfiJixC.)cbozia.por- 

ro  Iehu'tetcnditarcum  manu,&percuiritIoraintcricaDulas&cgrcf^ 

iacrt  fagittapcrcorcius.Statimc];  corruitincurru  luo.Dixitcj;  lehuad 

Badaccrduccm:ToIlepr'>ijcceuminagrv>  Nabothlczrahe^it? .  TMe- 


tcratjfugicbat, 

:r  b     Bs^n-iuit    . 

3  Rabbanus.dici- 

P  turdcO^hozia, 

[^  qtiod  4:.anno- 

nuncratcum  re 

;5.-»rc  corpit  &: 

■  vnoanno  rcgna 

j  iiit .  Nam  patcr 

if  cius  loram  di- 

titiirS.  annisre- 

irn.  IT-  &:  40.  VI- 

xiire  ,  h  ita  eft 

duc  bus   annis 

pnor  cft   pacre 

^  fuo.Scdcr..dunc 

t  •  Hebixi  >  quod 

loram.40..Tnnis 

vixit,  &  28.  le- 

Enauit:  ex  qiii^ 

busodoci  dan- 

tur.quia  tandia 

iufic    vix  t   20* 

quibus  pol^ca  re 

gnatiir  in  laguo- 

re&;  tribuiatioe 

.^lto  cius   adij- 

-|Caint«r,quizt. 

annoiumtuitcu 

rr^narc  capit,. 

6«.  vno  anno  rc- 

jinauit. 

.jc  Trscpitatt 
iim^^c.  Ambr. 
lczabcl  inimica 
ventati ,  &c  ad- 
uerfaria  prophe 
tamm  cloquijs  > 
itadilaccrataeft 
caraim  morlib. 
.nCjKnullu  ei»fu;> 
J»»''^  oBfcveftigium.- 
^fcd  coto  corpo- 
rc 


refuo,cum  oibus  pofteritacis  fur  infignibus  eictingueretur. 
^  Idcm.Iczabol  comcdci  imt  cnnc^s ,  6c  vc^lucrcs ce'i ,  vt 
ofJcndercturt},  fpintalis  ncquici.e  .'iac  pr^da  ditiiris  fcpalcu 
ra.FngeergodiucsJiainfmodi  cxicun-:.  S-d  tligicshuiufmo 
di  exuij.li  tiigeris  huiufmodi  flagitium.Noh  ciH'  Achab,  vc 

pv){Teffionem  fi- 
nitimam    con- 
cupifcas  .  Non 
tibi     cohabitet 
Icznbel  illa  fcra 
lisauaiitia,  quc 
tibi  cruenta  peir 
fu.-)deac-,c|u<pai- 
pidicacescuasno 
rcuocet,fcd  im- 
pcilac  :  quas  te 
faciactriftiorein 
cttamcum-d^'(i- 
dcrata  pofled;- 
ris:qu.rtctaciac 
nudum,cumdi 
ucs  fucris . 
-:«    Chryfofio- 
mus  .   Serpcns 
magis    punitus 
eft  quam   ma- 
licr,  &  mulicr 

f>lufquam  vir,(Si 
czai^el  maiorcs 
p^nasdcditqua 
Achab  vinc^  ra- 


D 

Li'3.ie  Natw- 
il)e.c.  II. 


minienimquandocgo&tut  iequentes  in  curru  Itqucba  nurAchab 

patrem  cius,quoddominus  1  onushoclcuauericrupereumdicens;  Si 

non  pro ranguincNaborh,& pro fanguinc  filioi um cius quem  vidi  he- 

ri,ai[dominu.«»:Reddam  libi  in  agro  illo  dicitdominus.NiJcigicur  rol- 

lc  &  proijc€cum  inagrumiuxca  vcrbum  domini.uchoziasautcm  rex  3 

ludavidcns  hoc,fugitpcrviamdomushorri;  Perfecuturc],  cllcum  Ic-  * 

hu;  Etait;  Etiamhuncpercutit'"incurruruo.  Ec  percullcrunt  eum  in 

alccnru  Gur  quiclt  iuxra  lebaal.Qiii  fugit  in  Mageddo,  &  morruus  eft  , 

ibi.ttimpofueruntfeiuicuniluper  curium/uum  &tulcruntin  lerufa 

lem,  repelieruntq;  eum  in  iepulchro  cum  patribus  iuisin  ciuitate  Da- 

b  uid.AnnovndecinioIoramiTili)  Achab  rcoisIirael,rcgnauitOchozias  6 

iuper  ludam, Vcnitque  Ithu  in  Iczrahel.Poiro Iczabcl  introitu cius au-  ^ 

dito.dcpinxit  ocu  os  iucs  ihbio,&  ornauit  caput  fuum ,  &  rci])cxir  per  s   P'^^''-  ip^a  qmp- 
/-n-i-  ri  .     ■  1  .9    pc  vniuerfum.  I- 

tencitram  ingredicntcm  ichu  pcr  porram,&ait,  Nunquid  pax  porelt  lo  iHid  ne?otiu;n 

cile  Zambri,c,ui  irterfecit  dominum  luum  ?  Leuauitque  lehu  faciem  texncrat,  regiq; 
fuam  ad  fcnclhan>,&  ait.  Qux  d\  itta?  \  bt inclinaucrunt fc  ad  cu duo  \\  ncm^^dcS^Sac?" 
vcltrescunuchi,&dixcrunt,H£ecc(ti'laIczabeI  AtilledixiteisjPrsci-  >j  Igicur  &cuquo 
c  pitatecamdcorfum.btpnrcjpitaucruiueam.t  Aiperfufqueeflfangui  ^"^?  fi  rehqus 
ncparies,&cquorumvnguiyconculcaucruntcam.Cumqucintrogref 
fusciretvtcomedcrcrbiberct4ue,aitiltc,&videte  malcdictam  illam, 
&:ftpelitccam,quia  filiarcgisctt.Cu.Tiquciirentvtiepelirenteani,non 
inuencrunt niil caluariam  &pedcs  &  fummas manus.Rcuerfique  nu 
tiaucruntei.tc  aitlehujferm  jdorninicii;  quem  locutus  eilpcrferuu 
fuum  tliamThcsbytcn,dicens,  In  agro  lezrahelcomedcnr  cancslc- 
zabel.Etcrunt  carncslczabcl  (icutitcrcusfupcr  fdcicnucrrajinagro 
lctzahcl,  ita  vt  t  pra:tercuntes  dicanti  Ha»ccine  eit  illa  Iczabcl  ? 


tvtlMeoun- 

to. 

t  vel  prophc- 

tiam  nanc . 


Hom»j.in 

cpiU.  adRo. 

tj.Rc.W.c- 


14 


»f 


perdicioniscau- 
fa  fucris.grauio 
ra  pacieris ,  qua 
qui  pcr  ce  fub 
ucrU  fuac .  Ne- 
quc  cnim  pecca 
re,  cantum  infe 
pcrditionis  ha- 
Dcc,quancumcj, 
rcliqui  ad  pec- 
candum  indu- 
cuncur. 

CAP. 


t  Pax  zanjHri 
.i.nunquid  .'"-• 
nc  cclur  zjm  ■ 
bri,&c. 
tC^:iv  mecfi  ^ 
quis.id  c!t,q.^ 
amc  (hc,  S: 
mihi  fauec!> 
\  Aiper!lt<nie 
fingiiine  p> 
tiete,Scequ'iv 
&cdculcauir. 
t  palnias  nu- 
nuum. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

1  Qux^a.\^  ideflidolol4tri£tjuosinduxitmatertua. 

1,  Et  vcneficia.  (juia  inioxican:ffir  tualaer,&  ideo  non  potefi  effe 

honapix  inpcpulo  Ifrael  rjuandiu  ijia  vigent.Ciicterapatent  ex  diSis. 

3  Ochozias./jic  conlcquenter delirtbitur mors Ocho-^ie regis Judx^ 
cum  diii. tii :  Oc hozias  autem.  Dim.n.erant imeti  ad  mortem  lori 
&  p<  oieUionem  cius  in  a^um  J^aboth,  Qcho-^^ias  fugii  in  Jc^^^ahel , 
e^  tnfi  r,^  no»  poffct  ibifaluarUftgiiper  viam  occultam,fcilicct. 

4  ^<:x  \mx\.-pthic diiiiHr:& fugit in  iamartaui , qus  erat  ciuitas 
jonisGr  n.Uiiita  credens  ft  pijfc  ibifaluari:f(dfoftcainuen'Us  eflibi 
latefis  &  addudus  ad  Iehu:& perci-{Ji<sgljdiQ,vt  habetur  i-Ta.zi. 

5  In alccn fu. ia  loco illofnit  adduSus ipfi Jehu'.&percuffus,& Jic 
yulncraius  fugii  in Mageddo , &  ibi  fuit  moriuus,vt  hic  dtciiHr. 

6  Anno. Diccndum^if, lorarn paicr huius Qchff:^£ circa  finrmvita 
fuit peri ujfus alui doioreir/anabili,r[ haheiur  x.Var.z \.&  fic viue 
tepatre  rcgnauit  per  anni4,{it  ideo  qn  dicitur  htc,q>  c^ptt  regn.ne  an- 
no  ii.vgis  loram:intflligtturde  rcgnoeius  v'uente  patre,  Qundaute 
dicitui  fupra,quod c^pit regnare anno  it.inteUigtndum  eit  deregno 

eitts 


eiuspoji  mortem  patris . 

7  Vcnif que.  hic  defcnbhur  occlftdJe-zjbd rrginx  cum  dicitur . 

8  Depinxitoculos  /c/(./r,/«t/e?w/«<TM/acj«/rv 
p  Et  ornauit.  rt  tffetgratinjiorin  confpe&u  Jehu. 

I  o  N  unquid.  Onod  exponunt  doGo.voflri  comniuniter  negatiue,id 
efl,  ficut  lUe  i.on  habnit paceTrt,nec,tu  habebis.fad h^ec  cxpofitio  non 
ciificordat litcr£ pr£ced.i'ita ornaucratfe vc irueni^ct gratiam  apiid 
eiim,&  idio non  efl veriftrmle,quod dictrctftbi verbwn  puiigitiuum , 
&  ideo  Hebrdftc  exponunt:  Nunquid  pax  eft?  &  ibijit  p'<nttis , 
&  eJlfcnfus:rogo,vt  habeas pacem  tnecum.  Etfe/uitur :  Zambri . 
q.d.tlind  nan  cfl  nouum,quod  interfecim  loram  dominum  tuum,  qititt 
Zambri  firnilitrrfecit,  &  tunc  regnauit  in  pacc&poH  eumfilius  eius 
.Achab.q.d.fic  poterit  effc  tibi, 

IL  QuiEcItirta.ZiHeir<eo/Mk»?»r;Quimecu.  i.departemett. 

I I  Et inclinaucrunt./i5?o  oflcndentci,quod  vdllent  obedire  ei . 

I }   Prxcipitatc  eam.  quiafuerat  caiifa  &  origo  omnium  malorum 
propterqiixdorrtus.Achaberatexterminunda. 
i^  Scrcr\()donvn\,Scc.vt habe1urfupra3.ltb.cap.it. 
1 5  Hxccinc  elt,  Scc.  admirames  eius  deieSlionem  &  punitionem, 

CAP. 


A  D  D  T  T  I  O. 

Incap.j>.vbidiciturinpjftil.EcJdco  Hcbr^i  fic  «cponunc. 


T»^K«(7«/(f  f^/^ir,  &  ibi  fic  pun£lus,&c. 

In  Hcbreo  h.ibetur:  ilHiuidpax  Zabrijquiinterfecitdnmfuu* 

Vndc 


5>ij        Glof.ordi.&NicoIaideLyra. 


^i6 


Vnde atttndtnd% efi^tf)  ZShri  vere  interjhcit  dnm  futi ,  frd  hoc  no  ha- 
tuitduratione  nec  bonu.  exituiquia  i\iitim  fuit igne  cobuiius  ,  nec  re- 
Snauit  vift  y.iii bus tm..Amri  vero  no  intafecit  dnmfiium.  Tum  tfuia 
Zabri no  erat  dnt ipfins  ^Amri-.quij proditotih  ffurpjuit  re^nu.Tum 
^uia  y^mri  nq  interfecit  ipfi.m  Zabritfcd  ipfe  zSbri  cbbujfitfeipfum , 
y  o~iapatcnt  fiipiA in  ytib. 1 6.c.yndeexpofitio Hebr.corH ii  boc loca 
no  ■p.al(t'Trir)io y^a  fvndatur (uper filfMti  liieta^i^a  non dixit  ,Atnri\., 
Jed  Zabri^t  cfl  tSi£iu.Sii(i:qui.j  .Aoiri  niiimfiful: dnmjtiu,  vt  diBii 
cfl^yndc  expoftiio  ciis  doClijmvi  nofii  orwn  cH  tenmday  ncc  etdifcor- 
dat cin» litera pr.ti:tdenif,cmus ro eflxT^am lexabil  uruancrjt caput 
fUHm,&c.no  vt apparcxet gr.i(ioftor ipfi  \ebii,fedin  cius  contemptu, 
CS^  ex  cjuada.  defpe£iione  &  fuperh:  \vJdr:s.n.quod  nd  er.it  Incus  paci 
fcandi^voluit  eu  infacie  cont,  mnere  &  vituperarey  inducndo  fe  bono 

rabViter 


rabiliter  habitu,& pntnoUicatuio  fibi quod taHter  ci  c^ihgeret  ficnti 
Zabri.l^ndc dixu prout in  Hebraica  Uterahabctur :  Niinquid  pax 
fuitZabri.qui  iiuerfccitdum  fuum,  ^.rf.'io«ff?:dr  percotiftm 
tjuens  /ic  coiinget  tibi,<fiii  intcrfccifli  dnm  ttium.  Tv(jfc  efl admirandi 
deandaciaIeT^tbel.,(fuiafcimycgetii!7tde  remilitari .  Cii  nihitfpei'^ 
fupercfljumil  armafi>rmido,r,uiaf£pc  cotingii  dcfpcratis.,vt  prorupSt 
in  verba  ignominiofa  cotra  affligcnfesilicet  nonpoffinteundere  m.vms 
eorum,prxfi:rtim  citm  tabs  dcfperaci  Jint  fupn-bi ,  ficut  Ic-i^ibcl. 

I{EVL1C.A.  In r.p  Oi^flil. adducit  cxpofnior, em  Hebrxortinifuper 
illo.  Nunquid  pax  cir  zambri  ,  ou  tm rcprobat  Rurg.o'  b-m:  fol- 
Ult'j\  argu-/ic>itumpu{til.con:ra  cnrnmuntm  do^orurn  expnfttionem  fa 
iliim  fatis  compeienter,^  ftgnum  ffl,quodpoHilittor  lUarn  expoft' 
tionemHebrsorum  adduxit folum  recitando,non  approbando . 

CAP. 


I.ib.s.  Aniiq. 


C   A   P  V  T     X.  _  ^^^ 

Rant aute Achab Ccptuaginta filij in Samaria .  Scripfit  ,  ^^li^pcrc^Hffit 

crgolehu  litcras,  &mifitin  Samatiaadoptimatcsci-  omneshoi: 
uitatis,  &ad  maiores  natu,  &ad  f  nutritios  Achab,  di »       ^^^°^""h 

ces:  StatimvtacccpctitisIicerasnas,quiiiabetishlios  J  jiis  Ach.i,  i 

diiiveitri&currus&  cquos  &  ciuitates  firmas  &ar-  inccrfcAis , 


ma,cligite  mehore,  &aim  qui  vobisplacueritdefiHis 
drii  vertri,  &:ponitecri  fupcr  fohu  pitris  iui,  &  pugna- 


? 


j>  ii  domum 

alligati6is^pa- 
fiorum  i.  vbi 
p,iftoretalliga. 
»iipccti<les  t3 
Jebant  Lxx.& 
i  plcerat  I  via 
Betharad  pa- 
ftorum  &  inue 

m..       ^ 


CAP.  X.     ^ 
a  *  "E  Ka"t 

Xli  ^iutem 
^chab  jcptua- 
finta  filii  in 
Samaria  ,  &c. 
lofcphus  . 
Intcrca  dum 
Achiib  fihi  fe 

pcu.igmta  in  tepro  domodiii  vcitri.  TimucruntiHi  vehemetcr&dixeiunt:  Ecccduorc 
Samaria   nu-  *^  ,,  ^  ,  ...  ■     r,\       .  xt- 

trircntur,mi-  ^"  no  potuerut  Itarc  cora  eo,  &  quomodo  nos  valebimus  ci  reliuere?  Mi- 

fit  Ichuduas  ferurergopricpofiti  domus,  &:prjEfe6):iciuitatis&  maioresnatu&nutritij 

fianAuidem  ^^  ^^^"  dicentcs:Scrui  tui  lumus,  qcunq;  iulferis  faciemus,ncc coftimemus 

pxdagogis eo  nobisrcgem  qu.^ecuq;  tibiplacentfac.  R.efcripfitautem  hceraseislecundo 

rum  ,  aliani  dices:Si  mei  cilis,&obeditismihi,  tollitccapitafihorudiii  veftri,  &  venitc 
prmcipibus  .         ,  ,.,  >    i    t->       vVi-.        •   r  i 

Samaritr.no  ^  ^'^  ^^  hac  cade  hora  cras  in  Jezrahel .  Porro  hhj  regis leptuaginta  viri  apud 

rum  rdicen"!,  optimates  ciuitatis  nutriebatur .  Cuq;  venilfent  htcras ad cos  tulerunt  fihos 

nium°^^filio-  '■^^'^  ^  occiderunt  feptuiginra  viros ,  &  pofuerijt  capita  eorii  in  cophinis, 

rum    Achab  &mi{eruncadcrnn  Iczracl  .  Venitaiit  nuntius  adeu&indicauicei,diccns: 

confljtucrcMt  Atculerunt  capira  filioru  regis.  Quirfidit:  Ponitceaadduos  accruosiuxtain 

&^currus  ha-  troltum  portx  vlq;  manc.  Cuq;  dikixiOet  cgreffus  cft,  &  ftans  dixit  ad  oem 
bercnc  mul-  b  populnm:Iufti  cftis.  Si  ergo  coniuraui  cocra  dfim  meu,  &  inrcrfeci  cum,  q.s  4   noiraapro 

l?.^'    %  .^1"  pctcuffitomncshos?Videtecriro  nunc,  qmnon  cecidirdefermonibusdiii      Jn^">'i.i''.  9 

qi.os,   &  2r-  r  ^  ,  n    ^'    P     y  «    I    1    «    j-    r     ■      j-,  n       nccclLir//J, 

ma  ad  mili-  m  t£rra,quoslocurus  elt  dnsfupdomum  Achab,&  dnstecitqcltocutus  elt      &  fan:;tttfw 

tiam  ,  ^ci^  inmanufcruifuiHhjE. Pcrcuflritisiturlchuomnesq  rehquierancdedomo  s   toiundisv- 

uitates    mu  -  a    L   i   •     f         i     i   „         ■       r  ■  •      «  o    r        j  j  ia  t-'"  -idmi- 

njtas  .   H.EC  AcnaD  in  lezrahel,  &  vniuerlos  optimates  eius  &  notos  &  iacerdotes ,  do-  6  nidnsr  Sunt 

autem  fcrip-,  nec  non  remanerent  ex  eo  rehquix.  Et  furrexit  &  venit  in  Samaria .  Cumq, ' 

S^^maiilano-^  veniflrctt  ad cameram paftoruHi  in  via.inuenit  fratres Ochozia:  regis  lud.i , 

rum  mentcs  dixitqueadcos.-Quinam  cftis  vos  ?  Quirefponderunt :  Fratres  Ochozix  re- 

agnofcerc.  rris  fumus,&  defcendimus  ad  fahitandos  fihos  reeis  &  fihos  reeina; .  Qui 

b     ^<  i^i  cr70         ^  I-  L       j  •  ^  I        j-rr  ■  •         i^ 

coniuraui  con-  ^it:Comprehcndite  eos viuos .  Quos  cum  comprehcndiHent  viuos,  lugula- 

tra    dominum  ucrunt  cos  in  ciftcrna  t  iuxta camcram  quadraginta  duos  viros,  &  non  reh- 


non  ab  ho-j 
ftibus ,  quil 
cosiuderar,] 
Dpicnterlcl 
hudixitpo- 
pulo  ,  Bccfl 
ego  conirerfifu 
fHin  in  dormA 
rH?nmeu,et^\ 
Ec!;oinqutt, 
taquam  Tv 
ninnuscon  , 
fulto  fuftu  [ 
hloram  t:.- 
cres  auccir 
cius,  quic 
rant  numc 
ro     fcpiUa- 
ginta  ,  qui; 
occid!t?A/ii 


S 

9 


.1 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

ERanCauCCm.  dcfcripta  occifione princip.-.l!im  pcrfunarim,bic 
confeqiieter  defcribiti^r  occifl:)fecund.triorum,&  prmnflimyum 
lora,fciofralru  Oichoxii>i,ibi;Qnc\;  vcniflct.  tcrtto  facrrd':ti!  Baal, 
ii/;Congregauit ergo.  </« ntofubditnr remuieratlo npiruJbr,Di~ 
xit:i^C. CircaprimH df.  I  Ei:am,SiC.i,nepotes,vt dnt alitjui,ejHia 
eyantfilii  lorafiUi^cbahy&boc  rnodn  Laban  vncauit  nrp'>te<  filios 
fuos.f.filios  &  filias  lacobfirncf  j  i .  ^yilii  vrro  dicunt^qu  >d  eratfilii 
.Achab  &fratrcs  lora  ipfo  iuniore'.   z  Et  ad.  i.filioruiu  .Achab. 

3  Q\n.  Hicur/tali/ui & prohabil>ttr,(fnodirnnicc loijuebai.fiaflcut 
fatct ex  fupra  d i6lis lord  mcrat  in  I\amoth  Galaad cit  exercitu:&0- 
cboctias  rex  luda  cu  eo;&  ib  non  cf?  veriflmile^cfuln  equi  &  crmus  et 
€£tera^  ftincnt  ad  bdlid  illuc  dullafuiffcnt .falte  quantu  ad  nidiirem 
farte & meliorc,& ola ifla  h.ibib-itItbH:&  pvr  talc miuiii  lo./uendi 
infi/ui.tbat,qi<od  nopofflntfibi  iefiflire.Cdtirapatcnt  vfque  ibi . 

4  Qilis  pcu.  q.d.n'C  tgo pcipiendn  ncc  vos  excquendofntr.us  cufp.ibi 
jcsijcd  mugis  iufli  &■  laudabiles:i^a  dc  voliintate  &  wanda(o  dni  fa- 


£lum  eflificKffuit per  E,liam  pdiSTi: ,■&  mihi iniunffum per  eius  difci 
piilu,vt  dinti  efl  cap.pcr.  5  Percuffit.  i.deeiur  grvrre  .  <J  Et  no 
quifHfpecIierantnefaiierentfibi'&fi!.tprogeniei .  7  Rtfa.  hncdf 
hicper aut  c;patione,quia poflenfacerdotefBant  int.rf-cir.  vt hjbc- 
tur  infra  eod.ca.  8  Cumq-,.  H:c  cnrrfi^.jfciter  defribitur  occifio  arr 
cnrum  loram.fffairu  Ochm^.r ,cuius  nuitcr  crat  foror  loram  filiiiA 
chab  ct  hoc  eH  qiiod  dicitur;  Cuc] ;.  locus  crat  vbi  conuenirhantpafi' 
rcs  ad  comedendum  &  dormiendum  pnfe  viS.  9  Iinic.  i,prnpi»quo 
quia erant nepotes  fui ,vt habetur  z.Tar.^z.qui  venitbai-ti.t  Kama- 
rianefciites  mortclara  &  Oi:hn'XJ£:&  quia  rcgr  u  hnU  n  de  &  ve 
niebHterat  Jparie  auflralirefpe&u  i^amarix,/^  Icxrahel  vbilorafiu 
rat  occifits  crat  1  pane  aqHilonari:& fifrii  ernt  retes,ita  o;  110  erat  * 
huc  longe  diuulgatu.C.mra  patetit  vfq;  ibi.  I  o  iTiuenit.  lfte.n.ci 
ftiis  viutba!  v.ilde  rcli^yinse^non  hclei,tcs  agi-ns  yel  vinea^nec  biben 
tes  vinK>n,tn  t.-brrnacilis  pro  domil>u<  hr.b!:a>:trs.,vt  hahetur  Tere.] 
er  ideo  <!uia  erct  :^rLTt:>r  dinini  hon  :.ri^,fiiit  cnniwiSius  per  aniicitiai 
cum  Ieh:i.,qHi  idolol.itra'  &  idolol.itrianipro  virihus  deflruxfrat , 


M  O  R  A  L  I  T  E  R.  ieruncdclocondlocu  vthr  lerc.^^.ligr.ancurpatrcsrcHcii 

I  Erant  aunm.Mora.\is.  cxptifitio  de  inteifcdionc  iftotum  fi  forum  pauperii  &  coru  filijrqui  non  habent  immol-iliabcMi 

liorum  paficacfk-apitulo  pra-cedciui.  ncc  viftiim  dc  I-catn^nec  manfionc  fiabileni^fed  f  m  mand 

lo  Ci^nyj;  ab'-'ffet.  PcF il}um  lonadnb  fihi5  Rechab ,  q dncuic  tum  fuperioru  fiioru  fe  trasfcrut  dc loco  ad  !ocri:&: pcrhi 

fil:o<;  fuos  valdc  rchgios'J  viucrcffinc  cultiira  agrurri  Sc  vi-  oficndunc  fe  cfie  percgrinos  i".:  aducnas  in  hoc  mundo  P< 

ftcaruni ^  flne p^^^u.  yini  &{. ii\  tabcrnaculis  liabiiVe,  cj  tranf  boc  igif,(>  Ichu  rex  qfuiitamicitiam  iplius  lonad.ibjdict: 

lcrunt  ■      ■ 


9^7 


T  *  Theodoretus. 

\  Eracqiioque  hic 
virpius,  Sx.  cius 
gcnus.  ^N'a  \n  ta- 
bcrnaculispcrpe 
tuo  habitabanc, 
&:avinipoai  ab 

lc    liincbancHoifi 
rciam  prophcta 

'■■  kTcmias  mciTu- 
Lcumtaude. 
Xnm  pnnnnn 
qoidcm  rex  Ic- 
hueumfalutauic 
hoccft,cumcrt 
allocutus.  Dcui- 
do  rogauit.Ey?  ne 

cft  ergo  pcrfpi- 
ciium,quod  ctia 
m  tribub-  cranc 
qiiidam  viri  pic- 
caccpra:din,pro- 
pcer  quos  cuani 
.iliorum  curain 
gcrebac    domi- 

a  ■$«  Achah  cduit 
£«.'/;  .ii-ww.Thca 
dorecus .  £t  vcr- 
bonim&  facco- 
ruhic  cxamma- 
duscft  ftopus.Te 
huenim  cunul-' 
lum  vellcc  effti- 
gtrccedem,illis, 
verbis  tfus  cft» 
vtomnes  confi- 
dcnter  accedc- 
rent.  Vtauccm 
nulluscx  DciSa 
ccrdotibus  e(Tec 
pan^  focuis ,  vc 
tdioindignieos 
iuffic  expclli:de- 
^i^indeomncsillos- 
j,   folos  fic  confo- 
dit.  Baalisquo- 
'  ijiic  ftatu.im  c6- 
Dutfic,  ^  nemo- 
racxcidit,  &  ab 
'"■'ili)sidolislibera 
uit  omnem  tcr- 
am  Ifracl . 
y  Auguftinus. 
M  lehu  feruum 
Balfe  cflfc  mcn- 
:icuscO,  vt  fcr- 
loseius  occidc- 
rct. 


1111.  Rcgum. 


Cap.  X. 


918 


currum{ibi,&benedixitei.Efait*adcum:Nunquide(lcortunm  rc-  f  ''^'^'  qMnto 
dumcumcordemeo,ricutcormeumcucordetuo?Ecaic  lonadab:      ^'"'^  ^-^-cundi 


lU- 

um 

cii    ■    /1  •         •     I    *  r  14.  '^^"'■"'"  pei'uer- 

r,It.:>iclt,mquit,da   manumtuam  Qdidediteimanumruam.  Acil-  t  ikacem  cempo- 

le  leuauit  eum ad  fe  in  currura,dixitquc  ad  cumrVcni  mecum,&vide  I  '^^  p^^ifecucionis 
„„,  I       •        ,'    •  r  •  /-       1      •   •     ^  •-'     '   icruos    da*mo- 

zelum  meum  pro  dommo.ht  impolicum  currui  fuo  duxit  in  Samana-      num  fe  mcnci- 

Et  percuiricomnes.qui  reliqui  fuerant  de  Achab  in  Samaria  t  vfq;  ad 

vnum,!Uxtaverbumdominiquodlocutuse(]:perEliam.congregauit , 

a  crgo  lehu  omnem  poplum;&  dixit  ad  eos: \  Achab  coluit  Baal  paru, 
cgo  autem  colameumamplius.Nunc  igicur  omnesprophetasBaal 
&;vniuerros  feruos  eius,&  cund:os  facerdotes  ipfius  vocate  ad  me:nul 
lus  (it,qui  non  veniat.Sacrificium  enim  grande  eft  mihi  Baal.Quicun 
^ue  dcfuerit.non  viuet.Porro  lehu  faciebat  hoc  infidiose,  vc  difpcrde 
retcultoresBaal,dixitq;:San61:ificatediemfolennemBaaI.^Vocauit- 
que  &  mifit  in  vniuerios  terminosIfrael,&  venerunt  cu6li  ferui  Baal : 
Nonfuitrefiduus  nevnusquidem,  quinonvcniret.  EtingrciTifunttc 
plum  Baal,&  repleta  eft  domus  Baal  a  fummo  vfq;  ad  iummum .  Di- 
xitq;  his,quipr;serantfuper  veftes:  Proferteveltimentavniucrfisier-  » 
uisBaal.Etprotulcruteisveftcs  Ingre^Tusq;  Iehu&  lonadabfiliusRe 
chab  tcmplum  BaaJ,ait  cultorib'  Baal. Perquirite  &  videte,  nc quis  for 
tevobifcufitdeferuisdni,  fed  vtfintferuiBaalfoli.Ingrefii  iunt  igi- 
turvtfacerentvi(£limas&holocaufta:Ichu  aurem  prceparauerat  fibi 
foris  octoginta  viros,&  dixerat  eisjQuicunq;  fugent  de  omnibus  his 
quos  ego  adduxcro  in  maiHis  vcftras,anima  eius  erit  pro  aia  illiuS'Fa- 
6tum  elt  autem  cum  completum  elfet  holocauftii^prsecepit  lehut  mili 
tibus &:  ducibus fuis:lngredimini & percutite cos:nullus !  euadac. per- 
cufleruntq;  eosmoregladij,&proieceiuntmilires&duces.Etierunt 
in  ciuitatem  tepli  Baal,&  protulcrunt  ftacuam  de  phano  Baal,&  cobuf 
ferunt&  comminuerunteam .  Deftruxerunt  quoq;  arde  Baal  &fece-  % 
runtproealatrinasviq;  indiehanc  .  Dcleuicitaq;  lehuBaaldelfracl. 

b  Vcpuntii  a  peccatis  ieroboam  filij  Nabat,  qui  peccare  fccit  Ilrael  non  4   Sohm.  Iftius 
rccefrit,necdcrcliquittvitulosaureos,quieracin  Bethcl&in  Dan.Di-  %  diib  nucius  fuic 

^  xitautemdnsadIehu:Quiaftudiosee^iltiquodre6tumerat&placc  JV"^^  Amichci 
bat  m  oculis  meis  t  &  omnia  qux  erant  in  corde  meo,  recilti  cotra  do 
mum  Achab,filijtuivfquead  quartam  geneiationGmfcdebuntfuper  ^ 
thronum  Ifrael.  porro  Ichu  non  cuftodiuit.vc  ambularct  in  legc  domi 
niDcilfraelintotocordefuo.Nonenim  receflita  peccatis  leroboa,. 
qui pcccare fecerat Ifraelln diebus ilhs coepit dominusf ta^dere fupcr  ^ 
Ifracl.Pcrcufllcq;  eos  Hazael  \n  vniuerfis  finibus  Ifi-ael  a  lordane  contra  Oricntale  pla- 
garn,oem  tcrram  Galaad  &  Gad  &  Ruben  &  Manaifejab  Aroer,qu2e  eft  fuper  torrenre 
Arnon  &  Galaad  &  Bafan.Reliqua  autem  vcrborum  Iehu,&  vniuerla  quce  fecit,&  fortt 
tudo  cius:nonne  hasc  icripca  funrinlibro  verborum  dierum  regumlfi*ael?  Etdormiuit 
lchucum  patribusfuis,Iepclicruntq;  eumin  Samaria,&regnauitIoachazfiliuseiuSjp 
co.Dies  autcm  quos  rcgnauit  lehu  fupcr  Urael  viginti  o6to  anni  funt  in  Samaria. 


D 

*  Ichu. 


'mihL 


rcncurfcruiChri 
lii,  ncferuida:- 
monutn  fcruos 
occidcrcnt  Chri 
fti :  &  facrifica- 
rcnt  idolis,nein 
tcrficcrcnturho 
niincs,ri(;icrifi- 
cauicillcIiaaljVC 
inccrficcrcc  iio- 
mines  ? 

b  -N*  yeruntamen 
apeccatis  lerob. 
AugufTinus . 
Cum  verorcri- 
pcum  fic  eum  rc 
dumcornonha 
buillccumDeo, 
quid  ci  protuic, 
quod  pro  non- 
nuUaobcdiencia 
quam  dc  domo 
Achab  omnino 
dclcnda  procu- 
pidicace  f.i.edo- 
minacionis  exhi 
buic,aliquancam 
mercedem  cran 
iitoriam  regni 
ccmporalis  acce 
pic? 

c  -J*  Dixit  autem 
domimts  ad  JehUy 
&c.  AuchorSe- 


filius.quiinduo: 
decim  minori- 
bus  ^phetis  nu- 
nicratur. 


Lib.cont.mea 
da.  II. 
t  Ec  vocatc. 
"lehu. 

E 


Pt  eurfbribjts 
vel  fatellicjb. 
&  infra. 
t  cgrediatur. 


Cap.iy. 


t  a  vituli». 
aurcis. 


CAP. 


N  I  C  OLAVS  DE  LYRA. 

I  Congregauic.  Hic  conjeijuenter  defcribitur  occifiu  fau-rdotum 

Baal^&  quia  occifo  loram  multi  de  eisfugerarit  &  fe  ahfconderam-, 

tos  coni^rcgauu  lehu  fub  ftmuLitioncquodvellec  Baal  magr.ifici:  cole 

fc^&eiusfaccfdot  s  honorare,&  patet  litera  vfcjue  ibi. 

1  I  ^OKXie.rt per  hoe  certiiis  cognnfcerentHr^qiii  effcnt  inteyficien 

'^'•CiterapatentyfjHeibi. 

3  Ecf  cccrunc.  in  deteflationcm  idolola,txix^&  vt  loeus  ille  dcferm- 
rei  comniunitatiin  hacneceffitate. 

4  Veruncfi .  quia  cttltu  vituloru fuilinuit  &  exercuit^nc regntt  fuunt 
■M  domitDauid  rfnertereturJecundH  quod  habcturfupr.  j  .lib.c.  1 1. 

5   Dixi 


J  DixiCiUitcm.  Hic  confequenter pomtur  ■.emuneratu,  opeiUm,& 
prima ifuamum  ad bona,cttm dicitur-.J^ixicautcm.  perlonampro^ 
phetam,frcu'idum  r/uod dicii  I\^^. Sa.quod ipftim  vnxerat regem ud ex^ 
terttiinand.tm  domum  .Achabjicnt  diffimfuit  in  prini.g.  cap. 

6  Fili )  Cui.  ficut  de  domo  .Achabfuerut  quatuor  regcs  iregno  Ifrael 
ftbifncccdentes.,f.,AmriyAchab,Ocho'XJas,&  Ior'a,vt patet ex fipra- 
diflis,f<cu'ido  ponitur  remtineratio  quantum  ad  vuta,cum  dicitur. 

7  In  d\ch\.is.  id  eJl,abominari fafiaeorum  ^quia  iarndiu  durauerat 
cultiis  ritulorum,&  cum  hoc  multa  alia  maUpullidabant,& ideoil' 
lud  regnum  pcrmijjum  cfl  affligi  multipliciterper  Hazacl  regem  Syria. 
Jit  patet  litera. 

CAP. 


MORALITER. 

•5j  t  ^."'"/«''/•figuratum  fuit,q,  reges  cacholici&:  potcntes 
diimiicplcuszcratorcs&iidololatri^  acquc  viciorum  alioru 
acnrudorcs,qui  per  Ichu  fignificancur  ,forentqu.v(icuri  fu 
niiliaritaccm  &  amiciciam  paupcruni  rcligioforumj&:  ctiam 
cohabitationem.-idco  fubditur. 
t  Oa  mcnum  tuam.  Pcrhocautcm  quod  fubditur. 
!<:;'.  ofter,cii:iirq,didireligiDfinondcbcnc  h^c  rcnnerc, 
qiiando  vidcnt,q,  ibi  proficerc  pofTunt  in  rcprchcfionc  ma- 
^rum  &  prcmt-tiont  bonorum  quod  lignificatur  per  hoc, 

^uj4 


quod  fubditur. 

\  Dixitq-,^.  no  dixic  vcni  mccii  ad  videdu  vcn.n.cione  vel  aucu 
piu,h.ifiiludium  nuctornenmencu  :  ficucfnciiicaliquiclcrici 
cc  in  facrisordinibus,autccin  gradu  maiori  conf^ituci :  qui 
principes  aflTocianc  in  talibus,qu5  non  decenc  flatum  fuum. 
I  .yichab  coluit.  De  hoc  autem  mcndacio  Ichu  non  fuic  cnin 
mcndabilis,ncc  figura  vircutis  ;  fed  de  fcruenci  zelo  quc  h.i 
buic ad defiiucndum culcu li.ial.  Ec in  hoc dcdiccxcmplu:a 
principibus  Chrifii  uiis,  vc  finc  diligcccs  &  Iblicici  dc  dcltru 
dionc  h^rcfumjmalarum  artiimV(S«:  pfimiliu  in  regnis  fuis . 

I   .Atha- 


Glof.ordi.&Nicolai  deLyra. 


C  AP  V  T    XI. 


Matt.)  .(!• 


Quaefl.  jtf. 


^ 


C     A    P     V 


ThaUa-pero.  Rabb.-'nus.Athnlia,qu(j  femcnDa 
uid  cxtingucrc  molicbatur ,  inipictatcm  cx- 
prmiic  fvnagot?,x,quc  fcminis  Dauid  hoc  cft 

Chrifli  infidiatrix  c- 

rat.  Qu.T  aliquando  rc 

ffnarcvidcbatur,cuni 

Icgis  ccrcmonias  tcm 

poralitcr  obfcruabac.f^a 

Intcrprctatur    cnim 

Athalia     tcmporalis 

domini  .   Scd    lofa- 

bcthftrcnuitacc,qua: 

intcrprctacurfaturitas 

domini,  id  cft ,  ccclc- 

fi^,in  qua  verq  func  de 

litix,fcruatur  loas.id- 

cft  mcmoriadomini, 

Chriflus,  fciliccc,in 


ThaliavcromaterOcliozicEvide.s  mor 
tuurn  filium  fuum,  fmTexit  &  interfe- 
cit  omne  lcmen  regium.  Tollens  aure 
Ibfaba  filia  regis  lora  foror  OchoziiP, 
loas  filium  Ochozise ,  furata  eft  eu  de 
medio  filiorum  regis,qui  interficieba 

^   tur,&nutricemeiusdetriclinio,&ab 

fcoiidi77imi"a facieAthalixjvtnon interficeretur .  Eratque 
cum  ea fex  annis  clam  in  domo  domini. Porro  A thalia  rcgna 


quoeft  mcmonano       w«...w.».w..^ - - 

mmisdomini,neper  ^  ujt fupcr tcrram  feptem annis.  t  Anno  autem feptimo mifit  j 
St"crnS;     Ioiad.ipontifcx,&:a(rumensccntunoncs'&tmilitesmtro- 

in  cordibus    clc>Ll:o- 

rum.Magisnutrituri  domoIoiad(^,qui  diledus  dominifo- 
nac  dc  quo  paccr;  Hic  efl  dile&us  Jiliiis  mcus^  cuius  domus  fan- 
6laccclcfia,vbi  in  fanib  fidc  clcAorum  manens  quocidic  fa 
cic  auG;mcntum  corporis  fui,doncc  tempore  iudicij  fccptru 
rcgni  &  potcntiam  aducrliis  cos  cxtollet,qui  cum  dcprimc- 
rccogitabant,&:  intcrfedriccm  fanfcorum  xtcrnis  dcpuca- 
ucricpocnis. 

jfi  Theodorccus.Achalia(alij  Gotholia) vc  impia  &  tyran 
nica,voluicomncgenus  Dauidis  ranqu;<m  pium  radicicus 
excindere,vcarrcpcoimperio,fuadoccreciinpiecaccm.  Sid 
qui oia fapienccr  rcgic  diis,rurfus  cflecit,vc  regia:  cribuiad- 
mifcerccur  faccrdocalis.&;  fapicnciflimusfaccrdos  duccrcc 

vxorcm 


5?  20 

vxorcm  lafabec  filiam  lorairi.vcconfcruarccur  fcinciliarc-  D 
gij  fcminis.Iani  cnim  vidcns  j -cnmi  gcnus rc:  ,ium,  futKura- 
ta  cft,&:  occukauic  tr.icris  filiu  m  loas',  6:  pcrpctuo  incus  cfi  •. 
aluic.liC  fcx  quidcm  aiinos  ccm  uc  rcgni  adminiftracione  cxc 
cranda  Gocholia.anno  auc  fcpLimo  lapicntifiimus  poncifex 

rciinum  rcduxic  ad 
V[         ]^|^  gcuusrcgium. 

b    ^Annodutem  fcpti'". 
mo  raifit  loiada  pomi-  ^ 
s   fx,  &c.   Sorces  24.  J 
cr.inc  faccrdocum  Le  n 
uir.irum  6c  i.inicorun-k 
'   ikihabcbanc  cocidcm 
poncificcs,qui  lingu- 
Ii  pcr  cotidcm  fcpti- 
manas  fibi  cxordinc 
fucccdercnc ,  habercs 
finguli  fub  fc  z^.lacer' 
doccs  &:cocidcm  Lc-  E 
*    uitas,&:ciufdcnumc- 
ri  ianicores.IncriSre  \z% 
qucnofto  potificciib 
bachoad  otiicium  ca  f .• 
noua  curma  faccrdo-:'»^ 
tum,Lcuicarum,iani- 1^ 
torum,ille poncifcx cum fua curma , qui  cranfada  fcpcim'- 
na  miniflrauerac,poft  fabbachum  domum  rcuerccbatur  a. 
vxorcm,quandiu  cnim  miniftrabantaconiugali  opcreccf- 
fabant,in  porticibus  circadomum  domini  vfq;  ad  iabbathS 
mnncntcs.Scd  cunc  fummus  poncifcx  propcer  neccnritatcrn 
augendi  cxercitus,&:  cos,qui  fcptimanam  explcucrant,rcti- . 
nuit,&:  illos.qui  implcturi  crant fufccpit.  Qui  &c  alios quoqj  ■ 
Lcuicas  dc  vrbibus  &  principcs  familiaru  corigrcgauit^quos  ■ 
filium  rcgis  cdudurus  tali  rarione  diftinxic.vc  illi,qui  nnplc. . 
ucranc  fabbathum,armaci  circunftarcnc  regem  in  infcriori- 
bus  ;',:nj  bcis.Qiii  ad  labbachum  vcneranc,domum  rcgis,id 
cft,palatium  oblcruarcnc,&:  portam  fcucariorum  pcr  quam 

de  ccm- 


NICOLAVS 
C  A  P. 


DE  LYRA. 
XI. 


[  Thalia  vcro  mater  Ochozi£e,&c.  Toflquam  de- 
fcripcafunt  ca,  <]ii£  accideruiit  fub  rcgibus  lud^prx 
teritis ,  hic  confequsntcr  dcfcribmtnr  ea,  (jnxfj&it 
fu>itfiib.Atbalia,</HXvfnrpauitf:bi  rcgnum  luda , 
&primo  defcibitur  biifufmodivfurpt^tio,fccundo  hf 
redis  dehiti  inJiitutio,ibii  Annoauccm  fcpcimo.  tertib  Uthalia  in 
terfeaiotibi:  Audiuit  awccm  Ach.ilia.  quarto  rcgis  inflimi  confir- 
matio.ibi:Pepis,k  crgo.  Circaprimim  dicitur.  Ach.alia.  ifla.  n.erat 
educata  aparentibiis  idololatris,fcilicet,  .Achah  &  Ic^abel:propter 
quod  erat  nequiffima  intantHm,q>  libidine  regnandi  fiUos  fiUifui  inter 
fccit,excepto  Ioas,qui  erat  minimus  &  de  nouo  natus,  &propter  hoc 

poteratfaciUus  abfcondi. 

'^  t  Eracque 


2  Erarq;  cum  ca fcx annis clam  in  domo domini.  Erat enim 
ifla  lofahafiUa  regis  lora».  dcfiinffi  &  rxor  loiadxpontificis ,  qm 
tribusfbccrdotaUs  &  regia  erant  commifix  ex  caufts  rationabilihus,fi 
cutdi£lurtifuitVumericap.ylt.&idcofaciUHspoti!iteumnui.rirA 
domo  domini.  Dicit  autcm  hic  l{a.Sal.quodpuer  &  nutrixfuafuemk, 
cuflodlti  infoUrio  tempUdontini^vbi  nulUis  audebat  accedere  nifl  fh 
cerdotes  cr  Leuit£,qui  cuiiodiehant  vafafan&a  ibidem  repofita  :pre- 
pter  quod  meUuspotuerunt  ibi  celari,&  Ucct  aUas  effet  iUicitum  n:ctn 
ci  &pHero  ibiejfejicitim tamcnfuitin taU necefftatcficutDauidet 
pueri  eius  comederunt  panesfacerdotales  in  neccjiiate  pofiti:qHod  ta- 
men  alias  fuifiet  eis  iUicitum. 

3  AnnoauccmfcpcimomificIoiada,&c.  Hicconfeqnenterdc' 
fcribitur  veri  hxredis  inftitutio  per  foUcituiin  c  I  oiad/Cpontificis  qui- 
rentis  adhoc  affenfum  &  auxilinmprincipiim  &  nobiUum  regni,ctm 
dicitur, 

1  Pcpigic- 


MORALITER. 

1  jtthaUa  vero  mater  OchoT^td:.  Pcr  Ochoziam  vcro  rationc  di 
gnitacis  rcgix  poccft  Chriftus  dcflgnari;  &:  quia  dcfcedic  dc 
Pauid  fccudumcarnemficuc&:  Ochozias.&:  inccrprecacio 
nominis  congruic,nam  Ochozias ,  inrcrprccacur  ccncio  do- 
niini  Chriftus  auccm  Deus  eft  &:  homo  in  vnicace  fuppofici, 
femcn  aucem  cius  vcrbumeuangelicum  poccft  dici,  Luca: 
8.b.  Scmen  eft  verbum  Dei.  Per  Athaliam  vcro  matrcm  Ocho- 
Zi2  fignificatur  Iud2a,quc  fuit  mater  lcgalis  Chnfti,qui.i  fa 
ftus  fuit  fub  lcge,vt  dicitur  Galat.^.per  hoc  igicur,  q,  Ath.i- 
lia  interfecit  femcn  regiion^  fignificacum  fuic,  g,  ludea  dclcrc  q 
rcrec  vcrbum  cuangclicum. 

t  Totlens  autcm  iQfabafiUa^&c.  Pcr  lofaba  fororc  regis  Ocho- 
Zix  fignificacur  ecclcl!a,quiE  dicicur  Chrifti  foror  6c  fponfa. 
Canc.^.a.  Ortus  concUtfusfaror  meafponfa ,  ortus  conclufiisfonsfi- 
gnatus.  Pcr  hoc  igicur,q,  lofaba  laluauic fcmcn  rcgium  figni 
lficatur,Q,  ccclefia  fcruauic  vctbum  cuangclicum,quod  inta- 

tu|n 


tumcrcuit,cj,pra:dicacumfuicpcrorbem  eciama  ccmporc 
apoftolorum,ficuc  diffufius  oftcndi  fuper  illud  Pfalm.  Inm 
nem  terram  exiuitfonns  eorum,&c.Ei  licuc  augmcncaco  feminc 
rcgio,f  loas, Achalia  fuic  inccrfc6^a ,  fie  euangclio  publicato 
morcua  fuic  Iuda;a,nam  cx  cuc  obfcruacio  legalium  f  uic  mor 
cifcra. Aliccr  poccft  dicijCj, per femcn  regium  pofiTunc  inccl- 
ligi  apoftoli  ali jq;  difcipuli  Chrifti , de quibus  dicicur  loan. 
I.a.  ^notquot autsm  receperunt cumdedit eis  potcflatem  fiUos Dei 
fieri,&c.  ludxa  vero  pcr  Achaliam  fignificaca,  voluit  hoc  fc- 
men  inccrficerc  &:  in  parce  occidic,vcpatct  dc  lacob.  Ad.u. 
&:  dc Sccphano  At\.  7.  &:  q,  alios. volucnt  inccrficcrc patcc 
ibid.8,cap.&:  ^.Scd  ccclcfia  pcr  lofabam  fignificata  parteiu 
dicti  femiiiis  i'eruaait,nam  Pctrum  ab  immincnte  hbi  mor- 
te fuis  prccibus liberauic  Att.i2.&: Paulum  fimilitcr in  Da- 
mafco  ipfum  in  fporta  pcr  rnurum  dcponcdo,  vt  patct  Aa. 
9.Sc  hoc  fcmcn  fic  crcuitper  multiplicationem  cicdcnriu, 
&'  lud^-a  partim  occifa  fuit,&  p.irtim  captiuata  pcr  cxcrcitu 
llomanoruni. 


—^ 


921 


llll.  Regum. 


^  dctcmpIoadpalaciiimdcfccTidebacur.  Rdiqiia  mukiciido 

.  cxccriorcs  acriorum  ianuas  coiura  fiirorem  rcgina; ,  fi  c]uid 

mo!!rccur,cu(todircnc,poftca  cduxic  rcgem  dc  domo  domi 

ni  vbi  erac  abfcondicus,vcneruncq;  per  viani  porcie  fcucano 

rum  in  palacium,t*v;  fedic  fuper  chronum  rcgum. 


Cap.  XI.        5)2  2 


jnpalacioporcaSur 
&:domusMcfri  (q 
cum  porca  fcurano- 
rum  nonunancur) 
cUevidencur.  . 
b  Scwariori^m^ZJr (U- 
rtodnii  excuUs  dom. 
Rabbanus.  Scucanj 
eranc  cucorcs  rcgis 
cuftodicnccs  palacij 
vcrtibulum. 
c  Et pofiiif  fnpcr  eum 
iiadcma  6""  teft.R.iO' 
banus.  Inlibro  die- 
riim  apcrcius:  Et  im- 
pofiterunt  ei  diadema 
dederuntque  in  mam  e- 
ins  tenendam  le?ent. 


^  lofcphus.  Gorholia  laudcs  inopinabiles  rcpcnce  cogno 
fccns,vehc"meiit:c/  percurbaracum  fuo  excrcku  dc  regali- 
bus  cxiluiicEc  cum  vcnillec ad  temphim ,  fiicerduces  quide 
cz^i  procinuscxccpc'runc,arinacos  vcroqui  fcqucbacur  in- 
troirc  proliibueruncTuncGotholiavidcns  puerum  ftance 

fuper  cribunal  re- 

.,    _  s  T  Id  eft^conrjMtioncm  cum  principibnst.euitarumfedt. 

duxitadiein  templum  domini.Pepigifquccumei.s  foedus.Et  ' 
adiurans  cos  in  domodommi,  o/lenditcisfilium regi.s,  &prx- 
ccpitillis  dicciis  ;t  Kleeft  fcrmo  cjuem  facere  debetis  .  Tcr- * 
tia  pars  vertrum  introeat  iabbatho.&obfcruet  excubias  domus  ^ 
regis-Tcrtiaauttmparslitadportam  Sur,&tertia  pars  adpor-  ^ 
tam,  quse  cil  poiH  iiabitaculum  fcutariorum,  &  cuftodietis 

a  f  Iti.  ]u,-t  (nrt.i  fciitarioium  fc  fiiiid.ip.icmi  diciiur. 

excubias  domus  Meira .  Du<x  vero  partes  e  vobis  omncs  egre-  ^ 
dienteslabbarho  cultodiant  excubiasdomusdomini  circa  re- 

gem, &  vailabitis  eum,habentcs  arma  in  manibus  vcitris. Si  quis 

autem ingreflus fucrit  t  feptum  tcmpli ,  interficiatur .  Eritilciuc  ^  P'"'"  violarencVe-' 

cum  rege  mtr<^eunte  &  cgrediente.  Et  fccerunt  centuriones  iux-  '  dlclrHis"cftrc6- 
taomnia,  qusprajceperateisIoiadalacerdos.Etaflumcntesfin  ° 


D 

L.i.in  Antiq. 
cap.7. 


gium  leiqucdiade- 
m.iregale  fupcrpo- 
ricn  ,  k  iiia  vcff c  fua 
vchcmcncer  cxcla 
mans,  luirieoccidii 
qui  ei  tecerancinli- 
di.is,&:p:incip.;cuin 
nurcirc  ccncaiicrac. 
loiad.i  vero  euo- 
canscccuri(>ncs,uif- 
flc,vtcducencesGo 
thohani  in  conual- 
lem  Ccdron  ,eaibi 
pcrimcrcnc,ne  tcm 


tilhjdeft^J. 


t  cttrfbres  ucl 
facellites. 


^Eccrac  \ciquefalu-     guli  virosiuos,qui  moredicbantur  ad  iabbathum ,  cum  his  qui 
caris  prudencix,  vt      ^        i-   i  ^-  /- ll     l  it    •     i       V         i        ^ 

poftcjrannicxnece     cgrediebantur  e  iabbatlio:  veneruntad  loiadam  facerdotcm . 


poft  iy\ 

rcgina? ,  fucccdcnci 
inrcgnum  filio  rc- 
gis  cum  ipfo  rcgni 
habicudifciplinalc- 
gis  Dei  fcruanda  c5 
micccrecurrk^qui  fe 
praslacnmpopulovi 
dcrcc  rcgendo,  ipfc 
fe  rcgendum  diui- 
nislcgibusfubdi  dc 
bcre  mcminifler. 
d  ^  Coniuratio,co»- 
iuratin.  Theodorc- 
tus.  Gocholixcan- 
ta  crac  peruerficas , 
vc  ncpotcm  fuum 
rcgnaffe  confpica 


a  t  Leuitis. 


b  T  0^1:  Dauid  cxiis  hoiUbus  coHlccrauit  iii  domo  doraini,i|uibus  Leuiti 
in  belio  .iimarcntur. 

Quidedit  eishaftas&t  armaregisDauidqu^  crantin  domo 
domini.  Etfteterunt  finguhhabcntesarmain  manufua,  apar- 
te  templi  dextera  vfque  ad  partcm  finiibam  altaris  &  n^dis  cir- 

a  ^  Inligne  capitis  regum. 

cum  regem.  Produxitque  fiuum  regis,  &pofuit  fuper  eum  dia- 

a  ^ Legem  Dei  qua  doceatur  ijualitcr  viuat  &  iju.d  agjt. 

dcma  &tteftimonium.Fcccruntcjueeumregem,  &vnxerunt, 
&  plaudcntesmanu  dixerunt :  Viuatrex.  Audiuitautem  Atha- 
lia  voccm  currcntispopuh,  &ingrciraad  turbasin  templum 
domini  vidit  rcgem  ftantem  t  fuper  tribunal  iuxta  morcm  , 
&t  cantorcs  &  tubas  t  prope  cum,omncmcjuepopulumter 
XX  Ixtantem  &canentem  tubis,  &fcidit  veftimenta  iua,cla- 

ca,'vcflcm  fcidcnc,  ^  mauitquc  :  Coniuratio ,  comuratio .  Prxcepit  autem  loiadaceii 
&:  exclamauent  . 
Scd  ccncurionibus 
ludicfapientiirimus 
faccrdus.vc  cam  ex 
tra  facrum  ambitu 
4  cduccrcnc. 

•J<   lofC' 


uocans  populum  ic 
armacos  incemplo» 
loiada  piurauiconi 
ncs,vc  rcgifaLicrenC^ 
&  cius  faluci  profpi- 
cerenc,  quado  in  de 
uocione  regia  Deil 
pbcius  honorarent; 
&:  nccranfccnderec 
Mofaicas  legcs  eos 
iuliurandum  quoq; 
compulicexhibcrc. 

^  Theodorecus  . 
QLmncum  auccm 
iuucc  pius  Dodor, 
docec  cciam  hifio- 
na . 

•5«  Procopius.  Ve- 
re  aucem  bonus  ma 
gificrluxefi,quovi 
uence  (  loiadapro 
poncificc,)  dominii 
coluerunc.  Adco  ca- 


tiuxta  colum 
nam. 

tprincipes. 
t  iuxu. 


turionibus ,  qui  crant fuper  excrcirum ,  &  ait  eis :  Educite  cam 

extra (cpta  temph,  &  quicunquc eam  lccutus  fucrit ,  feriatur ela  n  [^"^"  ^""Alir^n  ^^ 

dio.  Dixerat  enim  laccrdos:  Nonoccidaturin  templo  domi-   '  -     - 

ni.  t  Impoiucruntque  ci  manus,  t  &  impegerunt  eam  pcr  viam 


facrificarelic,&:  non 
incepIo,IicucinIc- 
ge  erat  prxfcriptu. 
a  Tcfgit 


tvelDedcrCt 
eilocum. 
t  &  venirc. 

F 


NICOLAVS   DE    LYRA. 

I  Pcpigitq ;  cum  eis  focdus.  -pt  iuuarent  eum  fidditer  in  inflitu- 

tione  rtpi  dcbiti:  cjuod  fecerunt  libcnteruum  (juia  qnHibet  naturali- 

ter  diligii  dominumfutm  vetumttum  quia  difplicebat  eii  mulieris  im- 

periim . 

2  Tertia  psrsvcHvum.fcilicetjdeterminatoper  loiadam  &  prin- 

cipes  ad  inflitutionem  rrgis. 

%  Et  obfcruct  cxcubias./V<i  cp  ex illa parte  fbi  manebat  .Aibalia, 

non  pcffct  rcgi  mflituto  inferri  y  iolentia . 

4  Tcrcia  autem  pars  flt  ad  portam,&c.  In  illis  enim  locispofnit 
cujifidiM.,vndc  poter*nt  homines  intrare  atriumjaccrdotum^  fbi  rex 
fucratcc.ronatus. 

5  Egrcdicntcs  (abhTLt,ho.fecnndiimquodhabetur  i.Taralip.Da- 
uid ampUans  cul.um  Dei  ordtnauity'/uod  efknc  2  .^.facerdotesfub  fum 
mofaccrdnte^quiferuircnt  in  ten^plofiicccjfittcpcr  hebdomaias:&  fic 
mmabantiir  infabbatho  ,ftc  &  tnrmx  Lruitarum  eis  minillrantium 

6  cantornm  &  ianitorum.ita  qundfabbatho  intrante  facerdoie  cum 
fuistHrmis,alius,qui  miniiirauerat  hcbdotnadaprxcedente  egredicba 
ttir  cum  fuis.Sabbatho a:'tem illo quo  loasfuit  coronatns,  loia.lare- 
tfiuit  illos^f^ui  dcbchant  exire  cum  intrantibiis ,  rt  habcrct  maiorem 
pnpuhimfecum  ad  defmdrndHm  re^em . 

6  Si  quis  auccm  ingrefius.  id  efl,claufutam  atrtjfacerd6tiim,qHod 
eratcircatcmplum, 

7  Interfi- 


7'  Interficiatur.  non  tnmen  intra  atrium,fed  extra,ficut  patet  htfra 
de  ^ihalia^CT  Lquitur  Joiada  dc  intrantibus  atHitm  contra  regon  in 
flitutum  :  non  auttm  de iilis  ^quiintrabantpro eo  dcfendendo  vel ho- 
norando. 

8  Produxitquc  filium  rcgis.  defolario  templi  ai  atriiim. 

9  Et  pofuit  fupcr  cumj&c.  quo  reges  coronabantur,quod  in  tem" 
ploferuabatur . 

1 0  Et  tcftimonium.  id  eU,legem  in qua debebat rex infiituiusfiu 
dere  &■  mcditariyC!'  eam  feruare  ac  facereobferuari. 

1 1  Audiuicaucem,&c. Hic confequenter  defcribitur  ^lhalini oc 
cifio.,cim  dicitur. 

Aiidiwt  aiKcm.Vrofolennitateinflitutiregis. 

1 2  Ec  ingrcfTaad  curbas,&c.  Hoc  videiur  ejfe  contra  iWidquod 
diClitm  eii,'jUodpr£ceptum  erat  centurionibus^quod  non  permitterent 
aliqucm  ingredi  atrium,qui  effet  regi  contrarius,dicendum  tp^^-thaUa 
folafuit  excepta,dr  ideo  permifla  fuit  ingrcd!,tamen  ftne  comitiua,vt 
/icfacilius  &  ccrtius  caperctur  &  occidereturtnon  tamen  intra  ati  /Jf, 

ne  >iolai-ctiir,fed  extra^vtpacet  In  litera. 
I }  Ec  quicunque  fecucus  cam  fucrit.  adflbi  faucndum. 
14  Fcriacurgladio,  Dixeracenimfacerd.  tanquam particeps 
fui  criminis. 

I  j  Ec  i  mpcgcrunc  eam  pcr  vizwj-^fquc  enim  ad  illum  locumpo 
terant  nobiles  vcnire  equitando  ad  tcmplum ,  &  ibi  defcendentespro- 
cedebant  vltra  pcditando. 

I  Pcpigic 


5>23        Glof.ordi.&NicoIaideLyra.  ■       5)24 


\  t^  «     Tepisit   igitur 

A  l''iadafj4d'innter 
ibiJem  A.     di^mitum^O'  cxt. 
♦domwre-  ji^  paralipome. 


|ia. 


fduces,  & 

ciirforet. 

tcitf(oium. 


intcr  fc.  quia  fc 
loco  rcgis  6C 
Dci  ciiuis  mi- 
niftcr  CTJC ,  po- 
fuic.  vn'lcIoia- 
(Ja  rccogiiofccs 
dommum  vcldi 
ligcns  inrcrprc- 
tacur;  quia  do- 
ininum  cogiio- 
(ecrc  S>C  diiige- 
rc 


a  introicus  equorum tiuxta  palatium,&  interfcita  efl:  ibi. ?cpigit  i^icar .' 
loiada  foedus  intcr dominum  Si rcgeai.&:  incer  popuium,vc  eirer  popu  - 
lusdomini.&interregem&populum.Ingrcfluicj^cllomnispopulus  4 
tcrr.TtemplumBaalj&deftruxeruncaraseius,  o:iimgincs  contriue- 
runc  validc.  Machan  quoquc  (acerdotem  Baal  occiJcrunt coram  alta- 
ri  Et  pofuit  faccrdos  cullodia.s  in  domo  domini.Tuiitquc  cecuriones,  y 
&tCerethiiS^piiclechilegione.s,&omnempopulum  cerrx,  dcduxe- 
runtquc  rcgcm  de  domo  domini.Et  venerunc  per  viam  portar  t  fcuca- 
riorum  inpalatium,&fedicfupcr  chronum  regum.  Lascacufq;  cftom-  < 
nis  populus  tcrra!,&ciuitasc6quieuit.Athaliaaucemoccifa  eltgladio 
in  domo  regis.bcptemq;  annorum  crac  loas  cum  rcgnare  cocpiflTct. 


rcdocuic.  Pc- 
pigicKrdus  in-' 
ccr  dominum 
&  regcm  iV  po 
pulum,vc  rcx&: 
populus  domi- 
no  feruircnt,pe 
pigicmccrrcgc 
&:populum,  vc 
populus  crg.i 
rcgcm  fidcliccr 
agcrcc  ,  &:  rcx 
cum  iulliciapi> 
pulum  rcgcrct. 

CAP. 


I 


NICOLAVS   DE    LYRA. 

1   Pcpigic  igitur  loiadd.  Hic  coufcqnentcr  difcribitu r  regis  inJUtu 

ti  conjirmatio  per  ffdus  iniiwn. 

%  Inccrdominum.  vt domini  lcgem  fideliter  obfcruaret. 

j  Etinccr populum.  vt ejfetpopulus Dci  veii  &  nonfiHi. 

4  Et 


4  Ec  intcr  rcgcm.  Tf  populu f  ejfetfidelis  regi,&  rexfideliter  agc-> 

rct  ca,qu£  efjent  bouapro  comniuniratepopuli. 

^  Ec  pofuic.  ne  cum  inde  duceretur  rexfoienniter  ad domumfHam  , 

fitret  ihi  aliquid  mali. 

6  Ec  fedic.  iflaenimeratcorfuetudoregisdenouoinunSiy-pthabe- 

tur  de  Salomone  fupra  } .lib.cap.  i.  CAP. 


tur  eflc  dcflru- 
£tu,Eccuocans 
poncifiGcm  lo- 
iadam,  iuflic,vt 
ih  omnem  mic 
tcrcc  regione, 
&  cxigerec  pro 
■yniufcuiufqjca 
picCjdimiduim 
iiclum  argcnci 
^ad  fabricarn,  & 
renouacioncm 
tcmpli.  Pocifcx 
cquidc  hoc  no 
fccic,  fcies  quia 
nullus  c®ntcr- 
rct  argcntum. 


C  A   P.      XIL 

"^nofeptimo.  Scquitur.  a  nixitf,  I»as  ad  facerdotes: 
Omnempccuniam,&c.  •}«  lofcphus.  Regcm  loas 
defi  dcrium  apprchcdic,uc  ccmplum  Dci  inno- 
uaret,qda  Ioram,Gotholia,6c  corum  filijs  vidc 
ba 

C     A    P 


a   t- 


•j<    Author  Scderolam.Annov!gefimotertiorcgnireft.i : 
rau  it  faixa ccda  tcmpli  Dci,anno cetefimo quinquagcfin, 
quinto,poflquam  fucratadificatum  a  Salomonc.Scnuitau'. 
Ioiad.ipontitcx,&:  morcuuscf^cum  ccncii  crigintaeflct  ai;- 
norum^Vmpe oricnte diebus  Salomonis labc &  ruina,  na- 

tuscfl^finuilla 

V      T         XII.  iada,quicacor 

rigcret  .    Pofi- 

Jiuam  auc  obijc 
oiada,  ingrcifi 
funt  principci 
luda,  &:adora- 
ucrunt  regem . 
Scipfum  enim 
rex  loas  Dcu  p- 
fecrauit  &:  no- 
minauic  :  natn 
hoc  dcclaracqd 
ponitur ,  Et  ad»~ 
rauerunt   regem 


I  Nnofeptimolehurcgnauit  loas.  Quadraginta 
^  annis  reenauit  in  lerufalcm .  Nome  matris  cius 


Sebia  de  Berfabee.Fecicque  loas  red:um  coram  » 
domino  cundtis  diebus  quibus  docuit  cum  lo- 
iada  facerdos,  veruncamen  excelfa  n5  abftulit.  j 
Adhucenimpopulus  immolabat  &adolebat 
in  excelfis  incenfum  Dixirque  loas  ad  facerdo-  -j- 

a  S  Vndc  in  Exod.Quando  tuleris  fmnmain  iiliorum  Ifiicl.dabunc  fuiguli  pretuim  pro  animabus  fuis.Sc  non  erit  plaga 
pro  pietioan^ma:. 

tcs:Omnemtpecuniamfandorumqua:illata  fueritin  cemplum  do- 

niini  apra:teieuntibus,quac  oftercurproprctioanim«c,  &qu3  Iponcc  ^   Icem illud :  */*•  tm 

&  arbicrio  cordis  fuiinferunt  intemplum  domini,  accipiant  illam  j   ^" Mandar  rci  • '^* 

libu 


c 


Tertio  vcro  &: 
vigeiiir  o  nnno  rcgni  fui  loas  enocans  &  ipfum  &  Leuitas , 
&  quali  inobcdicnccs  fui  prajccpti  culpans ,  iuflit  vc  pro  hac 
rcin  futuro.mno  prorcnouationetcmpli  prolpiceret.Quo 
fado.confilioponcifex  vfus  cft  pro  congregacionc  pecunia 
rum,quod  populus  libcnccr  habuit,&  gratatcr  implcuit.Fe- 
cit  nan^quc  ligneam  arcam,&c. 

■{<  Author 

I  C  O  L  A  ^ 


noftcr  vt  do6io- 
res  accipiant  omnem  pecuniam,  qu^  a  prartcrcucibus  iuftis 
fcicnci?  fpiritua]is,vcl  bonorumcxcmploium  inchcfaurum 
dominiconfcrcurjperpr^dicacorumotiicia  ad  inftauratio- 
ncm  templifpiricualis  ptcracur,quaccnusibi  quodcunquc  , 
fciflijm  per  crrorcm  vcl  vicia inuencrint,rcftaurec,  ne forcc  ' 
pcrncgligcntiamagiftrorii  dcpercat  multitudoauditoru. 

a  Sa^tateda 


N 


C  A 


S 
P. 


XII. 


L  Y  R  A. 


I   \  Nno  (eptimo.HicconfcquenterdefcribitHrijuidfa^umfHe- 
Jl\  ritfub  regibus  ludx .Athaliam  fe(jucntibHs,& primo quid  fuh 
Joasjecundo  tjuidfub  .Amafta  &  aliis  fcqHettbus  i^.ca.Circaprirnim 
defcribitur  primo  regni  loas  perfecutio,fecundo  regum  Ifracl  fucceffia 
\  l.cap.Circa primurn  oflenditurprofperltasregni  loascjuandiu  >ixit 
innocenter,fecundo  aduerfitas  qn  vixit  infotenter^ibi :  Tun  c  afcen- 
dit  Tempoyevero profperitatis  fecit reparari templum domini,  non  ip 
ladigeree  reparatione  ratione  anticjuitatisfeu  debititatis,(}ma  Salorno 
conflruxit  illud  opere  valdeforii  &folenni^  vt  habeeurfupra  j .  hb.c. 
4.Et  confnmmatH fuit  anno  vndecimo  regni  Salomonis^  ab  illo  aiit  ti 
fore  vft/;  ad rtgnum  loas  fluxerar,t  i  }o.anni.Scd  magis  quia  .yfiha^ 
lia  idoblatrix  pcff.ma  de  tepLo  abfiulcrat  illit,  quxpoterant  cffs  ad  te-' 
pliBaalornatii.Igitur  circa  hoc  primo  t^plii  reparariprtecipitur.fecu 
do  mandaium  ncgligitur,ibi:  Igitur  vfq^  ad  vicelimum  tcrtium. 

tertio 


tertio  opus perficitucibi-.Cumq;  vidcrcni.  Circa primum dicitur. 
Z  Fecitq;.  Ter  hoc  innaitur,quod  ipfo  morttto  malefe  habuit,vtpo' 
ftea  dicetnr. 

i  Vcruntamen .  Ucet  enim  non  effet  licitum  immo  lari  etim  domi 
no  extra  lerufaUm  pofl  templi  ttdificationem ,  tamen  hocplures  rcges 
permiferunt,nefeditio  moueretur  in  populo,&  ne  talia  immnbrct  ido 
iis^adquoderat  pronuf.  Omncm  pccuniam  fandorum,qua:il- 
lata  fucrit,&c.  fubditur. 

4  Qu(j  offertMr.  Ordinauit  enim  Ioas,tp  a  viris ,  qui erant a  viginti 
annis  &  fupra  quipotcrant  adbellaproccderctfolueretur  dimidiusfi- 
clus  argenti  a  quotibct,&  iflud  vocaturpretium  animx,  &  vltra  Im 
illi  qui  erant potentiores  &  deiiotiores  oferebant  fecundum  quod  eis 
ptaccbati&iila  vocattir pecuniafponte  data  ^r  ex  arbitrio  volunta' 
tis,&  ex  iftis  debebat  reparari templum,quia  neutra  pccunia  crat  dt 
iure  facerdotum  &  Leuitarum. 

5  Accipiant.  id  efljecundum  (hfucrint  ad  hoc  ordinati . 

I  Vt 


MORALITER. 

I  ..-^nno/f/^riwio.  Scquicur. 

j  Ffc/19';.  Pcr  hoc  habcnt  principcs  cxcmplu  hcndibonos 
pfili3rios,quidoccanccosi<<:dirigantin  exerciciobohorii. 
t  Cuxitqi  loas.  Prccepic.n.inftaurari doniu dni  rainofnm,pcr 
quam  fignificacur  inftauracio  milicantis  ecclcfia: ,  quantum 
ad  ilh,cj  parcnr  ruinar,nifi  rcmcdium  opponatur.  In  inftau- 
rarionc  vciotepli ^?  pr3;ccpcu  loasfucruntartifices diucrfi, 
.fc^fores  lapidu,j}  quos  fignanlf ecclcfic  prclaci,  qui  pcr pe- 
nas  corrigcrc  dcbcc  obftmatos  in  malis  &:  iiiduratos  ad  mo- 

dum 


dulapidis:o,  inaliquocafudcnctradi  iuftitia:fccuIari.Eccf 
forcs  liu,norumqui  mitiuslignarcttificantpcr  dolaturam, 
&L  pcr  iftos  fignmcantur  prcdicatorcs  Hc  cotcirorcs,  qui  fuis 
monitionibus  bonis  rcducuntnd  inorum  reditudinc  pcc- 
catores.Etc^tnentarij  interrupraconcludcntcs,&:pcriftos 
fignificanturamicabilcs  compolitorcs  difcordcs  ab  inuicc 
ad  vnitatcm  pacis&:  concordia;  reformantcs , &  talcs  in cc- 
clcfu  Dci  funt  valdc  vtilcs.Per  hocaur  q.  s.didu  cfl.f  citq;. 
datur  intclligi,q,  p<>ft  mortem  loiad^'  faccrdotis  ccciditin 
pcccatum.q,  magis cxplicatur  i. Paralip.  14. Propccr quod 
ibidcni  ponctur  expolicio  myftica  domino conccdcncc . 


?^y 


1111.  Regum. 


Cap.  XII.       ,926 


vt  implcretur  inftaiiratio  in  vniucrfis^qiixindigebancexpe- 
fa ,id  domum  domini  iiHnicnda,iuKta lUud:  Fniciiiqueautm 
fcflrumdata  rJlgrxt'af.^cun<iHm  n.enfnr.im  douotionis  Chrifl'. 
g  Fevuntamm  nonpuhant.  Rabban.  Aiiack'bccdrcM-.Kiofor- 
mandorum  vaforum i'n  miniftcnum  dni , alia parandorum 

lisinorum  &  faxoru 


1  Sc.rtettffa.'B.T>h.T)mtruma<,dcrr.m  dc  mini.vtquodcnde 
>.ec(^pcrat,fulciretur.Legitui  cnim  in  Par.'q,  Acbnlia  &:  filij 
t^b.:ius,i.r;JCCrdotcs  idoioi  un^qui.Tleguur non  hahuifle  filium 
jcli  ruxci  unt  donuim  dni,&  de  fhnftifiratis  fercnmr  Bnal. 
1  Igiiur  rfque.  Rab.Antc  aducneum  Chrifti  licct  dodrina  le 
:is  in  gciite  luda:a 

lent ,  tamcn  pcr  do  a  facerdotcs  t  iuxta  ordinem  fmmijVt  inftaurent,!  fartatcda  do- 
torum  ncgli2;cj:ria  .  r      -j  /r    •  •  1     •      •    n  •  t    •  r  j 

n  niulcis  corrumpc  °  rnusjliGuid  neccliarium  vidermtinltaurationc.  Igiturvlquead 

:ncur,  donccvcnncc     v.iccfimumrertJuiTi  annum  regis  Ioas,non  in(l:auraucrunt  facer 
['pcr^ianSnnmcI-    '  ^"'^^^  ^'•'f^teda  templi .  Vocauitq;  rex  loas  loiadam  pontiflce 
&faccrdoccsdicenseis:Qnarciartatecla  non  initauMti.stem- 
p!i?Noiiteergoampliusacciperepccuniamiuxtaordinem  ve 

c  ilrum,fed  ad  inllaurati.^ncm  templi  reddirc  eam.  t  Prohibiti- 
que  fiintfsccrdotesvlfra  accipcrepecuniam  .1  populo,&inftau 

d  rare  fattatccla  d<imus.I:t  tulir  loiada  pontifcxt  gazophylaciii 

e  vnum,apcruitq'jeforamcndefuper,  &poruitiikid  iuxtaalta- 
re  ad  dycteratii  ingrcdicnrium  domum  dom.ini,  mittcbantcpe 
ineofacerdotes,c]uicufl:odiebancoltia,omnempccunia,qua2 
defcrcbaturad  tcmplumdomini.Cumque  vidercntnimiupc 

f  cuniHm  efte  in  eazophylacio^afcendebat  fcriba  regis,&  ponti  4   '^'«^'«"''«^/  f^**  ff; 
rcx:r  elTunaebanrq;  &  numcrabant  pecuni3m,qux inuenieba-      noneftcontrarium, 
turindomodominij&dabantcamiuxtanumerumatq;  men-  J 
luram  in  manucorum,qui  pr?erantc?irientariisdomusdomi- 
ni.Qui  impcndebanr  eam  in  fabris lignorum ,  &  in  c^metariis 
his,quiopcrabanturindomodomini,&fartared:afacicbat,  & 
in  his,qmcedebantfaxa,&  vt  emcrcnrligna&lapides,quiex- 
cidcbantur,iraVtimpIereturinitauratiodomusdomini  invni- 

5  uerfis,qua:indigebantcxpefaadmuniendaradomum  Verun  6 

a  f  A.,uara  diuinx  fapientii  continentes. 

Ettofuii.  Rab.  Al-  ^^  tamen  non  ficbant  t  ex  cadem  pecunia  hydrfic  teph  domini: 

rccorpus  dommi ,  i  &  t  fufcinul^B  &  thuribula  & tuba:  omnc  vas  aureum  & argen 

xtaquod  g.izopbv  j^  j-^yj^  depecunia,quicinferebaturin  teplum  diii.Iiscnim 
:mm  eft ,  cum  cc-      -        .      '  .  A  -  r      ^   .         _ 

jfiaChrittoconiij- 


pc 

15  fidem  dccalogu 
n  Mufi  iSc  prophcta 
iim  fcnpcis  fpiritua- 
!ccr  obfcruandiim 
ioccrct. 

^/rf  pjianrationem  te 
l'.reddt(:t..m,&c. 
'..abbanus  .  Domi- 
us  cuangclxis  do- 

irjbuiait;T')-ierf(Vii- 


cuai.zeiiurn  omn:  rrca 
r.f,  i::firn:oscuiate , 
oriuosfi'fc!tare,'rpr  j- 
s  .mndate,gratisacce 
ilis^ratis  date . 

Ei  '-lit .  Rabban. 

ontitcx  noftcr,qui 

pfir.Ti  cbtulit  ho- 

:m  Dcojcazophy- 

:ium  vnum  pc  fiuc 

cfl,  vnamcarholi- 

[mccclcfiim  tccic, 

iifbramcndefuper 

^eruit,  quiatranli- 

.•nmdeadc^lospa 

uit . 


in  ^dificium  domus 
quia  alia  debet  efle 
dodrina,  quarudes 
imbuLicurad  ndem, 
&:alia  qua  iam  per- 
fcdti  inltruuntur  ad 
fcicncix  plenicudi- 
nem.  Vafadomini 
funt,  qui  iam  apci 
func  ;)d  capieda  mu- 
ncra  diuina,  5i.  habi- 
Iesfunc'ad  minifte- 
riumDei. 
h  7v(r»f/  fiebant  .  In 
Par.al!p.  Cumcompkf- 
ftnt  omiiiaopera ,  detU' 
Ur:fnt  coram  rege  & 
loiada   reliquam  pat' 


D 

Bphcr.4.c, 


tniinM,  vel 
loca  fra^a  & 
dinita,  &  in- 
fra. 


i.Psr.14  d. 

t  Confenfcrut 
«jue  facer<lo- 
tes  non . 
tarcamcuiuf- 
dain,vnius ,  Sc 
infra. 


iiqui 


1  faciebantopus,dabatur  vcinftaurarcturteplumdfii  Etnofic 
icft  ad  dexccram  "^  batratioiisomnibus,qui accipiebantpccuniajVtditbibucrent 

grcdiCnCIUni     do-  a  fVndeinExod.cjuandotuIerijrummJmfiUoiunilfrael.dabunt 

Unj  ,  Quia  Qui  per  iingu!  p.etiumproaiamabusims.&noneiitpla. 

iem  ingrcdiuiuur  n  caartificibus:fedin  fidc  tradabat  ca.Pecuiiiavcroprodelido, 

clcfiam,inccndunc 

Ixccrnam  bcacitudinem,quam  dcxcera  fignificat,pcrueni 
•Irtuc crgo  mictunt  faccrdotcs,qui  cuftodiunt  oftia  tcm- 
i.omnem  pecuniam.qua;  dcfertur  ad  tcmplum,cum  praj- 
catorcs.qui  feruant  introicum  fidei.offerunc  voca  fidcliu 
verbis  !k.  opcribus:t$t  in  ecclefia  ritc  prccibus  comendanc 


quia  non  deeadem 
pccunia,qu2  offere- 
bacur  a  populo  ad 
inftaurationem  do- 
mus  domini  faita 
fucruncvafa  inmini 
ftcrium  cepli,  fed  de 
reliqua  parce  pecu- 
ni.r,quxexahisdo- 
nacionib.  fucraccoU 
laca. 

i  Et  fufcinulie,&  c^t. 
Rab.Dodcrcs  quo- 
rum  officm  eft  cor- 
pus&fanguinc  do- 
mini  credencibusdi 
ftribuere,infidelib. 
abncgare  ,  necnon 
^  fpiricualem  ali- 
moniam  verbi  cui- 


f  repofccba- 
tur  rati«  vbi. 


'CO. 

scriha  regis,&c.  Rabb.fummi  funt  dodorcs,q  ui  pecuniam 
illacam  iuxca  numcrum  &  mcnfuram  illis  criouebanc ,  qui 
:  aecranc  fabns  &  c^mcncari js,hoc  eft,difpenfacoribus  ver- 
l^ci  qui  euangchci  cricici  menfuram  conferuis  fuis ,  his  g. 
ocrantur  lu  domo  domini,&  vircucum  opcra  in  ^dificio  di 
uo  componant,cribueb.anc. 

Rabbanus.  Apoftoli,quosprincipesinccclcfiaclc6tiodi- 
napfiicuic,pcrdifcipulosverbifcmina  pcr  tocumorbcm 
arfcruncquaccnus  operarios  vuluncacis  Dci  idoncos  audi 
•nb.fuis  prxficerenc,auorum  alij  fabricabancligna,cum  fe 
libi  obcdicccs  ligna  rriictifcra  in  domo  dni  parare  ftude- 
int.Ali)  (arcaccda  cempli  facicbanc:  qii  illi ,  qua?  pcr hi-rc- 
m&  lcbifmararupcaeranc  rcardificabanc.-^  Alij  faxaccde- 
inccu  duros  corde  &c  incredulos  forciccr  incrcpabanc',  ica 

vc 


quc  prout  conuenic 
difpcrtiri:qu!a  funcin  verbis  Dei,qu^noftr2  humiliuci  re- 
uclarc  dignacus  cft,funcalia,quie  noihx  capacitatis  mcnfu- 
ram  cranicendunc. 

K  Thunbula.  Rab.Sunc,qui  mundam  oracioncm  ex  confcic 
cia  pura  &  fidc  non  fifta  oiicrunc  Deo,Si  diCuc:Dm^.tf»/-  ora~ 
tio  OTr<j,(ciliccC,  in  confpeEiu  tuo. 
1  7'«t.i:  onmefasy&c.  Rabb.DQ£tore«,  qui  coto  orbe  vocem 
cuangelicjB  prardicationis  cmiccunc  vnde:  ^'a/i  tuba exalta 
vocem  tuam. 

m  Et  nonfirbat  ratio  iis  omnibuSy  &c.  Rabb.Tam  religiofi  fue- 
runcvc  nullusdubicaucric  quin  pccunia  Dci  finefraudc  cra- 
dtarenc.  Vnde  conftac  quanca  difcrccione  opus  eft  his,qui  pe 
cuniam  verbi  Dci difpcnfanc conferuis  de qua racio rcdden 
daeft:vcnon  minusfidclesinucnianturhi  in  fpiricualibus , 
quam  illi  in  corporalibus. 

n  •PecuniamveroprodiliSof&c.Knhhanm.  Hicoftcndicur, 
quodcoiifefibpeccacorum&:  poeniccncia  non  proprio cu- 
iufquc,  fcd  faccrdocum  iudicio  pcragcnda  eft ,  quorum  ci^ 
difccrnerc  incer  mundum  Sc  immundum:  &:  leprx  macula 

diiudicare. 

.yinno 


F 

VQi.  14*.  ' 


Efa.r8.a. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

Vcinftaurcnc  iarcacccta  domus,S^c. tdeU,fiJfuras,  quxmdi' 
•btnt  rcparationeyWaXtml:  in  te£i:s  templi,qui£  erant  magis  expnfia 
ibribm  &i>entis.Et  dicitur  fartumtciium  afartio  tis,quodfacitfar 
mi  infapmo,^-  telium  tiltt. 

Igituc  vfquc  ad  viccfimumtcrtium  annum,&:c.  Hic  confc- 
<enterponitHr  negHgentia  prtRdiBi  prxccplt,  &  remedium  cotra  boc 
■r  regem&p6ntifice,n,&  patet  litcra. 

tuniquc  vidcrent  nimiam  pecuniam,  &:c.  Uic  cofcqucntrr 
<*'iUM  perft£lio  operis  ex  pecuma  apopnlo  accepta  cumdicitur. 

Curaq; 


Cumq;  vidcrent  nimiam,&:c.  itit^indigebateuacuatione,i>tftc 

aliapcci>nia  •bidcm  rcctperetur. 

4  Afccndebat  fcri.&:c. vt negotiu certiusfieret &  ahfq,  ff.fpicioe. 

j  Bt  dabant  cam  iuxta,&:c.  W injiauratio  domus  damtnt  eompte- 

retur,&patit  titera  vfque  ibi. 

6  Vciuntamcn non  fiebant,&c.  &  hoct^ di^ufn,quod illape- 

cunia  non  crat  ad  hoc  ordinata,  fedadreparatiorttm  templtyVt  diHum 

eH,vcruntamenqu!a  completo  il'o  operc  remanftt  aliqua  parspec^nif 

de lUafaClafnnt  ali(]ua  vafa  lempii  aurea  &  argentea,  vt hdietur  i. 

Taral.  2  J  .d.Cmrapatent  in  litera.. 

Tunc 


c)27         Gloford.&NicoIaidcLyra. 


&  pecuniam  pro  peccatis  non  infcrebanc  in 
templum  domini.quiaiaccrdotumcrat.Tunc  i 
afcendit  Hizacl  rcx  Syria:  &.  pugnabac  contra  i 
Geth,ccpitque  eam  .Et  dircxit  facicm  f ijam ,  vt  ^ 
aicendcret  m  Icrulalem  •  Quamubrcm  tulic 
loasrcx  ludaomnia  fancltficata  ,  quas  conle-  4 
craucrantlofaphat,  &  loram,  &Ochoziaspa- 
tres  cius  rcgcs  luda  ,  &  qua:  ipieobtulcrat,  &c 
vniuerfum  aurum  quod  inuemn  potuit  in  the- 
fauristcmplidomini,&  in  palatioregis,  mi- 


fitqucHazacli  regi  Syri^,  &  fccelTit  ab  leruf 
lcm .  Rciiqua  autem  fcrmonum  loas  ik  vn 
uerfa^qu.Tfccit,  nonne  ha!cfcriptafuntin  1 

5  bro  verborum  dierum  regil  luda?  Surrexerut 

6  aute  f crui  eius  &  coniurauer ut  inter  fe,  percu 
fcruntq;  loas  in  domo  Mello  in  defcefu  Selb 

7  lozacharnaq;  filius  Semaath  &  lofabad  filii 
Somerferuieiuspercuflcrunteii  ,  &  mortui 

8  eil .   Et  fepeherunt  eu  patribus  fuis  in  ciuita 
Dauid.Regn;xuitque  Amafias  fiiius  eius  ^p  eo 


NICOLAyS  DE.  LVIIA. 
1  Tanca(ccndit.  Hic difcnbitur adiie>fius  rcgiii,(jumdoloasca- 
pitviuereinfolenter,quia  murtm  loiadaprincipes  volentes  regiaduU-- 
ri exhibueriit  fibi  bonoresfoU  Deo  debitof,^'uliHi  actjuunit  rex,  m  hoc 
yfurpansfibi  honoem  diutniim-,'luod  cum  argucrst  Zachariasfilius  lo- 
iads  de  mandato  regis  laptdatns fuit  inatrto  doi)iini,  vt  habetitr  i.Ta 
ral.z^.f.Dicit  autem  J^a.Sa.quodhocprinctpes  dixcrunt  regi ,  quod 
efiet  dignushonore diuino,  qniafex  annisfuerat  in  templo  dommi  nu- 
tritus^fd  nofutffit^nifi  in  eo  cffct  uliquld  diuinii^fiiaft  iiliquis  inlraf- 
fit  locum  iUurn  etpcr  momsntum  temporis,prMer  illos  qui  habebant  lo 
Cf  cu^lodiam,  erat  in  pericula  niortis ,  qutbus  rex  acquieuit  inpcrfonx 
fH.t,&  regni  fui  detrimentum  ,  propter  quod  a  Deo  punittts  fuit primo 
T>i\iiRo.  affii£lione^& fecundumorte,ibi :  Surrexcrunc.iutcm.  CircaprimU 
dicitur :  Tunc  afeendit.  ideil ,  pofiquam  rex  vfurpaucratfibi  hono- 
remdiuinum  modopr£difl>,& interfecerat  Zachanam  . 
7,  Et  pugnabac.  hla  cf.iitascrat  in  terraVljili/Umorum. 
3  .Ccpitq,.  2..Varal.i^.f.\d'ciiur ,  <p  loas  cum  maxima  muliiiudine 
tXiuit  contra  Syros,&  a  modicopopulofuitdsbeUatm,  -s  popitius  eius 
$ccifHspro  mainapartej&'  ipfemet  viliter  tra^atus  ,  propter  quod  ad 

fnam 


fua  libvrationt tradidit  ea,qux  non  licebat,  quod  notatnr  cum  dicit. 

4  Qu.r  conlccraucranc.  UU  entm^quxfemel  crant  confecratai. 
niino,noii  potcratt  vltra  .ilpjs  vfibus  appUcari ,  vt  habetuf  Leuii.vli 

5  Surrcxcrunc.  Hic  confsquenter  additurpcena  mortis,quia  aidtu 
ra:  peccatapeccttis,  cuui  dicitnr  . 

6  Pcrcuficruncq; .  i.in  ppria  domo.iUii.n.locum  tedificauit  Sahr. 
ad  dilatatione  habitationis  vxoris  fuxjicut  dtclumfiitfup.  3 .li.c.  1 1 

7  lozachar  namq,.  lliefuit ^mmonita,  & focius funs Aloabit. 
vthetur  i.Var.X'^ .q<t diaino ittdicio fA£lu fuit,vt dicit I{a. Sa.  vt  a 
bi  fimilibus  in  peccato  occidcrctur  .  loas.n.fuitvalde  ingratusbcnt 
ciis  Ioiad£,cuii*s  filiiim  interfdcityvi  di&um  efl,&  eode  modo  .yfa 
nitx  &  Mo.ib!t.t,qui  dcfcenderunt  de  Loth,fuerut  valdeingrati^ 
ciis .Abrahx,  qiti e.xpofuit  fe periculo pugnando  cotraquinque  refft, 
liberaret  Loth de manikus eorum^vt  habetitr  Gen.i^.  Votcjl etia^t i 
ci,qtt6d  fi'.erunt  valde ingrati  ipji  Inas  ,quiacum  ejjent  e.xtraneijti 
rat  eos  (ibifainiliares,&  valdepotentes  in  rcgnofito . 

8  Ec  fcpelierunc.  quantum  ai  locu  ingencraU  ,f.  in  ciuitatc I>(fi» 
non  tamtn  cu putribus  fuis  quantum  ad  locitm  fcpiilttirx  in  fpetit 
quia  nonfuit  jepultus  infcpukhris  regum,vt  habctur  1.  Varal.  24. . 

CAP. 


A 
IJfc.f.  Abu<i. 
cap.t. 


A  '^noviceftmo 


pnncipa- 
tu  poticus  cft 
[oachaz  filius  le 
hu  in  Samaria, 
patrisquidcmfui 
ncc  imicator  exi 
ftens:impiever6 
gercns  ,  ficut  &i 
primireges,  qui 

B  Deum  fprcuitre 
videbancur.  Huc 
auce  humiliauic, 
f<c  concriuic  Syro 
rumrcx.Nam& 
ciuicaces  ei  pluri- 
mas  cV  maximas 
abftulic  ,  &  cius 
milices    crucida- 

C  uic.   Ha:c  pailus 
cft 


C  A  P.    XIII. 

tertio  Ioas,&c.  ^  Jofcphus.Tfraclicarurrv 

C  A  P. 


cft  irracJitarum  populus  fecundumEhfci  prophccia,quan(L, 
Azazclpredixerac.-rcgnacurri  fupcr  Syros  iV  DamafccncF 
C  Jimq;  loach^z  in  his  anxiccaCib.  ad  preccs  Dei  fupplicar;, 
'  ncfq;coiitugiHf 


Ochozia?  reeis 


XIIL 

Nno  vicelimotercio  loas  filij 
Iudj:,rcgnauit  loachaz fiiius  lehu  fupcr  Ifrael 
in  Samaria  dece  5i  feptcm  annis.  Et  fccitma- 
lum  coramdomino  ,  fecutuiq;  eitpeccata  le- 
roboam  filij  Nabat,qui  peccare  fecit  Krael ,  & 
non  declinauit  abeis-  Iratufcjueeft  furor  do- 
mini  contra  Ifracl,  &:  tradidit  eosin  mana  Ha 
zacl  regis  Syria? ,  &in  manu  Benadad  filij  Hazael  ,  cundis  dic- 
bus.  Deprecatus  eft  autem  loachaz  faciem  domini ,  & audiuit  eum 
dominus.  ViditcnimanguftiasIfraeI,quiaattriuerateos  rex  Sy- 
ri^e.  Et  dedit  dominus  Ifraeii  faluatore ,  &  Iiberatus  eft  de  manu  re- 
gis  Syriar.Habitauerutq}  fiiij  Ifrael  in  tabernacuHs  fuis ,  ficutheri  & 
nudiuftcrtius.Vcriitame  no  recefferunt  a  pcccatis  domus  leroboa, 


rogans  vccunia 
manibus  AzacJi 
bcrarec,  nccparc 
rccur,  vc  fubilliu: 
dicione  viucrct 
Dcuspitmtcciard 
pro  vircurc  fufc 
p:cs,  &:coiTipci 
magis  quapcidi 
re  hominchii;ti 
modi  volcnsrco 
celTic  ei  quacciii 
belli  pcricula  d( 
chnarcc.  Pacc  ic. 
quepocica  proiii 
cia,rurfusadftat] 
priftinu  copian^ 
qucreuerfacft.  F 

^Eiin 


Biaiilo. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C  A  P.    X 1 1 1. 

1  A    Nno  vicefimoCercio.  Hicconfequenterdefcribiturregum 
XjL  Ifraelfuccijfio ,  &fccundo  Elifei  mors  & tumulatio, ibi : 

Ehtcuaaucem.  Circaptimim primo ponitur  loacha'^:  regislfrael 
maktis.,cum  dicitur , 

2  Ec  feci  C  mal  u  m.  &  fubditur fequens  pana^cum  dicitur . 

3  Iraculq;  efl  furor./c/eiT,  ngoriuflitixdiuinx  adpunitionemcul-' 
pte,&  additur  ipftiis  IoachaxJ)aenitcntia,docente  citmpana,  cum  dici' 
tur.  Dcprccatufquccff  lo^cb^z,^c. fequitur . 

4  Ec  dcdic.  ^is  auteut ftidrit  ifle faluator ,  fcriptura  non  exprimit, 
&  ideo  circa  ho-,  varit  dicitur:Dicit  enim  V^ab.Sa.qubdfttit  loasfilius 
JoachaT^,quipercuffit  ter  Syriam,vt  habetur  infra  co.cap.  Sed  hoc  non 
confonat  literdifequcnti,qiii.i  iUa  trespercuffionesfueritntpofl  mortem 
\oachax^  hic  aute  dicitur  de  ipfo :  Ec  Iibcracus  cft  dc  manu  regis 

SvruT, 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

X  wYnsp  yiccfimctcriio  loasf.lii,&c.  Hic non  apfarct  inihi  ali- 

quod 


SyriXj&C.  propter  qif  oportrt  dicere ,  quod  i^efaluator  ei  dattn  f 
in  vita  ipfius.Votcfl  igirur  couenienter  dici,  quod  iftefjinatorfHi'  ■ 
gclus  regno  IfraelprxLitus,quia  angeli  fmgulis  regnisprdati  prci 
rat  bonum  rcgnorufux  cunodtx  deputatorum,vt  hetiir  Dan.  lo.pr  | 
pter  quod  ifle  angelus  dc  ordinatione  diitina  impediuit  ex  tunc  cot  1 
loacha-z^ confurgcrc  beUa,!ta,quod  quamuis  non  haheret  populum  i 
virtute  refiflendi  aducrfariis,fecundU  qtiodfubdii  infr.  Ec  non  fu! 
derclidi  loachaz  de  populo  nili quinqungincacquiccs , &C 
tfi virtuteaigeli  hominibus occulta fucrui auueifarii etus rcfrefjip 
timorcm  eis  imniiflum.  Fel  aUo  modt>,iia  (juod  dimiftrunt  loacha\  \ 
populum  eiiis  in  pace,&  in  hoc  concordnt  diHurn  lufephi.di.ijuod  di\ 
minns  concejferat  ei  euadere  pericuU  belli . 
5  Veruncanicn  no  rcccflerunc  a  pcccatis  domus.  colenit  v 
tulos,ne  poptdus  Ifrael  rcdiret  ad  regiiumfiau:d,fi  afcetiderettt  in  l 
rufale}»  adorare. 

Siquidcr 


quod  cxponendum  myftica;  notabilitatis  alicuius  vfquc  s 
locum  illum. 

t  £liff» 


C,29 


111 1.  Re^um 


Gap.  XIII     5)30 


c\ux per  fada fiebant prsdicarionibus. Ai bitracu';  auceni  fo-  D 

re,vt  fua  (poncc  mulca  iacercr,'aic  pdmo  cmiilbjjculu  m  fa- 

luti.sDomini,&c. 

c    Siiperpo.KAB.  Excmplisiliisdominus  adtionesdodo*  • 

rum  dirigic,&:  conforcat. 


a  Elffens  ttu.  RAB.  Rcdcpcornofterrcdorib.ccclclixarmis 
fpiritualibus  fcindui,&;conrrahoftemantiquum  pr.Ecipic 
pnvliari .  Arcus  facrum  cft  cloquiu, quod  ex  vrroquc  tcfto 
vclut  cx  cornu,&  chorda  pftat.Pcr  verus  quippc  zcti.  figura 
|.tiircornu|?pdariciam,psrno.  vero,quod  mcarnacodomi- 
nofadumeft,  figu- 

quipeccarefeciclfrael ,  redinipfisambulauerunt.  Siquidem 
&;lucuspermanrir  in  Samaria  .  EcnonfuntdereliiStiloachaz 
depopulonifiquinquiginta  equites,&:dccem  currus,  &dc- 
cem  miliapeditum  .  Interfecerac  enimeos  rcx  Syfia^,&rede- 
gerat quafi  puluerem  in  critura arex .  Reliqu.i aute  icimonum 
loachaz,  &vniuerfa  ,  qua^fecic,  ied&forticudoeiusnonno 
hxc  fcripta  fant  in  hbro  fermonutn  dicrum  regum  Ifrael?Dor- 
miuitqucloachDZcum  patribusfuis  ,  &  fepelierunteumin  Sa- 
raaria,  rcgnauicqueloasiiliuseiusproeo  .  Annotriceiimofe- 
pcimo  loas  regis  luda ,  regnauit  loas  filius  loachaz  fuper  If- 
rael  in  Samana  fedecim  annis,&: fccit ,  qu^d  malum  ell in  con- 
fped:u  Domini.  Non  declinauic  ab  omnibus  peccatis  leroboam 
fiHj  Nabath,quipeccarefecicifrael,fedinipfisambulauit.  Reli 
qua  autem  iermonum  loas,  Sc  vniuerfa  ,  qua:  fecit,  ied ,  &  forti- 
tudoeius>  quomodopugnaueritcontra  Amafiamregem_.  lu- 
da,  nonnahaec  fcriptafunt  inlibro  fermonumdierumregum 
Ifrael?  Etdormiuicloas  cumpatribusiuis  ,  leroboamautem 
fedicfuperfolium  eius.  Porroioas  fepultuseitin  Samariacum 
regibus  lirael.Elifeus  autem  icgrotabatinfirmitate,  qua  &  mor 


raturchorda.  &:du 
chorda  crahicur,cor 
nucuruacur,qui,;crr 
nouum  tclkmcncu 
djfcutitur,vetusari 
gorc  iuo  ad  intcllc- 
Su  fpiritualcm  fle- 
^cur .  Sagicca:  lunc 
wrba  ,  qu;E  docto- 
resprofcrunc.  Nos 
lcrgocum  fcripcur.r 
Ifjcra:  dida  pcnfi- 
mus,arcum  intcnd: 
mus,cum  verbn  dv)- 
clrinxdamus,fagit- 
r.iscmitcimus. 
b  Defcenditque  ad 
emIoas,&c.  -^clO- 
StPHVS.  mcfuic 
bonus  ,  &r.  in  nullo' 
patcrna;  naturx  c6- 
fimilis  .  Cum  Eli- 
fcus  ;pgritudinc  in- 
currilicc,  venic  Krae 
litarum  rcx  vifltare 
cum .  Etdumciijn 
nouiflimis  inucnif- 
fct,flcrc  ccepic  eo  vf 
dentc,  &mgcmifce 
e,  patrcque,  &fcu- 
cunvfui  rcgnivoca- 
rc,  prartcr  cum  fc  di 
ccns  nunquamcon 

cra  hoftcs  armise-    ^  ^^^^.^  EHfcus  manus  fuas  manibus  regis,  &ait.'  Aperifene-  « 


d     .Aperifr.  RAB. 

Lumie  fcieti^  ilios 

horcacurprimumil 

luftrari,&;(iciacula 

vcrbo'unr  mittcrc . 

e  Sa'r;!tta.\\\\\Vi-q 

dicatio  fanib  certif 

(ima  cft  intcrfcc^io 

fpincualium  hoftiii 

(i  pcrfcueranccragi 

cur^nde  non  dcbcc 

dodorpropccr  aua- 

ricia  ncgligcre^ani- 

marumcuram,  fcd 

magisper  piecacem  p 

ad  .Eccrnam  prarcc- 

d-^rcrcquicm,quod 

figniiicac  AphcG.  in 

tcrprecat  cnim  con 

tincbit.vcl  apprche 
dcc.vndc  Apoifolus 
cnumcratis  vitij; 
fubintulit,  Tuaittem  i'Tiniy.b, 
hi»itoD(ihtc  fugc y  fs 
&arc  ver-.)  in/iitiam,& 
pietatem ,  &  apprehcn 
de  viram  xiernam . 


tuus  eil  .   Defcenditque  ad cut^  loas  rex  lirael,  &  flebat  coram  ^   ^Y^^t^'''":  ^^^: 

1      _  .  r      \  •  Uoctonbus  p;gcipi 

co,dicebatque ,  pater  mi,pater  mi.currus  iirael,  &  auriga  eius.  1   tur  iaculo  pricdica- 

Et  aic  ilh  Elifeus ,  AfFer  arcum  ,  &  fagiccas  .   Cumque  attuliifet      tionis cerram,ideft, 

1  o   r     •         j-   •      j  tt      I  carnalcs  percucere. 

ad  eum  arcum,&  lagittas,aixit  ad  regem  lirae  1,  pone  manum.,  6   Xnbus  vicibus  ter- 

tuam  fuper  arcum  •   Et  cum  pofuiifet ille  manum  fuarrij,  iliper-  7   i^Jni iaculo percucc- 

rc,  eff  crinicacis  fide 

f^     ~.  \  r        '        -  carnalibus  pcr  do- 

d  itram orientalem .  CumqueaperuiIIct,dixitElifcus,laceiagit-  t  itrinam  infinuare 

a  5'R.ab.prsdicatio  linc'^!  . 

c  ta,&iecic.EtaitElifeus,  Sagittaialutisdomini,&fagittafalu- 

a    5^Ide  Il,in  contuii?rdo,vcl  spptehendendo. 

tis  contra  Syriam  :  percuciefque  Syriam  in  Aphec  donec  con- 

f  fumaseam.  Ec aic,  Tollc fagittas  .  Quicumtuliifet,rurfumdi- 

xit  ei ,  Percute  iaculo  terram  .  Etcum  percuffiifct  tribus  vici- 


giflTe,  fcdilliuspr 
Dhetiafinc  dimica- 
:ione  vici(F.*,  quidil 
1  vita     difccderct, 
Hebrxos  Syris,  &L  a- 
C.ijsinimiciscaptiuil 
Jos  rcliquerct.  Q^u 
proptcr  nec  ipiam 
vitam  feciiram  vlte 
ri'forediccbat,('ed 
gratum  fibi  efle,  vccum  eo  a.  pra:fenci  luce  recederec 
^*^l-    .;^THEODORETVS.  Quamnamobcauiampcriacula 
lignificauic  futuram  vidonaJNon  ta  credebanc  verbis,  q!  ijs 

qiia: 


Pofiea  doccancur 
quinque  fenflbus 
corporcis  impera- 
rc,  bonifqucoperi- 
bus,  qua:  pcr  fcx  ex- 
primuntur  ftudium 
impcndcre ,  nec  no 


fcientiam  fpiritua- 
lcm  inftanter  mcditari,  quam  fcpciformis  fpus  ad  falutc  hu- 
manigcnerisgcn-iinoccl^amentocdidit.  f^iiautc,i(3);i  fide 
futiiccre  credunt  ad  falutem ,  reitearguuntur,q»ia  fecundu 

I;Kob 


NICOLAVS    DE   LYRA. 

I  Siquidem ,  &  lucus .  hoc  crac  de  reliqu i js  cultu s  Baal ,  vituli 
inim  aurci  no  erant  in  Samaria,  fcd  in  Dan ,  Sc  Bcthcl,(icuc 
Ji6tumfuic fupra.^.lib.  ii.c.fcd  in  Samaria  fucrac cempluni 
Baal,quod  deftruxic  lehu,  ficuc  liabecur  fup.  i o.  c.  Sed  lucus, 
^ui  crat plancacus  prope  illud  cemplum,  in  quo  cxerccbatnr 
uxuria,rcmanfcrat  p  legis  mandata ,  cj  pccpit  lucos  cxcidi, 
icut,&;rcplaidolorii  fubuerti.Castcra  patct  m  litera  vfq,-ibi. 
!  Etforii.  Dequapugnadiccturmagisc.2. 
]  Ltifcusau.  Hicconicquentcr  defcribitur  mors  Elifei,&c- 
•m  tutnulatio ,  &c  pri  mo  dcfcribitur fignum  ab  co  datum,cia 
;(fet  morti  propinquus.  fecundo  cum  lam  cflct  morcuus.ibi 
Mortuns ejl  ergv.  Circa  prinuim  dicicur. 

4.  De- 


4  Defcendkque  adeum.  quia  ViCa  Elifei  muicu  vaicbacaddc- 
feniioncm  fui  rcgni. 

5  Cmrus  Ifrael,&  auriga  eius.  exprtnacuc  ficuc fupra  z.cap.Cui 
cqmpafTus  Elifcus  dixit . 

6  Tone  manum  tuam.  ad  tcndcndum  ipfum . 

7  Superpofuit.  ad  of^endcndum,  quod  meritis  ipfius  daretur 
regi  iignum  victori;c . 

8  .yipcrifenc.  in  ilia  cnim  parte  erac  regnum  Syrig,quod  mo 
lcfiabac  rcgnum  Ifracl. 

9  Sagittafa.do.  id  cft ,  cmiflQo  huius  fagiccs  fignat  viitoriam 
pro  populo  Ifracl,&  concra  Syros. 

10  Vertute.  Ifta  percuffio  dcfignac  pcrcuffioncm  populi  Sy- 
rixapopulolfrael,  vcpacecexfcqucncibus  . 

Sic 


MORALITER. 

?  Elifeniautem£gro.Scc\\i\tur. 

5  Dixit  ad  re.  Per  Elifci  vcrba  cofequencer  hic  pofic.i,demo- 
iracur  ,quid  bonus  princcps  facere  dcbeat,  &:  etiam  bonus 
jrxlatus  ,quipotcftdici  rcx  a  rcgcndo  infpiritualibus. 
j  Tonemannmtuam.  Pcrhoccnimoftcndituroificium  prin- 
:ipis,&pra:laticircafubditos,  quod  cft  dcbiteiufiitiacxer-- 
:ere.Na  pcr  lignu  arcus,quod  eft  rigidii^defi^nat^iuftiti?  ri 
?or,pcrchordam  autem  ,qu^  mollis  cft ,  miicricordi^  dul- 
:or,g<:  pcr  hoc,q,  lignu  rigidu  pcr  chordam  mollcm  curuac, 

figni- 


fignificacur,  quod  in  dubijs  dcclinandum  eft  magisad  mife 

ricordia:  dulcorcm.quam  ad  rigorcm  iuftici<^,Iac.2.c.  Mifcri 

cordiafupcrcxaltatiudicium .  Ec,hicdicicur,quod  f5f'«H»V,  id- 

efi,clcmens,c(tdimiiiuciuus  pocnarum . 

f  laccfagit.  pcr  quam  intciligitutfcntentiapfoccdensexiu 

ftitia  mifcricordia  temperata.ideo  fubditur . 

9  Saghtafal.do.  g.a  talis  fcntetia  pformat^diuin^  voluntati. 

9  Et  fagitta  falntis  contra  Syrium.  c\i\q  intcrpretaturcxcclfa, 
quia  tahs  fententia  repri  mitextollentiam  fuperborum . 

10  njtrfnmdixiteijpercuteia.rer.  Perqdoftenditur,  quodbo- 

Tom.z.  GG  t  ""s 


\/ 


931         Glor.ord.&NicolaideLyra.         932 


A 


t  ft:quenti, 
tSic  ic^uiv  te 

dbui  Hcbrfis 
()uod  ..luiaiia 
lut ,  &  tcti^it 
yiM  Eliici ,  & 
r(fuixti . 

B 


Qm«A.4j. 


\a,  i-c.  AW. 


Epift.ad 

fuJtpch. 

c 


ta  mirabilibDs.namquccernebac  varijs  dcmoncs  lu^irccru 
ciatibii<;,  i>C  .Tuce  fc-pnlcra  Sanctorum  vhil.ire  honiincs  more 
lupi)nini,vocib»s  Ijcrare  canuui ,  frcmerc  lconu;n,tibiIUrc 
ferpcn':um,mugircC"J!irorum,alios  Lx>care  capuc,C)i  poft  ecp- 
giun  rerram  vercicc  tani^crc,  PauU  vidic . 

.::AVGVST.S.qui8 

hiis,&  ftctiflecirciriis  efl  contn  eiim  vir  Dci ,  &  .qir ,  Si  percuf-  r    ^anctorum  rcl.quias 
f,T         .         .  r    ■      'r      r      ■  -.-/r     r     •  nonhonorandisc-lic 

(ilJo.-sqiiinquie.s ,  autlcxies ,  liueiepnes  ,  perculTilTc.s  Syrianu      Uixcr;c,illcnon  Chn 

vfquc  ad  ciMifummitionem.  Nunciiutcmrribusvicibuspcr-  ,  ihanus.tcdliunouna 

curicRcam.  MorcuuscllciGO  blircn'»,^  repclicnmtcum.  iLa-  3  ""S&^  Vig.Unrunus 

r                 ^     Ki      \                                         ••r+  Cicdicur  . 

trunculi  autemdc  Moab  veneruivc  inrerram  iniploTanno.  raB  Rcfurrcfkio 

Qjjidam  nntem  fepelientes  homincm  viderunrlarriinculo.s, 
&  proicceiunt  cadancr  in  lcpulchrum  £lj(ei.  1  Quodcuni  4 
letjgilTct  olla  Elilci ,  rcuixit  homo ,  &  (terit  fuper  pedcs  (lios. 
I^iturHazaelrcxSyriararJlixit  Kracl  cundlisdiebusloachaz. 
Etmiferrusertdominuscorum,  &  reuer(uscllavieosproptcr 
padtum  ruum,quod  habcbat  cum  Abraham ,  oc  Haac ,  &  la- 
cob,  &noluitdirpcrdcrccos,  neque  proiicerepenitusvrque 
m  prjrfcns  tempus  •  Mortuus  elt  autem  Hazaei  rex  Syria: ,  & 
rcgnauic  Benadad  filius ciuspro eo .  porro  Joas filius loachaz  ^ 
tulit  vrbcs  de  manu  Benadad  filii  H  izael  quas  tulcrat  dc  ma- 
nuloachazpatrisfuiiure  pra;lii.  Tribus  vicibuspercuiTitcum 
loas,&  rcddidit  ciuitatcs  Ifrael, 


lacob,  F:'Jes/t'ief>pfr'ihuirttnr'»t.iefl. 

a  Q^{odc/im.  •}:  FOSllPHVS.  poO  nou  mulnjm  vcro  rcmpui 

^"  pri)phcMdcfunctu.sc(l,  vc  i;i((;tia  {hmoliirimu^iSd  m  l>oi 

J.iudibiis,^  (Kidijs,  valdcpr.cciarus .  Mimculu  i..iqiic,k"<.:  ino 

piinbiliaopcr.i  p.:r  ["uas  pro.phcci.is  ofidic,  ^:  .ipud  Hcbreos 

mcmori;  m  clar.im  , 

&:  inaiinificnm fcpul 

lumni  hihcrc  pr<>mc 

ruir,^  c]u.'!tm  viro, 

ita  rcligioib  dcccbac 

impcndi.Jilo(:i]uide 

tcmp()rccontigic,vc 

quidam   j.irroncs  in 

ElHei  fcpuUhuT,mni 

cutimqucm  inli  vidc 

bantur  inrctfcfllfe  , 

proijccrCr,  ciiiiis  ca- 

daucF  duniciusfuif- 

fcc  corpoi  1  rocunuin 

continuo  lufcicacum 

*  THEODORET. 

Prophccaccinm  mor 
tuus  mortuumfula- 
tauit,  qui  ci  .appropin 
quarac ,  vc  vclipfum 
corpus  icft.irccur,  qd 
acccpcric  dupliccni 
ni.^Ciflri  j^raciam  . 
•jtHlEK^NYMVS. 
Scpulchrum    Abdi.c 

vfquc  hodic  cuni  maufoleo  Elifci^prophecx',  &  loannis  Ba- 
fliitrc,  in  Scb.ifte  vcncT.;tioni  h  ibocur , 
^<  JDEM.  Vidic  PaulaSamari.T  Ibi  (ici  func'E:!if_"',&:  Abdias 
prophccf,&:  Ic»anncs  B.^prili.  Vbi  mulcis  incremuic  plk-rna 

r.) 


cad.uicris,  pcr  conca- 
ctum  oflium  Elifci , 
lignificac,qu6dqtii- 
cunque  tirmafidcca 
gic  morccm  Chrif^i, 
&:rpem  lliam  vcr.ici 
tccin  co  collocu ,  fi- 
ne  dubio  pnrciccps  c- 
ric  refurreclionisci'. 
vndc.f.gofiiT»  refw:& 
Tfita.  Tojiqna  obiit  loia» 
di ,  ingrefft  funt  princi' 
pes  Iiida ,  adorjutrunt 
re^c,&c.  Dicuc  ludci 
ficuc  Deu  rcgc  nc(ora 
cum ,  <t  honorcs  fu- 
pra  biimnnum  mo-  ' 
fuhdicfs  liben 


dum  a 

ccraccepiflc.  vnde  iram  Dci  fubico  expcrcus  effjficuc  Hcro- 
dcs.  '\j'i  c/l  Dais tn Ifra-H.  quia  omncs  nox: j  cinnc ,  &  icfokv 
Incria  polliici,Has  duas  glo.cx  z4.P.ir.-ilip.  tranfumpcas  vidc, 
&  pocius  ibi.quam  hic  habcre  locum. 

#CAP. 


T^^ICOLAVS  Dh    LYRA. 

I  Sipercuf  Eracchim  rcucKuum  Elifco  ,qu6d  0  rcx  multo- 
tics percvircrcE  ccrram  abfquc  inccrrupcionc,  qucid  coc liirer 
dciicerec  Syriam  ,  non  tamen  habcbac  liceciam  dicendi  hoc 
rcgi,fcd  folum  vidcnd;,c|uod  f  iccrcc,vt  per  hoc  habcrccccr 
turti  (ignum,  quid  tiicurum  c{rct,ideo  fcquicur. 
z  T^incaH.  Spiricus  cnimfindus  tagiccorda  prophecarum 
co  modo  quo  vuk ,  <?:  iUco  aliquando  rcuckcaliquid  fucu;  u 
in  gcncrali,  canf  i m ,  &  poftca  in  pnrciculnri ,  fibnc  pnccc  bic, 
primofuicrcuc(atuio  Elifco,  quod  li  rex  nnulcocics  perciice- 

rcr 


rcc  tcrram  jdeicrcc  b>ynam  ,  non  cunen  fuicfibi rcuclacutn 
quocics  cffcc  percuflufus ,  fcd  poOquam  pcrcuflTcrac  ccr ,  &: ' 
ccnaueracrcuclacum  fuic  Elifco ,  quod  pcrcuccrcc  Syriosca- 
cum  cribus  vicibus,  &:  iii  bcllis  parcicularibus. 

3  Mortuus.  Hic  confequcccrdcfcnbicurngnumfaftumpcr 
Elifc um  poft  morcem  cius,  cum  fubditur . 

4  Oiiod  cnm.  ad  dcclarandum  merica iplius  Elifci.Carccrn pa 
X£m  vfque  ibi . 

^  Et  njj.Sic.n.fcribic  hic  in  Hcbrxo.&:  ica  dicic  Hicro,q,(/rt' 
(cribi,illcaijcBenad3d,q,  pccfTlc  Hazacl,  fcnbic^pjb^in  !inc 

CAP. 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

f  nus  princcps,vcl  prcl.icus  dcbcac  facere circa  feipfum.p  ccr 
fam.n  incelligicurcar'o,quxdeterraefladomino.  Terraer- 
go  perf ucicur,quando  cria  carnis  vicia  rcprimuncur,  fciliccc, 
acedia.vfi  Maca^.d.  S piritus qHihmproptus cfi,caro antem  infir- 
ma,  Ecgula,&  luxuria.  Sed  in  h.nc  percufiionc  {ifl-icur,quan- 
do  minus  perfeftecaro  maceracur  ,  propcer  quod  ficpercu- 
ticns  pcr  prophccam  incrcpacur,cum  fubditur . 

I  Siper 


l   Siprrtuf,M  irtuuf  cfl.  S.quiCur. 

4  Etpro.  per Elifcu,qui  Dci  mei  filus  inccrprccacu*-!,  Donr- 
nus  noftcr  lefus  Cr.Tiflus  fignificacur ,  per  hoc  ergo,cj,  mor- 
tuus  ofTa  tangens  Elifei  rcuixic,fignificacur,c},  morcuus  mor 
cc culpx,fl  fidelicer,  &:  dcuocc cangac  Chriftum  morcuum^ 
compa{rionem,redic  ad  vicam  graci.c,  &:  idcm  fuic  fignifica- 
tum  Nume.zi.  in  afpcitu  ferpcqcis  ajnei . 

t    MORA- 


lill  R 


um 


homin;bus  otrend 
bar.vV  ficcorain  Deo 
nccepra  noneranc  . 
1,  in  vaL  RAB.  Va!- 
lisSiihnarum  cuic  v- 
bi  l.il  faciebanc .  Vcl 
cocno  falfDginisdcci 
fo,&iicc2to,&:tnce- 
fo.  Vcl  aqnis  puccorii 
iahis  tcruc{adis,&  vf 
quead  iahsfirmitace 
coqucndo  perduilis. 
Vcl  aho  qaolibccor- 
dinc  quo  fal  fferi  con 
fu-uic  . 

c  Tctrr.m.  RAB.Pe- 

J  traciuicas  cfiArabie 

nobihsin  rcrraEdo, 

qu.Tinh.Nu  Reccm 

dicitur ,  &:  .t  S  yris  fic 

appellatur.  Sed  lofe- 

j.i^.  phusnon  cautatedi- 

>»4'  c;c ,  r-d  magn;im pc- 

tram  m  Arabia  con- 

fticutam  . 

>::lOSEPHVS.Ama 
lias  chgc 

dcluda,&:  Beniamin 
quafi  trcccnta  miha, 
confhtuic  fupcT  cos 
Ccntunoncs,  mittcf- 
quead  rcgem  Ifracli- 
tarum.conduxitcen- 


C  A  P.     XIIII. 

J^annofo.  a  Et  ft.  RAB.  Amaliasfccicbonum 
m  confpechidomini.icd  nocordc  pcrfcdlo,bo- 
naquipj.eopcra,qu.cphicenc  Dcofccit.fcd  no 
corde  pc  fccio ,  quia  fub  fimuhjca  fpccie  coram 


A  P. 


Cap.  XIIII.      P34 

inferrccbcllu.CumquccfIctinprociiJitu,funfirci^phet3,  D,- 
vc  dimirteret  Ifr;iclitarum  exercitum ,  quiacffccimpius ,  Sc 
Dcus cu  vinci  pdiccrccacquc  fuoi  ij  folumodo  lohitijs  vtcre 
tur,&;hoihb.pualcrcc  volctc  Dco.Ecdinufic,cedensecquas 
dcdcrac  merccdes,  &:  vicic , 6c  dcccm  mi! Ja occidit,^:  toti- 

dcm  viuos  capcoscx 


ffl.C 


•^  h 


xiiir. 

N  anno  reciindo  loasfilii  loachazrc- 
gis  Iiirael  regnauic  Arrjafias  fi/ius  loas 
rcgisluda.  Viginn  quinque  nnnorum 
eratjcum regnarecoepiflec.  Viginti au- 
tem ,  &  noucm  annis  regnauit  in  leruia 
lcm.  Nomen  macris  eiusloadandcle- 
rufalem.  ttfecitreClumcoramdomi-  ' 
nojveruntamen  non,  vt  oauid  pater  eius .  luxta  omnia,quiE  * 
fecit  loas  pater  fuus  fecit,  nili  hoc  tantum ,  quod  excclfa  non  ? 
tabftulit .  Adhucenimpopulusimmoiabat,  &adoIebatin- 
cenfumincxcelfis  .  Cumqueobtinuiirecrcgnum,  percuflit  4 
feruosfuos  ,  qui  interfecerant  regem  patrem  fuunij  ,  filios  '^ 
autem  eorum ,  qui  occiderant,non  occidit ,  iiwcta  verburiL. , 
quod  fcriptum  efi:  in  libro  legisMoyfi,  f  fic  prcxcepir  do- 
minus  dicens  ,  f  Non  morientur  patres  pro  filiis  ,  neque 
filiipropatribus  ,  fed  vnulquiique  in  peccato  fuo  moriecur. 

^ArDaliis.  a    1  Vetus  a:Jitio,  tjuafijiomcn  jcg:oo!s  GcinelampolUit. 

IpfeperculTit  Edom  in  valle  Saliuarumdeccmmilia,&ap-  t 
c  prehendit  t  retram  in  prxlio,  vocauitque  nomen  eius  le- 
d  dheel  vfque  in  pr^fentem  diem .  Tunc  mifit  a  mafias  nun- 
«=  tios  ad  loas  filium  loachaz  filii  lehu  regis  Ifiacl,  dicens ,  Ve- 

ni,&  videamus  nos.  Remifitque  loas  rex  Kcael  ad  Amafiam  rc 


Rabbanuj. 

An 

F 


Ang«lom. 


magna  pccra  pra:crpi' 

tauic.Prccdam aucem  ^ ^'^^-i^ jb 

&diuiC!.TS  exhisgcn 

tibus  .-rbffulic  infini- 

tas  .  Viitoria  autcni 

clatuSjDcu  omnium 

auchorc  ca-pic  iper- 

ncrc  ,  ac  Dcos  illos 

quosdc  Amalcchita 

rum  prouinciavexe- 

rar,adorarc . 

d  leRheel.   Qupd  A- 

mafias  viilornomcn 

impofuic,intcrprcta- 

turcoctus  Dci, velan  tabftulcrunt. 

xilium  Dci ,  agecc  eo 

fidc]ircr,vc  praefcntis 

vidcrccur  mcmoria?, 

quod  hancvel  ca*tus 

populi  Dci ,  vcl  Dco  " 

adiuuanccccperic. 

e  yeni  yiicamus  nos  . 

^IOSEPH.Ama- 

fjas  dum  fc  abf^ine^ 

re  non  pollcc  in  re- 

bus  fclicibus  confti- 

tutus,  fcripficad  rc- 

gcm  ffrachtaruloas,  «Tbi» 

vteiobcdirec,&:po- 

pulus  eius  vniuerfus. 


f 


t  in  qiio, 

1.  ^.anti.e.fo. 


t  Scla  nomen 


cumtalcncisargencicentu  milia  armatorum.  Delibcrauerac 
cnim.vt  Amalcchitarugentibus,&  Iduma;is,i\:  Gabaonitis 

infcr- 


iicucpriusobcdicbac  n 
parcncibus  eius  Da- 

uid,&  Salomoni .  Qu^od  fi  parerc  noUcnt,  fcirenc  quia  bello 

termmum  cauf.E  percipcrcc,  &:c. 

^  Tcrcnf' 


NlCOLAVS  DE  LYRA. 
C  A  P.    X  1 1 1 1. 

N  anno  fc.  Hic  co>ifequenier  tangitm  de  hocytjmd  fa- 
£i:  rmjltempore  v/^m^ifix  ngisludx.  &  primo  defcri- 
bitur  rtgni  eins  perfecutio.fecundo  rrgni  Ifrael  (ucceflio 
ib-,  Anno  quinco  decimo.  Trima  in  duas.,quiapri- 
nio  defcribitur  regnum  .Amaftx  tempore  projfjeritatis. 

Srtundo  tempore  adurrfitatis,  bi,  Tunc  mific  Amafias ,  Circapri- 

mtm  defcribitur  ipfius  vita,  cum  dicitur  . 

1  Ec  fccic.  rffpe£iu  regu  Ifrael^^jm  erant  imperfe&i.,  ideofttbditur, 

2  Veruncamen  non,vt  Dauid  pacer  eius.  tjfuitvalde  ffciius. 

3  luxta omnia,  quse fccit.  ficut  fupradi£lum rflc.it.  quod nec et 
loaspater  eius  abiiuUt  excetfa.&  idea  ijliid^\  fi  hoc  tantum,&c. 
non  poteii  referri  ad  literam  immediate  pracedentem,fed  refirtur  ad, 
idqunddlcuur,  Fccitquc  rcclum  coram  domino.Nifl  hoc  can 
tum,&c.  &  tuicpatet  litcra . 

4  Cumqueobcinuillct.  in  pace,&quiete,&itaqHodtuncpote- 
ratfacm  iu(litiam  abftjtie  pericln  perturbatiouis  regni. 

5  Percuffic  fcr.  Filios  autem  eoru ,  (jui  occiderant  non  tccidit,ficut 
fcriptum  ejt  in  lege  Domini.Deu.i^.c.  Non  moriencur  patrcs  pro 

filiJS 


fihjs,nccfihj  propatr!bus,&:c.  feijititur. 

6  Ec  apprchcnd I c.  Dicu nt  hic  ali'jui,quod petra  efl  nomen  cuiufda 
citutatis,.Alij  autem  dicunt,&  vcrius^vt  vidctur,  quod  cfi  nomcn  ci 
iufdam  petrcC  prxrupt£  vbi interfecit  plures  de  Idumxis ,  fecundum 

quodbabctur.z.Paral.tS' 

7  Vocauitquc  no.  *ideH,iirtus  Tetrtt . 

X  letthcel.  fig'iat  in  Hcbrao  acredinem  dentium,  quia  illi,qui  inter 
fe&!  funt,ibiflridebantdentibus  ex  horrore  mortis,&  dulore. 
p  Tunc.  Hic  confequenter  defcnbiturregnum  eius  lempore  aduer- 
fitatis,&  primo  agitur  de  eius  debeUatione.  fecundo  de  erus  occifione, 
/6/Fadaq;  eft.  Circa  primum  fciendum^quod  ^mafias  exvi£iona^  Diuifio 
quam  habuit  cnntraldumico^^cleuatus  fititin  fitperbiam^^xhoc  ittUo 
Dei  iudiciopermi(lus  efl  cade  e  in  idololatriam_,  quiu  idola  IdumxorUy 
qua  ceperat,rcfcruauit  fibi,&  culuit,nec  ad  rrprehenftonem  prophetf 
fe  correxityfed  de  mortefibi  commtnains  fuit,  vt  habetur  z.Tara.2  5 . 
fp  quod  in  tanta  pfumptionem  permiffus  cfl  cadere ,  qnod prouocauit 
loas  regem  Ifracl  adprxliu,  vtftceiusfuperbia  corifunderetur,  &  hoc 
efl,qund  dicitnr.  Tunc.  i.pofl  pnedi&as  nequitias  ab  eo  perpetratas. 

10  MiRtAm^i.  prouocando  eum  ad  prxlium.ideo  fubdiiur. 

11  Veni,&:vi.  nosinbeltodie  ftatttto. 

Carduus 


MORALITER. 

I  /'»<jn»o/ef«n^o.  Scquitur. 

6  Ipfepcr. Ednm  interprctatur tcrrcnus,& ideopcr  Amafia 
qui  pcrcufiit  Edo,  fignificat^^in  rcligionc profefIus,qui  viue- 
do  iine  proprio  tcrrenis  abrcnuntiat.  &  fic  Edom  fupcrar  in 
valleSahnarum,  quiatalis  profitccur  viucrc  in  vallchumili- 
tatis,&obcdjcnria?,&:ecin  cafiitatc,  cj  per  Salinasflgnifica- 
tur,quia  ficut  fal  prajfcruatcarncs  a  putrcfa.!^ionecorporali 
fic  caftitas  corpus,&  anima  a  pucrcdine  pcccaci.  Vri  pcr  op- 
pofltumdcluxuriofis  df  lohel.  r.d.  Computruerunt iumeta in 
Jicnortfuo.  Quod  cxponens  GREG.dicic,Iumcca  in  fuo  fier 

core 


corcputrcfccrc,cftcarnaIcs  homines  in  fcetorcluxurix  vi- 
tamtinirc. 

9  Tunc  mifit.  Ex  vidoria  enim  p  Edom  in  fupcrbiam  clcua- 
tus  fuir,&:  fic  contra  rcgcm  Ifrael  pugnarc  voluit,  vnclcfibi 
malecotigic.Pcrhocigiturfigniftcatrcligiofumdcpfcclio- 
nc  fii  i  fiatus  fupcrbientcm ,  &:  fccularcs  ahquando  mchorcs 
ipfo  contcmncntcm,fimiIcm  Pharif;co,quidicebatde  feip- 
fo  Luc. iS.a.Tionfum/icut cmteri homin.rap. adul.  &c.  Et quia 
fic  pcr  fupcrbiam  clcuamr ,  ad  obtinendum  ccclefia:  gradij 
indebitum  fibi  conatur,  propcer  quod  diccndum  cfl  ei  a  fu- 
periori,  quod  fubditur . 

Tom.i.  GG    a        t    Conten- 


935         Glof.Grd.&NicolaideLyra.         5)36 


B 


tquin^run. 


efilud.1  ,or  lAttr, 

*  JOStf\  Du 
pr;c]iuiii  cflc-nc 
cnmmifliin  mi- 
liccs  AmiJii.^rc- 
pciuimis  tcrror, 
&i.  Ihiptir  inu.v 
flt,quaIcmnon 
prop;tius  Dcus 
immitccrcc  ,  &: 
anccqu.im  vcni- 
rcnt  .id  m{iniis, 
in  fugam  .Tiiimi 
paucwrc  conucr- 
ii  fint. 

*  CHRYSOS. 
Aducrcc,  quicu- 
que  rcgum  pl.i- 
cueiant  Dco , 
Uiucius  rci^naue 
r«nt,  &:pfofpe- 
ratifiint,  &:inif 
micos  coru  hu- 
niiliauit  Dcus 
fub  manibusco 
rum.Qiiotquoc 


maiigne 


"■efic- 


{i.|*ara.2^.a. 


|l.ibi>anuSt 
.^Vngdcni. 

■■■'  c 


runt ,  vclociter 
&aregno,  &a 
viuis,cumama- 
ra  morte  precili 
funt  ,  &:humi- 
liriuic  illos  Dcus 
fub  inmiicis  co 
rum. 

b  Ipfe  rfjllinit 
terminos  Jfr.  &c, 
RABBANVS. 
Dc  lcrobo.l  di- 
cit ,  Ipfe  rcjiitiiit 
tcrrttinos  Jfratl  ab 
introitu  Etnatb  , 
yfqne  ad  mx'C  fo- 
litiid(t'is. 


ecm  Iud.i,dicens,C:irduiis  Lih.ini  mifit  ad  cedru ,  q  cft  in  Libano,di  "   , 

ccSjDahliatuahiiomeovxore.TranlierLintq;  l^cltia:ialtus,qlunti      aux  nunc  l£pi- 

Libano,  &;  conculcauerunt  carduu.|Pcrcutiens  inualuilH  fup  td6,et      ph.:n:a  dicicur ; 

fublcuauittccortuii.Cotetusedoirlori.ij&fcdcindomotua.  Quare  t  Itptencnonaiis 

j  -    ,^       ,  ^-,       t    crac     ccrminus 

prouocasmaIu,vtcad.i.stu,&iudJStccu.^  Ecnonacquicuit  Amalias.  ^    Ifracl   .     Mtrc 

Afceditqjioasrcx  irrac!,&:  vidcrutfcipfc,  &Ama{iasrcxIudaiBeth-  * 

j,  famcsoppido^ludx.^pcrcullure];  ell  IudacorairracI,&fugerunf  vnuf 

quifq;  intab^rnaculafua  .  Amrdlavero  rege  Juda  filium  loasfilii  O- 

chozi.Tcepit  loasrcx  Ifrael  in  Bcthfamcs.dcadduxiceu  in  lcrufalcni. 

Et  intcrrupicmurulerufale,  aporta  Ephraim  viq;  adportamanguli  j 

quadringctis  cubitis.TuIirqi  oc  aururo,  6:  argcntum.Si  vniucrfa  vafa 

q  inuenta  lunt  in  domo  diii,& in  theiauns  regis5&  *  obfides,&  reuer  ^ 

luscftin  Samaria.  Rcliquaautcverborumloas,  qfecit,&:forticudo 

eiu.s,qua  pugnauic  concra  Amafiam  rcgcm  luda ,  nonnc  h.xc  fcripca 

funtllibrolcrmonum  dicrum  rcgum  liricl :  Dormiuitqucloas  cum 

patribusfuis.&lcpulruseftinSamariacum  rcgibusKrael ,  &rcgna- 

uitleroboamfiliuseiusproeo  .   Vixit  autem  Amafiasfiliusloasiex  7 

luda ,  poilquam  morruuseft  loas  filiuslaachazregis  ifracl  f  viginti- 

quincjLieannis .  Reliquaautem  fcrmonum  Amafia;,  nonnehiecfcri- 

pta funt  in  libro  fcrmonum  dierum  rcgum  luda  r  Fatlaque  eft  cocra 

cum  coniuratio  inlerulalem   ,  Atille  fugitin  Lachis.Miferuntque 

poll  euai  in  Lachis,  &  interfccerunc  eum  ibi ,  &afportaueruntin  eqs  i 

lepultuique  c/tinlerufilcmcum  pfib.iiiisin  ciuitateDauid.  t  Tulit  '3 

autem  vniuerfiispopulusludx  Azariam  annos  natum  fedecim,&co 

flituerunt  euin  rcgem  pro  patre  eius  Amafia  .  Ipfc  a^dificauit  Ailam, 

&rcftifuiteam  ludx,  poitquam  dormiuitrcxcum  patribusfuis  An- 

noquintodecimo  Amafi^e  filii  loas  rcgis  luda,  rcgnauit  Icroboam  fi- 

lius  Io:is  rcgislfrael  in  Samariaquadraginta,  &  vnoanno,  &fccif, 

quod  malum  efl  coram  domino .  N5 rccefTit ab omnibus peccatis  lc- 

b  roboam  filij  Nabaih,quipcccarefecit  Ifrael.Ipfc  reftituiccerminos  if  ij 

rael  ab  introituEmachvfquc  ad  marcfolitudinisiuxtalermonedo- 

mini Dei  Ifrael ,  qucni locutus  cft  per  feruum fuum lonam  filium  A- 

'  mathiprophccam^quieratdeiHcch^qu.^eeflinHcphcr.  Vidic  enim  I7 


8 
9 
10 
II 


14 


nutem  fo!iciid«- 
nis,  marc  mor- 
tuum  cfr,  quod 
in  lacitudincpcr 
ihdia  quingcii- 
ta  octuaginca  vi 
quc  ad  Zo.irc.v 
ArabiiB,  inlon- 
gicudmc  ccncu 
quinquaginta  , 
vUjucad  vicinia 
Sodomorum  ,p- 
arcdicuf.  li^itur 
icroboam  calira 
mccacus  contra 
Syrios ,  omncnx 
corum  prouin- 
ciam  (  iicut  lo- 
nas  proph.-rauc 
rat)  dcualtauir. 
c  X^.c  ijt  i.. 
Hcphcr  curris 
crac  non  lougc 
.nccmplo.cnor 
mis  .masinicudi- 
niSj&akicudinis 
vnde  Heplicr  di 
cicur ,  idclt,tcnc 
br.aium,  iiucnu 
bca,  coquodvi- 
qucad  luibcs  ca 
pucerigac,  qu.v 
inZachana,  tu; 
ris  ncbuiofi  vu- 
cacur . 


NiCUI.AVS    IJE   LYKA. 

1  Cardifus  V.  Caidu'' cH  licrba  hum-lis,^  i"pinofa,&:  fccudii 
quod  dicic  ila,Sal.hic  fliniac Emor  pacrem  Sichem,  qui  crac 
infidelis.Ccdrusautcm  iignac  lacob,  qui  fuic  pacriarcha  ma 
gnus,cuiusfiliam,f.  Dinam,peciuicEmorproSichcm  filio 
fuo  vxorcm,vt  habctur  Gene.  c.34.  Bciilia:  vcroiiilcus  pcul- 
cantescardufi  flgnant  filios  Iacob,qui  intertccerunt  Emur, 
&  Sichcm,&  corum populu .  Tcinpore cnim  ioas,&:  Ama- 
fijeintcrIuda20SCurrcbatifJudproucrbium,quaiidoa'iquis 
^tccncal^ac  al;quid  pra-fumpcuofum  ,  &:idco  ipfum  applica- 
uit  loas  iibi,<S(:  Amafia:,yocans  lcipfum  ccdrum ,  &  Amafia 
carduu,&:  bcllatorcs  ipfius  loas  bcliias  faicus.  ideo  fubdicur. 

2  Q^arepiOKO.  idcfi,i)clluminccr  me,&:cc. 

3  Ftca.tu.  quia  non  h.ibctis  virtutcm  fiandicontra  mc. 

4  Et  non  ac.  volcns  omnit)US  modis  contra  eum  proccdcre, 
Casterapatcnt  vfqueibi.  5  £f;ff?m-«.  vt  ciuitasnonpoilcc 
alias fibi  rciiiterc.  6  £f  oi')/.  idcft,filiosnobilium,ncpatics 
corumpoirentiibircbcllarc.  7  yixicau,  In  Hcbra:o  habct'' 
i5.annis.6(:2.I'ara.2^.c. diciturfimilircr.  Diccndum.quod 
decc anni quibus  Amafias  fugicns  dc  IcrufaJcm  laruic  hi  La 
cliis,cacentur  hic  in  Hcbra,'oA:  2.P.ira.c.  2  j.proptcr  m.ilitia 
Amal"!:c,&:quiacunc  nonrcgnauitpropnc.  8  F.!fi.-i:inveji 
con.  Hicconlcqucncer  agiturdc  occilione  iplius  Amalia:, 
quia  licct  mors  cius  iit  praditla,  hic  tamen  fubditur  modus 
mortis.cum  dicitur,  Faflaqueeil  cotra  cum  coniuratio.  idcfT,c6 
fpiratio.  9  Jnleru.  quiaciucs  videntcsmurumciuitatisiiv 
tcrruptum,  &:  ciuicatcm  fpoliatam ,  &:  filios  fuos  dcictos  ob- 
fidcs  in  Samanam  occalionc  fupcrbia:  cius,  quia  noluic  dcii 
ficrc  a  bcllo  concra  loas^ca-pcrunt  cractarc  dc  mortc  eius . 
jo  .Atillefu.  quandopcfccplchnnccradtacum. 

1 1  Mif^rut^tqur. 


CAP. 

n  /Kf-/;i7Mf7«(.ni.;gnam  muld:iidincbcllacoru.  ii  i 

ft:  ppmalaipiiu-^pra^dicla.  15  Tulic atncmvninerfus fi.^...... 

IiidxAi^c  vocatu'  Ozias  2.Para.z(5.  quia  fuic binomius,  &: vc 
aliquidaccrinom  us,  vcibidcmp.iccc.  14  ^nnn  qmn.  Hic 
conlbqucnrcr  dcfcribirur  rcguin  Iflaci  fuccefrio,cum  dicit', 
^nno  quintode,  f.  patrc  fuo  loas  niortuo ,  fcd  i.i  antc  cccpcrac 
rcgnarc  cribusannis  viucncc  pacrcfuo,vcdicic  lla.Sa. 

1 5  Ipfs refli.  ccrra.n.illa  crac  occupaca  a  rcgibus  Svri.E,fed  ip 
ferccuper.auitiuxcafcrmonemdomini  Dci  Ifracf ,  quemlo 
cutus  cft  per  fcr  uum  ilium  lunam.  Hoc  non  fcribitur  inpro 
phecia  Ion:r,  qu.c  habecur  in  li.i2.prophetarum,  quia  illa l^ 
phctia  folum  loquitur  de  iailo  Nmiuc  .  Plura  autcm  alia  re- 
cic,  &:  piu-dixitiliclonas  ,quia  inunxit  Ichu  ,  &:  predixitcii. 
deftrudurumdomum  Achab.  proutdictum  fuic,fupr.9.c.&: 
filios  lehu  rcgnaturos  vfquc  m  quartamgcncr.U!oncm,vc 
habctur  fupr.io.c.  qu.c  non  func  ibi  fcripca.  ticur,&:  Chriftus 
multa  fccit,&:  dixit ,  qux-  non  funt  fcripta  in  ciiangclio,fccii 
dum,quod dicitur  lo. vlr.g.f^icic  tamen  Ra.Sa.C^iod hicdi; 
citur,icnbitur  in  prophccia  Ionc,pcr  quaudam  limi litudinc 
quialicutpcrprx^dicacioncm  loneintorcuniumciuicacisNi 
niuc  muc.icu  cft  m  cuforcuniu,  co  quod  NMiiuicecgCiiJcp^- 
niccncia,tic&:hicdicicur.  f^iilit.>i.:i'jm'>/:!f'ifiUclio>iein  Ifi-aei  *- 
maram  ntnns.,  &c.  qua: conuerfa  clt  in  coniolationem  tcpore 
ifiiqs  leroboa.vndcfubdicur.  Scdf.ilu.uiiteos  inmannlerobog». 
&c. &:  hoc  fuit  pra:didum  per  lonam  prophctam . 

16  .^/erdr.  fup.  j.li.  C.17.  dicituiquodcracdcSaicpcha.^a 
fuic  filius  mulicris  Sarcpchan;c.  l.)iccndum,quod  hic  noiiw- 
natur  dc  Gcch,qu.c cft  villa in  rcgno IlVac! ,  &:  ibi  fuic  fcpul- 
tus,&:abillolocodcnominaui:hicculci-iptorhuiuslibri. 

17  i>u£.  Ilta  Hcpher  eft  aliaab  illa  Hophir  ,  q  cft  in  India, 

vbi 


f  Ga 
T  • 


M  O  R  A  L  I  T  h  R. 

f    Contentits  (^o^l^,  idtft,ip  rcligipnc,quia  tibi  non  expcdic 

prewo- 


pi  omoucri  ad  aicior.i .  ^  ^  quod  iicatus  Francilcus  incerroga 
tus  a  Papa,fi  velL  r,  quod  tratres  fui  promouerecur  ad  ccclc- 

j-iiafti- 


^n 


lllI.R 


cp-um 


,-  dominus  affTidlioncmirraelamaramnimis,  &c]^ 

confumpti  eflent  vfque  adclaufoscarccris,  t  & 
'*  cxtrcmos ,  &  noii  eflet ,  cjui  auxiliaretur  Ifraeli . 
Neciocutus efl: dominus,  vt dclcrCtnomen ifrael 
derubccelo,  fed  (aluauit  eosin  manu  leroboam 
hlij  loas.  Rcliqua  autem  (ermonum  Ierob<*anu 

~~'  NlCOl^AV  S    Db  LYRA.  ~ 

rbimittrbatSalorf!onn.utssproat{>e.'jiixyendo,yt  h,jbcurfupr.^Ji. 
(.lo.P^iide,&  in  HsbrXii prirtia iuera  iju:us  H'.>pbir  cji  .^in  :  .uterms 
yero  prima  Utcra  efl  .Aleph.  Y  {q  ^ie 


Cap.  XV.         5)38 

&  vniuerf:!,  quar  fecit ,  &  fortitudo  eius  qua  p-  £> 
liatusefl,&quomodorefl:ituitDamafcij,&E- 
math  luda^  in  Ifraei ,  nonne  hsec  fcripta  Cuntin 
libro  fermonum  dicrum  regum  Ifrael?  Dormi 
uitque  kroboam  cum  patribus  fuis  rcgibus  I^f. 
rael,  &  i:egnauit  Zacharias  filius  eius  pro  eo . 

Vfqu.; ad chiM.  abieiios {iiiamuise  i  n  taiibu.  dcberct  pjrc/\  e» 
auo.l  ajfi&is  no  / 1\\  danda  afupio,  reges  tamen  Syrix  no'z  eis  peper' 
cet>.^'t  '[iiando  tus  ccperant^volentcs  contercri:  popitlum  Ifrael.  Cxtc 
ra  pafy.f  ■  -*•*'■•- , 


chel 

aiiti 

duC; 


CAP. 


M  O  R  A  i,  i   1    h  i^. 

f  rwfticas  dignitaccs ,  rtfpondir ,  Doniine  fratrcs  mci  idco 
vocatifuntin!n'-"-ec,wr  nvTores  ficri  non  pfjmac,fi  vultis,^], 

xv."~ 

v.cefL 

KAii.iprcctiO- 
zias,quidui"acri 
ficare  in  tcmplo 
vellct  contra  'e- 
«c  M'jfi ,  pcufs' 
ciilcpra.Hi..dia 
boKi  ligniiicat  > 
cuileprainicj.ta- 
tis  inianablise, 
quicum  maiora 
fcappcierct,  fcj- 
ditutc  pcffinia: 
lcpi.c  nocab.lis 
cifcc\',dc  domo 
ricduscll,  ^n- 
Luerat  vfq;inti 
ric  lcp'.  ofus  fepa 
TACUS  a  populo 

Dci.Hoc  rei;pa- 

ti;E(4iaSjj^plK-:a 

oculos  ad  c^lu 


tacijiic  luiiui.ii  iii  cccicu.i  Dci,  dimittitc  cos  m  lijcu  voca- 
tioMis  coruni,&::.id'  dignicaccs  ecclcliaiticasafcendcrcnul- 
latcnus  pcriniaatiS » ___,_, — — 


E 


C  A  P  V  T     XV. 

Nno  vicefimofcptinio  icroboam  regislfrael  re- 

gnauit  Azarias  fili  js  Amafi.TregisInda:.  Scde- 

cim  annorumeratcuregnarecoepilTct,  &quin 

quaginta  duobus  annis  regnauit  in  leruiale.  No 

men  matris  eius  lechelia  de  Icrulalem.  Fecitquc 

quod  erat  i  placitum  coram  domino,iuxta  om- 

nia,qu^fecit  Amafiaspater  eius.  Veruntameex 

ceifa  non  t  elt  dcmolitus  Adhuc  populus  facrificabat,&  adolebat  in- 

cenfnmincxcelfis  .  Pcrcuflirautem  dommusrcgem,&:fuitIeprofus 

vlque  in  diem  mortis  (uas,&  habitabat  in  domo  t  libcra  feorfum.Ioa- 

fAzari.T.  / 

tham  vero  filiusregisgubernabat  palatium  ,  &iudicabatpopuIum 
terra^.Reliqua autem fermonum  Azaria;,  &  vniuerfa ,  quse  fecit,non- 
ne  ha^c  fcripta  funtin  libro  verborum  dierum  regum  luda?  Etdormi- 
uit  Azarias  cumpatnbus  (uis,  fcpclieruntque  eum  cij  maioribusfuis 
in  ciuitate  Dauid ,  &  regnauit  loatham  filius  eius  pro  eo .  Anno  tricc- 

.rata  cocleflia,  fcd  poffqua  mortuus  cft .  Du  Pha-       portam  vallis,qua; fuperius  porta  Hphraim  d;citur, 


rao  vixit,popu- 
lus  liVacl  exiu- 
ti,&:pale.!rijo- 
pcrc  non  fafpi- 
raiiitad  Dcum, 
fcd  polt  Pha- 
raonis  morcQtn 
afccdit  clambr 
corum  ad  do- 
minum .  Sier- 
s^o  intelligasin 
bzia,&:Ph.-irao-*''^r"V 
ne  contrarias  tabftulcfnn'. 
fbrcitudincs.yi 
dcbis  quomo- 
^do  illis  viuenei- 
bus ,  nullusno- 
firorum  videac 
&:  fufpirec,  re- 
gnace  peccato, 
Acgypdjs  ex- 
truimus  ciuic^i- 
ces,&vcrlamur 
in  fordibus .  O- 
zias   ^dificauic 


ficftutn. 


f  i.  foIit.iri  ■ ; 
&repjrat,T  :• 
aliis  «iomibi: 


rao 


aEf 


IM- 


NlCOLAVS  DE  LYRA. 
C  A  P.    XV. 

■^  '^no viceft.  Hxc cff  quinca pars  principalis huius 

qunrti  libri  fm  diuiiioncm  in  principio  eius  po 

iitam.in  qiia  agitur  dc  his^q  fada  funr  fub  Ozia 

rege  luda,  &  loatlian  61io  cius .  Et  diuiditiir  in 

duas,quia  pnmo  dcfcribic  rcgni  lud^tfucceiTio 

camdo  regni  loachan  profecutioibi,  ^nno  fecundn.  Prima 

n  dms,  quia  primo  ponitiir di^a  fucccffio.  fccundo  rcgum 

liracltrcqucs  mucat!o,ibi,  .AnnotricrfimooBauo  Circapnmu 

iioitur,  .Anno  vice.  Ex  hoc  patct ,  quod  fiipradictum  cft ,  qit 

ftclcnboam  capit  rcgnareadhuc  viucntcpatrc  duobus, 

'dtribusannis,  quiaamorte  patris  fuivfqucadprincipifi 

c?ni  Ozia:,qui  idc cft,  &  Azarias,&:  Zacharias,ita  i>  fic  tri- 

Kmiius,vt tiabctur  i.Para.i6.fluxcruttancum  viginciquin- 

juc  anni,lGqiicdo  dc  rcgno  Ozia:  quo  incepic  rcgnare  mor- 

uo  patrc,quia  paccr  eius  Amafias  vixic  viginciquinque  an- 

lis  pofi  morce  |oas  patris  leroboam,  &  illc  vicclimus  quin- 

usannus  fuic,viccfimu(Tcpcimus  regni  Icroboa,  incipicdo 

■:us rcgnii  a  cepore quo  cepic  rcgnare  patre adhuc  viucnte. 

l\eij«„-«ir.  Tuc.n.c^pit  rcgnare  mortuo  prc,antc  tn  rcgna- 

icratper  plurcs  .innos ,  vt  dictu  eft,  5c  vidcbifplcnius  infra. 

L  fec/tr/Mcf  in  printipio  rcgni  fui.proptcrquod  mulcum  ^- 

periUtisfuic  in  rcgno,vch.ibccur  z.Pariili.  26.  fcd  poftca  lu- 

c  rbia  clcuacus,dcprauatus  fuic ,  propcer  qiiod  domiiiuscii 

xrcijfliclcpra,fccundum  quod  fubdicur . 

;  Ttrtu(jn.iutem.c\  fuperbia  cnim  voluicipfcfibi  vfurparc 

tiicium  faccrdocale  incrans  cemplum  adchurificandum. 

it  ciini  a  laccrdot ibus  ci  diccrccur,  quod  hoc  non  fpcv^abac 

d  ciusoUicium,niinabatureis  tencnsthuribukim,  propccr 

lucd  lubicotuic  pcrcufiiis  lepra.&apparuicin  frcnicecius 

nanifcfte,propccr  quod  facerdoccsttacimcum  expulcruc 

lc  ccmplo,&:  ipfcmtc  fcncicns  plagam  domini,  exiuic  volu- 

caric 


ciric  timens  ne  pcius  fibi  accidercc,  vc  habctur.  z.Parali.z(5. 
4  £f  fe4c»/r. atiequr'nciC'Onehaminum,i6dicicar  2.1'aralip. 
quod  habitabat  in  domo  fcparata,"&:  proptcr  hoc  non  venie 
bant  ad  ipfum  iudicia,propcer  qd  iubdicur,  loathanverofilius 
rcgis gubcrn:ib.ic  palaiii^m,  &  iiidicabat  populum  ad  placiti4m,&c. 
y  S2pei;crunt.  quantum ad  locum  in  gencrali ,  non  tamen  in 
fpcciali  ,quia  non  fuit  fcpultus  in  fcpulch  is  rcgum  ,  fcd  tn 
in  agro  rcgalium  fcpul.'  hrorum  , co quod  cllec  lcprolus,  fc- 
cundum,quod  dicitiir  2.  Ir^Jial.z^ 

6  .Annotfi.  Hic  confcqucntcrdt  fcribitur  iTgum  Ifracl  frc- 
queris  muratio  Iiiiigcbantcnim.fc  gcntiiibus  rcgibus ,  &•  Iic 
vniis  intcificicbatalium  fultus  auxilio  infidcliu;ii,&  rcgna- 
badoco  eius.  Etpoirctdiuidi  iltapars  in  fcx,  fccundum  fex 
rcgcs  ilbifucccd-ntesin  paruo  tempore  ,  quorumprimus 
fuicZach.uias  fiiius  Icroboam  , de qiio dicicur  hic.  ^nno  iri. 
Didum elt  in  principio  huius  cap.  quod  iftcZicharias ,  qui 
&:  Azarias ,  liue  Ozias  ca-pic  rcgnare  morcuo  pacre  fuo  an- 
no.  28.  icroboam  regis  Ifrael ,  qui  leroboam  regnauic  qua- 
draginca ,  &:  vno  anno ,  vc  habccur  capicu.pncccden.ex  quo 
pacec,quodin  morceciusAzarias  regnaucraccancam  i  j.aii 
nis.  Qu^alicer  igicur  pocelt  elle  verum ,  quod  Zacharias  filius 
Icroboam  ccepic  regnarc.^S.anno  Aziria:,  quia  vidccur,  cj, 
dcberec  dici^aiiao  1 5.  vel  \6.  Azariar  regi:auic  ifte  Z  icharias. 
Ad  quod  d:ccndum,qu6d  in  principio  huius  capi.  accipicur 
principium  regni  Azan,E,  quando  ccrpic  regnarc  loius  mor 
tuopacrc^vcdidum  elt.  Scd ancc ccvpcrac  regnare  pcr  lo.an 
nos,'quibus  p.iccr  fuus  fugiens  lacuic ,  vc didum  eft  cap.prie- 
cedcn.  &  fic  ccmp  ire  morcis  Icroboam  regnaucrac  1  j.  aii- 
nis .  Icem  .-i  inorcc  leroboam  regnum  Ifr.icl  tuic  gubernacu. 
jj.  annispcr  principcs,eo  quodZLichijrias  filius  Icroboani 
crat  puer paruulus,&: fic anno  38.  Az.iri.c rcgis  ludxZacht 
rias  iiliu s  lcroboam  c^epit  regnare  fupec  Ifrael  canquam  re- 
gens  rcgnum  per  fcipfum . 

1  Con- 


MORALITER.  ccdcntc  .     iCcuqu.i  vcrohuius  capiculifuncdcfcripciotjcs 

•Annotricrfmofiprmolemhnamrcgis  Ifraelre.  Huiusrcgishi  quorundamrcgum  fibi  fucccdcncium ,  de  quibusnonap- 

''nabrcu-cc-hicfcribicur^fcdi.Paralip.ij.  perfcdius poni  parcc  mihi  aliquod  notabilc  expjnendum  vfqueadillum 

'-  >  f  g  quod  ibi  ponccur  expolitio  myftica ,  domino  con-  locum. 

ccdentc.  Tom.i.  G  G    5        1  Regnauic 


c539 

(^  frmoodiaiio  Azarfa:  rcgis  lucia:,  regnnuitZa- 
^liarias  filius  Icrobo&ni  fupcr  lirael in  Samaria 
"tex  rnenfibui  ,&  fecit>  quod  malum  clt  coram_» 

-  domino,  licutfccerantpatrcseius-   Nonrecef- 

-  lit  a  peccatis  Icroboam  Hlii  Nabath,qui  pccca- 
rcfecitlfracl.  Coniurauitaurcm  contracuirL,  ' 

■J^ram  popu  Scllum  filius  labcs,  pcrcullitquc  cum  t  palam,  ^ 
&mtcrfecir,regnouitqucproco.    Keliqua au- 
'"'  tcm  vcrborum  Zacharix  ,   nonnc  horc fcripta 
funtin  librofermonum  rcgum  Krael  ?  Iltc  cll  3 
iermo  domini  quem  locutus  clt  ad  lchu  di- 
trup.ic.ccns,  t  Filiituivlqucadquartam  gcneratio- 
ncmfedebuntdetefupsrthronum  Ifrael  .   Fa- 
^umqueefl:,  ita  .  Scllumfiliuslabesregnauit  4 
"  tricefimononoanno  Azarix  rcgisluda:  ,  re- 
gnauitautem  vno  mcnie  in  Samaria .  Etalccn- 
dit  Manahcm  filius  Gadi  de  T  hcrfa ,  venitquc 
inSamariam,  &  percuffit  Scllum  filiumlabcs 
in  Samaria  ,  &  inrerfeciteum  ,  regnauitque 
proeo  .  Rcliquaautem  verborum  Sellum,  & 
coniuratioeius,  t  perquam  tetcndit  infidias,  ^ 
nonnc  h^EC  fcripta  funt  in  libro  fermonunL, 
dicrum  regum  Ili-acl  ?  1  unc  pcrcuITit  Mana-  < 

a    f  Alias  Tlic.fain,&  hoc  in  libris  incoireilis. 

hem  Thapla,&:omnes,quierantinca,  &tcr- 
minos  eius  de  Therfa .  Noluerant  cnim  aperirc  ^ 
ci.  Etmterfecitomnesprx-  » 
gnatcscius,&:lciditeas.  An 
no  tricefimonono  Azari?  re 
gis  ludx  regnauit  Manahe 
filius  Gadi  fup  Ifrael  dece 
annisin  Samaria,  fecirque 
quod  raaliierat  coramdo- 
mino: 


Glo^ordi  &Nicolai(icLyra. 


c)4c 


cidic ,  nccparuu!  J) 
pniccs,  &:  q  !!cqir, 
adculincii  ^crtJn 

bnttcrocicacis^Cxi 
uttiie  fiiis  concnln 


mino :  Non  receifit  a  pecca- 
tisieroboafiluNabath  ,  qui 
peccare  fccit  Ifrael  cunC^is 
9  diebus  cius  .  Vcnicbatphul      . . 

,^     .  -    ;  .  limis  operaruscf 

rcx  Allyriorum  in  tcrram  ,  oc  ..<|uoU  alu ; 
d.ibatManahem  phulmille  cc<n,- no  p 
talenta  ar<rcnti ,  vt  ellct  ci  in 


auxilium  ,  &firmarctrcirnu 
10  cius 


argcntum 


•tquaconiur» 
uit. 


libr.  9.Atiti(] 

C.II. 


a     "Et  interfecit  om- 
net.&cx.  -sIOSE- 


C  PHVS  Illevlcil- 
ccns  in  cis ,  &:  qux 
foris  crant  dcpo- 
pulacus  cft,&  ciui- 
tatcm  obfclTione 
fortiiiima  ccpic ,  &: 
grauiccr  feresquod 
tececac,omnes  oc- 
cidic. 


Indixitque  Manahem 
uper,^lfrael  cun- 

dis  potcntibus ,  &  diuitibus, 

vtdarct  rcgi  Alfyriorum,  qtu 
r  I  quaginta  ficlos  argeti  pcr  fm 

gulos  Rcuerfufq;  cll  rex  Al^ 

ly  riorum,&  non  ell  moratus 

interra  .  Kcliquaautemfer- 

monum  Mnnahe,&vniucrfa 

qujefecit  nonne  hxcfcripta 

lunt  in  libro  fcrmonum  die- 

rum  regum  ifracl  ?  Etdormi- 

uit  Manahcm  cum  patribus 

luis.  Regnauitq;  Phaceiafi- 
'^  liuseiusproeo.  Annoquin- 

qungefimo  Azarias  regis  lu- 

diE  rc^nauit   Phaceia   filius 

M.mahem  fuper  IfraelinSa- 

maria  bicnnio ,  &;  fccit ,  quod  erat  malum  corai 

domino  .  Non  recefTit  a  pcccatis  leroboanuf 
'3  liiNabath,  qui  peccare  fecitlfi^ael.  Coniurau 

autcm  aduerfus  eum  Phacec  filiusRomeliasdu 
H  eius ,  &  perculfit  eum  in  Samaria  in  t  turre  doi  ij» 
\l  musregi^iuxia  Argob,  &iuxta  Aric&cumei 
'7  quinquagintavirosde  fiIiisGaIaaditarum,&in- 

terfccit 


Curtiq!'c  adu' 
ciim  cafira  inoui 
fctPrpcla'  AilyrK 
rum  rcx  ,  adtcrc; 
mcquidcm  pus;n 
contrn  Syros  no2<. 
cciric  ,  (cd  micte; 
ci  millf*  argcci  t  ' 
ta,  cgicvt.:bill'. 
fccdcrcc.  Ad  hac . 
quccaufam  proiw 
populus  rcg!  M.ii 
hcm .  Na  vnufqir 
que  procapittiii 
quinquaginta  pr.^ 
buit  diachni.is. 
^HIERO  ' 
gimus  rcgem  ^i 
Manahc  rcgi  A.. 
riorum  Phul  in:' 
calcnca  argciici :; 
liirc,vtciletm.ir 
ciuscumc    '  '" 
pbcret  auy 
tcr  q  no'i' 
tranc'ct  v;. 
rcoscfic  dirci^cos 


NICOLAVS  Dfi   LYRA. 

I  Coniurauit. //?e  autem  fuit  vnus  de principibus  ,  «7«/  adminiUra- 
uerant  regnum  pofl  mortem  leroboam  ,  &  ideo  potmt  fe  rnufiire ,  & 
fortificare  ad  auferendum  regnum  ipft:ts  Zacharix . 
z  Percufficquc. /w  Hf/^z-^eo /wiff«)-.  Coram  populo.  dric/eef?, 
&in  hoc notaiur,cjuodhabvbat  populum  faltempro magnapartc  c'o- 
fentaneum,quia  ifle  Zzcbarias  erat  valde  malus. 

3  Ifte  cfl  lcrmo.£f  hocpatct  cx  di£lis,  cfuia  loathan  filius  lehu  re- 
gnauit  p  ift  eum,cui fuccefftt  loasfilius  eius ,  &  ipfi  loas  leroboamfi- 
lius  eius,&  ipft  Icroboam  Zacharias  filius  eins. 

4  ScIIum, HiKc  eji  fecunda  pars  vbi  agitur  de  regno  Sellum,quodfuit 
ralde  brcue.idcofubditur,  Rcgnauic  aucem.  fequitur. 

j  Ec  coniu.  fciUcet  ipfi  Zacharii£,quem  interfecii,  vt  di&tm  efl. 

6  Tunc  perculTic  Mana.  Htnc  eft  tcrtiapars,in  qua  agitur  de  regno 
Manahem,ijui  interfecit  Sellnm,vtdi&um  cfl,cim  dicitur.  Tunc.  i, 
poft  interf£lionem  Sdlii,percuffit Manahem  Therfam.  libricorreSli 
habent  Thapfa.  &  fic  efl  in  Hcbrao.  &  caufa  fubditur  cum  dicitur. 

7  Nolue. Si.c.  i.recipere  clm  in  ciuitate  tanquam  regem.E.x  quo  pa- 
tet,quod libn  habentes  bic  Therfam,in  hoc  funt  falfi.qa iUe  Manuhe 
ftcit  coniuratione  contra  Sellti  in  Therfa,vt  habetur inf.Ex  quo  veri-  . 

fimile 


ftmile  e(l,quod  ciurs  ipftus  Therfx  crant  ei  confentanei,&  no  rebttie 

8  Ec  incerfe.  Q^od  fmt  valde  crudelc.fed  hoc  fecit  ad  terrcrctn  al 
rum,vt  non  audertnt  fibi  rejiflere  cunflts  diebus  eius . 

9  Veniebac.  Tv^.n  qnbd  veniret  ibi  omm  die  , vel anno,fedquani 
Manahemrogabat  cum,vtveniret  ad  firrnandum  regnurn  fuum  ,p) 
pter  qutd, &  dabat  iili  magnum  tribittum.vnde  fubditur . 

10  Indi.  ^ia  non poterant  foluere  illud tributum  de  redditibusfu. 

1 1  Quinquaginca.  Et fubintelligitur  homines,potentcs. Fndc '1  / 
hrxo  habetur.  Quinquaginca  ficlos  argenci  homini  vni.  i.ciui 
hetffecHridnm  modum  loquendi  Hebraicum ,  &  propter  hoc  libri,  n 
habent  hic,  Per  fingulos  anno$,  falft  funt  m  l}0c,quia  libri  con-a 
nonhabent  Annos. C<tter.i patent inlitera. 

.  1 1  Anno.  Hxc  cfi  quarta  pars  tn  qua  agitur  de  regno Thacee^u^\ 
durauit  tanttim  duohus  annis.  Fnde  fiihditur. 

13  Coniura.  Et propter hoc habuit militiamfibiconfcntaneam. 

1 4  Ec  pcr.  vbi  rcfugeratpro  defcnfione. 

1 5  luxta  ar.  ideft^iuxtap.tlatium, vt  dicit  E^.Sa. 

16  Et  iu.  Hcb.habetnr.  Et  iuxta  Aric.  quod  ftgnificat  lconem,  c 
ibi  erat  leo  attrcus  ad magnificentiam,&  decorc m,  vt dicit B^.St. 

1 7  Ec  cum  eo.  ^i  erant  amicieiusfauentes  ci, 

Anntf 


5)41 


lIlI.Reo-um 


:^terfeciceum,  r<?gnauicc|ueprb  eo .  Rdiqua  au- 
I    tem  rermonum  I'haccia ,  &  vniuerfa  ,  qua:  fe- 
cit,  nonnc  \\xz  fciipta  funt  in  libro  rcrmonum 
dierum  regum  Ifrael  ?   Anno  quinquagefimo  i 
iecundo  Azaria:  regis  ludxj  regnauitPhacee 
iilius  Romelix  fuper  ifrael  in  Samaria  viiiinri 
annis  ,  5^  rccic,quod  mnium  erac  coramdonrii  % 
no.  NonreccfTic  apcccatis  Icroboam  fiiii  Na- 
bar,qui  peccare  fecit  Ifrael .  In  diebus  phacee 
regis  lirael,  venit  Thegfath  phalalar  rex  Aflur,  j 
tiai.  iiccepitAion,  &A.beI  t  domumMaacha,  & 
^  Ianoe,&Cedes,&:  Azor,  &Galaad,  &Ga!i- 
Ixam  ,  &  vniuerfam  terram-  Nephthali  ,   & 
tranftuliteosin  AlTyrios  .  Coniurauicautem,  ^ 
&attendic  infidias  ^{toi  filius  Ela  conrra  Pha-  ^ 
ceefilium  Romeli.T,&pcrcul!iteum,&:  in^erfe- 
cic ,  regnauitque  proeo  vicefimoannoloatha  ^ 
filii  Ozi^  .  Rcliqua  autem  lermonum  Phacee, 
\  &vniuerfa  ,  qua:  fecic ,  nonn.x  harc  fcripca  iunc 
inlibrofcrmonumdierum  regumliral  ?  An-  » 
no  fecundo  phacce  filii  Romcli^regislfi-ael, 


Cap.  X  V. 


942 


9 
10 


re^nauit 


rcgnauit  loathan  filius  Oziic  regisluda.  t  Vi-  ^) 

gmci  quinque^  annorum  erat  cum  rcgnarecoc-  ^*^-'"--'^ 

piiTct,  &  fedecim  annis  regnauic  in  lerufalem. 

nomen  matris  eius  lerufa  filia  Sadoc  .  Fccicquc 

quod  crat  placitum  coram  domino  ,  iuxtaom- 

nia  ,  qu.^E  fecerat  Oziaspaterfausopcracusen: , 

veruntamencxcelia  non  abftulit,  adhuc  popu- 

lus  immc^labac  ,  &adolebatincenfuminexcel- 

fis.   Ip(e  xdificauicportam  domus  a 

domini  lublimiffimam.  Reljquaau 

tem  fermonum  loatham,  &  vniuer- 

fa  ,  qux  fecic ,  nonne  \\xz  icripca 

iunt  m  iibro  verborum  dicrumre- 

gum  luda  ?  In  diebus  illis  coepit 

dominus  mittcre  in  ludaRafinre- 

gem  Syri^  ,  &  phacee  filium  Ro- 

mclia:  .   ec  dormiuit  Iqathan  cum 

patribus  fuis,  fepultufquc  ett  cum 

cis  in  ciuicate  Dauid  patris  lui,&  re 

gnauic  Achaz  fihui  eius  pro  eo. 


a  lf[e  (Sdifi- 
cauit.  RAB. 
loathaii  gdi 
ficauic  por- 
cam  doinus 
domiiii  ex- 
cciram.quie 
in  adibusa- 
poflolorum 
Ipcciofa  dici 
tui-,&:abHe 
br.cjs  porca 
loathaa  vo- 
cacur. 


Aa.j.a. 


#CAP,, 


CAP. 


NICOLAVS   DE LYRA.      . 

I  Anno quin. Hfc  ef? quintapdrs , in qua  agtur  de regno Thacee, 
1  EcfcciC.  Et  propterhocdeordiridtiwiediifitia. 
?  Venic  Thc.rcx.  & captiuwt  magnam parrcpopuli  ftii  videlicet 
dujs tribitSy^  dimidth,qu£  erant  vltra  Iordanemy&  de  tfopulo  t'ins,q 
mt  citra  lordanem  de  tribu  Zabulon  ,  &  T^phhali ,  tot  captiuauit 
«Ho: xquiparabant  dimidite  tribtii.  &fecundum  hoc  dicitur  a  da£iori- 
hus  tnbns  tres  tunc  capciuajfe  . 

4  Ettranf  eos m\ffy.Scc,vtcJfentfcrui,necpoJferit decxterore' 
itlUre  rcgno  ^Jfyriorum . 

j  Coniurauicauccm.&c.  HjeceHfexta  parstnquaagitu/dere- 
gno  Ofee  /lUantum  ad  eius  principium . 

6  Ecattendicinfidias  Ofcc  filius  Elaconcra  Phacee  ,  Scc. 
Qjiiapropter  malitiasfuas  tandem  occifus  efl  afuagente. 

7  liegnauicquc  pro  eo  viccfimo  anno,&:c.  Hoc  vidctur falfum 
iluiapoiieafHbditur,qubd  lonathanregnauit  tantiim.\6.ann.  .Adqi 
diceiidum,rp  regnauit  1 6.annis  tantum  pofl  mortcmp.ttris  fui,fed  an 
teregHaueratpluribus  annis,qHi a  tempore qt40 pater  fuus fuit percuf- 
fts  lepra.,iudicabat  pnpuhm  terrx,vt  prxdi£lnmejl.Jiliter  foluitRjt. 
Sa.di  quod  ^.de  aunii  .Achax^fubtrahit  hic  Jcriptttra  proptcr  fuartt 
maliiiam,&  attribuit  eos  loathan . 

8  Anno-  Hic  reuertitur  fcriptura  ad defcrtbendum  conftmmation? 
regni  Ioathan,de  cuiuiprincipiofupra  McntionZ  fcccrat,fed  hic  rcpe- 

tit,& 


tit,  &  p  atet  litcra  vfquc  ibi. 

9  ^'(.xizquc  quodcYit.Etpropterbocdominus  dediteiprofperit4 
tem  tn  xdificar.do  vrbes,^  cajielia,&  dcbcllaado  regem  filioru  .Arf." 
mon  qur  m  rcdegiif^b  trihuto,  vtplenius  habetur  z.  Ta.c.zj. 

10  Iuxcaomnia,quxfcce.  imita>:doeuminbe>nis,non  autemin 
malis vnde.  i.Tara.  i y.vbi dicttnr,  Fecicquc,quod  redum erac 
iuxca  omnia  ,  qux  fcccrac  Ozias  pacer cius.  fubditur ,  Exce- 
pto.quod  non  efi  ingrciius  ccmplum  domini,  vfurpando  fibi 
pontifiiis  offitium,ficut  Jeccratpater  cius . 

1 1  Ipfe  atdi .&:c.  Dicimc  commumter  do&ores  noflri,cp  ifla  cjl  por- 
ta,qu(»  vocatur porla  ternpli  fpccicfa,  ASi.^.a.  fed  non  videtur  verH, 
quia poflea  'Hjhu^x^rdan  incc-dit templum  dni ,  & domum  regis,& 
ciuitatelerujjUm,vthabeturitifr.vl.c.&  ieilla,qnxrna^ibHsapo-  ' 
ftohrii  dicUuv porta  fpeciofafoic poft  captiuitatem  Babylonicam  rea-    "'^P""* • 
dificata,ftcut,&  timpliim.  a  quo  vcro  ^dificata  fuerit ,  non halici iH 

te.xtu  Bibli£,\ed  lofi-phus  vidctur  diceye,q>  eam  fdifieauit  Hcrodcs  .A' 
fcalonita,fub  quo  na^us  eChriflus,qfi-citfe  circuncidi,  &  par.fiuit  ad 
ritu  ludiCoriii&fecit  muliafumptu>fa  ofa  circa  teplii,vt  dicit  lofeph. 
II  In dicvidelicetpoiifi.iercgni Ioathan,incipienie regno .Acha"^ 
1 3  CoL-pic.  adpuniendnm  mala,qHi»  fiebant  in  regno  lud.f.^quiap')^ 
pulus  a  longo  tempnre  immolabat  in  excclfis ,  quod  eratiUiatuM  a  te- 
pore  cotiflruBionis  templi,&  multa  aliamaUfaciebant  prvpcermali 
tlvn  .Achai^. 

CylV. 


MORALITER. 

8  ?^gnauit  loathan  fi.  Scquicur. 

XI  ipfadiftc.portamdo.do.  Pcr Ioacha,quipcrfc£lusinccrpre 

tatur,Dcus  ipfc  fignificacur.Nam  vcdf.j.Mccaph.  pcrfcctu 

c(f  cui  nihildccft ,  &:  idco  folus  Dcus  cli  limpliciccrpcrfe- 

itus,  c^anulloindigetalio.  &:  quicquid  cif  pfccfionismalijs 

totum  in  fe  concinct  emincnccr .  Ipfc  vcro  quadruplice  do- 

mum  h.".lx;t,f.corporalc,moralcm ,  allcgoricam,anagogica. 

Prim.t  cfi  ergo  Maria,in  qua corporaLccr  habitauic  Sccuda 

cft  tidclis  anima.in  qua  pcr  gratia  requicfcit.  Tcrciacft  mili 

tanscccicfia ,  in  qua  habicac  pcr  cuchariflia:  facramcncum. 

Qiiarcacfi  triumphans  ccclefia ,  in  qua  fc  oficdit  bcatis  per 

arpe£tuclaru.Portapnma:domuscfthumilitas,cxquavigp 

Dcumcocepit.licr.fuper  Milliis  cfi.Ec  i\  placuic  cx  virgini- 

ca- 


cace,camcn  cx  humilicatc  concepit .  Dc  altitudinc  vcro  hui* 
portic  dicic Bcr.lu^  mifTus eft.Q^iarcft  ta  fublimis  humilitas 
q  ccdcre  ncfcit  hononbus,  infblcfccre  gloria  nefcit ,  m  atcr 
Dci  cligicur,i'^  ancilla  fe  nominac.Porca  vero  f-cud(^domus 
c(f  fides,,q  pr.rccdicchancace,pcrquam  Deus  inhabicatme- 
ccm.  i . Io.4.d.  iiui  rna^ec  in charitate,in  Deo manet,& Deus  in  eo. 
Dc  fublimicatc  huius  portx  dicitur.Hcb.  1 1  .a.Fides  eftfnbflan 
tia  fpciundarum  rcrww. Porta  vero  tertix  domus  efl  baptifmus, 
qu^  cfl  ianua  facramcntoru.De  altitudinc  vero  huius  port^ 
df  lo.  j.a.  l^fiquisrcnatus  fierit ex aqu.i,& fpiritufanilo,nmpo* 
teft  introirein  regnnm  Dei.  Porta  vero  quartajdomus  eit  rcfur- 
redio  Chn,vel  eius  aiccfio,  Luc.vl.d.  Oportuit  patichrisium^ 
&  refurgere  a  mortuis,&ita  intrare  ingloriamfuam,Et  Mar.vl.d^ 
df.  JLtdominusquidelefHS  po^ijuam  tacutusefteis  affumptuseftin 
cdum,&fedct  a  dextris  Dei .  Et  licpatet  fublimicas  hui»  porc(j. 
Tom.i.  GG    4        I  >4m» 


943 "      Glof.ordi&NicoIaidcLyra.        944 


A 

Habbanus. 

Angelom. 

Euchcr. 

^•'ii.ig.e. 

Liic.ii  c. 
tt.Pa.i8.a. 


CAP.    XVI. 
Tiijode.  a  CoAr/"fcrii«(f.  RAB 13  A.Bccnonfili jEn- 
non  .  Tophcr,fiiic  Th.iphcc cli  in  vjHc  JJccnou 
iuxr.i  Ach'.ldcni.ich.  locusolim  .-ima'ni(Timiis, 
vbi  folchanr  facrilkarc  dxmonibus .  Hcbi  aicc 
Gchennon,  idcft,  \'i\- 
lis  Enno .  vnde  in  cua- 
;;clio  gchcnna  dicimr 
quia  ficutpcrieruntibi 
qui  idola  colcbanc  in 
corpore,  &:inanim.i, 
ita  pcccacoi-cs  ,  qui  ad 
infcrnumcr.infeunc  x- 
tcrna  damnacionc  pu-* 
nicntur . 
<2:'xft.4«.  ^c  T  H  E  O  O  O  R.  ET. 
Quomodo  cft  incclli- 
gcndumillud,  Tradi- 
X/tfiHosfuos  in  igHC  i  lo- 
fcphus  quidem  dixic, 
Etvnum  cius  filiiiob- 
taht  holocauftiim  Ba- 
P  ali ,  Egoauteni  exilh- 
tviridi.  moid,quoddiciturt.a- 
cite  fignificare  genus 
crroris,quod  ad  nos  vf 
quc  pcruenic .  Vidi  c- 
nim  in  aliquibus  ciui- 
tatibus  fcmcl  in  anno 
acccndi  rogos ,  &:  trans 
•    cos  fdlcare  aliquos,  non 
folum  pueros ,  fcd  ccia 
viro5  ,  intantcs  autem 
perf^amma  ferri  .-i  ma- 
cribus.Videbatur  autcm  qujEdam  cffeexpiacio,  &:  purgatio. 
JExiftimo  aurcm  hoc  fuilTc  Achazi  peccacuin. 
I.p.inti.e.13.  .jtioSEPHVS.  In  Hicrofolymisidolorum  aras  inflitU!C,& 
fupercas  facrincnuit,  in  quibus  etiam  fuum  in  holocauftum 
obtulic  filium  more  Chaninxorum  . 
I.j.Com.in  ^iCYRli.LVS  ALEX.  Poi^  lonacham  Achazusncqua,&: 
'     ^^    ^  apoftataj&incrrorisc^novolucatusregnauic.Coluiccnim 
^  ligna,&:Iapides,  &c  omnem  miiiciam  c^li  ,craduxitque  iiliii 

fuum 


funm  pcr  igne,fi  quidecum  demonijs  obculir^Sic.Svrornm 
rexc.ipicns  Ail.ich  ,ad  matc  rubju  pofK.i,  S<  habicacorcse- 
nis  o{  c  d:-ns,in  ea  Syros  Iiacuic,il:c.Rcx  auce  Hierorolymo- 
rft  ft^gncLcni  S\  ros  ad  propria  remcafle,&:crcdens  preua- 
lcrc  concra  Ifraciicarum  rcgc ,  txcrcitu  iuum  aducrlus  cuin 

armauit,  &:  congrcirus 
XV[. 


CAP. 

t  Nno  decimv)Ieptinir>  phacco  filij 
Romclix  rcgnaiiit  Achaz  filius  loa- 
thanregislii  1;.  Vigintiannoi-iierat 
Achaz  cum  regn.irc  ccepiiref,&  fedc 
cim  annis  legnauit  in  lerufaicn.  no 
fecir,  quod  erat  placitutn  in  confpe- 
6I11  domini  O^i  (ui ,  ficut  Dauid  pa- 
tcrcius.fcdambulauitin  via  regum  Ifi-ael.  Infuper,&fi-  \ 

a    ^lnholoc^ulhim.    b    flnvallcBf --11110  i.h.Kcerc  vjlUs  lUijpmon. 

a  liiimfuumconfecrauit,  transfcrensperignem  fecundum 

idola  gcntium  ,  qu.T  dilTipauit  dominus  coram  filijs  Ifi-acl. 

ImmolabatquoquevictimaSj&adolebatincenfumincx-  t  cordia:  qtu  populum 

celfisA  in  coUibus,  & lub  omni  iigno  t  frondofo.  t  Tunc  \   "^^'^'''^  l«bcrauic,fi- 

afcendit  Rafin  rcx  Syrix,  &PhaceefiIius  Romelixrex  If- 

rael  in Icrufalem ad pra^liandum.  Cumque obfiderent  A- 
b  chaz,  nonvalueruncfuperareeum.  In  temporeillo  r^fti-  y 

tuitKafinrexSyrix  Ailam  Syri^s,  &ciccitIudxosde  Ai-  * 

la.  Et  Idumarij&Svriveneruntin  Ailam,&:habitauerunt 

ibi  vfque  in  diemhanc  .  Mifit  autem  Achaz  nuntiosad  r 


bcUo ,  ira  Dci  tacicncc 
daiiiliiiis  cfi  ,  propccr 
impicciccs  fu-is  miil- 
C.1S, ^  maximas.  Ea na 
quedicccntum,  &:  vi- 
ginci  millia  cius  milicii 
ablfraclicis  occiliiunc 
&:c.  H.Ec  palHis  ab  If- 
ra  jlicis.mi  lic  ad  rcgcm 
Ajyriorum,  &:c.  i 

b  T^on  valnenint  fupt-  " 
ra^eeTt.  ^  ANGELO. 
No  potucrunc  Icrufalc 
dcbellare,  quiaauxilia 
rus  cft  ei  dominus ,  vc 
fub  occalionc  miferi- 


lium  fuum  nunciarcc 
dcVir^inenafcicuruni 
ficuc  Ifai.T  propbet.f  li 
bercomemorat.  Hu.c 
no  fuo  mcrico,  fcd  Do 
minigracia  olfededo, 
cgredi  loccurfum  Ifa- 
las  iubecur  ad  cxcremfi 
aqu.Edudus  pifcincjM.i 
perioris  in  viaagn  ful- 
lonis,&:c.Ergo  Dcus noca regis  mifcretur,  quc  indignii  ^iti 
mabac  laluce ,  t|  populi  fui.  luxta  anagogc ,  R.alin,&:  Phac.v 
icferuhcurad  ha;recicos ,  qui  LO.if-nciiinc  fibi,vc cxpugnciu 
Ecclciiam.  Eosa-item  argumccorum,&: dialcitic^ arcis gla- 
diis  dimicarc nuU;  dubium  efi- ,  vc  qui  inccr  fe difcrep.in^c,!!! 
Ecclelia,'  oppugnanoncc  j^fcnLian; ,  iuxca  illudquod  Hcro , 
dcs,.Si: i^ilacusinccr  fc difcocdanccs ,  in  domini patrioncaini ' 
cina  federancur . 

a  Mufich 


PiaiAci 


Tr5»iatio  p«r 
i^iic  4uplcx. 


Mo«taitaro< 
xua>. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
C  A  P.    X  V  L 

A7S(jio  de.fe.  Hic  incipit  fcxca  pais  ,  in  qua  agicur  dc  hii,q 
faftafunccemporc  Achnz  regis  lLid.c,  in  quo  ccrmina- 
tum  fuicregnii  Ifrael.  Igitur  primo  dcicribitur  iptius  Achaz 
multiplcx  prcEuaricacio .  fecundoregni  Ifracl  cerminacio.c. 
ly.Prxfens  vero.c.diuid)t''in  quacuor  parces,  quia  prinio  dc- 
fcribicur  Achaz ,  vc  peruerfus  ia  conucrfacone ,  fecundo  vc 
incrcdulus  in  prophccxa  dcnunciationc,  ibi,  Miftt  a.utcm  A' 
f/j«:!^.  ccrciOjVC  ^phanus  inrcligioneibi,  Cww.^w  >'/(i//7er.  quar 
to,vc cemeranus  inadulacioneibi,  Tulit  autcmrex.  Circapri 
nuim  cangitur  pcrueriicas  Achaz  in  omicccndo  legis  opa  ad 
q  cencbat^^cum  dicitur,  T^nfecttyquod  erat placttum in  cojpc&it 
Dni.  fccundoconimittcndo  ca,que  prohibcntur,cum  dicic^ 
1  Sedamb.&c,  idolisimmolando. 

t  Jnfuper.  liiudpoccliincelligidupliciccr .  Vnomodopcr 
morccmfiljj.quialicucdiitumfuicLcu.io.a.  Idolu  Molocli 
craca:reum,(.S<:  incus_,concauum  ,  6c  in  illaconcauicace  fiebac 
ignis  quoufque  iliud  idolum  ellcc  ignicum,&:  cunc  in  mani- 
bus  idoli  poncbacur  pucr  idolo  cofccracus,  6c  faccrdoces  ido 
li pcrcuciebancincympjnis,  ncp.urcs  audircnc  clamorem 
pueri  moriencis ,  &  ccedcrcnc  ipfum  line  artlittione  cr.afiffe 
ad  gloriam,&:  propccr  hoc  locus  illc  vocacur  Thophcc,quod 
fign.actympanumin  Hcbrxo.iSi  llcquod  diciturhic,  Tians- 
ftrensperignem.  mtcUigicur  decranllacionc  de  vita  pixfcnci 
adaliam .  AliomodointcIIigicurlincmorccfilij.Exhoc.n. 
Op  ignis  het  virtuce  purgaciua,,iicuc  vidcmus,  q»  mctalla  a  ru- 
biginc,&:  impuricate  purgantur  pcr  ignem,  (ic  crcdcbant  an 
tiqui,c},  purgarct ab mipuricacc  fpfiali,  &:.  vfq ;  hodie crcdunc 
hocTarcari.iSd  loextrane.  vcnicntes  ad  pr^lcnti.i  Imt?atori$ 

tranicunt 


cranfcnnc  inccr  ignes  facto.?  liic,i.V  indc,vt  fic  purificaci^ppa 
rcnnt  coram  ipfo.  Ec  forf]cr<n  vcroque  modo  Achaz  idtjloJa- 
crafccicde  nlijs  fuis ,  vauni  crans fcrpns  pcr  ignem .  primo 
modo  olfercns  ipfum  idolo,  alios  auccm  purgans  per  cranfi- 
cuui  incer igncs.vndc  hic dicitur  in  fingulari,  Filiumfuii, qua 
fi  dclignans  illum  cranslacum  pcr  ignem  dc  vica  prxfcnci  p 
morce,&..huicmododicendi  concordac  lofcphusdi.  quod! 
Acliaz  filiu  fuij  immolauic  idolo  in  holocaufiu  .  Holocauftri 
•n.cfi  facrificium  cocum  inccnfum.i.vcro  Par.2.8.  dicicbir,']: 
Achaz  luftraui  c ,  idefi ,  purgauic  filios  fuos  in  ignc ,  quali  11: 
hoc  dcfignans  alios  filios  fuos  purgacos  fecundo  mo  pdicto 
5  Etfub  omni.  In  calibus  cnim  locis  delcSabilibus  aliqua ido 
la  colcbantur. 

4  Tunc  af.  ifficnimduo  reges  Dco  pmittcntefucruntadir 
uicc  pf^dcrati ad  inU.idMC  Achaz  demcritis  luis  cxigctib" 

5  T>{on  va.  quia  non  pocuerunc  capcre  lerufalc  propter  mu 
roruiii  fortitudinem,  vc.dicic  lofcphus  . 

.6  In  tcmporc.  Vidcns  enim,q,  non  pocerac  capere  Tcrufalcn^ 
dimifitobfldione,&;expugnauitAiIa,cxpcllcsindeIudeo' 
7  Mifit.  Hicconfcquenccrdcfcribitur  Achaz,  vt  incredukij 
prophctica:  denuntiacioni^in  quod  hrEfai.7.  q,  Efaits  <\i 
nuntiabac  fibi  falucc  a  dtio ,  &:  q,  fuper  hoc  percrec  lignuir 
{cd  ipfe  renuic,&  ad  auxilium  humanu  rcfugic.  Scicndum  r 
q,ficutdicicIol"cphus,reccdcnte  rcge  Syri.ead  tcrramfi;.' 
Achaz  fc  crcdidic  pr.ruaicrc  regi  Ifracl,  &:  egrelliis  efl  ad  pi 
gnam  cpntra  cu,&:  multi  de  fuis  trucidati  func,  &  captiii.ic 
vt  hf.2.Para.2S.&: cunc  Achaz  mifit  nuntios ad  rcgcm  Ali 
riorum  pcccns  auxilium  ab  eo,vt  hic  ciicitur.  &:  fuppofuic  I 
tribuco  cius .  Afcenditaijc  rcx  Aliyrioru  in  Damalcu  iii  tl; 
uore  ip{ius  Achaz,q.aillacracciuicas  mctropohs  ccgni  Syrit: 

Perce. 


M  O  R  A  L  I  'l'E  R. 

1  ^»nodecimo fe.Th.fi. E^.reg.,yfcba.&c.  dequofubdicui. 

2  ir.fi(pcr,&c.  MOR ALITER.  aucem  filios  liios  per  igncm 
transfcrrecft  ipfos  in  ignc  cupidicatis,&  lafciuie  m  pra.fcnti 
vica,quaE  tranlitus  cfi  nutrirc. 

lamola. 


t  Initnola.qu()(jiievi.in  ex.&c.  HoG  uuccm  nioralicerIacic,qi 
bona  lua  con  fumit  in  adibus  vanitatis . 
3  Etfubomni  li.frondo.  quod  facit  h.omo  moralitcrluxuriol 
viucr.do.ad  hoc  enim  circa idololatrne  loca arbores  >& hi< 
pkntabantur,vc  ibi  luxuria:  adiis  cxcrccrcntur. 


9^S 


111 1.  Regum 


■i£i"^ 


[^  Theglatfiphalafar  regcm  AfTyriorum ,  dicens: 
Seruusruus,&£'iustuusego  Iuiil..  ACccndc&c 
(aluummcfac  de  aianu  regis  SyrijE'&  dc  ma- 
m  rcgls  lirael,c}ui  confurfcxerunc  aducrrum-» 
me.   Et  cum  colicgiflec  *  argentum  &  aurum 
quod  inucniri  potujt  in  donio  domini,  &:  iru 
theraurisregiis,mi/]t  rcgi  Ailyriorum  mune- 
ra,  Cjui  &c  acquicuit  voluntati  cius  .   Afcendic 
autem  rex  Afiyriorum  in  Djm.ifcum  ,  & vafta- 
uit  cam  ,  &  traniluiic  habiratorcs  eius  Cyre- 
nem,  Rafin  autemintcrfccic.    Pcrrcxit<^'ue  rex  i 
Achaz  in  occuriuriL.  Theglathphalafar  rctji 
AfTyriorum  in  Damafcum  .  Cumque  vidiflct  - 
,  altarc  Damalci,  niiutrex  Achaz  ad  Vriamla-  ? 
cerdorem  cxemplareius,  6iiimi!irudincm  iuxta  ■» 
ouinc  opus  eius.    Extruxuque  Yrias  lacerdos 
altare.  Juxta  omnia  qusc  t  pra^ccpcrat  rex  A- 
chaz  de  Damafco,  itafccit  Vria  faccrdos,  do- 
ncc  venirec  rex  Achaz  de  Damafco.Cumquc  r 
veniflec  rcx  de  Damafco,  vidit  altare,  &:tve-  ^ 
neratus  eft  illud  .    Aicenditque  &  immolauic 
holocaufta  &:iacrificium  fuum ,  &  hbauic  liba- 
mina,&fuditfanguinem  Pacificorum,qu2rob- 
tulerar  fuper  altare .  l^rro  alcare  ^rcum ,  quod  7 
crat  coram  domino,  ttranltulicdefacic  tem- 
pli,  &de]ocoaltaris,&de  loco  templi  domi- 
ni:poluitque  illud  ex  iatere  altaris  ad  aquilo- 
nenu  .  Pra^cepit  quoque  rex  Achaz  Vria^lacer- » 
dotijdiccns:  Superalcaremaius  offerholocau- 

ftum 


Cap.  XVl.  5)^6 

flum  matutinum,  &  facrificiumvefpertinum,  P 
&  holocauftum  rcgis&  facrificiumeius ,  &  ho- 
locauftum  vniuerli  populi  tcnx,  &  facrificia 
eorum ,  &  libarnina  eorum ,  &omnem  fangui- 
nem  holocaufti ,  &  vniuerfum  fanguinem  vidH 

^  m^  fuper  illud  cfFundes.  Altare  vero  jcreuncL. 

'^  eritt  paratumadvolunratemmearn  .  Fecitiei- ^  •    ., .  . 

'  .  .  .  P      re"tmth«.iH 

tur  Vrias  laccraos  luxta  omnia  qua:  pra^cepe-  ^uarrcidurr . 
J'  ratei  rexAchaz.  Tulit  autemrex  Achazcxla-  pbcuemTni" 

tasbafes,  &  luteremquie- 

rat  dcluper,  &  maredcpo- 

fuii;  de  bobus  lereis  qui  fu- 
11  ftentabant  iliud,&  pofuitfu 

per  pauimentMm  ftratum  la 
'3  pide.t  Mutachquoquc  lab-  *  \banc:&jtaMufach  E 

bathi  quod  ^dificaueratin      fabb.5tbi  giizophyla  tJxi»?:!!!"?" 
"*  templo,  &ingreflLim  regis 

%  Nnn  rauli  ic^igionis  fed  Iiiilus. 

exterius  conuertitin  teplum 
'^  domini  propter  regem  Af- 
fyriorum.  Reliqua  aute  ver- 
borum  Achaz&qucefecit, 
nonne  h^cfcripta  funtin  li- 
brofermonum  dierum  re- 
gum  luda  ?  Dormiuitque  a- 
chaz  cum  patribus  fuis,  &  fe 
pultuseftcumeis  inciuita- 
teDauid,  &  rcgnauit  Ezc- 
chias  filius  eius  pro  co. 


hi  mqiurerc, 
vcl videro  q J 
a  Mlifuh  iy«0^;.Rab.  f^dim    Mj- 

cfi  edi ficmni  policu  '?<^''  rabbathi. 
inveflibLilotempl,-,  AnscWus. 
vbi  rcges(|iiado  fab 
bachoad  tcpluibap, 
clecmofvn.i  mitce- 


ciiim  c(i  rWu  ,  (icuc  '«^«"««.fi- 

1        -  r        j     -     iie  locus  te.- 

corbona  f.Jceidotu.  ^„5^  ,•„  q„„ 

Mnfath  qtioqne  &c.      cciftodej  nii- 
R;ib.Non  idco  COn-  nebant  ,   qui 

uercic  iii  ccmplu  do  [^''t^atho  exi- 

n>ini,quod  in  co  cul  officio. 

tui  Dci  fcruircr,  fcd 

vtcfiteplo  propha- 

naretur,  ttudenspla 

cere  regi  Aiiyrlpru 

magis  quamDeo.vc 

cum  illuc  veniretii- 

lud  vides  cocupifcc 

rec,  &  auferret  licuc 

alia  muka  Achaz  I3- 

bi  tnbuentc:  quo  in 

ueiiirec  graciam  il- 

lius.  f- 

#CAP, 


NICOLAVS  DE  LYR  A. 

1  Terre.rex  &c.  ad  regratiandum  ci  vcrbis  &  muncribus  & 
obfequiis,  co  quod  intcrfccerat  eius  aduerfarium. 

2  Cumque.  Hic  confcqucntcr  defcribitur  Achaz  vt  propba 
nus  in  rcligionc ,  id  eft,  in  vcrocultu  Dei,quia  fecitinatrio 
domini  altare  facrilegum ,  amouens  altare  quod  erac  cultui 
diuino  confccratum.  &  hoc  efl  quod  dicitur  hic.  Cumque  vi. 
quoderatdcdicatum  cuitui  idolorum. 

j    Mijit  rex  .Acba%j6'  c  qui  erat  fummus  faccrdos  in  Icrufa- 

lem. 

4    Exemplar  eius.  vt  facerec  confimile  in  atrio  templi  domi- 

ni ,  quod  &  factum  efl.  vndc  fubditur. 

j     Cumqne  renijfet  rex.  fcilicet  Ach.iZ. 

6  Vidit  aliare  &  venc.eji.  contra  di uina  prxccpta. 

7  Vorro  altare  £rcum  cjucd  erat  coram  dommo ,  irar.jluUt de  facie 
templi,  &deloco  altarit  &  de loco  templi ,  &i.  ne  fupcnllud  fie- 
rcnt  hoIccaufta&:  facrificia.vndc  fubditur. 

8  T^&ie\>it<]Mciuerex.Acha7^Vri£y&c.{\\T^<:X3\x.^XC  maius, 
&c.id  cft  fupcr  illud  quod  crac  fadum  dc  nouo ,  quod  repu- 
tabac  raaius  iandticatc ,  licct  cflct  facnicgum  in  vcritatc. 

9  Mtxre  vero.  quod  fucrat  domino  dcdicatu  -•  erit  paratimu 
id  cft,  vt  fiatmdc  quod  mihi  pl.icucrit.  Et  dicunc  cxpofito- 
rescommunitcr,qu6dinde  fccicillud horologium  famo- 

fum 


fum,  de  quo  habetur.infra  zo.cap. 
»  I  o  Fccit.  t.inorc  regis ,  &  iam  corrupcus  idololatria. 
1 1  Tulit  au.  em.  Hic  con  fcqucnccr  defcnbicur  Achaz  vc  ce- 
mcrarius in  adulstione ,  quia  vc  plaGerccregi  Airyrioru.ii  a- 
mouicca  quaecrancad  cultum  diuinum ,  &:  fpecialitcrqua: 
pertincbanc  ad  deuocioncm  regum.&:  hoc  eftquod  dicitur. 
TuUt.  k\ efl,luceres.  10.&  lo.bafcs, de quibus  habctur,  fupr^ 
^.Iib.cap-y. 

\z  Etpofuit.  vcnoneflencadaliquodobfequiumindiuino 
cultu. 

1  j  M"fach .  Dicunt  expofitorcs  communicer ,  quod  crap 
quoddam  gazophilacium,vbi  dicbus  fabb.ithorum  poncb^ 
tur  oblatio  rcgum  pro  agendis  ncccflariis  in  remplo.  Ra.Sar. 
dicit ,  quod  crac quidam  locus m  porticu cepli  gratiosc  coo- 
pcrcus ,  in  quo  fcdcbat  rcx  in  die  fabbathi  &:  iri  folemnitati- 
bus  magnis. 

1 4  Et  irfjiriffim  re.  Erac  cnim  quxdam  via  de  domo  regis  ad 
tcmplu  m ,  per  quam  rcx  vcniens  ad  templum  pocerac  vide- 
ri ,  ic  illam  viam  lic  obturauic ,  quod  non  poccracper  illan) 
viam  aliquis  ingrcdi  templum  domini. 

1 5  Tropter.  id  cft ,  vt  fi  rex  Affvriorum  illuc  vcnirec ,  vide- 
rcc qunliccr  amouiirec  culcum  t)ei,& qudd  non  eflec via de 
paUitio  rcgis  adtempjum  j  vdic  Achazfeoflcndcrcccran- 
lilfc  ad  iultum  regis  Aliyriorum . 

cap. 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

7  Torro.  Et  idem  fecitdc  luteribus,  &  de  mari,de  amco  &: 
Miifach  fabbachi ,  vt  habctur  infra eod.c.  Per  altare  a,'ncu  in 
quo  offcrcbantur  hoIocauftajfignificaCcor  humanu,  m  quo 
acbcnt  cfFcrri  dcuotionis  facrihcia.quod  de  loco  fuo  trasfcr 
tur,  quando  cor  humanum  a  Dco  pcr  mortalc  pcccatQ  auer 
tmir.in  mari  a^nco  lauabantur  facerdotcs  oflercntes,in  lute 
ribusautc  ollcrcnda;  carncs.Igitur  mare  transfcrtur  hc  loco 
iuo,quando  offcrenccsacccdunc  immundi  coram  domino. 

Efa.i. 


Efa.  I  .d.  Cum  multiplicaueritis  orationemynon  exaudia,  mawisenim 
vejirx fnn-iKincplendifunt .  Scd  lutcres amouencur , qii preces 
indebitc  oflTcruntur .  Vndc  dicic  Bcda  fupcr  Marcum ;  Eft 
oracioquxpeccatumfacic.  Etfcquitur:  Qu^ienimdediui- 
tiis  vcl  honoribus  feculi ,  autcertc  deinimici  morccfolici- 
tusoblecrac,  ipfe  ininfimis  iacensvilcs  ad  Deumpreces 
^iccic .  Mufach  fibbathi  fccundum  glo.  locus  erat  vel  ga- 
zophilacium,  inquo  rcgis  oblatio  poncbatur .  Moralicer 
igitur  Mufach  amouere ,  eft  oblacioncs  ecclefix  debitas  vcl 


confuctas  fubcrahere. 


MORA- 


947        Glof.ord.&NicoIaideLyra.         5)48 


rcxi 


)    fti»rrmo 


C  A  P,    XVII. 

Nno  duodecimo  Achaz  , 
rcgis  luda  rcgnauicOlcc 
lilius  Ela  in  :>amaria  lu- 
per  Ifrael  noucni  ani)is,  » 
fcciti-];  maliim  coraindo  i 
mino ,  fed  non  ficur  rcircs 
lii-.icl  qui  ante  cum  fue- 
runt.  Contra  huncafcendit  Salmanafar  rcx  aC-  4 
fyriorum,  &  fadus  cltei  Olee  fcruus,  redde- 
batqueillimbuta.  Cumqucdeprchendiflctrex  f 
U  Aflyriorum  Ofce,  quod  rcbcllare  nitensmilif- 
fet  nuntios  ad  Sua  regcm  ^gypii ,  ne  pra^ibret 
tributa  regi  Aflynnium,  ficut  fingulis  annis 
f  (UuRt.       folitus  erat  \  obfedit  eum ,  &  vindlum  mifit  in  j 
f^   carcerem.  Peruagatufcjueclt:  'omncmtcrram, 
&  afcendens  Samariam,  oblcdit  eum  tribus  an-  t 
nis.  Anno  autcmnono  Oiee,  cepit  rcx  AlTy- 
riorum  Samariam ,  &  tranftulit  Ifrael  in  Afly-  t 
rios,  pofuitcjuccos  in  H  ib ,  &:  in  Habor  t  iuxta 
fluuium  Gozam  in  ciuitatibus  Medorum_,.  Fa-  6 
6tnm  clt  autem  cum  peccadenc  filij  Ifracl  do- 
niino  Deo  fuo  ,  cjui  cduxerat  eos  de  terra  ^E- 
gypti>de  manu  Pharaonis  rcgis  ^gypti,co- 
luerunt 

'  N  1  C  OLAVS  DJi  LYRA. 

C  A  P.    X  V  n. 

At^o d-todecUm .  Hic cnnfrquen  er de(i. ribtiir ccrmfna 
cio  rcgm  Ifrr.cl .   Chxa  quod  pnmap,  niairpopuli  If 
raeltranflacio.fccLiado  popali  Gcncilis  a  JdiidiojDt ;  ^/rfii'<- 
xit  aHtetnrev^'J]]'.o-c.  Prima  in  diias.qina  primo  defcribrrur 
di<5t.i  trann-icio.fc<  undo  cranfhtionisc.  iifa&  ratio,  ibi :  f  4- 
Hum  efi  auieni .  Circa  pnnvam  diciciu'. 
j  ^««orfMo.InprfMcipioprarccdinc-s  cd^,ci,  Achazcocpic* 
rcgnarcanno  ly.Phacccqui  rcgi-.aii!C.io.ai-ims,vc  df  in  co- 
dem.  c.  &  fic de  rcgno  Phaccc  vnm  rcmai-K.-baiu  nifi.  ^.anni 
ad  pUis,.qfi  Achazcgpic  rcgnare.Cti  igit^Ofce  kcrfcdo  Pb.v 
cec  rcgnaucric  fi  co,  fcquit'q>  Ofec  c^pic  rcgnarc anno  quar 
to  Achaz.Ad  hocdicuncaI:qui,q)  liccccuccccpcnc  icgnare 
ipfcOfcc,cfinonobc!nuicrcgnu  inpacc  vi"q;ad  u.auiiu  A- 
chaz.&:  fccundu  hoc df  hic  primo  rcgnailc.  i  z.anno  Achaz 
Xpacificc.-  quia  odo  annis  ancc  habucrac  guerra  cii  amicis  ip 
fius  Phacce,qucm  occidcrac.  Alij  vcro  dicunt,  q,  odo  annis 
fuir  feruus  regis  A(Ty i  ioru.  S>c  vlnmo anno  qui  fuic.  1 1.  iplius 
Achaz  ncgauic  cicribucumd^  ficdicicur  cxprclscinccpitre 
regnarCjVidcliccr  canquam  libcr  a  feruicuce  cribuci,&:  fimili 
modoexponiturduplicicerquod  fubdicur. 
z    T^iHcm.  fcilicec  in  pacc  modoprardidlo,  vcl  libcr  a  cribu- 
to,  licct  pluribus  annis  ance  rcgnaucric,  vc  diitum  eft. 
5    Fecitq;.  cius  madata  cranfgrcdicndo.  fcd  non  licuc  rcges 
jfrael  qui ance eii  fucriinc,quia  pcrmilit  populii  ifracl  afccn- 
dere  in  Icrufalcin  folcnitacibus.-  qCl  non  pcrmifcrancalij.Si- 
cuc.n.diiitii  fuic. ?.Reg.c.  1 4.  It roboam  pofuerac  cuftoclcs  in 
viis,ne  aliqui  de  regno  fuo  dcuoci  afccndcrcnc  in  Icrufilcm 
orare.&  icafcccruncalii  regcs  ipfum  fcqucnccs,  fed  illcamo 
uicCuiusca  fuit  vc  dicic  Ra.Sa.q>  viruli  aurei  quos  fccci.ic  le 
""        roho.im. 


Dinifio. 


7  lucrunt  dcos  alienns,  &  ambulauerunt  luxtaj^ 
rirum  gennum  ,  quas  confumpferat  dominiis 
in  conlpcdlu  filiorum  lirael  &  regum  Ifracl , 

*"  Alus  OiVTKicrum. 

quia  fimilicer  fcccrant  .  e:  t  irritauerunc  filii 
llracl  vetbis  non  rcctis  dominum  i)curn  fuum , 
^xJificauerunt  fibi  cxcelfa  incunclis  vrbibus 

a    5^  Id  r.:  a  citlro  vl'>iuc  aj  ciuiiacrm  . 

y  fai?> ,  aturrccullodam  vlque  ad  ciuitatem  mn 
nitam.Fcccruntque  fibi  ftatuas  &  lucos  in  omni 
collc  fublimi,  &:fubtcromne  lif^num tncmo- 
rr.lum,  &  adolebant  ibi  inccnlum  lupcr  aras, 
mmorcm  gcntium,  quas  trantlulcrardominus 
>o  afaciccorum.  Feceruntque  vcrbapcfllma,irri- 
I,  tantcs  domii)ura,  ik.  colucrunt  immunditias^ 
dcquibus  prasccpcrac  dominus  eis  nc  facercnt 

a    f  Monuit  Cc.  i.T.mot .«..  Tcftificor  coraui  Deo  3c  lefu  Chrifto  &c.     ' 

u  verbum  hoc.Ht  teflificatuseflidominus  in  Ifra^ 
&:  in  luda  pcr  manum  t  omnium  propheta- 
rum  ccvidcntium,  diccn.s:  Reuertimini  a  viisi 
vellrispeflimis,  &  cultodite  prircepta  mca,  & 
tcgremonias  iuxta  omnem  legem  quam  prns- 
ccpi  patribus  velhis,  &  t  ficur  mifi  ad  vos  ifc 

13  manu  kruorum  mcorum  prophctarurrL..  Qui 
non  audierunc   ,  led  indurauerunt  ceruicerawJ 
fuam  ,  iuxca  eeruicem  patrum  fuorum  ,  quij 

no- 

roboa ,  ia  cr.ac  .imoci  6c  capci  pcr  rcges  Syna:  &  Aiiynoruu»,  | 
cjiii  ccrrum  i  Inm  dcpradaci  fucranc  .•  vc  pacec cx  prxdictis.. 

4  Coiit  a.  l"i';mo  .uino  qiio  rcgnauic  immcdiac.:-  poff  Pha- 
ccc.iiL  cx  CLJnc  {iiic  ci  ir.bucaiius.c«cc!'a  paccnc  vfquc  ibi. 

5  Ocft'd,i.  Hr.cdicirurhicpcramicipacioncm.-quiahocfa 
dum  tiiicin  [incicjjni  Ofcc,qiiando  S.imanacxpu^iuca ibi 
dcmcapcus  fiiic. 

6  laciiim  efl.  Hic  confcquciiccr  ponicur cranflacionis  liloci 
raciojquia  otFcndcrac  Dcu;n  iuuin  mulcipliciccr.  &c  idco|n  ' 
mo  circa  hoc  ponicur  coni  cranfgrciho .  fccundo  cr.inf^rcf- 
fionis Lcpiehcniio ibi ;  Et teif ijic.iinscji.  ccrciocorum oMw- 
racio  ibi  ••  xiuincn  andierunt.  Circa  primum  dicicur  :  Fdlium 
f/i.  mukipliciccr  tSs:  longo  ceiviporc . 

7  Et  ami.  propccr  quod  iulium  erac,qudd  ipfi  fimiliccr con  1 
fumcrcncur ,  &c  cijccrcncur  dc  cerra. 

8  Ec regum.  Fftud  rcfcrcur  ad  illud  quod  pra;miccicur :  luxc 
ricum  genciu :  qu:a  rcgcs  [fracl  primo  dcclinauerunc  ad  idoj 
lolacr  iam,&:  cx  confcqiicnci  populus.vndc  ffcqucnccr  dicKi 
cft  in  pra:ccdcncibus ,  quod  rcges  Ifrael  ambulabantin  vir' 
Icroboamqui  pccc.auic,  &  peccaic  fccic  Ilracl. 

9  ^tunc.  Vocacurhiccun-ircufioduinforcaliciii.vbifuncf 
pauci  habic.uorcs.  Ecielf  fcnfus,  quod  a  minima  villa  viqi  ai 
maximam  in  omnibus  vigcbac  idololacria. 

10  Fcc.-runt  ver  id  clf,tada  liiic  opcm,eo  modoloqutdi  qu3 
dxiiur  fupra.i.Iib.c. i.i^st/c/^  perhmn qtcdfatlAmcjt. 

1 1  Et  colncrwit,  id  cff  idola  qu(^a  ludxis  vocant  immiidicic. 

12  Ettefiifi.  Hic  conicqucntcr  dclcribicur  pcccanciumrc- 
prchenlio ,  vidcliccc  pcr  prophccas  a  Dco  milibs , qui  craiit 
digni  fide. 

1 3  Q^i non  aitdierunt .  Hic confcqucntcr ponicur coruni  ob- 

duracio  in  malis  pcrfcucrando :  idco  lubdicur . 

.'A  Et 


MORALITER. 

1  .Anno duodecirno .Acbaxregis ludx. rcx  a rcgcdo.Igic^p  Ofce 
rcgem  qui  malum fccic coram  diio.fignifitacur  nulus piA-- 
lacus,qui  male  Ic  h.ibec  iii  rcgendo  popnlum  (ibi  commiGu 
aDco.Ec  quoniam  'juif^cit peccatum^fernus e£l pcccati,  loan.S. 
d.3^  pcrconfcqucnsfcruusdiaboli  efi.idcofcquicur. 
4  Contra  hunc  afcen^  .r.n-  .Affy.&c.&  faflus  cji  ci  Ofjefer.  Salin.V 
nafar.n.interprccac-fciicicns  carceic.Qupd  coiiticnicdiabi»- 
lo,  quiaccicwiidinalitcrfcicfcad  infcrni  carccrc  dcpucacii. 
AfTyri)  vcro  fadunj  vigilatices  uiccrprccanf^.pp  quod  pcr  cos 
d.cmoncs  qui  luinqua  dormiunc,  fignificant.  Ec  f  jc  pcr  S.il» 
iiianat:rrcgcni  Ailvnorum  fignific^aciirprinccps  d.cmunii, 
t ui  malus  prxlacus  fcruus  crhcicur :  g.a  pcr  moi  calc  pcccacri 
C!  lub::citut.fcdquonia  pcccatoi-  nooflacim  habicuaturm 

inalo 


inalo  firmiccr  &  fixc ,  fcd  aliquando  vulcad  bonuni  rcdire. 
t^icuncdiabolustbrciuscuiniuipu^nacjvcpcrconiucciidme 
pcccandi  hgacum  ipfum  ccnc.ir-  quiaconlaccudopcrmo- 
dum  nacijiu-  luclmac,  idco  lUbdicur. 
■j-     CionqH-dtfireiKndijfn.  Scquicuv. 
t    Et  ajc.  ndiits i al.Obf.^dt,  Ec c.ipra ciuicaccc.ipcus  fuicrex c- 
iusOf.v,  pcrqucm  vcdiducU  p)  ;Iusp!.uusdcIignatur.Ec 
qni  ad  calum  pr.vlaci  fcquiturcafas  p.3piili,  fccviiidum  quod 
dicic  Gieg.in  palto.Ciun  p.nf  ar  pcr  abrupca gradicur,confc- 
qucnsctt  vcgrcx  ad  pr.ccipiciumfcquacur,idcofcqi.iitui*. 
f    Et  iraiifiut(i.\d  clt,populii  pr.rhuo  malo  fubdicuin  in  fuLi- 
]ed!()ncm d.vmonum.  Huiusauccm c:xi'\{:i fubdicur. 
6    FaSium  tfi  autm  cum.  Vbi  ditiiis c  pouicur  mulcipliciii  pcc 
Utorum  pcrpctratio,$c:  peipctratiia  obflinatio:  qu.e  tucriin: 
**^-*  ",  -1  caiiu 


^45> 


um 


^      *  Auguffinus.  Pcr 
A  longum  cempus  po- 
,,<imM-  piilus  Ifraclcum  Dei 
liJ^'"P-  Icgem  &  Prophcta- 
j^,p|-g.  ram    dida  tranfgrc- 
zea.  dicns,  idoJacoicndo, 
Dominum  ipfum  co 
tcmoerct,  quipactcs 
fucsdcccira  Aei  ypci 
duxcrar,in  maiULs  i.-  e- 
tiucr.-jdicus^pcfi  plu- 
rimas  popiili  ffragcs, 
&  vrbiu  obfcfiamm 
cucrfjoncs,  dcccm  cri 
bus  que   in  partibus 
Saman^'  fucrunc,  a  ta- 
cic  fua  pcnicusproij- 
cicbac ,  &:  rcgcs  AiTy- 
riorum  Saimanafar.f. 
&:Tcglarphalafar,qui 
bus  cos  capcuandos 
S>C  cranf lacos  tradidc- 
rac,  Ssmaricasprocis 
cuftc  dcs  vidcliccc  cx 
■  nnilcis  gcncibus  &  vr 
■o  bibus,necflctinculca 
a  tcrra  congrcgabanr. 
l  C^os  leoncs  nibente 
,  l>omino,  quod  cum 
rion  mciuiilcnt,  dda 
ccrabant,  &:c. 

•i:  Hcbrci.Ccrncns 
Olcas  rcx  Ifr.iclahdu 
{ioi  cilc  viculos  au- 
rcos,fuIiuliCprelidia 
P'~  Que  pr  Aicmt  lei  oboa 
J^filius  Nab.ath  in  tcr  e 
fii^hmit-bus,  ncquis 
"Hjcrofolvmam  cfccn 
derct.Nam  dc  vnuicr 
fis  rcgibus  Ifrael  ro- 
minacim  fcriptii  eit : 
^mbidahit  in  viis  lero- 
boam^C'  in  pcccatis  eius. 
Ac  dc  Ofca ,  Fecitque 


Cap.    XVII.       C)jo 


t  nolueruntobedircdomino  Deofuo.  Ectabicceruntleo-iti- 

^  -  »    T  Wcft  ege-  T  Aliasttlificationcm. 

ma  eius,62  padtu  quod  pepigit  cum  patribus  eorum  &  teltifi- 

^'       Vcl  CJUil. 

carionesquibus  tcftificatusefteos.  Secui\c[:,  func  vanitares,& 
vaneegeruntj&recutifuntgentesquiEcrancpcrcircumitum 
eoFumIuperquibuspra:ccperatdominuscis,vtnonfacercnc 
ficut&illa!f.iciebanc-Etdcrcliqucrucomni;ipr?ceptadomi- 
ni  l>i  fui  Feccrunrq;  ilbi  conilarilcsduos vitulos&lucos,& 

adoraiieruntvniuerfT.mmiIitiac?li.Scruieruntc]5Baal,&c6- 
fecrauerunt ci  filios  iuos &  filias fuas  per  igne!  i:t diuinationi 
bus  inferuiebant  &:auguriis,&  tradideruntfc  vt  facerctmalu 
coram  domino,  &irritaueruntcum.  Jratuscj^  elldiis vche- 
menterlfracli,  &abftuJiteosaconfDe(5luluo,  &no  remanfic 

.  a     T  VcI^rcgmimIiida,vrcoiHraunitcr,  dici.-ba!urcti.-in.'i<.-i;ininin&Lciii 

nifi  tribus  luda  rantiimodo.Sed  ncc  iple  luda  cufbdiuitman  ^ 
data  drii  Dei  fui:  verum  ambulauit  in  t  crronbus Ifrael,quos 
operatus  fuerat .  Proiecirq;  dns  om ne  femen  Ifrael ,  &  afilixit 
eos  .•&:  tradidit  eos  in  manu  diripientium  ,  donec  proiiccrct 
cos  a  facie  fua,+  ex  eo  iam  repore^quo  fciflbs  crt  Ifrael  a  dorao 
Dauid;  &  conlliruerunt  fibi  regcm  len^boam  filiu  Nabac.Se- 
parauiccnim  Icroboam  IfraeU  diioDco,  &peccareeosfe, 
citpcccarum  magnu.ttambulauerunt  ^  i]  Ifracl  m  vniuerfJs 
peccatis  leroboa qua:  fecerat ,  nec recclTcrur  ab  eis  vfquequo 
aufcrrec dns  ifrael  a  facie  (u:k,  ilcut  locucus  fucrac  i  manu oni 
nium  feruorum  fuorum  prophetarum  .  Translarusquc  cfl  Ifl 
»  racldeterrafuain  Afryriosvfq;  inhancdie.tAdduxitautem 
rex  Aflyrioru  viros  de  Babylone ,  &  de  Curha ,  & de  Ana,  & 
dc  £math,&de  Sepharuaim,&collocauiteos  iciuitarib.Sa- 
marixpro  filiis  Ifracl, qui  poffederur  Samaria &  habitauerQt 

invrbib.eius.Cuq;ibihabirarecoEpifrcnr,n6timebatdfim, 
&immifiteisdiislcones,  qui  incerficiebanteos.  Nunriatum 
q;  cft  rcgi  Aflyrioru  &  diau.-GetcsquastralfuIifti  &  habita- 
rcfcciftiin  ciuitatibus  Sam'ari.T,ignoratt  legitima  Dei  terr?, 


A  P  V 
XVII. 


10 


csifrael     ^  "^"^'"^  1"  cos  dns  leones,&  cccc  intcrficiunt  eos,eoquod 


[idnen  ftcut  rrg 
i/ui  an:e  cutn  fi-ermt. 
Quare  i;;iturinquies, 
fencencia   ludicij  co- 
rum,  vc  abircnc  in  ca- 
pciuicaccm  ,cxecu:io 
ni  mandaca  cft  ipiius 
tcmpore  i   Ccrce  vc 
oHcndcrecur  non  oin 
nino  tuiflTc  crimen  re  b 
gumfuorum,iiiquos 
rciicicban:  cuipam, 

dicc ncc  oracuIoi^.i-«/ca/«.  efl  Ephraim,cotaminatus  efl  lfrael,etc.       thacb,  idola  fucrunt  Hcu.Torum. 

C  A- 


ignorenrrimm  Dei  rerrx.Pn-Eccpitautem rcx  Affyrioru,  di 
ces:  Ducite illuc  vnu  de faccrdoribus,  quos inde capriuos  ad- 
duxiftis,  vt  vadat  &  habitct cum  cis,&  doceat  eos  t  legitima 
Deiterr^E.  Igitur  cum  veniflet  vnusdcfaccrdotibushisqui 
captuiidudifuerantde  Samaria,habitauitin  I3etbel,&doce 
bateosquomodo  colercntdominum  .  Etvnaqu^qucgcns 
fabricata  eft  Deum  fuum .  Pofueruntque  eos  in  phanis  excel- 


a  A  ndnx.  Rab.Ilcx 
x\.A(Iyrius  idcfl, 
diaboluscumfuocx- 
ercicupopulunieccle 
liafticum  obiidendo 
&  dcuaftando  quoci- 
die  atiiciCjCum  cos  ,0- 
pterpcccaca  commif 
iade  fcdibus  propriis 
cucllcns  dcfcrc  in  ter 
ram  alicnam.  vndc; 
Super  finmin.i  Bahylo- 
nis  illic  fedimiis  &  fie- 
uimus ,  dum  recordare' 
muiS'on.  ■    . 

b  EtvnapMcfue.  Rab. 
In  Iibro  locoruin  jc- 
gitur,  quod  fienoth 
&  Neig;lfueruntci- 
Uitatcs  q  uas  conftru- 
xerunt  in  lud;raqui 
deBabykura  craniie- 
fant.  Alimaquoque 
oppidum  xdificauc- 
runtquiadcam  vcnc 
rantdcEmarh.  Ne- 
bahac  &    Tharchac 
ciuitatcs    func    quas 
Hcuxi  in  Iud.Ea  con- 
"  didcrunt. 

II       Rab.  Vidcturiux- 

ta  confcqucntiam  fcr 

monis  6c  idolorum , 

quibus     ha:    genccs 

priusfcruieranc,  hic 

polie  vocabula  intcl- 

'J  bgsquiacumdiauni 

14  ciibt:'EtvnafjH£j;gens 

fabricAta  cH  D:u  fuum. 

quali  ad  cxplccioncm 

fenccnci-fiibkmciiim 

ci\j  Fin  enim  B.:byiuii- 

ci  ffceru;t  Sochoth  Be- 

noih  idcft,  tabernacu- 

la  Benoth,qdcfino- 

menidolr.  In  fequcti 

busoftcndit^Adrama 

lech   ik.   Anamelech 

idola  luiilc'  vrbis  Se- 

pharuaim,itavidccur 

'7  confoques  vt&lNet- 

gel  Cuthcnorum ,  A- 

fima    Ematheorum, 

Nebahath  &:  Thar- 


D 

fnon  cteiiie 
nint. 

Rabbanus. 
Angelomus.     ' 


f  decrfftw '  If- 
raei  (jux  fiscc 

runt.  I 


fn.irn  abf^ii* 
fus  fuerac. 


t  iudicia  rel 
ritum. 


ir 


t  ritura. 


16 


^Et 


cum. 


N  I  C  OLAVS  DE  LYRA. 

1  E'  aliec.  quantmn  ad  cctemonialiaprgccpta. 

2  l-t pafinm.  quamum  :\d  moralia. 

3  Et  tcjiifica.  quantum  ad  iudicialia,qua:  proccdunt per  tc 
ftcs,Vcl  aliter ;  Ttjlificationes.  id  cG,pccnas  111  legeconunina 
tas  cranfgrcironbus ,  quas  non  timucrunt. 

4  ^Scciiiifuiit.  k\  cfl,  idola  vana  virtutcm.non  habentia. 

5  Fcceriintjuefibi  confla.duos.  tcmporc  Icroboam. 

<     Et  adoraucrunt  i>ni-»iiU.cdi.\d  cII,foIcm,&:  Iunam,Ioucm 
Vcnerem,&licdc.alijs.  ' 

7  YLt  conf%  ficut  cxpofitu  cft  dc  Achaz  cnpiculo  prccedcci. 

8  Ettradide.  voluncacidarmonis  inomnibusaffencicndo. 

9  Sed  nec  ipfe.c\uh  aliqni  dc  rcgibus  luda  dcpraiflti  fucrunc 
pcrvxorcs,  quasacccperantde"filiabu*  rcgum  Ifraci.vtpa- 
tctexfupr.odiilis. 

10  E.rco.cx  tunccnim  dcclinauitlfracl  avcrocultuDei  pcr 
ipfum  Icroboam. 

-         Tranfla, 


1 1   Tranfla.  proptcr  n^.ala  pr^>dida. 

12,  MdHxit.  Hic  confcqucnterdefcribiturpopulicxtranci 
addudiocum  dicirur ;  .Adduxh.  Vokbat  enim  ilhmi  tcrram 
lccurc  tcncrc  fub  manu  fua,  6c  ib  amoto  populo  natiuo  fecic 
iliuc  venirc  hoics  de  rcgno  fuo,qui  cfTenc  libi  magis  fidcles. 

1 3  -Hnn  II.  qma  eianc  nucrici  in  idololacria. 

1 4  Etimmi.  Tu  q:a  ccrra  pro  magna  parcc  erat  dcferta ,  &  io 
mulciplicacic  fucrCic  ibi  bcff!? .Tu  in  poenam  fuc  idolol.itria:. 

15  Igno.  mi  enim  qui  erant  GencJcs  credcban'c,quod  fecil- 
dum  multicudinem  cerrarum  &:  rcgnorum  cfTcc  muliicudo 

Deorum ,  quorum  quilibet  in  tcrra  fibi  appropriaca  culcum 
Iibi  dcl^icum  &c  fpccialcm  vcllcc  habcrc,^:  idco  millLis  fuic 
illuc  vnus  de  faccrdotibus  tcrnr  Ifracl. 

1 6  Etdoccbat  eos.  non  tamen  perfcde ,  quia  erat  de  facct do- 
tibus  Samana.',&  non  dc  Hicrufalcm . 

1 7  Et vnaquxqHegens.  i.fccit  fibi  idolum  fimilc  illi  quod  cole 
bac  in  ciuitate  vcl  tcrra,vude  fuerac  illuc  addufla. 

Firi_ 


MORALITER. 

r^aulatranflatioms  Ifrael  in  Afryrios.&:  pcr  hoc  fignificatur 

quod 


q,  pcccatoru  opcratio  &  peccantiii  obfiinacio  func  ca  cr.iHa- 
tionis  mali  pr.xlaci  S>C  fcqucntis  cn  populi  ad  pcnani  infcni. 

MORA- 


951         Glor.ord.&NicolaideLyra,      ;-  951 


|(iit'b.inut. 


+  vclfa<rifiM- 


*  4CCTCU  . 


9 


gk    ht-cutn.  Ha- 

l^cnc  tiivrciici 
(juxdam  facia- 
iv.cDta  coiimiu 
iua  cum  fanda 
ccclcfia,  &:qiiaf 
dara  lcnccnciai 
icripcuraruni  ri 
teuicciliuiir:fcd 
tanicnidolis  im 
mundorum  fpi- 
r:tuum  lcruiur. 
Vidccur  cis  ci- 
niorcm  Dci  ri- 
tc  fccuftodire, 
cum  fccundum 
fcnliim  fuu  vcn 
^an  (c  putanc  ta- 
ucrc :  fcd  quia 
cacholu-x  hdci 
vnicacem  fper- 
nunc  maligno- 
rum  fpiricuum 
voluncatibus  ob 
tcmpcranc  ,  &: 
noii  folum  in- 
uentorcs  pnmi 
crrorum  ( quos 
pacres  S.unarica 
nurum  iignifi- 
cantyhoc  faciiic, 
itd  6C  Jcquaccs 
coium.,  quosf.- 
borum  nomiiie 
5j 


fis  qux  fcccrant  Samarit^,  t  gcns  &  gcns  in  vrbihus  fuis  in  quibusha- 
bitabant.  Viri  enim  Babylonij  fccerunt  socothbcnoth.  Vinautcm  ' 
Cuth^ifcceruncNcrgch  &virideEmath  tfecerunc  Afimatporro  hc- 
uvifecerunt  Ncbahaz&Tharthac  HiaLJtcmquicranctk  scpharuaim 
comburcbantfiHosfuosigni.Adramclech  &  Anamclcch  diis  Scphar- 
uaimj&nihilominuscolcbat  diim.  Feceruntautem  fibidenouifiimis  * 
facerdorcs <exceliorum,  &  poncbant  e'>s  in  phanis  fubhmibus.Et  cum 
dnm  *  colcrcnr ,  diis  quoque  fuis  (cruicbac  iuxta  c(Miluetudincm  gen- 
tium^dc  quibus  traslaii  fuerant  Samaria  Vfque  in  prxfentem  diem  mo 
rcm  fv-quuatur  antiquum .  Non  timent  diim  nequc  cuflod.iunt  t  c?re-  * 
nionia-i  Ciiis  atquc  ludicin,  6^:  legem  &  mandatum  quod  pr.Tceperat  do- 
minus fihis lacob quem  cognominauit  llrael  <k  percufferat  cum  eispa- 
(Slurn,  &  madauerareisdicens:Nohtc  tmieredeos  ahenos,&  uon  ado- 
retis  ecs ncquc colatis eos,  &  no  immoletiseis fed  diim  Deum  vcftrii , 
oui eduxit vos'dc  terra  Acgypti  in  f  irtitudme magna  &  in  brachio  ex- 
tcnto:  ipfum  timete ,  &  illum  adorace  ,  &  ipfi  immolate.  t  Cgremonias 
quoque  &  iudicia  &:  legem  &  mandatum  quod  fcripfit  vobis ,  cultodi- 
tc  :  vt  faciatis  cundis  diebus;:  &  non  timeatis  deos  alienos.  Et  padtum 
quod  pcrculfit  vobifcum  nohte  obliuifci ,  nec  colatis  dcos  ahxnos :  fed 
diim  Dcum  velbum  timete  & ipfe  criiet  vos de  manu  omniii  inimico- 
rum  veftrornm.  llli  vcro  no  audierunr,  ied  iuxta  confuetudinem  iuanij 
prilhnam  perpctrabant.Fuerunt  igitur  gentes  ift:E  timentes  quidcm  do 
minum ,  ied  nihilominus  idolisfuis  leruientes.  Nam  fiHieorum  &ne- 
porcs  ficur  fcccrunt  patres  fui ,  ita  faciunt  vfque  in  pr3Efentem  dicnij . 


&;  ncpocumin-^  t 
tcHigimus.        ^ 

^   Cyrillus.    |'<  S 
Alex.  Samarita-  1?  "^ 
niquamuisaBa  l|^ 
bvlonein  colo- 
niam  millifuif- 
Jcnc  ,camcnauc 
quia  vicini  lu- 
dxiscranc,  aut 
quiaHonuIlarc- 
ligionis  Hcbra: 
ca:  probaucrit, 
inaiorcs  iudaro-  ^ 
I  um  patres  fuos    i™ 
appcllarc     non 
ciubcfccbanc. 

.jc  Ambrofius, 
Samaricani  fo-  . 
lamlcgcm  acci 
piut,  :d  crt,quin 
quc  libros  Moy 
li.SiJciuccmc»  l^- 
originc  Perfa- 
rum  &:  AfTyrio- 
rum :  quos  rei^  ' 
Afryriorum  fiib 
latis  filiis  Ifracl 
in  capciuicace , 
pofuic  ad  inco- 
lcnda  loca  S.;- 
maria: .-  idco  & 
igncm  coliinc 
morc  Pcrfarij. 


N  I  C  O  L  A  V  S    D  E    L  Y  R  A. 

I  Vh-i.  Quodin  Hebr<fofonacrabcrnaculu  .-ilaai.  Dicic.n. 
-  Rn.S.i.o^iiiu<lJdoIucract"t«Jtri  ad  niodu 'J!;ai!ia.ch;ibecis  pul- 
los,  it;j  tjjSothoihiiynacdoniu  ,  LciiOth;;iJtidoirifcu  idola 
ibi  pofita.B  ihvIoni).n.mii!tum  innitcbanturtonilcllntioni- 
bus,&  idco  al:qui  coi  u  tcccrunc  idokim  m  vencracione con 
ffclladonis , qux- :^pud  vulg.ircs  vocatur Galiina Puliinaria. 
9pud  liccracos  vcro  Pfciadc-S.rieuc  &aliqui  ahj  facicbat  ima- 

■  <ii'">cni 


ginc  foli,  &  aliqui  lun.T,'  prour  hr  in  plunbus  locis  fcripcur^v 

2  Etni.  fcdnon  fccundum  intlruaionem  facerdoiisprx-- 
difti.  vndc  &  rccipicbanc  quinque  Iibros  Moyfi ,  &,fic  por- 
timcrant  Genciles,  parcim  lud.ci, 

3  rece.  'vic?(., dc  vilibus pc; fonis  qux noneranc  de  gcncTe 
facerdocali  fccundum  lcgcm  .Moyfi . 

4  ■^(ov.fjil iccc  pcrlcde  prou:  pr^cipitur  in  lcge,  idco  fiib- 
dicur;  TS^qitecu.  Cctcrap;iccnc. 


Rabbanut. 
Angclomm» 
Eucherins. . 


A  D  D  I  T  i  O. 

In  cap..i 7.  vbi  dicicur  in poltilla ;  Et docchat  eos  quomodo  cole 
xent  dominum. 

in Hcbra:o dicicur :  Docebat eos ejmniodo  timerent  Detm,8c 
fimiliccr  vbicunquc  111  hoc.  c.dr  de  Samaricanis  Cp  colucrijc 
Dcii.  Hcbraica  vericas  hcclococo/ere  ,  vcrbu  tin^cre,  cf  vcrius 
df .  Na  licec  Samaricani  poflincdici  timctcs  Dcii  tunorc  fcr 

uili) 
C  A  P  V  "f 

XVIII. 

Tv^/jo     tertio. 

a    Exechias.    ; 

.Apprchendcns 

duminum  vclfor 

titudo    domini, 

Nam  redcmpcor 

noflcr  dominus 

forcis    dominus 

potcns    in   pra:- 

jio  ,  non  folum 

idola 


UiH,i .0  tii  4>i  ic  pfu  dicj  colcccs  Dcu,  c[.a  in  vcro  culru  rc  qiu 
ric^fidcs  &c  charitas,q  i  ipfis  no  crat,  cii  verc  cfscc  idololatr^.  p 

Rcplica.  fn  c.jy.Bu  ■.i.Kic dilfciccia  inccr  cimcrc &:  colcre 
Samaritanoru,!mprob.ms  nofifra  cralIacionc.de  quo  vidc  fa 
pralib. 3 .c. i  S.No.n.cft  vcnfimilc  q,  iacci  dos  miff us doccrec 
eos  cimere  feruiliccr.verior  eft  igif'  nfa craflano  q  diciccu  do 
cuiffc  colcrc:nmcrc.n.induxicadueriicas.f  imiliioiconu  &:c 


C  A   P.     XVIII. 

f  Nno  tertio  Ofee  filii  Ela  reeis  Ifrael  rcenauit  Ezc- 
chias  filius  Achaz  regis  luda.t  Vigintiquinq;  an- 
noruerat.cu  rcgnare  ccepi(fet,&:  vigintmouean- 
nis  regnauit  in  Hierufale.  Nome matris  eius  Abi, 
filia  ZacharicE.  Fccitq;  qd"  erat  bonu  cora  dno,iux 
la  oia  quas  feccrat  Dauid  pater  eius .  t  Ipfe  diffipa- 


idolagcntiumco 
triuic,  &cultuin 
idololacrix  difii- 
p;uiic  quaccnus 
vnius  Dci  noci- 
tiam  habcrcnc, 
ciufquccultuidi- 
gne  manciparcn 
cur:  quin  iplam 
Iiccr;ilc£is  Vlofai 
cg,quailIcpopi:- 
^Ius 


m. 


N  IC  O  L  A  V  S   D  E  L  YR  A. 
C  A  P.  XVIII. 

AVne  tertJo.  Supcrius  in  hoc  quarto  actii  efl  dc  dcbilicatio 
nc  rcgni  Iudx,&:  Ifracl  fimul,  de  rcgni  IlVael  cocali  dc- 
icctione,hic  confcquenter  agicur  de  regno  lude  pcr  {e.,&c  dc 
cius  def-Irudionc.vbi  primo  ponicur  quid  adlum  cfi  ful'>  Hze 
chia.fecundo  quid  fub  Manaflc  &  Amon.cap.2  r.ccrcio  quid 
fub  lofia  &:  Ioachaz.c.22  .quiirco  g.d  fub  loachim.c.z^.quin- 
toqd  fub  Scdcchia.c.2  5.Circa|primu ondit  primo  LzcchicC 
c6ucrlaciolaud.abiIis,fccud6  cius  libcracio  ccrribilis.c.  1  ^.ter 
|i6f.inaCTomiiabilis.c.2o.  Circapfcnsc.oiiditurprim6:quo 
Ezccl-ua.s I.>udabil;cer  fc  h-ibuic  in  ^«(peris ,  lccud6  in  aducr- 
ffe5,,ibi.-  .^««0  qit.vt<idccmo.VviWA  m  duas.in  parcem  pnncipa- 
'  lcm 


lem  &  incidencalc. fccunda  ibi .-  .A^rno  inuv to.  Circa  primuni 
tangicurgcnuscx  parce  macnseius,cuin  dicicu»-. 

1  T^mcn  w/.7.Dicunc  .nuccmaliqui,quod  iflcfiiicZicharias 
filius  Ioiadi*,lcd  hoc  non  vidccur  vcrum,quiaZichari.is  fuic 
concemporancus  ipfi  Ioas,quia  inccrfcciccum,vc  diCai-m  cfl- 
fupr.i  iicap.  a  principio  vcr6  rcgni  io;is  vfqucad  principiii 
rcgni  Acluz,  cuius  vxorfiiicifl.rAbif;i,fluxciunc.inni  117. 

^  quod  pacctli  computcncur  anni  qtiibus  fiicccniuc  regn;mc- 
runc  regcs  rud.i  a  clicio  cemporc.&  lic  non  vidccur  qirod  ifla 
Abifa potuiflcc  cffc  apta  copuhc  coniugali  ccmpore'Ach.iz, 
&  multo  minus .acl cc^ncipicndij. Confcqucncer  ponicur Ezc 
chia;  vircus,  cum  dicicur :  Fccitanefjuoderat.  &  fcquicur. 

2  Ipfe  di/Jip.cxcclf.!.  Quod  nulliis  rcx  fcccrac  ance  eum. 

Confre. 


MORALITER. 

^mo  ter.  Pcr  Ezcchiam  ^ui  fortitudo  Dci  intcrprccatur, 

bonus 


boniis pra-l;iciis  fignificacur,  qui  non  vircuii  lli^  vcimcriCis, 
fcd  diuinis  auxiliis  innicicur.  ideo  fubdicur. 


Ipfc.  fupcrbosjuijriliandp. 


>  c. 


5>y 


:> 


lllI.Rccrum 

o 


lusleg.-ihs  nfTidualeaione  refonabnt  ac  pro  magno  habcbar 
(X)nrru!ir:3c  fenfi.im  fpiricualcm  in  ea  inteljigerc  eos  d  j.  ux! 
•14  lofcphijs.  Er.iciiuic  viro  tiacura  benigna,  inda ,  &  val- 
<lcieIigiofi..^J]hiIcnTmaliudprius  veniensad  refTnii'  ncque 
ticcclfir!um,ncc  vcihus  fibimec  8i  fubioais  arbicratus  cft  ef- 
fcqua  vtcoierec  Dci 


Cap.XVIlI. 


5>T4 


r.f. 


fi.>ncni.Ei  inquicpopulus  perpetuo  ndotcbnr,&  vo-abat  eu  D 
Nchuftam.  H.nccxiiliinoccam  Ophvcas(eftaucemha4 
Uspcirim:i)appelhcoscfreEa"cnos.     '  "^cmnarc- 

•nPhJHfrius.  Harrcfisquoqoccftin  ruda'is,Qua:ferDen.  •L-defcira: 

ti  facriticabacic  vfquc  ad  Ezcchiam  rcgem  candcm  impie- 

,-  ,    tarccclcbrabat.Eze- 

>  uit cxcella,  &  contriuit  ftatuas ,  & fuccidic lucos,  confreo-itn-  t   ^h''^^^^'"  dcpom  at- 

rcrpenrem  ccneum,  t  cjuan  fccerat  Moyfcs.  Siquidem  vTcjue  \   ^i^^cj^SfoXi 

ad  Ulud  tempus  filij  Ifrael  adolebant  ei  incenfum,  vocauit-  *    bcracusaDominodc 

t  quenomeneius  Nehuftan:  &m  domino  Deolfraef  fpera- 
uit .   Itaque  poft  eum  non  fuit  fimiiis  ei  de  cunais  regibus  ? 
luda,  (ednequeinhisquianteeum  fucrunt.   Ecadhiefitdo- * 
mino,  &nonrecefiitaveftigiiseius:  fecitquemandatacius 

qus  pra:ceperat  dominus  Moyfi.  Vnde  &  ei  at  dominus  cum 
eo,&:m  cunais  adqusprocedebat,  (apienterfcagebar.Re- 
bellauit  quoque  contra  regem  Afiyriorum,  &  non  feruiuit  s 
ei.IplepercufTitPhilifth.-cosvfqueGazan,  &  omnes  termi- 
nos  corum ,  &a  turre  cuftodum  vfque  ad  ciuiratem  muni-  ^ 
tanu.  Annoquarto  regis  Ezcchi.-e ,  quicrat  annus(eptimus  7 
Ofee  fihjElaregis  Ifrael,  afcendit  Salmanafar  rcx  AflVrio- 
ruminSamariam,  &oppugnauiccam  ,  &cepit.  Nam  poft 
annoscresannofcxcoEzechKT,  ideft,  nono  anno  Ofec  re- 
gis  Ifrael ,  capta eft  Samaria .  £c  cranfblic  rex  Aflyriorum  IC- 
raelmAflyrios.coIIocauitquceos  inHala&mHabor,  flu- 
uiisGozan,iiiciuit,U(bus  Medorum,  quia  non  audierunt 
vocem  dfii  Dei  lui ,  fed  prastcrgrefn  funr  padtum  eius ,  Omnia 
q  pceperac  Moyles  feruus  dni  non  audieruncneqj  fccerunt. 
n  Annoquartodecimorcgfs  EzechijE,afcenditSennacherib , 


rdigioncm.  Eccon- 
wocaiis  oinnem  po- 
puliim  panccr  &  fa- 

A;crdoccs  atquc  leui- 

las,  concionem  ha- 

biiitapud  cos  dicens; 

Non  ignoratis  ,  quo- 

niam   proptcr  pacris 

mci  pcccara,qui  C!  anf 

greHus  cf^  Dci  fm- 

dam  ho  non;bilcnui; 

tii]cura,mulca&ma- 

xima  mala  cftis  cx- 

pcrci ,  &c  abco  vcftra 

mcs  corrupca  cfi  fua- 

fitque  quos  ipfc  co- 

lebat  Dcos  vos  pari- 

ter  adorarc .  Hortor 

vos ,  poff  quam  opcre 

cogtiouiftis  ,    quam 

pcfcmum  eft  impiii 

agerc,vti!lorurriobli 
.    uioncm  habttcs,pur- 

gecis  vos  a  priori  pol- 

lutione,i!!C  cum  Saccr 
; .  docibus  ac  Lcuitis  co 

ucnicnccs ,  apcriatis 

lcmplum,&purgan 

tcs  illud  folcnmbus 

|faaificiis,adhonore 

|antiquum&patnum 
qrcBocctis.&c. 
».a|a    Confrcgnque.  Eze- 

jchiasfcrpcntcm  con- 

p^^jqiiia  indomi- 

ffloDco  fpci  auit  non  in  .rneo  fcrpcnte. 
*  l  .*Jh^""^o''ctus.Non  folum  oontriuit  ftatuas'&  lucos  coti 

rcifttjfcdctiamarneum  fcrpcnccm  qucm  magnus  Mofcs 

;xmixic,non  vc  adotaret^jfcd  vcfalutarcm  prcfigurarct  paf- 

rioncin 


obfidionc  Pcrfarum 

&:  Aflyriorum. 

b     ^rhujiam  vo.  &c. 

quodintcrpretacures 

corum  ,  vc  qucm  ifli 

pronumine  colebac, 

indidis  cius  mcc.-jllii 

eumcllc,nonDeum 

agnofccrcnc. 

C    .Annoquartodcc.Etc.  q     „ 

Omne  qitod  impofue.&c.  ^"   ^  '* 

•^Thcod.Curpro- 
niifit  Ezcchias  fc  do-  E 
na  millfiLirum  Scnna- 

chcrib?  Achazp.iter 
eius  vocato  ThcgLa- 
phalaflar  ad  bclli^fo- 
cietatcm  aduerfus  Sy 
ros ,  pollicicus  eft  fe 
pcnfurucribucii.  Ille 
ppecuo  id  pcpedic;  E- 
zcthiasnofoluicVi- 
foaucexercicu,^mi- 
litfcdaturuj&dedic 
treccnta  auri  calcnca : 
miric.n.Aflyriustan- 
tum  tribuci  folucre. 

•Jc  rdem.Cur Dcum  Qwx^.  ya. 
ftudcnsplacare,cribu 
tumpra-buiccxfacris  n 

nr>i-ii.-,,.o.  r^ I         -    V 


pfficicbant  thefauri  rcgi).  mos  crat  inSodiSw 

naict  quas  ipic  conftruxcrac. 

I{jibfacen 


NICOLAVS    DE    LYRA. 
Omfre^^iiquefer.&c.cuiuscaufa.  fubditur:  Siquidcm.  Eo 
luod in  afpcdu illius  filij  Ifi ael fueruntfanati  a morfibus fcr 
icncum,  vc  habctur ,  Nu.cap.21. 

yocauitquc  «o.e.id  cft,  cuprum  vel  cuprcum.  q.d.  Nihil  c- 
atdiuimtatis  in  co ,  ficut  fimpliccs  credebant  erroredcce- 
ti-,  quia  in  eo  nihil  crat  nifi  cuprum. 

lta<iHepcfi,crc.Vci  hoc  non  habctur  quod  fucrit  fandior 
>au!d  qui  fuit  antc cum ,  vcl  lofia  qui  fuit  poft ,  licut  ic  dc 
iiolibcc  confctTorc  canic  ccclcfia :  Non  cft  inucncus  fimilis 
i',  &.  hoc  propcer  aliquam  prxrogaciuam  qux  non  fic  inue 
itur in  aliis ,  liccc  in  mulcisaliis  prxrogaciuis  dcficiac ab  a- 

S.6C  hoc  mododicicur  hic  dc  Ezcchia. 

Xonfuit.  Tum  quia  dcftruxicexcclfa  &  fcrpcnccm  xncu; 

•Tiquiaadprcccs  eius  angclusdomini  exci-atum  Scnn.a- 

cnb  pcrcufsic,  &:  fol  dccem  gradibus  rccroccfsit,  vt  habe- 

intra ,  qua:  fucrunt  valdc  fpccialia. 
■J^tl.  quod  cft  intclligcndum ,  non  quia  fuifTct  prius  ei 
JDicaus ,  fcd  quia  non  reccpit  cum  vt  dominum  fit  uc  mul 
^regesantc  cum  fcceranc,&:  hoc  eftquod  fubdicur :  Ei  ide» 


non 


nonfer.  &c. 

6  .Aturre.  cm.  idef^  non  folum  ciuicates  magnas ,  fcd  ctiam 
fortahtiamlocisinacccfsibilibusfica.  ,i^ucciam 

7  ^''«0  ^«^..  H^c  eft  pars  inridcncai.s ,  in  qua  agicur  dcca- 
pr  one  Samarur,  &:  Of cc  rcgis  pcr  modum  c  uiufdam  rccapi 

cpiftolas  pcr  rcgnum  Ifracl  moncns  p( ,pulum  vc rcucrccre- 
Z^^.  i"7"  'f'  ^''^"^•'  '  ■^'^'■^O-f^^  "-'  audiuaeum.^  idco 
A  S.  '^  !?-^"" ^'P^'"^"^"^  •  ^  tranf lacus  dc  cerra Hiael  in 
AHyiios,  vcdicicur,  6c  pacccliccracx  fupradiais. 

8  .Armoquartodrawo  HiCconfcquencerdcfcribiCurquomo 
do  Ezcchias  fe  habuic  m  .iducrfis ,  &:  primo  oftendicur  quid 
tccic  cx  cimorc.fccundo  quid  ex  amore,  ibi:  MifitaHtem.Cir 
capnmumfciendum,quod  Ezcchias  fciens  populum  fibi 
iubicaum  Sc  Achaz  parrcm  fuum  Dcum  multipliciccr  of- 
tcndutc;  idco  mcrico  cimuic  nein  vindidam  didorum  ma- 
lorumpcrmicccrccurrcx  Airvnorum  venircfupra  re<>num 
fuum,&:  idco  dcltrudhoncm  ciuicacis  Icrufalcm  vbi  vi^eb.u 
diuinusculrus ,  &:popuIum  fuumquancum  pcccrac  volens 
lcruarcpccumam  expofuic.&  hoc  eft  quod  dicicur  hic. 

Tunc 


MORALITER. 

mo«.  hypocritarum  falfitatem.  detcgendo ,  &:  eos  abij- 

ff"'-  Jufnnofos  &:  dififolutos  cxtirpando. 
o«/rf  pcrqucm  fi-nific.itur  calliditas  malignantium. 
•*•*•  ^ ^'P"''  '^'^t  caUidior^cmais  animanti^Hs terrx.&c.  Scr- 

pcns 


pcns  igitur  xncus  frangitur ,  cum  calliditas  mali  &:  obftina- 
ti  hominis  encruatur. 

8  .Aano  quartodec.  &c.  Per  Sennachcrib  qui  contra  Eze- 
chiamafccndit,  fignificaturtyrannus ,  quiccclcfiam  boni 
pr^-Iati  turbat  &:  inuadit ,  ficuc  rcx  Angli^  inuafic  ccclefiam 
taiitti  Thomearchiepifcopi  Cantuancn.  &alii  plurcsidcm 
lcguncur  tecitte. 

Tunc 


955 


Glof.ordi  &NicolaI  JeLyra.        956 


Kahkaniu. 
AngelMk. 


^  a  ?^.bfacin.  Ra. 
A  Qi_iia  Hcbraicc 
loqiiitunfiliuni 
ElaixpiKacqui 
proditorfuitcu 
Sohiia.  Vcl  Sa- 
nviricc.&iiclco 
Hcbraicam  lin 
guam  fciuilTe. 
Quiquali  qu.tr- 
dam  contiaria 


B 


.  cem.m 


tiS.J, 

Eli. 

•  rontra  me. 

er.baculut. 


rcx  Aflyriorum  ad  vniuerfas  ciuitatcs luda  munitas,& cepit cas  Tunc 
mifitEzcchiasrcxIudanuntios  ad  regem  A(ryriorum  m  Lachis,  di-  ^ 
ccns:rcccaui.rcccdc  a  me,  &  omne  quod  impofuens  mihi  fcram^  •  In- 
dixit  itaque  rcx  A  Oy riorum  Ezechia!  regi  ludrc  trcccnta  talenta  argen- 
ti  &?triainta  talcnta  auri.  Dcditquc  Ezcchias  omne  argentum qu<.d  re- 
perrum^^fucrat  in  domo  domtni ,  &  m  thclauris '  regis .  In  tcmpore  il- 
lo confregit  Ezcchias  valuas  tcmpli  doniim  ,  &:  1  la minas  aun  quas  ip- 

dam  concaru      fe  affixcrat,&: dedit  eas  regi  AIlynorum.Mi(it  autem  rcx  Affynorum.  ; 

fortitudo.mita  ^  T;l-iarthan,&:  Raplaris,  &  Kaplaccn  dc  Lachis  ad  Ezecluam  regcm  cu 

trJt^l      m^-H^"  valida Hierulalem.  Qlu cum  afcediflcnt,  vencrunc Hicrufalem, 

■      &ftctcrunt  iuxtaaqux  ductum  piicin.^  fuperionsquxell  mviaagri 

b  Fulionis,vocaucruntq;  regem. Egrcfl^us  elt  autem  ad  cos  Ehacim  hiius 

Helcix  priEpofiVurdomiTs,&Sobna  fcriba,  &  loahs  filiusAfaph  a 
commentariis.Dixitque  ad  cos  Rabfaccs;  Loquimmi  *  Ezechia; :  H^c 
dicit  rex  magnus  rex  Afl"yriorum  :  Qux  eft  ifta  fiducia  qua  mtcris  ? 
t  Forfitan inifti  confilium ,  vt  pra^parcs te  ad  prarlium  In  quo  conhdis. 
'  vt  audeas  rebellarc  *  ?  t  An.fperas  in  baculoarundmeo  atque contraao 
>£2vpto ,  fu p  quem  ^v  incubuerit  homo  comminutus  ingredietur  ma 
num  cius  &  peiforabit  eam.  ?  Sic  eft  Pharao  rcx  /^gypn  omnibus  qui 


jgantia 
ijphct.c  dicuc: 
H^cdicitdomi 
nus.Iftcdixic; 
Hxc  dicic  rcx 
majgnus  rcx  Af 
Cvriorum. 
'  .j«  Cyrillus. 
Alcx.llcx  AlJv- 
riorumSamaria 
deuaftata,  ct  ad 
lud^e  'ciuitates 
duxitcxcrcitu, 
captifq.multis, 


1«)  ucldi  IM- 
«icni  drmiino 
inco  regi. 

I  finc  oomio* 


captilqmultis,        num  CIUSOC  pcuuiau.i.  v,.».^^  .  -. ..„.-.„-—       ^^  ^ 

ad  ipfadcmule  j  confidunt  in  I  fe .  Quod  fi  dixcritis  mihi:in  domino  Deo  noltro  habe- 


connuuiuiu  1  it^.  v<"-'.i"-'" ir  o     1      • 

mus  fiduciam,  nonne  ifte eft  cuius  abftulit  Ezechias  excclia & altaria , 

&:  prircepit  luds  &  Hicrulalem  :  ante  alcare  hoc adorabitis  in  Hierula- 

Mem^NuncigiturnranfiteaddnmmeumregeAfl"yriorum.&dabovo 

bis  duo  mdia  equorum,&  videte  an  habere  valcatis  afcenfores  eorum. 
Et  quomodo  t  poteftis  refiftcre  ante  vnum  iatrapam  dc  fcruis  domim 
mei  minimis?  An  fiduciamhabetisin  ^gyptoproptercurrus&equi- 
tes '  Nunquid  t  fine  voluntate  domini  afcendi  ad  locum  iftum  vt  de- 
f  moiirer  cum ?  Dominus  dixit  mihi :  Afcende  ad  terram  hanc  &  demo- 


rofolyma  mic- 
tit  Rhapfacen  j 
non  vtarmatu 
iurebellimoue 
rct,fcdvcvulg' 
&minis&:pol- 
licicacionibus  , 
bliidis  iefcarec. 
b  Eliacim.  Ra. 
dchocF.l;acmi 
dixic£faias.-ro 
cabo  feruum  meH 

^-"'<""''';!oSKn3aui;t.ad0tHcbrci,R.-.b&cisc6miiHrio-       rcs  flbi  multiplicarn. 
S:ptcSf4rSi^dSrufolc.-6.ckccpt.arccncut&t^       f    !>»„,„». d/mlUba. Ad .d quodd 


plo  A^yrios  tota, 
vrbcni     ccpifli; 
que  ctiam  Sobna  i 
cum  Eliacini  aJ 
Rabficcm  exiifc 
quidauutumane. 
c  .Aufps.  Ntilla 
narrathiftoris;.  ■«• 
Ezechias  Pha; ,  . 
nisauxilium  p 
(iulraicnt. 
d     JnDom';.  R  . 
Vcrum  ,cflo. 
;    Dco   halnK-m  t 
fiduciani:fcd ;.  - 
'    fum  cft  Ezcchia 
i    abihihflccxcclla 
Dci  &L   altaria;  j 
'    hoc  cnim   non  I 

contra  Deu ,  fcd  [^ 
j^  pro  Dco  fccit:vt 
dcflrudo  crrorc 
vctcri  iuberct 
II  Deum  intcmplo 
lerufalcmadc.a- 
fi. 

e    Dabo  vo.  ! 
Rabfaccs,vt  | 
citate    obfcil 
II  oftcndcrcc, 
milia   cquorij 
pollicctur,qu4 
'^  afccnforcs  Ezcj 
14  chias  non  habcj 
rct :  non  dc  it 
bccinicitcpopu-l 
li  vcnit  qu.ilic 
quicandi    ignatj 
iedqaDcuspfal 
16  ccpitncrexHta 
cl  equos  &:  vj 


if 


ixit:  fidixcritisgnDcc^ 
^ confi- 


N  I  C  OLAVS  DE  LYRA. 

I  Tuncmi.^d tradandum  cum  co  dc  rccciru,Quia non  habe- 

bacpopulum  nd  congrcdicndum cum  co.  i  Teccaw.Ldno 

peccacum  aucem  patris  fui  &c  popul.  rcputabat  fuum  m  hoc. 

\     in  tewpon.  in  quibus  erat  muku  dc  auro  alttxu  pcr  regcs 

lcedenccs  &  per  ipfum  ad  decorc  &L  rnagnifi  :cnt,a .  &  hoc 

Fecit  nccciritacccopulius,  quia  non  habcbat  ahundc  vnpof- 

fet  foluerc  tanta  fumma.  Ex  hoc  hf  argm,q,  pnncipcs  m  ne 

ccflitacc  piit accpere  dc  thcfauro  ccclclix  pro  confcruacio- 

ncrc.publica:.  4  M./5f.  Hicconfcqucnterond.tur  quodfc- 

cerit  ex  Dei  amorc  C.rca  quod  fciendu.  q,  rex  Affynoruni 

acccpta  pecunia  fub  pado  d.mittendi  rcgnu  Ezcch.x  inpa- 

cc  inlidclitcragenspadunon  fcruauit,fcd  mdltexcrcitu  ^ 

nu'ntios  in  lerufalc  ad  terrcdu  Ezechu,  vt  tcrntus  rcdderec 

ciu.tate-&  populus  crasferretur in  Affyrios  &  cultus  dn.  de 

Icrufalc  auterrctur.Qiiod  nullo  mo  fercns  Ezech.as,rcltitit: 

&:con'^rceans  populu  cxhortatus  fulc  ad  defcndendu  jlocu 

fanau  &:gcnce;vc  hf  difFufius  i.Paral.?  2  Igicur circa  hoc  pri 

mOponicurnuntiorum  regis  Allyriorum  comminatio.  lc- 

cundo  nuncioru  Ezcchi.x  poftulatio, ibi:  Dixtrunt  autcm. cer- 

tio  didepoftulacionis  dcncgacio,ib..-flr/po«(//;^';  m^Circa  pri 

mum  drcitur ,  Miftt  autcm.  lic  dcbcc  fcnbi  vbiquc.f.pcr  b. 

«     Cum  wa.i.cum  cxcrcitu  nd  obhdcndum  Hicruralcm._ 

l     Invia.  quia ibi  fulloncs cxtedcbanc panos ad deliccadu. 

7  roc4«f.n6ciivcnicadcos,coquodnmebacdcprod.c.o- 
ne,  qu.a  alias  expcrtus  fucrat  fraudc  coru,  fcd  mific  nuncios. 

8  £/w«tt.f dni,aa crac fummus facerdos,&:fuccciric  Sobn^, 

"*  qui 


I 

fali. 


qui  fuiccaptiuus&dcicflus.T  facerdocio,vchabcrurEfrti. 
9  Et  Subtui.Dc  o&ci\s  auc  ifhs  qualia  finT,didu  fuicfup.i.Hb. 
cap.8.     10  ^x  eflitl^!fidHciainquaniteris,6- cdck-ndcrcies 
rcgeAflyriorum.q.d.nullaeft.     11  ^nfperjs.q.d.lnre^ 
Acgypci  non  poces  habere  fiduciam,ficuc  ncchomo  poccf 
fc  firliiiccr  appodiare  in  baculo  arundineo.  &:  fic  non  potc\ 
cofidcre  fecure  de  auxil.o  humano,fimi]itcr  ncc  ne  diiiino 
Cuius  racioncm  fubdic  dicens .     ii  '^'me  ifle  efl  cuiufdjh 
lit  E7jchiasexielfa.6-c.  q.d.diminuic  cultii  diuinum,&:  ficiH 
pot  confidcre  inipfum,cunag.seu  otfcndcr.t<Jplacauer.t 
Ifte  aut  Rabfaccs  d.ccbat  falfum,  quia  facrificarc  ct  domim 
extratemplum  (  pofiquam  fuic  xdificacurnpcrSalomonc 
no  fuic  licicu,  vc  frcquencer  dictum  cft  fupra,  vc hr  Daic.  1 : 
r  3  Xl'"c  i%itur.  In  Hcbrxo  habecur.r.ici/4  rfarf ,f  pro  duobi: 
milibuscquorum.     14  £f  virfe.q.d.incocopopulocuonui 
poccris  inucnire  coc  homincs  fcienccs  cquicarc. 
1 5     Et t}uopo.6-c.  Quia  in  acie cuiufiibcc  faciapxeranc pln 
res  eauices.  Adducit  auccm  ad  fuum  propofitum  confirm.j 
dum  lacrx  fcripcuf  .T  tefiimonium,quod  habccur  Efaix.b  ■• 
^dducct  dominus  afias  funes  ^  multas  rcgcm  .Affynorum.  iSj)li'i' 
dituribidem;  Etilnt  perludam  inundaus&tranftens  ,&c.  1 
hanc  fcntentiam  ponit  hicfub  aliis  vcrbis  cum  d.citur. 
j  <J  DomiJi.mi. afccud.<& c.  fcd  ipfc non allcgauit  finc propht 
tia:.  Licctcnim  Efaias  dixcricregcm  Aflyriorum  vencurui 
in  ceri-a  Iuda,&:  affiidurum  cam,tn  iplc  prcd.xicexciu;uu« 
cius  pcrcuticndum  a  diio.  fccundum  quod  habccur  in  cicc 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

t  I  TummlfnRT^.  Bonus.n.pra:lacusconiidcranspcccaca 
pra;deccfloru  fuoru  vcl  fubd)Corum,propccrqu?Dcusiurtc 
pcrmiccic  ecclcliam  vexiri:  ad 'luam  vexacioncm  rcdimcn- 
damcxponicaliqn  fubftatiam  tcmporalcm  .  Pcrhocautcm 
Qudd  Scnnachenb  h.ibita  Ezcchix  pccunia  afua  maiic.a  no 
ccflauic,'(  d  Icrufalcm,vbi  duiinus  culrus  crac,fibi  fubiuc;,arc 
voluir,  L  ad  hoc  nuutios  nulKjVndc  fubditur. 

4  Mijn 


MifnautQmrcx^f.\&c.  fignificncur n^nlitiacvrann!,ciui tri( 
lcfians  ccclcfiamnoncficontciitusbonocciTipor.ili,fca^ 
hocbonafpiritualumicicur  impcdnc,&:  clcru  fubiiccrcin^ 
bir?  fcruicuci .  &■  in  cah  cafu  pr^-Luus  dcbet  fibi  rdlltcrc, 
cuttccitBcacusThomasrcgiAngloru.  ."^hoc  tigni^c.v 
hicpcrhoc  ,quod  Ezcchi.nsnon  obcdiuicm.mdaroSei 
chcnb , fcd  magis  fe pra:parauic,&  populum  iUum  .id  vn 
tcr  rcliitgudujn,  M  n  R 


^7 


llll.R 


cgum 


^'  confidimus.callidererpondecfcnon  fua  voluncacc, fcd  Dei 
,  veniirediccncis  ••  ^futide.  Ecclisrguinencum .-  cum  nmlcas 
vrbc.sccpenm,&:  pars  Icrufalcm  nuneac  incacb,  niani{cfi:Vi 
cli  mc  Dci  vcnilTc  vokncace. 

a   VHcawir.  Rabbanns.  Scr.fus  cft.  Quid  ncccfTc e(!  popu- 
Ju/nfel^J^^rcrrori 


Cap.XVllI.       5,j8 


IIH. 

snm 

fi"*«,  buscomraoucri, 
5:vanani  iaftare 
vircucemPLoc^ne 
re  linguam  qna 
popiilus  non  no- 
iiic.  Adqund  ille 
anog;incer.2>(/«'/j 
ad  cto.  tu.  cr  ad  le 
mi.n,ede.6'c.v{q;, 
■pt  coMe.  fler.  pc.T 
quodoficndtcfix 
nceos&lki  cflc 
4apicdos,fjnHii- 
<]iic    illcccbram 
uingiccimori,  vc 
'jiios  rcrrore  v,b 
icic,  pcrfunfio- 
icdccipiar.Ecdt 
icexpcrfina  rc 
_';$■■  Yacitc  mcciim 
enediClioKcm.i.fs. 
.icc  quod  in  vc- 
Itra  bcncdiclio- 
ncproficac.Be- 


ru  genciu  iftarfi  libcraufr-terra  fu5 de maou  mca  ?  Quo libc-  D 
rabic  Dcus  lerufjle  de  manumca?  exalcanoc  f  la  deiedi  sut. 
-X  'f  lieod.Rhapf  iccs  cu  circc  vc  puco,Hcbr;cus,.3«:  ad  .^tfv 
rios  cnmstiigillcc,  auc  ab  illis  capcus  iam  6^  abdudus,  in  Ally  ^**'  ^*' 
rios  fua  ofkndillcc bcncuolcncia,  ci  commilium  fuerac im- 
i-  „^  _    r^'  _,..-.  .  pt?i'»  exercicus. 

J!rceam.DixeruntauteEliacimfiliusElci^,&Sobnarcriba&IoaIie  i  VccnscmmHc. 
a  Rabfaci.-Precamur  vt loquaris nobis fcruis  tuis  Syriacc,  fiquide  intel-  »  b^fhciXr T' 
hgimus  lianc  Imcrua ,  &  non  loquaris  nobis  ludaiceaudientepopulo  j  fiquidlTmpnna 
quieIt{upermurum.KcrponditcjueeisP.ab(aces,diccns,Nunquidad4  P«  ^^^  roga- 
dominumtua.5^adrcmirit  medominusmcus,  vtloquererrermoncs  l  ^^'iy^^r^ 
hos,& n5  poruis ad  viros qui  fedcnt  fuper  murum:  vt comedut fterco-  '  cn  qu^cdiccban- 
ra(ua,&bibantvrinafu£vobi{cum?SteticKaq;Rabfices&cbmauit  ^"''W'!^'^  "<>'^ 
vocc  magna  ludaice  & ait :  Audife  verba  regis  magni  regis  Airyrio.  8  '"'"'^  ■■^''''' "  "'^ 
!>  rum,Ha:cdicit  rex  f  Non  vos  (educar  E^echuis.-No  enim  poteriterue-  9 
revosdemanutmea,neq;fiduciamvobisrribuat{uperdfimdicens, 
Eruenshberabitnosdominus,&nontrade'turciuirash?cinmanure- 


— _, 

aucem  cumdidi 
cilfcc  fc  mole- 
ffia  iiiiicerc  prin 
cipes ,  quod  po  ■ 


- "-v-v,.  ^. «..„.,  w^,- XI,  iiici.jun.-       pulus  perciperec 

gis  Aflyriorum.NoIiteaudire  Ezechiam.  Hc-ccenim  dicitrcx  Affyrio-  lo  ^-a qi^c  diceban- 
rum:  Facite  mecum  +  quod  vobis elt  vtilc,  &  egredimini  ad  me:Et  co-  "  vocc  va-n v^^^^^^  ^ 
medetvnulquifq;devinca{ua,&deficulua,&bibetisaquasdeci{ler-      ^'^*  '^i-is  imoias 
nis  ve(ins,donecvenia&rransferam  vosin  terraqiu^  fimihseft  terr;^  ,x  Sr^TSislf 
vdtr^,in  rerra  fruclifera  &  fertile  vini ,  terra  pams  &  vinearum ,  terra      fo     nomuncis 
oliuaru&oiciacmellis.&viueris&nomoriemini.  Nolireaudire  Eze-  '3  ^^""^  vcrumaf 


nacnenb  rcx  Af-  c.ip.z^. 
fynoruiTi  videns 
quod  pacrcs  fui 
Samariq(3<:  [frae 
lis  rcgnum  de-  - 
ftruxi(rent,&ip- 
fe  adcerram  lu- 


ii«ned,c.cc  reg,  a;     chiapi  tqui  vosdecipir,dices :  Dominushberabit  nos.  Nunquidhbe-  u    "i  At.tua  S^n  1'b-^-Jenii. 

raucrunr  dii getium  tcrra fua de  manu  regis  Affynorum?  Vbi  cft  De' 

c  Emath  &  Arphad  ?  Vbi  eft  Dcus  S-pharuaim ,  Ana  &  Aua  ?  Nunquid 

hberauerunt  Samariam  de  manu  mea?  Quina  illl  funtin  vniuerfis  diis 

terraruquieruerunt  rcgionefuade  manu  mca,  vtpoffiteruere  domi 

nusIeru(aIemdemanumca?Tacuititaquepopolus,&nonreI]x)ndit  «^  da  duce  Rh.p- 
ci quicquam.  Siquidem  pr^ccptum  reais acccperant ,  vt non refpon       u^^'  '^"^'"  ^"^^* 

derentci.tVenitqueEIiacimfiliusHelci.^pr,t>pc,fitusdomus&Sob-      "llun^S: 

'^l!:'±^l?^t^^''''  ^^^P^  ^  commentariis  ad Ezcchiam fciffis  -  ^^^^ 

veftibus,  &  nuntiauerunt  ei  verba  Rabfacis.  nos  commigrnl'- 

fe,cxerc)cum  co- 
r  ,         ,  uocat ,  Sc  Hicru-  F 

laJcm  vrbcm  expugnnre  iubet. 

R  '-b.Offendic harum  ciuicacu  fiuc  gcntiu  diis  feruifTc  Sa-  K.ihbanm. 
maricas..V quia  no  cranc d,j,fed  .dola,merit6 culcorc^  vani-  Euchtiur" 
tans  dicebaccirc  fabuerfos.  £.-nachefI  vrbs  C;Elc(fvria:,  que  '^""'"'"'- 
nuc  fipiphaniadicicur.Ai-ph.id  vrbs  D.im.xki.  Seph.iru.uai. 
qd  numcro plur.aij  hbros  vel  hccras fonacnomen  eft  locorfi 
dcquibus  Airvnj  cranfmigraueruncin  Sjaun.l,vc  in  locorfi 
ljbri,s inucnim  is.Vcru  nj\n:n ciuicacis cff  iu  Efua.diccnce; 
roi  ed D.us  v,bn  Sepbr,- i^i/.wj^pluraiiccr dittQ  vc Thebarii.P-o 
Ana^  Au.i  vecus  edicio.quaii  vni'  vrbis  nome  Aneri  Gaue 
poluic.i:,c  quide  m  H-brco  ica  fcripcu  clV^muH <h  i>,  m?dia  ([i 
cotuJiig,e  alt^.vjicat .  Pocergo icadiningui ,  vcdicaCAnc & 
<.ja\ic  luxca  Aqtiila;  vcl  Ana  &  Gaua,  vcnf  inuerciC irerprcs. 
«^  C  A  P. 


fvriorums  &:eri 

dominum  confi 

ccinini,  vcprx- 

mia  cofcquami- 

ni,donccrcuer- 

tar  de  Acgvpco. 

Vehcapca  Lob- 

3ia,rcdcam  habi- 

urc  in  vrbc  vc- 

;  flra;&rebtis  ve- 
Wfc'ffnsfru!m]ni,&: 

poffea  duca  vos 

jniiinilemcerrce 

veffr^ccrra.Qu^a 
^tomcn  no  nomi- 

muir:g.a  fimile 

ci  inuenire  non  potuit  ,  fcd  fimilitudincm  ponit,  hoc  cnim 

lolumquifqucvulcinquonacuscf}.  Alij  pucancccrramMe- 

dixe>srepromicci,qu.cccrra:Iudc«  limihcudinem  habeac 

cam  in  ficu  quam  in  frudibus. 

b  "Hnn vos^^-c. RabfacisaccufacioEzcchixceffimoniu cfl, 

Cpcapcisvidclicccvrbibusindnoconfifusficr&conforcauic 

populum  vc  in  dno  fpcrarcc, Vndc  Rabfaccs  defirucre  vulc- 

qii?  lUe conf^ruxic,&  dicic ad  populum:  t^n fednc.it  »os  E^e- 

■:htas,  &non  vobistrihuatfidnciamfiiperdomino  ne^  vejiro. 

ybi  rH  Dcu<,&c.  Chry foff .  Dixic  diabolus  per  Scniiache- 
^.Non  pocefl  Dcus  Ezechiam  a  meis  m  mibus  cnpere :  & 
.fccic  vc  occidcrecur  manibus  filiorum  fuorum. 
^'^    *  Ambro.Ph.uao,  &  rcx  AfTyrius,  qui  diccbac.C^uis  dco- 


rum 


KM  C  O  L  A  V  S    D  E    L  V  R  A. 

Dixcrancau.  Wc  confequenter4^fcrihiturnmtiorumE7echi£ 

oit-<htiocwndicitur. 

^^^^^^Vlmt vc Io.  Confuztmn  cntm  erat  ant'qultus  quod illi qui 
■<liUcbant  ngibusfciebantdiucrfa  idiomata,  vtfcirent  legere  litcras^ 

l^qui  cmn  nuutiif  diorum  idiomatuh . 
Ec  non  loq.  nc.f.  populus  terreretur  ex  verbis  B^bfacis.  &  quU 
■  ^erhi  fu!s  tntcmifcebat  verba  blafphemlx .  Ex  hoc  aiticm  loco  di-^ 
nntmrat  &eti.im  doaores  nojiri ,  qubd  iftc  P^bfues  erat  ludxus 
latione ,  fed  derdiaa  lege  conuerfus  erat  ad  Gemtlitatcm 


;> 


''(gmo.,cimfiibditur. 

5     ^''"^"'d  ad  do.  fcilicet  E^echiamfolum. 
^     Mific  mc.do.  ff.d.non.  fed  magts ad populim ,  &  ideo  ccepital- 
■iUi  cUmare  ad  'errehdumpopulum  ,  dicens.    ' 
7    Vt  co.ttcr.  i.t.imdiu  crunt  obfe/ft,qui4  non  habebtmt  aliauid  ai 
"^•(dendum&bibendum.  '  ^ 

Non  vas.  tenendo  ciuitatcvt  contra  me . 

mi.,ur  Neque  fidu.vo.tn.  Etfequitur. 
'     ^'^^"^"  nictum  quod  sobis,ic<i.fubdendo  vos  volnntarihfer- 

uituti 


uttuti^  me.t :  quod  efi  mrUus  vobis  quam  morigladto  &fame. 

11  Lc  come.vnufquifquc dc  vufaa.id cfl,viuat pacifice & auie 
thvnerraifla. 

1 2  Donec  vcniam  &  cranf vos.^.j/.H/c  ef?  modtts  regu  .Ajfyrio' 
rii,  trasf.rrc  gentc  fihi  fnbieCla.,  de  terrafua  natiua  adalik  vtfitmigis- 
fcciirus  (le  cius  fubie£itwie .  Sic.n.iam  ante  fecerat rex ^(fyriorum  dc 
Qfee  rf.^c  Jfrael  &  cim populo  vt  diBum  efl  cap.prtecedcnti,&  et iflo. ' 
I J   Nolicc au.  Ezcchiam.  contrariiim  vobis  pcrfuadentem. 

14  Quivos.  i^odnuitir prob.-trcper locum amaiori ,  di. 

1 5  Nunquid  iibcraucrunc  dij  gcnDum,  &c. quafidicatcuef- 


Rcfnn-.rliro,.«  ,■,•;-' ——'■••«"'«.  15  i>unquiaiiDcraucruncdijgcnDum,&:c.<7«a//(f.T4^c«e/- 

|!«o  c««  /  S  f  ■ "" "^"^'^'"^'''^''"^("r  dtaxpoflulationis  de       fent  r>n,ltidu  nonpoturrmt defendcre  colentcs  eos contra  rcgem  .Affy 


rioruhK  .rgo  Deus  vtfltr  quiefl  vnicut  tantum^  nonpoterit  vos  defen- 
dere.  Sed  i/iud  argumentum  nullam  esl :  quia  illi  nonfunt  dii  verijei 
falft  &  nnUiiis  virtutis:  Dctis  aUt  vcrus  vnus  efl^  &  patctia  infinit£, 

16  T.acuic  icaqucpopulus  &  non  refpondicci  quicquam.Si 
quidcm  .f.dc  prxcepto  regis,nc  I{abfaces  mtiuereiur  ai  dicendum  ad- 
huc  blafphemtas  de  Dcofi/ibi  refponderetur. 

1 7  ScifTls  vc.  Hic  enim  erat  modus  ludaorum,  quodfcindebant  ve- 
ftesfitas^qu.rido  audicbantblafplyemiam  contraDeum.  vnde&fum- 
m  II  sface,  dasfcidit  veiiimenta  fita :  quando  impofuit  bUfphemiam  ip 
fi  Clmflo  yt  habetur  Mar.  1 4. 

CAP. 


9^9         Glof.ordi&NicolaiaeLyra.         5)60 


^ 


QiiKft.5a. 


C  A  P.    XIX. 

Qyscun  oudiffetF.i^rch.&c.  Thcodo.  Rex  rap!enti(Timiis 
mm  atma  RhabCicis  blafphcmiis, i'cd  prcces, &i.  lacrv- 
nu$,&:  faccu  oppofuic.Ec  rogaujc  ll.iia  prdphcra,  vteiroc  iii' 
aTcc(Ii)r.Siint  auccm  cius  vcrbadignaadnuracionc.£)/«  in- 
qU4t,  afiUriionis ,  irc. 


cit:Dic'S  trikilacionis  noftrxhxc^:  correcVionis  Dei,&blaf 
phcrnM:  hoiiiu .  Ponicq;  Umihtudincm  parturiencis  qu;c  ad 
partu  pwTuenic:&:u;cncrarc  nonpoflic.  Dfis  Dcuscuus.Non 
cni.n  aiidjmus  diccrc  dominum  Dcum  noftru.quo  irafccn 
ic  cantj  pcrpctimur,&  hanchabcmus  vlrionis  fiducia:  quo«  • 

nia  viucs  Dcusblaf- 


B 


I.ib.  aHiier. 
Fiychi.c.  7. 


i.Keg  7. 


Eiicheriui. 
Angelvm. 


Excandcfciunis  &:.jra 
acccdiniur  audicis  his 
ncf.indis  blafphcniijs 
punuc  auccm  vir^is  il 
fosnon  polTumiis.Vn 
de  fiippliccsroganuis 
Donunum  qui  audi» 
uicillas.vtdoccacim- 
pios,quod  no  {\t  vnus 
cxijsquidij  vocatur. 
Protinns  autcm  audi- 
ta  fupplicationc,l"cni- 
gnus  &  clcmcs  Dcus 
cxcuffic  a  rcge  cimcrc 

*  Tcrcullianus.Hx 
erunc  vircs  iciunantiu 
DcOjCoelum  pro  ciuf- 
modi  milicat;  habcs 
formam  pra'iidij  ctia 
fpiritalibus  bellis  nc- 
ccffariam.  Prci  ndc  cu 
rcx  Aflyrioru  Senn.T- 
chcrib  copluribus  la 
cuiitatib.  capcis,  Ifrae 
li  perRhapfacem  blaf 
phcmias  &  minas  in- 
tencarcc,  nihil  nliud  il 
lumapropolico  1  Ac- 
thiop.«  aucrtic  ,  de- 
hinc  ccncum&iodo- 
gincamiliadccxcrci- 
tu  eius  pcr  angclum 
abfumplir,quam  Ezc 
chi^  regis  bumiliacio. 
Siquidem  duriti.n  hoflis  annunci.ata  vcffcm  fcidit ,  faccu  in- 
du;t,eodemq;  hubitu  f^*piorcs  facerdotuiTi  ad  Deum  per  Ifa 
iam  .idirc  iutlic,  vtiquc  iciunio  prcccs  prolcqycnce.  Nequc 
cnim  cibi  tcnipLi,«  in  perici.ilo,  nec  faturitati.s  cultus  in  facco. 
Sepcr  inedia  ai^Toris  fcquela  cft,ricuc  l(jciti^  ncceffio  f-igin^. 

llab.  Mira  rcgis  hunulit.-.s&prudccKidimiirorcgiocultu 
&:  obuolutus  facco  ad  tcmplii  pcrgit,  dc  palario  prijicipcs  fa 
ccrdotu  no  ftolis,  fcd  cilicijs  amicios  mittic  ad  Ifaiam,  &:  di- 

cic. 


A   P.     X  i  X. 

:  V.^  cum  audiflTet  Ezechiasrex,  (ci- 

a  Q.uia  pro  po,>uIi,S:  lui  ^ ccsiis  cflc  cic<iidit,qaoii  Kabla- 
<es  contia  doiniiuini  lalis  (it  locuiu». 


phcmarur  a  cultorc 
idoloru  mortunrii . 
J^cua  crgo  oracionc 
noitra  iaccntcm  pro 
rcliquiis  populi  qii.v 
oblidccur.  Prcucnic 
cos  Efaias,  q.a  co  f[)i- 
ritu  quo  futura  no- 
fccbat.ct  abfcnce  rc- 
geaudicrat.  Ha;c  :n- 
quit,  dicitc  drio  vc- 
liro,dicitdns:N()li 
timcrcverbaquibus 
non  tu ,  fcd  ego  fum 
blafphcmatus .  Nct 


dit  veftimtnta  Iua,&  opcrtus  eft  fac  » 

co.lngreflufq;  clt  domucini,  &c  mi-  4 

fit  Eliacim  ppofitiidomus  &:  Sobna 

icribi,  oi  icncs  de  iacerdotibus  oper 

tos  faccis  ad  Ifaia  propheta  filiu  A- 

mos,q,  dixcrut,  Haecdicit  Ezcchias: 

dies  tribulationis ,  &  increpationis  ^ 

& blafphcmi? aies  ifte  Venerut fillj  vfqi ad partu,&  vires no  «  SortftSI 

hetparturiens  .  bi  forte  audiat  dns  Deus  tuus  vniucrfa  verba  «   quiadandus  fitci  ipi 

Rabfacis.que  mifitrex  Aflyriorum  dns  fuus,t  vt  cxprobraret      ''"tus,  n6pei,(cd.i 
^  ^     .  -    „  ^    1  •  j     •   j'    f^  ucrfar!i,&:auditoi 

Deu  viuente,  &  argueret  verms,  qux  audiuit dns  Ueus  tuus: 

&  fac  oratione  pro  rcliquiis  qua:  reperta:  funt.  Venerunt  crgo 

ferui  regis  Ezechia?  ad  Ifaiam.Dixitq;  eis  Ifaias :  Hxc  dicetis 

dno  vcftro:  Hzc  dicit  dfis:  Noli  timere  a  facic  fermonii  quos 

audjftis ,  quibus  t  blalphemauerut  pueri  regis  Affyrioru  mc 


r? 


Iti 

tioreuerces  adterral 
(oa.  corrucc  gladio: 
vtduo  pariccrq  op« 
cabatEzcchias  aucJi- 
rcc-,  fe  .f.  ab  obfidio- 1 
nclibcradum,&:  ini- 


•  r     •  o        j-  »,  .     *'  niicum  in  fua  ccrra 

»  Ecceegoimmittameilpintum,&audietnunrium,&:reuertc  14  ^^^  moricuvum. 

turinterramfuam,  &  deijciaeumgladiointerrafua  Rcuer 

fuseftigifurRabfaccs ,  &inuenit  rcgem  Aflyriorum  expu 

gnantem  Lobnam.AudieratenimquodreceififlfetdeLachis.  •« 

c  Cumquc  audiflTetde  Tharacaregc  ^thiopix  dicentcs :  Ecce  ,,  nim  Apoftolusfic  cl 


,g  b  Etcr  e^!^oii  Cpiritum.\ 
17      -jt  Thcodo.  Illual 

puco 

morem , 


fjgnificarc  cil 
Diuinuse-f 


xic:  Non  dcdic  nobi;. 
fpiritum  timoris .  Dci  auce  prxdi^aio  flatim  fincm  acccpit. 
Sparfocnim  runiore  quod  rex  Acthiopum  feciffct  expcdi- 
tioncm,  timcns  Sennachcnb ,  reccflTic,  omni  niipiecacc  plc- 

namili^icpilTola. 

c    <:»'/.^;j«a;i/(f.Rab.VolcnccDeoRabfacesdcferuicob/i  ^^ 
dionem  Icruf.ilcni,&:inucn;cdnm  fuu  velcapc.i,vcldel«U  ^ 
L.ichisoppugnance  Lcbnam .  Scnnachcriboccurrens%t 
Aethiopu,milit  ad  Ezcchiam  epiftolas,  vc  quos  viribus  non 

'ccpic 


NICOLAVS    DE    LYRA. 
C  A  P.     XVIL 

Q^*  cum  audi.  Hic  confcqucnccr  dcfcribitur  Ezechiie  li- 
beratio  tcrribilis.  Circa  quam  primo  ponitur prophcti 
ca  denuntiacio:  fecundo  angelica  exccutio,  ibi  .•  Faitum  eft 
igitur.  Prima  in  duas  fecundum  dupliccm  denuntiatJonem. 
lccunda  ibi :  Cumqj  audifict.Circa  primu  pr-'Emittirur  Ezc- 
chi.x  humilis  pctitio .  fecundo  Efai.x  confolabilis  rcfponlio, 
ibi,Dixitquc  Efaias.  Circa  primum  dicicur, 
I  £lu£  cum  audiffet .  Proptcr  vcrba  blafphcmacoria  concra 
dominum  Dcum  di£la,  vc  przdidlium  eft. 
X     Et opertus.  Humilians  fc  coram  Dco. 

3  Ingrejfufcj}  eil,&c.  ad  impccranda  cius  mifcricordia  circa 
populum  fuum,iSdcius  iufiiciam  cotra  blafphemos  pdidos. 

4  Ei mifn^&c. cjuia magis cofidcbac dc  nicricis Ifaia; quam 
dcfuis:  idcomific  ad  cu  pccgns  orationii  cius  fulFragium. 

5  Dics  tribu.  &c.  fcilicet ,  nici  c''^  totius  populi. 

6  Et  blafphemi£y&c.  fcilicct  contra  Dcum. 

7  Dies  ijle,  &c.i.m  quo  Rabfaccs  dixcrac  fupradida  q  cranc 
ad  afHidionc  regis  &:  populi,  U  vitupiu  &  blafphcmia  Dci. 

•  8  f^eneruntfi.circ.  id  clf,in  taca  afflidionc  fumus  polici,  ficuc 
mulier  cxiftcs  in  afflidtionc  parcus,cui  dcficiiic  vircs  paricdi. 
9  Sifurteau.&c.  i\c  legcnda  cft  liccra.Facorationc  pro  rcli- 
quijs  his,  id  cfi  pro  rcgno  luda ,  in  quo  crt  modicus  popuius 
incomparationc  ad  tepprapra:tcrica./r  /jr/e  ati.  dominus  Deus 

tii. 


tu.u^  of  oncs  cuas  libercc  nos  &  puniac  Affyrios  blafpbcmos. 

10  Dixitq;  eis  Efa.  Hic  confcqucncer  ponicur  Efaia:  confola- 
bilisrefponfiOjCum  dicicur. 

1 1  Et  noli  tiwe.dfa.fer.  id  eft,propccr  fermoncs. 

12  Qjtib.blaf.pu.rr..Ail  i.fcrui  iibi  tamiliares  &  chari  ficut  filii 

1 3  Me.  quia  verba Rabfacis  imponcbac Dco  impocencia, d 
cedo  c},  no  pofiTcc  faluarc  Ezcchia  &  populu  fuu  de  manu  rc 
gis  Aflyrioru ,  6c  iic  diccbac  cu  impoceciorem  hoie  morcali. 

1 4  Ecce,  id  cit,curbationem  mencis.  Cuius cauia fubdicur. 

1 5  Et  ««rfj.fcilicccde  rege  Acthiopi^inuadentc  cius  regnu, 

vthabeturintra. 

\6  Etrcuer.  Hocnonfuitin  iftoredicil,fcd  in  fccundo,quia 
rcdijc  ad  obfidcndum  ferufalcm ,  &:  mde  fiiic  cerricus  pro- 
pccr  plagam  fui  exercitus,&:  tunc  in  tcrra  fua  a  filijs  fuis  fun 
occiiiis ,  vc  habci^u-  in  fine  huius  capiculi. 

1 7  l{€uerfi4s  eft.  peraao  nuntio.  Dicunt  camcn  aliqui  doao 
rcs,qu6d  ibi  remanfic  exercicus  Aflyriorum. 

18  .y/«rf/cMf,  eyc.ipfacxpugnacavcldcftruda. 

19  Cumque  audif  Hic  confequenter  dcicribitur  fccundadc 
nunciacio  prophcticade  liberationcEzcchie  &  popuhfui 
circa  quod  primo  ponitureius  coinminatiopcr  rcgcm  Alr 
riorum.fccudo  cius  dcuoca oracio  coram  regccclorij.  terti< 
cius  confolacio  per  prophcca  confciu  lccrecoru  diuinoru,(c 
cunda  ibi.  lciq;  cum  accepilfcc.  ccrcia  ibi.  Milic  autem  Ifaia 
Circa  primum  dicitur, Cumque andijfct.  f:ilicct.  Scnnacbent; 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

I     Qii^xcumaudiffct.Scc^vvxwr. 

?  I'igrcJJuf(jue ejl do. domi.  Pcr  hocaut,  q,  Ezcchias  incrauic 
domijmdni  adocandum  concra  pcrfccucioncm  SciuiachC' 
rib,  &:  pcr  nucios  rogauit  Ifaiam  prophccam,  vc  pro  l"e  &c  fuo 
popuiodominum  prccirccur,  &L  vc  Scnachcnb  prcoccr  bla- 
'pUcmias,  illatas  coucra  dominum  punirccur,  figninc;!tur,q, 

bonus 


bonus  prclatus ,  &  etiam  bonus  princcps  in  fuis  ncccflkat" 
busluiq-  popuii  dcbecad  Dcum  rccurrcre,6c  deuocoruor 
cioncs  rcquircrc,  pro  fua  &  fuoru  faluce.  Et  quoniam  ad  bt 
norum  dcprccacior.em  folcc  Dcus  attcnderc,  Scquitur. 
1 1  Hxcdicicdo.noli,  &c.  &  lic  aliccur.itcum  atvranno  pcri 
Quencc-&:  modus  ailccuracionis  ponitur,cum  fubditur. 


c;6l 

t  ccpin,<crmonctcrre 

\  rcc.  Pugnairc  Seii' 

nachcnb  cocra  Ae- 

ovptK.s.iJJobfedif- 

■t°  fcPdufiiim:-  iamq; 

cxnai.'tis  aggeribus 

vrbc  capicdavcnif-T 

{c  Taracham  regem 

,  Acchyopum  in  aqxi 

I  liuni  nsiiac Hcrudu 

1«  a  ^fcedit  in  doniim, 

■5«  Chryfofto.  Po- 

tdivideri  in  multis 

locisfcripture,qudd 


,  Dco  auxihj  iurtam, 
!&:  honeftam  habcc 
occalionem  . 

Rab.  Prius  Eze- 
chiasdomini  tcrro- 
rcpcrterntus,  adora 


funderc  preccs,  nuc 
dicente  Efaia. '?»(e/i- 
mas  a  facie  verborum 
(ju£  aiidijii ,  audacter 
dominum  dcpreca» 
nir. 

b  Domine  Jieus  ^  &c, 

Theodoret.  Rex 

lapicnciffimus  cum 

lcpiftolam    in  tcm- 


1111.  Rcgum  Cap. 

cgrcfluseft,vtpugnetacluerrumtc,  &  iret  contra  cumrmifit  » 
nuntiosadEzechiam,  diccns.  H^ecdicite  Ezechixregi  luda:  ^ 
Nonte  fcducatDeustuus,  in  quo  habes  fiduciam,  t  neque  i 
dicas,  Non  tradecurHicrufalem  inmanuregis  AfTyriorum. 
Tucnim  ipfe  audiftiqu^  fecerunt  reges  AnTyriorum  vniuer- 
jfistcrris,  quomodovadauerunteas.  Tu  ergo  folus  poterisU- 
berari?  Nunquidliberaucruncdij  gendum  fingulos  quosva-  4 
ftauerunt  patres  mci ,    Gozam  vidcIicccHjram,  &  Refcph ,  & 
|iIiosEdem,quicrantinThelaflar?  Vbieltrex  Emath,  &,rex 
Arpbad,&:  rexciuitatisSepharuaim,Ana&Aua?  Itaquecutn  5 
^   ,     -    ,  accepiffet  Ezechiasliterasdemanununtic:)rum,&lc2ifireteas, 

,qui    ab  hominibus  r       j-    •     j  1  •     «  i-  1        . 

iniuftc  malis.ifficiu  ^  alccnctitmdomumaommi,  &  expandic  eas  coram  dommo,  6 

tiir,l!bcrepetendia  ^  §iorauit  in  confpcCtu  eius ,  diccns.  DomineDeusIfrael,  qui  Z 
ledeslupcrCiieruDim,  tu  es  lolus  Dcus  regum  omnium  tcr- 
XX ,  tu  fecifti  coelum  &  terram .  Inclina  *  aurem  tuam ,  &  audi.  ^ 
Apcri  domine  oculos  tuos  &  vide ,  Sc  audi  omnia  verba  Scn- ' 
nacherib ,  qua:  mifit ,  vt  t  exprobrarct  nobis  Deum  viuentem. 
Jremtcmplononau  q  Vcredomincdiflipauerunt  reges  Aflyriorumgentes.  &  ter- 

debac  ycl liberas  ibi  ^^^  earum ,  &  miferunt  deos  eorum  in  igncm .  Non  cnim  erant 
dij,fcdoperamanuumhominumex  ligno&Iapide,  &  perdi- 
derunt  eos .  Nuncigitur  domine  Dcus  nofter  faluosnos  fac 
de manu  cius ,  vt  fciant  omnia  regna  terrscquia  tu  es dominus '» 
])eusfolus.  Mifit  autem  Ifaias  filius  Amosad  Ezcchiam ,  di-  " 
cens  :  Ha^c  dicitdominusDeusIfrael:  Qaa^deprccatusesmc 
fupcr  Scnnacherib  regc  Aflyriorum  ,  audiui .  Ifte  eit  fcrmo 
quem  locutus  eft  dominus  de  eo  :  bpreuit  te ,  &  fubftnnauic  te '  2 

&Tin?oratfone  ^  virgo filia  Sion ,  poft  tergum  tuum  caput  mouit  filia  Hieru-.;^ 
falem .  Cui  exprobrafti,&:  quem  blalphemafti?  Contra  quem  15 
exaItaftivocemtua,&eIeuaftiinexccIfumoculostuos?  Con-  ^^ 
ira fandlum Ifrael.  Pcr  manum  feruorii  tuorum  exprobrafti do  Jg 
minoj§idixifti:In  multitudinecurruum  meoru  aicendi  cxcclfa  ^s^ 


9^ 


Angefcmu*. 
Euchcriiu. 


admirabilem  .  IUi, 
inqaitjtcnominanc 
vnom  ex  multis,c- 
go  auccm  te  folum 
fcio  crcatorem  efle 
^onimum.  IUudau- 
tcxn^inclina  aurem  tua 

y  audi,  amorc  humano  pofuit  rogas  vt  bencuolc  preces  ac-      abietcs  potcntes  &:  optimates . 

cipcren- 


-     ZD 


dpercnwr .  9 

C    Veredomine  ,  fSrc 

*i  Idem,  Hoc,in- 

quit,  mouiccumad 

i  mpictatcm :  cxifti- 

mant  cnim  cc  efle 

fimilcm  dijsquino 

func.  SedcKpcrien- 

tia  difcat  6  Domiuc, 

quantum  (ic  difcri- 

men  veri  Dci  &  fal- 

(i .  Cxtcrum  cvifti- 

mo   Ifaiam  cadem 

d  iccre . 

d  Firgofilia.  Rabb. 

Quia  cuntlisgenci- 

bus  idola  adoranti- 

bus,  ha:cfolaconfcr 

uac  caflitatcm  reli- 

gionisvniusDci,  &: 

qua:  ne  ad  maiorem  •  iomiat 

blafphemiam  con- 

citarec,  pr^fenti  noa^     _„, 

refpondit,  poft  ab-  tpt-ofcritaffi- 

cuntem  mouic  ca-  ««et.  &uj/ri 

puc   ad  rogandum  li 

Deum  ,  vel  certe  ad 

deridedam  arrogan 

ti.im  cius  cerca  dc 

vlcione.    Nec  ipfo 

per  fe  ,  fed  per  fer-  . 

uos  fuos ,  vc  maior 

eflec  arrogantia,  do 

minum  blafphcma- 

uit. 

c  Excelfa.  Rab.  Al- 

titudo  montiu,  &  iu 

ga  Libani  excelf(j  ce 

dri,  &:  abietes .  Vel 

per  metaphoram  dc 

cundliisgentibusac-  / 

cipicnducft,  &prin 

cipibusearum.  Vcl 

dc  Hierufalem  quse 

cf{Libanusccdri,& 


^  Etftc- 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

Et  iret  contra,  f.contra  regctti  Acchyopiie,  &:cxercitum 
lium. 

.  Mifnnuntios.  Comminandoquideui£bis  hoftibuscontra 
[uos  ibat  reucrterccur  ad  dcftrucndum  Hierufalem, 
Xnntefeducat.  Ecftcblafphematdominum  tanquamha- 
ocntemfairitatem:^:  filuandi  impoftibilicacem. 
.  7^'<«7njd/,^t'»-tfKcr««r.Quafidicatmulcierant,&:tamen  no 
)orucrupitliberarccultorcsfuos:&mulcQ  minus  Dcus  vc- 
kr  qucm  diciris  eftc  vnicum,  pocerit  vos  libcrare.Idem  cft 
j-gunKntumquodfeceratRabfaccsc.iS. 
i  lta(juecumi!:/c.  Hicconfequcntcrponitut  ipfius  Ezechia: 
)racio  cumdicitur  :  itaquecum  accepijfet  E-^chias.   Verbo 
:nim&fcriptocomminacusfibifucratrex  Aftynorum  ad 
maiorcm  terrorem. 

i  Etexpandit.  quiacontincbantblafphcmias  contraipfum, 
vc  vifum  cft, 

7  frori/KJf.vtglorificarctnomcn  fuum  contrablafphcmias 
nomini  fuo  irrogatas,&:  faluaret  populum  contra  commina 
tionesprxdidas. 

8  Doniine Deus ifrael.'\.Y>xx{\dcsomx\\  crcaturx  ctiam  angc- 
l'C^,&:hocfignificabatur  intcmplovbi  propitiatoriii  quod 
crac  quafi  fcdes  Dei,fuftcntabaturaduobus  chcrubimbinc 
^- indc  pofitis,ficut  fuit  plcnius expoficum  Exod.i  j.d. 

9  incitnaau.  idcft ,  cftcclum  iufticix  tu^l  oftendc  contra 
Scnnachrrib.Cxtera  patcnt  vfque  ibi: 

jo  (^tfciaHtomiiia.  Contcrcndo  Scnnachcrib.  quidcQsaha- 
■^Lnn  2,cntium  dcftruxcrac. 

>»  Mijii  auteni.  Hic  cOfcquenccr ponitur  cofolatio  Ezcchi?  P 

Efaiam 


Efaiamdenuntiandofibi  ipfius  Sennachcrib  futuram  rui- 
nam.&:  primoha-cruinaprardiciturjfccupdoadhuiuspro- 
bationem  mirabile  fignum  adducitur,ibi;rii»i4«fe>M  RT^hia, 
CircaprimumEfaias  dirigit  fermonem  ex  partedomini  ad 
Ezcchiam.dicens orationcm  cius  eflc  exaudicam  cum  dici- 
tur.jQ«<«rffpw<i.  Sequitur. 

1 2  Spreuit  te.  in  aniino  fuo,uirtutem  tua  nullam  rcputando. 
1  j  Etfubfanna.  fcnlibili  hgno .  Subfannatio  cnim  proprie  di 
citur  contcmptuSjCum  figno  fcnfibili.&f  dicicur  fubfannatio 
arugationcnafi.  'ji;.!'jb;  .1. 

14  Fir^ofilia.  i.Hicrufalcm,qus  dicitur  virgoproptcr  tncc 
gricacem  fidei.qua:  fempcr  remanlit  ibi  in  aliquib.  Fiiia  Sioa 
diciiur ,  quiaficuc  filia  a  matrc  protegitur.itaciuitas  Hicru- 
falcmproccgebatura  fbrcalitio  quodcrat  in  monteSion. 

1 5  To/i  tcr^Hm.  C^ia  h  ibicatores  Hierufalem  non  audebanc 
exire  in  campum  contra  cum.fcd  magis  fugieb.anc ab  co:  &: 
fic  vcrtcbantei  dorfum.Confcquentcr  Efaiasdirigitfcrmo- 
nem  fuum  ad  Scnnachcrib.diccns: 

15  Contraqutni.  comminando  &:  blafphcmando  pr^  fupcr- 
bia.&:rcfpondit,di. 

17  Contrafan.  idcft,contraillum  qui  eft  fandufianctorum  ic 
Dcus  Ifrael  pcr  fpecialem  culcum. 

18  "Per  manumfcruo.  licut  pacet  ex  prxccdcncibus  de  Rabfacc 
&:alijs  nuncijs,qui  apporcaucrucliccras  Ezccbix.  &:  ifte fuic 
maior  conccmpcusquamfiScnnachcnbhoc  fccifTec  in  per- 
fona  propria ,  ficuc  darc  alapam  alicui  pcc  vUem  perlona 
quam  per  feipfum . 

19  £frf/jri^/.incordetuo. 

20  Inmultiiudine.  idcft  ,ciuitatemHicrufalcm,&tcmplum 
quod  erat  in  excelfo  rcfpcctu  aliarum  ccrrarum . 

^  Tom.a.  HH        Infm- 


^6^      .GIof.ordi.&NicolaldcLyra. 


9H 


a  Et  ftccatii.  Rab.  Vcl  pra;  multicudinc  cxcrcitus  omnia 
flucnta ficcauitjVt puteos  fibi  f(xlcrc compulfus  Iic,  Vcl  om- 
nispopulus  quos  aqua:  figniHcant,fuo  valfaturcxfcrcicu. 
fe  l^unquid.KAh.  Ha.x  cx  perfona domini  contra  blafphc 
mia AlTvnj  icnticdasut.Non  ignoras  q  recifti  faila  cffc  mca 
voluncatc:Ech(^cc- 


gam,'/t  ncquaquam  vltra talia loqui  audeas,  frenumq;  micta 
inlabijs  tuis,  quodcuamtcrocitacemdomec,  &c  tcreducat 
in  Afiyrios  . 

c  Hoceritft^^num.  Rab.  Eorum  qua:  prxnuncio,qii6d  hoc  an- 
no  eacomcdas,qua;lponccnafcuncur,  fiue  iuvca  L  XX  qua: 

priusfcucras.  Aino 


t  larera 

f  habiuculfl 
iw  etus ,  vcl 
cxtrcTU  alti- 
tudiniiiVlque 
Jiifineciii». 
f  riuos  nnuni- 
to(,vcl  niiini- 
tianCaut  fuf- 
l'3taruni  cioi- 
utiua. 


t  habttant 
B 

f  abbrcuiati, 
ide((,erantfi» 
re  vrhibus. 
t  &herl>an- 
rcns^bcfba. 


•  vum  taam. 

t  TcIfaiBuUt 
tuit. 


gofucurapredixi,&: 
pettc  faccndaima- 
dauj.  luq;  ciuod  o- 
limdccrcui,hoccXT, 
plccumcfttcnipc»re 
vc  coUcs  ic  pcmci- 
pcsquiintcr  lcancc 
pugn4banc&:  ciuica 
tcsmuniciffim^  mc 
cotrahcncc  manuin 
nccfolitu  prfbcntc 
auxiliu  eradicarcn- 
tur  &  concrcmifcc- 
rcncac  pcrirent.& 
comparcncur  no  o- 
liua:&:vinca:&:fru- 
duofis  arborib.  fcd 
-f^no  &  grammi ,  q 
frugibus  mipedime 
ta  lunc.  hcrbisq;  do- 
macu,qux  ancc  mar 
ccfcucquam  ad  ma 
turicace  pcruenianc. 
Icaquc  fcffionem  & 
e^relTum  tuu  &  in- 


f  Hieru&Iem  . 

montium  t  in  fummitate  Libani  i  &  fuccidi  fublimes  cedros 
-tius,  &elc<aas.'ibiercs  illiiis:  Et  ingrcfTus  fum  vfque  adtter- 

*    f  Ainiudo  rummiutit  Sc  laltuj  Carmeli  templum  eft.    b  TVcl  cgo  fodi  U  bibi  aijuain :  &  ficcaui 

ViMtigio  j)cci:s  mci  omncs  imos  aegcmin. 

minosciuSj&faltuinCanncIiciustegoliiccidi,  &  bibiaquas 
alicnas  ,  &  ficcaui  vcftigijs  pcdum  meorum  omnes  t  ac3uas 


ura  vcrba  Allyri) . 


f  Vel  olim  . 


_     Rab.Rcfi)onliodomiiii 

cIaufas.tNunquidnonaudiftiquidabinitiofccerim?  Exdic-  6 


fecundo  feciinJum 

Symmachu  pomis 

I   vcfccrc,  fiuc  luxta 

2,  cofdcm  quaidc  prx 

ccricis  fcgccibus ,  & 

cadccibus  in  ccrram 

i  pullulaucrunc.  In  an 

4  iio  cercio  fugato  lam 

5  Affyrio  &:  obfidio- 
ne  lam  laxaca,  fcmi- 
nace&mccice,  plan 
cacevincas  &:fruclij 
earumcomcdice.Si 


f  Kab.vel  ego.  a    ^Kjb.vcl  ctadicacioncui  .     TQuod  eridicamr  fiinditus  cuettitui.    -7 

busantiquisplafmauii!lud,&nuncadduxi    £runtq;inruinam  8 
colliumcompugnantiumciuitatcs  munita:,  &quitfedent  in  9  quidcm  paruxvrbis 

a    T  Id  ci^ conirafta  6c  abfi]uc  virtute  .        b  f  A  tiicie  tua.         c  TGladio  perierunt .  huiUS  rcliqUIX  qua; 

cis,  t  humilesmanu,Contremuerunt,&cdnfufifunt,fa6i:ifunt'o  nunc  hof^ili  vallan^ 


TRaba.Piius  marccfcuiu  quam  matiuefcant . 
"  b  /" 


cxercicu.&^QuafuroSj 
efTc  fe  non  crcdun^* 
tanta  rccipictabun- 
dantiam  ouim  rcrii 
&:f5licitatem,vtii 
ftar  arboris  alca  ra*^ 


lfa.l4.d- 


a  5^tiiuti11bus  comparantiu. 

ve^lut  foenum  agri ,  &  t  vircns  herba  ted:orum,qua;  arefada  eft 

a     TRab.Habi.tu  &  omnia  qii.t  ope.es  an:e  pracognoui. 

antcquam  veniret  ad  maturitatcm  .  Habitaculuni  tuum  ,  &ii 
cgrcrfiimtuumj&introitum  tuum  ,  &  viam  tuamegopr^cfci-'^ 
uj,  &furoremtuumcontramc.lnfaniftiinme  ,  &  t  fLiperbia,^  diccfundacajpomjs 

Taab.quafidicat,  Nontevltraferan)   blafi'hcmanttm  .  ^  ...  I?    dcnfilfimis  implcafl 

tua  afcendit  in  aures  meas.  Ponamitaquc  circulum  in  nari-i^  cur.  De  Hicruf ilcm 

bus  tuis ,  &  chamum  in  labiis  tuis ,  &  rcducam  ce  in  viam  per  n  ^"'"^  cgrediccur  r»* 
....    -^i  •  if  ■   r  /-.J18  liquic,&:implcbunt 

quam  vcmlti .  Tibi  autem  Ezechia  hoc  erit lignum .   Comede  ^^  tcrram  ludeam  cua 

cuacam  habicacori- 
bus :  non  fuo  meri- 
to,  fed  Dei  mifericcrdiarimo  zelo  quo  aduerfus  impios  zcla- 
tus  ert  popuhim  fuum  . 

d  Cowfi/e.  Efiias  ita:  Comede  hoc  anno  qfi^  fpome  nafcuntur .,  & 
annofecurido  vcfcdrepomis.  In  anno  autem  tertio  feminute  &  metitt^ 
plantate  vineas,  &  comedite  fruiius  earu>n.,  &  mntet  id  qwjdfalu^ 
fueritin  domo  lH.ia:&  'juod  reliquum  efl  radiccm  dtorfum  ,  &faciet ' 
fruSm  furfn?n,qu'a  de  Hierufale  exibunt  reliquixy  &J'aluatio  de  tnonte 
Sion  .   T^elusdniexerciiuumfacieihoc  .  Oibm  ab  cxercitu  vaHais 

^  comtit 


troicumtuucogno- 
ui  ancc ,  &  infaniam  c 
quacocrame  debac  d 
chacurus  eras ,  pro. 

phetis  vacicinacib' 0  »1  .^T 

fum  locucus,pec  quds  olim  diiSturum  efle  tc  noucram  :  In  ccc 
lum  afcendamifupra fydera  cceliponam  thrmuntmmm.,  &  erofimilis 
dtiffimo. Icaq; furorcuus,&fuperbia  prruenitinaures raeas, 
&nequaquamtc  vitrap)rtabo  ,vt  intclligas  quod  potuifii 
nontuis  ce  pacuilfc  vinbus  fed  meo  arbicrrio .  Merebaacur 
cnim impix gences ,  vc  nifiu£l:uof<E arbores ,  vc  percc quafi 
perfccurim,6d  ferrara  gicafucciderccur &:cadcrenc.  Iciquc 
ponam  circulu  in  nar;bus  cuis,&:  blafphcmacia  ora  conftnn- 

gam 


NICOLAVS  DE  LYR.A. 
I  7K/;<wj»2We.  ideft ,  ccmpli  de  lignis  Libam  fadli ,  vtpaccc 
cxdic^is  fupra  j.hb. 

z  Etfucciat.<:iwz  dc  talibus  lignis  erac  fa,n:um  templum. Vcl 
per iftas arbovesmccaphorice defignancur  principaliorcs po 
pul.i,vc  principcs  faccrdocum  ,  &:  licec  ifta  adhuc  no  feciflec 
Sennacherib,camenex  fuperbia  cordis  repucabac  fc  cercicu- 
dinalicer  fatlurum  de fucuro,  ac  fi  iam  eflec fadum dc prarce 
rico,&:adhocde[ignandum  vcicur  propheca  talimodolo- 
quendi . 

5  Etfaltum  Carmeli.  idcfi,vulgarcs  homincs  * 

4  Et  bibi  aquas.  idclt,ab  alijs  in  ciftcrnis  5c  ftagnis  collcdas. 
c  Etftccaui  vefiigms.  idciI^,hominu  exercicus  mci,  &  anima- 
Ijum  vcnienciuni  illuc  ad  hauriendu&  bibendu.Confequen 
ter  prophecai n  perlbna domini  alloquicur  Scniiachciib ,  di. 

6  .TSlunquidnonau.Sc\\\cttomnem  crcacuradcnihilo,  q.d. 
fcirc  &:  audirc  dcbuifii,quialiccc  Gcncilcs  poncrcnc  mulricu 
dinem  doorum ,  tamen  fuper  omnes  poncbanc  vna  caufatn 
primam  oninium,quam  vocabanc  Dcum  deorum . 

7  Exdiebus.  idelf  ab  xteaio.plafmaii  illud.  i.  facicndii  difpo- 
fuiquicquid  fadumefipcrpacrcstuos,  &:  cc,adpunienduin 
ahqua  mala  tacta  concra  mc  fccundum  quod  dicic  dominus. 
Efa.  io.b.  r<e .^jfur:virgafuroris  mei  &  baculus  ipfe  eft,  &c. 

Et  ntinc. 


s 


MORALITER. 
16  Tonam  itaqw  circiilHm.  idcfl,  frenum  &: . 
Jn  naribus  ti<is .  Verbumeftdomini  alloqucntiscyrannum, 
quem  aliquatia  Dcus  rcfrcnac  ab  ecclcfia:  pcrfccurione,  cius 
pocenuam  aufcrcndo,  vclipfuma  maliciaeonuercendo  . 

Cm:de 


EtHunc.  Iftampuniiioncm  per  tc,  &r  per  alios. 
^    Ernntque,  Hoceft  didum  ruinarciuicacum ,  &:  cerranim, 
&c  populorum ,  qux  fad^  func  &  fiendx  pcr  tc,  totum  cft 
meavirtute  . 

10  Fa£lifunt,&c.  i.nullius  rcfiftentia:  aut  virtutis  ,  quia  fic 
volui. 

1 1  Habitaculum .  In  tcrra  tua  quando  tratlabas  in confilio 
tuo  de  inuafionibus  aliarum  gcntium  . 

li     Et  egreffum  tuum.  Procedendo  ad bcUum. 
1  j     Et  introitum  tuum.  Intrado  terras  alicnas,;&  ciuitaccs. 
14    £5opr.«/««/.  Quiaomniaillaprajordinaui .  i 

ly  Et  furorem  tuurn.  BlafphcmadonorHcn  nicum  tanquartl 
ingracilllmus  &:  infanus  de  vidorijs  quas  dcdi  cibi. 

1 6  Tonam  itaque  ctrculum.  Sicuc  fit  bubalis  .  &C  eft  fcnfus :  T( 
indomitum  cgo  domabo  malis  gradibus  tuis . 

1 7  Et  rediieam  te  in  viam.  Scilicct  confufiuc  ad  terram  tuam 
iicuc  patet  in  finc  huius  capituli .  _  ,, 

1 8  Tibi  aiitem E%ecbii  hoc .  Hic  ad  confirmationc  pr^dicto 
rumdatur  mirabilc  fignum,cum  d.cicur : 

19  Cmede.  i.illudqJ  n.ircec'incan»pis  de  granisconcricis  di; 
exercicu  Scnachcrib,&:hoc  paccc  perliccram  Hcbraic.a,qui| 
fic  habcc :  Comcie  hoc anno  renaf:ens,vel renafcentia .  Sc  pcr  llllKj 
quodhabccucEfa.  37.  f  Comedc  hocannoqnxfpontenafcuntm 

■it  iJeii 


19  Comede hoc.  Vcrbum  cft  dommi  affecurancis  bonum  pra: 
]acum,&:cius  populum  dc  fLuiicicnci  virtu  corpons,pro  roc< 
tcmporc  pcrfccutionis.  Per  tcrnarium  cnim  annorumligm 
ficacur  ccmpus  pcrfecutionis  quancum  ad  ciusj  principiun 
mcdium,&:fincm.  - 


9 


■,6l 


Illl   Rco-atn 


i  {itncdequ.ztterum^erntinare,  C\ucf,,eUiUr  ^in,id.is  eqimu  euaJcre 
\  fotutriint.  laficu.iuJ  jn.-2n  a:i^j^:.,;,  > i,.,j:  wit^.r  fu,e labo.c .  Vc!  ii- 

nrul^roric  bocdjdum  clh^quia nur.-banr  ll-  famc-  pcncuros. 

,1  :  :p.-ifti>DMiidltr.<i„„.   Rab.  t^rgpterfuturoiri  rpci»,pr,t'- 

itnxin  cxcura  mci:um.Oicicauccir.,e]uia  no  llio  aicrico  fcd 

Pci  clcincnciacor.leiuciuur,  ' 

jfTio  &  parris  ccrtiui  LX.uid 

ir.cmona:  in  quomcn-ncur 
c  6:i-i.^'nc'giiycn:M',&:  jUiusfi- 

dci  cc  iuilirix,  qiiia  iii  caurum 

Jiligic  Dcus  iUttiCiain ,  vc  po- 

:icrosniaiorum  vircucecuca- 

:ur. 

■)i  Chryfcffo.  Aliomni  vir-. 
rus  mulcoru  ccgcrc  vijlcc  ni.i- 
cnimdoinim 


XIX.      c^66 


tttc  il" 

5.'.  £ 


xcdbusflu),  lcdquan,  3  hanc,  &  ialuabo  eampropcerme  ,  &  propter  ^  auTosTma-' 

ipiifcdu!i,&:vic;ilcsfue  .    T-^^,,-1/- ^,  f,    f  ••     "'^  >  <-^  h^^^Ft-cr  ^   au^.ios  esc  ma< 

>.  Acquidmihiopuscft  ^  i^auidleruummcum.  j  Fadum  efl  igimrin  9  f^acbaciuAeg 

?  ^jliorM  ni-friKii<;    ninn-  Ctiam  pcrcicm 


:ii,iin.    Mule.! 

lomcas  clt,c\:  fcpc  folcc  ciiam 

ropccr paucos  multis darc  fa 
.iiccm.  Licquid  dico  ,  proprcr 
p.jucos  lufios  ?  Sxpcqu.iiido 
non  inuc:;cas  cft-in  pr.cfcnci 
"ica  iulfus,  propccr  dtfuiKfo- 
.  .;;n  viiruccm  viucntium  mr- 
||'crccu.',Ov'  ciiram  habcc .  Pfo^ 
|tcgamc!ii;tatcm  hacpropcer 
_)Cinquic,  &:pi:optcr  D,^uid, 
^t  Idcm.  Bonum  e(f  S.indto- 

yj^^p..,w;u..„  r.....      1:  A 

I0&: 

lus.  At,qi 
nqu;.s,a!iorri  precibus ,  quin- 

lo  ipfcfcdulusfuero<  Paulus  non  dixir,quid  mihi  prccibus 
liorum  opus  c(t  ,&  tu  dicis,qLud  mihi  opus  aliorum  preci- 
lUSrPecrusnodixii,  quid  mihineceffeeftvtpro  meorccur? 
:acioenim  fiebac  iine  inccrmiliioneab  ecciclia  ^d  Deii 
co.  Ectudicis,quid  mihialioriim  prccibus  opus  cff  ? 
itcr  hoc  iplum  opus  habcs,  quod  te  pucas  illis  ;ton  habc- 
encccffc .  Eciam  li  Paulo  fin>i!is  ciics.opus  camcn  haberes 
>.  j.liorum  precationibu»-.   Nouiiriquit,  quodhoc  mihiccdcc 
■9'  idfcdutcm  pcr  vcffram  precacioncm.ac  fubmmdhacionem 
jpirJtus  lelu  Chrifti .  Eciccrum  :  Simul  .^diuuantibus  (Sd  vo- 
)Wpcr  dcprccationeinpronobis.  £:cudicis,  qujdmihio- 
Jiiseff  aliorum  precibus  r  Si  vero  dcfidcs  fuerimui ,  ncmo 
losiuiiarcpotcric.  QuidprofuitIercmiasIudj:is?Qa:d  Sau- 
•  •  ai  iuuic Samucl  ?   Quid  profmc  Ifraclicis  ?    N.h  il  profunc, 
;uis,prcces?ProfuntpUirimum,fcd  quando  &:  nosaliquid 
:genmus.Adiuu.inc enim  ic .luxiliancur.  Audi  Dcmn  di- 
iccm :  Proccgam  ciuicatcm  iffam  propter  mc ,  6c  proptcr 
Muid  fcruum  meum,&:c. 

Giycas.  Hxc  verba :  Vrotegam  yrbem  hanc ,  &c.  ica  diuinf.. 

prolaca  func,  ne  pucarcc  Ezcchias,  oracioncm  fuam  iufti- 

ccaufa  quaprxdicuserac,ex,iudicam  cQk  .  Pr.xrcrcalicec 

Q  .nc incejiigcic ,  luftos homincs eciam  vica  funilos ,  viuen- 

Jim  pacronos  agerc . 

'  '  Fa6lum 


hoc anno t qux  rcpereris .  In  recundo autem 
anno  t  qu.-e fponte  nafcuntur .  Porro  in  tertio 
annoreminatc&metice,plantatevineas,6ico- 

TlUl>.Vci  lalu.iiiiin. 

mediretrudtusearum':  Etquodcunq,  rcliquum 
fuerit  dedomo  luda, t  mittecradicem  dcorfum 
&  faciecfrudum  rurfum.De  Hicru(alem  qiMp.- 
peegredicntur  reliquix  ,  &  1  quod  faluemrde 


Cap. 

b  Fa&iim ejlizkur.  IJLab.  Xoca  afi  vno an?,eio  vnn  nnde cx- 
dun':' ir,&:  abf.j,  vulneribus  mors  icua  difi^urnr.Supcr  quo  lu 
I  ai-alip.Ieg  icur  :  Et  miftt  doiiwim  .i^dnm  (jidptrcnjfit o^m  ■virHm 
rob_iJlii & MUtore,/j,principemq;  vxctd  n.: re^is .yflfpiorii.Kiivict-' 
fufc]uc  c(f  cum  ignominia  in  cerram  fuam  .  Qui  fcruatus  cft, 

vt  ficrctceftis  maicftatisillius 


D 


qucm  p;iulo  antc  contcm- 

pfcrac . 

Ki  ClKyfofto.^Siin  manu Dei  InP/ai.r. 

funtfincs  rcrri' ,  &C  qui  in  ca 

h.!bicanc,vc  locufie,  &  omnes 
gcntes  tanquamgucaacado, 
&c  ranquam  crucin^  momca- 
tum  repuc.buncur:  lam  vero 
.■^ngciusqLioquc  ab  cocgrc-f- 
fus,  brcui  momcnco  tcmpo- 
riscccnm  oilloginta  quinquc 


I£».4#. 


^^-            v   !        1                                           r-  «■-'«.wLij.ii  ui.ioii,m[a  quinque 

moncc  v^^ion .   Zelus  domini  e.xercituum  faciet  4  iniliiaintcrfc^it ;  mufc^e;  eru- 

hoc .  Quamobrcm harc d\cn dominus de re^^-e  ^^ •  ^ vermes Ac<;ypciorum 

An'irrfrM-i,,-«   vi^     •           j-               1          !           ^  cxcrcicum  peididuruju  ,  vbi 

A(lyrioium,Nonmgredictur  vrbem  hanc,nec  j  iIli.aicuopu.Jcft?  Vbigbdioi 

mitcetineam fi^ittam,necoccupabiceamclv-  ^"' propccr  audicorum  craf- 

pens,ncctcircundabiccammunicio.Perviam  ^^^^'^''"'^'^^'^^1^'^^""'"^'<^^'^^=- 

quavemtreuertetur,  &  ciuitatem  hanc  non 

ingrcdietur,dicit  dominus.Protegamc^;  vrbem 


morum    nonunibus  corum 

meincm  tcrrcanc . 

•J:  Id  cnu  Tanca  cftpotcncia  InP^-J^». 
Dciiubcncis,  quod  qUcC  per  ^ 
magnas  poceftatcs 

■:gypco,ea  f.i;pe  |  Ecc.48.d. 
pcr cicmenca  faciac  ad-  Efa.j  j.i. 
niirabiiicer,  vtquadohecquo  i-M*c.7.f. 
que .-ingelus  feceric ■,  nemo paiilifper  infipientior  jd illi  accri- 
buaclcd  ci qui  imperauic .   Angelus  bcllo  finem  impofuit? 
Impofuicquoqucgrando.  Intcrcmitprimogcnitaangclus? 
Marisquoqucp:occllapopulum  inccrcmic.  Pro  omnibus 
crgoclcmenci  Deoagcgracias. 

•J«  Thcodor.  Hec  faaa  iunr, vc fignificarccur omnibus quan  0««%». 
tafic  vircus  Dci  ludx-orum.QijonKmienim  Scnnachcribad- 
ucrfus  qui  ipfum  f=ccmc,i-abic  fucl-acpercicus ,  abhis  cadem 
qui  ab  ipf 0  procrcaci  fueranc ,  fuicinccrfe6tu.s .      - 
•54  lofephus.  BerofusquiChaldaicamcanfcnpfichiftoriam  Liio  Aatiq 
mcminirrcgisScnnacbcnb,&quiaregnauicfuperAfrvrios,  cap.i. 
i>c  cafiramctatus  cft  concra  ocm  Afiam,  &  Acgyptum,ita  di 
ccns:Ilcuerfus  eft  Senachcnb  a  pr^-lijs  Acgypciorum ;  ad  le- 
rofolvmam  cum  vcnificc  ,  cxcrciCumcnicinRapfacesdiui- 
fcratinucnit,i!i  pcnculo  pcfi.lenti.r conftitutti.  Dcus.n.mor 
bum  populo  cius  immjfcrat,ica  vt  prius  nocte  eorfi  qui  obil-. 
dcb.intd:penrencccntumoclogint3quinquemjlliaviri,cu 
iudicibus,6.:  tnbunis  .  Prcpccr  hanccalamitatein  nimio  ter- 
rorc  &:  anguftia  conftitucus,dc  cuntta  ia  militia  mctucns,  fu 
gitcum  fuamanuadproprium  regnum.  Etdum  modicum 
tcmpus  ibidc  commoratu ;  fuiffct.dolo  a  fcnioribus  filijs  dft 
perempcusinpropnotcmplo,quoddiciturArafci.  F 

^  Hicrony.  Scnnacherib  idcirco  fcruatus  eft ,  vt  fcirec  po- 


4^  ccntiam 


Cbin.ia  jS. 


NICOLAVS DE LYRA. 

■.iefl.ftne  cultura  hominum  cniufmoii  «I?  di£la  renafcetra.  InfecU 

inno ejH£fp6ie nafcuntur.i.frutlus  arl)0riim,vn  Efa.  -j.f. dicitur 

Mdoanno  pomisvcCcerc  fpoma.n.geucralitcr  dicuntur  oes 

jUiuf  arhoriijn  Hcbrp  habetur. Sccudoznicm  anno  pr.TCifio 

t^in,ide/},fruclus  qui  de  arborib.  abfcinduntur  &  colligiitMr.P^^.Sa. 

iier  exponit  prxciftoHem,dicens,quod  excrcitus  Scnacherib  pciderat 

■  horesf)  u8nofas  rcgionis,et  propheta  prd.dixit  hoc  fignU,  quodfccun 

vinofacrrcnt  ramos  ita  magnos,quod  tantum  crejcercfibi  dcfru' 

^'■>iund  pcpulus  mde  poffet  fujlentari. 

Porro  in  tcrtio  ann.  ^cxponitR^tbiSalo.dicens.  Tu  ET^cchia 

"ivideris  duo  fignaprxdi6ia,fcilicet,quodexgramscontritis  pdiUo 

'pdo  oriatur  fuges  adfufficientiaprimi  anni ,  et  ex  arborib.  pracifis 

!y^ib,ad fufjicientia Jecundi,qui£  nonpojfunt  niftdiuina  virtutejie- 

->  cenus  de  cotritione  exercitus  Sennachtrib,  ita  qi  poteritis  abf- 

que 


iJcdexdiuinagratiH. 


que  timorefeminare  &  melere . 

2  Mittec  radicem  deorfum,  ideji,flabiliterin  terra . 

}  Et  facict  frudum  furf um.  ideii,bona  opera  . 

4  Zclusdomim./(/eft,no«e.v  meritisvefiris,Jcdi 

5  Non  in.vr.hanc.  Sicut  comminatuscfi. 

6  'Hccmii. i>uia non permittetur tantum  appropinquare  ciuitati. 

7  Et fal.eam pro  mc. z(/  ejiiproptergloriamnominismeidtmon-i 
Jlrandam , 

8  EipvoptcvDauid.ideJi,proptermeritaipfm. 

5>  Fadtii  eft  igi.  Toftta  deiutitiatione liberationis  E^s^chi^,  hie  cofe 

quetcr  poniturhuius  liberationis  execwioinfa^o^cidicitur^VaSium, 
cfi  igitur.  hoc  non  potcflrefcrri  adtmpus  in  quo  Efaias  dixit  ifla 
qux  priediciafiint,quiajucrunt  duo  anni  intermeuii,quia  populus  £7e 
chix  fixit  de  frugibus  granorum  contritorum  et  pomorum.,  ytpatete.t 
prxdiBis,idco  dicunt  aliqui,quod  refertur  ad  tepus  in  quo  Sennache- 
rib  pofl  debellationem  rcgum^ethiopi^et,yiegypticdtra  quosiuaat 

-it     vt 


MORALITER. 

^a^um  efl  igitur.Vct  hoc  figniflcatur  vindi<aa  diuina ,  qujc 

al»- 


aliquando  dc  pcrfecucoribus  ccclefix  datur  manifcftc. 

Tom.4.  HH    i  Cumque 


$'l 


^  rcntinin  Dei.  &.' hhfphcmaci.i 
A  Qra  t6pr;nicrct:  ficrttqiccliu 
illiusniaicitjcis ,  qucm  paulo 
^ntcconccmpfcTd: . 
*  H^brc!,liog.ibacScnn.;clic 
nbflruisritcrclocibus^quJ  d- 
caufa  nn!i  potucrjc  vjnccrc  \\ 
g  cJarosJRnfviiM.KCcpir^iiod  A- 
brali.i  tiliumfujiniraac  D;o   3 
immol.trcvolucrjc,  Vnd.-ryx 
jmitationc  qu.idjm  pcu  fju 
dcmcrcn  libi  volcsduostilios 
fuosAdr.»v.clccb'S<:Saiafarog  , 
cidcrcatcccauit ,  qui  occifo  pa 
trccuafcruntin  Aiaraib,  qux 
c(^  Armenia,  ad  Stpccnmoiic 
Bufhcrlnt.  (ifaAirynjs. 
Angflumus.         Qi^nque  ^dorartt  in  templo  . 

^  Rab. 


Glorordi  &NicoIaidcLyra. 


c)68 


no6te  il!.i  venit  aogeliis  dnmini ,  &  percufTir  jn 
ca(tris  Aflyriorum  ceiuum  oclogint:iquinc)uc 
millia.Cijmquediluculorurrexincc,  vi«.^ic  om- 
niacorpdra  niortuorum,6:rccedens  abijc.  f  Et 
reuerlus  ell  Sennacherib  rex  AnTyriorum,  & 

f     V;  t».:  i'i  imi  .-'gii  lai  . 

manfitin  Niniuc.  Cumque  acjoraretintcmplo 
Nc(i:ochdeum(uum  ,  Adramelech  &  Sarafar 
filij  ciuspercutrcrunteumgladio,  fugcruncque 

a    Ra.  A.aia.h  . 

in  terram  Arineniorum  ,  &:  rcgnauit  Arfrx- 
hadom  fihus  eiuspro  co. 


t     11  ab.  Quafi  V  iitoriam  d  e  ho- 

2  fnbus  rcporcarcc.conccrapror 
vcii  Dci  111  pbanofaliinuini- 

3  nis  trucidacur:ncc  angcUco  pc 

4  ricgLJio  quodcrac  cominu- 

5  nc,(c'd  parricidio  liliorum  . 

Rab.  l>har.io  quoqueiudc- 
ceni  Acjiypc!  CTuacur  pl.tgis, 

t  vtnouifiimuspcicac. 

g  b  l'i te-i a.» .yirineriiorum.  Ara- 
rach  rcgio  in  Armcniac.impc- 

7  Itris,  pcrc]u.i  Araxcs  fluic  111- 
crcdibilis  vbcrcacisad  radiccs 
Taunmontis.  Ergo  6c  .iixa 
Noc  nonai  monicigcncrali 
ccr  Armcnio;  ddata  cli,fcd  .^d 
montcs  Tauri  altiinmosqui 
Araradi  immmct  campis. 

AR 


#C- 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

4t  vtpatei  exprttdiilis,  pojl  d-fos  ttnnos  red-i  ad  obfidendifm  lerufa- 
lem  ••  Et  noCie  tliius  diei  qua  pofuerat  obUdioiieni,'aBa  cfl  lila  piigjfu 
pcr  eius  exercitttm,fed  hoc  cvnfo»4t  literit  pfxcedcn'i.Tfbi  dicitur. 'Hcc 
drcun.  ideflt  obfidio .  Et  ideo  dicit  lyb.S.iLtjaod  ijia  plagafulla  rii 
tiim  adhuc  cxtrcitH  eius  dijiaret  a  leriifalem.&dcl'  g,  erat  in  l^obe, 
qM  non  eft  multum  longe  a  lenfMem ,  v!r  id<;m  ridtturper  iHud  ijuod 
habeturEfa.x,  Adhuc  dics  cii ,  vt  in  N  Voc  ftctur.  <&'fcias  qnod 
flle locus  qucm  I{a.Sa.vocat  \obL\Jicitur  1{<'h.Efa.x. 
I     Vcnic  angclus  domini.  Exccwor  f 7  <i  luuitiie . 
l    Et  percuilit  in  caftris .   Scdicet  oni.ies  robuUos  bellatores  & 
principates  exercvtts  vt  habetur  t.Va^al.CAp.  j  i. 
5     Cu mque  djlUculo,/c//>f ct  Semacheub  ,  vt  iret  ad  cbfidendum 
Jerufalm.  , ' 

4     Vidlt  ditirtia,  i>i(iinf  tiebnei^  quod  corporj  fncrunt  incinerata 
jub  armii  dc  vtflibus  intadis ,  ita  i^uodpopnUs  E^^chis  potuit  fpolia 

.dcfacili 


dffacili colllyere ,  &  ftne cadaueium fcstore ,  & in bocfatis concot' 
dani  vtrba Efi:.<.).caf/.&  jo. 

5  Et  rcucrfus  cft ,  iu'»p4ucis  qui  remanferant  cotifufibiliter  ^ 
i^noniinioie . 

6  Filijeius.  Dicttnt aViqui.^quod hoc  f»'t  eo quod ordin.iuerat ^fa- 
raddM i egna  urn poflfe,du^bm poflpofnis  iiiis,&ftc  di-fideriQ  ngnan 
di intcrficerwit  lum/fed huic non  videtur  cwfonare quodfubditur 

7  Fugcruntque .  &  ideo  videtur  cp  interfecerwu  eum  opidit, 
ngn.iiidipofl ewfi. Et  ideo  Bj.  Sa.aliam  caufam afji^^nat  dicens,  ip^ 
cipes  regntfd  erant  t'i'bati  contra  eum ,  eo  qujdfiiii  eorum ,  &  ami  i 
erant monw moio pr£iiclo,propter etusfuperbiam  & blifphemia con 
tra  Dvnm  jfrael ; proptcr  quod  tra£luhj':t  de  mcrte ipftns  .  Q^od  cum 
adeiusaweipcruin./fei simrauitteifiplnmDeifMi ,  orans  <iS  promit- 
tens  ,  f/uod  (i  hocpcricuium  euaderet ,  i>i  eius  honnreni  duos fiHos  fuoi 
pritdi^oifacrificarct.Qundfilij  intelligetes  cum  interfecefunt,  ne  ab  to 
interficcrentitr .  &  hocdiBum  fatis  concordat  hterx.  inqua  dicim: 
Cumqucadorarctin  tcmplo,&c.  Filijcius  interfecerunt  eum. 

C  A  P. 


^naa 

isM 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 
'1'    Cuniqtie  adoraret  in  templo  V^frocb  c  t  •  Scquitur ; 


fil^ 


6    Filij  eius .  Pcr  hoc  fignatur  quod  tvranni  pcrfccucorcs cc- 
clclix,  vtconimunitera  fuis  fubdicis  occiduntur . 


^^9      Ilil' 


Rcgum 


J  C  A  P.    X  X. 

K  ^^^'''^^"^'^-"•R-^b.Neclcuarcturcorfzechirc  poft  incrc- 
_!_  dibilesrritimphos  infirmjcacccorporis  vifitacur  &:  au- 
diifecire  moncurumjvcconucrfusaddominum  flcdaclen 
tenciam . 


Rab.  Cunda  Dsus  fccu- 
tura  pr^gfciens  ancc  lccula,de 
CTCuic  q  ual  I  cer  per  fccula  d  i- 
fponaciir .  S:arucum  crgo  eft 
qaanciun  in  ipla  vica  morcali 
tcporaliccrvuiacur.Nam  erli 
annos  ij.  Ezechix  addidic 
Pcus,eum  camcncum  moii 
pcrmilic,cunc  pra:fciuic  cum 
eflemoricurfi.Cui  cum  mor- 
tisfenccciadidaeft,proc!nus 
.ideius  lachrvmas  vka  cftad 
dica.Eo  quide  cemporemo- 
ri  mercbacur ,  qui  clatus  do- 
niino  gracias  pro  inopmaca 
vjiiorianonrcddidic.f.  quia 
fu£ciuftiCi<£iS<;  mcriCis  dcpu- 
tauic .  Ncc  prxfixuni  in  praz- 


Cap.  XX.      970 

forfitan  etiam  graciarri  adione  exiguns,in  grauiffimi lagur>- 
ris  morbum  incidic.  Ad  quc in  iofo  morbi  langore  vificadii 
Ifaias  prophccaveniesdi.Kic.Dirponedomuituaj,  quianon 
viucsvkra,(cd  morcemoricns. 
-^R.lonachan.Commenda  viro alicui  domum  tuam. 


D 


P.     XX. 

Nt  dicbusillis  ajfjrotnuic  i 
Ezechias  vfquc  ad  morre 
&  venic  ad  cu  IfaiaS  fiiius 
Amospropheces,  dixitq. 
ci .  Harc  dicit  dominus 
Dcus,pr?cipcdomui  tuf.  2. 


4i  Angclomus.  Conucrtic 
faciem  fuam  ad  pariecequia 
ad  cemplum  irenon  pocerat. 
Ad  pariecem  auccm  templi 
iuxca  quodSiiIomo  palarium 
cxcruxcrat ,  vel  abfoluce  ad 
pariecem,  nclacrymas  fuas 
affidcncibus  oftencarc  videre 
tur .  Auc  ccrte  iuxta  Icremia 
adcor  fuum  ,  qui  idcirco  pa- 
ricccmcorappcll.u,  vc  coca 


Aiij»elomus. 
Eucherias . 


fcif-ncin  Dci  ccmpus  vicc  pro 

longacum  cf},fed  illudquod 

'  peccando  amifcrac  cx  Lu-gicatc  Dci  reddiuam  cn-it .  Qui  cu 

inoricurum  pra:dixic,nncc  pa"iiCcntiam  illius  prxfciuic  C6 

uertit  faciem  zd  parieccm  ccnipli:  quu  ad  ccmpium  ire  non 

pocerat.  Pa:  ie.cn  tcmpli  dicit  iuxtaquod  palaciumer.at, 

vel aJ pa:icccm abf  'lucc ,  n^ lachi-ymas alfutcncibus  oficn 

tarec,  vctota  mcn  c  Deum  c!ep;x*carcti4r. 

Am-::  Glvcas.  Quiapaccripfiusoraculumacccpcrac  huiufmo-/ 

di.En  virgo  prxgnans  ci  ic,f'j:pftim  pucarac  Emmanuelc  cf- 

fcac  promifsioniscuccum  in  fclinem  habituru.n.  C^mpro 

pcervirginicatccolcns.nullocoiugij  lludioccncbarur.Pra:- 

ierea,cu  cxcrancorum  mcericum  confpcxilfcc  ,  ex  qub.vna 

noaecccumoctogincaquinque  millia  funcab  angelo  incer 

cmpta^magiscciam  in  opimonc  fjaftolida  contirmabacur. 

<^apropccr,a  dominoad  trugcm  reuocacur,pcdc  fic  adfli- 

j^jj  ito,vc'iam  putrcfcercc. 

I  ^Cyrillus  Alex.Ezcchiasabductuseftbreui  (vt  Hebrxorii 

•  I  fiIi)aiunt)decoro,6<:  animo  magno  clatoquc  fuit.ac  in  fuper 

bia:laqueosincidit.  Hanc  ob  caufam,   cx  amore  virgam 

ciincencauic  Dcus.Q^em.n.amat^erudicDommus,  flagcl- 

lacquefiliumqucmrccipicVccbcrac.n.vcliberorumamans 

pacer,craduces  ad  mcliora,  6c  abduccns  a  cu-  pionb.cos,  qui 

ijsfunc  impliciti.t-^emadmoducnim  medici  qu.T  putrue- 

i  riit,vcl  igni.colliquctaciuntjvel ferro  fecanr,  non  odio crga 

'■    a:grocancc,fedpocius  mifcncoidia,ad  cundem  modii  Deus 

ortenliones  in  nobis  moderacaacerbitatercfcindit,ne  cum 

mundo  condemncmur. 

'fi  Auguft.Ezechias  nedetantavi.;ioriaefrct  elcuatus,  & 

forfi- 


t Morieris enim  tu &i  non  ^   mentcdommum dcprec^re 

•  Qjj,icouciLicIaciemfuamadparietem  ,  4  F"'^-  „,    ^  ,. 

^^^,,,V  j^„,;. j; r\Lr-„.  j •         b   Qh' conuertit .  Rab.  Felix 

confcicncia ,  quce  affljdionis 

ccmpore  bonorum  opcru  re- 

cordacur,  quomodo  alibifcri 

prumeft..(^'.'  ghr^amr  p<rum  Pi-ou.xo.b, 

haji-re  cor.  Scd  pcrfcctione 


viues 

&;adorauitdominum,dice!is .  Obfccro  domi 
ne,  memento  quomodo  ambulaucrim  coram 
te  in  veritate  ,  &  in  corde  perfcdo ,  S^quod 
c  placitumellcorum  te  fecerim.  Fleuit  itaque  f  fc 


mv^ 


cordis  dicicin  eo,  quod  idola 

deflruxir,tcmpli  valins  .apf?'-u'r,fcrpenccm  icncum  commi 

nuiCtSi  ca:cerafecic  qix  fcriprura  commcmorac  Plcruinq; 

iufti  neccfsicacenIiquafuacoguacuroperafaccri,quodcum 

iniufli  nudiuncclationcm  pucanc,ex  fuiscnim  cordib.  dida 

iulforum  pcnfanc.SicucgrauiscuIpaeflfibihominem  arro 

garc  quod  no  cif ,  fic  culpa  nullacff  fi humilicer  dicac quod 

bonum  cff ,  vndeconcingic  vc  iufii  &  iniuffi  habeanc  verba 

flmilia,5d  in  quibus d.Miiinus  ab  his  otfcndicur,in  eis  verbis 

ab  illis  pIacacur,Eccc  Pharifcus  fc  luffificac  in  opcrc ,  Ezc- 

chias  ccia  in  cogicacioacvndc  illc  offcndic,  indl  ittc  Dw"uni 

pIacau!C,cuius  confefsioncm  pcrf.'itionis dominus  non de 

fpcxic,qucm  mox  in  prccibus  fuis  exaudiuicVerba  enim  fin 

gulorum  1 .'' cus  pcnf  ic  ex  coide  ipforum . 

c  flcmitaq;.  Rnb.F!:'uicp"opccrpromifsion"em  diiiadDa 

uid,quavidcbac  in  fu.i  mortcperituram,quian6dum  Eze- 

chias  filiii  hcbat.  Nam  pofl  morce  eius  Manaffcs  cum  duo- 

dccim  cflec  annorii  rcgnarc  ccpic,=cx  quo  pcrfpicuu  efl-  poft 

tcrtium  annii  coccfl^- vicxManaileneffcgcneracum  .  Alij 

'afferuc  quiiuis  iandos  vicos  morcc  ccrreri  proprer  ignoran- 

tiam  fcnccncix  Dei,qua  fc  dc  hibicuri  linrpoii  morccm  .Si- 

mulq;  faci  quxPiio  foluit^acneccfsitatis  vinculaatq;  cnufa- 

ru,q>  nequ.aqu.a  dies  morcis  fingulis  pr^finita  fic,  fcd  volun 

tace  Dei,&:  ignocis  morcalibus caufis ,  vel  viuacaliquis ,  vel 

moriacur.  Prsfercim  cum  &c  tfacuca  morcis  ncccfsicas  difFe- 

racur,&:  poff  mortem  rcfufcitatos  plurimos  legamus  . 

^  Augufl.Lachrymabilem  pro vita  fua in cofpculu  domini 

mifcncordiflimi  precc  fudic.Non  quod  de  fuo  uc  porf  pfc- 

^  dfus 


Lnc.i8.b. 


F 

Vbi  fup.-a . 


N  I  C  O  L  A  V  S    D  E    L  Y.  R  A. 
C  A  P.     XX. 

IN  dicbus  illis *  W/c  cwfequeter  dcfcribititr  Ezechix  mirabilis  fa 
'atio,et  prino  huii<fmodi  fanatio  defrib-turjctutdo  ex hocffrg?s 
eUtio repujniti*y,'hi.lu  illo  tcmpore.  Circapriniupr^mittiturmor 
tisimmincntii  denuntiatio,fiundoeiufacdilatio,il)i.  Qui  conueric 
tenio  mirabilisfanatio,ibty  Dixitquc  F.faias.Circ<i^n»2«w  dxitur. 
I  In  dicbus  illis  xgro.Eze.ufque  ad  mor.  tjuuper  via  na^urx 
fon  poterat  cuadere.Dicunt  aWe  aliqui^quod  h<zc  inftrmitas  conti'>it 
E-^^echix^eo  nitod  no  reddideratgratias  Deo  fuljicientcr  depcrcuffione 
excrcitiis  Senuachcrib.Sed  hoc  diSlttm  impruhat  l{a  Sa.per  hoc  qiiod 
ffiias  dixitftbipoliea.  Et  de  manu  regis  Affynorii  libcrabo  te 
6cciu;tatcm  hanC.  Ex  quopai.et ,  qiiod  pcrcuffio  cxercitus  Scnna- 
chcribfuit  cofi  infirmitate  Ex^chi^  etno  ait.Dictt  if^ii^qdhoc  accidit, 
co  (juod<nolucrat  accipcre  vxorcm,(jUod  tam^facere  tencbaittr,  rt  li- 
fca  Dan.d  in  rcgnoper  ipfum  continuaretur,  propter  quod  coualcfces 
acccpit  vxorem,de  quagei^uit  Manaffcn.Et  huic  diilo  vidclur  concor 
darc titera  ftqiietif  c<tpiluli,vbi dicitur quod Manajfes erat  zi.anno 
rum  cum  regnare  lapijfet  mortuo patre  qui  vixit  1 5  .ann.  poflfuafa- 

nittio- 


nationem,vt  in  litera  haoctui  .'Pijtu  t  ca.t  ejje  ulia  cauf.i  injiinntatis 
ET^chi£,vTpey  eius  fina'ionem  mirabilem  DensgloriJicAretur  ,ftcut 
dec^conatodicirur  loan  p.it.  ^- 

z  Pra,'cipc-  domui.  idefl^ordina teflamentim  tmm . 

3  M.)rieris cnxm.^uclatlo  snim prophetica aliquancio fit fecundu 
difpcjl  ionem  cai<fjrii  inferionm,  &  non  fecundnm  qaod eji  in  menti 
di:tina,^  fic  fuit  inpropnJito,quia  talis  erat  mfirmitas E^T^chix ,  qi 
via  tiaturali  mortc  non  potcrat  euadere ,  fic  intclligicur  denitnti.ttio 
prophetif..  Morieris,&c.  per  hoc  jamen  non  exclufitpropheta ,  quin 
ex  Dci  f^r.itia  f.tnari  pojfer  tproptcr  quod  E-^^echias  coitcrtit  fe  ad  oratt 
dum  dominum  pro  fna fanatione,quod  nofei  ijjhtftprophctajibi  mor 
tem  iknnmiajjei,fecundtim  ordmem  voluntatis  diuime. 

4  Qui  con.  Hicconfcqucnter  defcribititr  mortispronuntiatfdilatio 
per  oratinem  E^^^echiAtfCum  dicitur.Qui  conuer.  vt oraretfccretius 
&  denoiiiis,^  non  impediretur  ab  aijijientibus  . 

5  Mcmcnto  quomodo ambulaucrim.  Tslon  dicit hocper iifta- 
tiay>i,f:d  niagii  adgratiarU  tiiiioncm  ,  recognofcens qttod  hocfccijfet 
ex  voluntate  diuina  ,vt  fic  gratus  de  princedentibus  vltcriorc  gratiam 
impe.raret  . 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

1  In  dichus  illis.  Sccfidum  dodorcs  Lacinos  Ezcchias  dc  tata 
vidoriaduiinicus  fibi  datanonrcddidit  Deo  gfas  vt  dcbuit 
proptcrquod  infirmitatepcrcufrus  fuit .  Dicic  aucc  Aug.',in 
E,n<  hindion.quod  Dcus  adco cfl  oipocens  &:  bonus,cj,  non 
finctct  mala  ficri  n;fi  indc  cliccrct  bona  maiora,  &:  fic  aliqn 
Dcus  pcrmittit  bonos  cadcre.uc  rcfurgiic  fortius  in  uircucc 

Sic 


Sic cnim  pcrmific  Moyfcn  &:  Aaro  peccarc  m  at^uis cocradi 
dionis.Ec  hoc  modo  Ezcchiam  regc  permific  pcccarc  in  vi 
doria  a  Deo  fibi  d.ua,illa  plus  debico  fuis  mendsaccribueJo 
pp  quod  rnon  corporalicer  demcruic  ficuc Efai.as  fibi  dixic. 
2  Vroicipe  d^mui.  Sed  quoniam  ipfe  vcracicer  pcnicuic ,  ficuc 
dicicur  in  cexcu-  (l^i (.ofl«:rm/j.  Scquicur: 
f  Fleuir  itaqiie.  idco  fccuca  eft  Dei  mifericordia  diccncis  fibi 
pcr  Efaiam. 

Tom.i.  HH    3        .Audiui 


5*71        GIorordi.&NicolaidcLyra. 


97^ 


Lib.j.attn. 
Uiircioncm. 


^  £ltis, merito  in  confpcdlu  condicoris  fui  inccrtus  fuic.  fcd  g.a 
A  in  Ch rifti  vctiiri  gencracionc  fui  gcncris  profapia  in  throno 
D.iuidiiiccrnanoiidercliquic .  Sirdcil  fupplicnncis  {iccibus 
doininusadmifcricorduficxuscllcr,  rurfum  Efaias  mittif, 
quif4nicate,&rcgnum,i.S«:pacc»n  vndiqj  rcgi&:  ciuitatifp- 
rc  dcnuiui.1t . 


M  Tcrcull.  Acmu- 
lus  Ezcchias,  populi 
corrcitor  mcrtis.Ab 
latis  lcgem  qui  rc- 
f}aurau!t,miq.s.  Ha?c 
olim  mandata  Dci 
pnoromnia  iunTic. 
Qu^i  prccibus  bcUu , 
non  tcrricufpidcfoi 
uic.  HicrhoncnSjla- 
chrymis  annos  ac  te- 
ppra  vitar  Acccpit , 
mcnco  talcm  tulic  a- 
^ushonorcm  . 


Ezechiasflctu  magno.Etantcquaegrcderetur  iraiasmcdia 

.->  fn.sb.vt  i|>ie  iiuuici  (jui  peicufliuac. 

partem  atrij.fadlus  cft  fermoMomini  ad  eum,dicens:Rcuer- 
tcrc,  tkdicEzcchixduci  populimci.  Hxc  dicic  diisDeus 

a  Q^iaiidicat  CUIU5  op^ra  ieitaiU.  b  Rab  Qapniam  ambiilauctat  lorain  dcinmo  m  vcntate 

Sc  cJide  pc;tefto,&  reuit  bi  Dto  placituin  tVceut. 

Dauid  pa'tris  tui.Audiui  orationem  tiiam,St vidi  larhrymam 


i 


pop.Ant. 


fgniSibtts. 


•J«  Chryl".  Siiuftidu- 
taxac  mcmoria  tih 
potuit,  cuin  &i.  opcra 
B  proipfotucrinr,  qua 
lumnon  valcbitfan 
ituru  pro  dcfundis 
oratio?  Nontemerc 
abApoftohs  hccsa- 

tjta  tucrunt,vc  intiemcndis  myfterijsdefun£lorum  agacur 
commcmoratio.Souncenimillisindc  mukum  contingc- 
rc  lucrum,vtihtati  m  mulcam . 

b  ^ffertcmafjM.  Rab.Vcrbum  fchim  fmc  fchim  (  vcaiunt 

Hcbiii) vlcus ibnac non  vulnus.hoc infiigitur,  illud  fponcc 

nafcicur.Na  Aquila,Symm.ichus  ct  Thcodotio  Aroc,  intcr 

prctacifuncjk.^  morbum  rcgium  intclliguCjCui  contrariapu 

•t.incurvclfumptaincibo  ,  vclappotHracorponquzcunquc 

funt dulcia.Dei  ergo  pocetia  monf^f'acur,  du  pcr  rcs noxias 

fanicasrcfticuicur.Ali)  fim,apoftcmis  fufpicancur,  quadocu 

nicns  corpus  coclo  ic  pacrcfccnte  pure  compIctur.Ec  uixca 

arccm  medicorum,  omnis  fanics  hcciorib.ficis  acqucconcu 

lis^  in  cutis  fuperficicm  prouocatur. 

^'*?j?'-.  ^"'*  'i*  Balil'Us.Piopccrcaquodquidam  vitiofcvcancur  medici- 

tog.tT!'^'  '^^i^"'-!'^'^  quaquam  hoc  diuinicus  nob  is  dacum  munus  dcbet 

m  trinicn  vocaii.Ettnim  cum  ircclumitatisfua"  fpe  omnc 

haberepoficam  in  manib.mcdicorum,planciumcncoriJ  ii- 

mile  fic,  omnes  penicus  qux  ab  ea  proficifcunt"'  vcilicaccs  fu- 

C  gerehoiiini  ert  valde  in  fua fcncencia  pcruicaciu  .  Scd  quc- 

admodii  Ezechias  madain  ficorij  lilam  ncuciquam  ianitacis 

fui^pr^cipuacaufam  fuilFc  arbitracus  cft,ncq;  faluccm  cor- 

poris  fui  ^  recupcrauerac  ,  illi  acccpca  culic ,  ibd  ad  Dci  glo- 

riam, 


ria,ctiam  quod  ficos  crc.ifrer,gratiarij  adionem  adiccic ,  fic 

&:  nosquandocunq;  a  Dco  vapuiamus,pecamusvc'nobisiu 

diccc,cur  ica  p!cvianuir,cum  ab  his  quib.prcniimiiraccrbica 

tibus  libercmur,&  animi  forcitudincm  c6prcccinur,vt  vna 

cum  tccacione  cxicum  eciam  prx-bcat,&  fuftincrc  polhmus. 

C  f''is  Pt  afccndxl  ymh. 

Jfi  Auguf  Dumlfaias  J^ 

duas  prophctias  fibi- 

mccinuicem  contca- 

riascadem  hora  pro» 

tulilicc,  nccclfc  crac 

vr  alccram  qua:  tacien 

da  cllcc,ligni  ofteniio 

f.  _.  •      r        .  1-  j        •    •     '  nefirmarcc.  Vndcvt 

tuam,&ccceuinauitc.  Dictertioalcendcstempludomini,  4  rcx  quod   diccbacur 

,      jj         ...  .     »TQ:i-n,'«>i'°>»"i^"«-  indubic.inccrcrcderct 

&  addani  dicbus  tuis  qumdccim  annos .  bcd  &  de  manu  Ai-  j  1^,1, ^  ji^  ortum  aboc- 

a  IubCum».tarcsmfecuitaspromittitur.  CalU  pCC  dcCCm  horas 

lynorum  libcrabo  te,&  ciuitatem  hanc,&  protegam  vrbcm  6  (.urfnm  rccidiuo  Dc» 

7  cramice    rccocquct  , , 

8  quaccnusindc  vcluti' 

9  manckcrum  fcl^ina- 
reincipcrcc>  quidici 
totiuSjCxccptis  dua- 
bushoris,  fpatiumco 
fummaffcc  .  Conuc 
nicntcr  autem  tali 
fjgnum  cucnit,  quo  . 
niain/icut  ful  inpro 
cindu  occafus  fui  po 

firusindici  initium  rcducitur,  fic  rcx  m  mortis  expccta 
tioneconflicurus,quafiadincipicncis  s\ix  gaudia  rcuoca 
cur. 

^  Clycas.  Dicm  illu  cradic  Hippolycus,  criginci  duas  hor.- 
habuiire.SoI  cnim  gradus  dcccm  pcrmcnfus,  dcinccps  pc 
eofdem  reeurrebat,quo  fado luum  ad  curfurn  ordinanii  r< 
ucrfus.duodccim  rcliquisgradibus  pcragratis  ad  occaiim 
pucnic.Vcru  Euf^athius  Anciochcnusp.icriarcha  vulcdicn 
iilumno  habuiifcplurcsquam  vigintidiiashoras.  Vfcnin 
ica  fcnlilie,quari  folis  rccro  fadta  rcgreirio  no  horis  dctc,fc( 
oculi  vno  momcco  accideric.  Eximius  ille  Maximus  dchi 
ad  Thalafhu  fcripfic.FccicDcus  bu;ui"modi  prodigium,ft| 
pociilimum  dccaufa,  vc  hiculcncc  dcclararcc ,  ncqucceaa 
icgi,neque  ncccfsitati  lydcra eflc  obnoxia. 

llab.  Daturfignum  vcfoldcccm  gradibusreucrtnt'.  G/a  FKfc 
dus  auce  Symmachus  intellcxic  in  lineis  horologij ,  inquo  «pl*» 
icacraccxirudi  gradusartc  mechanica.vcpcr  lingulosvm 
bra  dcfcedcs  horaru  fpaciaccrminarec.  Er.ichoradicidcci'i 
ma  qh  hgc  prophcca  rcgi  loqucbat''. Vis  crgo,inquic, vc  afce 
dac  vmbra  dece  lincis  proccdccc  folc  fupcr  rerram  p  Borc 


a  iltampropterme&propterDauidferuummcum.Dixitque 
««jwmf^T^'"'        ^  IIaias.Affcrtcma{lamficorum.QuamcumattuIiflcnt,&po- 

fuiflcntfupervlcus  cius,curatuseft.Dixcratautcm  Ezechias 
adIfai3m.Quoderitfignum,quiadominus  mc  lanabit,  &  ro 
quia  afccnlurus  fum  die  tertio  teplum  domini?  Cui  aitliaias, 
Hoc  cnt  fignum  a  dominojquod  f:id:urus  fit  dominus  fermo 
nemqucmlocutuscft.Visvtafcendac  vmbra  decemiHncis,  n 


lcs  plagasvfqjad  Oricnccm,quod  fubcus  cerra  quotidian 
cofuecudine  iiii  curfus erac  fadurus  i  An  vt  rcucrcaf'  vmbr  ' 

^  toci 


^""iNiiCOLA  VS    DE    LYK.A. 

I  ^frantcquam  cgrcderccur  Ifaias  mediam  partcm.  i.cnrU 

domui  regm . 

a  Audiui  ora.  eam  acccptando, 

i  Vidi.Iachrv.tuam.  idcfilachrymasjicut  dicitur  Exo.S.Vcnit 

mufca  grauiliiina  6k:c.  idefi.ruuhitudo  eic.fic  in  propofito  quia £:^c 

chiasfieu^t tietn  magio  vi aicuur  in  titera. 

4  Dic  lcmo  iikcndes.  fanatus,  dicit l{ab.^a.quod  illa dics  fuit iit 
qua  exercitui  Scnnache-ribfuit percufius ,  ctfic  h^cchias  afcciidit  in 
tcmplum,ad  yeddendtigratias  dcfuaJatiatione,et  deliberatione  popu 
lifui  de  manu  Sennachcrib . 

5  Ez  iddim.  ifind  denwaiauit propheta  fccunduHt  ordinem  cauf* 
frimfMuelicet  prout  erai  urdmatum  in  diuina  mcnte,ct  illudquodfic 
reuclatur  et  denuntiaiur^itHt/tutubilner  implctur . 

6  Etprotcgam  vrbem  ifiam  pro.mc.  idefi propter gloriam  no- 
miiis  mei  tjuod  Sennacherib  hlafphcmau:t. 

7  Et  propcer  Dauid  fcruii  mcun).  i.propter  merita  eius  princi' 
palitcr,&'  hon  aliorum  in  regno fib\ fuccedeutium. 

8,  Dixicquc  Efaias.  Wc  confe^ueter ponitur  £:^echi[  mirahilisfa- 

naiiot 


naiiotcum  diciiur . 

$  AfFcrcc  maflam  ficorum.  Dicnnt.n.  aUqui ,  quodficus  &  ali 
dulcia  aggrauant  injirmitaum  illaquambabcbut  E^^chiaSy  vtficji 
ret  mirabiliorfanattoper  appofitione  iliius  quod  natu  erat  aggiauah 

10  Quodcritfignum  .Hocnonpetiuitexiv.credulitateveldi]j 
dentiajed  magis  ex  confidentia  diuinay&  ft  magis  appararet  eiusgi 
ria  multiplica-j  do  mirabUia,  ® 

1 1  Vis  vc  afccndac  vmbra,&c.  id  efi,  procedat  vhra  etfic  ben 
In  Hebrtto.Ex  quo  etiam  patet,  quod  illHdht/rologium  erat  adfole-^ 
cognofcendum  horas  diei per eius  vmhram.  Ec  dicunt  aliejui,  quod  du 
lineafacicbant  vnam  horam,&  jccundu  hoc  illa  dies  artificialn  /* 
augmetata  x.horis.^lit  vero  dicunt^quod  qu^libet  lineafaciehat  vn 
bora,ctfic  illa  dies  augmetata  20.  horis  1  o.  rciroci dcndo  ad  Orun 
tt  lO.iediundo  ad  lotum prifiir.um,C'fic iiladies artificatis  fuit y 
horaruM,qu!a  an  habcbat  lo.horas,  ctpcfiea  duas  habuitfole  tendi 
ad  occafu»i,&  h£c  vidctur  opinio  Dionyfii  in  cpiflola  ad  Tolicarp. 
vbi  loqucns  de  ifla  ret  roceffionc  folis dicit  fic.Sol  cum  decima  hora  c 
fct,Dco  prtecipiente  repedauit  ad  Orientem  aliis  dccem  horis  dtfign- 
tis,dcinde  rurfus  decem  horis  aliis  ad  Occidentem  currentcfole,fed  t 
refiduis  diei  duahus  horis. 

I 


H 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

a  ^vdiui oratiotiemtuam .V.tc\u\:inon{o\\i  confccucusf lita 
durrtinocorporalc  boniim  fcd  cciamfpiricualcfubditur. 
4  Die  ttrtio.  Pcr  qupd  lignificaiut  jfccfus  ad  culmc  virtutu. 

Etad'- 


y  £r<j</(/a»r.  Pcrquaadditionefignificaturcumulatio  mc 

torum.Sicigiiurin  diiilis  Ezcchias  figurafuitcuiuslibctb 

ni  vin,qui  Dcu  permittetc  &:  diabolo  procuracccadicin  •: 

qd  pcccncujfcd  cx  Dci  mifcricordia  rcfurgic  ad maius boi: 

i^isvt  afund.tf  (^c.Scqninxt. 

^  •j-Tyfff/'. 


m 


IlII.Regum, 


A 


p 

uib 

H|l> 


totidcmgrad)bus,conucrfaretrorfum  facie  SoIis,ipfoq;  pcr 

Auftralcm  plagaad  OricntercgrcfforQuod  rcx  maluit,quia 

inaions  pocerat  clTc  miraculi,  li  fol  ptrariu  fuo  motui  cursii 

agcret,qiia  fi  confucto  procdru  inccdes  tamctfi  fuper  tcrras 

clacus  ad  Oricntc  quifi  fccudi  diei  mane nulla  interuenicte 

noitefadurus  aduoIarct.Nam 

ginitifulaThuIequ(^eft  vltra 

JBritanianijVcl  i  Scycharum  fi- 

nibLisdcguiit,on)nj  eltacedie- 

biisaliquot  vidcnt  manifcfte, 

quomudofol  abOccidete  ad 

Oncntcm  humilis  rcdear.  Nu 

qunm  autem  hiqui  intrriora 

Auilri  incolunt ,  vident  folem 

per  M<;ndiaaas  plagas  ad  Onc 

tem ab  occafu  icdire.Quod  ii- 

gnum  &:  pr^-fentis  tcports  &  iu 

turi  typ'  erat,  vt  quomodo  fol 

rcuerterccur  ad  cxordiu  fui.ita 

bc  Ezcchie  vita  ad  dctractatos 

annos  rcdircr,  nobifq;  inheb- 

doadc  &:  cgdoadc  viuetib.pcr 

rcliirrcciioncm  Chrilri  vita;  fpatia  ^^i  vitx  fpatio  protclcnt''. 

Rabbanus.Q^idam  deccnigradus  linearum  ad  myf^cnu 

Chnlii  cransfGruntji!^  vmbrns  figuraru  in  defccrilionc  Chrl 

Iti  intcrpretantur ,  perquos  nerum  ibl  iufliti^  Chrifiuspoft 

rcfurredionealcendit.Primusgiadus  dcfcefionis  dcc^lo  iri 

angclo  fuit,quiamagni  cofilij  nunciuserat.  Sccudus  gradus 

dclcenfionis  dc  angclo  in  pactiarchis  fuit,  quia  in  omnib.vc 

aitapoftolus,ipfcopcratuscf}.Tcrtiusin  lcgis  dationc,  quia 

in lcgc ;pfc  ctt  locucus.Qiiartus  in  Icfu  Nauc,vt  populum  in 

tcrram  promnTlonis  induccrec .  Qu^incus  in  iudicibus ,  qu.ia 

cunde  populum  p  eos  ip  fc  rcgcbat.Scxtus  in  rcgibus  Indeo- 

rum,quia  in  cis  ipfc  rcgnabac.  Scptimus in  prophctis,  quia  ^ 

eosannunti.itur.Or.lauusin  pontificibus  ,quia  ipfe  lummus 

faccrdos  cfi  patns  .Nonus  in  hoie,  Decimus  in  pafTione,  pcr 

hos dcccm  gradus quaii  vmbram  Icgis  priicx  Chrifius  dc- 

fccndit :  ac  rurfus  poftrcfurretiionenl  fua  fol  iuftitia:  Chri- 

iius  per  eofdcm  gradus  furfum  in  cglum  afcendit ,  &  omnc 

illam  vinbram  legis  veritatisradijjs  illuftrauic. 

a  Uillo.  Rab.  Supralegitunq,  Scnnacherib  rcx  Aflyrioru  ce 

pitciuitatcs  Iuda,&:  milit  Icrufalc  partem  excrcitus  ,&.  cxfis 

pangcliTi  ccntu  odogincaquinq;  miliibus,ipfe  fugit  in  Nini- 

ucm. 


Cap.  XX.      P74 

uc.Qiio  intcrfe6lo  rcgnauit  Afiaraddon  filius  cius  pro  eo. 
Acgrotauic  Ezcchias6i:  rcccpic^phrt;E  nucio  fofp;c4CC.Sjl3 
reuerfoad  orcu,pciiedi.ipIcx  dicscfi  ficlrus.Nriclcgimusc), 
i  teporcillo.i.code  anno quo  hgc  gcft.i  sut  milic  Mcrodach 
Balada libros ic  muncra ad  Li,zcchi.a,n6  Ali."uadd6,de  cuius 


D 


an  vt  reuertatur  totidcm  gradibus  ?  Et  ait  E- 
zechias.  Facilecft  vmbramt  crelcercdecem 
lineis,  nechoc  volovtfiat*,  fcd  vtreuertarur 
retrorfum  dccem  gradibus.  Inuocauit  itacjuc 
Ilaias  prophcta  Dominum,  &:  reduxit  vm- 
bram  per  lineAs  quibus  iam  defccndcrat  in 
horologio  Achaz,  rctrorfum  decem  gradi- 

1     fR3b.N.ibiichorionoli>i  fccuiiuiiin  Hcb. 

bus  .  t  In  illotemporemifit  Berodach  Bala- 


mortc  vci  vita  fcripturaconri 
cuic.Exquopcrlpicuumeft.a- 
liud  fuiftc  cunc  rcgnu  Airyrio- 
rum,aliud  B.ibyloniorum.  De- 
niquc  S.iniaria.i.dcccm  tribns 
ccpcrc  AiTyrijjluda  poftca  cc- 
percChal'1<jM,quoru  rex  Nabu 
chodonofor.  Audierac  Mcru- 
dach  pctitionc  Ezechic  ad-  or- 
tu  k)lcc6uerfum,quc  Chaldci 
adornnt,  dumque  regi  morrali 
obfcqnium  Dcunl  liiumpnE- 
builTc  cognouillcnt,iiiu"adora 


t  Decli 


ni.tt 


Ann.part.». 

H       - 


danfiliusBaiadanrexBabyloniorum  ,  literas  ^  dumplushominecrcdidcrur 
&  munera  ad  Ezechiam  .     Audieratenim ,  ^  -J^.Giycas.  SoHsillarcgrcfiio- 

netanoua  prorlus  &inufica- 
cam  fuilie  tradit  Areopagica 
Dionyf  vt  s.modu  Babylonijs  ftupori  eHer,ciufq;  pbcre^coc 
calior.e  vlcro  fe  fubmitccndi  Hzcchia:,  tanquam  hoi  diuino.  ' 

^  Thcodo.  Mimculudefoleperualit  vniuerfum  orbeter-,  Q**ft.rx. 
rc:  oibus  cnim  tuit  cogn i tu  fole  recroccfTllle .  Qiiaaiobrcm 
rcx  Babylonioru,cu  ic  Sennachonbi  inceririj  refciuiircc ,  &; 
qucdc  folcndniirabiliCcr,iV:  preteropinione  faotaerantdi- 
dicillet,uulit Cv:  legatos,&  donaad  rcge  ludeoru,  &:  quos fo 
lcbant  abducere  in  capciuirate,eos  honorarilnc,  canqua  pre- 
ftantiores.Itacos  rcddidicinfignes  Deus  quein  cokicruiu. 
•J«  Chryfoft.Ezcchi.is cum  cos  qui  c.x  Babylone,  non e.<  his  ^" p^al."? 
quediuinicuscuencrnnt,  Icdex  rcbus  humanis  voluit|?ter- 
rcre,&!  adduccre \n admnatione, timcns  ne ab eis inuadcre^ 
tur,^idco cis  thcfauros oftendit,hns ipem  in  thefauris.  Qua- 
rc  Dcus  !rriracus,Accipiec,inquic,hec  omnia  :  hoceft,  eaiii 
quibus  conIidis,&:  tuam  fpcm  reponis. Ifrael  quoque iniimii 
lacur,qu6d  pecunijs&  cquis  contiderenc. 

Rabanus .  T'  adunc  Hebr.vi  egroralic  Ezechiam,qm  p]} 
inauditam  vidoria  &:  Ailvnj  rcgis  intcritum  non  cecincruc 
]audesdno,quascecinic  Moyfcs  Phamonc fubmerlo :  Ec 
Dcbborainterfccto  Sifira^Ec  Anna  gcnico  Samucle.  Rur- 
fumq;  poft  corporis  lanicaccm  &:rignimagnitudincaftcrri 

occafio- 


Erod.rf.a. 
Indicum  4. 
i.Reg.4.c. 


Figura  fecundum  primam  opinioncm  in 
qua  duac  Hneae  faciunt  vnam  horam. 


Figurafecundumfecundam  opinionem  in 
qua  qu^libet linea  facit  vnam  horam . 


Vtrum  autcm  ifta  dies  fub  Ezcchia  fueric  maior,quaiTi 

lUa  qua;  pcolongac-a  ttierat  ccmpore  lofue,, 

dictum  fuic  lofuc  lo.cap. 


Notandum  quod  ifta:  dux  figura:  faa.c  func  fecund  um 
vnam  viam,quam  pofui  lofuedccimo,  fcilicec,  quod  dics 
prolongatafubEzcehia  fuerir  in  folftitiohyemal'.,  &:lic 
breuior  die  prolongata  fub  lofuc  . 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

1  In  illotem.  Hk  cofe-lncntcrrcprimitur  refurg>^s  elatio  ,  et  prhn9 
ipfx  clatio  dif  ,ihilur,nfcciido  rcpritHii.yeniC  aute  Efuias.  Circapri 
mumfciend'',(p  F,Abylc>riii  eratmicti  circa  curfus  fyderii.  Vii  et  ajiro. 
vmiaprimb iuit  inuha.  in  Chddxajecudu  aliqnos,  cuius  ■metrnpoli  t 

cH 


ejhciHiras  Babylon,etio  tjuando  perccperkt  rrtrocr(fiony>Hs  pdiBam. 
conira  nrfnm  naturxjiieruntfoliciti  ^uxrere  qua/icer  hoc  acadirst^ 
Et  cu  audiffent^rp  hoc  fuerat  infanatione  E-:(eckne,  decofiliofapientii 
rex  Babylonis.     z  MifK  Scc.adE7.ech.infignumrruerfnt!£. 
3  Literas.  adfciendU  de  illa  retroctffione  SoUs  mirMliy  ct  hoc efl  qi 

^     diii' 


M  O  R  A  L  l  T  E  R. 

t  Hec hor. Iftud  mirabile  fignii pfigiu-atio  fuit  incarn.atronis 
ciiUin*,qu^cit  fadtum  mirabililfnruin.  Fer  dccemcnim  !i 
ncas  dcccm  ordincs  fignificanrur  cledorum  fecunduuY  nfri 
snationcm  aliquorumlloctorum.Pcr  noucm  lincas  fignifi- 
«antur  nouemordincs'  augclorum,&  hominum,sd  eoldcn» 

ot- 


ordincs  aliumptorum.  Pcr  decimam  vero  lineam  ligniricrt 
tur  ordo  dccimus.f  hominum  beacorum,  qui  rn  non  pcrue- 
ncrunc  vfqucad  aliqucmordincm  angclorum.  Perhoc  auc 
quod  fol  rctroccirit  dccc  lincis  ,  fignificatus  fuic  dcfcenf.rj 
fil I j  Dci,qu  i  cft  fol  iuft itia; ad  nirumcndam  noftram  hum.i- 
nicacem  morcalem  dicliis  ordmibus  inferiorcm . 
Tom.a.  H  H    4 


^ 


975 


Glorord.&NicoIaicleLyra.  U 


^/6 


dationc  muncrum,&  cotVjMcalacionc  faniacfs  hix ,  on\Uc  I 
quL-cts  domiimaromatiim.icc.  - 

b  D  ■■riu,n.tro''iatum,(t4nrumet  ai-^t-ntnm.  Rabb.  Q^id.im  fc- W»a 
pulchin  regnm  opiniinciir^quaja/romatibuspknaerat,  qiiia  fltli 
corpora  rcgu  .Tnciquitus  vnguetis  coiidieh.mcur.  A!ij  ningis 

ccllam  aroni.nnMn  in 


^^  occafione  fuptrbiAr^qua  vt  D^i culcor  vicirc  dcSiierat  ,  ncc 

A  moftmrcaIicnigcnisdiuiCi«qu.is  Dco  criltuecc  poHl-d^^r.ic. 

Tropoleg.  £x  quoiuxtalegcstropoIogiccdTcitiuis,  no  mitrcd.is  m.ir 

Mu.y-i'  jraricasan  porcos  Qui.n.fldcliscft  rpiritu,abfcodft  ncgotia, 

•Quarcnonprohibuicdominus  Ezcchiam  pcr  prophecam 

ne  oftcndcrccur  do- 

*  quod  rgrotaflet  Ezechi.is .   Laccatuseftaurcminaduentuco- 

a  T  Tholauro»  aiui  Jc  Jrgcnti  . 

t*  rumEzecIiias,&  odcnditeisdomumt  aromatum,  &  au- 

a  tR.ib.oilorami-nia.  b  Tln  fl^^b.oleum  bonnm. 

rum,  &argcntum,  &pigmenta  vana,vnguenta<]uoquc  & 
domum  vaforum  (iiorum  ,  &omnia  qua;  Iiabcrc  poteratin 

s  ^■MiU  non  fu  t  nuod  non  nion  .raflh  . 

c  thefaurisluis.  Non  fuic  i^verbum  quod  non  monftrarct  eis 
Ezcchiasindomolua,  &  momni  potcuace  lua.   Vcnit  au-  J   pud  Hcbrxos  pro  rc 
tcm  Ifaias  prophcta  ad  regcm  Ezechi^im.Dixitque  ci :  Quid  ^  trcqucticcr  .iccipicurj 
dixeruntviri  ifti.autvndevenerunt  auce?  Cuiait  Ezechias. 

a     ^  Kabbai!  Cum  fupircilio  Ifgtmlam.  b 


mus  domini  alicni* 
gcnis?  Ideo  vc  noca 
ncrcnc  qu«crjncin 
cordceius.id  elt.oc- 
ailt.i  el.Ki3  mcncis 
qua  coram  domino 

Ecccaiiic,  ad  nocitia 
ominum  pcr  f^tlii 
praui  opcris  pf-rducc 
Tccur . 
'  R.ibbanus .  Hy- 
pocricac  quoquc  polt 
magn.is  vircutcsdc- 
ftontu.s.».  crcfcunc,quiacelari 
meifdcm  vircucibus 


tcmplo  domini  tirifle 
intL-Ilr^unt:vbi  rcxNin 
dcbantur  odorMcra:  to 
IpccicSjCx  quibus  fic 
bac  thymiama  qut  .■ 
m  ren*p!odominioi- 
fercbacur. 

c     T^n     fnil  yohtm 
((uod  nw  tnonHiraret  tii  «ic^ 
F.T^dnariit.  (  quoJ  a- 


Angetomui, 


Par.j»  I' 


s.Pjr.)i.f. 


1  Rab.<^!rt  m  «tb^  pote^tifsima  cl>  . 

Dc  te'rra  longmqua  venc runt  ad  mc dc  Babylonc .  At  ille  re- 

Omnia 


5 


nolunc,qui  dumfu.-^ 

fu  mali^norum  fpi-  c  fponditjQaid  vidcrun  tin  domo  tua  ?  Ait  hzcchias 

..\  qua:cumquc funt  in  domo  mca  viderut ,  nihil  eft  enim  quod 

non  monftrauerim  cis  in  thclauris  mcis  .   Dixit  itaquc  llaias 

EzcchiaEr.Audifermonemdomini.Eccedies  veniunt,  6i  au- 

fcrenrur  onmiaqua^funtin  domo  tua,  &quaj  condiderunt 

a     TNon  tuo,  fcrf  patcum  labo:  e  <Ju.t!i.». 

patrescui  vfqueindicm  hancin  Bjbylonem.  Nonremanc- 

bitquicquam,aitdominus.  sedctdcfiijjstuisqui  egrcdien- 

,  turex  tc  quos£jenerabis,  tollentctcrunteunuchi  in  palatio 

rar,  qui.-it.iuorcma-       *■         „,^i^t-v-  i-         it,-  ,.  ,^  r  ^  nciunccanco  c-w^r, 

licni  oris  non  appe-  f  rcgis  Babylonis.  Dixit  Ezccniasad  Iiaiam.  bo.nus  clt  lermo  8  riofior  propccrqucm 


rituum  ladanciarac 
quicfcunc ,  quati  o- 
ftium  ,  quo  diucius 
congregaciJ  amiccat 
hoftibus  padunc,vn- 
dc.  Tradid:t  i>i  cafti  <i- 
tstem  yirtucem  cwum . 
Gloriam  fuamPau- 
lus  ccftimoniumco- 
fcicnci^  fua;  mcmo- 


7 


quod/t')}'  fflftdfritw  in 
doynnfucy  ei,- il  otnmpi- 
r./lrd/H'.  VndcDci 
II  i  iurtiiTi.ua  ,  quo- 
iiiamncn  folunuht- 
lauros  fm)S  atquc  pa- 
latij,  fcd5>:ccnipl!0- 
ftendit,  quod  ccrtc 
iuit  potc(?ariscius,dc 
cuius  valuis  arriilami 
nasantciam  tul:rac . 
d  De  tora  Innpfif-.a 
•pcnirnnt  .  Rablan. 
Qu.ifi  dicar.  (^iKiuro 
tciralongior,vi 
ncrunctanco  c;-,> 


tic.Occulcand.i  func 

ergo  quxagimus,nc 

hoc  in  huius  vit.c  icincre  inc.Auce  porwnces  lacrocinancium 

fpiricuum  incurlioncpordamus. 

iiabban.Taccc  de  quo  vercbatur  offenfam,quod  of^cde- 
rec  c's  cunsita  que  h;ibercc  in  poccftacc  fua,  incer  qu^  prijci- 
puaeranc  ccmpli  fuptllcx. 

a  Lxtatuscjl  4iie-n  in.tduntueorurn  E^ch  .  R.^^bb.  Verbadic 
rumde  Ezcchiaaiunc.  Indclcgacioneprincipu  Babylonis, 
qui  miditucrancad  cu,vc  inccrrogarcn^de  portcco,rc]iquic 
cu  Oous  vt  tcncarccur,  ic  noca  ficrcc oir.nia  qua: erac  in  cor 
dc  cius.Idcircoautcra  cencacioni  rchctus  cff,quia  poli  canca 
viftoria &  folis  icgictjum  &L  congraculac^oncm  rcgni  pocc- 
tiffimi  coriUiuseicuawm  cii-  Deniqj  m  eodc  volumine  icri 
biturdcEzechia.AcgrocauicEicchias  vfq;  admorcc,&ora 
uic  ad  dominu  6c  cxaudiuic  cum,&:  dcdic  iiguu,  fcd  no  iux- 
ta  beneficia  rccribuic,quia  exalcacfi  eft  cor  eius ,  t>c  fada  cft 
concracii  ira,&  concra  ludam  Sz  lerufaiem.Ec  icc  huinilia- 
tus el^ poftea ,  eoquod  exalcatu  cf!corcius,cam  ipfcquam 
habitacorcs  lerufalcm,  &  idcirconon  venicu-aDei  lup  eos 
indicbus  Ezechia: .  L^cacus  cft  crgo  in  aducncu  lcg.acorii  ?c 

dauo- 


vencrunc. 

c  ^d  me  de  E.tbylnnr. 
Debucrat  dicerc  ad  glorificandum  Dcum  pro  ligiu  niagni 
tudine. 

4:     Thcod.C  ur  fucrit  Ezeirhias  rcprthcnfus,  quod  onen4c 
rit  th<.f?.uros  Itgatisfiiibylonicrum  r  Quodcumcpt^rccrcc  ?''■ 
Dci  doccrc  viriutcu  ,5.;  turamqu.im^italiccutus,  olicndc 
ric  diuicias,qu^  niiiil  habent  hvnium  acftabilc  . 
•?«    Angclomus.Vndcira  Deijiiiftifl  nia,  quoniam  npn  fi>- 1 
lum  thcfauros fuos.acq;  pabtii,fc d &c tcmpli  ondcric ,  qtiod 
ccrcc  iv^r.  pcicfliitis  cias  ,  dc  ctiUiS  valuis  atnj  lamines  aiiii 
tu](-rat.ti.*iK>C'Hobr^  vdtic  i^.-HHcicnijAnamam,  Azaria, 
Mifaclc,  qui  fucrficdc  lcminc  'C-gio,  clic ciinutlwsquos ift 
miniilono  l"vab«<.iHKi<»«t>for  tuuJc iio«  duiwum  cii  . 
f     BvNuteJlfenhoarmiiiiy^c.     •ic  Angclomus.  InhoCflbHc  oJ.jj 
br^is  rt^rchcnditur,  cur  iKtn  iit  imitatus  bonitatcm  Mo\- 
fi,quilocurustfinddominum  ,Aucdimitcccis  liatnoja, 
auc  fi  nbn  tacis,dclc  mc  de  libro  tuo  quem  fcriplifii ,  vn  6u 
apoftolus  vulcelicauathemaaClirifto  profracrib.i"uis,qui 
func  Iffaclice- 

•1«  Amb.NG  vciq;  iuftusifW  Ezcchias  in  filios  deflexifre erii 

^  naiu 


«.I 


NICOLAV^     DE    LYRA. 

^  dicitur  fecSiiTaralipomenoi  tri^eftmfecHndo ,  ^uod  nwitij  regis 
Bdbylonis  miffifuerant  ad  eum^vt  interrogarent  de portento  quod  acci 
deratfuper  terram. 

1  La:cacusc{^auccm  in  aduencu  eorum  Ezechias.  I-.er///*! 
inepta procedente  ex  elatione^  co  •qttod  tgntus  rex  tT  de  tam  longinqua. 
terra  mififSet  ad  eum  nuntios  &■  munera. 

2  Ecoftcndiccis  domumaromacum&aurum&  argcntu, 
Dicit  I{ab.Salomo!i,q4  nifolim  ofiendit  cn  ca  qii<e  erant  in  thcfamis 
fuis  ,&in  domofua,frdetiamea  qu£  fecreti[lime  &  reHCreniiffime 
firuabantur  in  templo,fcilicct,vnilionem  rcyum  & pcntipct'.m,&-  ta 
bulas  teflimontjy  cJr  lcgem  ,  m<x  nullo  modo  erantgentibus  osiendenda, 
tr  hoc  notajur  cum  diciti<r:Et  in  omni  pocef^ace  iua.scquitur. 

)  Venicauccm  Efajas  prophcca ad  rcgcm  Ezcchiaui.HJcco 
feijuenter  defcribitKr prtdiiiic  elationis  {^  tranfgriffionis  yeprtltenfi» 
eumdiciiur. 

4  Quid  dixerunc  uiri  ifii  aut  vnde,&c.  7{o  quiftuit  hoc  exigno 
rantia  quiu  toti.  eratfibi  a  Deo  rcueUtum:fed  rt  ex  nfpvr.ftone  Kj^^ 

ehiJi 


chi£  conaenientius  arguercteutn, 

J  Dc  ccrra  longinqu3,dic.  quaft  duntjwc fuit  mihi  td  magnam 
gloriamt^  ideo  oficndi  cts  regni  mei  magnificentiam. 

6  Eccedicsuenienr&autcicncuromniaqu^  funtindomo 
tua&:  qua;  condidcrunc  partestui  ufquc  m  dictn  h.:ncin 
h^byloUcvn.lfiudfmtcompktUH.  qti^itdo  i^vihodoHoJorvm':ia 
pretiofj  [raniiulit deJerufalcm  in  Babyloncm,  vt habctur  infrav.gc- 
Jimoqninto  capitulo . 

7  Scd  &dcfi]ijstuisquisegrcdicntura  tc  quos  gcncrabi?. 
Jliudfuit  impletu  mbanikc  ^  "foCKsfnn^qui  fueyunt  de  fainnc  rtgis 
Judx  edu3i  m  BabyLonem  &  nntriti  6- 1  yudiii,vt  poffent  fiaic  inpa  - 
latiorcgis  Babylonis,vthalJeturDanielitpyimo. 

8  DixicEzcchiasad  Eia'nm  .-bonuscfi  fcrmodominiq*!» 
locutus  cif.  p^nituit  enim,^^  Jic  acccpiautt  domtni  ftiitciitiamfup'  i 
fe  &  reg.'iimJ:tit,pyopter  qnod  eir  ptna  ifia  non  fuit  induRa  iepoubu[ 
fnisjcd  fttit  diUta  rfqnc  ad  ti  mpMsJoe  cim  cr  J  edcchiA. .  ii«f i^  dh' 
fii6iurri fuifiei p,r  Efuiam di.xit:  Sit  cantum  pax  i*.  ucntas m dic- 
bus  mcis.  jf^«;,«r.  ^ 


^11 


Add 


ItlO. 


5,78 


,,f  namcapriuicatfs  gratulabantr,  fcd  voluntati  Domini obuia-  -S  Clemens Ro.Nccedc eft  EpifGopum  arttc oailoshobere  D 

\  renonpoteraCjiScideomandacaeins  squanimiicr  fulcipie-  cxeplaprctcritorii,ijfq;pcricc  vtacuradrcgcdu  eos,  qui  vcl  Lib.i.Conft 

bac,vtfcruulus .  Accedic  iJlud  quod a:(iimarcpoterat po(ie  afpcris,  vcl  lcnionbus  opus  hnt  fcrmonibus  Ezcchiam  pau-  "P»^-    , 

&  111  capriuitarc  mentum eminerc  vircucis. Ncq^  cnim  bea-  lulum  in  fupcrbiam  clatum,  cum  Jachrymis  rogaccm,Dcus 


tusHicremias  in  ca 
priuicacc,m!nus  ctiam 
Dauid  ,  muuis  bcati 
Ananias,  Afarias,  &: 
B  M.facl,  quamlimca- 
pciuitaccm  non  inci- 


domini ,  qiiem  locutus es .  Sit tantum  pax  &  veritas  in  dic- 

busmeis.     Reliqua  auccm  rermonum  Ezechia:,  &  om- 

nis  fortitudoeius,  &:quomodofeecritpifcimm  ,  &:aqua*- 

dud:um,&;  introduxerica  aquas  in  ciuitatem,nonne  h?c  lcri- 

capciuiwce  dudi  linc,  a  pta  fuut  mhbrofermonum  dierum  regum  luda  ?  Dormi- 

vcpopulo&prcfcncia      uitquc  Ezcchias  cum  patribus  iiiis  ,  &:  regnauit  ManafTes 
in  capcuiic.acc  lolacia,       ,-1-        • 
&  fpcm  euadcndx  ca       nllUS  eWS  pro  co  . 
;  ptiu-tacisaticrrcnc. 

'ji.  Cle- 


dilicnc  ,  cumidcoin 


crimincliberauic 
a  Dormimtqus  E%echitit 
cumpatribiis-,  ^c .  In  Pa 
ralipomenon  dicjtur,  E 
quod  fcpulrus  eft  liEC 
chias  fupcr  fcpulchra 
regum.quia  cius  ftpiil 
chrum  eli  exccllius  fa 
bticatum  cauiapicta- 
cis  quacOiuit  Dcurti. 


^  CA*». 


NICOLAVS  DE  LVRA. 
t  JEt  quomodo  fccet it  pifcinam  2i  aqux ,  &:  intro.aquas  m 

CJUI. 


ciui.  De  hoc  hnhcttr  pknitts.  Z.Taral.jz.vbi  dicitur :  qmd  hocfech 
Ex^  ch:a',-pt  i-e;i/s .AJfy,  iorum  vcnientes  contra  Isritfaiem paterentMr 
dejitium  ajux  in  ohfidionc,fi  ycniant  ad oOJidendutn  . 

GAP. 


A    D    D    I    T    I    O. 

Jncap.30.vbi  diciturin  po(\il.yisvtafceiidatvmbra:idc(i 

Ttproccdat  vlrra . 
Circa  hoc  fignum  fadum  Ezcchi^prout  hic  in  pofiil.cx- 

poniturcomums  expolitio  docto- 

lum  iiuikapoiiiant  confidcrari  ad- 

niiracioncdigna:  pnmo  quia  hcet 

omniavcra  miracula  non  poffunt 

nifipoteiuia  Dci  mfinitaproduci. 

vndc  Augu..ad  Vcluli.inum .  In  re- 

busmirabilitcr  tattis  tota  ratiofadi 

cl^  potcntia  tacicntis  ,  tamen  qux- 

dam  miracula  pcr  compaflione  ad 

faciliuiccm  natura;dicuturaiijs  ma- 

iora  .  vnde  inter  omnia  miracula, 

q\i£i  Dco  tamin  vctequam  in  no 

uo  tcliamcn.ia.':b  kguncur,fummu 

^radum  tcnec rWa  qu£E  nullo  modo 

iiacura  faccrc  poc ,  vc  funt  rctroccf- 

(10  folis,  (ic  glorifcuiocoiporis  hu- 

niaui  .  Nam  rcfufcitatio  mortuoru 

fcu  illuminatio  carcorum  a  natiuita- 

tc,!iccc  magna  liiu  miracula,n6  ta- 

mcn  actingunt   fumnnim  gradum 

pra:dictum.Focc(tcnim  natura  vita 

iiuroduccrc  dc  nouo  in  corpore  vi- 

ca  non  habcntc ,  licct  no  in  corporc 

lam  morcuo .  l^itctt  etiam  pr^ltarc 

vifum,l'cdnon  caJco,vt!atius  declarat  S.Thom.prima  pal-fe 

q.ioj.art.vlt.incor.quxtfionjs  .  Mirandum  crgo  cfi^  quarc 

Dcus  volu:t  miraculum  in  fummogradu  cxerccre,  f  rctro- 

cchioncm  foliscircafanationcm  Ezcchur,  vbi  vidcbat^futii 

ccrcviium  de  nunimis  Hoccnim  (ignum  pctiuit  Ezcchias 

folummodo.vt  ccrtiticareturde  fanationc  fua,&:  c^afcendc 

rctindictcrtia.iddomum  diii  ^vtexprcHc  patcc  in  iitcra. 

Contumacur  hxc  ratio.  Nam  fecundum  doi^orcs  nuracula 

pcr  Chrifium  facta  pcr  cranfmutatione ,  corporuin  infcrio- 

rura,  non  itaeuidcntctotiendcbantipliusdiuinitatc,  iicuc 

nuracula  pcr  ipfum  tada  pcr  tranfmutationem  curilis  ctrlc 
Piuaicorporum,  qua;afoloDcoimmobiIitcr  funtordina- 
ta,licucTlio.in  j.par.q.44.ar.i.in  cor.A.vbiallc^ac  Dio.hoc 

,diccnccm,fcdin  iioccafuTcilicecinfanacioncEzcchiiB,  no 
rcquirebancur  calia  miracula  tieri  quae  futiiccrcnc  ad  otten- 
dcndum  futbcicnccm  diuimcacem  Chntii.  Praccrca  illac  te- 
ncbr.c  qux  tadg  funt  m  vniuerfa  tcrra  tpe  patfionis  Chntii, 
vc  Luc.z j.ccfl.atc  Dio.in  cpifiola  ad  Policarpum  qui  in  hoc 
tcmporc in  Acgypco  cxificns  infpcxic,  caufataefucrunt  cx 
vctactlv^i  proccdcntc  pcr  intcrpolitionem  luna:mter  tcr 
ram&((,lcm.  Contra  quod  arguit  Origcncs  fupcr  Mat- 
chA-um,in  nominc  quorundam  tiliornm  huius  fcculi,  diccs: 
'^uuUKio  hoc  favtuin  ti  miraculofum  ncino  Grecoru  auc 

barbarorum 


Figurahorologij 
Achaz . 


barbarorum  fcripiit:  Ad  quodrcfpondctur  pcrdodores,q, 
afirologi  vbiquc  lerrarum  tunc  tcmporis  cxifientcs  non  fo- 
hcicabancur  dj  oblcruand,i  cclvpli,quia  tuc  non  erat  fecun- 
dumcorum  compucum.fcd  illamobfcuritacc  ex  aliqua  im- 
prelTioneaeris  puc^iueruncaccidcrc  ,  fcd  in  Aegvpto  vbi  ra- 

ro  nubes  apparcnt,  proptcr acris  fe- 

rcnitatcm,folicicus  fuit  Dony.  &  fo 

cijeius  vtcirca  illam  obfcuntatem 

foliciccattcndcrent.  Ex  quibusjifi 

propofito  multo  fortiusadmirandu 

eliquomodo  afirologi  vbiq;  tcrra- 

rum  difpcrti  vidcntes  vnam  dicex- 

ccdercpcrviginti ,  vel  faltemdccc 

horas  menfuram  cofuetain,  hoc  no 

fcriplcrunt.quod  non  folum  atirolo 

gis,tcd  ctia  lUTiplicibus  regibus,  vc5l 

principibus  miradu  eft  hoc  in  chro 

nicis  1)6  fcriptilfc:  prxfcrtim  quia  lc 

cundumopinioncm  coem  poliqua 

illadies  tranfiuerat.  x.  horasartifi- 

cialcs ,  &  (ic  tol  non  diftabat  ab  oc- 

calii,hi(i  per  fpatium  duarum  hora- 

rum  artiiicialiu.tunc  rctroccfrit  vcr 

fusofientcmperfpattum  x.  horaru 

fccundum  quofdam.  fccudum  vero 

alios  pcr  viginti,  &  fic  oportct  diec- 

rc,  q,fccundum  vtrofqueiii  ertdein 

dic  fol  bis  atfgit  liiicam  mcridiana, 

tcilicct  in  curfu  fuo  haturali.&  fccu- 

do  in  Ciirfu  rctrogr.-do^qu^quidcm  mutatio  nun  (olii  valde 

monfirunfa  &  ink,lica,fcd  ctiam  patcntitiima  ncdum  a  fa~ 

pictibuSjfcd  etiam  a  nidibus agricolis  nccclfario fcntirctur, 

&C  tic  nulla  vidccur  r.uio  cxcufans  calcm  confcri  pcionem. 

Ncc  valcc  diccrc q,  Babvlonij  qui  crac  incenc.  circa  curfum 

Ivderum,  quando  pciccpcrunt  rctroccfTioncm  folis  prardi- 

damcontracurfum  nacur^.fucruntfolicitiquercrequaliccr 

hoc  accidcrat .  Ec  cum  audilfcnt  cj,  hoc  fuerat  in  fanationc 

Ezcchia:,dcconlilio  fapicncum  rex  Bjbylonis  miiit  ad  Eze- 

chiam  muncra,  6c  liceras  ad  fciendum  dc  illa  rctrocctiione 

folis  mirabiii:prout  pofiillator  dicit  infra,  quod  tamcn  non 

vidctur  ad  tollendam  huiufmodi  admirationcm  tuthcerfc 

cx cribus.Primo  quia  vt  diitum  e(i,tanta  mutatio,  &:  ca lon'- 

ga,&:euidcns,  &:  infueta  non  folum  ab  alironomis  erat  fcm 

ticnda,fcd  ctiam  a  vulgaribus  qu:bufcunq;  vbiqs  Ecrraru  cxi 

flcntibus ,  non  tamcn  legitur  dealiquo  q,  dc  hoc  rradlalicc 

fydcra  mucfiigando,fcu  rerum  gcfia narrado,  nifi  folum  de 

rcgcBabylonis.  Secundo,  quia  Chaldxiqui  cranttotalitcr 

inridelcs^licct  audircnt  quod  hoc  fuerat  fadtum  ccrr.porc  fa 

nacionis  Ezcchia;,non  camcnhabcbacracioncm  cogcncein 

ipfos  crederc,  quod  hxc  mucacio  habercc  rcfpedum  iingu- 

larcm  ad  Ezechiam  ,ficvcpropccripfum  Ezechi;!m  tuiliclt 

faitum.  Nani  licuc  hic  contigerac  in  horologio  Achnz  Hic- 

refoiymicauo, 


979 


Add 


ICIO. 


R 


s8 


A  rofolvmitano.pari  mod<i  &  fbrma  fuit  in  horologio ,  vel  in 

ali)sinlkuincncishor.irum  iii  ii,ibvkMii.i,  <5i:  vbiquc  trrrarfi: 
&:  lic  non cogcbant jr  Babylonici  crcdcrc  hoc  f uiirc  faduni 
proptcr  aliquam  perfonam  fingubrcm  cx  prou)dcnti.i  duii- 
na.lcd  p/>.)Cius  fccijdumfuam  inhdclitatem  hoccicdidiflcnc 
fciiffccxaJiquacaufafibioccuItacafu.ili  fcu  naturali ,  fjcut 
dc  Pbaraonc^  P.nla:ninis  lcc;itur,  &  dcali/sinfidchbus ,  quj 
nonatcnbucbantiHaqux'Vi(J^bilnc  contra  fcu  pra:tcrcur- 
fum  natur^  ticri  diuin.s  potentio:  ncquc  prouidcntiiC,  vt  pa- 
tctExo.S.fitp.&li.Rc.^  tcrtio,qiiiaexaugmcto.  lo.vclzo; 
horarum  in  vnadicpra-tcrcurfum  folitujiccclic  cft,  vtcoii 
tini!,crcnt  niai;ni  crrores  in  computntione  calcfhum  mo- 
tuum,qui  cjuidcmotu';  mcnfurancur&:ccrcificanturper  mo 
tum  folisdiurnum,fcd  non  lcgitur  quod  pcrccpilicncanro- 
logu]uicoiitcinplanturfvdcra,(Sdcompucantmcnfjs,  vtdi- 
citur}ifu47.  Hxccti.ninin  corumcompucis  dccclvpflbus 
coniundionibus  fcu  oppolicionibus  planccarum  poflca  aliq.^ 
crror  nocabilis  fuccciiir,  quod  camcn  ncccirario  contigilTcr, 
fi  tot hor^ fuiffcnt augmcncata:  in  vna  dic  practcr  curfum  fo- 
iicum  namralcm,&:  ipli  no  pcrccpi!rcnc,que  cjmnia  func  ma 
nifcf^aeuicunquc  in  illa  arcciliqunlitcr  perico.Si  a'xt  obijcia- 
turtoncrapredidadiccndo.q,  ex  fbtioncfolis  fub  Iofuc,vc 
habctur  fupra  lofuc  lo.poffunt  fcqui  fimilia  inconucniefia. 
.frimo  quia  Dcus  tccitjbi  vnu  dc  fummis  mii aculis  vbi  iiif- 
fcciilct  minus.Sccundo,  q^uiancmoaftronomorum  illa  fi.i- 
tionem  fcriplir,  ncc  indc  tuit  fccutus error  in  compucis  co- 
rum.Diccnduin  ad  pnmuin  q,  illud  fuo  lofuc  failum  fuit  ad 
magnam  glorjam  Dci  qui  volcbat  in  con  fpedu  gcntiG  ma- 
^  gnilicarccotum  populuniirracliticum  in  ingrcffu  ccrra;.  Ec 
cc  piol6g.U!0  iliius  dici  tiiic  vcilis,  vcl  quafl  nc-cclfiria  ad  vl- 
tioncm  dc  inimicis,  co  Cp  non  futficicbac  ad.hoc  illud  modi- 
cumquod rcft.ibatdcdicnicur.il!,  mhii  aucem  ifiorum  con 
tingctjatin  lanacioncmEzccbi?  ,  pi^fcrciniinccrtificando 
cuHi  folum  dc  fua  btcui  fsn?ticnc.Ad  fccundum  verodiccn 
dunijCj,  tcmporc  lofucnondunrcratarsaftronomie  inucn- 
t.i,q,  p.uci  cx  hoc;nam  i'tolon'..x"iis  l=hiladclphu.'j,qui  fuT  ip- 
lius  priDcipaiis  mucttignror  ik.  inuenCQr  nun  aiicgac  de  inuc 
fiigationibus  annquis,  n-li:anu;m.T  rreccntisannis  fcican- 
tc cum,vt  patcc  in  quarto  ilii  Almagcfti,&  in  alijs  locis  ciuf- 
dcm  iibri.  Scd  contlat  quod  Pcoiom^^us  ilic fuit  tepore  M i- 
ch.ibeorum  qui  tucrunt  pofi  lofuc  pcr  <;oo.annos  tcre.  &:  iic 
cum  lunc  fciiicet,  tcmporc  lofue  non  efient  tales  inueftiga- 
tores  fydcrum  ncc  compucatorcs  curfuum  cccleftium  ,  non 
.crac  ibi  icuus  not.indi  nec  crrandi  in  lalibus  com putis.  fccus 
dc  ccmporc  ii2cchi^:quoniam  iam  incipiebac  honiincs  ht-' 
ucftigare  &C  computaie  curllim  lydcrum ,  vc  pacct  cx  vcrbis 
Efa.47.fiipcnusallcgacis.Scd  r.d  predirtas.idmiracioncs  col- 
lcndas,  Si.vcricatcn^  liccr^proucplaiic  fonacprofcqucdam. 
aliccr  vidcrctur  diccndum  .  vnde  abfq;  alia  tcmcrariaalicr* 
tionci^  fdlua  fcmper  fancloru  doctorum  autoritatc .  hoc  fi- 
gnum  fccundum  propriam  fignificationcm  iiterc,  nccno  Sc 
rationis  couenienciam  non  tuitfailum  in  corporefolis ,  neg 
in  iplius curfu  natuiali,ncq;  in  omnibus  mdijs  a foie per  or- 
bem  proccdentjbus,lccl  tancum  m  r.idijs  folanbys,qui  lioro- 
Q  logium  Acliav:  cangcbanc.ii:  in  vmbra  ipfuis  horologij  a  ra- 
dijifolanbuSj&incerpolicioncm  corpoiis  opacieiufdeho- 
•jiologijcaufaca.vnde  liccchocfuiffcccancum  miraculum,  q, 
non  mu  virtucediuina  fieri  pofTicr  non  cii  accigic  fummu  gra 
dum  miraculorum  lupra  d  i .  prouc  patec  incuenti  diftincbo- 
nenigrnduummiraculorum  quam  findusTho.  ponicpri- 
ma  partc.q.aUegaca.in  cx).ar.in  cor.qu^ftionis.Pro  cuius  dc- 
ciar.acioneacicndcndum  cH.quod  in  horoiogio  Achaz  mcn 
fiirabanf ur  diltindioncs  horarum  pcr  cxccnlioncm  ifarum 
vmbralium,   qua:coniuiiguncurradijsfoi.-inbuJ  .  licuc  m 
mulcis  iutlrumencis  attroiogicisarcificialiccr  hoc  confucuic 
fieri,in  qua  menllirationG.i  2,  horc  ariificalcs  difimgucban 
tur  ]?  y.lincas  vmbralcs in  ipfi)  hoiohjgio  airignac^s.Difpo- 
fuic  camcn  Dcus  mir.iculofc  ,q,  foicihccdcncc  curfu  fuo 
abfqjaliqua  vanacionc  leutetroccfsioa:;,  radij  folarcs  in  lio 
roiogio  Acl\az  tantum,2<:  non  alibi  rctroccircriit  per  10.  gra 
dus,6i  itcruni  rcuerfi  fuut  pcr  alios  i  o.gradiis ,  in  qua  quidc 
rccrocefsione  radioru,^  &c  eorum  rcucrlionciila  dies  nec  fijic 
m.iior  vci  minor  fulico:na  mocusfoiis  116  fuicin  aliquo  varia 
tus  a  cvufn  n.acurali,  vc  dicln  cfi,nec  ec  radij  cius  vniucrialcs, 
icd cm  ladij  foiarcs qui  in  iiorolot^io  Ac liaz  contmc bsntui , 
prout  hiKilijccr  im.nginari  pot  in  pixci  Hgura.ln  qua  ligura  ix) 
rologiiuii  Achaz  compomt^^cx  qu.ida  columna  pcrpcadicu 
'  lariter  potita  fup  Ixifim  honzontis.arqiie  diffantc  ,  qua: (],dc 
Coifjnafic.d.b..&:  balis  fic>a,b.c.&fica.p>its  oricncalis,  c.vtvy 
occi.dcnciilis.diltingu.itf  ct  prardicta  balis  p  iz.  lincas  :.quarfi 
fcx  ftinc a  parceorientali:^^  ab x  fcx a  partc cKcidcntaIi,lic  vc 
atcingcntc  vmbra  radio  Pjiari  immeci;acc  conciuu.a  .id  iinCvi 
d-q.vcrius  owidctcni  lic  pnma  h.ora  arciticialisdici,  dcinde 

«.(^ccdcntQ 


i 


eplica. 

acccdcntci  I  lincaiii.d.p.ficfcaindahora,  &  ficvtconfi 
quenccr  vfquc  ad  Iincam,d.l\vbi  funclcx  hor.c  aitifici.ilcs, ; 
6c  i?  confcqucns  mcndics,  vitcrius  tendcntc  lole  ad  occisfi 
6c  .ncccdccc  vmbra  cum  radio  fblari  cocinua  ad  d.l.  qu.-ccfl 
prima  iinca  a  columna  vcrfus  oricnccm.cric.y.hora  6c  licco 
fcqucccr  vlquead.d.a.vbicric.ii.hora.SupponacurcrgoqJi 
n  cc.nporc  cjuo  hoc  fignum  fuic  t.;dum  fluxcnnc.  10.  hora! 
artitici.ilcsipfiusdiei,i<£  rcmancbuntduchoi;crranfcuiida: 
vndc&:proiuiicradius  fblanstimilitcr  tScvmbra  ciconti- 
luia  tuilictlmca.d.f.qu.Tdccimalineacflalinea.d.q.qu^fi- 
gni!icatprimamhoram:vnde5^  vltcrius  folc  tendcnccad 
occafum  illc  radiuscum  vmbr.i  fibiconcinua  fucccfsiuc  ac- 
tingcicc  .-id  quincam,dcindc ad  fcxca  in  coplcmccu.  i  2.  hfi 
raruhi  curlu  lucurali  alTijcco.  S-ipponncurtamcn  quod  Dco 
niirahilitcr  opcrancc.lidct  Ibl  fuo  curlu  folito  tcdcrct  in  oc- 
cat\im,radius  vero  fblaris  in  hoiogio  Ach.iz  fingularitcrcxi 
flens  rctroceflic  a  iinca.d.f.prcdicta  vfqucad  iincam.d.g.^ 
confcqucnccr  in.d.h.(S<:  ficfucccfsiuedoncc  accingic  lincan^ 
.d.q.&:  indc  rcucrfus  cfl radius  fbbris cum  vnibra  libi  con- 
cinua  a  iiHca.d.q.vfquc  ad  lineam.d.a.vbi  concurric  cum  IV.  ■ 
dio  folari  curfu  flio  nactinili  incidcncc ,  qux*quidc  recroccl- 
fio  &:  rcuerfio  non  ampiius  duraucruiic,  quam  pcr  duas  iio- 
ras,vc  tic  fimul  tcnninarecur  dics  arcificiaiis  cu  rccrocctno- 
nc  &:  rcucrfione  radij  Iblaris  •'ic  vmbrc,  &:  fic  illa  dics  in  co- 
to  orbc  ncc  fuic  maior  ncc  minor  fblico:  neccciam  in  iioro- 
logio  Achaz,rcMcxio  camcn  r:diorum  folariu  feii  rccroccl- 
lio.iimiliccr  <5.:  corum rcucrfio  fucrunc  cancilmodo  in  horo- 
logio  Achaz.fupernaturalitcr  fac^a^,  prouctuicprccacfum  . 
Hanc cxporuione  proccflacur  liccra  primo  cii  dicicVis c],  a- 
fccdacvmbra  io.lincis,3n  vcrcucrcicurcocid.-m  gradibus ', 
qurtiicrunc  vcrlia  Efa.  dantis  opcioi-i.cEzcchi.c  circahc5c 
mir.iculu.vbinodixicnili  Iblumdcvmbra  fi  vclicc  qdtc!i- 
dcrcccurfum  iiium,vci  rcci-ogrnderccui-,  &  nihil  dixic  dcib 
.  le.Jimiliccr  hoc pacci in  refponfionc  lizechix,vbi  dixit:  Ei- 
cilc  c^t  vmbram  crcfccrc  dccem  lincis,ncc  iioc  volo  vt  fiat, 
fcd  Ytreucrcacurrccrorfum  x.grad.bus.hoccfl-diceic,quotI 
npn  cflec  tam  cuidcns  miraculum  ficui fu  fuo  fjiliccc  velo- 
ciori  vmbra  inccdcrer,fcd  uohiit quod  retroccdeict ,  .V  p.i - 
tct  quod  in  h.ic  refponiione  nulla  fic  mencio  dc  fole:  fcci  t.l 
tum  de  umbra  a  fblc  iS^  columna  horologii caufata.  Hoc  idc 
patct in  cxecutionc ubi dicicur.Ec reduxic  vmbra  per  linc.is 
quibus  iam  dcfccdcr.ic  in  hologio  Achaz  recrorfum-  lo.  gt^a 
dibuS,ubinuiIaficmc!icio  dc  folc  ,  fcd  tancuni  dc  i  mbfti 
,  ucdiciumcfi.Hoc  iclcmpacccEfa.jS.ubidchocagicur,  ubi 
.fdicicirr.  Eccccgo  rcucrci  faciamumbram  lincarum  pcc 
qu.is  dcfcendcrat  in  horologio  Achiz,&c.  ubi  fimiiiccr  cjt 
tum  de  umbra  fic  mencio.I^ccobft>it  quod  flquitur.  RcaHc 
fus  cfi  fol.  lo.iincis^quiafiatim  fubdic:In  lincis  quib.dcfcch 
dcMt,ad  dciiotandum,  ouod  fol  in  fuo  cui  fu  non  dciccnde 
racfedcaricummodo in  ijlisgradibus  Achiz.  S.cpe eciam  iii 
fcripicura  dicicur  aliquid  dc  fole  qd  non  ucrificatur.' dc  cor<- 
porcfuo,feddcradiiseius,ticucIonaJ4.c.Pcrcufsicfbl  fuper 
caput  ron^.i.r.adius  folis.Confirm.u  ec  h^c  expof icio  ex  iioc    , 
qct  icgicurcirca  niiracirlnm  faflum  lofue  de  ftacionefolis , 
lof  lo.na  ubidiciturintranftationenoffra.  Nonfuitantc;i 
nec  poficatalon^a  dics  obcdictcdomino  uoci  hominis,in 
Hcbr^o  dicitur.No  fuit  antca  ncc  poflea  ficiit  dics  illa,  SCC. 
ubi  ur  c),  ncgat  fimilitudine  illius  diei  non  fccundi!i  longitu 
dine,fcdinhoccj,Dcuscondcfccnditdeprecacioni  hois  in 
tanco  miraculo,quod  non  cllccuerum  fi  condcfccdiflcc  uo^ 
ciEfaia:,fcu  Ezcchizinfimili&cciam  inmaiori  ,maior.n.  p 
eflcc  retroceffiofoiis  quam  eius  flacio,licut  magis  contradi 
cic  uni  motui  motus  contranus  ipiiusquam  quics  .  Facite- 
tiam  ad  hoc  quod  h.itictur.i.Par.  jz.ubi  de  hac  matcria  tra- 
dans  dicit,quod  principes  fiabylonis  niifsi  tucrunt  ad  euin, 
fciiiccc  Ezcchiam  ut  inrcrrogarcntdc  portcnio  c^uod  acci* 
dcratfupcr  r.erram.noii  cnim  dixcrat  dc  porrcnto  quod  ac- 
cideratinfolcfeuin  mundo,fcdfolumdixic,  liipcrrerram^ 
quod  debct  rcfcrri .id  cei ra  ludcC  ubf  crac  Ezcchi.is,  iliiis  non 
oportebat  quod  rcquiicrcnt  eii  li  in  toco  mundocontigulcf» 
&:  fic  habctur  propofitum. 

REl^LlCAIncapit.io.ubipofl.exponitmiracuIu  &C  ft^ 
gnum  datum  Ezcclii.r  proutconimuiiiter  hoc  doCtorcscX- 
poniit  Burgcn.fimbnas  fuas  m.ngniticar,  6c  d/latat  adiniran 
do.Pnmoniciturqu^rcrcracioni^quarc  l^cuslacicmaxinift 
miraculum  pp  fanatior.e  Ezcchi;r,cuui;u  dc  minimis  futfe 
cifIcc.Inhnc.idmiracioneBuig.pnmopcccatiq.a  pra;ccndrc 
oiuni  rcrti  qua-rcrc  roncs,(5c  ho»  iccundiim  Antt.efl  mico- 
logia,pfcrcim  miraculorum  r6ncm,quorfi  ronon  cfinificfr 
uma  iK)luntas,cuius  caufa &£  ratio  qu(^ri  no  dct,ucuulc  B.Aii 
gnft.i  i.dc  ciuic.D^i.c.y.  Sccnndo  admiracur  uclicmccius  li 
calc  mir.aculu  ponictir  tadii  in  rccroccfsionc  fol;s,&:  quoino 
do  aftrologi  no pcrccpcnjr,&:  li pcepcnmc,qiio  no  rcliquc- 
*        •         •      ■     ■  iwi« 


5)8o 


Rcpl 


ica. 


98 


I 


V  nint  in  fcriptis  fuis,  &  quomodo  crror  non  in  compoficis  co 

ti^iffct^fedverumadmirationcsift.elocum  h.ibenc  tcporc 

loUic  m  folis  flationc,  ficuc  in  cclypli  tepore  paflion is  Chf i. 

Bur.aiit  putans  vcllc  hanc  difticultate  euaderc,dat  df  Ja  intcr 

xniraculij  fiittu  tcporc  Iofue&  illud,  diccnsadprimum  ,  qcf 

^lud  cft  fatflum  ad  magnagloriam  Dci,&:  fuit  ncccllariu  pp 

vjtionc  de  inimicis.hiifl^oaijtnecfuit  magna  Dci  glona, 

ncc  fmgularis  vidona,fcd  folum  fanado  Ezcchiar,&:  prolon- 

gacio  fux  vit^ . Ad  f  m  dc  aftrologis  dicit ,  qij  tcmporc  lofue 

riondumeratarsaflronomic,inuenta,&c.  Sed  ifla  vidcntur 

friiflradicla.primu,q.aifludlignum  vf  plusptincrc  ad  Dei 

gloriam  q!  illud  temporc  lofue.Nam  tS:  li  tunc  fada  cfl  vltio 

dc  blafphcmatonbus  Pci,  &  fl  tunc  fada  iic  dcbcUa^io  cuii- 

tatisprophan.T,nuncdefcnfiociui:atisfancl^,6«:fitunc  de- 

bcUatiliintreguhjogladium  ,nunc  dcbcllacusefl  finc  gla- 

dio  monarcha  opprcfTor  oium  rcgnorum.  Ncc  vcrum  dicic 

Burg.qdiflud  pcrcineatad  foJam  fanationcm  Ezcchia;,df 

namquc in  litcra: Hoc  emjignum  quod domitiuifa^urus  ejifirmo 

ncm  quem  locutus  efl.  Scrmo.n.Dci  fjgnum  hic  allcgatus  in  co- 

dem  c.cum  df:  ^udiui oratioy.em  tuam  &  ridiUchrymam  tUi-m^ 

<Jr  eccejjnaui  te,die  tertio  afcerides  ierriplum  domini ,  e^ addam  die- 

hus  luis  qulndecim  annos,f(d& de  rr.ariu re^s .^^jfyriorum  eruam  te, 

cr  ciuitatem  hancicT proiegam  vrbcm  ifiam^&c.  Vnde  apparct  «f 

ininimuminh.icre  fuit  fanatioEzcchix,  nam  illa  ncri  po- 

tui{fctmmoreYirtutequamdiuina:aliaautnon  nifide  virtu 

te  ficri  potucrunt.fincincratio  corporu  armis  &c  vcffibus  il- 

l2!is,&.c.Iflud  ct  fignum  fuic  m.igis  neccfrariuni  &  vcilc  qua 

illud.  N.im  alitcr potuic  ficri  vldo  de hoflibus  quam  pcr Ita- 

tionem  fblis ,  pocuic  cnim  ficri  in  noctc  licut  teporc  Gedco- 

nis,dcquo  ludicum  y.In  hocautinopinabili ,  &C  cundis  flii- 

pcndoncgotioncceifanumfuicvnum  de  maxiinis  ficn  ii- 

gnis,&  potitfimum  pro  conucrfionc  populi ,  &:  fidci  rcpara- 

uonc .  Achazcnim  peffimus  oem  populum  induxit  ad  ido- 

lolacnam  ^.Reg.  i6.Ezcchins  fifius  eius  opcimus  populu  re- 

diixcrac  in  pace  .id  cultum  vcri  Dei .  Ad  autonzandum  igi- 

rur  hanc  dilf-.cilcm rcduttioncm  vtilc  fuic ,  imo  pernccelia- 

riuin  ficrialiquod  mngnum  fignum.  Cuius  dicfi  verilimilitu 

do  accipitur  a  blafphemia  Kabficis  &i.  regis  Aflynorum  fup. 

cap.l8.&:  I9.vbi  df: 7v(p/i  vos fcducat E:^chias,nsqHe fidnciam  vo 

his  iTibnatfupsr  dnm  dicens :  Eruc:i:  tiberabit  nos dominus,er  non  tra 

deti-r  ciuitas  in  manus  regis  ^ffyriortim,  nolite  audire  Ex^chia  ,  crc. 

Eccenunquidinhis  anguff ijs  populus  fuit  conforcandus  in 

fide Ezcchia:,& aliquo  maximo  figno confirmandus  concra 

talcm  di  aboli  &  infifi  cius  impulfum?  Quxoes  ditiiculc  ates 

tcmporc  lofuc  non  eranc .  nameiuspopulus  fuit  in  dcfcrto 

per  mii abilia  ligna  firmacus.  vc  patcc  in  fine  Dcut.&  in  libro 

lofuc  pcrtotum,etpopulusfuitmultus,  poccns  fc  dcfcnde- 

ic,6c  hofles  impeccre  dc  coi  curfu  linc  mirabili  figno,  hic  au 

tem  populus  fuic  paucus  a  fideaucrfus,&:  nouicerin  parce  rc- 

dudus,  6c  forciffimis  hoflibus  imp  dicus :  qux  omnia  paccnc 

cxhoclocoquarci  libri,&  jz.iccundiParal.    Sccundumecia 

didum  Bur.q,  fglitct,  tempore  lafue  ars  Aftronomiaj  non- 

epl"  dum  fuit  rcperta,tft  iri ationabilc,  na  lofephus  dicii  Abraha 

in  Aegypto  docuillc  aftronomiam,  vt  patct  in  corre£torio  vl 

timo  Gcncf  24.Et  Scholaftica  hiftoria  habct ,  tj.  Cham  filius 

Noe,alio  vcro  nominc  Zoroafircs,  cum  rcgnarct  in  Thracia 

jnuenitartcm  magicam ,  &:  fcptem  liberales  artes  lcripfit  in 

i4.columni.s,in  fcptem  afnciscontradiluuium  aqu5,&:  fcptc 

latcntijs,contradiluuium  ignis  ,  vnaauccm  arcium  libcraliii 

fcicur  elfc  aft ronomia.  Pricccrca  in  thconca  planetarum  df : 

Compoiirorcstabularum  fuper  Anin  diir  fuilfc  Nemroth, 

Hcrmcs,Iconius,PtolomiEus,Albategni,  Algonfmus,Albu- 

mafar.NonigirurPcolomeusfuicarcisinucncor,  quiaArift. 

'""^1;  longeco  prior  fccic  mcncioncmdcillaarcc,quiaprimoMc- 

I-  taphif.&  1 2.Meta.  adducitautorcs  illius  fui  tpis  Eudoxum, 

Calippum,  qui  fcripferunt  de  motibus  planetarum  ,  eclypiis 

folis  &  luna:  paffionibus  .  \h  cx  fcripcis  pnmorum  proculdu 

bio  Alfonfus  craxicdfias  &:  diftancias  earum  addicione,&:  di- 

minucione  lune,&c.prouc  m  cabula  fua  cocincncur.Scanc  igit' 

&mancncadmiracionesmoCiE  de  figno  ftacioniscpcloilic: 

ifc  rccrogradacionis  cpc  Ezcchi^.Scd  Bur.ad  modum  Ifmael 

fccngic  poesjnullafirctus  autoricacc  fiue  fcriptura:  funda- 

mcnto.  Dicit.n.in  hoc  figno  folcm  non  retroccffilIc,ncc  dic 

fuiire  16giorc,ncc  brcuiorcm  foli  to ,  &:  dicit  fignu  illud  lolu 

tuilfcadcaufand.ivmbraminhorologio  Achazvpcriiitcrpo 

fitioncm  corporis  opaci,vt  intcr  radium  folis,&  planicie  ho- 

m  hs  ^■^^'Ooij-^iniaginaturhicchjmxram  &:  aureos  monccs.  Sed 

n.      cxhocmododiccndi  pluraconcinguncinconueniciicia.  l'ri- 

Jurj    inum  quia  fni.E  fandoru  Doctorii  iine  rationc contraire  pr^- 

liimi:,&q3inpoflilladccIinantcaliqn  fni.^m  dodorum  cx 

magna  ratione  valdc  coitcr  rcdarguic:hoc  hic  &C  alibi  cx  fola 

phantafticaimaginacione  faccrc  non  crubcfcic.  Secundum 

inconuciuenj,quuBurg.colncidicinpcrfidiaApolliphanis. 

quem 


quem  rcdarguit  diuus  Dionyf.  .nutoricar c  apofloli  Pauli  cpi-  D 
flola  fua  fepcima  mifla  Policarpo,vbi  fandtus  Dionyf  cxprcf-  Sccunium  . 
fc  ponit  fole  retroceflriffe  &  die  fuiffc  triplic.itu,&  qd  faccr- 
doccs  Pcrfaru  in  fuis  memorialibus  faciant  rccordatione  de 
die  criplicato  folis,qii  illud  miraculu  fuic  fa6tu.vn  apparec  q^ 
fanttus Diony.  vidcriclibrosanciquori4,quosBurg. ignora- 
uicTcrtiu  incoueniens  q.a  beatus  Augul^.feciido  libro  dc  mi  Tcrtiuw, 
rabilibasnicr5fcriptur5ca.4.dicitillud  miraculii  verci  folc 
f.idu,imoamplius,q,n6m6infolc,fcdctinluna&:in  cctc- 
ris lui\  inaribus e^li.Na ftate fole fub Iofue,ftctit &: lunaaic, 
reddens  ratione,nc  ing.t  meatus  lummu  inconucnicncer  tur 
barec'':q  lanotcnet  dc  c^tcris  luminanb. ficutdclun^.  Sicq; 
ficutfttccruncoisluminariaftance  folcfub  loilie,  ica&:fut> 
Ezcchia  rccroccdcncc  folc  cccera liiminacia  recrocedcbant, 
&:  if.i  in  computis  motuu  no  potuic  fieri crror ,  ^uc rcplicac 
Bur.  q.a  fiue  flando  fiuc  rccroccdcndo  fcmp  rcmanfit  ideni 
afpcdus  corporij  cclcfliij  inccr  fc:q(f  ^ibac  bcacus  Aug.p  c6- 
putucirculorij  aprincipiomundiufq;adcepora&:  morcem 
Manich^i  vbi.s.Quarciiinconucnies. g.aBiir.fLindacfuaima  QiW'"' 
ginationefu|5  impoffibilc,  qd  vidclicctcaufatio  vmbrxiho 
rologio  Achaz  atccndat  pcncs  horas  inequalcs  &:  arcificialcs 
Cu.n.monct^&^eqifaliccr&ivniformiccc&^linc^  in  horolo- 
gio  finc  fix^'&:  pcrmancnccs,fcin|}caui;ibic  vmbrasfecundii 
horas cqualcs  q  sur hor.t diei  nacuralis , &:  jlla: cu  arcificiali- 
bus  nunq^  coincidut,nifi  i  vcroquc  punito  ^quinodialis.alias 
artificialcs  hora;  lingulisdiebus  brcuiarencur  vel  longarenif. 
idcoquenon  cflinltrumcncu  imaginabilc  in  quo  per  vm- 
bram  folis  rccipiantur  horc  inxquales,nifi  mcdiante  perpen 
diculo:qd  cadit  non  fecundu  motu  folis,  cu  non  iit  fixia ,  fcd 
l'm  voluntatc  cnpicntis  vmbra.g.a  p^t  code  mo  cedcre  nuUa 
luccibliscxilicccin  noflrohcmifphcrio.  Quintri  inconue-  Qi!"»""»- 
niens,  tT.a Bui-g.fm  modu  fuu  phantafficu  ponic  mulca  mira- 
cula  \'h\  vnfi  iuflicic,qd  cft  p  bcacu  Aug.dc  mirabilibus  facr^  £ 
fcnpcur;c,folacnimrccrocclIio  miraculofa  corporQ  fufticic 
ad  rccroceffionem  vmbr^dcccm  lineis,&cciam  omniuni 
aliorum  ad  hoc  pcitincncium.Sed  fccundum  Burg.imagina 
tioncmoporrecicparariradium  afole  adualicer  caulacutn, 
vcl  oportctiUum  radium  in  horologioAchazdicercnocITe 
afolc,fcd  aDcofpecialitercrcacum,  &:  nihilhabcrc  com- 
munc  ci  tn  folCjfcd  fcparacum  fccundum clfc,&:  opcrari.Ice 
opertet  in  Bi.irg.mir;!culo  fcpararcadualiteraccidcns  afub- 
icdo.quia  radium  a  radio .  nifi  fingatur  Dcus  ad  6fFe£tum  il- 
lius  mi raculi  crcaffc  luce  fingularem  fadiua  illius  vmbre  cu 
opaco  intcrpofito.Icc  tunc opoitcrct  fingcre talis lucis  fidz 
fingularcni  motum  contra  motum  folis&:aiiorum  fyderu, 
ficutinftellaEpiphanix,quiaibleproccdentc  ad  occafum 
cum  fuis  vmbns  pro  diei  complcmcnto  illam  lucem  opor-  * 

cercc  proccdcrc  uerfus  oncnccm  cum  fuis  vmbris  pro  rccro- 
ceffionc.Iccm  oporcuilTcc  luce  illam  fuiflcfoleclanorcmad 
offufcandu  folis  luccm ,  &:  pcr  confcqucns  vmbra  a  fole  cau- 
faca,  ficucortofokccflacluna  caufarcvmbram,alias.n.vifa 
fuilietinhorologiovmbraprocedes  folis ,  &:  vmbiaretro 
cedesillius  fabncatxlucis,  quodpotius  fuiflctprodigiuqua 
ipiraculu.lte  oportuiffct  hancluccm  rcdirc  in  pr.Eiaccnceni 
maccna  miniflcrio  illius  miraculi  coplcco ,  6c habuiffcc  hoc  ' 

miraculu  aliquid  fimile cii cuangelico  miraculo  Epiphani^, 
q  &:  alia  lunc  abfurda,&: ad  hmoi  miraculii  no  percinecia,iM 
abijcienda  canqua  finc  ronedida.  Nec  valcc  10  moucs  Bur.  •  ^ 
quafi  ftauo  Ik.  rccrograd.uio  folis  iummu  gradum  ccncac  in  \ 
miraculis,&:  ad  hoc  allcgac  S.Tho.^a  iic  dicere  cfl  contradi 
ccrcB.Aug.primodctrini.ca.6.vbidicitmaximummiracu- 
lum  fufcitare  mortuu.Ncciuuatimaginationcfuaquodallc 
gat  cxlitcra,q,  ficcanciimcnciodcrecrpcefiionc  vmbr«,  no  F 
loIis,quia  cc  df  de  fole  Efii.  ?  3.quod  rccrocefsio  fada  fic  in  fo 
le,6^  fequit'':  Reuerfus clt  fol  dccem  lincis, fed  Bur.  volcs  cua 
dcrc  manifcflum  cexcum  dicicin  fcriptura  f.EpcdicidcfoIc 
quoddecorporefolisnon  verificacur,  fcd  rancumdcradijs, 
allcgac  ad  hoc  lons  4.  TtrcuffitfoUaput  lonx.  Scd  exiranca  cfl 
ifta  cuafio,&:  concra  roncm,  cii  enim  fol  ficcaufa  cfFedtiua  ra 
diorum,quicquid  igicur  verum  elt  dicere  radiu folis  fccitlc, 
vcrum cft &:  Ible fecifle :  quia  in  illo gnc cauf^ quicquid clt 
caufa  caullr,cft  caufa  cauf-ici.  Ec  vulgo  dicicur,(j,  quis  pcr  aliil 
fccicpcr  fc  fcciflc  vidccur.Si  igicur  pcr concadum  radiorum 
capuc  lona: pcrcufllim  dicitur ,  uerum  cft  cciam propne  fo- 
lcm  capuccjus  pcrcufsiffe,nifi  vclic  Bur.poncrcradium  fcpa 
racum  a folcfpcciah  miraculo),  quod  fupra  improbacum  cft. 
Rcliqua  qu;e  Bur.fomniac ,  modicum func ad expoficioneni 
Iiccra:  valcncia,  nec  valcc  quod.iddic,quod  lignum  illud  da- 
bacurpropccrEzcchiam, &:eius  fanacioncm,quiadiC!cdo- 
miniis  Deus,  vt  patct  in  liccra.quod  fccic  proptcr  bonit.item 
fuam,  &:  proptcr  13auid  feruum  eius.  Ec  lic  finiuntur  Repli- 
c^  librorum  llcgum,  &:c. 

^CAP. 


983  Glo£ord&NicolaidcLyra. 


9 


84 


A 


,  '^ndeclm  inn)tr:4m. 


A  P     XXI. 

•5«  Throd.  Procop.  Glycis.  quod 


L/  iion  nirur.T, fcd  aicis  do  ninecur  in  ijs  qu.e  pcincnc 
ad  Mi[n.irn,Lefiacur  M.i  1  iir.-s  rchi\  >  p  o  p icns  in^iaico  in- 
^rdiiiscntiaMnu  n.  Hi.:uKci".ilv4'f4Cinjr4  ,qu.BCjrn;i)iric, 
cri.irn  copias  qa-li  vni 


B 

f  tenjpli 

j  velobferuA 
Viit  ttnipgra. 


Vodccimannorum  crat  Manaffescu  r 
rc<TnarccoepilTstj  &i  quincjuaginta- 
quinqueannis  regnauic  in  leruHile. 
Nomc  m.jrri.s  eius  Hapli(iba..Fecitq;  2. 
malum  in  confpcctu  dni,  iuxtaidola 
gcntiu,  quas  dclcuit  diis  a  facie  filio- 
rum  Ifracl.  Conucrfuk];  cft,&  .-edifi- 
cauit  excclfa,qu?  difiipaucrat  Ezechiaspatcr  cius,&  ercxit 
aras  Baal,&  fccit  lucos  fieut  fccerat  Achab  rex  IIrael,&  ado 
rauitomnemmihtiamcoeli,&coluiccam.   Extruxitqi  aras  ^ 
in  domo  domini ,  de  qua  dixit  dominus,  in  lerufalcm  po- 
namnomen  mcum ,  ik.  extruxit  altaria  vniuerne  niilitix  4 

5 
r-, 
7 


t  pciusqiMm 
fi.q.i,  c». 


V^rfas  adorabic ,  hoc 
t[\ ,  fvdera  ,  iS:  haricla- 
Jion:lnis  vcfbacur,  lio.: 
cft,oin:iia  dr  fucuro  c- 
licncuchroriiahac,  qcf 
Gr.tii  M\iiJl.'yi'ltiihu  di- 
cunc,  quainqiiain.nlii 
quidam  volunt  n\iiMvit 
vcKari  gcmoruin  pcr 
cxcacationcsccrcas  ac- 
tradioncm ,  &  c  fubli- 
mi  dcduilionem.  Pivc 
tcrca  augiirijs  vccba- 
tur,  hoc  cft,  auiuni  vo- 
hcus  obfcruabac ,  dcq; 
illis  conieduras  rcrum 
fucurarum  fumcbac. 
Quod  auccm  hoc  nc- 
fis  lic  ac  prohibicum, 
cumalijs  cx  argumcn- 
tis,&  indicijs  c(i  perlpi 
cuum;  rnm  cx  illis  qu^ 
magnus  noftcr  Baiili*' 
cfi  complcxus.  J3ecla- 
rans  cnim  hxc  Iiai.c 
vcrba.  f{.?P^^^  efntrta 
ipforu»!  harittlatLonibns , 
i!j-c.  fubijcjt .  Vidcs 
quanrum  malum  fic 
hariolario  ,  quc)d  fa- 
ciac  vt  homo  ipli  dcdi- 
tus,,Dci  curaprorfus 
cxcidat .  Ha-  diu  n.> 
tionum  fpccics  ]cge 
Mofaica  prohibciitur 
tanquam  malorum  ge 
niorum  inucnta.  Nul- 
lainquiE,  foiniiu,  vcl 
auguria  captabicis. 
Quippe  nacioncs  \i\x 
quas  dominus  vciira 
Ciufa  dc  medio  tollic, 
hanolacionibus  ,  &a- 
lijs  vaticinijsvcuncur. 
Vobis  autcm  dominus 
id  ncquaquampermit 
tit.  Abfurdum  cnim 
fueric,vc  quidcpr^fcri 
ptis  a  Dco  conlilium 
h.aberepoccl^,adconriderat!oncm  rerum  agendarum  ani- 
malia  bruca  pro  conliliarijs  adhibeac  Propolicum  libi  peri- 
culumignoracauis,  cibi  vero  quod  fucurum  lic  indicabit  ? 
C^od  ii aues  malorum cthcacitatc  gcnicorum  hinc  inde  vo 
lant,noli  horum  dominoruni  traudibus  inhicndo  dcliderc, 

ncc  te 


ncc  te  duboli  :is  i  npolhiriscap'  paticor,.Vc.Ca:tcri'i,hic  ipfe 
rcx  eciam  vcncr  bquosinfiicut.  «Sw^diuinaroruin  nuuicrum 
aux'c;qi^bdq;  omiiium  maxtinc  impium  crat,impudiccde5 
fim  il.icrumdiuinon  templo  l-ia:u.c . 
b  Hiie  td.m  fiijter  liiruf.ilemfunici<.Utn,&c.  •}«  Thcodo.  Eosin 

eafdem  conijciam  ca- 

C  A  P  V  T     XXI. 


I 


a* 


coeli,  in  duobusatrijs  tdomusdomini .  Ettraduxitfiiium 

ilium  per  igne,  8<:t  anolatus  elt,  &  obferuabat  auguria ,  & 

fecic  pythones,  &  arufpices  multiplicauit ,  vt  faceret  malii 

coram  domino8:  irritareteum  .  Pofuitquoqueidoiumlu- 

ci  quem  fecerac  in  templo  domini,fuper  quo  locutus  efl  do 

minusadDauidi&ad  SaU^monemfifiumeius:  Intemplo 

hoc,  &  in  leruialem,  quam  elegi  de  cunCtis  tribubus  Ifrael, 

ponam  nomcn  nieum  in  fempiternum ,  &  vlcra  no  faciam 

commoueripedem  liraelde  tcrra  quamdedipatnbuseo- 

rum,fi  tamcncuftodierintopereomnia  qux  pr^ecepi  eis, 

&  vniuerfam  legem  quam  mandauit  eis  feruus  mcus  Moy- 

fcs .  illi  vero  non  audicrunt,  fed  fedudi  funt  a  ManafTe ,  vt  9  fi^^^f^^m  f^^pjf  hl->ij>i "- 

facerenf  t  malum  fuper  gentcs,  quas  cotriuit  dominusa  fa- 

cie  filiorum Ifrael.  Locutufquc efl dominus  in  manu  feruo-  '° 

rum  faoruprophecarum,dicens.  t  Quia  fecit  Manaffcs  rex 

ludaabominationesiflaspefTimas  ,  fuper  oTa  qu.T  fecerunt 

Amorrhxi  ante cum,& peccarc fecit  et  ludam  in t im mun 

ditijsfuis,proprereaha:cdicitdiis  Deus  Ifrael  j  Ecceego 

inducammalafuperlerufale&luda,vtquicunq;audieric,  «I  dusduduscrt  in  B.\- 

rinni^r  omK'*.  ifirf»c  ^inc    F r  pvrf>nrla  fiinpr  Tpriifn If^  fnnirid n  '2,   byloncm.    (,)ui  COan- 

gufiatus  orauit  domi- 


lamicatcs.  Kiruquoi- 
clam    cor.fuinptic    t.! 
mcs,aliosbc!lum,c.! 
toros  in  c.ipriiiicnccin 
rcd.ictos  in  aliam  tc  i 
ram  tranfiulic :  ica  c- 
tiam  lerolblvniiris  ta 
mulc.i  aii-Tam  luppli- 
ci;»..  £c  quomododi)- 
nium   Achabi  dclcui 
fijndicus,  itactiamlc- 
rofolymorum     dcpri- 
main  lupcrbiam. 
■?<  Chivfoliomus.  E 
tcndam  in  Icrulalcia 
mcnfuraSamaria:,  pro 
eoquod  erat,  candcm 
vindidam      admeci.u 
his,  qiiam  illisfum:'d 
mcnfus.  Kcquccniin 
mcnfura  carcc  diuin.i 
vindiita  ,  fed   rcgtiia 
mcnfuraca  cll  ,  liciir 
Scru.acorIoquicur.  i>' 
metjf!ir.-i  rne.ifiisfiurisyc- 
raiuciur  tihi . 

Rabbanus.  Cuiii^ 
tcmpore  Hfaias  (  \ . 
tradunt  Hcbr^i  )  Ii- 
gnea  fcrra  pcr  mc- 
dium  ferratus  eft ,  g.i 
principcs  Sodomoril 
appcllauitcos :  vcrccn 
tcs  ci  incrimcn  quod 
dixcrat  :  Fididomnw/i 


celfum  .  Dco  diccn- 
te  :  T^o/j  -pidct  n.e  ho- 
mo  &■»:. 

R.-ibbanus  .  Afniiaf- 
fcsad  idoia  fccoiuici- 
tit  &C  sbommationcs. 
I.ocuco  Dco,  vel  do- 
mino  ad  eum  acccn- 
dcre  nt.luit  ,  ideo  vi- 


b  tinniat  amba:  aures  eius-  Etextendafuperlerufalcfuniculii 


pirnicenciam  v.ildc ,  &  exaudita  cfi  oracio  cius :  reduxitquc 
eum  in  rcgnum  fuuin ,  &c  cognouic  ManaflTcsqutjddoini- 
nus  ipibelt  Dcus.  Ergo  pofl  commilTafccIcra  nullus  dc  Dci 
milcncordia  dcfpercc ,  fcd  magis  per  pceniccntiam  fpem 
ucnia:  hubcac . 

^  lnfuper& 


num  inccnte,  &:  cgiCi 


NICOLAVS  DE  LYRA.    CAP.  XXI. 

1  ¥*^ Vodecim.  Htc  cuuftque^iter  vjknditur  qdfu^itfuij  Man.xjfe 
.\_J  ege  ltida,cuius priinu difiiibiinr  lonuojiitioinfidclistfcci-do 

coutra  cnm  con,miiia!iopiophtt(ilii.ilH:l.oculu{que cfi  dominus 
tertio  comtninantitini  occifioc  udelis^ihi :  Locutufq;  cfi  dominus. 
tertib  commmantiit  occifio  t»  ndtlis.ihi:  Iniup  &  fanguincm.  tftiar- 
to  mors  Manajfe  &  fiibjiitniio  confimiliSjibi :  Rcliqua  autcni  fcr. 
Mana.  Ciica  primtim  dicitur . 

2  Fecitquc  maluin.  dcdna-ts  ad omnem  modum idololafrandi ,  -pt 
corjfctjHinitr pontnr m liter.i . 

3  Et  aclorauic  omncm.  Solem,L'*n.tm,Icnirm,  &  alior planctas, 

4  Ec  excruxic.  ^odfi^ii  magf.its  contcrnptus,  fcilicct,  exi-rctre ida- 
lolatrla.»  loco  culius  diuini . 

5  E t  trad.  rrtodus  huius  tradu£lionis  expofttus  ejifupra  1 6.capit.  de 
.Acha^ . 

^  Et  anolacus./V<y?,c.f erc«/V  diuinationem  qus  fit in  aris .,  fuper 

tjua^ 


quas  immolatur  dAmonihiis . 

7  Etfeciz.Q^alitcr fit hocintelligendum.^d!&iimfiiitfup.l  lib.li.c. 

8  Ecarufpiccs.  Hi funt  qm  in  cxiis aniinalium  immcUtortimdxmo 
nihHidliiiiiant.Cjuerapawntyfqueibi . 

5  Scd  icducti.  Ex  quopalct  malitia  ipftns  M,iiiaffe  cxtcnftueyquit 
poptdurnfccit  err.xre ,  cj'  intenfiuc,expCL cutorumgraunate  . 
10  Locutufquc.  Hic  confcfjuentcr povitur  cominatiofrophetiliSf, 
qua  dhs  volens  populum  rcHocare,  u.ituhat  ficqucntcT  proph^itas  adar 
gucndum  pcccata  priCterita,&-  cominandum  pcn.tsfutitra  s  ,fic  vtpeC' 
cati pudorCyVelpcenaitiniore dcfifiercn,'  apetcatis  ,  &patciljte.  yf* 
quc  thi . 

j  i  Vc  quicumquc.  Vr.efiiporc  &  aimiratione  magnictidiniitnaf 
lifuper  lci  ujalem  fuiuri . 

1 2  Hc cxccnd.nn  iupcr  Icruf.tlcm  funiculum  .  idcfl ,  in  eadent 
rni  njiira,&  eodcm  pondere  puniam  regiiinnluda,hi  qnopuniuiregnn 
Ifrael,  de qua punitionc diBumfuitfupra cap. i  j.&  i8.a. 

Ec  delHio 


M  O  R  A  L  I   1   E  R . 
I  QHod(cim ^nnojim. Rcg(shuius"hi(toriaponituri.  Para.j?. 

inagis 


nvjgis  complccc ,  propcer  quod  ibi  ponctuv  lenlus  cius  iny 
fiicus  dQniino  conccdcnte , 


^Sy 


Illl.   RegLim. 


Cap.  XXI.  c)S6 


^  lnfuper&fa'i^mnminnaxiMmfudtt,&e,  Ai  Theod.Non  fo- 
lum  rabicm  fiiani  cxcr.Liic  in  eri-orcaddtiil:us  idoloririn,rcd 
ct\l  innoxiij  fangum^i^j  effudicplurinnim,donec  impk-mc 
iciiiLiIe  vfqiic  ad  <\s.Ho ;  aucc  praecipLic  de  mcdjo  collebac , 
quipiecce  dcfcndcb;inL,(S<:d.uina  ira  eis  pt\cdiccbanc.Eam 
aiunc  Ifaiam  quoque 


f>rophecam  ferra  dii- 
eeuiffc . 

4<  lufiinus  M-"Tyr, 

F.Vcfiri  dodorcs  deic- 

uerunrilla  qu.c  dciup 

plicio  If.Aicfcripcafiic 

•ranc,  quem  fcrra  li- 

enea  fccuilfis.  Idfa- 

Cinusfuii;  figura  Chri 

fiigcnrcm  veUramin 

parccs  duas  dilkduri ,  ^ 

^alceros  cumfandi.* 

pacriarchis  prof  hec  f- 

que  dignacuri  fempi  - 

rno  rcgno  fucuro, 

ceros   vcro  damna- 

tun  ad  ignem  mcx- 

j  tinguibucm  cum  cx- 

^  tcris  fuiiilibus  incrc- 

dulis . 

j,   jj/i  Epiphanius  .  Efa-  b 

itc  ias  in  leriifalem   fub 

«f   Manafferegeliidafc- 

ftusmduaspartcsoc- 

cubuic . 

Auguftin.    Nu- 

ma  regnancc  Romaj, 

apud  Hcbrxos  initio 

m  rcgni  »VIanaiie,ab  hoc 

fll  impio  regc  prophcca 

Ifiias  pcihibcLuroc- 

cifus. 

ito.  ■><  Hicron.  Tradunt 

Hebrii  Ifaiam  foceru 

fuilfe  Manaifj    filij 


♦■c,«. 


Ezechixrc^isluda. 
*  Idem  .  ludxivo- 
junc  Ifaiam  quod  cli- 
xiffcc.Audicc  verbuni 
Dei  pnncipes  SoJo- 
C  morum,  intantumdii 
rapcrpclfuiTr,  vt  noa 
folum  verborum  c6- 
lume- 


tumelijs,  fcd  &  plagarum  dolorib.  fucritcxpoficus,  Atcfi  fe  D 
confeiccia  iubcri';  Dci.vniucrfos  coruin  impccu.?  cocudiirc. 
4<  Idcm.CercilTimaeft  cradicio  apud  lud^os  Ifaia  dc  fua x»-  Iar7.e. 
phecaiTe  morce,c.57q(IfcrrandLis  eflcca  Manafle  fcrra  li- 
^nea. Vii  &  noflrorii  plurimi  illud  qf  de  pafllone  fanctorii 

i  epidola  ad  Hebr^s 

Samdri?  &  p6(^us  domus  Achab,&  t  dclcbolerufalem  ficut 

tdelcriiolcnrt,ibula:.De!ensvertam,&  ducamcrebrius  fty 

lum  (uperfaciemeius  .  DimitramverorcIic]uiash?rcditatis 

mca:,&  tradam eas in  man us  inimicorum  eius,eruntque  in 

vaftit:uem&in  rapinam  cundlisaduerfarijsfui.Sjeoquodfe 

cerintmalum  coramme,&perfeuerauerintirritanresmeex 

dicquaegrtfTilunt  patreseorum  ex  Aegyptotvfqjad  die 

baclnfupcr  &languineinnoxium  fudii  ManafTcs  multum  4  opcrieprcciuminqui- 

ilimis,doncc  impleret  Icrufilem  vfquc  ad  os,abfciue  pecca-  J  rcTc,quaobreiB  Deus 

.   /  .        .,  '  r    •   T    1  r  1        ■^  Manaiiis  quidempre 

tis  luis  quibus  pcccare  rccit  ludam.vt  lacerct  malum  coram      nirenciam  cxpcdbue' 

<lomino.RcIic}u.i  autefermonum  Manafre,&  vniuerfa  quae 

fccir,&  peccatum  eius  quod  peccauir ,  noue  hsc  fcripta  sut 

in  hbro  fcrmonum  dierum  regum  Iuda?Dormiuitque  Ma- 

naffescumpatribusfuisj&fepultuseftin  hortodomus  fuic 

^  Idololatra. 

in  horto  Oza ,  &  regnauit  Amon  filius  ciuspro  eo.  Viginti- 
duoiumannorumerat  Amon  cum  regnare  ccepiffetiduo- 
busqu''queannisregnauitinlcrufale.  Nomen  matriseius 
Meflalcmech,filia  Harus  de lateba.Fecitque  maium  in  c6- 
fpedlu  dominijficut  fecerat  Manaffes pater  eius,  &  ambula- 
uitin  omni  via^per  quam  ambulauerat  patereius.  Seruiuit- 
queimmuditijs.quibus  feruieratpatcr  eius,  &  adorauiteas. 
&dereliquitdominumDeumpatrumfuorum,&  non  am- 
bulauit  in  via  domini,  Tetenderuntque  ei  infidias  ferui  fui, 
&  interfecerunt  regcm  in  domo  fua.  PercufTit  autem  popu 
lus  terro:  oes  qui  coiurauerat  contra  rcge  Amon  ,  &  confli 

a  f  iofias  iiiteri)ietatut,cuius  eil  facnficiuin  doiiiino.rjl  fjus  doinini  vcl  tortu  ^  o  domini. 

tuerut  fibi  rege  lofia  filiu  eiu^  pro  eo.  Reliqua  aut  fcrmonu 
Amon  qua:  fecit,  nonne  hxc  fcripta  funcin  librofennouii 
dierum  regum  Iuda?Scpelieru:itqueeum  m  fepulchrofao 
in  horto  Oza,&  regnauit  lofias  filius  eius  pro  eo . 


ponitur,  Serrati  funt, 

ad  Ifais  reteruntpaf-  f  abftergam. 

fionem-  t  abftergit 

b  Hs^iiauit^monfiliHS  «l"«Q'«^m  'ci» 
aus  proh^J,  Theod.  ^li-^^J- 
Parns  quidem  praui-  perfaciem 
cateefjimitatus  ,pcc-  fuam. 
nitcntiam  auccm  mi- 
Himceflxmulatus. 
^    Glvcas .  Fuedc  ^^,^,,^^ 


nc  r  fed  non  filij  eius 
Amon,  quem  inltar  r> 
fegecis  dcmelTuicJNi- 
cogiiacionera 


mirum 

quidcm  prauam  apud 
animii  infficuic,  cum 
fccum  ita  loqucrcturi 
Pater  mcui  a  puero 
mulra  fcclcracc  fecit, 
ac  in  fcncc^a  pccnitcn 
tiam  egif.  Q^uamobrc 
&:  ipfc  hac  in  ,  xtatc 
pro  animi  libidine , 
me  gera ,  &  deinceps 
^  ad  dominummecon 
ucrtam.Hac  igicurdc 
caufa  Deus  pocnicen- 
ciam  ipfius  non  expc- 
dauic  ,quandopacer« 
nis  calamicacibus  nul- 
lo  modo  faiiius  crac 
melior . 

c  loftam.  Rab.  lofia* 
ocm  fpurciciam  idolo 
rum  cmcndauit,  <Si  fe 
in  Dci  cultu  ftrcnue 
cxcrcuic,  flcut  de  illo  *" 
antelonge  pr^diiiluni 
cft  pcr  prophecam. 

^CAP. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

1  Et  delcbo.  I»  qmhns  nihil  apparet  de  his  qux  fuerat  ibi  fcripta^ 
ftc  "Xahwzarda  dekuit  lerufale  incendendo  domum  domini  ct  domum 
re^i!ye(  domos  lerufakm  per  circumitum,vt  habetur  inf.i^, 
■2  Ecduc.  Loqu  tur  ad fimilitudinem illius qui perfcSJe delet tabulas 
ijuia  pluries  ducit  ftilH  juper  ceram  ad  totum  complanandum.  Sic  rex 
Babylonis  pluriesfpoUatiit  &  captiHauitpopulU  Ii  rufale^fcilicet^tem 
pore loacbm^rjj-  tempore  Sedechi*,vt  habetur  inf.i^.et  z  ycap. 

3  Eo  quod.  quia licet  humanHmfit peccare^  diabolicU  tamen  c/i  in 
peaatoperfewrare. 

4  Infupec.Hic  cotifequenter  defcrtbiiHr  comminantiU  occifto  crude 
lis,quia  Manajfes  non  folH  prophetas  domini  adfe  miffbs  non  audiuit 
fedctiam  cru(UUteroccidit,&  in  mag»ttmultttHdine,ad  quod  dtfigna 
dumfubditur. 

5  Doncc.  idefl,  quantum  potutt  facetejicut  vas  dicitnr  plenum  vf~ 
que  ad  Oi,qn  non  potefi  rltra  capere,inier  iftos  occifosfuit  Efaias  pro 
phett,qHi  dicitur  fuiffe  auunculus  ipfius  Manaffe  expartematris  & 
ff  hoc  eiHod  erat  n  obilisgentre  ,  nmfuit  aufus  eum  ita  dcfaciii  inter- 

fiU' 


ficereftcHt  alios,fed  qu^fiuit  occaftonem  de  tege,-»t  h(ftur  in  quoil  li^ 
bro  Hebraico,qui  dicitur  lehamoth,dices.T\l  dixifii:  Vidi  domiDti 
fedenccm  fuper  folium  cxcelfum,&c.i>f  h^iur  Efx  ,6.4.  et  io  m 
dicis  cotra  Moyfen  et  cotra  dominu  dicemtm  Mofi.  N6  vidcbit  mc^ 
homo  &: viucc.  E^^o.^^i.d.etfic iudicauit  eti  ad mortem. Et cupro- 
phe.a  oraret  domim,aperuit  quandam  ctdru,et  »i«  inclu/it  propheta. 
Mana/fcs  aitt  vifo  miraculo  nanfuit  retraShts  a  erudelitate,fed  cu  ce 
drofecit  eHfirrari  cumferraferrea.Expofttores  autenoftri  dicunt  co- 
muniter,quodfuitfcrratusferra  lignea  addiuturniorem  afftiBiQTum» 
cum  prophetafeteret  aquam  fihi  dariy  et  negaretur,dminus  de  excel 
fo  miftt  aqua .«  os  eius,et  inde  locut  ille  iuxta  que  ferrebatttr  diStus  efi 
SiLoe,quodfigniJtcat  melfionem,  tamen  inftneiite  Mana/fcs  pe^nituif 
ythabetur  i.Tatal.vh.ca. 

6  Rehqin  aucetn.Hicconfequenterdefcribifmorsipfius  Manaff 
fe,et  filii  eiusfubfltiH:io,fcilicet  ^monyifuifuit  iihitator  paterul  ma'* 
liti<e,vt  diciiur  in  litera,etpatet  vfque  ibi. 

7  Scruiuitqueimmunditi)S.;.irfo/w,^»^voc<j»f«»"  immundiua 
apud  Hebrxos ,  propter  qutdigitQminitfe  tnortuus  f^  ,rt*/f"'^/**'* 
interfeiius  indtmofua.  y»  ^k 


9^1 


GloCcrd.acNicolaidcLyra. 


^B 


^  A  P  V  T     * 
XX  li 

^^^^'  5k   y^  Cto  annor 

ftas . 

J^t   ThpcJorctus . 

HicXumina  cxcr 

cuit  virtuccm,  &; 

parcntis  fui  Da- 

uidis,po**^<iit  pic- 

R  tatcm.Etpnnuitfi 

guidcm    qux  rc- 

•        *    (artione   cgcbant 

in  tcmplo  domi- 

ni  fumma  cura-! 

uit  diligentia.  Dc- 

Inde  cum  diuina 

-    audiilTei  doquia, 

'  -  fc    veflcm   difci- 

dit,  &diu  luxit, 

&:quid  cflctagen 

dum  ab  vniueno- 

rum  Deo  quicft- 

uit.  Tandcm  mi- 

fit  Pontificem  & 

{)rincipcs  ,  ad  O- 
eam ,  prophctif- 
fam.  Deusautcm 
£•  pcr  eam  aducrfus 
populum  quidcm 
&  teniplum  ,  &: 
ciqi- 


C  A  P  V  T     XXII. 

tCtoannorumcrat  loiias  cum  regnare  cocpu- 
fct,  &trigintavnoannorcgnauitin  Icrulale. 
Nomcn  matris  eius  Idida  filia  Adaia  dc  Befe- 


ciuitatcm ,  tul. 
fcncenti.mi  pro' 
pter  fcclcra  qvj 
ipli  adn\iferani 
cath.  Fccitquequodplacitumeratcoramdo-  t  p"»  autcm  rcg 

mino,&  ambulauit  per  omnes vias  Dauid  pa-  ^  pj ^^jj^-it^.  ^tS 

trisfui:  nondeclinauitaddextcramfiuc  adli-      [uin  iuuat  com 

^l   niftram.AnnoautcmodauodccimoregisIo-  -^  punaio&  lac^/j 

(la:  mifit  rex  Saph.^q  filium  Alalia,  filij  Mclu^am  fcribam  templi  JUr  !°cancamqu< 
domini,dicensei;VadeadHelciamlacerdotemmagnum,  vtcon-  j  noxiam  ,  fubic 
fictur  pecunia  quar  illata  e(t  m  templum  domini ,  &  quam  collcgc-  f^^^  ""P'i  ^^^ 
runrianitorestcmpli  a  populo,  deturquefabri.^jperprarpofiros  in  4  ^^  Ambrofius 
domodoromi:  QuP&diftribuantcamhis  quiopcranturintem-  F'dem  diligiic 
plo  tlomini  ad  inftauranda  tfartatcdta  tcmpli  domini  tignarijs  vidc  ^  £' &'deuotk) 
licct  &  CfEmentatijs,&his  quiinterrupracomponunr,6^vtcman-  7  nem  lofias  ma 

turligna&lapidcs  t  delapidicinisadiaftaurandum  templum  do-  ^^  gnum  fibi  ab» 

.    P,,         '  J-  j  •  nraa ii.s amofcti 

mini.  Veruntamcnnonlupputeturcisargentumquociaccipiunr,  9  acquifiuic ,  qud 

fcdin  t  poteftate  habcant  &  in  fide .  Dixit  autem  Hclcias  pontifex  mani  celcbrairf 
ad  Saphan  fcnbani,librum  iegis  repcri  in  domo  domini.  Deditqne  10  cum"(rc°anno 
HciciasvolumcnSaphafcriba:,  &:lcgitillud.VenitquoqueSaphan  rumdcccm  ,  & 
fcriba  ad  rcgcm,  &  renuntiauitei  quod  priecepcrat,&  ait :  Confla- « i  "'^o  »  qucmad 

/•     °      .  ^  n        1  j        •    •     o     j  niodum,  ncm( 

ueruntierui  rui  pecuniamquajrepcrtacltmdomociommi,&  de-      .jntc  cum.  Zch 
derut  vtdiftribuerctur  fabris  3  prasfedis  opcrum  teph  domini.  Nar  n  itaquc  vtviatfu 
rauit  qucq;  Sapha  fcriba  rcgi dices :  Libru  lcgis  dcdit  mihi  Hclcias     vos filn zclQ  I> 
facerd(.s.Quecu  !c<TiftctSapha€orarese,  &aLidi(retrexverbalibri      fumitc.     ^ 
legisdominl:lciditveI{:imentnli.ia,&pra!cepit  Helciajfaccrdoti:&  13  v^  ^'"" 

AhicamfilioSaphan,&  Achoborfilio  Michia,&  Saphan  fcribse,  ^*^ 


p 


1 ..- 


NICOLAVS 
C  A  P. 


PE    LYRA. 
XXII 


«  /^  CtO  annon:m.  Hic.  co>f.  quentcr  difribii  quid  faclum  fit 
.  \J  fnh  lofta  rtgc.Etpriino  onditur  qitalner funBi  vixit.  Seci^- 
id qk..ltier/iibiecios fibi adhoc niduxit  i%.c.7rimnm aiit oJleditHr pri 
mo ex Itudiofi reparatione tcmfili.Sccuicio ex  fo,rirndatione  diHtni iu 
dicii,ibi  Narrauit  quo^; .  Terttj  ex  deuota  rfquifiooe  diuini  confi- 
liijibi.EtptxCcpit.  Circaprimnmdicitnr. 
l  E,tztnbulauit.fciiict;t,<fnaniun.  adbo>'Um.^non quantum  adma- 
lum^vt  pete  infaBo  Vriai  Heth^l  &  conftmilibus , 

3  Vt  confletur;  Ojferente  eu  ex  deuotionepro  Ijobcndis  neceffariii 
in  tempU . 

4  Decurquc.  Dieuntur  autemfabrigeneraliter artificci  nonfolum 
inferro  et  aliis  metaUis.fed  etiam  in  lapidibui  &  ligHH . 

5  Ad  mf!auranda.  ?Vf/?,i'«;p<«-<twrf-r. 

<f  Sartace<!ila.  ideft,te&a  ijuie  defendUt  parietes  a  pluuiis  e^  intem- 
perie  aerit  ne  corrupantur,ct  dicuntnr  afartiofartis,  et  te£lum  tcdi , 


Tigna- 


7  Tgnari js.  ideft.,carfentariis,q«ifac:Hnt  tigaa .  "  p 

8  Ec  cxmcntarijs.  qui  caponui  lapides in  wvro  et  Uniut  parietes. 
p  NonfuppUCCivU-.irffyZjiOT^^arvga/wr  abtismtio.fcd  eorii  fideU 
tati  commutatur  .        -^r^p  ,  ■(  >iT  /". 

10  Libru  m.  t>icit  J^i.St.qnod  cum  ,yfch.i'X^quxrerct  libros  ^;^  ■  s  k- 
niiti!  ad  cbburend:im.,iftrfii:tahfcor,dflusin  tuuro  tepli,  itfic  L„mrt' 
parurrntw  niyriffii  ir.uentus. 

1 1  Contl Jucr unt.  idcil^e.xpenderunt  eam  in  reparatione  templi  ȣ 
iujfijti .  _ 

.  ;  a  Narrauit.H/t  confequmter  ofknditurfanRitas  lofta  exformidi  j 
nediuiniiudicii,!jU'acum  au  lirct  lc^i  cora  fe  mdUdicliones  fcriptas 
in  Deut.fiiptrtranfgrefforef  kgis,etfcvctpatrefwtm,€tplures  aliot 
cum  populofuijfe  tranfgreffes  legemnndtiplicitcr. 
^  j  Scidit,  in-ftgnS  trifiitiie propter  ofenfas  pra:teritas  et pfHatf»' 
turas,  etpatet  litera . 

14  Et  prjBcepit.H/c  confequenter  ofleniitur  fanSitas  lofiA  ex  re- 
quifttionediuini  confiUi^cudicitur.ltc  dC  cofulitc-  et  fe^tur  po/lea. 

lcrunq 


u»»i 


■  •ov ) 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

«  OCioa*inorum,  Ific  qui  fan»ae  vixit&:  yalde  iuucnis  regna^^ 
rcc^picB.LudouiciregisFranci^  videturtypum  tenuillc, 
qui  fandifiimc  vixit&  coronam  regni  Francix  valde  juue.- 
nis  fufccpit. 

t  Tccitq^  quodplacitum  erat  coram  domino.icihcct.  viucpdo  fan- 
ftc  &  rcgnando  luftc. 

I,  Et  ambulauit pcr  omnes  vias  Dauidpatrisfui.  Idcft,Chri,Cl)ius 
^gura  fuitDauid,vtfrc(]|uentcr  fuperiMscftcxprcfTum.  Bca 
tw.n.Ludouicu.s.  vc  Chnftum  pcr  via.  paupertatis,  cafiic.icis, 
&  obcdieci?  fequi  poflcc,  rcligionc  ingircdi  voluic,&:  fecillcci, 
li  domina  rcgina  coiux  (iia  confentirc  voluifif »:,  vc  fcnbicur 
in  Icgcda  ipfius.  Ipfc  cc  accendcns  Chrifti  vcrbu  Mact..i6.d. 
Si  quis  uult  pofi  mc  ucnire,  abneget  femetipfum,  &  tollat  crucem  f^a 
trfequatur  me.  Bis  cr^cc  accepic,&:  \?\%  transfrccauic,&  in  ccr 
r^  ftnaa  vican;i  ftniuit . 


j-  .Anno  autem  oClano  decirno  fegisJofix.  Tunc.  n .  incepit  inteii 
derercparationiterapli.  Hc  B»  Ludouicus multas  ecciciias 
ruinofas  fccit  rcparari,&:  alias  plutrs  dc  nouoc6tirui,&:  mul 
ta  loca  rcligiofa  ta  viroru  qua  mulici  u  ad  aiigmcncationcm 
diuini  culcus  fccit  a:difican.  nuiltas  eti J  domos  Dci  ab  fublc 
uationepauperu.qui  funcmcmbra  ChnklijCoftruxitAbo- 
nistcmporalibusdocauic,&:  in  his&cconfvmlibus  toc&ca 
ta  {ecit.qclflhomincs  taccrenc,  l^pidcsclan.atf"  dcbcrcnc 
10  Librwn.  In  illo libro  erac  fcripcf  maicdiLtiot.^es  mduccdg 
a  dominofuplegiscranfgrcilbrcs&ad  cius  audifu  ccrritus, 
fuic  lofiasjacccdens  pcccaca  regu  prcccdciuium  &:  ecia  fub. 
<litQrii:propter  quod  fupcr  hocquiliuitconljlium  bovioru 
Et  fimilitcr  fandtus  Ludouicus  rcx  audicns  fcrmoncs  dc  fuo 
ru  fubditorunuranfgrcflionib.&ccdcfliiSjlicccminimacf- 
fcnCjVaidc  dolcbac:  &:  a  viris  bonis  &:  prudcntib.querclat  c6 
iiliii  emcdationis,&:  n  fc  &:  alios  cxccutioni  diligctcr  dabat. 
• tl^ 


5)89 


IIII.   Regum.     Cap.  XXIII.    c)^o 


Arai-Tferuo  regis  dicens.  Ire  &c  cbniulitecio- 
rninumlupcr  me,&ruperpopulo,&  luper  om 
ni  liida.3  de  verbis  volummis  iftius  quod  in- 
uentumeft.  Magnacnim  iradomini/uccen- 
faeltcontranos,  quianon  audierunc  patres 
noftriverbalibrihuius,vcfacerentomnequod 
fcriptumeftnobis.  lerunc  itaque  Helcias  fa-  i 
cerdos,  &  Ahicara,  &  Achobor,  &  Saphan,& 
Afaiaad  Holdam  prophetidem  vxorem  Sel- 
lum  filijThecujE  fiiij  Araascuftodis  veftium, 

quje  habitabarin  ie- 

Je Ezechia,  quod  a^dihcauic  ruiaiem ,  in  ^jccunda^ 

omncmurumqiii  fueracdif  Locutiqueiuncad  ea 

iipacus ,  &  forind-cus  dccru  ^^^w^  refpondic  eis . 
muru,vndcSophonias.r/«-  j     •     j 

|^rdi-fc«Wu.Prophecifl'acr  Hxc  dicit  dommus 

go  hjbicauic  in  Sccunda,  id-  Dcus  Ifrael  Dicice  vi 

eft,m  fccund.  mun  par.c.  ^^  ^^-   ^j^^^  ^^^   ^ j 

mc.  Hxcdicitdomious .  eccc  ego  adducam 

maia 


mala  fuper  locum  iftum  ,  &  fuper  habitatorcs  ^ 
cius,  omnia  verba  legis  quse  Wit  rexluda  , 
quiadereliqueruntme,  &'facrihcauerunt  dijs 
alienis  irricantes  mc  in  cund:is  operibus  ma^ 
j  nuumfiiarum  .    Et  t  fuccendLtur  indignacio  tfuccenfa. 
mea  in  loco  hoc,&  non  excinguecur .  Rewi  au- 
cem  ludaquimificvos,  vtconlulerecis  domi- 
num,  ficdicetis .  H^cdicit  dominus  Deuslf- 
rael.  Proeo  quodaudiftiverbavoluminis,  & 
t  perterrirumeftcorcuum,   &  humiliatus,  es  tmoiiitum. 
coram  domlno,  auditisfermonibuscontralo-  ^ 
cum  iftum,  &  habicacores  eius ,  quod  vidclicct 

4  ficrentint  ftuporem,&inmaledicl:um,&fci- tdeiiationc. 

5  difti  vcftimeca  cua,&fieuifticoram  mc,  &cgo 
audiuice,aicdominus.Idcirco  colligacead  pa- 

6  trestuos,  &colligerisadfcpulchrum  cuum  in 

7  paccjvtnonvideantoculicuiomniamalaqu?  F 
introdudlurus  fum  fuper  locum  iftum . 


LYRA. 


N I C  o  L  A  V  b     ■^ 

I  lezunt. iiu£r'tturhicquaren07    ucrunt  adlercnnam  prophctam 

c<u  tmc rrat^vtpatet Ierc.i..yid  quod  dicut  cxpofttores nojin  commu 

Kt{r,quod  hocfuiiffiia  adiiuc  env  lu  Ments ,  nec  habsbaiur  in  auro- 

ritate. Sed  hocnon  videtur  veru.^quia  leremias  CfpitpnfhctaYc  deci- 

motertio anno regni  Iofi£,vt  habitur  lere.  i .  lofias prxccpii  reparari 

teplum  decimooElauoaano  regiifn.e'.  tnncfnii  ifieliber  rpertus^ex 

qmpatet  quod  lertmias  iamper  qui»<jue  annos  ad  minus  prophetane 

ratyCtper  cbfeqtiensin  autoritatc  erat  ,propter  q<t  I{ab.Sa.alitcrjefp6 

Bfccunium  du.iS  opi-ionts  Hehr£0)Un..Fna  cfi',quodIofias  qrehat 

i ,  .Mtmpietatis e:  mf-ricordix diui  tA,&  io iuerunt ad mulicrepro 

f,jt.:dem,qHiawu'ieres  migsfolcnt  i:Jfcmifer:cordes  quaviri .  ^lia 

eil  'iiltremias  iuerat  ad  commonendiidece  tribus  verbo,  nc  ebliuifce' 

re/ii!irdom;nu  interra  captiuitatls  evrumjVclillos  qutn  remariferunty 

ma  nofuerwit  i:a^eneraiiier  captiuatiper  Salmanafar.,  quin  reman 

fitl::t  JijiUiqui  fugiedofe  abfconderantyCtcut  monuit  fcripto  iUts^qui 

pojle.:  fueru-H  tranfmif^rati  in  Bahyhmm.vt  habetur  ler.i^. 

1  Qiie  habi.  f:mafione.,guia  lernfde  erat  claufa  triplici  muro/icut 

diSit  l-nitfup.i  .lib.c.  j  .etiftc  erat  ibi  tres  habitationes.,  et  infecudt  ma 

nehih t  prophetx  ct  nobile^,  vt  di£lu  fiiit  ibide.  Ccterapatent  vfq;  ibi. 

3  Ec  fiicccndecnr.  idifl^pcena  a  me  diffinita  no  retra£iabitur,et  ad 

literam 


i.teiam ciuitas lerujalefuit  acccnfapcr  thald^os,vt heiitrni/r .2.5 .c, 

4  Ficrcnt.  propternimiamdejiru^ionem  . 

5  Ec  in.  idijt^in  exemplum  malediliionis,  itaquodquado  ahquis  ma 
tedicci  alicuiydicetficjict  tibificut  habitatoribns  lerufalem. 

6  Eccolligeris.  Scd cotrahoc  videtHr.^qii}a lofiasfuit  vulneratuSi 
cum  iret  contra  rege  ^cgypti  et  mortuus, vt  hctur.c.feq.  Dicendum^ 
quod  iUa  colkBio pacifica  intelligitur  quaium  ad hoc,qu od defiruiiia' 
ciuitatis  et  tepli  no  accideret  in  ditbnsfuis ,  et  hoc  notatur  cH dic:tur. 

7  Vc  non.  Sapientes.n.reputauerunt  maius  malU  videre  defiruClio^ 
nemfuie  religianis  et  populi.,qua  mori.vn  dicttur  1 .  Afjr .  j  .^.Melius 
cft  nobis  mori  in  prq]io,quam  videre  mala gencis  noftric  &C 
Undotum.Dicitet  fofephus lib.deludaicobello ^qiTitius  quauis 
ejjet  G  etilis,in  defiru6lione  Icrufale  ci^m  tTp/um  arderet ,  &facerdo- 
tesfatigati  ex  fiti  et  labore  propter  incendiii  propinqtm  fe  redderent 
ci.petentesjibi  vitadonan  ,  iuffiteos  occididicens  ensejfe  degenerit 
dnimi ,  qui  templo  et  numini  cupcrcnt  fuperuiuere.  Tdt  et  aliter  expo» 
ni.CoWigcnsJ.ad  patres  fancios  in  limbo,qui  sut  in  pace,eo  qifunl 
fecuri  defuafutura  beatitudine.Iofias.n.vt  pakt  expr«diais  fmjan 
£lHS,et  idro  pretiofa  in  confpe£lu  dominifuit  mors  ipfius,fecundum  cji 
diciftr.Tfal.  i  j.a.  Pretiofa  in  confpedudomini  mors  fantto- 
rum  cius . 


C  A  P.     XXIIL 

T  renuntiauerunt  regi 
quod  dixerat.  Qui  mihc 
&  cogregaci  func  ad  cum 
omnesfenes  luda&Ie- 
rufalem .  Afcendirqj  rex 
cemplum  domini,  &om 
ncsviri  ludavniuerfique 
quihabicabancinkrufalemcumeo,  facerdo- 
tes&prophetz,  &  omnis  populus  a  paruo  vC- 

que 


3  queadmagnum.  Legitque  cundis  audicnti- 
bus  omnia  verba  libri   fcEderis ,  qui  inuenrus 

4  eft  m  domo  dommi.  Stetitque  rex  fuper  ttcokmnara. 

5  gradum,  &foeduspercuflit  coram  domino, 
vtambularentpoft  dominum,  &cuftodircnt 
praEcepta eius ,  &teftimonia,&  t  ca:remo- fdecrcta. 
niasin  omnicorde&intotaanima,  &:fufci«, 
tarent  vcrba  f^deris  huius  qux  icripra  erant  in ' 

<j  libroillo.  Acquieuicque  populus  padlo .  Eci 
7  pra:cepit   rex    Helci?  poncifici ,  &   facer-^ 
dotibus    fecundi  ordinis    &   ianitoribus  , 

vc 


N  1  1-  O  J.  A  V  S    D  E    L  Y  R  A. 
C  A  P.    XXIII. 

ET  renuntiauerunt.  Oftenfo  qualitcr  lofias  fancle  vixit,  hic 
-onfcqucncer  oiiditur  quo  ftudiofe  ad  hoc  populum  in 
duxicCirca  q^  primo  dcfcribif^eius  operatio  laudabilis,  fe- 
ciido  occifio  lamecabihs,ibi./'2  dieb.eins.  cercio  fubfticucio  ^- 
lis  diflTimiliSjibi.ra/if^Kf  populus terr<e.  Primii  "oiiditur  ex  tri- 
bus,fciliccc,ex  f^jdcris  cum  Deo  renouatione .  Sccundo  cx 
idololacrix  dcftrudionc,  ibi.Et prxcepit  rex.  Tertio  cx  phafc 
cekbradoncibi.  B^uerfus  cft  lerufalem  .  Circa  primii  dicitur. 
I  EtrcnHntiaueruHt  regi.  fcil!CeC,VC!  ba  prophctiffx. 
a  Q^imifit^  congrcgatifwitttdeum  oot»«  .  Vc  conf^derarcc 
^_^^^^^^^  popu- 


populum  domino  .  Vnde  fubditur. 

3  L^itque,&c.  vt  incelligerenc  legis  preccpca,  &  bon:i  pro- 
mifla  accepcancibus  &c  mala  comminaca  cranfgrcfroribus, 

4  Stetitque,&c.  Quem  feccrac  Salom6,vc  hecur  t.  Paral.c.^.' 

5  Etf^dus,&c.  proinictendo  fub  iuramcnco  pro  fc  &L  populo 
feruarc  mandaca  domini . 

6  .Acquieuitque,&c.  luramcntum  illud  fuper  fe  recipiendo'. 

7  Etpr/e.&c.  Hiccofequccerdefcribicur  idololacrioedeiTru- 
dio,&  primo  in  cemplo  drii  qucd  erac  dcpucacu  diuino  cul- 
tui,fed  regcs  idololacrx  incroduxeranc  ibiculcum  idolola- 
tria;,&:  hoc  cft  quod  dicit".  Etpr.ecepit.  i.  fummo  ficerdoci . 

8  Etfacerdotibus fccwidi.  qui  fub  sumo  facerdoce miniftrabac 


per 


MORALITER. 

I  ltrenHHtiauerunt,&c.  fciliccc,prophecifla. 


%• 


i  ^imifit&congregatifuntadeum  omnesfenesludjy&lerufa- 
lem.^fcenditq;  rex  tiplum  dontini»&c.  fcillcec , ad  o^-dinadG  dc 

t  corrciaio 


991 


GIorord&NicolaidcLyra. 


m 


A 

J^  ihhanut . 

titchetiut. 

^qj^eloinus, 


^a  C-ontamiuauU.K^b,  IpfusThophct  vcl  oflairiortuorum 
ibi  ( licuc  in  rcqucntibuslocis  fcciliclcgicur )  vcl  alia  qlibcc 
immunda  difp(0;"cns,quatcnusaboaiinaLioni  potiusqua  dc 
kctationi  aptus  («iiuiibus  qui  afp.ctrcnt,l(>cus,apparcrcc. 
b,  In  cormalU.  )^db.  Valhslinnon  cftiuxtamurum  Icrufalc 
ConcraOricntcin,  in 


aic dilatjta ,  quia  Thof  hct  dit  icur  laticudo,  ' 

c  Teri'^nmMoloth,<^c,  4«  TiK-od-  Hrac  Ijoc  idolum  Anj, 

mopicariim  , 

•H  H'.bra!.-i.Ipfum  fuitconcauuin  hab<?s  caput  vituli,  &  nu 

nusl)oniiniscxccntasucq;parat4sadfufvipicndu,&:poncba 


quancmus  pukhciri- 

nium  Siloc  kajcibus 

irrigatur  ,  Thaphcih 

liuc  Thophcth  crat  la 

cus  m  cadcin  conual- 

treUgiafbt  iciinu  agrumAchd 

^^^'^.[^''^dcmachad  Auliium 

Sion .  In  Tiiophcth , 

quia  locus  prac  amtc- 

4PUo«;f  rel  nilhmus,  vndchvdic 

'""c*','™^  horcorumpraibcc  dc 

planst.r-      ^tuii^  lolcbanc  laci ih- 

^  fiiioriiin  P9-  carc  dimombus. V4- 

paii.  Hebr.      jjj  ^nnom  dicitur  Hc 

*  LrZaiT  braiccGchcnno,  vn. 

'      50,        cjcdominus  icIusCjiC 

3  hcnnam  cognoAinar 

uic ,  quia  licut  in  con- 

uallcEnnomqui  ido- 

lis  fcruicrunc  in  cape 

ricruc ,  iu  pcccatorcs 

cx   peccacis   damna- 

buntur.  Vndc  in  Icie- 

mia.  l^jrfpucabhurto' 

(us  iilc    amplius    Tho' 

'  ehet  ,fed  vatlis  occijio- 

nis,  etdil}ipabciconiU,iin 

lud/t  &  lirhfalcm  in  iu- 

Q  coijlo^  (^fubuenamiu:. 

EGi.;o.g.  ^/-jd;'A£faias  Tht  phcc 

t»ci  ciibitnm  mfcrnum  appcllaL  di- 

tid  cft.in  lub-  ^,^j^^  _  Trxiarjtaeji  ab 

c"m '!:';«£«    Thophet   frofundn 
prarpofitu»  ac  &    diUiata  .  Pulchrc 
^rxfcdus    in 
fuburbjnis  vr 
l>iO  atquf  jH' 


tunnignc,&  pucri 


cius  crcmati^grntfi  il 
Uilcrctfiicrificiu.Vo 
facus  cft  autcm  ill.i 
vallisftlioru  Hcnnf» 
a  rugitu  ipfo  qucn\ 
filij  ibi  immolaii  c- 
mifcrunc . 
d  ^b^tlit.  Rab.l!: 
d.Ti  fupcrftitionib;: 


Luc.u-a. 


Hierc.i*.b, 


vtproiicerent  detcmpIodominiomnjavafaquxrAdla  fuc-  '  qiiipcri-,npmtiadtt 

»„'..,  /       .       ^        ....  ..  ^  ,     ^         ,  cabantur.adbrachii 

rant  Baal  &  jn  iuco ,  &c  vniuciicc  n^ilitia?  cjtij,o«:  coiubuflit  ca  ^  Moloch impclkb.ui 

forisIeruialeminconuallcCcdron&tulit  puluerem  eorum  4  tur.vtinccrampky 

inBethel.Etdclcuit^arurpiccs^quospofucrantrcgcsIuda,  ad  J 

facrificandum  jnexcelfisperciuitatcs  luda,  &  in  cJrcui-nitu 

lcruraIem,&^osqui  adolebantinceiumlli:il,&rolj,&lunx,  '^ 

&c  t  duodecim  fignis  5i  omni  militia:  ca:li  Et  cfferri  fccit lucu  7 

de  dojiio  domini  foras  lerufalcm  in  coualle  Ccdron,  &  com- 

buffitcum  ibi,&redcgitinpuluercm,&  proiecit  fupcr  fepul-  8 

chralvulgi  Dcltruxit  quoquexdiculascifoeminatorumcjuaj  ?  gcntium fc manc^pa ™ 

crant  in  domo  dommi ,  t  pro  quibus  mulieres  tcxcbat  quafi  *°  ucrant,qui  intcr  c«.fl 

j-  1  I      I      •  i^  r        j  J      •       t'*'"'''  fclcc  pigcrc  vcl 

t  domunculas  luci.Congregauitque omncj iaccrdotcs  de  ci      faccrefimulacru fi>- 

uitatibus  Iuda,&tcontaminauitexccl(a  vbiiacrificabant  {d^'  lisvtpucrum  imbcr  ifi». 

cerdotes  de  Gabaa  vfq,  Bcrfabec.  tt  deikuxit  aras  portarum  '^,  ^^"\'  ^"'^  .""""'"  ; 
n  ■      r  •  •  1  ir    •    ^  lcculafcniuincidiL 

in introitu  oitij  loluc pnncipis  ciuitatis ,  quod erat  ad  ijni^     quotidie  nouo  oic. 
ftram  porta!ciuitatis,verumtamen  non  afcedebantfacerdo- ,.  "^"'s-  Cui  currusiS: 

ir  Ji         j        •••T       ri         rj^...  ^  cquos  tribuunc.quia 

tes  exccllorum  ad  altarc  domini  jn  leruialem,  lcd  tantum  co-      j.J^j.y  ,2nco  &:cquis 

flofias.  •  ■    ^v       .        9/1 

^  mcdebantazyma  in  medio fratrum  fuojum .  Contaminauit , 5  a| cdum',mIod^intr 
^  quoqueThophcthquodciHncoualle  t  filij  Ennon,vtncmo      alia  in  paricce  dq 
d  cofecraretfilium  fuum  autfiliapcrignem  Muloch.  AbftuHt  16  ^''  ^=^^^"^-^vicinu 

a    T-natii)s  icinplidomiiii  pofitos  cui.i  curru. 

quoquc  equds,quos  dederat  regcs  ludas  ioli  in  introitu  templi 
domini,iuxtalexcdram  Nathammclechcunuchi,quierat  jn 


t  rhafurim.Currus  autcm  lolis  cobuffit  igni ,  Altaria  quoquc 


aic 


nominis  dccipiunf, 
Elios  cniin  Gr.tccl 
fol  dicitur. 

.5«     Angelomns.l 
Audienccs  Gr^ciabj 
Jfraclicis,  quosdiui-  '^^jj 
^  nas 


A' 


NICOLAVS  DE  LYRA. 
4«  perhcbdomadasfa.:cclliuc.t)auidenim  voles  ampliarc 
culcuin  diuinuminlficuic  2.4.  f^ccrdoccs  fub  fummov  facer- 
tiotcperhcbdom.idas  minirtranccs,vch:ibecur  i.Paral.2.4, 

I  rtproiicerent,yc.  idcttad  cukum  ipiuis  . 

?  Etm  luco,&e.  Qui  plancacus  cracin  acrijscjomus  domini, 

vcibidcm  colerccur  liaal , 

}  Et  vniuerfA.  idclt,vafa  faila  ad  cu  kum  planetarum  ^  duQ 

dccim  fignorum ,quaE  funt  in  zodaic o  &  aliarum  conf tcUa- 

tionum  notabilmm. 

4  £rr«/i/.QuiaciatlocusdcputacusidoIoIatrifep  leroboa. 

c  £trfffe«/f  4n///5i.  Quiincxtis  animalium  immolacorum 

jdolisdiuinabant. 

€  Et  eos.  quia  non  folum  idola,,fcd  &  cukorcs  deftruxic 

7  Etefferyi.  idcft,cradicari,nc  aliquidrcmancrct. 

^  Etproiecir.  qui  coluitidola. 

9  Defiruxit  tjuofue Miiculas  effce.  id  cft,  paruas  xdcs ,  in  quibus 
babitabant  laccrdotcs  idoloru,qui  erantcaftrati,  io  nomina 
tur  hic  etl^minati, vndc  Hebr^i  diciit  ibi.^ediculas  latronum. 

10  Tro  Quibus  mulieres  texebant  quaji  domunculas tuci.  idcft,corti 
lus  ad  faciendum  proftibula  in  luco ,  vbi ad  honorcm  idoli 
profticuebant  fc  niulicres,&:  in  tali  luxuria  crcdcbancfaccr- 
dotibusjco  quod  non  facicbant  propria  concupikcntia  mo- 
tijfed  magis  ad  honorem  idoli,(icuc  dicic  Phiiof.io.  Echico- 
rum  de  Eudoxo ,  qui  pofuic  felicitatcm  in  dclcdtationibqd 
fibicfcdcbacur,eo  quod  non  vidcbacur  amicusdclcttationu 

I I  Et  contatitin.iuit  excclfa  vbtf<tcrificabant.  Etia  domiiio,  quia 
Jioc  non  crat  licitum  poft  ccmpli  xditicanoncm . 

\z  DeCabaavfifueadBerfabce.idc(iydcuaz  cxcrcmicatc  rc- 

gni 


gni  ufqucadaliam. 

ij  Et  dt/ir.<xit  aras por  arum  in  ictrohu  ofli- lofite  .in  HcbfJt^i 
h.ibccur.  ia/^<e.  hiccrac  pra^fcdus  m  quadamciu:c.ice,&:|l  i 
ta  oltiii  domus  iue  cranc  altaria  ad  immol.indri  cxcra  rc^ 
14  ^«-/««ftfTOf//.  hocinccrponiturad  rcmoucdum  dubium, 
quiafbrficacrcdcccaliquis,  quod  i^i  faccrdoccs  qui  iinmo 
labanc  domino  in  cxcclli«,admiccerecur  (imilircr  ad  iinmo  , 
landum  donnno  in  tcmplo.Qiiod  ramcn  non  fliit  fadtum, 
fcdpermiflifucruntadcomcdendum  de  oblationib.  ficuc 
filia  faccrdocis  mancns  in  eiiis  dom(i,&  fcruus  empricius  & 
Ycrnaculus,qu<E  camcn  pcrfon;:^  non  funr  .ipc^ad  facicdum 
officiumfaccrdotis  in  ccmplo,ncc  cciam  Leuiciccius. 
j  5  Contaminauit  tjuocjue  Thopheth,&c.  i.idololacria  idoli  Mo- 
loch  quac  vocabacur  Thopherh,quixl  fignar  cympanuin  fcu 
tympanifonicum,  coquodfaccrdoccsriliusid'.>Ii  percutic- 
bancincympanis,ncpareccs  audirecclainoru  filioru  fuorii 
in  manib.idoli  moriccifi.ficuc  didtum  fuic  fup.i<5.&  Lcu.  18. 
16  .Abflulit  tjuoejne  equos,  quos  dedcraW  reges  luda  f<-li  in  introitu 
templi  domini ,  iuxta.  cxedram  T^uh  wmclech  eunuchi ,  q-n  erat  in 
Tharurim.  DicicRa.  Sa.quoderancequifecundum  vcrira- 
tcm ,  quos  dederanc  rcgcs  Ifi-acl  ido|olacrx ,  .id  iioc  quod 
aliquicolcnccs folcm in orcu  Iblis cum  cquis &:curru ircnc 
vcrfus  Oricnccm  quafi  obuiantcs  foli  ad  cius  rcucrcnciam. 
E.xpoficorcs.iucemnoftri  dicunc  communiccr,  quodcranc 
cqui  fcu.lpci.Gcnciles  eum  folem  colcnccs  i"culpcb.inc  ima- 
gincni  cuis  cum  curru  &  cqiiis,  vr  habccur  in  lcgcnda  qua- 
tuorcoronacorum,&ad  fimilicudincm  Gcnciluimcxqui- 
bus idololacria  dcriuacacft  ad  Iud?osrcgcsIucja,fcccranc 
taiem  imaginf  m  in  honorem  foiis, 

Et 


MORALITER. 

f  corrcclionc  malorum  ad  micigationem  ira:  diuin^ .  Simi- 
liccr  fantfus  Ludouicus  rcdicns  dc  vlcra  marc,congrcgauic 
prxlacos  &  principcs  &  rcliquos  fapicnccs  fui  rcgni,  ad  or- 
«linandumfalubriaftacucapiobonorcgni  fui  acfhonorem 
Pci.  J^tpmefitrex,&c.  Scquuur, 

ytfroijce* 


t  ytproiicerentdetemphdomini  oninia  vafa  qux  faEia  fuerant 
Baal.  Ec  fimil  ircr  bcacus  Ludouicus,  blafphcmias  qu^  ficbac 
in  iuramcncispertotum  rcgnum  fuum  pr^ccpiccuicari,^^ 
tranfgrclTorcs  huius  pra;ccpti  dcbico  modopuniri,aliascria 
dcordinationcsqux  inregisabfcntiafolcncmregnp  puUuf 
larCjftuduic  prguc  pocuit,cxtirparc. 

I^euerfufqu»: 


993 


IlIIRe^am. 


Cap.XXIII.         9^4 


'^  I1.1S  babere  lirer.-s  fama  prcdc b.it,predic.iri  quod  Elias  cur 
A  rci  iaaco.&cquis  licigncis  ad  c^lclHli  cransiacus,  vcl  ecrte 

hoc  ipilnnjnter  aliadcpidum  m  paricte  vidcces  credidc- 

rancfvicinia  dcccpn  nominis  Sol;sJ  hic  tr.an{icum  pcrce- 

los  cile  dcrignacum ,  &  iiMraculuin  diuinicus  fadium  Dci 

mucaruncin  argume 

Src;;;^™™;;-      ?"f  '""l  *""?"  '^^/  ^"^"■•'«'■i  Ach.z,  <,uj  fccen„t  regcs 
fum-Quos imicaci  [ii      iLida,6^  alcafia  qua;  rccerat  Manaffcs  in  duob.  acriis  terapli 

dxiiarageriincnciii      dni,acaruxic rex,&!ciicurric indc&difpcr/it cinerem co-  x 

aliquoGccihum  iTul  o    ^,,,„  :„  ,  /-     i         r-       i,-  ' 

titlimis  minus  liulci      ^"^^  ^"  torrentemCedfon.Excclia  quocjue  quoj  erancin  le 

alvc./A.Rab.Didc      ^^i^ie'""  ^d  dexceram  partcm  moncis^offcnfionis,  qu.T^di  * 
fcnpcuralocain  col-  '^  ficauerat  Salomon  rex  Ifrael  Aftarotli  idolo  Sidoniorum  & 

-"^^S^^S:  '  Ch^'^«[^ofi^nllon,  Moab,&Melchonabommationifi- 

lucos,replcuitq.loca corum  oillb. mortuorum.  Infnp & alca  l   & abbi .  ipfe.n.fa^num  'l^SL''^^'^ 
re  qd^eratin  Bechelj&excelfum  odTecerat  Icroboa  fihus     /^''"^^  populim  fuum  «  k?  ""  *  " 
Nabacquipeccarefecic  Iffael,&altareillud  excelfum  de-      STcIX/S-"  ^^^ 


,  j._  biisimmo]abanc,vcl 
[  ((  dommolocoru  ame 
^.  nitacciUcdicocrain- 
ktcrdidum,  relicto  al- 
*iaii  quod  crat  in  tem 
plo  illuc  oblacuricon 
fiucbant.vndc  fi^pius 


Hifsic  ,  qui.i  prophnna  fiicrunr  eorum  fjcrificia,  &  per  crro  D 
^  rcm  id:>Joi.ic  nc  non  ic-ium  pccora  cfxmoiiibus  olfcrcbac, 
■  fcd  &:  fcipfos  in  potcffaccm  da-monum  tradidcrunt,  quia 
iiiilo  Dci  iudicio  finuil  ciim  .Tjrai i quod  idolis  fabncaue- 
iaac,dii sipandi  cranc.MYSTlCE,qui  diaboli  fcruitio ma  Wyfticc. 

^cipaci  uicam  facrilc- 
gam  rcmporalircr  fi- 
niunc,  .cccrnis  crucia 
tibus  confumcncur, 
Dco  rctribucnte  fe- 
cundum  merica. 

[  f''!^t!^'l-^^^-  tcorriiptfoni, 
ALLI^GO.  lotiascy-  aut  perdicio- 

pum  CCriCC  SaluaCoriS  nis,idclhnon- 

qui  fi!us,&  forcicudo  "sOliueti^fic 
domimdicitur.  Vn-  vituperium,o'> 
dc  yDoriiinus  fortis  do-  xdifidum  ^ 
minus  potcvsinprx  lio  il^c    xdifi;a 


■f  vel  confte- 


i      ,  ,-  -. w....  ,jv,-        ucui  zcjo  ivci  mun-  "'"^iu 

ltruxit,acq  combuirit,& cornminuit  in  puluerem,  fuccedit      d.ittcrram  ludx,  &  ]^tu^h 
quc  et  lucum.  Et  conuerfus  lofias  vidit  ibi  icpulchra ,  5  erat      i^'i."'^lcmabimmun  Mat.j.c 


;'3 


ihoclibrodicitur  de        y-  ^'"-^  •^^'m/iix-l/^.nv.nia,  ucidi 

rcg.busminusperfe  c  in  monce,mifitq;  &  culicoffadefepulchris^&combufritea  ^    mbus,Vnde.  2e/«.  ^o 

Gis:veruntamcnex-       /:,« nl.-o..-  c  ..^/il,,.-.  ll    J-  i  i---       *. 

lupaltare;&polluitiliud:iuxtaverbumdni,qd^Iocucuse 
vir  Dei,qui  pr.xdixerac  verba  h^c,&  aic:Quis  eit;  titulus  ille 

quemvideo?Riideruntq;eiciucsvrbisillius.tSepulchrue{t 
hominisDei,qui  vcnicdeluda,&prxdixicverba  hscc,  qfe- 
cifti,fu|)  aitare  Bethcl.  Et  ait.  Dimictitc  cummemo  commo- 
ueatoflaeius.Etintadla manferuntofl^a  illius,^cum  offibus      ruphafe  m  decimo- 

prophet^,quiveneracdeSamaria.In(uper&omniaphana^   ^'^"anSnoS 
excellorum,q  erantin ciuitacib.Samari^^qfeceracregesIf-      xtatc gcnerah  ccfur 
rael  ad  irricandum  dfim,  ablhilic  lofias,  &  fecic  eis  fccundu 


dis:  veruntamcnex 

cellanonabftulic. 

b     Q^x.  didificauerat. 

Rab- Hicoftcnditur 

quod  Salomon  dead 

■  mitIbidololatria;fce 

lere  nunquam  perfe- 

-  dcpi^nicuic^fi.n.vcre 

1  pcnicuiflcc,  laccgifTec 

ancc  omnia,ut  idola, 

qua;  xd  I  ficauera  t,dc 

(j  ciuitate  tollercntur , 

fii^non  jn  fcandalum 

fluUorum,  quxipfe 

cumcffct  fapicncifsi 

mus  erronea  fccerat, 

qiiafi  fapicntcr  facta 


mus  iu£  comedii  me.  £c 
iccrum.  Cumsvemila-  ftumulusj 
bi  um  iii  manu  fua ,  cr  .   „ 
purgabit  aream  fuam .  1^^,]^    f, 
Lr  alibi .    Et  purgabit 
fitios  Leui .   Celebtac 
ergo  lofias  nofler  ve 


omniaopcra,qaa?fcceratinBetheI.Ecoccidicvniucrfosfa- 
cerdotes  cxcelforum,  q,  crant  ibi ,  {uj^  altaria,  &  combufTit 


rclinqucret.  "^^^  humana  fuper  ea.Reuerfufque  eft  lerufalem,  &"f  cepit  g 

Kci-.i  c  Etcbamos.Knb.ali-  ^  ol popuIodicens:tFacite phafe  dominoDeo  veftro,fecun- 
SSomlpha  ^  d"«i4"«^^criptumeft  mlibro  fccdenshuius.   Ncc  cnim  * 

num  Chamos  in  montc,qui  cfl  contra  Icrufalcm.Scd  non 
cftconcrarium,quiamons  iffein  cancaerac  vrbis  vicinia.vc 
ad  ipfam  percincre,ipfamquc  fordibus,  qua;  in  co  conge- 
rcbancur,concaminare  vidercnir. 

d  Ojfe/)//o«/Moj/».  Rabb.  Idoladicuncuroflenfio,  quiavel 
jIIis  ofFcndicur  Dcus,vel  offcnfionem,&:  ruinam  fuis  atfe- 
runcculconbus. 

c  Tulit  offa,&c.  lofias  offa  mortuorum  ccemari  fup  altare 

luflic, 


rcdtionc  pcrpetrata, 
fan£tosfuos  cum  ^- 
feti:ione  bonoru  ope 
rumpcrduciradbca 
titudinis  dcnanum  p 
eicdis  prius  omnib. 
fcandalis  de  regno  c- 
ius.undcj  Eccediesve  Mala.^-a 
nietfi<ccenfa , 


&  erunt 
omnesfa{ientes',impieta 
temjtipula,&  infiammahit  eos  dies  ■penieus,  &  orietur  vohis  timen 
tibusfliufliti<c. 

g  l^ieccmmfafiumeflphafetalc&c.  Quia  ablatis  figuris  in 
dic  iudicii,tran(ibunt  fancti  de  morcc  ad  uicam  ,  f icciue  in 
confpedu  condicons  fuigaudcbunc,^«/«  -pidebitlr  DmsDeo 
ruminSion. 

*  lofcph.Purgata  omni  prouincia,ad  Hicrofolvmam  o/n  t  -i,     a    ■ 
ncm  populum  conuocamt,&:ad  azymorumfcftiuitatem ,  ip.?.'       '^' 

^qn;E 


N  I  C  O  L  A  VS    DE  L  Y  R  A. 

1  Ltdifpcrlit  cinercm  corum,&c.  «f  non  remamret  ilUus  Uo- 
lolatrixmtmoria. 

2  Ad dcxtcram  partem montis,&c. Ifie efl mons Olimipro- 
■pejcrufalem,  &  ■pocalnrhicmons  ojfenfionis,  eo  quodSabmonof- 
Ji^»oiiDeuM,adificando  ibi  lempla  idolorumpro  vxoribusjuii,vtfu 
frahibrtiir  ^.ih.cap.n. 

3  Rcpleuuquclocacorum,&c.  Terhocdefignansejuoderant 
i^caconiarnmaiapropter  idololatriam  ibidimprrpetratam. 

4  Ec altarc quod  crat,&:c.  vt  babeturfup. ^.lib.c. i  2. 

5  EttulitolfadcfcpuIchris.yJcftf/^r^rf/^Sa/^rt/MemocT/^ro/ik- 
t^m  domtni,v[  babeiurfup.Ub.l.c.  15. 

(>  C^iis cfl citulus illc.  Cim effent ibi multafepukhra,  quxritur 

quare  ib:  lofiasfpcciaUtcr  q:t£fiuil  de  iUo .  ,Ai q.-nd  refpondet  I{a. 

^alo.qnod  vidii  ex  vno  latereJcpuUhri  herbasfceiidasy&  pungentci 

ortas . 


ortas,vtfpinas,&  rrticas, &  huiufmedi,  ex  aUo  vero  latere  herbas 
bonaf.,&  fuauiter  redokntes,vt balfamum,  &  hiHufmodi.  Votejle- 
tia  dici,  quodfalfusprophcta  quifcccratfe  ihi  fepeUri ,  vtparceretur 

offihuseiusproptermeritaprophetxfanBiibidcnifepuUifoceratibi 
flgnum  n<ftabik',&fi ripturam,per  qux  cognofcebatur  quad  crat  fe- 
pukhrum  T-ropbetxffin£li, qui  de  Iud<£a  ventrar,&  prvpter  hoc  Jo- 
fias  rex  ludafpcciaUter  quccfiitiide  iUofcpidchro,&t. 

7  Infuper  &  omn ia,  &  ca^tcra .  j^ "/.7 lud.u  dccem  fabuum , 
qui  captiuatis  aliis  laimr.vty  &  poUea  hahitabant  in  ciuitutihns  iU 
Us,obectii  bant  Iofix,ad  commonitioneIercmi£propheif,  vi  dicit  I{a.. 
bi  Sal. 

8  Rcucrfufquec(TlcrufaIcm,&c.  Hic  confequjnter  oficndi- 

tur  di  uotio  loftc  expbafffoienni  ceUbratio/ic^vndcfuhditur. 

6  NccenimfaLiumcftcalcphafc,  &cc.  i.folchnitas pafchaUi 

tanla. 

•Jc  A  diebus 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

8  t  1^uerfufquecflierufa'et),,&c.  Pcrhocautcm  figuratnm 

,  '  ^^'o^  bcatus  Ludouicus  in  fuo  rcditu  in  Lranciam  fc- 

«^'G  Sustonuemcntcrdiciiurlecufalcm,  idclt  p.icifica: 

quia 


quia  rcrra  Franci^  intcr  alias  tcrras  logo  tempore  pcr  Oci 
gratiamfuitm.agispaciiica,  &quicta.  Inhac  nuccni  Ic- 
rufalcm  Bcacus  Ludouicus  ordinauic  faccrc  phafr  :  quia 
tunc  ccmporis  mult.^s  tonftrui  fccic  ecclcfias  ;!d  cclcbran- 
dum  tuchariflig  Sacrnmccu  q^eft  veru  phafc  Chrianoru. 
Tom.3.  11  ■'r  lii  diebus 


99^        GIofcrdi.&NicolaicIcLyra.        996 


'    ^  qua?  par.ha dicicur,  cos addu\ic,don3iiitque  populo noud 

A  los hardos ,  &: agnos criginca  millia,  boucs  auccin  ad  holo- 

caufta  tria  iii!lli.i.Pr.xbucruncauccni,&:primi  lud.corum 

firopccr  PafchaJ:-.ccrdoc:b..^gnosquinquc,&:  fcxccncamil 
ia,&:  Lcujcii  agnos  duo  miiriacorum  prxlulcs  obculcruc, 
boucs  vcro  qumgcncos.  Caufa 


Q^iijft.j», 


Rshbanus. 
Aneeloinus. 


j[.Cor.y,e. 


Li  to.Anuqu. 
cap.j. 


C 


vero  huiusfcltiuicacish^c  crac 
vcomniafccundum  lcgcs,  & 
antiquam  craditioncm  paccr- 
nae  fojcnnic.iris  ctiiccrcnrur. 
4«  Thcodo.Cur  dc  Rzcchi.i,&: 
lofu  cadcm  dixfc,  C>iiod  [iniij- 
hs  ci  non  f'uic,&:c.  Ncqucillii 
cumh'>ccomparauic,  ncquc 
liunccum  illo,  fcd  cum  homi- 
iiibus,qui  uili  cr.inc  pii,  Afa,Io 
faph.ic,  &:  lonacham,  &:  hunc, 
&  illum  confcrcnsjpronuncia 
uic  mcliores. 

Rab.O^od  lofias  cicdis  ido 
lisdeccrra  phyconib.ariolis,<Sc 
omnib.immundiciis  jdommi 
phafc  celcbradblcgicui  Mora 
Lccr  doccc,u  cprnno  purjjcm' 
tcrram  cordis  a  uiciis.uc  fcrui- 
uirc  polfimus  Dco.Sicquc  gra 
tumdomino  cclcbramus  pa- 
fcha;  'Hon  rtiqHcin  fermtnto  rna' 
litU,&  ntquitix.fed  in  <ix^misfyrt 
ceritain,&  veritatis, 
a  Jn  Mageddo  ,  cum  vidijfet  eitm. 
^«lofcph.Dum  lofias  in  pacc 
acq;  diuiciis,&:gloria  fup  om- 
rcs  cxccllercc ,  Nethao  rcx 
Accypcioru  caftrapofuic  con 
tra  iBuphraccm  fluuium,  vc  c6 
traMcdos,  &:Babyloniosdi- 
micarccqui  AfTyriorum  foluc 
runc  prmci  pacum.Habcbac  au 
tcm  defidcnum ,  vc  regnarcc 
in  Afi.a.Ecdum  vcniflccinciui 
taccm  Modin ,  qux  cracde  re- 
gno  Iofig,prohibcbatcum  lo- 
fias  pcrfuam  prouinci.i  iccr  f:^ 
cercTunG  micccns  Nechao  le 
gacos  fignificauic  fc  non  cocra 
cum  cxcrcicum  mouerc.Iofi.is 
vero  noii  acquicfccbac .  Rcor 
vrgcbac  cum  vt  quod  immine 
bacACCiderct.  Namcum  acie 
pxcr- 


cxcrcicus  fui  copFvicrct,&:  rraniircc  a  comu  ad  cornu ,  qui- 
dam  Acgvpciorum  inculacuscl^eum,&:c. 

•5«  A  mb.  Ilapcus  crt  Enoch, »» r  w  lini  ?  m  itjrrt  cor  e'>H;.Yx  lo- 
fias  dccimoochuorcgni  fui,i:a  domini  P.ifvhacdcbrauic, 
vcomncsrccro  princcps  dcuotione  fuperarec,  ncc  diu- 

lus  iidd  lu.Tmcriris  fupcrui 


D 

Or 

\i 


fa(flum  eft  phafe talc  acliebusiudicum,c[,  ' 
iudicauerut  Ifracl ,  &: oTum  dicrum rcgum 
llrael,  &  regu  Iuda,ncut  in  ocl.iuodecimo 
anno  rcgis  lofiar  faClum  crt  pha  le  iftud  do 
mino  in  lerufale .  Sed  &:phytones,&  ario  * 
los,  &figurasidolorum,  &:inimunditias 
&abominationcs,cj  fucrutin  terra  Iuda,& 
lerufalcm,  abftuht  lofias,  vt  ftatueret  ver- 
ba legis,  q  fcripra  funt in hbro  que  inuenit 
Helcias  faccrdosin  tepiodomini.  Simihs  j 
illi  non  fuit  antc  eCi  rcx .  qui  reuerteret  ad 
dominum  in  01  corde  fuo,&  Ttota  aTafua, 
&:in  vuiuerfavirtutcfua,iuxta  omne  lcge 
Moyfi,neq}poftcumfurrcxitfimihs  Ve-  4 
runtn  non  eft  auerius  dns  ab  ira  furoris  fiii 
magni,  qu o  iratus  cft  iurcr  ei'  cotra  luda, 
pp  irritationcsqb.  ^uocauerateu  Manaf 
ks.Dixit  itaque  diis;Etia  luda  aufera  a  fa 
cie  mea,ficut  abftuhliraci,&^ncia  ciuita 
temhac^elcgilcrufalem,  &domum  de 
qua  dixi:erit  nomcn  meum  ibi.Rcliqua  vc 
ro  iermcnum  lofiie,  &  vniuerfa  quxfccit, 
nonnehaccfcriptafuntinhbroverborum 
dierum  regum  Iuda?tln  diebus  cius  afccn  ^ 
dit  Pharao  Nechao  rex  i£gypti,contra  rc- 
gem  Aifyriorum  ad  ilumen  Euphraten  &  <? 
abiit  lofias  rex  luda  T  occurfum  eius,  &toc 
cifuseftin  Mageddo  cum  vidiiTet  eum.  \ 
Et  portauerunt  cum  ferui  fiji  mortuum  dc 
Mageddo,&pertuIeruntin  lemfalem ,  & 
fepelicrunt eum  in  iepulchro  fuo .  t  Tulit-  ** 
que  populus  terra;  loachaz  fihum  lo{\x,S>c 


tii 

^icjimo  quiapicbi  lud.ca"gra- 
iicimminebaccKitium,rcx  iu- 
fius  anrc  fublacus  ei\. 
•:«  Hcbra:i .  Vniucrfus  luda,  &: 
Ioiuf.4lcmluxcriiccum,Hicrc- 
mias  niaximc,cuiusoniiusca 
rorcsvfqucin  pfcnccm  dicm 
lamccacioncs  fupcr  lo  fi.nm  rc 
plican  r.Dc  co  lameiu.^cus  cft 
Spiricus  naris  nofirx  Chriflus 
domini  capcus  clt  in  recib.fuis. 

Rabba.Jofiasvulncracus  cfi 
in  campo  M-igcddo  ,  vndc&: 
Ifatim  mortuus c(r.  Luxitquc 
cum  populus  multum  ,  lerc- 
mias  maximc.  Tunc.n.dicicur 
ica  Inmcncalic .  Q^iomodo  fc- 
dcc  fola  ciuicas.  Hc  hoc  placlu 
dicicur.Eccricplandusinlcru 
falcm,ficuc  plandus  Adrcmo, 
quod  nomcn  cfi  rcgis,  qui  ruc 
rcgnabac  in  Charchimis  in  cu 
uis  auxilium  lofi.is  vencracad 
ucrfus  Nechao  Rcgcm  Acgy- 
pci. 

Rab.Inccrfcftio  lofif^aPha 
raoncNechaofadain  Maged 
do,  fignificacpcrfccutionem 
anciquihoft.saduerfiis  prardi- 
cacores,  quos  per  inuidiam  nc 
ci  cradcre  molicur  ,  &:  auferrc 
dctcrraecclcfiajconarur,  qua 
tcnus  facilius  cocam  plcbcm 
diflipare  pofiic.  Pharao  difli- 
prtns,Ncchao  pcuITio,  Magcd 
do  dc  cetacioncPermifius  qp- 
pe  diabolus  confurgcre  aduer 
fus  fan£tos,hic  tocis  virib.  ccr- 
tac,  quaccnus  cencando  grci?c 
domini  pcrcucics  dirfipet,cof- 
que  primum  auferac  quortim 
folacio  adiuci  concra  hoftcm 
dimica  re  dcbueranc. 
b  lodcha^^/iUumlofix.  RABB. 
^  Alio 


TFlti. 
L 


tlJBl. 
1' 


NICOLAVS    DELYRA. 

1  A  dicbus  iudicum.  2.Taral.Ji$  .a.dicitur.  A  dicbus  Samue 
lis.  & in idem redit,quiafuit vltimiis iudicttm,vl hahe:urfup. i.U, 
cap.  ii.non  legitur  tamen,quodfilij  Ifraeltempore  iudiatm  foknni- 
tcr  celebrauerint  phafe,  fed  tempore  lofue  cel'brauerwit,vt  habetur 
lofue  5  .]non  enim'omntafcriptafunt,qH£faflafHcrunt. 

3  Scd  &  phycones,&:  ariolos,&:  figuras  idolorum,&c.  I[lt 
funt  frequenter  expofitafuperius. 

i  Similis  illi  non  fuic  antc  eum  rex,qui  rcucrccrecur ad  do 
minum  in  omfii  corde  fuo.  licet.  n.  Dauid  in  aliquibus  fuerit 
deHotior,iiie tamen  fuitinnoceniiar,  quiataliacrimina  non  ccmmi 
ficfiiut  Dauid. 

4  Vcruncamcn  non  cft  aucrfus  dominus  ab  ira  furoris  fui 

magni 


magni,quoiraciiscftfuror,  quta  fanCiitas  lofucnoa  expiauil 
maliiias pradecefforwn  fHorum,qu£  fuerant  nimis  magnx,&  quat 
tum  ad grauitatem  criminuTi ,  &quantHfn  ad  diHrnitatem  tempO' 
rum. 

5  In  dicbus  cius.  Hic  confequenter ponitur  mors  lofiji  Umentg 
hilis,cumdicitur. 

6  Ec abici lofiis rcx luda.  qnia rex .Aegypti proccdens  ad hetlH 
contraregem.Affyriorumtranfiuitper  partemregni  luda,  &ideo 
lofias  nolebat  boc  fuiiinere,timens  ne  ingrejfits  serramfnam  eam  ca 
pcret,t>tl  faltem  fpoliaret. 

7  Ec  oceifus  cft  in  Mageddo.  nomen  efi  loci. 

8  Cum  uidilTcc  cum.  Idcfi^pu^najfa  contra  eum. 

9  Tulicque  populus.  H'c  co-ifequenterdsfcribifir  fiibjlitut''0  dif 
firnilis,qHitIoachaT^filiHsIofiefititidololatrapeJfimus,iufHhdi'Hr. 

.}c  zEc 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

t  5  Indiehuscius  ^fcendu.,crc.  Concraqucm  iuitlofias  ,  & 
ibidem  morcuus,  &:  per  fcruos  fuos  ad  fcpulchra  rcgum  in 
Icrufnlcm  rcporcacus.Per  regcm  Acgypti  fignificatur  Soli 
danu  s  3abylonix,qua:  cft  in  Acgypco.Cotra  ipfum  .aurcm 

acccpic 


accepic  fccundo  fan£lus Ludouicus cruccm,  &  in  illo paf- 
fagio fuic  dcfun£tiw,&:  indc  pcr homincs  fuos  in  Fiaciam 
ad  regum  fcpulchra  deporcatus. 

9  Tulitquc popidus  terr£  loachaT^-dci^o  lo.icim  fratrc fuo  ni- 
liil  dicicur  nocabilc  myfticandum. 


997 


IIII.Regum.      Cap.XXlII. 


998 


Alionominc  ScUumdicirur ,  fed  quia  pcmeiTifsimas  fuit , 
oamo  fJporc  rcgtiauit,  nam  Nc-chao  vinm ciim,  co  quod 


Rm  peccati  ccfum  foliierc, ficque  m  nequitcr  prxLuis  quo  D 
tidicpr.uparut  pcrditioncm  ilibicdis 
popukis  concra  fuam  voluntatem  conrtituiiil-t  cum  rc-       b  FigmUiiHiuqus annomincrat loacim  cmnrcgnarc ccspifjlt ^<& 
ccm  ,  6c  duxit  illum  ii\  vndecim  anms  rtgna 

vnxerunteuin,  &conftitueriintcum  regem  propatrc  fuo. 
Viginti  rrium  annotum  erat  loachaz  cum  regnare  coepiflet, 
&;cnbus  menfibusrejrnauit  in  lerufalcm.Nomen  matriscius 
Amital,nlialeremi^  de  Lobna.Et  rccit  malum  coram  domi 
nojuxta  omnia  (\nx  fccerant  patres  eius,  Vinxitque  eu  Pha- 

a  1"  Miiltitudine.  T  iU'i)la  multitudo  iiucriirctatur. 

raoNechao  in  Rebla  <\nx  ert  in  terra  Eiiiath,ne  regnarct  in 

a  ^iilcil  i>ec'.iniam  niultam,&c  ttibuium. 

Jerufalem  Etimpofuu  muldtam  tcrrgcentum  talentisargen 

tij&talentoauri.Regemqjconftituit  pharao  Nechao  Eha- 

cim  filium  lofi^c  pro  L)fia  patre  eius,uertitq;  nomen  cius  loa  ^   scdeciam  uocauic 

a  cim.Porro  Ioachaztulit,&duxitin  v€egyptum*.Argcntuni  f   Nabuchodonofor . 

autem,&  aurum  dedit  foacim  Pharaoni,cum  indixiflet  ter-      •icHebrasi.  l"'"ore- 
r        *  r  ■  r»!  -  i^ni  loacim  nlu  lo- 

rx  per  iingulos^vt  conrerretur^iuxta  prxceptuni  Pharaonis.      liejercmias  ^jphe 

Et  vnumquemque  luxta  vites  luas  exegit,  tam  argentum ,  ^ 

b  aurumdepopuloterr^.vtdaretpharaoniNechao.  Viginti- 

quinque  annorum  erat  loacim  cum  regnare  coepifTet,  &  vn- 

decim  annis  regnauit  in  lerufaleni.Nomen  marris  eius  Zeb- 

da,fiha  phadaia de Ruma.  Et  fecit malum coram domino, 

iuxtaomnia,quiE  fecerantpatreseius. 


Ac^vprum. 

ilABBANVS. 
loachaz  rcrcncus  fi- 
enificac  malos  Do- 
dorcs ,  quos  popu- 
lus  ccrra:,  fcilicct,  ter- 
rcna;  cupiditaci  dcdi- 
ti,  coiitcnricntcsvi- 
tijs  luis  pra;latos  eli- 
gunt,  quos  Pharao  ni 
ilebla  vinxitjcum  dia 
bolus  J?  multitudine 
adulatorum  encruas 
decipit  corda  pr.xla- 
torum,licqueinfpi- 
ritualis  Acgvpti  vin- 
cl^s  catenis  pcc- 
c.icorum  tencbro- 
fam  mergit  abyf- 
fum. 

a  ^  rgentitm  autem, 
^  aurum  dtdit  loacim 
"Pharaoni ,  cU  indixijfet 
terr£  per  fmgulos  ,  vt 
fonferrctur  iuxta  prxce- 
ptumVharaonis.  RAB 
BANVS.  Malignus 


uitinlerufalem. 

^    COMHSTOR.  scdcr     olam 
lofuis  rcliquit  tres  cap.44. 
filios,  Eliacim,qui  H 
&:Icchonias,   pri- 
mogcnitumuigin- 
tjquinqueannorii, 
n>cdium  aute  loa- 
chaz,  qui&Sellii,. 
viginti  triumanno 
rum,  &  tertiu  Ma- 
thajiiamcircitero- 
doannoru,  qucm 
iam 


ccnfumferuitiifuipopulocarnalicxpetit,  utcam  fenfu, 
quameloquioeiuspcr  omnia  parati  lintobfequio  .  loa- 
cim  prxcepto  rcgis  ccnfum  cxigit ,  quia  diabolus  per  libi 
deditos magiftros ,  ab  unoquoquecxigic  fecundum  vires 

fuas 


ta  ad  vniuerfum  lu 
da,&:Icrufalemco 
cionatuseft.  Co'/«cr 
timtni  quifque  a  via 
fua  malu,&c.  Cum- 
que  minime  refipi- 
fcerent,  rurfum  eft 
concionatus.  "mfi 
audierilis  ,ponamdO' 
rnumijlamftcut  Silo,&c. 

yigintiqninciue  annorum  crat  Eliac,  &c.  •JcIofeph.Hic  uir  c- 
rac  natura  iniuftus ,  &  valide  ncquiliimus ,  &:  ncquecirea 
Deum  fan6tus,nequccircaliommcs  manfuetur. 

-^CAP. 


Li,io.Antif[. 
cap.tf. 


NICOLAVS    DELYRA. 

I  Et  fecit  malum  coram  domino,  &c.  fcilicet ,  Manaffes^ 
Mha':^&  alii  qui  fuerant  pejfimi  ,propter  quod  traditusejl  in  ma- 
tius  ^^is  ^egypti,vnde  fnbditur. 

2.  VinxitquceumPharao,  &c.  cum  enim  Tharaocepiffet 
Syriam ,  mandauit  pro  loacha:^^  vt  veniret  ad  eum  in  B^hla,quA 
efi  ciuitas  Syrix,&  ille  non  audens  renuerc,eo  quod  non  habebat  uir 
tutem  rififlendi ,  mijfus  eU  ab  eo  vinRus  in  ^cgyptum ,  &  ibidem 
nortnus. 

3    Rcgemque  conftituic  Pharac&c/rtffrm  lottcha;^  fenio 

rem 


rem  ipfo,  fedpopulus  terr£  prapofuerat  iuniorem^  ad  hoc  induSlus  f 
amicos  ex  parte  matris  fuf,qui  erantpotetes  in  regno,f.Thai  ao  re- 
ftituit  reguimfemori,utftbifideliusferuirct.  ^ 

4  Vertitqucnomen  eiusroacim.  ftcdebetfcribi:  fcilicet^ 
per  ftmplex ,\,&m^in  fine ,  quia in Hebneofcribiturper Copb 
&  Mem,quibus  correfpondent  apud  nos,k,&  m,mutauit  autem  rex 
^egypti  nomen  eiusinftgnum ,  &  memoriam,  quod  ipfe  crcaueraC 
eum  regem. 

j  Argentum  autcm,&  aurum,&:c.  reddenseidiligentertri- 
butum,  quia  rejiitttcfat  Jibi  regnum. 


ToniiJ^ 


II     2         CAP 


c)C)9       *  Gloford.&NicolaideLyra'.         loco 


A 

Li.io.AntJ-f, 
7- 


C  A  P.    XXIMI- 


Il^diebHx.&c.facfJl (i Joecf r.  ■»  lofcrli-  Ciimqnamim 
!am  ircni  ha'bcretannum,Babvloniitpriiicipacum  Na- 
biichodonofor  atccpiC.  ti  codcm  ccmporccu  magno  ap- 
paratu  ad  Arch;:min  cmitatcm  vcnit.quxcft  luxta Euphra 


rcgcm  Ac^',vpti 

chnon :  fub   hoc.n, 

Svriacrac  vniurrfa. 

Du  cognouiiict  rc- 

gis  Br.f^ylonisu(^lu- 

tatcmS'cchar,non 

cxpauit,  fcd  cu  nia- 

gno  brachio  fiipcr 

illum  vcnit.  Qiii  fa- 

tlacongrcflloncdc 
l^  uiiluscit,  &rnuiita 

milliai    cum  vanis 

bclli  rcbus  amifit. 

Tranlics  autcm  Eu 

jhiace   Babylonia: 

rcx ,  cmncm  Syr;a 

vfquc  ad  Pcluljum 

cCpit,pra:'cr  lud^a. 

Quartoigitur  anno 

Nabuchodonofor 

rcgis,quicratoda- 

uus  loachim  rcgis 

Hcbra:orum,  cocra 
Q  Judcos,  cu  magno 

cxcicitu  caflrame- 

rac'rcx  Babylonius 

fnbuta  cxadurusa 

loachim  .  IUe  vcrometucns  cius  minas ,  &  pacem  habcrc 

.    dc(idcrans,cribuicci  talenca,qu.E  prxccperat  tribus  annis  . 

Habbsiiu».  Ilabba.Curn  femcl  quis  cuilibe:  fe  manciparit  vitio  non 

AageWiaus,     vni,  fed  multis dominis obnoxius  crit .  Vndc  loacim  que 

Pharao  ancccenfum  fibi  foluerecocgic,  nunc  rex  Babvlo- 

nis  libi  tribus annis  fcruire conipcJlic .    Nabuchodonofor 

idcm  c(!,q>  Pharao,  f.princeps  con flifionis,  &  rcdor  tenc- 

brarUm  harum.Ergo  cum  antiqiius hoJlis  aliquem  fibi  ce- 

llim  pili  iolucrc  pcrfuadet ,  mox  totum  in  dominium  Um 

redigerc,&  plcnum  fcruitium  opendcreadmoncc.  Ergo 

trib.annis  rcgi  Babylonis  fcruu  te  eftpfua(ione,dcle£lacio 

nCjCofcnfu  anciquo  hoiti  fubdicu  forc,  6C  cocu  viciis  deditii 

quali 


guafi  libcre abc^oirideri.ScdaliqundoMlespcr  Dci  mi- 
(cricordiam  admoniri  rcbelianc  contra  ncqiiam  fpiriaim. 
Vndc fubditur.  Rurfom  rcbellauir  contra  cum .  Ncc  fufB- 
cic  rcbcllare,  (i  non  pcrfeuciauciic  ii! ccrt.iminc.  Qui.n.a 
diaboli  poccflate  fc  cxirc  dciidccac,  ncccdc  cfi ,  vc  fortiter 

totracumdimicct, 

XXIIII. 

N  diebu-s  eius  aiccndic  Nabuchodono-  x 
for  1  ex  BabylonisjCt  fadlus  ell  ci  loacim  ] 
feruusmbusannis,  &rurfum  rcbclla- 
uit  contra  cum .  Immifitcjue  ei  domi-  4 
nuslatrunculos  Chald.Torum,    &r  la- 
trunculos  Moab  ,  &  latrunculos  filio- 
rum  Ammon,  &:immifiteosin  ludam, 
vtdilpcrdcrcnt  cum  j  iuxta  verbum  Domini  quod  locutus 
fuerat  per  fcruos  fuosprophcta ;  Fadum  efl  autem  hoc  per  y   qSm'  lerc 


&:  adiiitonu  a  Dco 
implorcc. 

b  f:tru.fum.  *:Tofc- 
phus.  'fcrtio.^nno 
.ludicns  Acgvprios 
'lenuo  contra  Baby 
loniuni  pugnaturos 
tiibutanon  rcddic, 
fcd  fpc  Acgyptiaci 
bclli  dcccptus  cft, 
nam  pugnarc  con- 
tracumnon  pfum- 
pfcrunt.Prophcta  It 
mias  V 


quotidic  pdiccbar 
quia  frufira  Acgy- 
paorum  fpc  rencrc-' 
tur,  &quia  immine 
rctciuitati,vtaBa- 
bylonio  vafiaretur,. 
&  rex  fubdcretur., 
Scd  hxcnuUa^vtili- 


verbumDominicontraludam  ,  vraufcrrct  cum  coram  (c, 
propter  pcccata  Manaffe,  &  vniuerla,  <\ux  fccir,  &  pro- 
pter  fanguincm  innoxium  qucm  cfiudit,  &  impleuit  Icru- 
falem  crnore  innoccntium,  &  ob  hanc  rem  noluit  domi- 
nus  t  propitiari.  Rclicjua  autcm  lermonum  loacim,  & 
vniuerfa  c\ux  fccit,  nonne  hxc  icripta  funt  in  libro  fer- 
monum  dierum  regum  luda  ?  Et  dormiuit  loacim  cum  7  tatcdicebac,quan-. 

a  »  Quem  Motth.T..s  vovit  lcchoni.i.n.  dO,qUt  CrcdcrC^  nut 

patribus  fui^  .    Re^nauitque  loachin  filius  eius  pro  co.  8  luseiac,&c.CuBa- 
*  w>  *  ,  *•  bylonia*  rcx  intral- 

fcti  ciiucatcn7,iixic- 

ncs  forti(rmios,&  dccoros occidit,  vna cum  rcge  It>acim  t 

qucmctiamante  murosinfcpulcumproiici  iuliic:  ftlinvc- 

ro  cius  loachin  confticuit  rcgcm  .  Eos  auc,  qu  i  crant  in  di- 

gnitacib.conftituci  numcrotriamilia,capciuofiduxicin  Ba 

byIonia,inter  quos  crat,&  propheta  EzcchicLadhuc  pucr  , 

Rabb.  Huncrefert  lofcphus  aNabuchodionoforinter- 

feolum,6£  ante  muros  lerufalem  proic6l:iim,  &.  infcpulcu 

de  quo  prxdicium  fucrat:  Sepukma  afini  fepdietjir. 

c  I{egn<i;i/t(}iie  loachiii^&c.  Rab.Nomcn  loachim  aliccr  feri-- 

bicur  in  dclignatione  patris ,  qui  Si. Eliacim;  alii:er cum  fi- 

liusiignificatur,qui  &:  Icchonias,namcum  patrcm  (jgnac 

per  k,&;  m,fcribixur;cum  vcro  tiliii  pcr  ch,  6c  n,  /cnbisur  . 


NICOEAVS    DE    LYRA. 
C  A  P.    XX  II II. 

IN  dieb.eius.  Wc  confequsnter  oUendituy  qitid  aBtmfit  fub  if 
'<)  loacimjecundo  quidffb  eiusfilio,ibi.  Rcgnauicque  loach* 
Sic.n.debetfcribi  iHe , quia in Hebrteofcribitnrper  Caph,  &  V.un , 
quibus  m  Latino  correfpondentch,  'i^n.,&  hoc  idctn  dkit  Hitr.in 
homil.genedogix  Chrijii,tertio  quidffibfratrefuOy  ihi.  Duxicquc 
Cos.  Circtepiimuni  diciiur. 

1  In  diebus  eius.  floacimfilii lofUy&  hocfaHum  eji  anno  o6la- 
uo  re^ni  eius. 

X  AfccndicNabuchodonoforrcxB.ibylonis.  quidebellato 
Tharao^e  rege  .Acgypti,  &  cipta  Syria ,  6~  tota  tcrra  vfque  ad  ri' 
Uum.Aegypti  exccpto  rcgno  lHdje,volutt  regnum  ludxpontrefub  tri 
butCfqund  &  fscit.,vnde  [ubdiiur. 

i  Ec  fadus  e  ei  loacim  fcruus  tribus  annis,&:  rurfum  rcbcl 
iauiC  quia  audiuit ,  &  quod  rex  ^c^ypti  prxparabatfe  ad  bellurn 
contra  l^^buchodonofor.,ideo  votcn^  fauere  ei,  coquoircgcm  fece- 
ratcmn  ,  vt  pr^diiium  eji ,  neiauittributumfubfpcdefcnfionis  per 
regem  ^cgypti, 

4  Immi- 


4  Immifltque ei  dominus  latrunculos,  &c.  deuaflantetter 
ramluda. 

5  'pii\i\mef{a.\xtcm^^c.fpecialiterperIeremiamprophetmy. 
vtpaiet  Icr.i  i./s  2S- 

6  Proptcr  peccata  ManalTe./if  «■? . «  Manaffes  paeniturrit.,&  a 
Deo  cxauditus  fusnt  in  pcrfona propria,ut  habttur  a.  T.rralip.cap. 
^3.  non  tcrren  qnantunt  ad  hoc  qwd  poptdus  a  captiuitate ,  &  ciui- 
tas ab  iticendio  iioer.mtur.Tun'.  quia popitlns ficM .,&  rex pcccauity, 
non  tamai  fmilitcr panituit ,  tum  quia  pojl Manajfrn  ortines  I{cges 
luda  ojfcnderunt  domimm  rxccpto  Iofia,pri>pier  ijuodpopulus  fuit 
captiH<i:us.,&  ciuitas  dvjl>ufl^r,m  hahettirc.fcquenri. 

7  Ec dormiuic  loacim  cum  patribus.  "^mrliper  hocintel- 
lifendum,qundmortuusfucrit  in  pace.,imofiuitdicit  Iofrphus.T<{a-' 
buchodonvfor  cum  exercitu  uenit  in  Ierufalcm,&  ctm  fHbfp:  fcede^ 
ris  ibi  rccipi:retur,iittcrfc8is  mnl^is  de  DopnlOt&fnblatis  thcfauris^ 
&  parte  uaforttm  templi  interfecit  loacim,&fecit  corpus  eif.s  inb'* 
matum proiici  extraportas  Ierufalem,ficii  t  lerctniatpr^di xeratyVt 
habcturlerfm,zt.e.  Scpulcuraafini  fcpclictur. 

8  Rcgnauicquc  loachin.  Hic  confcquentcr  ofiendittir qtnd  fa» 
O.^m  fji  Jubcius  filio,quem  fubftituiti^abHchudonvJor  rcgem. 

¥  I  Ec 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

f  I  In  dieb,e'w  afccndit  T^j-- l't*ihudoncf«r  rex Babytonisy& ft&us 
(Ji  loac':m  fcrttus  ,  &c.  Dc ifk)  loacim  de  quo dicicur  in  Hne 
prxccdcntis ca.  quod  tccic  maUim  coram  domino,&in  i- 
llocap.dicitur,quod  rcbcllauir  rcgi  B.ibvIonis  padum  fia 
gedo.prcpccr  quodpcr  ipfiim  lignificaturquilibct  homo 
nialus ,  qui  non  fcruat  (idcm  curn  hoib.ncc  cum  Dco ,  pp 
quod  pcr  hoies  rccis  Babylonis  tuit  captus,&  occifus,&ca 
ti.nuer  cius  proicClum cxtia  muros  vrbis  Icru(iilc,vtunplc- 
ict^vabu  cj^  lcicmiasdixeiatdeco.Ie,ai.c..S"f/;«/r«ra.i^/ji 


fepelict. &  p hoc fignificatu  fuit,{}, talis,q. infidclis c^T)co 
&  hoib.aconfortio  fctoru  llr  in  morce  tocalitcr  fcparadus, 
8  I{rgnaiii!.-ue loachin  filhiscius pro  ro.  Kfe  fuit  ncpos  fl^auis , 
mafuctus:pp  qct  acq.cuir cofilio  IcremiaT,cradcs (c cu  ma- 
trc,&  principib.fuis  rcgi  Babylonis,nc  populus  coisoccidc 
ret,&  ciuicas  lcruCdcabicedio  fcruarcf,&  nc  tcpliidnicu 
ciuitatecohureret'.  Et  in  hoc  dedit  exeplu  rcgib.  &  princi- 
pib.aliis,vc  magis  fint  foiiciti  dc  pfcruationcdiuini  cultus, 
&  boni  c6is,q;dc jpfonis  ^)priis,&  fibi  coniunilts.  Ec  idcm 
cxcmplum  dcduCodrus  rcx  Athenicnris,vtdjdum  fuit  s. 

I  MOI[yil, 


iooi 


Illl.Regum. 


Cap.XXlIlI.      1002 


a  lerufdem.  BEDA .  lerufalcm ,  &: rcrra  IfraGl ,  cft cimtas 

Chrifti,i.ecclelia B.iby]onij,& Cha!dxi,&  Philifiha:i,eft ci 

iicas  diaboli,i.omnis.nialignorum,rnie  hominum,feu  ange 

:orum  multitudo.Seruitque  Ifrae!  PhruflhgiSjVclChald^is 

.um fidclcs nominc tenus in ccclclia  conliiicntcs  , cxtcrii 
b  immundis  ,   vcl 

Et  vltra  non  addidit  rex  Aegypti,  vt  Cf^rederetur  de  terra  fua. 
Tulerac  cnim  rex  Babylonis  a  riuo  /Egypti  vfque  ad  fluuium 
Euphraten,omnia,qu^  fuerat  regis  Aegypti.  Decem  &  odto 

a  f  NoT  ainpiiiis  qiiif»  ciat  imjiiiis. 

annorum  erat  loachin  cum  regnare  coEpiflrec,&;  cribus  raenfi 
a  bus  regnauic  in  lerufalcm.  Nomen  matris  eius  Nehufta,  filia 
Llnathan  de  lerufalem.Et  fecit  malum  coram  domino,iuxta 
omnia,qu5Efeceratpatereius  .  Intempore  illo  afcenderunc 
fcrui  Nabuchodonofor  regis  Babylonis  in  lerufalem ,  &  cir- 
^  cundaca  eft  vrbs  municionib. Venicque  Nabuchodonofor  rex 
Babylonisad  ciuicatem  cum  ferui  eiusoppugnarenc  eam  . 


fpiririb.velhomini- 
busdeecpticuilibcc 
peccato  mcntiscol- 
i.ifubmittunt.  Ad- 
Jucitautem  Nabu- 
chodonofor  rcgem 
!crufa!em,&  vniucr 
fos  principes  fortcs 
cxercitus  dece  nii- 
liaincapciuitatcm  , 
cum  &  magiflros  ?>C 
eos  qui  Inuincibili 
animodomino  fer- 
,acdccalo2;uin 


forcsnou:ofliorum,fiuemurorum,fcdaurjgcmmarumq;  D 
]ntc)ligimus,adcundein  cxpofirio  finem  rcfpicit .  Di^lium 
quippc  cfi  dc fapicnjia .  i^«.z  arirMm,  & muhiiudo  ^mmarnm  Pcou.io.c 
citton  vdcatcomparari.^  atquc  ideoincluforcs  horu  dodT:orcs 
dicimuSjquiquandiu  rc6lc  viuunc,&:  doccnt  inornatu  fan- 

61^  ciuitacis  indurtria 


'Uirc,-. ^.....j, 

fiJcliter  vidcbatur 

confcruarCjfubitoil 

lcccbris,  fcii  aducrfi 

tatib.fulsadi ,  maio- 

rib.facinoribuspol- 

luuntur,autccrtein 

hxrelim  incidunc. 

Arma  quib.  contra 

diabolum  rqjugna- 

tes  libcrtate  a  Deo 

nobis  donata  dcfen 

^(  climus,funceIoquia 

iil  fcripturarum,  in  qui 

bus&ipfiusdomini 

&fan..^orum  cxem 

plisquoordine  bel- 

kuitiorum  fupera- 

rcdebcantjluce  cla- 

TmsdilcJmus.His  ar 

-  misPhiliflhari  filios 

''''."•  Jfraelpriuanc,  cum 

inaligni  fpus  aios  fi 


fuc  artis  impcndunt. 

At  fi  fortc  crraucri  nt 

quid  nifi  a  rcgc  Chal 

da^orum  captiui  Ba- 

byloniam  transfcrun 

tur?  Sictalentum  vcr 

bi  cailitus  acceptum  i 

terra  dctoditur,i.fcia 

fpiritualisad  pcccato 

rum  opera  conuccci- 

tur. 

b  Fenhque  J<[^huchodo  Mitt.*y,.fe< 

nofor  rex  Babyloftis  ad  ci 

uitatem  cum  ferui  eius , 


H 


Lib.  10.  Antl. 
cap.g. 


pfincipatum ,  repete 
timorinuafic:neillc 
habes  memorla  pro 
nccepacerna  prouin 
ciam  eius  inuaderet : 
6l  mittcs  exercituni 
Icrulale  lobiidcbac . 
loadiin  cum  cffecna 
tura  bcnignus.noluic 
ciuicacem  propter  fe 
vidcrcpcricuia  fufti-  t^^ffe» 
ncre:  fcd  fumens  ma 
trem,&  cognatos  tra 


EgreflTufquc  cft  loachin  rex  luda  ad  regem  Babylonis,  ipfe  &  *   B.abykmiorura ,  qtii 
fufcepitcumrcxBabylonisannood;auorcgnifui.Ecprotulic  s   loachin  conceffcrac 
iiKleomnesthefaurosdomus  domini,  &  thefauros  domus  ^ 
regix>  &conciditvniucrfavafaaurea,quajfeceratSaIomon 
rexliraelintemplodominiiuxtaverbumdomini,  &tranftu 
iit  omnem  lerulalem  dz  vniucrios  principcs,&  omnes  fortes 
texercicusdecemmihaincaptiuicatem:&:omnem  artifice,&  ' 
tincluforemjnihilqi  relidum  cft,  exceptis  pauperibus  populi 
terrar.TranftuhtquoqueloachininBabylonem,  &:matrem 
regis,&  vxores  regis,&  eunuchos  regis,  &tiudices  terric  du- 

xitincapciuicacemdelerufaleminBabylonem,  &  oes  viros  

robuftos  feptem  miha,&artifices,  &  inclufores  mille,  omnes  s   didic  obfidcs  ducib. 
viros  fortes,&  bellatores,  duxitq;  eos  rex  Babvlonis  captiuos  ^  B:^byIonioruni  acci- 

inBabylonem.  Etconftitmt^ Mitchathiapatruumeiuspro  x»  p^ercncur^ncc ipfc ^^ 

«o,  impofuitque  nomen  ci  Sedeciam.    Vicefimum,  &     nccciuit.is!scdhora 

ddiutna  meditatio  d  primumannumastatishabebatSedeciascumrcenare  ccEpiP  "  fidcsncquaqua  man 

ncfacr^lettionisnc       '■  o  i  fitinuiolata. 

c   ^rtiJicem,&inclu-'^e^iq-S*-'^'^ 
foremyihilque  reliSlum  efl^exceptispauperibmpoputi  terrx .  Rab.  j^^^gl^, 
Quod  fupra  populo  Hracl  Phililihijm  rcgnantcs  feciflenar  i.Rcg.ij.d 
rantur,cum  dicicur :  faberfarariusnoninueniebaturinomniter 
ra  ifradyCaHerant.n.Thiliflhiim^ne  forte  faccrentHcb.gladium,aHt\ 
lanceam  ad  rcpugnandum.  ica  nunc  Chaldxi  faragunr,  vt  nuU* 
in  ca  rcmaneac  arcifex,  &:  inclufor,  qui  diruca  vrbis  mcenia 
componere  poffit,vel  rcfarcirc. 

d  Sedecias  cum  regnare  tcnpiffety^  vndecim  annis  regnauit in  lem 
falem.  ^  lofcphus.Babyloniusacccpicabco  iuliurandum, 
vc  ei  prouinciam  cufiodircc,&  nihil  hofiiliccr  agerec ,  ncc 
faucrcc  Acgypci^s.Fuic  autcm  Scdcchias  miuftus^ipbus,& 

circa 


vel  ipfi  per  cxerci 
tum  refilicndi  fiduciam  fumant,  vcl  alios  forte,  quv  lcgcrc 
ncfauntad  rcfrflcndura  vitiis,cxliortando,  autcorripicdo 
acccndant.ToIiunt  f abros  armorum,cum  eos,qui  facra  clo 
quia  norunt,intancmn  fcelerib.«lKuunc,  vc  diccre  bona ,  q 
didiccranc  prorfus  aubcfcanc.Transfcruncomncm  arcifi* 
cem,&  incluforcm  in  Babyloniam  dc  Icrufalcm,cum  eos, 
qui multipharia  virtutum  opcrationeplunbus  prodcrant , 
&ciuitatemDeiconcracorrupcorcs  cenr.acionum  munirc 
folcbant,a  propofito  dcficftunt.acque  iDgcnium  quod  cui- 
tionifan>9:xccclefi9  impeiwiere  debu.eranc,ad  uoluncatcm 
potius  rcgis  uitiorum  difpcnfarc  con,ipellunt.Quod  fi  mclu 

forcs 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

I     It  yltra  nen  addid  it  ^ex  .Aegjpti^-vt  egredcretur  de  terra  fua , 
fGilicct,contra  Regcm  Babylonis,  ficut  fpcraucrat  loacim 
pater  iflius ,  ut pr^Edictum  cft ,  cuius  caufa  fubditur  cum 
tlicitu  r.  y 

i  Tulerat  enim  J\ex  Babylonis  a  riuo  ^egypti  vfcjue  ad  fiuiiium 
I.uphraten,omnia,cjUJt  fuerant  I{egis  .Aegypti .  Dectm,&  otlo  an- 
omum  crat  loachin  cum  regnare  lapiffet .  &  ideo  non  audebac 
contra  cum  exirc. 

3  Et  tribus  menfibus  re^nauit  in  lerufalem .  Tipmen  matris  eius 
'liehiifla.  Rcx  cnim  Ijabylonis  timcns,ncifie  loachincffec 
mcmor  nccis  paterna^Sd  fic  Rcgi  Babylonis  rcbcllarct ,  Sc 
cius  aducrfariis  fc  iungcrct,cito"rcdiit  cuni  cxcrcitu  ad  re- 
niouenduni  eum. 

4  ^gyffufque  cfl  loachin  rex  luda  ad  regem  Babytonis  ,  ipfe  & 
7naterciui,&c.  rimcns  cnim  nc  occafionc  fui  ciuitas,&:  tem 
pUun  dcftrucrcntur,,5£  populus  totalitercaptiuaretur :  de 
confilio  Icrcmia:  rcddidit  fc  voluntanc  rcgi  Babylonis  cu 
jTiatrc  fua,&.  amicis  fuis. 

5  f^lnfcepneumrcxBaby'onisannoo6lauoregnifui.  fRcgis 
mbylonis ,  Sdnon  rcgni  loaclun:  quia  folum  rcgnauic  tri- 
bu$mcnlibus,vtdiaumcfK 

6  Ei  proiulit  inde  ornnvs  ihcfauros  domus  domin},&  thefatiros  do. 

mHs, 


musregia,& conciditvniuerfa  vafa  aurea,&  catera .  &cranffu- 
lit  inBabylonem  cum  regc,&:  matrc,&;  fortiorc populo  &: 
meliorCjVt  patcc  in  lircra. 

7  Decemmillia  in  captiuitatcm,&c.  infra  habcair .  Septeni 
milia,&  arrificcs,&:  incluforcs  mille.  Diccndum,quod  cria 
milia  de  Iudcis,i.dc  rribu  luda,vc  habetur  Icr.ulr.&  ifti  no 
ponuntur  in  fecunda  numcrationc,cumdicirur  hic.  Scpte 
rnilia,  &:  dc  illis  fcptem  milibus  millc  cranc  arcificcs  noca- 
biles,&:  idco  cum  dicitnr. 

8  .Artifices,&  inclufons  milte,omnes  viros  fortes,  &  bellatores, 
duxitijue  eos  P^ex  Babylonis.,  &c£tcra.  ly  &,  tcnctur  pro, 
id  eft  ,  quod  fueruntdc  aliis  tnbubus,  &;  millcdcartifici- 
bus  notabihbus  ,  &:  fic  in  vniucrlo  fucruntdcccm  miilia , 
&:  ifta  dcditio  populi  dicitur  proprie  cranfmigra  tio ,  quia 
voluntaric  fc  cradid(;runc.  Quod  auccm  polica fadum  cfl 
fub  Scdccia ,  vocatur  magis  proprie  captiuitas  populi ,  &: 
idcoaliquinumerancannos  tranfmigrationisyo-  incipicn 
do ab  ifk cranfmigrati onc  facta  ccmporc  lo.ichin. 

9  DuxitqHe  eos  I{ex Babylonis  captiuas  in  Babyltinem .  Hic  con  - 
lcqucntcr  defcribitur  quid  fa«itum  fitfub  Scdecia  tr.itrc 
Ioachin,cum  dicitur. 

JO  Et  conflituit  MatthathiampatruMmeiuspro  ce:  impofmtquCy 
crc.  fcilicct,ipfiusloachin. 

\  \     fmpofuitque nomen  ei  Sedeciam ,  &c.  quod  intcrprctattir 
Tom.3.  II    5        .j«  luititiam 


1003        GIorordi.&NicoIaidcLyra.        -1004 


^  circaquem  impii  locum  maximum  habere  vidcbantur. 
^  QM.iproptcr  Icrcmi.-iscrcb<o  adcum  venics,tef}abatur,vc 
jninictatcsdcfcrcrct,  iuftitia;prouidcrcr,  nccduccs  mali- 
gnos  rclp  ccrct ,  'nequi-  faliis  proplictis  cum  fcduccir.ibus 
crcdcret.Scdcchias  autcm  confcnticbat  quidcm  ci  pcrom 
nia  tanquam  vcr.i  lo 


Rabbanii5. 


fi 


qucnti,  lcdrurlusa- 

mici     fubucrtcbanc 

mcntcm  cius,  &  a 

prophct.x   di:l:is  ad 

ca,  qux    voluncati 

Ivtbcbant,   adducc- 

bant    .    Igitur    fo- 

cictatcmBabvlonio- 

rum,  quam  habuic o£lo  annis,  difToluit,  &:  femetipfuin  ad 

Acgyptios  tranrtulic ,  fpcrans  cum  iUis  concra  Babylonios 

pr.eualere. 

Ma!i  func  re£tores,qui  munere,&doiiO  diuino  .ibi^cunt, 
&:  falso  fibinor»ieiurtitia:,vfurpat.Matthathia  vcl  Mattha- 

'  nias 


nias.  n.  interprctac'munus,riucdonuin.  Sededasiuflusdo-  \ 
rriinus.  Vndccim  annis  regnc^uit,qui.i  tranfgrcubr  Icgis  fuit, 
quxfljnificacur  denarionumcro  .  Noucnaruis,qui  miniis 
h.ibct  dcn.ario impcrfcdioncm  lcgis  (Ignificat ,  ficuc  vndc- 
narius  tranfgrcfrioncm.Rcdecigo  Nabuchodonofor  in  no 

no  anno  rt  gni  Scdc- 
cia:  obfcdic  ciuicarc 
mcnf.'  dccimo ,  &: 
dccima  dic-  mcnfis : 
quiam.ili  pal^orcs» 
cumdccalogi  nian- 
daca,  qux  fciencia  cc 
ncnc,o^e.S*:dodri- 
na  pcrhccrc  ncgli- 
gunc,ncccfle  cfb  uc  plcbcjn  fibi  commillam  anriquus  holHs 
cum  fuo  excrcicu  obfidiOT»ccircundec,&:  munitioncerroris 
acuiciorum  conflruftaclaudac,uallando  ciuitarcm,ficquc 
famcs  in  ciuicacc  pra:ualcac,fanics  utiquc  verbi  Dci  cum  no 
cxpcnditur  panis  doitrina;  populo  ccrra:. 


fetj&vndccimannisrcgnauitinlerufalcm.  Nomen  matris 
cius  erat  Amital ,  filia  leremia!  de  Lobna .  Et  fecit  malum  co- 
ramdominojiuxtaomnia, quxfcccratloacim .  Iialcebatur 
enim  dominus  contra  Icrufalcm,&  contra  ludam,  donec^p- 
iiceret  eos  a  facie  fua.Receflitque  Sedecias  a  rcgc  Babylonis. 


ceratt^cbt  iuflv.m  erat. 

1   Et  fccit  malum  coram  domino,  offendendoeum. 


N  I  C  O  L  A  V  S  D  E  L  Y  R.  A. 

iuflitiamdomini  ,fecit.».rey  Babyloniseuiniurar^perdominum  ,  ijt 

feruaret  flhifidelitatcm,&trihutum  redderet^vt  hahetur  i.Var^t^ .       z  Rcccfritque.  venicndo  contra  iuraynentimfuum ,  nec  in  aliqui 

f-r  propter  hoc fic  vocauit euhyVt ejfettnemor iuramenti quodfibi/e       voluit credere Iercmi£prophet£,vt  habitur  z.Tarati.t6. 


{i.ie.Anti.c, 
1«. 


Libr.  de  orat. 
Pominica. 


■f  tMrricn 
gaeam. 


C  A  P. 

^/f5lum  efl  autem  anno,&c. 


^  lOSEPHVS.  Rex  Babvlo- 


jLniacpofldcuiilosbelloAcgyptios,  vicc  fccunda ?.d  Ic 
rofolymam  caftramctatus  cff^^  fcdcns  circa  cam  dcccm  , 
&  o<5to  mcnfcs,GumTtudio  magna:  virtutis  obfcdic,  obfcf- 
fofquc    Icrofolvmi- 

C  A  P. 


qU3C  dicil :  renit "^abuchodonofor  rex  Babylpnix  in  Icrufaletn,^ 
expj4gnanit  earrf.,&  dcdit  eam  Deus  i»  manum  eius .  Datur  autCU) 
pt.ns  adqcrfum  nos  nialo  fccundum  noftra  pccCata,&:c.       i 
b  Etinterrupta  efl.,&c.  Rab.Intcrruptaquidcm  pcr  ccntatio- 
ncs  varias  dasmonuni  cuftodia  popijlorum ,  hi  q  dcbucranc 

armisciuitatc  defen 


tas  duo  mala  depri- 
mebant,  morbi  lan- 
guor,&:  famcs. 

.jiCYPRlANVS. 
Nihilcontra  nosad 
.ucr  farius  potcfl,  nifi 
Deus  antc  pcrmife- 
rit:vt  omnino  timor 
nofler  &  dcuotio,ac 
quc  obferuatio   ad 
Dcumconucrtatur, 
quandoin  tcntatio- 
nib.  nolTris  nihil  ma 
lo  liceat,nifi  poteftaj 
indctribuactir.  Pro- 
bac  fcriptura  diuina, 
qux 


XXV. 
lACTVM  eftautcmanno  nono  regni 
eius  menfe  decinio,  decima  die  men- 
fis,  venit  Nabuchodonofor  Rex  Ba- 
bylonisipfe)&omnisexercituseius  in 
lerulalem,  &circundedcruntcam5  & 
extruxf  runt  m  circumitu  cius!"munitio 
nes. Et  i  ciaufa  cft  ciuitas,  atque  vallata 
vlquead  vndcamumannum  Regis  Sedecia^nona  die  men- 
fis.PriEualuitque  fames  in  ciuitate ,  nec  erat  panis  populo  ter- 
rx.  Etintcrruptaeftciuitas ,  & omnes  viri beliatores  nodle 


dcrc,  nodc  ignoran 
tix,  &c  pQioru  vallati 
fugiut,q.a  mcrccna- 
rius,&:quinoeft  pa- 
flor,vidcclupum  ve 
nicnte&dimittito- 
ucs,&:fugit,&lupus' 
rapit,&:  difpgic  oucs 
pcr  uifi  portaj ,  q  cft 
inccr  duplicc  mucij 
ad  hortu.-iipcnt  ina' 
cia  dosioru,  g.  intft 
dupliccm  murudiio  \ 
rum  ceftanictorum 
conft ituti  non  belli-  j 
gcrare,  fcd  cfiligcrc  ' 


[■u 


#q 


ux- 


NICOLAVS    DE    LYRA 
C  A  P.    XXV. 

FAflum  ert  autcm  anno  nono,  &:c.  Tojtta  tranfgreffiom  Sc 
decix.,hic  confequenter  ponitur  fequens  punitio ,  fecundum  ordine 
tiiuinc  iustiiif.Circa  quodprimo  defcribiiur  captiuitasfub  Sedccia,& 
fecundofcruilitasjub  Godolia.ihi .  Populoautcm,  qui  rcliiSus C- 
rat.  Ctrca  primum  ciuitas  cum  rege  capiturfecundn  fuccenditur,  ihi: 
Menfc  quinto.  tertio  deprxda  difponititr,ihi:  Rcliqua  autem. 
Circaprimum  defcribitiirtempus  cum  dicitur, 
}  Fadum  efl  autcm  anno,&:c.  f.ipfius  Scdcciie, 

'  i  Vc- 


X  Venit  Nabuchodonofor  rex,8ic.  qwa  Sedcciasfregerat  iur* 

mentumjibi  faCitm,vt  pr£di6iuw  ifl. 

5  £tcirciindcderunteam.ww«//w/'(v/7ff  ingredi.,velegredi. 

4  Et  cxtruxerunt  in  circumitu  eius  munitiones.  i.machina 
menta  ad  drftruendum  mmos. 

5  Et  claufa  eft  ciuitas.  ab  illis  qui  erant. intrfl  contra  aduerfarios. 

6  Atquc  uallata.  t^j  aduerfariis  extritifecvs  exijicntiitis. 

7  PraHialuicqucfamcsinciuuatc.fwf^''^"»  </W  mulicresca 
medehantproprios puerns  fuos ,  fecundum  quod  iahuur  Thrcn.  ^.b. 
Manus  mulicrum  mifcricordium  coxcrunc  Hlios  fuos,  facli 
func  cibi  cariim  in  concencione  filij  populi  mci ,  idefl ,  cii^ita- 
ffs  laujakm, 

-;;  1  Fugit 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

f  T  FaSiim  efl  aittem  atino  nnno  regni eius.,&c.  f  Sedcci.T^dc  quo 
fcpccm  bic  dicuntur.Primum  cf^,quod  c  hfcffiis  jiiir.  Sccun 
dum,quod  laccntcrfugic,  Tcrtium,quod  fuitc;iptus.  Qiiar- 
tum,quod  filiis  f uit  priuacus .  Quintu,qucd  fiiit  cxcccatus . 
^cxtum  quod  fuircaccnis  vindus.Scptinuim  in  Babvloncn\ 
dui^us.Per  iftum  Scdcciam  de  quo  dicitur  in  linc  pccdentis 
Crquodfccitmalumcoiamdomino,fignificaturpcccator,q 
licct.-iliqu3ndocorr.nihominibusuidcatur  bonus,tameco 
ram  dominocfi  malus.I\'r  fcptcm  autcm  hic  cnumerata  fi 
g;iint'proccHusciusdepcccatoinpcccacum,vfquein  infcr- 
pu^Ti.Pcr  pnmum  vcro  quod  cfi cius obtidio,  tignificat  da; 
flioR^^tm  tencatio,iob  i^.OhJcdernnt  in  ?yro  tabcrnacdiim  meum. 


Per  fecundum  ucro,quod  fuit  fuga ,  fipnificatur  tenwti  pu- 
fillanimitas,in  quo  non  cfi  rcfiftcntia .  Contra  quod  dicitur 
lacobi  4.b.  Befijlite diabolo.,6^ fitgict  a  vpht".  Per  rc!  ciuni  vert> 
q^uod  cii  cius  captio,fignificatur  lapliis  tccati  in  hiqut  u  mor 
t.Vii.s pdi. Pcv quar um  vcro quod f uic filioiu occilJo,fignifi 
cacur  ign orancia  ccucbiarum,qux fcquicur ad acluni  m.ili- 
tiarSap.a.d.  Lxcxcauit  iltosmalitiaeorurn.  Perfcxcum  vccoqiF 
fuit  incaccnaciOjfignificacur  rcdcud;  dcfpcracio.  Prou.  i8.a. 
Inipim  chn  in  proftmdton  pcccatoium  Yftieric^contcmmt.  Pcc  fcptl 
mum  vcro  quod  fuitdu£bo  in  Babylone,  fignafpcrtrartia 
ad  gchcnn.i,q  bn  fignatur  pcr  Babyloncm,  co  quod  iii  infcr 
no  nullus  cH  ordo ,"  &:  pcr  confQquens  ibi  cfi  ui.axiinaconT 


looy 


IlILRcgum. 


Cap.XXV^.        .T006 


%  quarninc&rin  dclitns  magis  difFlticrc  (quod  hortus  fignifi- 
A  cac)quam  Ituco  fidei  hoirib.oblifterc.I-UKic  Sfdecias  ^qiiii 
I     dgmonibus  populum  circundancibus  rcaortugic  ,  non  ad 

jnontcs de quib.A^o«:ci  in circumitu eins^  fcd  ad campciiria , 

i.ad  dclccbtioncm  luxurii^-.  vndc  ^rciaeft  fu.que dncit  ad  ui 

tam:lata,(ju(  ducit  ad 

i?/o)re/K.Compre- 

hediccum  in  pla- 

nicic  Icricho,  &C 

bclhcoresdiTpcr- 

fiiiinc,2ircliquc- 

runtcum.  Cum. 

n.uircuccs  homi- 
j  nem  delcrunc,q 

eudctcndcre  de- 

bfcranc,  m  plani- 

tie  Icncho  capit' . 
J-  i.idcfcctionecar 

nalislcnfus.  Icri- 

cho.n.incerprecat' 

luna,  &c  lignificac 

dctccuim  carnis . 
C  Vfi.qiu  dc  lerufa- 

lem  dcfccndebac 


prouinci.am  cnftodirct.  Supcr  h(^cautei-iiobiurgauit,in-  D 
gratum,quiadum  abcofufccpitrct  impcrium,.qucKi  ah  cius 
tiatrc  culcrac,&  iHi  cribucrac,concra  munificum  largitorcm 
cgiiTc  vidcb.icur  hoaihtcr.  Dixicq;  pofi  hcc .  JVlagnus  Deus 
qui  odio habcnscuam  nequiciam, noliro ccfubiugauLC  im- 

pcno- 

fugeruntper  uiam  ponx^qux  cft  interduplicem  murum  ad  hor- 
mmregis  CporroChald^i  obridebant  in  circumitu  ciuitatem) 
fugit  icaque  Sedccias  pcrviam,  cjuarducit  ad  campeflria  (oli- 
tudinis,  &perfecutusell:excrcitusCliald2Eorumrcgem,  com- 
prehenditcjue  cum  in  planitie  Icricho,  &  omncs  bellatores 
qui  erantcum  eo  difpcrfi  iiint ,  &  reliquerunt  eum  .  Apprchen- 
fumergoeumduxcruntadregemBabylonis  in  Reblatha:  qui 

a  T<^1  iuAura  e.vercuit  cuui  eo  iudicium. 

a  tlocutuseftcnm  eoiudicium.  Filiosautem  Scdecio!  occidit  co- 

ramco,  &oculosciuscft'odic,  vinxirquecum  catenis,  &  ad- 

,   duxit  in  Babylonem.    Mcnfe  quinto  ,   feptima  dic  menfis 

c  ipfecftannusnonufdecimusRegis  Babylonis,  venit  Nabuzar-      . . 

dan  princeps  cxercitus ,  feruus  Rcgis  Babvlonis  in  lerufalcm:      dcmque  rcgeni . 
^  *  o  ;  Scdeeias  vcro  il- 

in  lerichojincidic  in  Jaironcs.Fihos  Scdeci^  occidic  coram       cuc  Epiphanius  meminic,  cffoflQs oculis  Babyloncm  abdu- 
=€0,&:oculoscius  etfbdic.RexB.-ibylonis  diabolus  ett,polIcf      £tus,&:  m  piftrinum  con;c:tus,  ibidcm  annos  tiS^.concriuic, 


^  GLYCAS.  Ann.il.patc., 
Scicndum  Hjcro 
folymam  aNabu 
chodonoforc  cer 
Ipohatam  ellc,vi- 
deiicet  rcgnanti- 
busloacimo,  ie- 
chonia,^  Sede- 
cia ,  qucmadmo-  £ 
diiGcorgiusfcri- 
pfit.Thcodoretus.  -&   feliquc- 
autcm    diuinifsi-  ninteum. 
mum  Icrcmiam  P 
fecutus,  ex  loaci- 
mo,  &:,Icchonia 
facitvnum  cum- 


for  incimi'confufionis,quiprius  filios  ancc  intucncis  ocu 

ios  pacris  crucidac,quia  fcpc-iic  bona  o|>aintGrficit,vc  h^c 

,ie  amitterc  ipfc.qui  captus  efi  animus  dolens  cernac.Nam 

gemicplerunqueanimus,&:  camcn  carnis  dclei^tacionibus 

vidusbona,quegemicamensperd3C^  ca  qu^jpaiinird.im- 

mconiidcrac,  non  camen  vircucisbrachium  cocraregcm 

Babylonis  leuac .  Scd  d\jm  vidcns  ncquiciij  pcrpccracionc 

percucicur,  adhocquandoquepeccatiufupcrducitur,  uc 

ipfo  quoquc  rationis  lummc  priuccur,  quia  diabolus  bona 

friusopcrafubduciCj&rpoft  intclligenci^  lumcn  collic.Q^ 

xcfteScdeciasinRcblapacicur.Rcblaquippcmulcahicin 

tcrprccacur ,  quia  quancfoquc  ci  lumen  racionis  claudicur  , 

qui  prauo  vfu,&:  iniquicacis  fu^  mulcicudine  grauatur. 

•.AU.  a  Locutus  eft cum  co  iudicium,&c.   •}<  lof cp.  Perdudum  ad  fc 

Scdcciam  ,  Nabuchpdonoforimpium  ,&:infa'liccmuo- 

«are  c^pic,  &L  lunliurad:  inimcmorcni,qd  pr^bucrat,  vt ci 

prouinciam 


ac  tandcm  honorifice  vici fii m  cf^  habicus.  Sunt  igitur  anni 
regum,  quotquot  a  Uauide  ad  Sedeciam  vfque  Hicrofoly- 
mis impGiaruntjin  vnum  collecti,498..Ji:  regcsipfi si.Da- 
uidici  gcneris  omncs. 

•}<  Hcbngi.Singularc humane  mifcriecxcmplum .  Nam  ^eder  Obm. 
intelligituromnibus.qui  verfanturin  bonis  ,timeiKlacirc  "P-^^. 
mala,&:concra,quocquot  hcrcncin  malis,ncdefpcrent  de 
bonis.Vndc  quqfo,ifludjCyrcc  cx  Iechonia,&:  Scdcchia, 
b  Menfe  ejuinto.  Rab.Congruic cemporis  01  do  cum  racione 
vindiwiq.JVIenfc  quinto  vatLita efl  ciuiras,  q  Pentatcuchu ' 
lcgis  fcruare  dcfpcxit,'5i fcptima  dic  nientis,quia  fabbariii 
rcqui.  m  non  cuftodiuic,&  concraria  pccpris  Dei  egir,  fru 
f}ra  libi  bladics  de  fecuritatc  pro  fttorii  locoru  hicacione. 
c  ^^enitJ<ljbifZ^rdan.]L3b.i\u\  inccrprccacurvencilabru,fi-  R,i,[,jnus 
ucprophcciaalicni  iudicii ,  'iufto  Dci  iudiciofup  pftoies ,  Angclonjus. 
prince^s  vciq.cxcreitus  regis  Babylonisin  IcnHale  intcili- 

(^gibilcm 


NICOLAVS    DELYRA. 

I  Fugitic.iqueScdccias,6(:c.  Dicitbicl{_ib  Sa.quodipfe fugit 

ferquunda.n  viam  fid)terraiieam,cuius  exitus  erat  bcne  letf^eaciui 

tate,&  abcxercitu  Chuidxur.m',  cum  lumine  ipfum ,  &  focietatem 

eius iirigente,fedyt inueniretur  a  Ciialdxis,  &  caperetur,  dominus 

fecit  appurcre  vium  caprumfyUejlrcm  ,  &  dum  Cha'd£i  vetlent  eU 

capere ,  fugtendo  cucimii  juper  ttrram  fecundum  lineam  illius  via 

fubterrancteprxdi^x.&ficChaldxi  inucnerwn  Sedeciam,qHi  exie- 

rat  viam iUam..Ad  hoc au-em  uiducit  verbum  E^^chietis  toquentis 

inperfoHadomtr.idccaptioneieueci^  iz.d.  Ec  excendam  rete 

meum  fupcr  cum,&:  capiccur  in  figcna  mca ,  ita  qnodfecim 

dumeumcaperprxUiciomjdoducens  Chaldxosad  Sedeciam  vocai 

reie  domini.  Sed  hoc  di£ium  uon  habet  magnam  apparentiam,  quia 

non ejlvcriftmile quod Chald£i  m pun£io  cuptionis  ciuitatis  ueltent 

intendcre  venatior,i,pr£tcrca  tuet pcr  tatem  viam  fubterraneam pof 

fentfugercpauc!,non  tamcn  totquot  crant  cum  Scdceia  rege ,  w  f~ 

tendii  liiera .  Et  ideo  metius  diatur ,  quod  Chatdtsifecutifunt  Seds- 

ciamper  indiaum  atiq:iorum  quos ccperunt  in  ciuiiate,  qui  nm  pote 

rantfngerc.  ^d  atithoiittitem  v:ro  Ez^chii4 .  putcii  dui,  quott  rete 

dominijiucfigena  tbi  inteltiguur  extrcHHs  Chaidforum  capiens  Sc- 

deciamjccuntium  oid.Hem  inftiti^  diuin^ 

2    Ec omncs  bcllacores.cVc.difpcrfi  func , quia  Chaldsifue- 

rHntir.tenti  ad  capiendwn  regcm  qut^m  principatiier  qH^rebam. 

S    AppiThcnfumcrgoeum,&:c.  fviuum. 

4  Duxcruiic  ad  rcgem,t^c,  quia  tantam perfonam  non  aude- 
hant  occidire  fme  regis  ordmatione. 

5  ^ui  locutus  cli,6cc,  arguens  eum  de  tranfgrejfione  verita' 

tis,ij- 


tis,  &  inramenti,  &fic  procedit  contra  eum  perrigorem  iufiitia  in 
perfnna  propria.,&  fitiormifuoi^Hm. 

6  Mcnfcquinco.  Htc  confeqnenter  defcribitur  incendium  ciui- 
tatis^primo  quantum  ad  tenipus,cum  dicitur .  Scptima  die  men- 
fis.  ler.vtt.dicitur.  Dccimadiemcnfis.  Dicendum,qHodaoH 
efi  contradi(iiO,qi<ia feptnna  die  menfisfui  pofitus  ignis  in i:iuitate., 

6  durauit incend.um  vfquead  dccimamdiem  inclujiuepropterma 
gnhudinem,&  multtiHdin€m£dificiorum,  vnde bic ponitur  princi- 
pium  incendti.lcr.ult.ponitur  eiusfinis. 

7  Ipfceftannus,  6^c.  Ur.vlt.dtcitttr.  dccihn\k>Sta.uiis  an' 
nus.  quodfoluit  I\.tb.Sat.dicens,quQd erat  nontifdecimns  annus  a 
principio  ji^buchodonofor ,  &  decimufoClauus  al>  illo  tempore  quo 
primo  cepit  Ioak.'mfittumlofie,&  fecHndiim  hoc  cepit  etmfecundo 
anno  regni  fui.Sed  hoc  non  vidctur  confunare  textui,quia  fupra  14. 
c.di&um  csiyqt4odIoak,i>»  tribus  annis  feruiuit  'Sl^abuchodonofor,&' 
in  qi'.ano  anno  rebetLatiit,&  futt  captus  &  occifus,&  fiUuseitis  loa 
chin  loco  eius  fubftitutus ,  qtti  regnauit  tribus  menftbus,  quo  amof 
fubftitiitHs  eft  Sedecias ,  qui  vndecimo  anno  rcgnifui  captus  cst ,  & 
eiuitas  inc enfa  ,  &fic  vidctur  quod  a  prima  captione  loaki^  >fq'*« 
adincendiumctuiiatis ftuxerunt  tantuni  qttiadecim  mni .  Et  ideo 
atiterpoteft  dici  .f.  quod  i().annircgnl'HjbuchQdanoforuoncrant 
fimpliciler  compteti,fed  erat  vnus  incompletus,&  iitc,  iiic  nomina^'> 
tur  fp  partcm,q  trarificrat,&  lercmif  ulti.tacetur ,  propter  tius  in- 
comptetiontm, ftctitfrequcnter 'fit in attjs toeis.  Sciindum etiam,  e^ 
7{abuchodoiioforprimo  regnauit  in  Chatdfa.poftea  obtinuit  P\eg.m 
^ftyriorum.c;-  fa8us  eii  vionarcba,&  aliqfi  eius  anni  tiumerani  a 
pi  incipio  regni  in  CliaidiM.atlin  aut  a  tenipore  qito  fiiit  monarcha, 

-J*  I   Et 


MORALITER. 

T  yfnifK^ahuxardan  princcps  excrciius  regisBabylonisin  lertifa 
fcm.  }-cr  Nabuzardan,qui  incerprccacur  princcps  coquorii, 
oiabokis  fignificacur .  Pcr  hoc  aucc  quod  fucccndic  domu 
oomini,& regis  ,&  domos  IcrulalcmCut  in  ccxcu  df;  figiKi 
rin  ,  -juoU  diaboius  ignc  cupidicatis,  <k  luxunx  fucccndic 

cle- 


clerum,nobiIcs,&  communcm  populum,  nam  p  domum 
domini  clerum,pcr  dom  um  rcgis  nobiics.pcr  domos  leru 
falem  communis  populus  fignificancur.Dc  incCndio  nam 
quc  cupidicatis  dicitur  Icrc.6.c.  ^  maiore  vfc/ue  ad  .ninorem, 
&  a  fpbeta  vfq;  adfacerdote  oes  aitaritieftudent.  Dc  inccdio  ve 
ro  luxuriJC  df  iC]:M-C.ynufqnifq.ad  fxorcpximifui  binnjcbat, 
Tom.z,,  II    4        Fa£iitm 


ico)        Glorord&NicoIaicIeLyra. 


10 


0^61 


ctipjdicacc  fubucrcic. 
QnniiTnq'^  domiar:  cvm 
bitffitii,»i.cutnvni'M- 
COilifquc  conlcicn- 
tioir.pcr  Hammani  il 
Hciciamoiis  percor- 
^ltx.  coqiio-  bauit »  it  mtros  lc- 
riim  vclbnio-  ^^^^^  ^  circumimde 

firHxiifCum  iiiccncio- 
ncmoracionis.&vir 


intn,  &  infra , 


'fai9t»7-?r 


B 

f  vel  fcopi«  ,& 
p(.ilteiia&Cvi 
chlcaria. 


fyel  pclues, 


^  gibilcm .  Ec  fucccnc3ic<Jomum£jomini,cum  diabolus ,  qut 
J^  Hc  rc X  contuiionis,&:  piinccps  onmium  iiuquoriim  cft  can\ 
malignorum  l'piricuum,quam  eciam  mipiorum  hominum 
plcbcm  inuadtc  6d;."liu:n,5i:  danium  rcgis,  &L  domos  Icru- 
kknT,urcdorcs,&:  cos,qui  ujd^jbantur  in  u.lionc  pacjs  ma- 
<icrc     inHaMtmacos 

&  ■fircccnditdotnum  domini,&:  domum  rcgis.&domosle-  ' 
.»"Liraiem)Omiiemc]-ue  domum  combuflit  ignu  rEt  muros  leru  -  ^ 
iitlcm  incircumitudcllruxicomnis  cxercitus  CliaUarorum , 
cjutcwtcumprincjpcimilicum  Rdiquamauccmpopulj  par-  ? 
tem,cjiixrcmanferacin  ciuitatc, & pcrfugas,  quitransfu^-  4 
rantad rcgem  Babylonis,& reliquum  vulyus traulhilii Nabu 
jtardan  princcpsmiiitia?,  S^de  paupcribus  tcrr^ircliquitvini'  "^ 
tucumlTudia,  qua;  ?  torcs,«Scagricolas.tCoIumnasaiitcm arreas,qu.Tcraatin  tcm- * 

concra  Jc  valcrc  no-      pi^  Jomini ,  &  balcs ,  &  mare  a^rcum  quod  cratin  domo  do- 

uir.jndclpcrancibus       *    .    .         ^  <>i     «  i    •     ^     '      />  1 

diliohuc,  nc  pcrfpc      i^^"! conffcgerunt  Chaldari ,  &tranltulcrunt  a:somnium  in 

Tcin«.*.ddiuiua llic-  ^  Babylonem. Ollas quoque a:reas,&ttrullas, & tridentcs  &fcy 

eorranc  auxilia,  6c     ^y^^^^  ^  mortariola,  &:  omnia  vafa a:rea ,  in  quibus  minirtra- 

»  TN^»;)  r*$,ap  iinrtxs  pr<>j>ffr'lMW3si  (bd  iitmolijiwmftllariimcnt  r«rum 

funt  rei>citi-.  T  Tianfcriptio. 

^  bant,tulerunt,nccnon6cthuribttla,&  phialas  Qu-iEauTea,au  7 
rca,&qua:argentca,argenteatulitprinccps  mihria!,idert,  co- 
lumnasdua.s,  marcvnum,  &ba(csquasfeccrat Saloraon  in 
tcmp!odomini.Noneratpondusa;risomnium  vaforum  .  De- 
cemj&  oclo  ciibitos  altitudmis  habebat  columna  vna,  &  ca- 
pitellum  jereum fupcrie,  altitudinis  trium cubitorum ,  &  re- 
tiacu!um,&  malagranatalupercapitcl!um1columna:omnia 

p  ierca.Similem&columnafecundahabcbat  ornatum.  Tulit  8 
quoquc  princcps  milici^  Saraiam  faccrdotem  primum,&  So- 
phoniam  facerdotemfccLindum,&tre5 1  iianitores,  &dcciui- 
tatc  cunuchum  vuum ,  qui  crat  pra:fed:us  fuper  bellatores  vi-> 
ros,&quinquevirosdehis,quilkterantcoram  rcge,quosrc- 

f  pcrit  in  ciuitate,  &  Sopher  principem  cxcicitus ,  qui  t  proba-  0  ms ,  qux  vafa  oi, 

S  battvr^nes  dc  populo  tcrr^E ,  &  fcxaCTinta  viros  e  vul^o,  qui      vacuain  manibus ; 
•    -r      -    •        •    •         r^  ii        K1   L  j  •  ncbanc,concincn: 

inuenti laerat m  ciuitatc.QLiostollcns  Nabuzardan  pnnceps      icAOMm  eorpoi, 

militum,duxitadrcgem  Babylonisin  Reblatha.Percuflitque  10  nccc.imcokum  - 

ciXj&mircncordi 
tc  predicacionis,&:  fidci  firroicaced(.buciuncalios  fuficnca 
rc.Mare  a:ncum  bapcifmilauacrum  ,  vcl  compunitioncm 
Jachi  ymarum,hxc.quidcm  omnia  Chald.Ei  fpiricuales  pcr 
incrcjam  magiftroium,^  dc  domo  domini  aufcrrc  nicun- 
tur,&:  confringcre. 

b  0'iis  (7«o.7«erilABB.  Quia diucrfa  ofticia  in  ccclcfiafticis 
orduiibus  cicDci  fcruicio  aufercnccs  m  fuum  vfmn  nc^uif 
fimum  vcrccrunc. 

c  Tijuniula,  6-pljidjs ,  Cum  oracioncm  qua  diuinicas  pla- 

cari  pocuic,  &  poculum  ucrbi  quo  lalli  rctociliarj  dcbucrac 

impcdicndo  fubucrcunc. 

Lib,i,  Offi.f,  d  £)^£  aurca,aurea.,&  qux  argtntet.,ar^eiittea  tuUt.  •J^Amb.Ioa- 

'*•  chin.qui  aurum  in  obiidionc  fcru.)lxic,ncc  difpcnfabac  ali- 

*     monixcomparandc,&;auiuni  vidicdiripi,(S:  l"c  in  capciui- 

tacc  ^duci.Lauiccius  qui  auru  ccclclix'  maluic  pau.^ib.cro- 

gare, 


corrcpcionis  vicic  ap 
prchcnd.-int  muni- 
mina.  l'.opulum(ius 
in  capciuicaccm  cju- 
t5cns  dc  paupcribus 
tcirx  rcliquiC  vini- 
torcs»  &:a^ricolas, 
quia  eis  qui  vcilcs 
vcrbo,  &  cxcmplo 
clfc  potcranc,pcr  si- 
ttacapciuanSjtUiltis, 
H  hcbccibus  cam- 
jncndac  aonculcura, 
<jiiaccnus  no  vinum 
gratia:  fpiricualis ,  & 
trumencum  ianxdo 
fcuftodcs  vjr  ^^rip^p  iij  vincis,&: »- 


^orum. 


gris  populo  fiuchfi- 
ccc,fcd  fpinx  magis, 
&:  cnhuii  vicioium 
cxcrcfcant. 
a  Colnwnas atitcm  A- 
rtas  ^«<«,erc.RAB.Ec 
b-.ifcs  icclligimus  do- 
dores,qui  fonorica- 


gare,qu.tm  pcrfcr:'-  ■  '     .  rci-m  uT,pro fin»u!ari  hitc?rptt 
tacionis  vjuacic.ict  :  iTiarcyni  acccpic  cot:onam. 

Quwc.im  fcnfiimprccioiuioqi  am  cJoqwu  ucnufiiccta 
holtis  ncquam  de  domo  dommi„  itjrre  njolira.-,  &:  fccum 
in  confulioucm  duccrc. 

C  Titlitftojrie.KA^. 

BANVS.  Nou  (o- 
lawi  popiilares,  fcd 
Ciiforccs  ,  (X'.  princi* 
pcs  inr.cclciia  dia*- 
b<.>lus  dcci  j}c  &:poc- 
cacorcs  ca  pciujrc  fa- 
c.ig3c,.vndcinIobde 
I  pfo .  £/i*  ciits  eleclx 
fm. 

TulitS.arai*m.  ^v\\ 
Kcrprcracuruinitus, 
J.icertiotem  prinim,cu 
primum ccclcli  l*  cir 
dincm,quim  cpifco  j 
piscli  ,.amurcualu-  ' 
praris  ccrrcnic  vicio- 
1  iun  catena  conLinn 
git.  Siiiulireri';^;^)!;^. 
///<:;»,  qui  inccrprcta- 
tur  abfcond  izus  facar 
(Ijtcrn  Jccmdimy  cum 
fecu.idi  ordinis  ui- 
ros,  i.presbyccros  (q, 
talecuui  vei  bLin  ccc- 
ra  fodicnccs  abfL:of> 
deranc)  in  fuum  da- 
in-niuin  fubigic.  Et  " 
t-et  iani.  qui  oflium  *" 
fidciapcnrc  dcbue-  \ 
ranc.i^i  cencnccsclai' 
ucin  fcicntia:,ncc  ip 
liintroicrunc,  nec  -- 
lios  incroire  pcrii: 
fcruncEunuchus  11- 
suiificactacuas  v;; 


in  peLtore  fuo  haberc  uolcbant.,qui  fruftra  fupcr  bclbcorcs 
conificuuntur  cumarrogancumnon  pr.Ecauc.inc.  QuuntpK 
■piros d^ bis,  qui  lie.erant  coram regc .  i.iUas  qui  qu  nque  lcniib. 
corporis  volupcaci  fciu  icnccs,regi  uitioruai  Q?  alfitiebanc. 
f  Sopherprincijjem.  RABiiANVS .  Interprecjrurdillipans , 
vcl  diuidcns  >  fignificans  eos.qui  rudcs  in  cccldia.qiiosad 
niiliciam  Chnfii  iiucnrc  dcbuci;ant,praui&exemplj<>.difsjp.t 
tcs  3  coecu  fidclium  per  crrorcm  {cquelkanc.  Et  fexagmta  vi 
rosevul^o,  i.Iiukos  opeEi«;ores,qui  mcrico  e  vulgo,quia  d;ui 
iia  conIiliadiIccre,&:  tadis  implere  ncglexcranc. 
g  Etfexajintaviros.  RAB.Hosomn.cs Nabu/ardan  duxic 
ad  rcgcm  B.abyloni5,&:  incertcdi  funt ,  quia di.ibt)lusptxda 
quam  abccclcilacucllic,'  adpcrpecu^raorcis  mccrfcdione 
pcrduccreambic,  quos  pcrciuic  rcx  confuiionis  in  Rebla- 
tha,hoc  cH  in.  muiticudiac  fcclcruin>&  amorc  volupracum. 


I!  i'm! 


' !  '  1"  ' 


'    N  I  C  O  E  A  V  S    D  E    L  Y  R  A. 

i     Etfucccndic  domumdomini,&:domumrcgis,&:ca;te, 

incipiens  a  maii>ril}'4S  xdificiis. 

p    Omncmqucdomumcombufsic.  Inliebrieohabetur.  Et 

oinncmdomam  m.ignam.  per  hoc  intclUgmtnr  loca  -pbi  con- 

fieniebjnt  ad  ainiicHuum  U-gcm.,vi  dicit  }\ab.iial, 

5.    Rcliquam  autcm  populi ,  &:c.   Hic  cnnfcqucntet  iefcribi> 

tur  difpofitio  depr^cda.,  &  primo  quantim.  ad  popidum  vitx  rcferua- 

tum  cnm  diciiHr  .  Rcliquani  autem  populi  parccm  ,  qu;c  rc- 

manfcrac  in  ciuitace,  ^ua/mt^efatfugerc.ficiufuut  mulitrcs  , 

&parHili  , 

4'  Et pcrfugas,qiii  transfugerant  ad  regcm  Babylonis,&:c, 

(Dttcqttaw  ciuitas  capcntur , 

y  i   Et  dc  pauperibus  ccrra."  rcliquic  uinicorcs ,  &  agricolas  . 

pe  tei rx in folitfidincm i edrtirftnr  ,  ey //(  rc.x Babylonis i-i  tributunt 

VQii  !tjbcrci,Sccmii(f  liiimnlnr  dc^r^da  ftantum  ad  nafa  temjpli  cum 

diiiim,  ... 


, .  \i«'). 


6  Columnas  aiitem  a;reas ,  qux  cranc  in  ccmplo  domini 
&:bafcs,  Sc  marca;rcum  quud  ciaciu  domodo;inniconf 
dei^lis  £olum,'!is,&  aiifs  vtCHfiiibus l/icpofttis  habctf-jitpra  ^.kin 
y.cjp^vb!  deforma,  cr  difpafitione  taUum  di^tum  fnit ,  &idco  hu 
pi.rtiranleo. 

7  Quxaurcn,  auica,  8c  qu<e  argcncca ,  argcnccn  tulit pcin 
ccps militia:,  idcll,  columiias duas.  i4cfi,  poficanrca  udv 
nampartemfmid,&  argenteaadaiiam,eifimiiitcrdcnliismctallis 
Tcrtio  dcfcribitiir  ordinatiopra:ds,  quantum  ad  popidumoccifum 
cum  dicitur. 

8  Tulitquoqucprinccpsmilicix,"&c.  Iflienimfucrantcon 
filiarii  Scdecu ,  dr  C0'ifenc4ncr-  i/f  n^^UiQne  contra  T^buchodo 
nofor . 

9  l.c  Sophcrprincipcmexcrcicus^qiii  pr0bah.1t  tvrones 
fd  efi ,  aptos  ad  prxlium ,  &  folucbat  eis  fiipcndia ,  vt  dicit  H^^ 
Sd. 

19    PcrcufiicquccpsrexBabylonis./i«Woff^;j^'Z.i.  . 

1    ropnlo 


1007 


Illl.  Regum, 


Cap.XXV.      1008 

&  proptc;rea  defolrtta  omnis  Iud^:? ,  &:'TcK)foIyTha ,  &  tcm- 
plum,anm's  rcptungintapcnnanfic. 
Cu  illi  q. cotciiiiancrnois  Dci  in  Ecclefi.ividcbanturhabcrc', 
$  fcclcra  mulciplicia  dc  tcrra  viueau  rrarilati  in  regnu  colu- 
lioniSjiS^crrorikibducCicurj  (ub  quo  impcrioq,c{iq;  perfcue- 


a     Et  tranjTitm  pH  Inda  dr  ttrrdfuif.   -Ji  A  m  brof.  Deccin  tribus 

jid  AiTvrios  ducle  func^dugauccm  Iuda,&  Beniamin,j:anqua 

jTrauioris  rei  fl.igitij  in  B.^bvloniam  craniierunt.  Acrocius.n. 

iaccrdotis  hlia aduicera.qu.i ra  cetcra:  puniuntor^quia^faccr- 

dor.aIis  y;cncris  graciani  tuipi  Qpprobrio  decolorauic 

^  Laftanc.  ludxi 

fub  rcgibus  Hniti-      eos  rcx  Babylonis ,  &  interfecit  eos  in  Rcblata  in  tcrra  Emafch .   Et 

morum  beiiis,  ob       ^„  „n   ^.,„   n  r    j    j  r       i>        1  •      i- -<  tuLiiui  renn 

dcliita  vcxaci,po-  ^  tranllatuseit  ludadeterra  lua.  Populoautem  c|ui  relictuscratin  ter-  '  {xi-ram  Iifdr..  „ 

flrcmo capti ,  ab-      ra  luda  que  dimiferat  Nabuchodonofor  rex  Babyionis ,  pfecit  Go-  ^  {*UuTiq;  Dfiiibidc 

dua!q,B.ibvlo.ie.      doliafihu  Ahicam  filijSaphan.Quodcuaudiflentoesducesmihtu,  3  rca>dihcare.In po 

pcrn.is  impictatis       .    ^         .  .         ,      -     •      •  1  ■•      ^  ,-n-      /v  ,t   »     j      •    ^    j  Itciu  luuiq;  prx- 

-  ipii<xviriqeiatcueis,vidciicetc|.coltKuiflctrexBabyionisGodo-  fentis  vit.E  traden 


Kabb  .11111«. 
Angciouiut. 


raucrut.no  mere- 
buntur  i}Iefudu- 
catum  rci^rcdi  m 
a:  tciTi 


nKT,c;raui  fcruitio 
,p«penderunt,  do- 

nec  Cvrus  vcni- 
.m  in  iv^nil ,  qui 

iJatimludcEosre- 
•flitmtedi.iix). 

4«  Hcbr(ji.Iudam 

abduxic  c  patrijs 

fcdibus  Nabuclio 

don!)for,annoo- 

dini;?ntctimo  qn 

quageiimo  ingrcf 

fus  in  terram ,  6i. 

odinEfccciimo  no 

no  cxicus  dc  Ac- 

ifypto.  Ncrnpc  an 

no  mundi  ter  niil 

icfimo  trcccnceli 

niotricetimoo£ta 
.110.  Nee  reliihis 

eiidc  familiaDa- 

uidisvl]us,prxter 
,  Icchonia,quigc- 
■  nu!C  Salatlncrem, 

Malchiram,Peda 

iam,Gaiaiariam,  . 

cunuanrcrt  cxjfiercnt  triginta  o6fo  cognaciohcs. 

-jc    fofcpii.  Babvioniorum  rcx  cum  dua?;  ttibuscapriuas  du- 

aii]ct,ncq;gcntcmaliam  in  coriMiiliab.M:aref6citprouincia: 


ha;veneruntad  Godoha  in  Marphajlfmael  fihus  Nathani?,&  loha 
^  nafihus Caree,& Saraiafih** Thanehumeth Netophathites,& leKo- 
nias  fihus  Maachathi,ipfi  &  fbcij  eoru .  tlurauit^;  Gbdohasipfis,&:  4 
focijseorLi,dicens:Nohcctimereferu!reChald?is.  Manetein  tetra, 
&  feruite  regi  Babylonis,&  benfeerit  vobis.  Fadii  efl:  aur  in  mefc  fc-  s' 
ptimo,VGnit Ifmaelfilius  Nathania?,fihj  EHfama, dc femine regio,&  ^ 
dece  viricu  eo,pcLrflerutq;  Godolia,q,  &:  mortu'  efbfed  &  lud.Tos,  s 
&ChaId^os,cj.erat'c£ieo  in  Mafpha.Cofur^escj;  ois  popuIus,a  par-  9 
uo  vfqj  ad  magnu,&:principes  mihtu  venerunt  in  >€gyptu,iimetes 
ChaId9os.Fa(5lu  vero  cfl:  in  anno  tricefimo  feptimo  traf migrationis  ' 
IoachinregisIude,mefeduodecimo,vicefima&fcptimadiemefis, 
fubleuauit  Euilmerodach  rex  Babylonis  anno  quo  regnare  c^perat, 
caput  loachin  regis  luda  de  carcere,  &locut'  e  ei  benigne.  Et  pofiiit 
throniiei' fup  thronu  reguc^ erat  eti  eo  in  Babylone,  & mutauit ve 
Iksei'  quas  habuerat  in  carcere5&  comedebat  pane  femp  in  cofpe- 
duei^  cuncflisdiebus  vit?jfu^,annonaquoq;  coftituicei  line  in tet- 
mifEoac,  q  &  dabatur  ei  a  rege  p  fingulos  dics  oibus  dicb'  vitx  (ux . 


tur  m  carccrcmj 
mortis  pcrpecnJB : 
vbi  Ftrmis  eor:m 
nornnorietur,  &  i- 
gnis  non  cxtingite- 
tur.  Nobisauccni 
Jiceat  in  percgri- 
nacioae  labentjs 
l^culi  vcracomif- 
iorum  gerere  pe- 
nitudinc,  &:poIt 
cxeurfum  feptem 
dierum  Vclut  poft 
yo.annoshuiusea 
ptiuitabis.cxutiab 
omnipotcftatere 
gis  Babylonis  va- 
leamus  iuuace  fpi 
ritu  qtii  fcptifor- 
misdicicur,  cocle- 
ftem  Icrutalem  in 
grcdi,  &:vultum 
conditoris  nottri 
per  fecula  co.cem- 
plan.' 

b  EtSaraltt.  FiliiTs  Saraia:  facerdbCiS  refcruatus  eft,&:  pacer 
occifus.  Ex  quo  in  captiuitatc  ptjlrca  natus  cfi  Icfus  facerdos 
niajjnus,qui  rcduxit  populum  cum  Z.orobabci. 


N  1  e  O  L  A  V  :i    U  £    L  Y  R  A. 

1  Populo  auccm,&:c.  Toflqu^i.m  defcripta  esi  captiuitas  fub  Se- 
decbia,  hic  tonfcquentcr  defcrihitnf  fcruilitas fub  Godotla  .  F  t prinio 
defmlntur hniwsfttbieHio.Seciutdo loachin Jublimatio,ibi:  lac\um 
ctt.  Circa  primmn  dicitnr. 

2  Godoli.1.  ilH€p>rxfctitrcxBdbyhi<.ispcfith);efuirerrianferated 
terram  lole  ■•dam,uc  tribiuuinde  colligcret,&  mittefet  re^i  Bahylenis. 

3  Qnod  cum  audillent  t?m«cs.  flni  in  co.pnoue  Sedecix  difper- 
ft  fuerant,rt  prcdi&ion  efi,^  in  dimfi^ocis  tudiirant. 

4  lurauitquc  cis  (}odolias .  f.fcedm  fidelitatis,vt-j^acifice  effent 
in  terrafnbfmr.tiitc  rcgii  Babyionh. 

5  Faciumcftautem.  .^prefefiioneC.odorme. 

6  Venit.  &  io  drfplicebat  ei,  cp  aliu«  in  regno  ludiZ eet  fupcrioreo. 

7  Et  dcce  viri  cij  eo.  Scd  aii^ plures  et-a'.  t  exterim  latenns. qnia 
dccem  viri  non  fecijfent  tantai»  Ciutem.,trtatttamprAdaMcepi/JeHt, 
ciHantdmtwicfccniflcIfmael,vtpleniws{cribiturlercm.^i.cap. 

8  Pcrcutlcruntq ;  Godoliam.  Troditiofepoftqmm  eos  rcceperat 
gratiofe,yt  habetur  Itfem.^l.cap. 

5  Confurgcnsq^oTs.  Tropter  bscenirn  fMgerunt  in  ,Acgy.ptum 
cotitm  lereniix  conJilium,7>t  habetur  lerem.^i.ne  Chaldxiproptcrin- 
lerfeclionem  Codolix ,  qiii  in  terra  reprafentabat  pafonam  T^biuhD- 
donojor,-)>enirent.,&  interficcrent  totum  pcpiilnm  qni  remanfvrat. 
30  Fadum  vero  ett.  Hic  confcquenterdffribitur  fubUmaiio  loa- 
cbin  rcgts,  3  tradideratfe  l^buchodonofor.,  &  dticiuifuerat  in  Baby- 

lonem 


M  O  R  A  L  1  T  t  k. 

10  Faclii.  Sicut  dcru  c  s.c.pf  c.ific  loachin  tradiderat  fc  rcgi 
Babylo  nis  ^^ libcratione  ccpli,ciuitatis,  & cois  populi.  p  l-voc 
crgo  q,  rex  Babylonis  cu  de  carccre  liberauit ,  &C  kig  oes  rc- 
gnilui  magnatcs  honorauit,  oiidit^q,  D.'is  ,p  honorc  Oci,  St 

A    D    D    I    T    1    O. 

_Incap.2j.vbi  dicitur  in  potiilla.pacct  igKur,&c. 
Totctalia  10  exaltationis  loachin  afTlgnairi  no  minus  ncccf- 
faria^l.nccuacuarct^^phctia Iacob,Gcn.49.b.  '^on  anferetur 
fccftru  de  Iuda,nec  dux  dcfcmore  eius,&c,  Si.n.Ioachin  ifle  mor- 
tuo  Scdccia.tValijs  rcgib.Iud^rcmafiticc  ^f  iciQ:''  viliter  1  car- 
ccrc,ja  manitette  cct  ablatu  fccptru:&:  dux  dc  luda  p  longii 
ipsaiiaductii  Chfi.qdectdcdirc^lop.pphetiapdicta.  Scd 
inquantii  ip(c  loachin  fuic  a  carccrc  cductus,  &  thronus  cius 
ftip  thronu  rcgifi  politus:  vt  hf  in  lfa,&:  idcirco  faluaf  ^phc- 

w,  qiua  adhut  ct  tpc  crafmigratioms  dux  rcmancbar,  dc  fc- 

niorc 


bono  coi  lc  tradetib.velexponccib.rclcruatbona  mclioraia 
pricijvdfucuroreddcda:  rcddiciocii  in  fucuro  mulco  mclior 
cfi.  na  ibi  rcddic'bonu  infininlhabedCi  ^crnaliter  ^  clara  vj 
flone,&fuauiiIim5fiuicionc.  Adquanospc;.;ducatdlc,q.cii 
Pacrc,&:  Spufjnvtiio  viuit^&rcg 


nac  in  fccula  fijculofu.  Amen. 


morc Iud(^,6i eodc  modo  poli  mortc lo-.hin  tuccciiit Sala- 
thicl,  &  Zorobabel  in  magno,  &c  notabib  honorc.  &:  tic  crc- 
dcdu  c  liKcetTiffc  vfq;  ad  fpsaducncusChfi  cxchiiiue.v^tpa- 
tct  g  bittorias  lVI.ichabxoru,&:  alias  q  ad  hoc  faciut.Vii  fce- 
ptrumfuitablatumjjipne,quandoHerodcsIdumxusabffu 
litillam'dignitatem,mcuiusdicbus  natus  eft  Chrittus,  vc 
M.itth.  1.  cap.  vndc  &C  Hebrei  licct  aducrfarij  noftri  fupcr 
pra:di>5tum  verbum:  Jion  aufcrctur ,  &c.  in  quodam  libro  de 
Thalmud,quidicitur5>auhcdrincxponunt,  quodilliduccs 
Uc  Iuda,de  quibus  ioquitur  prophetia  lacob,crant principcs 
trai-^fmisrationis  rctidciKcsin  15abyloma,&:c. 


E(a.  f6.g. 
fHier.^o.c. 

E 


Kibbaniis. 


lomth  captiuHS,  t>t  diiinmcfijup.i^.cap.  Cuim  cuujaftut,  ejuia  Jt,uif- 
tttcrodach  tcmpore  qiiopaterfnws  '^{abuchodonofor  propter  amentiam 
in  qiia  verjiii  fuitjinterfiras  habitauit fcptZ annis ,  vt  hahetttr  Dan.j^. 
Multa  malafccif,  ideo  pater  eiiis  de  infania  reuertens  ipfum  cum  loa- 
chii!  incarccrauit^vbiamicitiam  adinuicem  contraxeriit. proptcr  quod 
cum  ifk  Euilmcrodach  po.fiea  fitblimdtws  cffet  in  regnum,  cduxit  iflum 
loachin  dc  carcere,  iir  ipfim  inter principes  rcgnifiti  maximc  honora- 
uit,vthic  dicitur.Etp.itet  litcra.  JIoc  aittLm JaSiim  eUaDeopropter 
dno.  Vrimum  cfl,  rt  conftlmm  leremix  qito  I^odchinfe  tradideratre^i 
BabylontSyofiedcfetur  fuiffe  bonum-.quia^cr  hoceuajlt  rriorcem,&  ci- 
uitalii  dcfhn&ionem  iei;iporcfuc,&  tadeni  coyifecutiis  efl  exaltationi 
inregiifi Babyloniaregno IiJd£xdcflru£io .  Stcmdtsme^ j^vtverbum 
Efaix  dc7{abuchodonofor,tp hahctur Ejaitd  \ ^.yiddicet.,cp de fepitl- 
chrofiioeflet  eijtiendWhpei  conftlittm  loachin  complcretur.  ifleenim 
EmlmcrodacbtimensncpaterfitHsrefMrgemamortuiSificutdeinfa- 
nia  adfanam  mentem  redicrat,fccit  corpnspa'.ris  exhumari,&in  mul 
tispariib.usdiwdi,&  vulturikts  dnri,qttAaddiiieifa  locaeuolauerunt. 
&  tttncdlxit  loachin-.tunc  tefnrgtt  pater  tims,quando  ift^  aues  in  vnU 
itcriimreucytcntur.q.d.de  hoc r.an  habcs  vllra  timere.  Tatet  igiturin 
hocfa&o  impletioprophetiicdiuiniius  priidiSiC  ,.  &  exaltatiofeminis 
Dauidpropter eius mcrita,  etiam  in  terra  aHenaftcundum  difpoftiione 
diuindi  fapicntis,  Qnx mucattpa,  5c  a'tates,tfansfcrt  rcgna, 
atq;eontti«uic:actinJcns  a  tine  vfq;  ad  fioc  tbrtitcr,&:_dil"po- 
ncns  oia  fuauicer.  CuicU  honor,&gioria.inf.tctilafxcalorti..yime. 


icn 


1012 


INCIPIT    PROLOGVS 

BEATI     HIERONYMI 

IN    LIBROS    PAIIALIPOMENON, 

E  Graco  inLatinum  luxtaSeptuagintainterpretes 

pereum  translatos. 

Vfebim  Hteronjmm  Domnioni,  ^  Rogatianofuu  in  Chrifto  leju,fa!u^ 
tem .    Quomodo  CjrAcorum hiftorias magis intelltgunt cjui o^thenas  w- i 
derinty^  tertium  Ftrgilij  librum,  cjui  a  Troiade [?er  Leucaten,  fS  (i/f-! 
croceraunia  adSiciliam,^  inde  adoftta  Tyberu  nauigauerint:  I  tafan-^ 
&am  fcrtpturam  lucidttis  intuebttur ,  qui  ludAamoculis  contemplatus\ 
fttt  ^  'antiquarum  'vrbiummemorias,  locorumq^i  'vel eadem^vocabuU,^ 
'vel  mutata  cognouertt .   Vnde  (f  nohis  cura  fuit  cum  eruditijfimis  He- 
br&orumhunc  laborem  fubtrcy^vt ctrcumiremus proutnciam,  quam  vntuerfA  ChrijliEccleftA 
fonant .  Fateor  emm  mi  ^omnion)  ^  Rogatiane  charijfimi ,  nunquam  me  in  dtutnis  Volu' 
«  mintbti^  proprijs  viribus  credtdife,nec  habuijfe  opinionem  meamyfedea  etiam  de  qutbus  fci- 
re  me  arbitrabar  interrogare  mefelttum^  quanto  magts  de  hisfuper  qutbus  anceps  eram?  De-  '• 
nique  curn  ame  nuper  Itteris  jlagttaJfetiSiVfvobis  Paraltpomenon  Lattno  fermone  transfer-^ 
rem,de  Tyberiade  quendam  legts  autorem.qui  apud  H  ebrAOs  admiratiom  habebatur,ajfum'  \ 
pft,^ contulicumeo  avertice (%t aitmt)  vfque  ad  extremum  vnguem :  ^  fic  confirmatm 
aujusfkmfacere  quodiubebatis:  Libere  entm  vobis  loquor.   Ita  in  (fr&cis, O'  Lattnis  CoM< 
ctbus  htc  nominum  Itber  vitiofus  efi,  vtnon  tam  Hebrea,  quam  Barbara  qu^dam ,  ^  Sar- 
mattca  nomina  coniecia  arbttrandumftt.  Nec  hoc  Scptuaginta  interprettbus  qui  Spiritufan* 
Bopleni  ea  quc  vcrafterunt  tranftulerant  ,fedferiptorum  culp^  afcrtbeudum ,  dum  de  emen* 
datis  inemendatafcriptitant,  ^fpe  tria  noinina  fubtraClts  e  medio  Jyllabis  in  vnum  voca* 
bulum  cogunt,  veleregtone  vnum  nomen  propter  latitudinemfuam  in  duo,  veltria  vocabul^. 
dttiidunt.   Sed  ^  tpfe  appellattones  non  homines,  vtplerique  exiftimant,fed  vrbes,  ^  rem*  > 
nes,  fj^faltus, (J^ prouinctasfenant:^'  oblique fub interpretattone ,  ^figura eorum,qti^dam 
narrantur  hiftort^,  de  quibus  in  regnorum  Itbro  dtcitur :  Nonne  ecce  h^cferiptafunt  tn  libro 
vcrborum  dterum  regum  luda  ?  Qj4^  vtique  in  noftris  Codictbu^  non  habentur .   ^oc  pri-\ 
mum  fciendtim ,  quodapud HebrAos  Paraltpomenon  Ither  vnus  fit ,  ^"  apud  tUos  vocatus\ 
^^ihre haiamim,td eU,verha  dterum:  qui propter magnitudinem apudnos dtuifus  eft.  Qma 
nonnulli  etiam  tn  ^ruto  Ctccronis  dtalogo  faciunt,vt  eum  tn  tres  partes  feecent ,  cum  vnus  ^ 
fuo  autore  ftt  editus .   'Deinde  ettam  tllud  attendcndum ,  quod frequenter  nomtna  non  vo- 
.  cahula  hominum,fed rerum  (vt  dixi)fignificantiusfonant.   Ad extremum,  qtiodomnis  eru- \ 
ditio  fcripturarum  in  hoc  continetur,^  hiftori^  qu^  vel pr^termijf^  funt  in  fuis  locis,  ve,\ 
perftrtcie  leuiter,  hicper  qu^dam  verborum  compendia  explicentur ,   Orationum  itaque  ve-^ 
firarum  adtutus  auxilto  mtfi Itbrumbeneuolts placiturum :  tamen  inuidis  dift)ltciturumejjt\ 
non  ambigo .   Optima  enim  quA  q^  (vt  ait  Pltnius)  malunt  contemnere plerique  quam  difce 
re .   St  quis  in  hac  interpretatione  voluerit  aliquidreprehendere ,  interro^et  Hebr.ws  ,fuam 
confeienttam  recolat :  vtdeatordinem  textumj,  fermonis,^  tunc  noji^o  labori,  fi  potuerit, 
detrahat .  Vbicunque  ergo  afterifecos,  ideft,  ftellas  radiare  in  hoc  volumine  videntts^tbtfcia- 
tis  de  HcbrAO  addttum ,  quodin  Latints  Codicibtis  non  habetur .   Vbi  vero  obelus ,  tranf 
nerfafctltcet  virga  prApoftta  eH ,  illic  fignatur  qtiid  Septuaginta  interpretes  addidernnt , 
vel  ob  decorts  gratiam,  vel  ob  Sptritfiftanui  aucforttatem ,,  licet  in  HebrAts  voluminibm 
non  legatur , 


I0I3  I0I4 

INC/PIT    SECVNDVS    PROLpGVS    5ANCTI    HIERONYMI 

In  Librum  Dibre  haiamim,  quem  nos  Paralipomenon*,  quodnos  dicere 

pofTumusverbadierum-jabeoexHebi^^oinLatmumtransIatum» 

l  Septuagmta  intcrpr.cturri  pura  ii^  ^tah  eis  in  (jrAcum  'verja  efl  editio 

permaneretyfupcrflue mCimi  ChromatiiEpifcoporumfanBijjimey  atc^  do~ 

Bijjime  impellcrcSi^vttibt  Hebr^a  •voluryiina  Latino  fcrmone  transfcrrem. 

Quodenimfcmelaures  hominum  occupauerati  (3"  nafcentis  Eccl€fi&  robo- 

raucratfidem^iufiumeratetiam  nofiro  filentio  comprobari .    Nunc  'vero 

cumpro  varietate  regionum  diuerfaferantur  exemplaria ,  ^"  germana  il- 

Laanttquacj,.  translatio  corruptafitiatque  'violata,nofiriarbitrij  putaSiaute  pluribm  iudita- 

re  quidverumfit,aut  nouum  opmtn  <veteri  opere  conderejlludentibtMcf^  Mudcis  cornicum  (vt  tin«'^is 

dicttur)  oculos  configere .  atAlexandria,^  Aegypti4S  tn  Septuagintafuis  Efichium  lat^idat  au^ 

torcm.  Confiantinopolis  vfque  AntiochiamEuciani  martjris  exemplariaprobat.  Aledia  inter 

has  prouinctA  Palmfihinoscodices  legunt,quos  abOrigene  elaboratos^Ei4>febius  ^^  P  amphilus 

fvulgauerunt.  Totus  f^  orbts  hac  interfe  trtfaria  vartetate  compugnat.  Et  certe  Origenes  non 

foltmi  exemplaria  compofl^it  quatuor  editionum,e  regione  fingulavcrbadcferibens,  vtvni^ts 

dtffentiens y^atim c&teris  interfe  confentientibus  arquatur  :fed  quodmaiorts  audacia.  efl  ^in 

editione  Septuaqinta,  Theodotionis  editionem  mifcuit:aflerifitS:,videltcetdcfignans  quA  mi- 

nusfueraty  ^  virgulis,  quA  exjitperfluo  videbantur  appofita.  Si  igitur  alijs  Itctut  noh  tenere 

quodfiemelfufceperant,  ^  pofl  Septuagtnta  cellulas,  qu&  vulgo  fine  autore  tatiantur^fingulas 

cellulas  aperuere :  hoc  quoque  in  Ecclcsijs  legitur  ^quod  Scptuagtnta  nefeierunt,cur  me  nonfii, 

fcipiant  Latini  mei,  quiinuiolata  editione  veteri  tta  nouam  condidi ,  vt  laborem  meum  He- 

brAis  3  ^  quodhts  maius  eH ,  QApofloiis  autoribus  comprobem  ?  Scripfi  nupcr  Itbrum  de  op- 

tmogenere  interpretandi,  oflendens  illa  de  Euangelio :  t  Ex  Aegjpto  vocaui  filium  meum :  "^^^^^  i  f-^ 

^ quoniam  ]SlaXar£US  vocabitur.  t  Et  videbunt  tn  quem  compunxerunt :  ^  tHud  (*Apofio-  tzjch.^r!ii  c 

// ;   fs/u^&  octuus non vtatt >  nec aurts audtutt jnecin cor homtnts ajcendcrunt ,  qu&  pr&para-  i.cotint.2.b. 

uit  T>eus  diltgentibus  fe :  c&teraj^  hisfimtlta ,  in  Hebr&orum  Itbris  tnueniri .   Certe  Apofio- 

'  li»&'  Euangeliflg ,  Septuaginta  interpretes  nouerant ,  ^  vnde  eis  hgc  dicere,  qug  in  Septua- 

ginta  tnterpretibus  non  habentur  ?  ChriHus  'Dominus  nofler ,  vtriufque  Teftamenti  condi- 

tor,  in Etiangelio  fecundum  loa^nem:  t  Qtfi  credit ,  inquit ,  in mefitcut  dicit ficriptura  ,flu-  f ioafi.7.f 

mina  de  ventre  eius  fluent  aquq  viug .   V ttque fecrtptum  efl ,  quod  Saluator  fecrtpttim  effe  te- 

flatur.  Vbi  fecriptumefl?  Septuagtntanon  habent :  apocrypha  ncfecit  Ecclefia.    Ad  He- 

hreos  igttur  reuertendum  eft ,  vnde  ^  Dominus  loquitur ,  ^  dfecipuht  exempla prgjitmunt . 

jifc  pace  veterum  loquor ,  C^  obtreiHatoribus  meis  tantum  re[j?ondeo ,  qui  cantno  dente  me 

rodunt ,  in  publtco  detrahentes ,  ^  legentes  tn  angulis  idem ,  (f  accufiatbres ,  ^  dcfenfores , 

cumin-alijs  probent quodinmereprobant :  quafivirtus,  ^  vttium  noninrebus  fittjfedcum 

autore  mutetur .  Cqterum  memini  editionem  Septuaginta  tranflatorum  olim  de  (jrgco  emen- 

datam ,  tributffe  me  noflris ,  nec  inimicum  debere  exiflimari  eorum ,  qtios  in  Conucntu  Fra- 

trum  fcmpcr edtffero .  Etquodnunc Dtbre haiamtm,tdeH,vcrbadtcrumtnterpr€tatus fum, 

tdcirco  fcci,  vt  tnextricabtles  moras,  ^  Jjluamnomtnum,qug  fcriptorumconfufe  Juntvi- 

tio ,  fenfdumf^  barbariem  apcrttus ,  ^ per  verfuum  cola  digerercm ;  mihirfiettpji,  ^  meis  iu- 

xta  Ifmentum  canens  :fi  auresfttrdg  feunt  ccterorurrij  , 

Argumentum  in  Libros  Paralipomenon . 

•«* 

PAralipomenonliberinUrumentiveterisepitome,  tantus ,  ac  talis  eft ,  vt  abfque  iUofi 
qutsfictenttamficripturarumfibt  voluertt  arrogare ,  fcmetipfeum  irrideat :  per  fingula 
qmppe  nomina ,  iunciurasf^  verbortim ,  ^  prgtermtffe  tn  Ltbris  licffum  tanguntur  hiflorig, 
^tnnHmerabtlesexpltcanturEuangelijqugHiones, 


] 


101  y         Glorord.  Sc  Nicolal  de  Lyra. 


1016 


C    A    P. 


I. 


L     I   ^B     E     R  ^ 

PARALIPOMENON> 

IDESt,  PRAETERMISSORVM 
p   R  I   M   V   s. 

HEBRAICE    DIBRE  HAIAMIM, 
Id  efl:,  veiba  dicruiTb .    . 


^ 


B 

Jn  Sy^opC. 
■f  Gener.f.9, 


C    A    P. 


Xnli.Paralip- 

c 


D.im,  Seth ,  Enof, 

6~c'.    ^   I<.abb. 

S.ilomon.  &:  R. 

Mofcs  .  Scnio- 
rum  fcncciui.a  cft  Efdr.im 
vtriufq;  libri  Paralipomc- 
ron  tiiillc.iuchorcm ,  col- 
lcgiflcq;  in  cis  cpitomcn  , 
&""chronicamomnium  p- 
ccdcntiij  librorum.a  prin- 
cipio,  fciliccc  diuinxfcri- 
pturx  vfq;adfincmquar- 
ti  Rcgum  . 

^t   Ath.-inafius.  P.iralipo- 
nienon  vocanttir  ifti  libri , 

f»roptcrca  quod  mulca  in  a 
ibris  rcgum  pr.Ttcrita ,  in 
ipfis  continentur.H.ibctur 
autcm  in  primo libro  om- 
niumtribuum  gcnealogia  b 
ab  Adam  vfquc  ad  regcs , 
iccundumtribus.iVpopu- 
los.  &:  gcntcs ,  &:  familias. 
In  fccundo  vero  cxponun 
turgeflarcgum. 

.5«  Theodor.  &  Procop. 
Art^umentum  libri  dcclar.ac.nppcllatio.  Quicenim  prxtcr- 

mifitqui  fcripfit  libros  Rcgum  ,  ea  compofuit  qui  hunc  la- 
borcmfufccpiccolledumex  mukislibnsprophcticis .  Ab 
akoaucemincepitex  gencalogia,  vccompcndio  oftcnde- 

rcc. 


I. 


rct,  quodcxvnohominc 
gcrmin.iruut  omnia  gcne- 
ra  hominum. 

Rcibban.  Dccimus  ab*^" 
AdamNoc,  &:  in  Gcnc-. 
Ji,  6<^  in  Paralipomcnon 
monltrntur.  6c  apte  dici- 
nuis,  quia  peffccms  eft  1 
Vnde ,  T^oe  vir  iufim  eraty 
icr  peifcCtiis  ingcncratiinibtiiS 
jnis ,  &c.  Hic  gcnuic  Scm, 
Cham,  &  Iaphcc,pcr  quos 
poft  dikiuiuin  rcdiuiuaho 
niinum  dilacacur  progc» 
nics. 

b  Filnlapheth.  Hierony. 
Hi  policdcrunc  cerram  m 
Afia  ab  Amano ,  &:  Taura 
Syria:  Chek-s ,  &:  Ciliciz 
moncibus  vfq ;  ad  fluraen 
Thanaim ,  Iii  Europa  vfqj 
ad  Gadara  nomina  locis , 
&  GcDtihbus  rchnqucn- 
tes,e  quibus  poftca  immU' 
tata  funt  plurima ,  perm» 
ncnc  carcera. 

c  Thu'oaL  Rabban.HTbo' 
res  qui  &:  Hifpani ,  a  qi* 

bus  Cekiberia,licec  quidam  Italos  fulpiccntur. 

d    Mofoch.  Rabban.  C^ppadoces:  vndevrbscorumvfjquc 

hodie  Mafacha  dicicur .  Scpcuaginta  vcro  intcrprctcs  Cap« 

chohm  CappadoGCS  arbitrantur. 

#    a    ¥ilii 


t  Dam ,  Seth ,  Enos ,  Cainan ,  i 
Malalcel,  larcd,  Henoch,  Ma- 
thufalc,  Lamech,  Noe ,  Sem,  t 
Cham,  &  laphec.  t  Fihj  la-  s 


a  fHi  pofTedcrut  tciram  in  Afia  ab  Amano,&  Tauro. 
b  Ualathx.    Hz  lcptc  gcnics  ad  Aqiiiloiicm  habitit. 
c  f Scyth».  d  T.Mcdi. 

phe'th,Gdmer,&  Magog,  Ma- 

i  lones  qui  Sc  Graci.vnjle  &  matc  loniii.  b  Cniiadoces. 

dai, lauan,  Thybal,  Moroch 


ICOLAVS     DHLYRA. 

Olligitc  fragm.nc  pcr.  Ioan.6.b.fecundumf.ntentia 
^u.fuperIo.j)erfragmcnta  ifia  intelligiitur  verl/a  Chri 
fti  ad  capiendufubtilia :  pmpter  qujd  non  fncrunt  data 
turhii,yt  ea  tHrbxfecriporturec,fed  magiifuitpr^ceptu 
Chrtfii  difcipulisM  ea  colli^erent.qa  Do£iorcs  orbis  ler 
rarUfuturi  erat,vtdicit  ibideglofft.fj>cciali  tamen  rone  yerba  ChriUi 
^icuntur  fragmenta  coUigcvda^  quiaper  ChriflH  nanfueruntin  aliqii* 
fcripto  colUtU.  no  enim  legitur  difcipuHs  afiquidfcripto  tradidijfcifed 
tantu  verbo :  ijuod  conucnicbat  doRrinx  Chrifti  cjui  cfi  yerbum  coxter- 
Kum  Deo  patri.  l^erutainen  difcipHli  cius  ah  co  infpiratiyiftafragmeta 
coUegerunt  in  quatuor  Euagehis,&  in  ab's  lihris  noui  XeflamcntifecK- 
(lumquod  eis  di6lum  fuerat:  Colligite  tragmenca,&;c.  "^tinc  aut 
ita  eft,(jHod  lUa  qux  in  nouo  teiianientofa£iufiint.,Hgi4raLiterin  veteri 
prxccfferunt.fcctiidu qnod dicitur  i.Cor. i c.c.  Omnia infigura  cotin- 
gebat  illis;  propter  quod  in  figura  coUcBionis  verboru  Chriiii  ia  din£, 

fuit 


fnit  diUinittis  mfpiratum  Efdrx  facerdoti,\T  leg!fdotiori,vt  aliqua  at 
vctu^  teftamcntum  pertinent!a,^H£  afcriptoribus  ipfum  prxcedcHti- 
busfui rant  dimiffa,vel  minus plenefcripta^in  boc  libro pcr  ipfum  coU 
ligcrcHtur .  Licet  enim  aliqni  dicant,  Q,fcriptor  huiws  lihri  ignoraturi 
tamen  F{a.Sa.habemus  dici:tem,qubd  Efdras  ipfumfcripfit,  &■  hocat 
perfe&ionem  veteris  teHamcnti.Fndc  dicit  BeatnsHieron.in  Epifiola 
ad  Taulinum  presbyterum  de  vniuerfis  facrx  fcripture  librisfParalipi 
liber,id  cUiinilrHmenti  veteris  epitomc  tantHy,ac  talis  eft,vt  abfq;Ul(, 
fi  quisfciennafcripturarumfibi  voluerit  arrogarejeipfum  irrideaiEl 
licet  incipiat  a  mudi  principio.propter  quod  chron/ca  vcteris  tcfiameti 
dicitur,tamen  eius  principalis  intetio  verfaturad  defcribedum  ea  (mt\ 
circa  libros  R^egum  dijniffa  crat,  proptcr  quod  Hitron.  in  Epi^olam-  J 
Qafubdif.Ter  fingula  quippe  nomina  iun&ura^q;  verborum,&fltf' 
mifixin  B^gum  libris  tanginur  hiiioti£,&  innumerabiles  explicantut: 
Eitangelij  qH£^iones .  Troptcr  quod  in  koc  librofimilis  proceffus  ejt , 
ficut  in  libro  I\egum,ficut  ma^is  videbitur  in  huius  libri  diuifione. 


NICOLAVS    DE   LYRA. 
C    A    P.        I. 

D3m,Seth,Enos,Cainam.  Eibcr  Taralip.fic  diuidi- 
titr:qula  primo agitur  de  regno  Ifraelis  vniio .  Sccundo 
dc  bipertito  i.libro.  Circaprimumfcicndii,cp  texitgene^ 
rationcs  vfjuc  ad  D.vud ,  vt  oiiendaiur  qualiter  Dauid 
drfcendit  a  patribmfan&is  lacob,  Ifaac,  &  .Abraham, 
qui  primuj_fidcm  vnius  Dei  co)(fiantcr  pHblite  prxdicauit,ficHt  di&um 
fuit  Genef  li.Et  occafione huius oftendit qualitcr  .Abraham defc cdit 
ab  .Adam p  Tatres  fan^osJ.Seth,7^e,  Sem,dc  alios  elciios .  Trimus 
fgiturliberTaralip.ficdiuidilur.  quia primo quafi chronicetexit ge- 
nealagias vfque  ad Daiiid: &  tunc profequitur de  faciis eiusio.c.iluo 
adprirnum  primoponit  ordinem  generaticnimvf/ueadlacob  :  quia 
yfque  ad  cum  nullageneratio  fiicrat  tota  cle&a .  Secundoalacobper 
duodecim  Tatri.r,chas  texuntur  generationes  fequentes  vfque  ad 
tranfmigrationcm  Eabylonis,c.2.Tertio  gener<ttiones  pofi  tranfmigra 
tioncm  f .  9 .  Circaprbnnm  tcxit  primogcnerationes  ab  .Adam  vfq;  ad 
'>{oe.9ecudopet tres fiUos  T^evcnit  ad',.Abrahayibi:  Filij  laphcth. 
Tirtio per  tres  vxorrs  .^^brahani  vcnit ad lacob, dans cuilibtt  nume- 
tifm  certim,ibi:  Filij  autem  Abraiiam.  Circaprimum  dic.tur, 
4  Adam,Scth.  SubintcUigitur geiMit,&-  ficde  aliH.Dc Cain  autty 
&  .Ab':l,&filijs^diinofacitmciiiior>ey(luia.Abclmortuusfuitfine 
gene-ratioiie^& gcncraUo ipfius  Cainfuittota  dchtain  dilunio.  Gcne- 
xationes  aiu  ift.tpl<:niHs  poXit£  fnnt  Gen.j.  z-r  ibidcmfueriit  expofiu. 
%  Scm,Cham,&:  I.iphcth.  In isiis  nofuhintelligitur,ieni(ii,quia 
ynus  ndgenuit  altU,fidfHerut pratres,&  jihj  Ts{oe,  vt  habetiir  Gcn.  J. 
Etfcribuntify  hic  quafi  tresgcnerationes  ,  'juia  filii  eorum  occupaue- 
fHnt  tres  partes  otbis:filiiSem,Afiam;fili'ilapheth,EufOpam:&filii 

Chnm., 


Cham,.Aphricam,vt  dicit  lofcphus  i.lib..ylntiijHitatHm.  Ifiudtamet 
cfl  inteUigcdumpro  maiori  parte,  non  tamen  totaliter :  quiafiliila- 
phet  obtinueruntpartem  .Afi.t,&  filii  Cham  firfiilitcr. 

3  Filij  laphech.  Hic  cdfcquenter per filios  Is^oe  defcendit  ad .Ahrt 
ham.  & primoponit generationcs lapheth,  & generationes  Cbum,ii: 
iUx  non  crant  profequendx.  vliimovero  generationcs  Scm^  quiailUc- 
rant prof'qncnda,tanqUiirn  a  Deo  eleniC^quia  ab  illis  defcendit  ^bra 
ham,  Ifa.zc,  &  lacob,  &  duodccim  Tatriarch^,  &  taridem  Dauiddi 
Tatriarcha  luda,cuiHs  rcgnum  profequitur  Ubcr  iflCjVt  prxdiBumejl 
Confidcrandum  etiam,^ficu;  dicit  Hieronym.tibro  de  Hcbraicis  tjux 
fiionibus:  iflifilii  T<[oe  a  quibus popidata  cfltcrrapofl diluuium notni 
tiaJocis,C!  gcntibus  reliquerut.,  ex  quibus poflea  mut.ita  funt plitrimi 
propter  longiiudinem  temporu,&  beUafuperuenientia,  per  qu.c  dekti 
funtnomina  tnHltageutium,  &  mutata  nomina  ciuitatum:  aliqHi  ta 
vien adhuc permanent  infe.velin  aUquo  fimiliffcu propinquo. 

4  Gomcr.  .A  quo  nominati funt  Galathx,  iQ-  poflcs.  Oa!!ici,vtdi 
ciit  aUqui.  .Alii  aut  dicunt  econuerfo  q,  a  Gomerprimo  diiiijinnCd 
lici ,  & pofiea  Galathx  ,  qiiia  Senones  Caili  ducc  Brenno  cbtinnerwi 
Italiam,&  pofiea  intrates  Grsciam  vocatifunt  a  rcge  Bithynix  in  a 
xilium':  &  obtenta  ylBoria  pro  mercede  laboris  acceperunt  (jnandat, 
rcgni  eiuspartem.,  quam  vocauerunt  exfuo  nominc  Ga!!ng.:tL  iam,  o 
liunc  diciiur  Gaiathia,cuius  habitatores  niouo  Gataihx  d^cuntui» 

Magog.  .A  quodcfcendciwilScytbxfecundumHibfohy,    ,• 

Madai.  .AquoMedi. 

lauan.  .4  quo  Grcci,vii  &  adhiic  Crfcia  in  llcbr^o  laiia  tiolai 

Thub.ll.   .A quo  Hifpani. 

Moloch .  .A  quo  Cippadoces ,  vnde  &  apud  eos  atihuc  mmt 


5 
6 

7 
8 


liuitasMofecha. 


"", M  O  R  A  L  I  T  £  R.. 

t    \    Aim-.  Inhoc  |)riniolil>royf<^ueaddccimumcap. 


Thifas. 


mihinonoccurricaiiquid  nocabile,  quod  vidciturinvlfic 
cxponcndum  ,  quia  funcibi  quxdamdcfcripcioncsj&cnu 
jpcrationcs  gcncalogiaruni, 


J0I7 


IParalJpom. 


Cap.  I. 


]oi8 


^r    Filiiantem.  Gregor.Abhis diuifa: fiincinfuhcnacionum, 
■i  n2;iJS,cognaciones,<S:gcnces.Uc  lonibusideft^  Gr.xcis  na- 
■iiturErifei,  qui  &:  Acolides .  Vnde  iftalingua  Gi-a:ci;E 
\jolisdicicur. 

-    Tlh-^yfts.  Rabban.  HosIofephusCiIiccsarbicracur,vnde 
Vlecropolis  coruin  Tharlis 
citur  Paulo  Apoilolo  glo- 

•  Cethim  .  Rnbban.  A  quo 
J^ich.ri ,  alias  Cithij ,  a  qiiibus 
iTbs  Cvpri  Cichia  ,  alias  Ci- 


tTlmces.        a  TSarmaihi  hos  Grsci  B-fSmo-,  vnc.mr. 


.    „  -  h  fPaphI.-Jjr)nfs. 

Thiras.Porro  filij  GomQr>A{cincz,&c  Riphach 


nojnuialioinines a  Dci culcura nueitit.  Vndelofephus.  Fe-  D 
cicancem  coselacos  ad  uiiuruHi  Dci ,  acqucconccmpcuin. 
Ncrorodn.' usChamfilijNoc,  qui  cumclTccaudacior,  &c 
jTsanu  foixiisinius ,  lu.idcbachoniinibus ,  vc  non  Dco  fuam 
tclicitacem ,  fcd  proprix*  vu-ctici  afcnbcrcnc .  Sic  hominci;  a 

Dci  ciuiorcrcuocabaCjVcipem 


a  llrhiyges.  b  fEiifei,t]ui  vocaimir  Aeolidcj.  c  TCilicCi. 

a  &Thdgorma.Fihj  auteIauarn,Ehla,&Tha'r-  l 

b   a  ^Cyprij.         b  Ti^^hodij.       c  Aethiopiaab  Hebrxisvr.;iic  hodie  Chus  dicitur.   J 

c  fi.s,Ccthim,6<rDodanim.  FihjCham,Chus,&  ^ 

a  i^Acgyptus.       b  f  A  quoLybici.       c  fHie  obtinuir  tcrram  de  (|ua  lurixiCha- 
rci;i.Tos  eieceiunt.  d  fA  <]'io  Aphri,&  rhaeuiccs. 

s  » 


m  p'opna  virtuce  poncrcnc. 
ldc(K]uc  pucabanc  Ocum  in- 
ccrminan  diltiumm- Vndc  cur 
rim  cd/ticari  fuadcbanc,quam 
aqua  non  polict  aiccndcre. 
JVIulcicudo  auccm  prompca  q- 
raCjVc:  obcdirec  iNcmrod,  gra- 
uc  pucans  fcruiciuni  obfcqui 
Deo.  RegnauicaucemNem- 


hiiinidicicur  vfquehodic 

Rabban.  Dodanim.  Rhodij. 
;iccnimSepctugmcacranitu-    .   ,  -  ,^    .         ,"r^^'^™c  a  iA.].oAphri,^i~ 

erunt.LccramusVarronisde  ^  Meiraim,phur,  &Chanaan.  FihjautcmChu 

VirKiif   lik>./'.r      </•   Cin  a  TA  qao  Sabzi  Aiabes.  b  fGetuIi  in  parte  reinotioiis  AphricK 

mnqUlCaC.DUS  UDCO.S^  (X  DIH-  Ircmocoh.r.entcj.  c  f  A  quoS.-ibaiheni  quiiiunc  Aiobori ,  vel  Aihba-   lo 

li  nominantur.  d  f  H.tc  duo  antiqua  yoc3b.ul.i  peididerunt ,  &  qui   i;   HiKCeit  Edeifa,t5i  Maclia  qUC 

pto eis  habeant  ignor.imus .  (  livT  /M  o.   ■      ^i      i       '•     •• 

h    \    n  1   .<;. I  -    r._f-i<» o_  e  I       .j  citNiubis,  &  in  Ch^Uamue, 

3  quu;  a  Selcuco  rege  Scleucia 


B 


111  Capiconis ,  &  Grxcum^ 
.'cgonca  cxcerofque,  &vi- 
„bimus  omnes  penc  infulas , 
iitocius  orbis  littora ,  cerraf- 
qiie  maricimas  Grxcis  acco- 
Jjsoccupacas ,  qui  ab  Amano , 
fcTauroomnia  maricimavf- 
^uc  ad  Oceanum  pofsedert-. 
3ricannic.!in. 

1  Thut.  Rabban.  Libves,a 
juo  &  Mauricanix  fiuuius 
^'hutdicicur,  &  rcgio  Phuccn- 
is.  Mulci  aucem  fcnpcores 
amGrzci,  QuamJ,acmihu- 
iis  ceiccftes  iunt.  Quareau- 
em  invnaclimads  parcean- 


p     ' — c 

rod  in  Babvlone,  &c  in  Arech . 


e  Sa'ba,&:  Heuila,Sabatha,  &  Regma,  &  Saba-  '  = 


a  fOcns  Acthiopir  in  Occidentali  plagi 

thaca.Porro  fiHj  Regma,Saba,&  Dada .  Chus 
aute  genuit  Nemrod.tlfte  c?pit  efTe  potens  in 
terra.  Mefraim  vcro  genuit  Ludim,&:  Anamr, 

a  5^Libyes,qui  piius  Phuthxi. 

&  Laabim,&  Ncphtuim,Phethru{iniquo(^;  & 

a  f  Qlii  ii.  Philiilhijm.quos  corrupte  Palzilinos  Jiximus. 

Chasluim ,  de  quibus  egreffi  (iint  Phihfthijm, 

a  TAquo  Sidon  Trbsin  Phocnicc. 

&  Caphtorim.Chanaa  vero  genuit  Siddne pri  is 

a  ^A  quo  lebafxi  quoium  tuit  lciBlalcra. 

mogenitum  fuum,Hethxii  quoq;  &  lebiifsEU, 

a  TA  quo  Hcuxi,qui  &  Gabaonit:c  a  ciuitatc  Gabaon.qui  ruppiice& 
vcneiunt  ad  le  ruin. 


i  &  AracjEum,&Sina£um,Aradiumqiioque,&  ^,  c-ondidicArchasoppidumco- 


iqiium  Libyij  nomen  perma- 

lec,  &  rehqua  terra  dicatur  h  &  AmorrhiBflm,&  Gergcf£Eum,HeucEumuue, 
^phrica ,  non  eft  huius  tem-  a  TAquoAiin*i.  \ 

■>:)orisdi(Ierere. 

";    Saha.  Rabban.  A  quo  Sa- 
03ci;  intecprccacur  nuncSaba 

jArabia.  Vnde  in  Pfahn.  vbi habcmus ,  Reges  Arabum ,  & 
lSaba.inHebrsEohabecur,  RcgesSaba,&  Saba.primumper 
Schin,fccundum  per  Samech. 

f  lllecapitejje  pocens  in  terra.  Quia  infuecam  tyrannidcm 
■iniusarripuic.  Hic  fuic  robuftus  venator  coram  Domi- 

uo. 


dida  clt ,  vel  que  nunc  Thcil- 
phondicicur. 
11  g     Mifraim  autettjgenuit.  Rab- 

16  ban.  Hxeeptis  Laabim ,  aqui- 
bus  Libyes  noininaci  func,  qui 
prms  l-*huc5i ,  &:  Caltium.,  qui 
poit  l^liiluihijm  dicti  lunt, 

17  quosnos  corrupce  Pal^ftinos 
dicimus.Cxccra-geaces  igno- 
ta:  func  nobis ,  quia  bello  Ae- 
thiopico  fubuerli  in  obhuio- 
nem  pra:ccncorum  nominum 
perucnere .  Poflcdcrucautcm 
terrama  Gaza  vfque  ad  cxcro 
mos  iincs  Aegypci. 
h     Cergex^um ,  Henaum .   Hic 


cra  Tripohm  in  radicibus  Li- 
bani,  a  quo  haud  pcocul  alia 
ciuicas  fuitJiominc  Sim,  qu^e  vano  eucncu  fubueriabci- 
lorum  nomen  tantum  loco  pnftiuum  referuauit. 
i  ^radium  quoque  .  A  quo  Aradij  ,  qui  Aradum  infu- 
lam  polTedcrunt  anguito  ttcto  a  i^i^cemcis  hctore  fepa- 
racam . 

^  Et 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

Thiras.  .AquoThraces. 

Filij  Gomcr.  TSfon facit mentionem  de fiUis  Magog.Tubal Mo- 
ch,ty-Thtras,  quiajicut dicitglof.Hebraica,  licetenim  ijlihaberent 
'ios  multos,tamen  omnespofieri  cuiujlibet  fecerunt  tantitm  -pnumpo- 
tlmijiltj  antem  Gomer  fecerunt plures populos,  &fimiliterfiltj  M*- 
Vypropter  tjuod  hic  nomviAntur. 

Riphath.  In  Hebr£0 habctur  hic.,Diphath,&  iJltGenef\(\Xi- 
itur  I[iphath  etiam  in  Hebr/to.  Cuius  caufam  afftgnat  ghffa  Hebrai-. 
!,  dicens,  qubd  ijiejuit  binomius ,  &  in  Genef.ponitur  vnum  nomen 
ui,&  hic  aitud.  Votejl  etiarn  dici^  &  melim  >f  ridttur,  quodidtnt 
l  nomen  l{iphath,&  Diphath/nf.tatum  tamen  aliqualiter  in  princi- 
0  ,ficutin  Latinn  idem  nomen  eii  l^icolinus  >  c^  ColiitMS ,  &  idem 
)f  eH  dici  m  confimiltlMS. 

Ec  Thogocma.  ^  quo  Thogordit* popttli  diltifunt. 

Fihj  aucem  lauan  Ehfa.  ^  quo  di£li  funt  Elifei  primo,  &  po- 
ea  Aeolides, 

Ec  ThacflS.  ^  quo  defcenderunt  Cilices.ynde  &  ciuitag  Metro- 
■)lis  eortm  vocata  eji  Tharfus.\vnde  natwsfnitVaulus  .Apetftolus,  Yt 
ahenir  ji^uum  12. 

Filij  Cham .  ^  quo  di6li  funt  .Aethiopes ,  vnde  «y*  in  Hebrao 
icthiopiaChus  nominatur. 

Ec  Mcfraim.  ^  quo  ^egyptijyVnde  &  ^egyptus  Mcfraim  di- 
iturin  Hihrxo. 

'    Phuc.  .A  quo  difiifunt  Thutxi  prim» :  vnde  ibidem  eU  fiuuius 
^hnt  nominaiHs,  fojlea  diiii  Junl  Lybies. 
0  ExChanaan.  y4fuodi^ifuntChaHan£i,qHorumterrampoJiea 

filti 


filij  Ifrael  p  ojfcderttnt  .* 

1 1  Fihj  auccm  Chus.  .A  qtto  diBifunt  Sabtei. 

l  z  Et  Hcuila.  ^  quoGetuli. 

1 3  Sabatha.   .A  <juo  Sabathani. 

14  Filij  Regma,Saba./y/Kcf «omc«  aliterfcrihitur in  Hebr/scquam 
Saba  prAdtittim  ,  quiaiitud  fcribitur per  titeram  S chin  in  principio  , 
primum  autem  per  Samech. 

ij  Iftecocpitcflepoccnsincerra.  Tojldiluuittmenim  fuitpO' 
tentior  aliis,  &  indtixitposieriiatem  T^oc  adfaciendum  ciuitatem,&' 
turrim  contra  Dominum ,  de  quibtts  habetur  Genef.  1 1 .  (jr  nolentes  ad. 
opus  prii<ti£ium  viotenter  compeltibat.  ideo  Genef.io.b.diciiHn  Ro- 
buflus  vcnacor  hojninum  coram  Domino. 

16  Mefraim  vcrogcnuitLudim,&cxc.  IJiipopulifHntnobis 
igno'.i,<&  etiampliires  alii  hic  nominati. 

17  De  qu  i  bus  egreffi,&  c«c.  Dicmt  autem  Hebr^i  aliqiii,  quoi 
Thetruftm,  &  Chasluim  commutabant  adinuicem  vxores  aliquirfolutt 
tarie,&  altqui per  raptum,  vct  furium,  &  ex  tali  concubitu  nati  funt 
Thitijiljiim.,&  Caphturim.  ^iii  vero  dicunt  hoiuflius,  qubd  Thctru- 
fim,&  Chastuim  contrahebant  adinuicem  matrimonia,&  ex  hocprth» 
creatifunt  Thitiflhiim.,&  Caphturim. 

18  Chanaan  vcro  gcnuic.  ^quonominataeflciHitasSidonyqua 
efl  in  prouincia  Thaenicis,  V  terra  iflorum  hic  nominatorumfuit  data 
filiis  Ifrael. 

19  Aracxum  .  i^ui  condidit  ^rchas  oppidum  contra  Tripolimin 
radicibiis  Libani  fitim. 

20  EtSina;um.  Sicenim  dcbctfcrihi^quiainHcbri^oircipitperli' 
tera  Samecb,qni  ciHitatepr^diSix  propinqui^  Hominc  Sin  adificauit. 

2  X  Aradium  quo  que.  ^quo  diiiifunt  ^radii. 

Bc 


io!9         Glof.ordi.&NicolaldeLyra.  1020 

/^        .  .        ^„«,    AonoSvr.;cChclcsSamarixciuiMs.nunc  aflfcrcbantflipulani.Sicq;fiuftraMCogirationccdi&ucrunt 

^a    ^^^f  ;^XV;^2  aiSHcb^^^^^^^  .'cdificarc,3.d.fp.rafancl-.pcrfac>omccrr.^.        . 

A  quoquccamaSyris.Huamaomui*  ,    f         t-  ^-    ;,,7j„^.^,^,^^    j^j^.^on.H.irum^cntiumpoftcrioranomi. 

appcilatur.                            quo Emach ciuicas. Hanc Ma-  na,  inuenircnonpocui :  lcd  vfquc.n  prxfais    qu.a  procui 

ccdoncsqu.  poil  Alcxandruin  ^  fA.quo  A?i.mt,.       vtprimfi,  vclqu.cimicaufunt 

jn  Oricntc  regnaucrunc  Upi-                                --          '  »-•.••-         ..-1  '        -        f                    .r-  . 


jn  Oricntc  regnaucrunc  l-pi-  ^  s^^fTi.^rrumjSiHamatli^Utn.Filij  Sem,/Elam,  »  iguoramur  .  ^poffcderunc  au. 
phaniam nuncupaucrunc.  n i.j  ^ ^  _  ^^^^^  ^^ ^^_^ Aflj-.umaT, pu':ubuit  \  tcin  a  C  >fctic iluuio  omncit 
Antiochiam.tadiCtamput.inc.  P  »^^^         . ....•  •         ■■■■■       -  -■    •-•  -   ^ 


Alj  no  vcrc  opinioncm  Uiani 
■vcrifimili  vocabulo  conUilcn- 
tcs  ,Emaus  primam  nb  Antio- 
chia  manfioncm  Edcirim  pcr 


ici:i]U;n. 


b  TA  quo  Ch.iWii. 
b 


f  A,  quf)  AflytUMloti  pu''iubuit 


tcm  a  C  >fctic  iluuio  omncn- 

Indix rc.:;ioncm  qu.c  vocatut 

&  Aflur,  &  Arphaxad ,  &  Lud>  &  Aram.  t  Hi  J  Hicna. 

.  ?;.".  ^       lVA<,aoA,.n:...  c  ,A.«.Can.,ni.vc,C.i,.  ^     g    ...«^^ '•   lUbb  S.CUCin  ptir 

^  " '■" --" „.,..„,,oM..  "    cipioab  Ad«in  vfqucad  Noc 


ciiiiitiun  M<rttoixi'ii  DJiaikiis. 
■-  -  d  -  - 


d  TQ  :  ■  unc  Mioncs  vocaiuuraiuca  vcio  Mcs. 


chiainanfuincmEddl.unpcr-       |^     ^  |^{jj  Ara,Hus,&:Hlll,&Gcther,  &  t  Mo-  l    dcccmgc-r.-l-.ucioncspofi.icic: 
gcncibusappcllari  putanc,  ot  u  ,  ,\ .uo ciuMxi.  b  fA.juoB.ri,u„i.  y    iiScnVvfquc  ad  Abr.ihainuor 

'•'^.1??J -c  ^rnb  Eupl^  foch ,  Arpha'xad  autcm  gcnuit  Sale  ,  qui  iJi  -  luic  facramcati  myftcno 


psrtcsAiia:  vfqucadlndiaim 
Occanum  tcncnt .   c(t  autcm 


'  a  f\qiK.Hebrxi.  ',11  Vrirno^euiius.  Hieron.Duo' 

infe  eenuit  Heber.    Porro  Heber  nati  func   "  dccimfilr;naf.:untur  ifmiicli 


Rahbs.   cotn 

inhiinc  lib. 
Gcn.ii.3. 


tGen.ij.4 


Gen.ii.4 


,^  primogeiiic*  Nab.uoch  ,aqm 
omnisrc-gioibiiuphracc  vjfq 
ad  marc  jubi  u  Nabaiochcni 
dfjqua.' parsctt  Arabia: .  Naip 
tamilic  ipforu  ;i?  oppidaquci 
pa;j;i,ac  minucacalk-lla,iSoO:i 
b.us  horum  appcliacionc  celc 
brautur  ab  vna  cx  cis  Ccdarii 

14  di:fcrco,&: Duma .alia rcgio, j 

ly  f Ijcbaram ad  Auflrum.&: Q 
dcma  ad  Oricntalcm  plagaa 

"^  1  Ceiur£.  Rabb.Quafl  copuli 


Occanum  ccncpc .   t.i  umv....       *j— -  b .„11  •     •     ri 

«  Aelam,  a  quo  ptincipcs  Pcr-  c  duohhi ,  nomen  vniPhaleg,  quia  indieDus 

yt    r-  t  a  1"A  <]uo  ludjtoriim  gens. 

d  H^,&  H«/.  Vcl  Vs.Tracho-  cius  diuiHi  eft  terra ,  &  nomen  fratris  eius  le- 
niridis,&  D..m.;f  icondicorm  ^  ^^^^  ^  icannautegcnuit  Elniodad,&  Saleph, 

rc:.uit^nnap:a;um.^qtr  &  Afarmoth ,  &  larc,  Adoram  quoque,  & 

Husdcqua  Tob  kuc.  vndc  fc-  Vzal,&Decla:Ebal  etiam,&:  Abimael,&  Sa- 
T^i^S^:^  ba.necno„&Ophir,&Heuila&Iobab.Om 
Hulitidc.  g  ncs ifti fili)  IcCtan.  Sc, Arphaxad,Sale,Heber, 

e  Thakg.  Vacicinioquodam.      pi.j^|e(T,Kacrau,Seru^,Nachor,Thare,  Abra, 

uif^lunc.NarracautcmPlv.lo  i^  i^i^ael.  Et  hcegenerationeseoru.  Primogeni-  .y  jeconcilit.acranticnc.nvx 
I," ir<,?S£Tfi,  s^'oS      tusl  fmaciis ,  Nabaioth,  &Cedar :  &  Abdeel . 

-^  '■ &Mabfim,&Mafma,&DumafMalia,Ha- 

dad ,  &Thema  ,Ietur,  Naphis,  Cedma .  1  Hi 
funt  fihnfmaelis  Filij  autemCeturiEconcubi- 

a  f  Alias  lacfan. 

r\x  Abraham ,  quos  genuit  Zamram ,  lecfan , 
Madam,Madia,lesboc,&  Sue  Porro  filij  lec- 

a  1Nc<^ot':stores  ^Acris  feniquemetalla  c.vdentes. 

k  fan,Saba,&Dada.Filij  auteD.ada  Afiriirim,& 

a  fA!ijsLJomin.  ffnilargus,  idcil.principes  inultaium  gentmm. 

Lacu(riin,&  Laomim .  Filij  aute  Madia,  Epha, 
cL  Ephcr, & Henoch,&:  Abida,  &:  Eidaa.  Om- 

^    .  a  tQj^  de  Sara  lol.is  ex  reproniifsione. 

nes  hi  filij  Ceturje.  Genuit  aute  Abraha  Uaac, 

a  I^Ei'  vno  concubitu  B-cbcccx 


iuicipfo  viucncc  n.aci  func  15 
milia  virorum,  &:  cecum,  exci  a 
mulicrcs,Cs:  paruulos  habcnccs 
fuper  fc  duccs.Filij  Sein,Ieci:aii  i 
C  ducem,filij  Cham,Ncmroth. 
filij  Iaphcth,Suphcnc.Pofi  obi 
tuvero  Noe  coucneuic  duccs 
cuagminibus  fuis  incampum 
Scnnaar,vc  ibi  turrim  conib  ue 
rencCum  auce  editicarcnt,di- 
uific  Dcus  hngu-i?  corum,  Sc 
niucauic  ciiigics:  6C  non  cogno 
uic  quifquc  fracrem  fuum  ,  ncc 
audiuic  linguam  proximi  Uii. 
Cu  vcro  m.igi[tri  lapidcs  qu3E- 
rcbanc  miniltn  aqua  atfcrcbac, 
•  &:  cu  ilii  quxrcbant  .iquam.  illi 
attcrcbanc 


1 


rcm ,  nc  fencx  nouis  arguat* 
nupcijslafciuiflc. 
Rabb.Filij  auccm  Ccturaziu? 
tahiftoricos  Hebra:orura  0« 

20  cupaucrunc  Trochoditcra,al 
Traconicidein,&:  Arabia,qu 
nunc  vocatur  Eidormio  vfqu 
ad  marisrubri  ccrminos.    • 
k  ^lffurlm.  AbAlIunmSyrit 
quid.i  vocacoscontcdunc, ' 
plcnfq ;  filijs  Abrahc  dc  L< 
ra  ocupacas  cifc  Indix  rcgit 
ncs.  i 

1   i7/.>fr.  Rabb.   H ic  difir 
concra  Lybiam  cxcrcitumdu, 

*'  xilic.ibrvictorconfcdific.pi 
Itcrosqjcx  nominecius Ati 


a  Tt.i  vno  concuDiiu  i?.t:ucti*.  liCHJiqjt»   iKiiiii 

cuius  fuerunt  filij  Efau,  &  Ifrael.  Filij  Efau,  \^  camnuncupaij. 


^  a  Thamru. 


NICOLAVS    DE   L  Y  R  A. 

X     EcHamatha:um.  ^quonomin^iUeiiciuitaiEmath. 

2.     Fili) Scm,&,c.  Hic  proJeqHltur ger^eruumes SemtVt perueniat 

ad  .Abrnham. 

Aelam.  U  quo  diBi  funt  ^tUmiu. 

EcAfTur.  .yiquo^ffyrtj. 

Ec  Arphaxad.  ^  quo  defcendcrunt  ChMxi. 

EcLud.  .yiqUoLydij. 

EzAvam.^qU'>  Syrij.Fndf  &  in  llehrfo  Syrt,i  vocatm-  Mam, 

Hus.  In  aliqu!b.ltb)i>  imcrfmitur,  Filij  r.Ot  Aram  Hus,t\:c. 
eo  q,fic habctur  Gencf.  1  o.  fcd hic  nonpo  ■it.r  in  Hebrxo , en  rp  a'itor 
hniM  libri  breuitcrtranftfc  volaii ,  &  idco omfi'  qubd iili  ffjhtfilij 
^am,  exprimensiantumcapitrpopuLiuyn.  Hus.  .4  <]Honominata 
efl  terra  Hm.de  qna  naiusfni,  Jubfetuttdit,»  aii'iitos,quiafifHormtta-' 

tur  lcb  i.  _  . 

9  EcHul.  .AquoGnari. 

10  Gccher.   .AquoGsibari, 

It  EtMofoch.  .A^qiwMxoncsdi^ifunt, 
1  z  Arpb.utad  ..uccm^cnuiC-  -^  qu-> dcaomnati fnnt  Hebrxi .non 
fnim  denomi-  a  ifift  ab  .Ahrah.m,  7  <aji  ^.brahci,  vi  vidatnr  diccre 
jlug.&  ali -lui  alii.  Tnnlqt:i.t.Ab>aha  vocati:yHcbr.'^'<s  Ccnf.i^.h. 
vi/f//ci'Kr,EtccccvnusquicuafcracnuntiauicAbraham  He- 
braro.  F.x quopat  t  qubd  vocatrr Htbraws  ab 4  quo prxceJcntc ip- 
fuin  ,  fciticet ,  ab  Uebcr ,  Tuu:  t.uia  hoi  nnmtn^braham  incipit  per 
^leph  literam  ,  hoc  •^utem  tiomcn  Hcbrntu^  incipit  perliteram  ,Ain  , 
f/cut  &  hoc  tiomen  Heber. 

1 3   Nomcn  vni.  if^od interpretatur  dittifio,F.x  hoc  dicunt  Hebrsi, 
quAtitbff  b<4bi>itjHii(Hinproph(t(* ,  (tnponendQ  nomcnfiliofccun- 

'  ^Hta 


dnmproprictatem  orbiifuturamjcilicct,  diuifionem  ItominumfecH 
dum  diucrfttdtcm  lingua^um.Ideofequirur.  C^iia.  Srqu'tur. 

1 4  Ec  lobab .  Dicuni;  aliqui ,  qubd ifle  f»u  lob ,  fcd Htbrxi dtcii 
coniraratm  dicentes,  qttod  defcendit  de  liachor :  i^Jim.iicr  Hier< 
idem  dicit,  prout  diaum  fuit  Gcncf  ii.  &  fkniusdicpurcumad 
brum  lob  Dornino  concedeate  vmiemns . 

1 5  Scm.  Hic  repetitgenerationfs defcendentes de  Sem  perjfrfh 
xadf  vt  veniat  ab ^braham  propter qucm  faHa  eji  prJiaicl.iniDi\ 
ncranonum  deduBio.vnde  fubditur. 

\6  Abramiftccll.  Primoenimyoc.ttus  fiit^br.tm,fedpo 
mutatum  eflnomen  e:us ,  &  vocanu  cfl  Abraham,vt  habeturOsn 
I  j.vbi  caufa  mutationu  notmnis  huius  plenins  pofiia  esl. 
17  Filijauccm.  Hic  confequentcr  per  vxores  .Aorakm  ds-lu 
generatii>vesvfq\adIacob aqnodcfcendit Damd.  FtpnmnfacUqi 
diHum  efl.Srcundo  difcnbit  breiatergcncratioms  Efau^-^ux  Hon  e< . 
profejHcndx,ihi:  Filij  auccm  Efau.  Circaprirnuin  diciuir.  tiU)  i 
Ccm.  de  sara. 

iS  Ec  Ifm.acl.  De  ^garancilla. 

ig  Primogenicus .  iflAgenerationes htc nomiiatUor  propteri 
ri.a  Mraha,  qiiia  defcetiderunt  dc  eo:  quamuis  nott^ejje^t  aduimtt 

citit-mdeSln.  r     ■■  r 

20  Filijaucem.  DicuntHebyAt^qubdiflaCctnrapntipfajtgar 
cutplcmus  dicitur  Gcncf.i-^ .  E.xpoficorcs  tamennoliri  corrmunilcr 
cunt  cniitrarii  m.,ftcut  ibidcm  pleniits  dtiiittn  fiiit. 

21  Gcnuicauccm.  DevxorcprincipaliSara, 

21  Cuiusfuerunc,&:c.  FthabctnrG^neft$.  lilctamenlfii 
primo  vocatus efllacob  ,  &  poflca  Ifiad ,  &  ratio  miitatmis hi |f 
nominis  habctur  Genef.  iz.Et  tbidem  e.xpofitafuit  plcnlits, 
Xi  FilijEfdu,Eliphaz,  ^g*c,  Hica^nfeqitcnicrdcfcnbu' 


021 


l.Paralipom 


Cap.I. 


1022 


Thamm.  QiiarricurcumTh.ii-nna  in  Gcncffi  legatur,con- 
'•ina  eire  Eliphazdegcnerc  Horrhxorum,  qui  apud  Idu- 
;osh,ibicaucruiicincerraScir,  qu;e  peperic  ci  Amalec, 
imodo  inccr  fihos  numerccur ,  cum  in  fequcncibus  lega- 
:  ipf.iThamnafororLotan  filij  Scir,  qui  ^  Edom.  Scd 
r  Hcbraicc  pilo- 


*  TQ."*™  r*^?"'"  Ada.    h  TQiiOTi  genuit  Bafemoth. 


Drnaba  fupcr  nioncem  Phcgor,  infcptimo  lapide  lebus. 

Hicronynujs  de  Ifsbi). 

g  lobabji.Za.  C>uem  lobcfle  fufpicanrur,  fcd  Hcbra:iaf- 
fcrunc cum  dc  ffirpc' Nachor  clle  progcnicum,  Philo auccni 
in  hbro  qu;i;Iiionum  fupcc  Gcncfim,  narrac  his  cemporibus 

cum  fuilfc.ifcacccpif 

.   .  ,       -.      „  f  Ht  tres  fi'ij  Oolibana.    d  TCacas  mcntio  fit  in  lob.  fc  VXOrC  Dillil  fiham 

Eliphaz,  Rahuel  lehus,  Ihelon ,  &  Core .   Filij  bliphaz ,  Thc-  '   lacob : &:antcccnca' 
mam,Omar,Sephi,Gatham,Cenez,  Thamna,  Amalec.  Filij  \  tionis  fux  ccrcam- 
Rahuel,Nahath,Zara,SammaMeza.F]IijSeir:  Lotan,SobaI,  J 
Sebeon,Ana,Diron,Erer,  Difan.  Filij  Lotan,H()ri,Homam.  ^ 
a  Soror  autem  LotanfuitThamna.  Filij  Sobal, Aliam,  &  Ma- 

Jj    a  Tr>c  Quo  in  GcnsC  dicitat,(]uod  inueiut  aijuas  calidas  in  folitudine  cum  pafceret  allnas  patris  fui  Sebeon. 

c  nahath,  &  Lbal,  Sephi,  &  Onam .   F ilii  Sebeon,  Aia ,  &  Ana .  « 

)1UUL.  l>iCUI.  1  U.ilJl  ...  '     ,  -  '  ^,  , 

imconcubinafuif-  d  Pilij  Ana  Diion.   Filij  Dilon,Hamram,&: Efeban,&Iethran, 

•Eliphaz.  &gene-  ^  &Chara.  pilij  Efer,Balaan,&Zauan,&Iacan.  Filij  Difon,Hus 
ilIcciAmalcc,  led       „     .  A.in-  r  •  •  •     /         r  j 

Ainquam  fiham  in-      &  Aran.  t liti  lunt  rcgcsqui  imperauerunt  in  terra  Edom:  , 

:rfilios ab  ipfo  fuif-     antequam  eflfet rex  fuper  filios  Ifrael .  Bela  filius  Beor ,  &  no- 

CduCaCam.  a  TVel  Oennabi :  alij  Dannaba. 


dicicur,  qui  fuit 
modum  pclhshi- 
Jus  Edom  auccm 
jbraiccrubcus,vel 
iluus.  Abcoigitur, 
.lod  rubco  cibo  vc- 
idic  primogenica_. 
\x,  Edom  vocacus 
].  Hcbnci  vcro  ica 
luuc  DicucTham 


B 


Mhm.  Qui  dc  f  mcnciuitatiseius  Oe'naba.  Mortuusefl:autemBeIa,&regna-  »«  fach,Philafia,Diphar 


rin  GcSrfci?-  8  "'f  P^^  eo  lobab  filius  Zzix  dc  Bofra  •  Cumque  &  lobab  fuiffet 


icur,Aluham,ideft,  "  mortuus,  regnauit  pro  co  Hufam  de  terra  Themanorum. 

icaltatus.  InParah-  Qbijt  quoquc  &Hufam,  &  rcgnauit  pro  eo  Adad  filius  Ba- 

omenon   vero  A-  jj-  n-    \x    i        •  lo  ... 

an.id  cft  eiedus,(i-  ^  dad,  quiperculiit  Madian  m  tcrraMoab :  &nomcnciuitatis 

nifir^an";^  nilia  Hor-  '  T^'i«"'  '"  '""  Bafan  iuxia  mrntcin  Galiad  ex  tribu  Mamffc.     b  ^^Ciuitas  icgni  Edom  cll  circa  Gelalenen. 

ei  exalcaci  funt,  an-  cius  Au ith.Cuq;  &  Adad  fijiflet  mortuus,regnauit  pro  eo  Sela 

;quam  Edom  terra  dc  Mafreca  •  Sed  &  Semla  mortuus  eftj  &  regnauit  pro  eo  Saul 

jrum  capcret:  poft 


II 


(J: 


erocieiti. 

Scphi.  Hieron.  Id  e(^,vnipcs.  In  Gcnefi  Scphciid  eft.bi- 
_.:  vcrumquctamenperfchinhteram  .  Bipcsautemdici- 
ir,  quiaa  proccflu  temporis  multitudmefobolis  maiorcm 
fSeaciamhabuerit,quamin  primis. 
1   iitmran .  In  Paralipomcnon  Hamram ,  id  cft ,  rubrica- 
:us,fordidus,  vel  temulcncus.    In  Gcncti  f  Amdan ,  id 
jcft,  concupifcibilis :  fed  vtraque  vnius  hominis  nomina 
funt. 
ia :  lacan.  Rabban.Iacan  filius  Afcr  de  gencre  Horr^orum, 
■   nGcncfi  Acan  nominacur,id  ef^,tribulator.In  Paralipomc- 
)nlacan,  idefl,tribulacus ,  varijsenimeucntibusnomina 
;ommutantur:vt  varia  myftcriafignificcntur. 

Denaba.  Ciuitas Halafilij  Beor rcgis  Edom,  pofiqucm 
cgnauit  lobab .  Efl  tamcn  vfq;  hodie  villa  Dcnaba,  in  ofia- 
10  mibario  Areopoleos ,  pcrgcntibus  Armonem  ,  &altera 

Denaba 


uida  veflimentaeius  cx  Bofor. 
i  Themanomm  .  Thcman  regio  a  Themam  filio  Eliphaz 
fortita  vocabulum .  Ell  vfquc  hodie  villa  Theman ,  difians 
abvibcPctraquinquemilibus,  &  vbi  Romanorum  mili- 
tum prxfidium  fcdit,  de quo  loco fuit  Ehphaz rcx  Thema- 
norum:  vnusquoquefiliorum  Hifmael  appcllabaturThe- 
man.Sciendum  aucem  quod  omnis  Auftralis  rcgio.Hebrai- 
cc  Theman  dicitur. 

k  Madian.  Ciuitasa  minimo  filiorum  Abraham ,  &Ce- 
tura; ,  fic  vocata .  Ef^  autcmtrans  Arabiam  in  dcferto  Sa- 
racenorumcontraOrientcm  maris  rubn  :  vnde  vocancur 
Madianxi ,  &  Madiana:a  rcgio .  Filia:  quoque  foccri  Moy- 
flfilizMadian  dicuntur,  fed  hzc  alia  puicas  eft  Onony- 
mos  cius  iuxta  Armonem  >  &  Areopolim ,  cuius  adhuc  rui- 
nx  moDflrantur. 

a  I{obobeth. 


D 


n. 

dicitcam  feptemfi- 
lios,  &:trcs  filiasilli 
gencraffc,  qui  cxtin- 
di  funt  in  tcntatio- 
ne.Scd  ci  fanato  rcd- 
didic  Domir.us  om- 
nia  duplicia ,  &  itcm 
fepccm  filios ,  &  cres 
filias  prxdiAa  vxor 
gcnuit:quorum  rvo'* 
mina  eadcm  fucriac 
qux  priorum ,  id  cii, 
Eliphaz,Armoe,Dia 


ccluth ,  Thelon .  Fi- 
1  larum  vero  Meru  , 
Lizath,Zel!. 
h  Bofra,  &c.  Qua: 
efl  Bofor  ciuitas  la 
deferco  trans  lorda- 
nem  in  tribu  Ruben. 
AppcUatur  8<^  alia 
Bofor  ciuitas  Efau  in 
montibus  Idumsz, 
de  quadicitur,  Ful- 


I(a.<j.a.' 
fecu  ndu  LXX. 
Thenua . 


F 

Madiaa. 


Exo.a.c. 


NICOLAVS   DE   LYRA. 

sncrationes  Efan  (jux  erant  dimittendAy  vt  qu£  expoftt£  fuerunt 

kncf.  trigeftmo  fexto ,  tamen  ad  mteUe£lum  fcquentium  aliqua  funt 

icbreuiter  repttenda.  Trimumeji,  qubd  eadem  perfona  in  facrx 

:riptwafrequcnterpluribM  nominibui  nominatur,ftcut  Efau,  Seir, 

dom ,  funt  nomina  eiufdem  hominit .  Secundum  efi ,  qucd  idcm  no^ 

len  aliquandovariattir  in  principio,  velin  fine,  ftctu  Choniasle- 

honias  lechoniahu ,  idem  nomen  efl  bic  variatum .  Et  ex  his  con- 

n^u  qu';dvna  perfonaaliquando  putanturdu*:  quia  vnumnomen 

'is  in  vno  locofcripturx  exprimitur ,  &  alitid  in  alio,  vcl  quia  idem 

lomcn  in  plunbus  locu  ponitur,  tamen  variatum  modo  prxdiBo. 

^cnium  efl,  cjuod  Horrai  habitauerunt  in  terra  Seir,ftue  Idumxa  an- 

^-  Efau ,  &filios  eihs ,  vt  habetur  Deuteronom.i.pofiquam  autemfi- 

Yfau  in  terrailla  dominatifunt ,  primtfucrunt  ibi  duces ,  fecundo 

<c{ ,  &  iteium  regnumfitit  reduilum  ad  ducatum ,  ficut  plenius  di- 

':on  fuit  Gcncf.  irigcfimofext» .  Trimo  ergo  defcribuntur  hic  gene- 

:t!ones  Efjuanterrgnnm.  Secundotemporcregni ,  ibi:  Ifiifunc 

ivCgcs.  Tertio  tempore  ducum ,  ibi:  Adad  autcm  mor.  ^d- 

hhc  primo  ponuntur generatioiies  Efau anteregmm .  Secundo  genc-^ 

rniiunes  Horr£vYum,qu(  futrunt  ante  Efau  incipicndo  a  Seir  Hurrtco, 

a  (fuo  Idumi.a  drnortanatafuit terra  Seir.  Circa  primum  dicii,  Filij: 

de^da  vxorefua. 

1  R.ihucl.  DealiavxorefuanomineBafemath. 

2  khus.  Qnivocatur lehus.Gcr,ef:^6. 
^     Ihclon.  Qjiivocatur  leLam.lbidem. 

4  EtCorc.  Ijlns quatuorhabuit Efan de Oolibamateniavxore . 
Iilij  F.li.  Scquiiur. 

5  Thamna,Ama.  Dicuntaliqui  quod  ThamnafHtt  concubinn 
i.lipha':^,  vividetur  habeti  Ctnej.tr  iirfimofexio,  comi^HtAturtamtH 

hie 


hic  intcr  filios  Elipha:^,  eo  qubd  fuit  nutrita  indomo  eius  cum  filijt 
fuis  ,  &  ad  oflendendum ,  quoddeea  natus  fuit  .Amalecqiiiimme- 
diate poH  eam  neminatur .  Toteft etiam  aliter dici.quod  7  harrma  eil 
nomcn  gquiuoium  admafcultm,&  faminam.  vnde  diciiur itifra  dux 
Thamna,eod.cap.  &  ficponitur  hicpro  mafculo  inter  alios  filios  Eli- 
fhax^Genef.autem  trigeftmoponithr  proftmina: vbi  dtcitur  :  Con* 
cubinaEliphaz. 

6  FilijScir.  Hic  confrquenter  agitur  de  gencratione  Trincipum 
qui  dominati  funt  in  Idumxa  ante  Efau ,  &  filivs  ciits .  v/idc  ific  Seir 
fuit  de  genere  Horraoru»} :  &■  ab  illo  denominatafuitterrailia ,  ter- 
ra  Seir . 

7  Soror  autcm  Lotan  fuit.  iflafuitconcubinaElipba^i^.deqtkt 
pr£di£ium  cfi, 

8  Filij  Scbeon  Aia,&:  Ana.  Iflc  efl .^na  qui inttenit  aqiias cali- 
das  in  folitudvie  ,vt  habctttr  Gemf.l6.&  ibidcm  fuit  cxpofitum. 

9  Ifii  funt  Regcs  qui  impcraucrunc in  tcrra  Edom ,  antc- 
quam  cflct,  tCC.  Hic  agitur  de  l{f'gibus  dcfcendciitlbus  ab  Efau.  &• 
hoc  fit  fpecialitcr propter  hnnorem  ifaac,  vt  nfled^tur  rcges  ab  co  pro- 
ce(fif]'j  nofolum  pcr  lacob  de  quo  defccndit  Dauld,fcd  etiamper  Ef.tu. 
Dicunt  etiam  Hthrdii ,  </uod  ifli  rrges  de Efau  defcrndoites  regnauerut 
vfque  ad  tempus  Dauid,qtd  fcticfibildumxam  tnbic.vi  <m,vthjbe- 
tur  z.Rj^g.S.  &  aonulit  ab  eis  nomcn  rcgium,ptnens  ibi  cuHodcs,ftue 
pr4efcSii)S,r)ui  rcdderent  ei  rationem, 

10  Etrcgnauitproeolobab.  Diciint  aliqui qmdlfl^fuit lob 
ficut&prxcedens ,  Sed HcbrAi dicHm contrarinrn,  dicer.ttsqnodde' 
fcendit  de  J^achor,vt prxdiQum  efl,  &  hoc  videturper  hoc  f/nod  lob 
aliter  fcrihitur  in  Hebrxo  ,  quam Iobab,quia  iiumen  lob incipit  per 
jllcph  litcram,lobab  vero  per  lud. 

II   Etrcgna.  iflceflaliusabeoqui  fuitrexiulfracl  anteDauid, 
iftcmmfuttIdMmxHs,&ilUluda:us. 

X    Mcerabcl. 


1023        Glorord.  &NicolaicleLyra.        \oi^ 


^  a  B^hnboih.  Vrbscft  a  JcRohoboth.quiciuxta amnem fira cft.MortuocjueSauI,rc- 
A  iuxcafluuiu  vb,  crat      gnauit  procoBalnnafiHus  Achobor.  Scd&hicmortuuscft, 

a  f rj.Tcifuus.  ^^Ailad  hic  corididitvibcin  rluu  in  lej;  o  K  Cat  rlctua. 

&  regnauit  pro  co  Ada'd :  ciiius  vrbis  nomcn  fiiit  Phai ,  6c  ap- 

•  f  Bcnijnius  D  -mini.  b  fDifpc!>l'atncij.  c  t.\aiificis. 

b  pdlataeftvxor  eius  Meetabel ,  filia  Matrcd,  fihx  Mezaab.  » 

c  Adadautcm  mortuoduces  proregibus  in  Edom  cflecoepc-  x 

d  rant.  DuxThamna,dux  Ahila,duxlecheth,  duxUolibama,  j 

dux  Ela,dux  Phinon,duxCcnez,dux  1  heman,  dux  Mablar, 

dux  Mai^dieljduxHiram.  Hiduces  Edonu.  4 


rcx  Kdoni,  &:  vfq;  ho 
dic  c(i  prxiidaj  Jii  rc- 
gionc  C.-ib.ilcnn,  & 
viaisgrandis  ,quilic 
voc.i:ur. 

b  MatredfiHx ,  &  cat. 
Du.x  matrcs  hic  nu- 
nierancur,.nd  ligniri- 
caiidiiin  mvilcriuin , 


vc  atirifcx  gcnuilL-c 
difpcnf.Kiicccn,&  di 


fjcufli  locutio,cj  f  d 

nn"Kia,6.:gratJ.^ni{X 
prdincrecur  gi'\ncrt| 
mco'dil->usaufiiroiu 
c  D/icn,  fc.  Notaiv 
clu  quod  uiius  rcgc^ 
(tixit  dc  Edoiv\,  pc 
Hca  ducescum  prui 
lucrfictcjuorum  qiiai 
clan\  matics  noj it:  v 
<.)c)libam.i,5(:Than; 
d  Duxylhitj.AhiAn 
Generilccitur,cuiii' 


B 


-fGener.20.8c 

jo.a        • 
Li.  qu:eft.  fu- 


Hiei"'»"- 


Ijpcnfacrix  Diii bcnignicatc,^a  cx  jpfundicatc  fcnfus  nafcicur       intcrprctatio  cleuatio,in  Paralip.Aliha,id cli,fupcr cam 

f^cunda 
N  'I~cmrA  V  S    D  t    L  Y  R  a" 

I     Mcccabcl.  JnHebrxohMtiir.FiliaMei^ahab:&f"iatinHe- 


hr.to  cuim  aHrHm.6-  per  hoc  defiv^n^tur^  tjHodpaier  ijliHifuit  diuis  in 
p"ffi!iione  auri,t,t  dicitglof  Hi  braica. 

2  AdadiKi.  Hicdefcribuniurduces  Ed')m,rcgibns fuccedentes. 

3  Du X  Th.mi.  D  cuit  aitjtii r.md  Tl^ani>ia,&  Oolibamafunt  no' 
mina  mulitrum  qfiieponuntm  intcr  nomina  ducum,  proptcr  ahm  rlr- 
tut  s  tfHosfeccru  t.ficut  &  Dclbora  ititcr  Tudices.,y>t  hahcturludic^. 
Sed  hucf.iit  irnprob.ttum  Ccnef.  5 6.  qitod  Thamna,p-  Oolib^ma,  <jua 

fucumt 


fuount  imtlicres,pr£celfcrurit  reges  qHifucrwit  in  F.dxin.  f  oamna  a. 
tem,&  Ooi:-ban:a  ciuiponuntur  hic  inter  duces^ftcritnt  pojl  illos  reges  ^ 
vtpaiei  in  texiu.Et  ideo  dicendum,cj,  hicfunt  nominavirorum.Gcnrj  r 
vcro  3 G.fniitnomipa  mulie-iHm^qwafunt tcqniuoc.r ad mafculum.,  t  \ 
faminam,  vtprxdi&umefl.  jilinHi  vero  Hehrxi dicunt.,(j, fmt nomi 
naciuitutw>i,vel rcgionum,vtfit  fenfns  i  Dnx Thamna,  id efl,  ciuita- 
tis,vcl  regionisftc  nominatJt.&  ftc  de  alusjed  tcxtus  non  videlur ben< 
ad  hoc  concordaretvnde  conclnditHr  infinc. 
4    HiducesEdom.  ScilicctprxnomiHOti. 


A     D     D     1     T     1     O. 

Addiciones in  Jibros  Paralip.  incipiunt  i.Paralip.  i.  c.  vbi 
dicicur  in  pofiill.  Ipfegcn-nt H^bir,&c. 

Hcbrxi  non  funt  dcnominatiab  Hcbcr  filio  Scm  ,  nccab 
aliquo  alib  pr.ccedcncc  Abrah.im  ,  fcd  nominantur  Hcbrxi 
ab  ipfo  Abralnm,  non  rationc  proprij  nominis ,  quia  fic  di- 

ccrcntur 


ccrcncur  Abra:icum  A  eph  m  prmcipio,  noa  autcm  Hc- 
bra'i  ,cum  Ain.  Racioauteni  huius  dcnominacionis  h  \hi 
tur  plencfiipcr Macth.ii.cap. in additione  i.vidc ibi.V:  i 
rcplicam  gencralcm  poli  50.  cap.  fccundi  totius  huiuspuli 
tam  :  vbi  proprx-fcntic.&cius  additioncicplicacoradcot 
rcttorium,  Giincf.6.c.fe  rcmittit. 


C  A  P.    1  I. 

iVi  autem  If- 
rarl,  -J*  Au- 
guff.Duo- 
dccim  filij 
Ifacl  in  Mcfopota- 
miadicuncurncid,  vt 
pcr  fynccdochen  in- 
tclligacur,  quiaBcn- 
iamin  propc  Bcthle- 
hcrn  n.ntuscft  longo 
tcmporc  pfjft  rcditii 
patris  cius  .1  Mcfopo- 
tamia-  Scdquiama- 
iorcoru  p.irsibi  nara 
fuicdicuncuribinati 
b  .Ach.trcui.  Achar 
qui  &  Achan  in  lo' 
fuedicicur,idGft,co- 
lubcr 


luberinfidias .  Aclin' 
turbatus.  g.a  pcr  au  .1  p 
tiam  infidiabatur  tu 
to  aliquid  rapcrc  u 
anathematCjdcprch 
fus  in  fcclere  Eui  b.u 
cftinvkione.  Myft; 
ceinnuens,  quuqii  jGj 
poiifideiindumena 
conucrfationis  f^ii 
lariscultuminducir 


malus  coram  Domino,  &  occidit  eum.  t  Thamar  autenurus  *   quafipalliuni  dcmi-  q^ 


A     P.         II. 

1    f  Duodectm  filij  Ucob. 

Ihj  t  autem  Ifrael,  Ruben,  Simeon,  Le- 
ui,Iuda,I{rachar,&ZabuIon,  Dan,Io- 
feph,Beniamin,Ncphth3!i,G3d,&:  A- 

a    fDchisplciiilMnie  inGener.fi'iptume;l.      b  f  Vel  Anan. 

fer .  Fihj  I uda,  Hcr,  Onan,&  Scla:  t  Hi 
tres  nati  funt  ci  dc  fiha  Sue  Chananiti- 
dis .  Fuit aute  Her  primogcnitus  luda; 


a    f  De  liis  (juoqiie  in  CcieJi  fcriin.i  funt. 

eius  pcpcrit  ei  Phares,&  Zara.C  'mncs  ergo  filij  luda  qoinque. 
Fihj  aute  Phares,  Hefrfn,&  Hamuh  Fihj  quoq;  Zara:,Zamn,  i 

TAlias  Cpinan.  a    f  Alias  Darda. 

'^      &  Ethan,  &Eman  :  Calchol  quoquc,  &  Darafimul  quinquc.  ^ 
-  t  Filij  Charmi,  Achar ,  qui  turbauulirael,  &peccauitinfurto  » 
anathematis .  Filij  Ethan,  Azaiias.   t  Filij  autcm  Hcfion  qui  fo 


thematc  to!];- .  Tx 
quoq;  de  zy< 
tetollit  Icricno,  ,1! 
h^rcticorum  dogir, 
ta,  vclf^ciilariiiliccj 
rarumfupcrHiciolaij 
Ecclcfiainducic.licl 
eltcnimrriiul.iaurc 

4 1^'^"-  ^'' 


N  I  C 


O  L 
C 


V  s 
p. 


D  E 
IL 


L  Y  R  A. 


iTnllij  autcm  Ifra.  Hic  confequen'er  dcfcribittir  gencratio  ipfius 
Jl  faccbiCjH-cfiiittcta elc&a in dnodecim Tariarchis,vt per ludam 
Tatriarcham  perueiiiatur  ad  I{egnum  D<iu;d:dc  quo  efi  principaiis  in- 
tcntio  hiiius  libri.Trimo  ergo  agitiir  de  ditiagcnerationcper  Tatriar- 
ehas.  &  primo  defcnbiturordv gentrationurr.  ipftus  ludx,  co  q, deipfo 
defcendit  Daiiid-.de  cuins  I^sgno  principaliicr  intenditur.  Secnndo  Si' 
tneonis,quipartim  habitaut in  forte  Iiidtc  in  medio  ^.c.ibr.Et  filij  Si 
irKO.Trriio  B^'ben,&  Gaad,&  dtmidixiribus  Manajfc,cjui fmid ha 
bit>iueriint  vltra  lordancm  c.  5.  Qunrto  ipftus  Leui,  c.6.  Q^into  ifa- 
cha^,  &  T^'phthali,  &  M.in^iffc,  &  Ephraim ,  &  .Ax^r  (]ui  nftdui 
etant  extrafortem  Iuda  S.c.Se.xto  ipfiws  Beniamih  cS.Circapnmum 
dcfiribitnr prim.t gencratio Ittdx  vfq<iead  Dauid,  &  fratns e,us.  Se- 
cundo  gcneratio  ipfiiis  Dauid  c.  j .  Tertio  rcuertiturfcrtpitna  adgjc.e- 
rationem  Indx  al  qiia  addetdo  r .4.  Circapriniumprxniittitiit  ducde- 
cir/iTatriarrha>umgeiieratio,ctmdicitui:  Filij  autcm  liin.&c.  & 
fat:!  inera.  Sscundo  dtfcribiiur gencratio  Ih<Im  Tania-chx  utut  diii' 
tur:  Filij  lud.i.  Etprimoipfi-is  immediatcfscnndofliorumciiisfibi; 
Fili)  .lutcm  Ph  ;rcs,&c.  Ciicapriinumduinn; 

3  Filij  luda.  Her.  On;ini.  ifiiduofiieruni  mortuifinclibcrfs,  co 
qund  fneruntmalicoram  Himi/io^vt  habetur  Gfnif,}i. 

)  Hi  trcs  nnti  funt  dc  fi.  Ex qun  dicunt  aiiqui ,  cp  Sue  efl  nomen 
yxoris  tpfiAs  Tidx.fcd  hocfnit  hnprnbaiiim  Gcmf.  5  8.  &  o{ie>'fiim.,q, 
nomcn  efi  patri  •  7«  xoris  Iudx,&  proptcr  hoc  dcbct  hic  poni  Chananiti- 
de  rcfcrauio  adfilia  Snc^ffuxfKit  v.xor  Iudx,&fuit  degencre  Chanaa. 

4  Tliamar auccm,&:c.  i^-^ox conccpit  de foccro fuo fin.ulai fc cjfe 
tneretiicT\ eo 'jtioa iniufle detiiiebatur in  vidnitate,vt habctur  Gcn.}i . 
J     f  ilij  4«W  ?'m,H{(  a^itHrae^cnfWmcpiimfa  iud.f,er  prinM 


ipjius  Thcits,&  Zarx.Secundo  filinrum  ipJoriKt.:btji'A\j  Cli.»rui 
Circapyimtm  dicitur-,  Filij  aurcm  Pharcs,&c.  Dicnhicgi.Hibra 
f <r,  quod ijit  quatuor vltirni  funt  iiU  iidem ,  dc qu  b:is  dicitur  j .I^fJ" 
quod  Salmion  cratjapicntior  Ethan  Et^  aitiX,  G  Ewam,  &  Chalcc 
&■  DarafiiiusMahol.Sedgl.Hi.braica}iipcrloitm  ilium  ^.I{pg,4.d 
cit^quvd  illi  quatuorfuerunt  Leuitx,  &  camores  in  domt  Dofr.ini;  /., 
aulem  quatuor  hic  notali  fuerunt  dc  tribu  lHda,difcendcntcs  ab  ecf 
Zaram  plium  eius,vtpatit  in  tcxtu.llli  autcde  trihu  luda  non  advii 
tibantttr  in  domo  Domini  ad  officium  LenitarHm,  Ite  illi diciiniurU' 
MahoUifti  verofilii  ZarX.  l.xquibnsp,;tet,qU'd  tjiijtnitaliiahi.i: 

6  Filij  Char.  Hic covfequcnter agiita- dc generaiione fiUcrtiml i 
res,&  Zarx.  &primo dt  genrratione Jiliortim Zare.fecundo degin 
rationefiHorKTfiThares^ibi:  Filij  autcHclron.  Ciicapumimdic 
r/f> :Fili!  Charmi. quifuitfilius Zabdifilit Zari,vi h.iiniHr  U,ji-r 

7  Acliar.  ifle  lofue  7  vocaiur  .Achar:  proui  ihi  plcnins  fnit  njh 
fi  m,&in  alirjHibus locis  voi  attir  .Achor.  Idim  enim  nomen  Hibn 
cumfreqticnter  variatiiy.,vt  d  ^tm  eil  cap.pt  fccd. 

8  Qni  turbauit  Ifracl, ,&:c.  Fnrando  rcm  confccratam Domin 
vthabctnr  Iijiicj.  j 

9  Y'\\\]Ei\\an.  QuifitltfiliHsZarx. 

a  AzariaSj&rc.  Hoc  exponitur  dnpliciter.  Fnomndoijuodponit. 
I)ic pluraU  pro Jingulari ,f.Jllii  profilius.  .yilio  niodo,qubd licetfili 
.AXarias  tanquam  principali'cr  nominctur.,tame  .iliijiatres  eiusfub 
tciligtintur:quia  atror  huius  Librt  hrcuiter,  &  quaft  clnoniceloquitu 

10  ¥\\\\z.\.\tcn\\\^(i:on.Hicconfiquentcragiturdcginerationedi 
rumfiHorwm  Vhares  diffrfiM.&prim»  dc  gcnerationc  Hefion.  deqi 
defccdtt  Dauid.fecundo  dcgeneratione  Caleb,  quifafla  notabtliafeii 
Vt  habetiir  in  lib.Iofue,&  ltb.lHdicum,tbi:  Caleb  vero.  Ciycapriniu 
didtHn  Filij  aui  Hcfron  cjui  nati  funt.  ijle  vocatur^imMaf. 


loij      I.Paralip 


Cap.  II. 


1026 


%  luailentofcimoncaptata.HancfiiracifuntAiius,Mnrcion,  Nathamaddii£tiiseftad  S.imuclciTi,qii/&:  ronathaui ,  qui  D 

A  &: alij  qiii philofophorum  fcdam  no rede conati  func  iiidu  pcrcuflTic lconcm.Et fcicndiiin  quod  vbi  propheta  vocatur, 

cerc  in  ccclcfiam.vc  multi  per  cos pedrent .  Ideo  abiedti a-  Natham  fcribicur  non  lonalhan. 

ceruo  lap;du,i.  mul- 

ticudinc  pcccacoru  3  natifuntei:  lerameel  &Ram  &  Calubai.  Porro  Ram^enuit 

Aminadab:  Aminadab  autcmgenuit  Nahafbn,  principenlio 

a  T  Ide.l.pix  111  Ruth  verodicituiS.iIf>;iion  id  cft  paci ficus. 

rum  luda  Naha{onquoquegenuicSaIma,dec]uoortusefl:Bo- 


cxtincli  funt 

a  Cij//(W.idef},canis 

incus,qui&;Calcb. 

idcfl,canis,vnusde 

exploratoribus.Hcf-  ^ 

roquoque  6»:  lcpho 

rcidemeft.vndcCa 

g  lcb  ilius  Hcfrom,& 
ac-j.iando  films  le- 
phonclcgitur. 
b  Ifaiautimge.  Inli- 
bro  Ilegum  dicitur 
habcrcHai  odn  fi-  c 
lios,  in  Paralipomc- 
nonno  ampliusqua 
feptcm .  Scd  dicunt 
HebreiNathampro  j 
phctam  film  Sama , 
(vclSamaa,vclSim- 
iDaa)filijIfai,quem 
in  locuin  filij  cduca- 
iiit  &  nutriuit  inter 

^  filios  numcratu .  In- 
tcrfiliosquoqucKai  c 
Narham 


c  le^her.  Fn  Rcgum 
Ictbra  Ifraclitcfr.fcd 
mcricorum  qualicas 
diucrficaccm  nomi- 
numfacic,  nalcthra 
rcliduum  intcrprct.i 


oz,Booz  vero  genuit  Ubed,c]ui  &  ipfc  genuit  Uai.t  Ifai  autcm  »    tm\  Icthcr  v,  10  mo 


tertium 


genuirprimogenitum  hliab,  recundum  Aminadab 

a  f  Alias  Samma.        f  Alias  Sauiaa. 

SimaaquartumNathanaeI,quintumRaddai,fextum  Afom, fc-  ' 
ptimum  Dauid,quorum  forores  fuerunt  Saruia  &Abigail,Fi{ij 
Satuix, Abifaijloab  &  Afahel  trcs. Abigail  autem genuit  Ama- 
fa  cuiuspater  fuit  lecher  irmaciites  Caleb  vero  filius  Hefron  ac  * 
cepit  vxoremnomine  Azuba,dequagcnuitIerioth.  Fuerutq;  ^ 
fihj  eius  lafer  &  Sobab  &c  Ardom.Cumcj;  mortua  fuifTec  Azu- 

a  t  Poftqu.im  inortua  ell  Aziiba  de  Ei>hrata  nati  funt  filij . 

baaccepitv^oremCaleb  Ephrata,qu;cpeperitei  Hur.  Porro 
HurgenuitVri.  Sc  Vri  genuic  Befelecl  .   Pofl  hjccingreffus  7 

a  f  Filii  ManafTc  filij  Iofeph,qui  vltra  lordancin  acccpit  lia:rcditatem  in  tena  Galaad  . 

cfl  Hefronad  filiam  Machirpatris  Galaad,  &:  accepit  eam  « 

cumefTctannorumfexasinta:  quaipepericei  Sesub.  Sed  Sc-  "   qu-cabipfo  nomina 
1  •    T   -        r  /T  j-       •    •     •  •    ■  •  t^func,ficucinhbr, 

gub  genuit  lair  .  £t  pofledit  vigmti  tres  ciuitacesm  terra  ,0  ludic.lcgicur. 

Ingrejfus 


t  i.Re.  tf. 


Hicron. 


dir!iinrcfiduum,&: 
refiduo  iungicur  If- 
rachcis  modico  rcli- 
duo  Ifmaciitis . 

d  Ephr.ir^.    H.cc<*f}^  

Mariaforor  Movii,  Kabbanu». 
matcrHurpatris  Hu 
ri.Aui  B;.-fjlccl.  Hur 
vCioefiqu'cum  Aa 
ron  fulhncbat  man' 
Moyfipugnacclofuc 
c  lair.  Hrc  iudcx  fuit 
polfThoIa.&iudica 
uiclfraci.  2.2.annis, 
habensfilios.jo.pri- 
cipcsciuicacum.  30. 


Exod.i/.c, 


a 


IuJio.10.3. 
F 


NICOLAVS    DE    LYRA. 
1  £rC.j/(k.if}ccn-Calcb. 

a  Bonjpe.grn.Obed.  Trcs  fuerunr  Booz.auus  pacer  U filius,  fi 
cuc  fu!t  dcclaracum  pleniu?  llurh  vlt.&:  Mac.  i.  &:  compre- 
henduntur  hic  fub  vnonominc .  quorum  primus  fuic  filius 
Salomon,Tcrtius  vcrogcnuic  Obcd. 

3  Septimum  Dauld.  Coutiarium  vidctur  i.Reg.i(5.  &  17.  vbi- 
dicitur  cj,  Ifai  habuit  odo  filios,&:  D.uiid  fuit  vlcimus,  iV  fic 
fuito-tauus.Diccndum.cj,.  i.Rog.intcr  filios  Ifaicomputan 
turlonarhanfiliusSimnuafratris  Dauid,qucmlfainucriue 
rat  intcr  filios  fuo?,&:  cumadoptaueratin  fiiium,&:  fccun- 

<lum  hoc  dr  oflauus  filius.  Hic  autcm  cnumcrantur  folum  fi 
lij  Ifai  natura)cs,&:  fic  Dauid  cfi  fcptimus.Sequitur. 

4  CuiHspa.fuit  leihrr.  Dicunt  aliqui  Hebrci.q?  ific  lethcr  fuit 
■dcfilijs  Ifniacl,fcd  dimifi[a  Gentilitaccconucrfus  fuic  ad  ri- 
tum  luda:orum.rccinuic  camcn  libi primum  cognomcn.fic 
Mar  i4.a.vocacurSim6Icprofusqucm  dominus  curauerac 
a  lcpra,tamcn  rctincbat  fibi  cognomen  leprofi.  Alii  dicunt, 
<^,  fuit  ludcus  natione,fcd  iuit  ad  pcrcgnnandum  in  terram 
ll"maelicarum,ficuc  Elimclcch  in  terram  Moab ,  vt  habctur 
Ruth.i.&:indctraxicilludcognomen. 

5  CjW.Hicconfcqucntcrdcfcnbunturgenerationcsipfius 
Calcb.&:  diuidicur  in  crcs  parccs ,  quia  primo  dcfcribic  parte 
gcnerationisCalcb.fccundo  reucrtitur  fcripcura  ad  dclcribe 
dum  gencrationem  Hcfrom,ibi,  Toji  hxc ingref.cfl  Hefrom,  vc 
indctranfcatadgcncrationcsaliorum  filioru  Hcfrorr,  ibi , 
"^axifimt  tiutem. CitOi. primum  dr,  Calcb  ve.fi.Hcfro7H,&c.  Di-  , 
citgl.Hcbraicafupcr  i.Pa.c.i.cjjCalcbhabcbat  tacum  odto 
an.quandoacccpit  ifiam  Azubam,&:gcnuitex  ca  lerioth  , 
<jui  natus  cfi  nono  anno  xtatis  Caleb.  Quod  no  vf  fatis  con 
iicniens,q,  in  tali  a;tate  genuifiTet  Calcb.  Et  quia  tuc  tardius 
accipicbaiit  vxorcs  viri  quam  modo,  Scd  hoc  inconucnies , 
&:flliaquxfcquuntur,dicuntHcbrxiad  faluandumlicctma 
]c  fccundum  verum  intcllcdlum  fcripturs.&:  fubditur. 

6  ^ccepit  -pxorem  Caleb  Ephrata, &c.Dic\z  hoc  glolla  Hebrai- 

ca  quam  aliqui  cxpofitorcs  noftri  fcqnuncur ,  &:  m.ilc  (icuc 

crcdo,c},  ha:c  fuit  xMaria  foror  Moyfi,&:  q,  Calcb  lo.annorii 

cxiftcns  gcnuit  cx  ca  Hur,&:  Hur  ot\o  annorum  gcnuic  Vri 

&  Vri  odo  annorum  genuitBcfclccl,qui  fccittabcrnaculu, 

vt  habctur  Exo.?  iSed  in  hac  glo.includuntur  nnilta  incon 

iicnicntia.Primum  cft  dc  matrimonio  Calcb  &;Maria:,quia 

Olcbincxitude  Acgyptoerattantum.?9.annorum.  q,  pa- 

tcr,quiaannofcquenti  mifliisfuitad  explorandum  terram 

vt  hf  Num.  1 3.&:  tunc  fuit  4o.annorum  tantum ,  vt  habctur 

lofuc.  14  Maria autera  in cxitu de  Acgypto erat.pj.annorii 

vclcircitcr.quodprobaturfic.quiaMoyfesin  cxitu  dcAe- 

gypto  fiiic  8o.annorum,vthabcturExod.7.In  natiuitatc  vc 

ro  Moyfi  Maria  iam  erat  i  j.annorum  vcl  circiter,quia  crac 

Jta  magna  &  fagax,(T,  iuit  acl  confidcrandum  quid  accidcrec 

dcMoyfccxpofitoinflumine,  &:fuafltfiii«  Pharaonisvc 

quxrcre- 


quajrcrctur  mulicr  Hebrxaad  nucncndum  cum.vchabetur 

Exod  2.6c  fic  Maria fuit^y.annorum  vcl circitcr,quiidoCa 

lcbfuic.3$».&;ideofiacccpitcam  lo.  annorum  cxiffens,fe- 

quitur q,  tunc  Maria  fuit  (J6.annoruni,quod  eft  fatis  derifi- 

bilc,q,  mulier  tam  fana:a&  prophctilli  &  tamantiqiu  nup- 

fifictaim  pucro  dcceni  annocum .  Secundum  inconucnics 

cft,^ flatim cx ea genuilTct  Hur.tum  quia  fccundum  lutu- 

rum  non  erat  in  eo  vircus generandi,&:  iii  ca  cranficrac  tcm- 

pus  coucipiendi.Tertium  efi  a,  Hur&:  Vti  genuiirenccxi-  , 

Ikntes  odoannorum  tan:iun,nili  ponatur  miraculum  -.qS 

non  vidccur  ncccffarium.Ncceft  vcrifimilc,q, fcriptura ifta 

miracuIatacuifTctin  tribus  didis  gcnerationibus.Quartum 

cft  q,  Bcfclecl  fecilTL-t  tabernaculu  cum  eHez  i o.ann.vcl  pa- 

rum  plus,cum  camcn  Exo.jiJ.dicatur  vir  fapicns,  quod  non 

poteftdici  dcpucro  lo.ann.Qnod  autcmfeqiuturad  pr^di 

dam  glo.patcc  ficquia  fccundum  eamCalcb.io.annor.ge- 

nuit  Hui,&:  Hur.S.annos  Vri,&  Vri.S.anh.  Befelecl,  &:  tica 

natiuitace  Calcb  vfquc  ad  gencracioncm  Bcfclecl  HuxcrLmt 

anniz6.&:tempusinquoHur&:Vri  fuerunc  in  vtsroma- 

triim  fuarum  antequam  cfTcnt  nati.f  1 8.  menfcs  qui  faciuat 

annum&:dimidium.&:fictiicCalebfuiti7.an.&:dimidii. 

Si  igicur  cum  hoc  ponatur  tempus  noucm  mcnfium  a  gcite 

racionc  Bcfclccl  vfqucadciusnaciuitaccm,&:  lo.ann.vLCC, 

eius,habemus  j8.an.&:  tres  mcnfcs.Cum  igicurinccpicface 

rc tabernaculum. i^.witx Calcb,vtdidum efi  fupra . habet* 

propofitum.f quod  Bczcleel  habcbat tantum  i  o  annos,  vci 

parum  plus,qu.ando  inccpit  faccre  tabernaculum, quia  mcc- 

pit  faccre.  ?  p.anno.ipfius  Caleb,menfe  y.vt  dicunc  Hebrari,. 

Igitur  ad  iffa  inconuenienria  cuirand:i,&:  aIiaqu:cpolfent  fe 

quiex  prx'di6la  glofia,diccndum  q,EphrataqiUEhicdicicur- 

Vxor  Calcb  non  fuit  Maria  ftjror  Moii ,  f ki.M:  didiifuic  Exow 

I  y.nec  iffc  Bezclccl  c]ui  dcfccndic  ttc  Calcb.fccic  cabcmacu 

lum,&: pcr  confcqucns quod  Hur ,  Vri >&:  Bi.zclecl qui hic 

ponuncurdcfcendifledcCaleb/ucruncalijabillisqLii  ponil 

tur  Exod.3  i.Iiccc ifii &: illi  fuermt  cle  cribu  luda:  quia  in  e»:. 

dcm  cribu  erant  multa:cognationes,6<:  ftoi-icf^  inconuca-ies; 

quod  induabus  cognationibus  ciufdcm  cribasauus,p.iccr 

.  &:  filius  fimiliter  nominencur  in  vno  tcmporc  vel  diuerfis . 

Ngc  mirandum  quod  dicf um  fuit  Exod.  17  Hur  auum  Bc-^ 

zclcel,qui  fccit  tabcrnaculum  dc  tribu  luda  fuiife  maritum 

Marixrquia  tribus  faccrdocalis &: rcgia  fic commifcebarvtur 

pcr  matrimonia. 

7  voflh.cc  ingrrf.  Hic  rcucrtitur  fcripturaad  defcrjbenduni 
generationcs  Hcfron  alias  a  pra:di6tis, 

8  "P^ifmGa/iajcf.  idcft,dominiGalaad.Eratemmita  magi\' 
in  tcrra  ilIa,quod  vocabatureius  pater, 

9«  Qu^ptpe.  fic enim  debet fcrihi  pcr  b,in  finc,&: non  p:*r p, 
vel  perr^vthabcntaliqui  libri,&  malc. 
I o  Ec  pofIcdit,&:c. Quxritur hie  quomodo  ifle habuitpofleUianeiu 
tmi  Q.4^adiCim  effet  de  trihulnia  expartep^Jtris^vt  tU>lS  efl ,  qn/:. 
Tom.x,  KK  inbits 


loi/      Glof.ordi  &NicolaicleLyra. 

<f  Galaad  .  Ccpitquc  Ge(rur&  Aram  oppida  lair, 
^  &Canath  &  viculos  cius  fcxa^mta  c 

n  Y  ro.)  mocirni  f«nit  C*lct>  iocuuii  £bi  EphniimYcJ  viniin  ia 


lOiS 


QnrO.  ia 
t.l^aiip. 


ciuitatum 

Argyptoaumde 

OmncsilUfiliJMacnirpatrisGalaad.  Cum  au- 
a  in^reffMteji  cdtifMd     jgtn  mortuuscirct  Hcfron »  I 

fc.Idci,.ovo  '  inSrcflus    eftCalcb   ad  E- 
caturCalcb  Ephnta,     phrata:habuuquoqucHcl-  » 

OUia  f  »  i  VJrEphratC.  »  1  V,rum  l..tci  c.xicr«: .."  poil  ciie- 

J,    .  j_      _     cr  iuT»oif«.noncuMicnicioit«nd.iur. 

!S,7;x.'r:nn«     r<mvxorcm  Abia.quarpc, 
babuiirc,qiuiuloac-     pcrit  ciAshur  patrcmThc- 
ccpitvxorcm  filiatn      fouiu». 

"      h  cune.N.nti  funt  autcm  hlij  Ic  4 
ramcclprimogcnitiHefro,  $ 
Ram  primogcnitus  cius  & 
Buna&:  Aran  &  Afom,  &  6 


Mjchir.  vt  moiinrc 
turpcr  aiinonim  nu- 
mcnini ,  8^  dc  Arcy- 
to  i!lum  cgrdUim 
hiirtc,&:intcrramrc 
pronuflionis  vcnif- 
fe,quiaa  vigintian- 
nis  &  fupra  ad  bcllu 
dcfcribcbantur  vfq-, 
ad  annum  fcxagcU- 


Achia.  Duxitquoquc  vxo- 

rem  alrcram  Icramecl  no- 

minc  Atarajquc^cfuitmatcr 

rnum.'Abannoicx.i-  ^  Onam  sed  filiiRamprimo 

gcrimo&  Lcuira:  mi     jreniti  Icramecl  fuerunt  mo 
nilkarc,&  militcs  pu      &  ,  ,  ^,,„ ,<„„i„  ,,;„  ,oa„im. 
gnarcdcimcbant.vn     ^^  Yhim  Sc  Acar.Onam  au- 
dc&:  Romani  cosc-  1    1         ri-       c        •  o 

tem  habuit  hhos  Scmci  & 

lada.  Filij  autcm  Semci  Na- 

dab&  Abifur.  Nomcnvcro 

t  AluiAtigsil. 

vxoris  Abilur  Abihail ,  qua: 

T  Aliaj  Ach.^bon.aliss  Aahobban. 

pcpcrit  Ahobban  &  Molid. 
Filij  autem  Nadab  fucrunt 
Saled  &  Apphaim.  Mortuus 
eltautem  Saledabfquclibe 
ris  Filius  vcroApphaim  lefi, 
qui  I  efi  genuit  Scfan.Porro 

f  Alias  Ali2:a;,aliai  Olai. 

Scfan  gcnuit  Oholai.  Filij^ 
autcm  ladafratris  Semeilc 
thcr  &  lonathan .  Scd  &c  Ic- 
ther  mortuus  cft  abfque  li- 
bcris .  Porro  lonathan  gc* 


nicritos  vocant  ,qiii 
iS  milirarcdcficrunt. 
b.  X^tifun:.  H.iv;k- 
nu5  fcriptor  hifioria: 
tcxuit  g;cncr.itioncni 
duorun»  filioru  Hcf- 
ronduorum  poflcrio 
rum ,  idcft ,  Ar.im  &: 
Calubai ,  dc  quibus 
prius  narrauit,quiarc 
giam  6c  faccrdocale 
Q  quoqumodo  voluit 
innotcfccrc  dignira- 
tcm.Nrincafic.id  pn  d 
inogcniti.i.Icr.imccl 
gcncalogiam  rcdic . 
c  Onam,  HicabOn.1 
filioludx  nomcnac 
ccpic  >  fcd  ditfcrunt, 

?uia  pcr  Nuni  filius 
^.....  ^^^y  ^l'"^  Icramccl 
"*"  "   pcr  Mcn  fcribitur, 

d    Sefam .  Hunc  Hc- 
brari 


braji  dicunc  cflK.'"Eli-  I 
niclech  viriim  Noc- 
mi  n.icrcmM.ihalom 


nuit  phalcrh  &  Ziza  .  Ifti 
fuerunt  filij  Icramecl  primo 
8  genitiHcfron  .  Scfanautcni     &  Chcliom,  &:idco 
non  habuit  filios ,  fcd  fihas     fc^-ipt'"--!. '"  fcqnenci 

„    -  .  businnuicqijodSe- 

&  fcruum  Acgyptmm  no-     fa„  non  h.ibucnc  fi- 
minclcraa.  Dcditque  ci  filia     lio.s,fcdfili.is,q.aduo 

(uam  vxorcn ,  qux  pcpcric     ^''.rruffc''"-- 
ci  Ethci.Ethci  autcm  genuit 
Nathan,&  Nathan  genuit 

a  ^  Alijs  z:.l>ad 

Zabad 


Zabad  aufem  gc- 


c  Hebron .  Cuiitas  in 
qua  rcgnauit  Dauid 
fcpccm  annis  ance- 
quam  rcgnauic  in  le- 
rufhlcm  .  Signific.ic 
hxc  loca  nomina  ac- 
ccpjllc.i  poftcnsCa- 
Icb,  qui  Hcbron  &:  fu 
burbanaciusin  tbrcc 
acccpic. 


a  ^  Opal.el. 

nuit  Ophal ,  &  Ophal  ge- 

niut  Obed,Obcd  genuit  le- 

hu ,  lchu  gcnuit  Azariam  , 

Azarias  genuit  hcIIcs  ,  & 

Hellcsgcnuit  Elafii,  Elafa  gnuit  sifamoi,  sifa- 

moi  gcnuit  sellum  ,   sellum  gcnuit  Icamia  , 

Icamia  autem  gcnuit  Elifama^  ..Filij  autcra 


a  Tlieram 


f  Vel  lciamel,y»l  Melis  vel  Muhci.vcl  Muiieli, 
cl  Mehel. 


Calcb  fratris  Icramcel  t   Mcfa   primogcn 

f  Koinen  loci  a  c;uo.ziphei  nui  dixciant  Sauli:  Nonnc  Dauid 
aLfcondituj  cit  apud  nos. 

tus  cius  ,  ipfc  cft  patcr  Ziph ,  &  filij  Marcfa  pa- 

a    ^Ciuitatis. 

^  rris  Hcbrdru  .    porro  filij  Hcbroii  ,  Corc  & 

t  T.iphua  Alias. 
Taphcuphu. 

Thaphua&  Rccam  &  samma^  .  samma  au- 

tcm  gcnuit  Raham  patrcm  Icrcaam  ,  &  Rc- 

ccm  gcnuit   Sammai  .  Filius  autem  sammai, 

loMaon,  &  Maon  pater  Bethfur.  Epha  autem 

f  Alia»  Mofa  . 

concubina  Caleb  peperic  Haran  ,  &  Muffa 
&  Gczcz  .   porro  Haran  gcnuit  Gezcz  .  Fi- 

a  T  Hic  intcrpretatur  tonlinr.vnde  putaiur  a  Iuda:is  elTc  Nabal  Carmeli,  qui  tondcnt 
oues  fuas  nuntios  Daud  ccniumcliis  aftccit. 

hj  autem  lahaddai :  Rcgom ,  &  loatham ,  & 

f  Alias  zephom. 

Gefan,  &PhaIeth,&Epha,  &  saaph;  Con- 

cubina  Calcb ,  Maacha ,  pepcrit  saacr,  &  Tha- 

xirana  .   Genuit  autem  saaph  pater  Madmcna.N 

12  suepatrem  Machbena ,  &  patrcm  Gabaa .  Filia 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

4e  trihns  non  habebat  ibtpoffefJienem..Ad  quod  refptndetur  vne  modo 
qn*i Machir  adoptanit pamm  eius  Segub  infilium .  Et  ficper hanc 
idtptionem  ipfe  &fitius  ciu^  lair  habuerunt  ibi  pojfeffionem^^lio  mo 
4to,f  ifie  lairfiiii  homo  bellicofus,&-  aliquas  ciuitates  fecuperauit  ibi 
dem,^uas  Syri  rapuerunt  afiiiis  Jfracl. 

i  Cum  auccm  mor.  In  Hebrxo  babetur,  IngrcflTus  cft  Calcb 
ad  Ephratam.  &  efl  hic  Ephratha  nomen  ci:iitatis,  qux  altero  no- 
tnine  vocabatur  Bethlchem.&  esifenfus  quod  mortuo  Hcfron,tjuido' 
minabatur  in  Bethlehem,Catebfilius  eius  injreffus  efl  itluc  tan.iuam 
fuccedtns  patri.Srcwidim  aliquos  hKc  titcra  y  Et  poflca  mortuus 
cft  Hcfron  m  Calcb  Ephracha.  Et  cfl  Cateb  Eplnata  nomen  vil- 
Uttmpofttum  ex  nomine  Caleb^et  nomine  v.xorisfuieyin  qua  mgrtuus 
efi  Hffrom  pater  Caleb. 
%  HahwtiUQCii.Voterant enim tunc l}abcre ptures  vxeres  funul. 

3  QuJEpcpcritci  A%\\\xr.idefl,iominumtatisvilU. 

4  NajU  (Unc.  Hic  tranfit  ad  defcrihendUm  geaerationes  aliorumfi- 

ImMm 


tiorum  Hefron. 

j  Fil  ij  Icra,^c.  E.v  hoc patet  quod  ^ram  per  quem  texitur  gencA 

logia  Chrifli.nonfuitprimogenitus  Hcfron  ^ficutnec  Satomon  ipfiu* 

Dauid. 

6  Ec  Buna  &:  Aram  &  Afon.  Et patet  lltrra  vfque  ibi.  Scfan  au 
tem  non  habuit  filios.  Hoc  videtur  contradicere  ei  quod  pr£poni- 
tuT  in  texiu. 

7  Porro  Sefan  gcnuic  Oholai.  alias  Ahalci.  Dicendum  quod 
ineOhotaimortuuseflantepatremy  &fineliheris.  &fecundum  lioc 
dicitnrbic. 

8  Sc(AnAUKm.fcilicet,fibifuccedcntes. 

9  Obc  gc.Ic.  Miqui  tib.habent  Ichu.cir  male  quia fic ftiihitur im 
Hebr.Sequitur. 

1 9  Maon,&c.  idefl  dominus  vel magnus  in  tali  vilta.&  eodem me^ 
do  iltud  quod  fequjtur. 

1 1  Gcnuit  autcm  Saaph  pa.Ma.  &  quod  fubditur . 

1 »  Suc  pacrcm  Mach.&:  pa.  nominafunt  viltarum.lfla  tamen&A 

baaefl  atia  ab  iUa  Gahaa^qti^fuit  in  tribu  Beniamin. 

J»  Filia 


10  2p       I.Paralip, 

a  Hi eraat  fHI.Re capituhtz,erter3tioncn\  CalcbdcEphra- 

thn.cuam  antediniilir,quando  Hurdc  Ephracha,!.  Manafo 

rort  Moyli  gcnirum  narmuir. 

b  c^njr.^i.iiMw.qux&Cariathabaal,!.  ciuiras  nViCuum  vna 

de  vrbibus  Gabaonirarum  in  nono  miliario  euntibus  ab  He 

liaDiofpolimintribu 

Iiida. 

c   Bcthlchem  .  C\w\t3% 

p.niiidintribuIudaM 

t  Q^'  r  ab  co 


Cap.  II. 


1030 


a  vcro  Caleb  fuit  Achfa  Hi  erat filii  Calcb ,  filii  Hur  primogc 
b  niti  EphracbarSobal  parer  Coriathiarim,Salma  paterBethlc 


qiia, 


jdominus  narusc 
in  7.  ab  Elia  miliario 

otra  mcridion.ilcm 

l.ignmiuxtaviaqua: 

iiicitHcbron,  vbife- 

iilchrum  Icffe  ^:  Da 

idoftcndirur,  iiimil 
iccircicer  pailibus  |P- 
ciilcurrisAdcr,i.tur- 
ns  prcgi*  quodam  va 

icinio  p.iiiorcsdomi 
nicxnatiuitacis  con 
fciosaiKcfignificans. 
A  Aai  di  u  'd.b  jt.T>\mi 
dium  requicrionum . 
i.fortcsM.;diam  iuxta 
fcpulchra  patriarcha- 
rrnn  quxfunc  in  C.i- 
ri.icharbcaccepic,  & 

huiusfiliifucrunc  Ic-chrcl,&c.ScTiatx&  Eflhaoh'tx  nomi- 
na  locorum  fortiri  funcqui  func  S  irrai  &:  E(Hin.ol,vbi  (c-piil 
tuscfl  Samfon.Rcquictioenim  fipulchrum  dicicur.  Ali;  di 
inidium  rcquicnonis  tempus  diniidium  incclIigunc,quo  fi- 
lij  HVael  rcperunctcnam  promilTionisponridcrc,abco,f  cc 
porc quo Moyfcs  dcdic  terram  Ci.iland  vlcra  lordaricm,  Ru 
bcn  &  Gad,&  dimidix cnbui  Mnnafle ,  vfq;  quo cecere  tri- 
;  busfortcsfu.-isacccperunt.In  huiuscemporismcdictaccdi- 
cuncSobal  circ  morcuum,&;  ica  dimidium  rcquiecionum  vi 
dilTci.ad  mcdicr.arem  illiusrcmporis  perueniiTe. 
Mvlhcc  auccm  Sobal.idcft .  vana  vccurtas ,  vel  vcclisad 

por- 


Q  1  v^' r  at)  co  nomen  acccpit. 

hcm.*HariphpaterBethgader  Fucruntautem  filii  Sobalpa- 

a  1"  k\\M  vidcbat. 

d  trisChariathiarim,C|ui^diuidebatdimidium  requiecionum,  4 

•&deco^nationeCariathiarim,Iethrei  &  phucei  &  Sema-  ^ 

thei&Maicrei.ExhisegrcfiriiuncSaraita:  &  Efthaolitic  filii  7 

a  5^Qj_ia  mutiin  1"  cietair  in  pr.^lijs  vteliantiir.  8 

SahTia  Bcthlehcm,&  Netophathi ,  cordnsc  domus  loab ,  &  ^ 

a  f  Signi.^iont  eos  in  loco  quidicitur  fcpiiVhrumSanipoireffioneshaberc  ,  v.ndc  fupta  di£lnm  eHquia 
Saiaii.T  &  EiHiaolith.Tnomin.1  locoruin  f''r;i:i  fjnt. 

dimidiumtrequietionis  Sara'i.Cognationesquoque  fcriba- 
e  rumhabitanciuminlabes,  t  canentes  atque  reIonantes,& 

QuU  non  habcnt  hic  mancnrcHi  ciuicatrm. 

in  ta'bcrnaculis commorante^  .  Hi  fijncCinxi qui  venerunc 

a  f^a  de  itirpcRethab  fucrunl.dccjuibns  !iai:at  lercmiai. 

dc  t  calore  patris  t  domus  Rechab. 


portandum,Iud^osfi2;nificat,qui  anciquftus  populiis  Dci 
vocabantur,&  jegem  lirerx  primi  accepeainr,qui  ]!br.js  lc- 
f  is &:  prophecarum  terebanc,  fcd  mvflcrium  incarnationis 
Chrifji non intclligcbanr .  Vndc  dimidiu  requietionum,  i. 
hiftoriam  viderunt.Ille  auc  plcnicudinem  rcquicrionu  pof- 

fidct,  qui  poftoperx 
bonavaldcm  xterna 
quieregaudcc.Veldi- 
midium  requiei  vi- 
decqui  poft  prefcncis 
vic^  laborcm  animx 
quietem  habcc.  cunc 
autcm  perfcdlionem 
requiccionum  vidc- 
bic,cum&anima  &: 
corporc  pcrfruecurp 
fediontquietis. 
e  Habitani'um.TTiA\it 
Hebr.Ei  labes  fuifTc 
doiJtorem  lcgis  pcri- 
ri{Iimuin,in  cuius  co- 
fpciftu  fedebanc  filij 
Cinxi ,  qui  &  lobab 
cognati  Movfi .  Sori- 
b^  igirur  dicuntur  ca- 
jg  ncnrcsatquerefonan 
tes,quia  aflidue  in  le- 
gis  Dei  locutionc  ver 
fibanf.in  tr.bcrnaculis  quoquecommoratos  regum  narrac 
hifloria.Iabcs  Ch  lilum  (ignific.it  verum  magiflrii  fantto- 
rum  huidcs  Dco  canentium.Iabcscnim  interpretaturexic 
cans,Chrifiusau:cmfiuxuscamalium  cupidiracuni  in  fuis 
fidchbus  exiccauic.Cinxi,id  cft,pofTc(Tlo  vel  poffidcccs sGc 
omnes  clecti.dc  quibus dicicucHxrcdiras  mea  ifrael,<Scquo 
rum  poffcflio  doiuinus  eft.Rcchab  inrcrprccaclir  auriga  vel 
afcendens.Hi  auccm  venerunrdccalore  pacris  domus  Re- 
chab,quia  a  parrc  luminum  gracia  fpiricus  infiammari  ,  pcr 
quadrigam  vircucum  incjlos aicendunc.de qiubusdicicur , 
^Hicunqui-  fpnitHS  Dei  ^igsintuiyhifiiii  Dcifunt. 

C  A  P. 


D 


u 


E 

Hier»n. 


tThereithim 
SimiTathitn  , 
Sachathim. 
t  Hemath. 
t  vel  Ueu%' 
cab. 


Allego. 
£ra.i^.(l. 


Ro.g.c. 


NICOLAVS  DE   LYRA. 

1  Filia  vcro  ca.fu.  'juefuit  vxv  Othonie!,fecundum  quod  hahetur 
]'.if.\o.&  Jud.i. 

2  Filii  Hi\r pn.r.^^^phtxs. & non Caleh yquia ante  hahuitf.liU 
de.Aitiha  twnine  ImoihyVt  pr£i'.^um  efl. 

3  Sob.)l  paccr  C.uiathiarim.  id tfl,dominus velfamofu^., in  villa 
fic  nominjta.ar  eodcm  modo  qmdfubditur.  Per  Bechlchcm,€Sr  pa 
terBcchgader. 

4  Qui  daiidcbat di.  i.manftonum illius terr£,& ideo ibatadvide- 
diimillasmanfijfies  fa>iquam  earum  curam  habens . 

5  Ec  de  co.C.ni.-.rb  ari m .  fnpple exierunt. 

6  Icchrci  &  Phu.  ifrfequiiHr. Ex  his  cgrefTi  func  Saraica:.  id  rfl 
babatores  Sura  &  EUhaol.T.icet  enim  filii  Dan  habitaucrtnt  ad  le- 
fus  in  ciunatibus  i[lis,eo  ^  tribus  Dan  adhuc  non  habthat  pojfeffw- 
ncm,vt  habciurlHd.  i  i.tamen  erant  in  fvrte  ludte,  &  pcrlinebant  ai 
vircs  de  tribu  cius,cu:usgencalogia  hic  defmbitur. 

7  Y^xhy^tti.i.dominidc  Bethlchem. 

<J  Ec  Ncthopha.  id  efl,alterius  vilUftc  norninatx  de  qua  fuit  Baa- 
naV  ''thophaines,qui  nominatur  interfortes  Dauid.inf,-a  ii. ca.  idca 
fiibiiitur. 

9  Coronz.  hoc  cft  illi  qui  dcfcenderunt  de  Salina  fuerunt  viri  for- 

tes 


tes  &  hellicofl  tempore  Ioah,quifutt  princeps  militix  Dauid .  & ide» 
per  ailucorium  ipforum  corouxjd  eil,  vicluria  augmentatA  funtdo- 
miiiloab. 

1 0  E t di.re. i.hai/ttationis httiHs ciuitatispertinebat ad eos . 

1 1  Cogna.quo.&c.  i.in  domo  labesfeu  t.ibernuculo  eius ,  &  hic 
eU  labes  nomen  viri^vt  vidcbitHr,c.^.qnem  dicHt  Hebrai  fuiffe  Otho 
niel,qulfuitperitus  vutde  in  legc  &  do&or  magnus.proptcr  qnod  Ci- 
nxi  qui defcendcruht  de letrofoccro  Moyfl,reccdrntes  de  ciuitatcpal 
marur/t,acceffcrtintadifliimI.ibes,vtabeoadd!fcerentlege  qtiiaerat 
profelyti  &  conuerfi  ad luduifmum.vt di  'umfuit  Iudic^ i .  &  ratio- 
nc iftius  labes  qui  fnit  de  tribu  ludu (qniafuitfrater  Cakb,vt hahetur 
lude\.){it hic  mtntio  dc  iflis  Cin.tif,/iH  nonfucrunt de  tfibu  Iuda,fei 
difcipuli  ifliits  Ubei,qui alio  nominc  diSius  cfi  Ot}/on  el. 

1 1  Canenrcs.  i.legentis  in  ftbris  lcgis  diuiHiii,qu£  leliiofit  per  mo 

ditm  canius  r.ttioneaccenius. 

l  j  Ec  in  cabcr.  &  non  in  domihus,vt  patet  Jerem.i  5 ,  vnde  conclH 

ditur. 

1 4  Hi  funr  ci.  difcipuU ipfius  Jabts. 

1 5  Qui  vc.  idcfl,feruore  religionis  &  deuotionis. 

1 6  \^^ttis.q'<iiri{echabitixfuerHnt  valde  religiofi  &  fobrii,vt  hahe- 
tur  Jerc.i^  .Et  ifle  B^chab  a  quo  nominatifunt  I\echabit£,  defcendit 
de  Jetro. 

CAP. 


A  D  D  I  T  I  O. 

In  c.i.vbi  dicirur  in  ^podil.Canentes  atque  refonantes.i]'^en 
tcs.Scriptura;facra!tcxtus  lcgirurcommunitcrab  Hcbrzis 
in  fu;s  fcholis  per  modum  cancus,non  rarionc  .ncccncus,  q.a 
acccntus  pofict  propric  fcriuri  linc  cantu.  fcd  hoc  fic  ratio- 

nc     . 


nc  ff  nccntiar,vt  cft  nocum  pcricis  in  illa  Ic£hira:vnde  alio  ca 
tu  vtuncur  in  pfalrcrio,alio  in  prophctis  alio  in  lib.  lob ,  alio 
veroin  Iib.Prouerb.&huiufinodi.licccquoadaccecu:n  vni 
formitcr  fe  habeanr  in  omnibus  libris  .&  dc  hoc  cancuincel 
ligcndum  cft  quod  hic  dicicui-^Cancntes. 

Tom.i.  KK    » 


lO^l 


Glorordi.&NicolaidcLyra.        1031 


A 


c  A  p.    iir. 


tt.  t«f- 1- 


B 


|.Rrg.ti.J- 
•.Rcg.lj.a. 


Ilicr»». 


3^v5 ^Mtd  ytro.  Rcdic ad  cxplicandam  progcnicm 
5!/5VjX  D3iiid,qu.nmantcdiiniric,cumfubokm  Am 
i.tmtili)Hcrroncnumcr.ins  pcrucnit  ad  Ilai 
&  ad  tilios  cius,quoruin  Dauid  nouilfimus.. 
4c  Tbcodorcc. 

^uqniam  mcn- 

tioncm  tccic  rc- 

gni  liidj ,  doccc 

quxnam  lint  co 

ruin  vrbcs  6:  pa 

ci ,  &:  a  quibus 

fua    liabucrinc 

vocabula.Hinc 

difcimus   quod 

Nathan  a   quo 

diumus    Lucas 

dcduxicccncra- 

boncm  Seruaro 

ris    &   domini 

noftri ,  &:  Daui- 

dis  crat  filiu*, 

fiiSalomomsfra 

ccrvccnnus. 

b     Jcxrahctitidt. 

Rabb.i.Iczralicl 

ciuitascHmqua  ^ 

habicauit    Na  - 
•T)othqucmocci 

dit  Iczabcl. 

c  Dj«/t7.Rabba. 

Daniclqui  m  li. 

Rcgum    Chc- 

lcab,idcf},vin. 

dicans  pacrcm , 


d 

c 


c  /»  Uchrnn  vbi  r<^«„-a?r,c'  c.  Qiiid  pcr  rcgnum  Dauid  in  Hc-  1 
bron  vcl  inKrufak'maccipiacur,lihrum  llcgum  cxponcn- 
dopcrHnnr.inius.Sc.npriim  cninfcqucnciluis,()mnctem-  j 
pii.sqiio  rcYjiauit  Djuid^o^annis.rcgiiaiiit:  in  Hebron.y.an 
nis,in  leiulalcm.j^.Vndcquxiicur,curnon  infumma^o. 

annicVfcxme 
C   A   P   V   T       III.  ^^^  numcrcn- 

tur,Hebrciau 
ccm  dicunt  , 
quia  Dauidj 
Abfalom  filiu 
fuitm  fiigcric 
kx  mcnljbus, 
cosquc  mcri- 
toa  fumma  rc 
gni  ciiiscxclu 
ibs  .  Dicunc 
ctiam  quod 
fcx  menlibus , 
in  Hebron  in- 
Hrmit.uc  cor- 
poris  labora-i' 
uerit,  &  icJeo 
in  rcgno  norf 
rectc  compu- 
taii.  Exci;ncc- 
nim  diciinccii 


l 


Hierea. 


c 

Ofee  to.  c. 


Auid  vcro  hos  habuit filios,  qui  ci  nati  funt  in  hc-  » 
bron  ;  t  pnmogcnitum  Amnon,cx  Achjnoam , 

a  ^  Q_ii.vi'uitV)cor  N^bal  Cmticli. 

lczraheliridc ,  fccundum  Danicl  de  Abigail  Car-  » 
mcHtidejtcrtiumAbfoiom,  filiumMaacha,  filias  J 

^  Alia»  TlioUini  4     I  •  ri 

Thohnai  regisGefuirjquartumAdoniamhhum  ^ 
Agguh,quuitum  Saphaciam  cx  Abital,  fextum  t 
IcthrahamdcEglavxorclua.  Scxcrgo natifuncei in Hcbron , vbi  rc-  < 
gn.uiitfcptcannis^&rexmcnfibus.lrigintaautcm  &rr!busannisre- 
gnauit  in  lerufiilcm  .  Porro  in  lerufalem  nati  funt  ci  fini  Simmaa,  &  ' 
Sobab  6c  Nathan  &  Salomon,  quatuor  de  Bethfua  fiiia  Ammicl .  Ic- « 

a  T  Hi  Aat  non  imin;iJ"tjr  m  libro  Rcjur.i. 

baarquoquea-  Elifama&  Ehphalct  &Noge  &Neplieg  &  laphia, 

i    ^  a  f  Qa.a:cn.nesn!ii  Chiili  eiei:'Jin  palnrincxpcitlam. 

nccnon  Ehf3ma.&  EJiada  &  Eliphclet ,  noucm .  Omnes  hi  filij  Dauid  9 
abfquc  filii.s  concubinarum,  habueruntqueiororem  Thamar  .  Fihu 

1  f  C«neuuo.wiii  DJUid  m.mcrai  pet  rei,um  luMcffionem  vf.,uc  sc!  ttJiirigiationein  BabyIoim,iICut  in  l:bro  Recum  . 

autcm  Saldmonis  Roboam,  cuiiis  Abia  filius  genuit  Ala .  Dc  hoc  quo 

quc natus cfi  lofaphat  patcr  loram  ,  qui  loram  gcnuit  Ochoziam ,  cx 

quoonuscflJoas  Ethuius  Amafiasfiliusgcnuit  Azar^am.  Porro  Aza 

riac fihus  loatham  procrcauit  Achaz  patrem  Ezechia:,dc  quo  narus  eft 

quia  fccundum  g  Manaflcs .  Scd  &  Manaflcs  ecnuit  Amon  patrcm  lofia^.Fiiij  aute  lofiic 

Hcbrxos  dilcc-  o  *■ 

ptans  cum  Mi- 

phibofctlidcquiftionibuslcgis  vidorapparuitj&patrrm  1 

co  vlcifci  nifus  cft ,  nc  irndcrccuc  in  difpucando  ab  hominc 

dcbilivirbellicofus. 

d  DeEg!a.  vxorc  fiia.Q^xrkur  cur  ha:c  Egla  fola  vxor  D.iuid 

dic.icur,Scd  h.rc  cfi  Michol/.iu.Tiiiter  uuiltas  folavxordici 

cur,quiac.".m  in  adolclccnciJprimam  acccpit  vxorcm,cjUC 

in  p.irtu  occubuifTcdxicur.Fiila  vero  incc!  prct^tur  vitul.i , 

qux  Iignific.ufynago|.'.mi,qiU"  legis  iui;um  fulctpit,  fcd  I.1- 

iciuicndo  corrupic.vndc,  t,'';  mtn  viii.U  docla  diliya-e  tritura. 

Hanc noflcr Dauid acccpic.quando eam fibi  in  tcfianunto 

datocopulauit.InpartU  occubuit,quia  appaicte  vcrbo  Dei 

incarnc,&:  cuangcliu  m  prxdicantc,cum  pcr  fidcm  bonoru 

opcrum  fobolcm  gignere  dcbuit ,  fcandalizata  in  pafllonc 

cius  libi  mortcm  xccrnamafcmit. 

Jn 


^t 


I 


B 


regnaUc  inHo 
5  i'^  blon ,  cx  quo 
viftis  Amalc- 
"  ciris  dcfpoliis 
corum  mific 
fenionbus  lu- 
da.his.  r.  quie- 
ranc  in  Hcbro 

r  Omnes  h:  vlii 
D\tuid,fu.  Quia 
omncs  filij  Chrifli  artcrnam  p2Jm.T  expe(.T:ant,Sed  excipiiiH 
tu;-fiJiconcubiiiarum,quiiiom!n.uii;icerca:tcros  nonmc- 
rueninc  numer.ari .  ludxi  cnim  h.crctici  vcl  f.  hifmaticihu- 
ius  locietacis  conforrium  habere  no  poiranc.  Obftis  cnini 
rcgnig!oriafiliosDauiddenob;h  tantuin  coniugio  cxpc-  _ 
t\\xt.l\on  enim  bxres  eri.fiHuf  ar.i:ilU  cii-//  jilio  liberd,  '' 

g  FiHi  .wt^rn  lofi^.  Rab.Qii.-ituor  fihj  lolixlcguntur  h:c,faf 
Tn  finchuiu.<i l:bri,&:in  lib.Rogum.vbi  fuccrlTiorcgu,numc 
rancurcrcs  trii.priivAis  loacham,fccundus  Eli.icim.quc  Nc- 
cli:ni  rc-x  Aegypti  vcifo  nominc  vocauic  lo.iKim  ccrcius  Se- 
dccias.I  jhanam  &  Scllunonlcgiincur  ibi.vndcHvbrcfiopi 
nahrurc},  lohanam  filiusprimogcn;cus  loliar'  loachazSci- 
him dictus fit.vndc Ierc.H;ec dcii d^ninuy Dvus ad  Sillum  filiii 
Jofijt  tegc  luiLa,cjtiia egrejfus  e/i  ae loco  '.fio^non  rekertetur^cr c.ScWH 

nam- 


I.a 


NlCOLAVS    DE    LYRA. 
C  A  P.    III. 

DAuid  vcro.  Hic  cor.feqH?nter  drfcribuntur  generaiiones  ipfius 
i)auid,de  qu.^  principalitrr  intrndit  ifle  Lbcr.&  prirno  difcribi- 
Diuif*.      ti*i genetatiotii*i  vffUe ad Salorniihiinf  lud •  di  Sdomtne  vfquead 
tra  fmipationem  in  Habylovem,  \bi ,  FiI'U.s  autcm  Salomonis  . 
tertio p-jfl  diflar»  tranfmivraticnetn  ,  ibn  Filij  lcconi^.  Circa  pri- 
piwm  dicitur. 

1  Dauid  vcro  hos  ha.fili.cVc.  Sequitnr. 

2  Sccundum  Danicl,&c. /y?;  vHcaturChclfab.z.V^g.^.d.fnite- 
nin  binotHtuis.Cuiui  caufam  diiwii  Hebrxi.quia  Dauid  pvfl  finrtem 
^.i/;j/  cito  acctpii ,Ab't^a'tl&  e.miTr.prjtnnauit.^ cumtiJtnsfnif- 
fet  pu:r./tiiqiH  diriforcs  dncb.int  tf,  eratfil  us  'Hjibal,prof:er  qutid  Da 
tud  nominatiii  eutn  Danicl.,tjui  inictprctatar  iudicium  Dci.,d.  cen  s,Jud'i 
eet  Dcus,i.oflendat  per  ruidens  fignum  cuius  ificpuer  ejlfiiius,  &  titc 
Deo fjcieniefjcies pneri atftmil n i efl faciti Daitd,  n^' tu>ic t.omina- 
nit  eum  Chctiah,qui  tntiipreiaiur  (jMaftpater^ideflJiiniltipatri. 

j  Tcrtium  Abfalom.  7«/ coniurauit  coiitrupa:reuifuu>n  Dauid , 

»f  h.ih(tur  x.1\egum  i  j.c*.  " 

4  C^iartum  Adoniam  (ilium  Aggith.^tt/ j»o/«/r  rcgnarcpatre 

Dauid  r.rjti^ntcvt habetui  J./^j;. i. 

y   Scxtuin  Ic.dc  E'2,\.lJtM!ch'>i.,qHe  vncatiir  hic  E^l.i.i.vitula  f- 

prr  eius  infolcntiam  defp'if  iendn  Dauid,vt  habctur.i.^.t',. 

6  Vxorc  fua,&:c.  H^iafuitprima  eius ifXor  &pr:napidis,idto  iio 

mitiatur  vxor  Dauidpne  cxteris. 

Simmaa 


7  Simmaa  &r  Sobab  ^  N:ithan  &  S.ilo.  Cotr.nium  videtur  Trn 
ptr.^.a.vbidtci'  S,.^i>rt.on,  Ego  fui  vnigcni!us&:  tcnclluscora 
matrc  mca.  Lx quo  vidctur,cp iicet Dimid hibunit  aliosfilins ilra- 
li's  vxrvibHi,tamenfiiii  vngcmtus  iffi licihfabee  &  Datiidfimuliu- 
6Us..AitHS  cnimfiiius  (juemgenuit  Dauid  dc  ca  in  ad  lcerio  non  cnm- 
put.it Hi- hic.tum ifuia adultcrinus.,tum cjuiafuit mortHts  anti  odatiu 
di(ni,& per  cotife.jucns  incircnncifus,i:s'  fic  non  perttnens  .id  p^piilu 
JudaicHm,(juia  circuncific  cfi  fignum  d.uidens  Ifrael  agemibus .  EtH 
de  aliis  tribusfiliis  Bethfnbce  hic  nominatis,dutT.diim  f  fucrunt  filti 
natiiraies  Fria:,&  adcpiiui  ipfius  Dauid,'jiii  mortuo  Fria aicepit  v- 
Xc  rr.m  eius  Bctfibrc,&  i  iiis  f.lins  adoplauii, 

8  Fi lia  A m micl.  Jjle.z.P^g. 6.v»catur  Eitam,(ju:afit'it  binoininis, 
jicnt  &  multi  alii. 

9  Omncs  hi.fi. Da.&c.  Iflxfuerunt vxnres Danid ,  nnn tamen it* 
piticipAcsficut  alix.prupter  quod dicuntur  hic  rniicubin.c  . 

10  Habueruntquc  (o.Thj.f.exp.irtcpatrisJcdfuitforu>\yf!>fa- 
l-m  e.c  parte  pa'ris  c"  matris. 

1 1  Filius  au.Sa.  ll.c  confiq>!eiter  defcribitur gcheraitn  Daiitd  a  Sa 
•  lomoric  vfjucad  tranfnigr.jtionem  Babylonis,  &  mores  &  opcra  hic 

norrtiiiatoritmdefcnbuntHr.^.^.&  4. 

I  j  Fi  au.Iolie,&:c./siir  vocatur  Injcha:^..^. I{rh. 2  j . necfuitprimt 
genius  in  xtatciquta  crat  2.  J  .ariiiorum  lantum  cum  rcguare  ccepijfit, 
&  tribus  tantum  mcr.fiLus  regnauit^cui  fucccffit  Jn.TKim  frater  lius 
2<!,  .annorum extUeiis.vt d'citur ihidcm.&  ideo  tiiciiur  hic pr'mo,^int 
tus  dignitau,qu!a  dcfiliis  lofu  primus  rcgnauit. 

Tcniii» 


Cap.  III. 


1034 


J053      I.Paralip. 

%  nanqiie  intrt-prrtatur translatus .  Quod  autcm  dicit  de  Toa- 
h  cim  natum  Icchonuim,&  Scdcciam,  Icconi.ns  idem  eft  qui 

i^:  Ioachin,quipoftpattem  loakmi  regnauic  in  lerufalem 

n^eniibustnbus&dicbusdecem.Sed  loaKim  qui&Elia- 

cini,Nabucho.cachenatum  duxic  in  Babyioncm  cum  parcc 

vaforum  domus  do- 

niini,cum  quoEze-     fucrunt  primojrenltus  lohanan ;  fccundiis  loacim  ,  tcrtius  '   Uis  gcneraair,qui  di 

chit-ladhucpucrrraf      cj-  rn  r^r        -"  nri        •«  ucrlis    atHrctionibu: 

latu^  c  t ,  M  ic  f  phus     ^eaecias,  qudttus  Sellum .  De  loacim  nacus  eit  Icchonias  & 
tejiatur.Dai-.iclquo-  a  Scdccias.  filij  leconixfuerunc Afir ,  Salathiel,  Mclchiram»  * 
que^Ananiasc^A-  ^  phadaia^sennnefer  &  lecemia ,  Hofama,  &  Nadabia  .  De 

phadaia,ortiruntZorobabel&  semei  .  Zorobabel  genuit  ? 

Mofollam,  Hananiam,&  Salomith  iororem  eorum:  Ha-  * 

a  f  Al  »5  lochol. 

zjbam  quoque  &  Oho'l ,  &  Barachiam  ,&  Hafadiam ,  lofa-  '^ 
bhefed  quinque .  Filiusautem  Hanania: ,  Phaltias  pater  lefc- 
ia:,cuius  filius  Raphaia  .  Huius  quoque  filius  Arnan,  de  quo 

a  f  Alias  Aboia. 

natus  cIlObdia,cuiusfiliusfuicsechenias.  Fihus  secheniar 

t  T  Alias  Artus.         b  T  Alias  Egiasl,»lias  loagal. 

semeia,  cuiusfilii  Hfttus&Iegaal,  &Bana,&Naaria&  sa  « 

a  T  Fili j  ciim  patre  Sfmechui  Tuo  Scmet:<:filii  enim  cius  tantuiil  cjuinqur  funt. 

phacfcxnumcro.  Filius  Naana:  Elioenai&  Ezechias,&&  ez- 
ricam  ,  tres.  Filius  ElioenaiOduia  ,  &  Eliafub  &  pheleia  & 
Accub  &  lohanan,  &  Dalaia  &  Anani  fcptem. 


zarias&MifaeI,(icut 

jn  principio  Daniclis 

oncnditur.Licecqui- 

dameoscum  Iccho- 

niafiiioloakim  tranf 

}atos  eile  atfirment, 

quia  &  hucN.ibucho. 
3  tranftulit  in  Babylo- 

ncmcura  rchquapar 

tc  vaforum  dommi, 

li  thelauris  domus  re 

gi.T ,  &  mc-icrem  rcgis 

&  cunuchos  cius,  & 

indicesterrg.&om- 

nes  fortes  cxercicus 

jo.milia,  proquofub 

flicucuse  Mach.achias, 

qui   &   Scdccias  pa- 

truuseiusfilius  lolia: 
.  qui&limiliccrcranslatuscftin  Chaldeos. 
'  a  ^fti-SaUthicl,Melchiram,Thadaia,S'£mefer,&c.H(^cveTd  no 

mina 


rnina  vnius  hominis  funt,vt  Hcbra:i  volunt,fpro  elT  Phada-  D 
iapaterZ  >rob.ibel&Semei.Vndcin  Efdra&  in  Matchxo 
ZorobabelSalathie!  fcribitur.Etiprcipret.mir  Phadaia  rc- 
dcmptus domini.Aflr carccr.uus.Sil.uhicl frurcx  domini , 
quar  omnia  conueniunc  dottoribus  fandis ,  quorum  officio, 

eccleflaflicus   popu- 


bus 
cartigaci  per  graciam 
domin  I  redempri  gcr 
mina  vircucum  t.im 
in  fc  quam  in  fubditis 
proferunt. 
b  Sennefer  .  Ipfc  cd 
Sesbafar  cui  Cyrus  an 
numer.iuitvafa  dom' 
domini,(icut  in  Efdra 
dicitur.El^  autcui  Se- 
nefer  plafmatus ,  Sef- 
bafar  tribulatus ,  qua: 
cul^odibus  vaforum 
Dci  congruunt,i.fan- 
darum  animarum,q.- 
bus  ChnftusqucCy- 
rqs  nomine  &  abfola 


i.Efdr«i.4. 

E 


tione  lignificauit,  cui 
diciziir,Toflulnameet  pfol.i.b. 
da.ti.gcn.hx.tiiam.Scq  ■■   :  v 

captiuicatem^umani 
gencrisrelaxauiCjfan  F 

£l:asanimnscuftodiendasannumer.iuic,qux  func  vafadomi  ,»'Tiin-».c. 

ninamcriZZjQinanoititdorniHusanifnnteius. 

CAP. 


NICOLAVS  D£   LYRA. 

1  TertiusSedecias.quar.ScUum.  Ds  iflo  qitarto  nonfit  mentio  4. 
f^^^.inter filios  Joft£.&  idto  dicttnt  aliqui,cf,  i(le  Sellum  fuit  idem  cii 
Stdccia.  Et  dicitur  idem  tertius  cr  qnartus  diuerfis  refpeSiibus:fj'tia  di 
citur  tertius  interfiUos  fofi.e,fed  dicittir  qitartus  in  regia  dignitate  y 
<\uia  poH  lo.iKim  fratre  eius  regnauit  lechoniasfiltns  loaciin,  citi  fnc 
cefit  Scdccias  &ftcfiit  rjuartus  rex  tntcr  illos  qui  fuccefferunt  Ioft£ 
regi.dr  hocdicit  I\abbi Salo.  fuper  zi.Iere.vbi  fecunditeum  Sedecias 
•pocatur  Sellum,t>ropter  hoc  a'item  vt  diciint  vocatzsfuit  Scllum,  qui 
fignificat  cofummationem  in  Hebrxo,qma  flcintus  rex  defilus  Danid. 
tamen  pofl  reditum  dc  Babylone  circa  tempora  Chrifli  aliqni  defcende 
tes  dc  Machabtis fucrunt  reges,  non  tamen  infacrafcriptura  compu- 
tantur  inter  reges,  quia  non  fuerunt  inflituti  per  vnRionem.  Toffet  et 
aliter  di,q>  ifle  Sellumfuit  quartusfilius  Iofi£,fed  inter  alios  non  nomi 
natnr  ^  .i{eg.quiafiiit  jneptus  ad  honorem  regium. 

2  Fih|  lccoivxfucTunZt&CC.Hicdefcrihunturgenerationes  Da- 
uid pofi  tranfmjgrannnem  Babylonis,cu(ticitur ,  Filij  lechonia?  A- 
fir  Salathiel,&c./i?f  lechonias  cuius fiUi dcfcribHiiur pofltranfmigra 
iionem  Babyonis  fuit  alius  a  lechoni.tfilio  loaKim ,  qui  rrgnauit  ante 
Sedeciam.Vnde  dicit  Hieronymus fuper  Mat.qitodprimus  defcribitur 
per  k,.  &  mjecundns  pcr  ch,  &  n,^  fuit  filius  primi.  T^itandum  hic, 
quod  quxdam  gloffd  Ilrbraica  fuper  iocum  iflum  dicit ,  quod  Dauid  in 
SpiritufanBo  t>:dit  futuros  oHogenerationes  ab  eoper  Salomone  vfq; 
adJoa^s,ficuthic  cnumeratx  funt,i&  tunc  prAfcindtndum  regnumfuu 
yfq;  ad ternpHs a  fiUis fuis per .Athaliam,nHxinterfe  •'«  femine  regio 
yfurpauit ftbi  regnHm,yt  habetur.^.^g.ff.it profter  hoc  fecit  pfal- 

mum 


miim q'iiincipit,Sa.l\mm  me fac dominc,quoniam  defecitfan  P^al.  ti. 

Oius.qui inti!ulaiur,pro  o6laua,f. generatione  Dauid,  vtreduceretur 

ad etim regnum.ficut  fa&nm  eflper  prouidetniam  loiada  facerdotis. 

Icem  vidit  a  loasvfj;  ad  loftam  o6iogenerationes,  &  vidit  lofiam  oc 

cidendim  a  Tharaonc  regc  .Aegypti ,  (&■  infiiiis  eius  regnum  dcficere 

in  tranfmigratione  Babylonis,&  fic  fecit  aliumpfalmum ,  Domine 

nc  in  fuf orc  tut)  arguas  mc.  fecun^um,vt  remanerent  filii  leconia 

per  quos  deduceretur gencalogia  vfq;  ad  Chriilum.  &  ideo  incitulatur 

ifle  pfalmus  pro  o&aua  gencratiotie  ficut  &primus.  nec  funtpluret 

pfalmi  hoc  modo  intitula:i.Tamen  fiper  librum  pfulmorum  dicit  i{a* 

Sa.quod  oSlauaJhi  accipitur  pro  inflrumento  muftco  o£lo  chordarum, 

in  quo  cantabantur  iflipfalmi. 

3   De  Pha.  Mar.  l  .Zorobabcl  diciturfilius  Salathiel,&  .Aggtet.  l  .et 

3 .Efdr£.<^.a.propter quod dicunt.aliqui quod iflc  Thadaia  ejt  idem q. 

<&  Salathiel,ita  quod  ntminaiusfuit  pluribus  nominibus,ficut  &  plu 

res  infcriptura.Silii  vero  dicuityquod  fuerunt  fratres,ficut  pratendit 

hic  textus,&  quilibet  eorum  habuitfilium  nomine  Zorobabcl ,  &per 

Zorobabelfilium  Salathieldeducitur  genealogia  Chrifli.Matt.l.  Hic 

autfrn  mentiofit  de  Zorobabel  filio  Thadaia. 

4  Zorobabcl  gcnuir.  fccu»dum  primarn  opinionem  qujc  dicit  Sa- 
lathicl  &  Thadaiam  efje  eundem  hominem.ifle  Mofuilam  filius  Zora 
b-^bcl  vocatur  ^bsud,Mat.  i.ita  quodfuit  binomius. 

5  Hazabam  quoquc,  fequitur,  quinq-,.  <& refertur  ad  filios  cnn- 
meratospoii  S  alomith  fororem  eorum  tantum,&'  non  adprtcccdentes. 
Sequiturpolira. 

9  Cuius  fi.Hattus,&:c.  quodeflintelligendum  cumpatrteorumfi-^ 
rnnl  numcrato. 

Tom.a.  KK    3       CAP. 


GlGrordi&NicolaJdeLyra.        1036 


,  C  A  P.  Iiil. 
///i7j«/4.quomodoPharcs  &  Hcfron  &:crcs 
quifcquunturfilij  luJccircdicuiuur.cumali 
bil'lurcs&:  Z.iramfilios  ludx  Hcfronhliu 
Pharcs  lcgimus.fcd  Hcbraw  aircrunc  mucacis 
nominibuscofdcm  fi 


&:confcquencern.irrac  dcIabcs.Scd  hcbreidiciic,quodAf  D 
fiir dc  H.lla3 gcnuic Ecam ,& illc Cos.Cos auccm  Suboba,  & 
Soboba  labcs,qui  tuic  dodor  fcribarum  .  Incer  Cos.&:  labcs 
infcruncurcognacioijcsAharehc](vcl  Aharahel,aliasAral) 
q.a  ipfc  cft  Obab  filius  Arac.i.lccro  coa;n.ici  Moyfi.  6c  q.a  la- 

bcs  doccbac  cos,  in 


lios  ludxqu.»  fcri^Hu 
raalijs  notnin.'busjIt 
bi  nominai  hic  crtc 
exprcUuj  .  Atunc  c- 
ritn  Pharcsqji  intcr- 
prctacur  diuifio,  fuu 
nouicn  proprium  hic 
habcTC.Hcfroautcm 
l.rrarB.circZaram.fcdHcf- 
k  «««•  '°"  inierprccacur  a- 
trium ,  Zaram  ortus 


C  A  P  V  T      IIII. 


fcrci  func  in  cius  prp- 

^cnie  quafi  a  maiori- 

Dusciusgcniti. 

c  Etfttj.  fyn.igogadc 

qua    Chriftus   nacus 


j|lliiIudaPharcs,  Hcfron&Charmu&Hur,  ^  ^uj.  ^nnun^  i«uis 

&c  Sobal  .  Raia  vero  filius  Sobal  ^cnuit  j  cft,qux  pepcriccum 

J'       .      ,      ,  .  r  L  -o   I       j  indolorc:quiadcad- 

lahath,  dcquo  nati  lunt  Ahumai&Laad.  ucncucius  propccrm 

Hx  cognationcs  Sarathi.t Ifta  quocj;  ftirps  J  fidclicaccm  doluic.vn 

a  Tquociuiuiiezraei.  dc  ludari    inuidcnccs 

Zaramortus.      i^-^-^*^^^j   Etam:lczrahel,  &Icfcma&Icdcbos.    No-  dicchant,  sidmittimMs 

ChaTr^i  quomic  cflfc  j^  ^^n  quoquc  fororis  corum Afalclphumi.  phannuc!  autcm  pa  *  '^'^"J"' """"  "■"^"""' 

Hcbcr.namCharmi  tai,»o«..  ra: /:.„.  Cl::  u..-«.: :.:  f /««o««/f.  Hoccort- 


E 
1« 


intcrprctatur  vinca 
mca.Hcrvigilans.Vr 
autcm  dicuiit  effc  O- 
nam.fcdVrinccrprc- 
utur  finiftra ,  Onam 
inurmuratio.Sobal  vc 
ro  cflc  Scla  minimu 


c  tcr Gcdor & Ezcrpatcr Hofa •  Ifti funt filii Hur primogcniti 

a  T  lo.or.s  Moyfi  &  Aaron.       .  b  ^T.l^  Hefron,&  Abii  tratm  Calcb. 


f  InuoCMtt.  HoCCOtl- 
ucnitChrifi:oquc  pa- 


«., 1.  u„„/;  A,  Airon  b  T  r.li  Helron,&  Abii  tratris  Calcb.  o  '     o,'      • 

Ephrirpam;B«hlchem.Ashu'r  vcropatriThccu^erant  ^.  'S^S^^^^i^ 
dujc vxorcs Halaa,& Naara .  Pcperit  autcm  ei  NaaraOozan      dicicur, EcceagnMi  Dti  j> 


fBthM. 


fa4ir.t}.a 


&Hephcr&  rhcmani&  Ahafthari.lftifuntfilii  Naarapor 


ttgnMS 

tjuitol.t>ec.mU'tdi^  &c. 
Hunctcncdixic  Dcus 


fiiiorum  Iud.r  quos     r^fiH,  Halaa  Scrcth&Sahar  &  ^  Echnan  .Cosautcmgcnuit '-  "^\"Pi'"^i^^^^ 
pcpcntiiSuc.Inter-                                                  fAUasArti.  rum,quospcr  aquarn 

r^^ ^    •^. o.         .       .   -   «  .     1     ; .1 „U-t   C  ;;  A...,^      c.,:^  II  haDti  mi  facrofantta 


Ercracur  auccm  So 
al  fpica,  vcl  vana  vc- 
cuflas.  Sclamifiusvd 


t  •<■!  hom  vmbracius. 


,.....«..  .       .quospcr  aquarn 

Anob&Soboba&cognationes  Aharehcl  filii  Arum.  Fuit  -  ^^P:^'''^,\Jfg^;:,f^^^ 

•  %  Q.iML  rcdejnptnr  nofter  fupcj  omiicin  altitm!ine:ii  f nclotuia  f  otein.i  nxtutu  eaunuit  Vnde.Specio-  F'*"'-  «-<-<-»<-"•*•  ^ 

furTi>rmaprililu$honiinum,3tc.VnutteDca.tuo.i.v  j>t.TConfor.tu:  uiC      CCnninpS    CIUS, 

d  autemlabcst  inclycus  pra:  fratribusfuis,  &matereiusvo 


'TMft.    b  ,/(/kWp/;«.  Rabban.  c  cauicnomenillius  iabcs ,  dicens  ;  Quia  pcpericumin  do- 
SrcmSZifdc  f  lore .  Inuocauit  vcro  labcs  Deum  Ifracl ,  diccns  •  S.  be- 


ncdiccns  bencdixeris  mihi,  &  dilataueris  terminosmeos, 
&fucritmanustuamccum  ,  &  fcccris  mc  a  t  malitia  non 


ftirpc  ludac  gcncra- 

tam  ,  cuius    maricus 

Manuc  dc  cribuDan, 

qui^^dc  Sara  inlibr. 

ludi.clfclcgitur. 

c  Gedr>r^&  E7er.  Ra.Loca  funt  a  filiis  Vr  poflcfla .  Scd  miru 

chhicdicicur VrpacremBcchlehcm,cum  fupdrius  Salmadi 

«us  fit  patcr  cius .  nififortc  patrcm  hic  appcllec  po.rcncem , 

_v.;.ij...  r.. c-i r. Bechlchcm. 

,  g.a  numcracis  filiis 
•  Arahcl  filij  Ara, 
& 


t 


'3  qui.iomnium  gcntiu 
dcdicci  ha:rcdic.  tcm, 
'*  &:  pofrcfiicncm  euis 
16  exccndit  vfqucadccr 
'7  niinos ccrr(^,cum  quo 
'*  fuic  manus  domini  , 
quiapoccncia  deicatis 
per  cii  virtutcs  &  ftii- 
racula  fecit.  Ipfc  quoquc  eft  virtus  Dei  &  fapicntia,per  qus. 
patercondiditomniaqu£in  cttlisfunC(S^inccrra,cui  mali-- 
tialudxorumnoccrcnon  pocuic,quidi.'f;;iic ,  f^iiit  p^ii* 
ceps h  lius mtmdi,et  in  me  non  hu'o-?t  quicqUAin.  Pcr cum QLioque 
bcncdicuntur  mcmbra  cius,  idcft ,  ccclefia.cui  pcr  Efaiam  £ 
dicicur,  Dilata iocum  tentorii .,  &ij,tr,a.  Efa.  54.a.  Cumeo 
cfl  manus domini , quia in  ipfa operacur  filius  Dci ,  quieft 

bra- 


1 


NICOLAVS  D£   LYRA. 
C  A  P.     IIH. 


FUij  luda.  Hicconfequenterreuertiturfcripturaad  defcribendum 
generatitnes  tribus  ludx  -pt  aliquid addatur.,qnod non fuerat  /«- 
fra  expreffuiH.Circa  (fuodfciendum^ip  ludat  legitur  habuijfe  vtjilies, 
Cciluet^er  &Qnan  &  Sela.de  filia  Sue Chanansa,yt  di£lim  efi.fu 
pra.l.c.&  Vhares  &  Zaram  de  Thamar  numfua.Et  quia  Dauii.  de 
fcidit  drThares,cuiusfrater  vterinusfuit  Zaram,ideo  primo  defcribii 
tttrgenerjcioius  ludxper  Thares  &  Zaram .  quia  liber  iflcfalius  e/J 
frincipjliier propter  Dauid^Scotndo  defcribuntur generationcs  Ind* 
ftr  SeUtibi,  Filii  Sfla.  Hir autem  &  Onam  mortui  fucruntftne libe 
ris,ythabetMrGen.  ii.&  ideo per eos non  defcribitur  aliqua geneera 
tto.Circaprimimfi.iLnIum,q,fcriptHrafrc(]uentertranfitde  gencra- 
titnihus  Vhares  ad generationes  Zaram,&  econHerfo,ideonon  potejl 
ibi  pvii  prAcifa  diuifio.&  ideo  exponitur  ftne  diuijione. 

1  Filij  \\i.  fupple funt qui fequuntiir,eQ tamen  modoquo  filii  fHioru 
iicunturfilii  primipatris/tiam  multum  longinqiii,ficut  omnes  homi 
nes  dicunturfilii  u/(dam,qmafolus  Thares  inter  hic  nominatos  fuitfi 
liuf  eiiis  imnudiatus. 

2  Ec Charmi.  l/le  fuit de tribu Zars,vt habetur fupra.  ca.z. 

j  Ec  Hur,&:  Sobal.  Ifli  defcenderunt  de  Caleb,vt paiet  ex  difiis  ca. 
2.Seqmiur. 

4  Ha:  co^nationcs  Sa.  quia  Sarait*  &  etiam  Haolita  deftende- 
runt  de  Sebjl,vt  habetur  in  fi.c.t. 

5  l(h  quoquc  ftirps.  lilefuitfilius  Zar*,yt  habetur  circa  prt.c.i. 

6  Nomcn  quoquc  foro.  ^  efl  vna  diClio.&  nominatur  iUa  mu- 
lier  intcr  viros,quiaf'iit  famofa.&  idein  dicendum  eii  de  aliis . 

7  Paccr  GcfJor.  ideJl,dominus  vclfa/nofus  in  tali  vitia .  &  eodem 
modoqnoi  fubditur. 

8  Paca  Uu£a.  exponatur  iUud  vtfuprt. 

Ifti 


9  Ifti  funt  fi.&C.  Euit enimprimogenitus  huiiv  mulieris,vt  diBmn 
eil  .cz.non  tamenfuitprimogeniius  Caleb  marni  iiUi,quia  habc  butfi 
lium  de  alia  vxore  prscedenii. 

10  Patris  Bcchlchcm.  Dicitur  auttm  htc  ifte  HurpaterBnhlehe, 
quiafilius  eius  Salfna[qui  co'tipHtatur  quafi  e.idcm  perfona  cu  fatre) 
diciturpaterBethlehemfupra.c.L.verJusfinem. 

1 1  EiEthmn. Ifie eji alius a prxcedenti qui fuit filius  Zard.qum 
ijle  defcendit  de  Th.irespcr  Hcfron. 

ii¥uitn\i.labcs.  lJicfuitOthon:elfr.iterCaleb.^vtdiBumejifupr4 
i.cap.Etdicitur  inclyius  prxfratrihus  fuis,t*m  rationefurtitudinis: 
quijpercuffit  ciuitatem  Cariathfepher,vt  habctur  liidic.  i .  quam  r«- 
tionef(.iettiix:quiafuitdo£lor  m^fgnus  in  icgi,vtfupya  diduw  ejl. 
I  j  Ec  maccr  cius  vocauic,&C.  quodftgnificat  dol&rcm.Cuius  ra' 
tio  fuhdilur. 

1 4  C^ia pcpcric  cum  in  do.&c.  Tropter  difficulcatempartus.Eo 
dem  modo  dicitur  Cen.j  5  .quod  ^chel  votauit  tiomenfiliifui  Bcnno 
ni,  '4  efitfilius  doloris  niei. 

1 5  Inuocauic  vcro  labcs  Dcum  Ifracl,  diccns  ,facie»io  voti 
fub  ccnditionibusfequentibusjicutfecit  lacob.Gen.xi. 

16  Si  bcned.  dando  mthigratiam  lu,vn. 

17  Ecdila.tcr.  id  cji,harcditatcm  meam. 

1 8  Et  f uc.ma.  me protegendo  ab  inimicis. 

19  Etfe.  mcAm2..i.cuJiodierismeapcccatis  &  tranfgrcfftonihut 
legis:&  hic  fubinttlligitur  votumfeuprornijfionem  ab  eofoirfafladit 
mino  fi  ab  :o  rectperet  ijia  bencficia,ficutfecit lacoh  Cck. 28.  Si  fiiC 
ric  dominus  me.&c.  i^od  amemfuerit  votum  iflius  labts,non  ha 
hetur  extextu,nec  aliquaglojfa  quam  videritu,fcd  exprnediSis  poteji 
conicBurari  quodpromifit  Dco  vacare  contempUtioni  ipfius  &do8ri 

■  na lsgis.llodMS  enim  antiquorum  fapiiwum  fuit in  talibu^ finireviti 
fMam..Ad  hoc  autem  requiruntur  bcneficta  prxdi&aJ^ciUcet,  quies  & 
puritas  mtntis,&  proteSi*^&  benedidio  diuina. 


Et 


J 


037      I.  Paralip 


Cap.  II II. 


105  8 


'^-schiiim  Scdcvtcr.i  p:itris.  Et porta  i/rferi non  prmalebnnt  atl- 
:t:ii't77t  c»Tn,  nec  d  ;;)bolrjs  dominabicur,quia  tiata  cji  dpoteftas 
fiiperwnmtn  vir:H:c.minin~!ci.   , 
a  Cj.lch  au  mfiatfr.  Ra.Zesimus  fiipra  Caleb  elTc  filium  Hef 


ron,cii!u^  tratrc?;  tuerunc  Ram  &  Icramecl.  Aiunc  ergo  He 

brei  Ra  Calcb  fracrc     ■ 

Siiani  hic  appel!  jri.  a 

Hcinterprcracur  II  i 

cxccirus,Sna  buniilii 

quod  ludaico  popu- 

]oconucnic,quisex- 


t 

2. 


\ 


Meldach,quiduode  yo.fcnioribusfuerunt^quos  Mnyfcs  a 
Di'o  acccpicad  rc9;endi  popuii  auxilium.crriduc.  n.  Movfcn 
poft  acccpcam  lcGic^m  in  ercmo  patn  fLM.fidc  vc  matrcin  di- 
mitccrec,eo q,  ipfius amica effecfuit  n.filia  f .eui,  poftquam 
Amram  duxicaliam  ex  quahabuicHeldach,&:  Meld.ath. 

e      Gcuu:tque     Mx- 

opprimi.Et  prjrftirit  Deus  qu?  prccariis  cfl:.  Calcb  aurem  t  fra- 
ter  Sua  gcnuit  Mahir,  quifuit  patcr  Erthon .  porro  Efthon  ge- 

1  8e:hdehem  (cilicct  mniiis  Ifii,c5ui  .ilihi  Na  ;'S  duiiiir. 

nuitBethrapha&phefTe^&Tehinna  patremvrbis  Naas .  Hi 

celfus  fuic in  culcu  v-  b  funt  viri  Recha .  Filij  autem  Cencz,  Othoniel  &  Saraia .  Porro * 
nius  Dei  &  pocencia  f  vei  Anhit 

rcgni,fcd  quia  Dci  fi 
liii  Uifcipcrcnoluic , 
bumilis  factus  ci!  ac 
quevil;s,vcfiantpn 
rni  noui.Timi. 
b  Ivffi.7.  Rabb.  qui- 
idam  pucanc  Recha 
[jiominc  LX.uid  nun 
pari.Eficnim  Re 
ccncr.  Vndc  Da- 
dcfcaic,E._go//)W 
ttner  &  ynBns  rex.l^- 
fe  quoquc  quafi  vcr- 
iniculus  ligni  tencr 
«ffc  dicicur.Ideo  au- 
tem  viri  Rcchad.cii 
Tur,quia  propcerex- 
primcndam  genea- 
logia  Diiuidhican- 
nocaci  func. 
C  Saraias  aun.  Dc  Saraia  dicicur  loab  pndrTc.  qui  iuxM  no 


Nuni.it.d. 


riarn  .  Rabbanus. 
SimmaiMovfcnin 
tcUigi  volunc  ,  qui 
incerprctatur  ca:lc- 
■ftis  .  IcsU.Auron, 
oui  Trcrpretacurcol 
l.iud.icio  ,  pacfcm 
Efthamo,  ideli,  i- 
gnisniaji,cncis,quia 
filij  Aaron  ficnficia 
ignc  adolcbatic  No 
mina  vcroquic  con 

«  Tia  &  Alrael .  Ec  iiln  Lzra ,  letner  5^  Mered  &  hpher  &  l  alon.  n  om"iTa\lovircS 
^  Gcnuitc];  M.iriam  &  Sammai  & lefba  patrcm  Erthamo .  Vxor  \\  vocabula intelligun 

a  f  H.-nictiiiViintefle  lochabcth  inajrcmMoyli  &  Aatoii.  [Ur    prOpCer    diUCr- 

cjuoquceiusliidaiapeperitlareclpatrem  cedor,  &  Hebcrpa-  '*  fosadus.farethvo- 
f  ti em  Socho,&  Icuchicl  patrem  Zanoe.  Hi  autem  filii  Bethia:  fi-  14  Sm '' co^'uod ^dc 


^ 


:  filiiOthoniel,Hathath,&  Maonathi<;enuitOphra.  Saraia  au- 
tcm  genuitlo.ibpatrcm  vallistarrificum  .  Ibiquippc  arrifices 
erant.FiliiveroCalcbcfilii  Icphone,  Hir&Ela  &:  Naham  .  Fi- 
lii  quoque  Elacenez .  Filii  quoque  lalelcei ,  Ziph  &  Zipha,Thi 

'  Tia  &  Afrael .  Ec  filii  Ezra ,  lether  &  Mered  &  Epher  &  I  alon. 


9 
10 


i-  Harafim  ZT- 
tiScum. 


E 


\ix  pharaonisquamaccepitMercd  &  filii  vxoris  t  Odaia:  fo-  i^  moncc  defccndcnc  fOdait» 

•    i^  M      /^        Tv.iEfchamAa.  ,g  cum   tabulis    lapi- 

roris  MahamparrisCella  :Carmi&E(thamo  qni  fuit  de  Ma-  '7  dcis.  paccrGcdor^ 

chathi.  FiliiquoqueSimon  Ammon&Rinna.  Filius  Hanan  '    id<?ft.fcpis,quiaqua 
TAiiasE<h.'d'.  •  lifepepopulum  Ic- 

&  Thilon  &  filii  lefi  ,  Zohcth  &  Benzoheth  .  pilii  Sela  fi-  ^9  gecircundedic.He- 

ber.i.viccor^quiapo 
pulum  Dci  fcruicio 
iunxcric.pirerSocho.i.prophccix,  quia  prophccarum  do- 
£to!:  fuic.Icuchiel. i.fpcrans  in  Dcum,quia fp-.'in  habuic  vc de 
Aegypco  popuIumlibci-arec.pacerZan  oe,quiinccrprecacur 
gubernacor,quia popukim  in  erem 0  gubernauic , & doolrii 
na  fua  quocidic  gubernac. 

f  F(/j.*T'/w.i.  Ra.Filiam  Pharaonis  macrem  Movfi  vocat,q  Hicroa. 
cciam  fccundum  propriecaccm  nommis  filiadomini  nuncu 
pacur,quiabonam.fcilicer,voluncaccmin  nucncndo  puero. 
habuic,&  Amcrcd.idcft,Moyfe  accepca  di£icur,quia  rchftis 
idoIisadDciculcumconuerfacft.  » 

mr     ^ 


IiiinisinterprccacioncnTp.ntervallisarcificumdicicur,quia 
■defihis  ciusfucrunc  archicctl:;  qai  xdificaucrunc  domu  do- 
«jini.Arcificcs vcro  qui  m  valic  habicanc  pv:)ffunc  dici  doclo 
tcs lc2;is,quos rd?'?«.i  no  infU:,fid  charitaf  ndificat.qnos  mode 
i!ia^^humilicasexalcac,vcGamalieI&PauIusciusdifcipuI'. 
fc^ra.  Ra.Hicr.Aiilnc  Hcbr.ei  Ezram  qui  incerprecacur  au 
liacor.cfre  Amcam  pacrcm  Moyfi  &:  Aaron,Icchcr,i.  auxi 
i,cffc  A.aron,&  Mcreal  q. rebcllans,effc  Moyfcn.  Epher 
3q;  vci  Ophcr,ideft,puluerem,Heldad  fuiffc.  lalo  vcro  Sc 

Mcld.uh, 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

1  Ec  pr.-ef^itic  Deus.  id eQ,bcruficia  di3a,&  ipfe  reddidh  Deo  vo 
tafHa,vt  dicitglo.Hcbra!e.t.fed  qutnfnerint  illa  nondicitur  ,Jedpof~ 
fmtconieiiiirarimodofrxdiflo. 

2  Caleb  aucem  fra.  Licct  fuperius  defcripferit  generationes  Cakb 
in  pane,htc  tamen  reHcrtitnr  ad  defcribendnm  altqua  qua  non  erant 
exprefia.ii  patct  litera  vfque  ibi. 

}  Hi  func  viri re,  ttomen eft loci a quo dcnominati funtifti . 
4  Fili j  aucem.  Ijie (imiliierfuit  de  tribu  Iuda,&  dicunt  ali-jui quod 
fuitfrater  Calcbfeiiioripf<>,&  mortuopatrc  ciiJiodMJ  enm  ,  proptcr 
(juod  -pocatus  fuit  pater  eius.&  inde  Calcb  diclus  efl  CeHC7^us,vt  ha' 
bctur  lofne.  i^.alii  dicii»t,(p  mortuopatre  Caleb  iilc  Cenc^accepic  ttka 
trcm  eiui  vxorem  &  nutnuit  euin,  &  inde  diilus  eft  Caleb  Cene7:jius. 
prcut  dicliim  fuit lofne  1 4. 

5  Ochoni.  liicfuitfttius  naturalis  Cenc'Z^,&  vocatus  efl.  fupra  la- 
hes  a  riiaiie,vt  diUum  eft^apatre  vero  di£ius  eii  Othoniel.ficut  Benia 
min.,  a  matrefuit  vocatus  Bennoni^&  a  patre  Bsniamin  ;  vt  habeiur 
G'c«.35. 

6  Saraia  au.  Ifie  videtur  alius  a  loabprincipe  militi*  Dauid. 

7  Pztrcm. idesl,dominum, 

8  Vallisartificum.lbiquippeartificcscrant.y/c«owi«<rr.«  ab 
hahttatoribus.vtpatet  in  lcxtu. 

9  Filij  vcro  Ca.  Hic  adhuc  defcribit alias generationes  Caleb. 

10  Filij  Icpho./«prrt  di6iiim  cft.i.ca.q,  Calebfuitfilius  Hefron.  & 
ideodicu/it  aLiqui,cppater  Caleb fui(binomius.&  di£tus eftHefon  &   ■ 
lephonc.Olo.veri, Hebraica dicit,^  lephone  non  eft nomen  hom  nis  * 
fed  Caleb  di£lus  eft  lephone  (jUud  interpretaiur  diuertens ,  eo  quod  di- 

uertitfe  a  cotiftlio  exploratorum  auerientium  poptM  Ifraet  ab  itfref- 
fu  ttrrxpromiffioniSyVt  habctur  7\(«wc.  1 3  .fiiut  aliciuis  diiiiur ftUus 

mcrtis,eo  quod  fecit  aUquid  digtium  morte. 

10  rilii  quoquc  Elaccncz.  vna  diflio  cft.&  ideo  aliqui  libri  ba- 

betntnalet&Cetiex.. 

n  Et 


I X  Et  fili j  Ezra  Icchcr  &C  Ms.^liqui  expofttores  dicwit^qmd  ifli 
tresfnnt .AniramyAjron,& Moyfes filii  eius,eo  quod i»bd''t!..> . 
1 1  Gcnuitquc  Mariam.iii  Sammai  & Icsba  patrcm  Eftha- 
nio.  fed  hoc  'ftfalfivn,quia  hic  non  ag.  tur  degenealogia  tribus  Leu:, 
dc  quafuerunt  .Amram  &filii  eius,  fed  de g^  ncalogia  iribus  Iud£,vt 
patct  exdeciirfi  huius  ca.vfq;  ad  hoc  locutn  vbi  incipif  agere  detribit 
Simeonjtd  ad  hoc  refpondent  isii  dicentcs,quod  hic  in  irtbu  luda  agi 
tttr  de  iiiis,quamuis  fuerint  dc  tribu  Leui  occaftonc  Muria  qu.^fuit  v- 
xor  Calcb,{<r  vocata  eft  Ephratha  alio  nomine.  Sed  hocfupra  improm 
batuM  efl.2.ca.&  Exod.ij.&  ^i.  Tropterquod  dicendnm  eft ,  quod 
ifie  E-^^a  defccnditde  laleheei  de  tribu  luda ,  &  Maria  qua  htcpofita 
ejijcH  alia  aforore  Moyfi,  ,  .  f 

1 1  Vxor  quoq;.  Dicit  hic glo.Hebraica quod  ly  cius ,  refertur  ai 
Caleb:ita  quod  ludaia  peperit  eifequentcs,fcilicet,Iayeth,  &  cteteros, 
1 4  Hcbcr  pac  rem  Soc.  i.dominim  talis  villx.  &  eodem  modo  ex- 
pwatur  qud  fubditur.P^irctn  Zanoe. 

1 4  Hi  autcm. Di: ««r  aliqui, quod ifta Bethia  fuit  vxor  Mered ,  & 
tuiic  legitur  fic  liicra  qu£fequ  itur. 

1  J  Q£am iCi:c, fci!icec,v \:orem,fed tuncnon habetur adqnid  rrf^ 
ratur  tiiera pr£cedens,cuM  dicitur:  Hiautcm  fi.  qttlan.^llieius  filii 
bic  nominantur  fecundum  iilam  expi>fiiionem:p>  op:ir  quod  ulii  dtcSt, 
^fuit  vxor  Calcb conuerfa  tamen ad luda  fmum ,  ncut  &  muhi  alii 
.AcgjptiifVt  habetur  in  Em  &  fetwidum  hoc  fic  pun  aiur  litera. 
Hiauccm  filii  ^Qt\\\x\\\izP\\3..fuppk(^aUb. 
\6  Mcrcd. Et  aliifiibinteUi guntur  .j-  non  nominantur.Veldicen- 
dum,quod  cum  dicitur  hic;  Hi  auccm  filii  Bcchix ;  ponitur  plurale 
pro  firigulari, 

1 7  Ec  fi .  vxo.  Dicunt  aliqui,quod  Qdaia  cft  nomen  viri.&  quodfub 
ditur. 

1 8  Soro.Na.  rcfertur  ad  ly  VXOX\%.ita  qwd  nomen  propriu  eius  no 
expnmatu- ,fedfratris eius  &  rnariti.Dicut alii ciuodf-it  vx^r  Cdeb 
fitut  CT pir<£cedens,& cu>ndr:Ei  f\hivxoYi$,fuhintdli7iii'rCalcb. 
X 9  Eilij  Se.  Hic  confequenter  agitur  degen.mtione  Sela  filii  lud^. 

Tom.z.  KK    4        Paccr 


^ 


1039      Glof.ordi&NicolaicleLyra.        1040 


rnnctiniialuit  tJincs,^ 
qiijintnbuluda  pnor 


f  llic  poBiwr  in  memorU  prinini  nominii  iHius  qui  propter  impietatem  a  domino 
pcicudiit  eA. 


rbofefca  » lo 
aM,  &Saia|>h 
•|!ii4(>aii<i4ci 
)tiM  ia  Moab 
tt  lubiiJiorc* 
LjJicfn&  Ade 
Kariin  Athici, 
«rl  »«rbJJOU 
^M  ciuira- 

■^        B 


qiijintriDUiiiua  pnur  pi,cunu»eft.  \*       r       o 

vidcbanir ,  inopia  co-  ^  jj:  j^^^^  ^  HeV  p^tcr  Lccha ,  &  Laada  pater  Marela ,  &:  co- 

aCmeCUmVXOrC&:fi-  '  .  ,A.,i„.,„K,lcl«loruiial>«natulicxplaicmnt.  l,  5  T.ibc..v.c.i_lofadcris . 


khcm  audica  panis  v- 
bcrt.ii:.' . 

d  F-igulih.tbi.Vi^i\\o$ 
qii!  in  plaiit.uionibus 
&:  fcpibus  l.iborac,do 
Ctoie»  incclligimus  , 
quiforin.inc&:  com- 


_,.,... v^  - ,  5<^cumheleleclofUMal>otnaculicxplaicrunt  ..    ,. -j^ ^     _ 

fijsp.-»triapulfus,inpc-     onacioncs  domus  opcrantiuni  byOum  in  domo  t  mra 
rcgrin.itionccumfilus.j^  ^^         &  qui  ftare  fccit  Iblem  ,  viriciucmcndadi,  &  fccu-  ?     .    . 
r'iZ^%'i>.cedens,  c  rus&inccdcns  ,qui  piincipcsfucrunt  in  Moab,  &  qui  re-  ,   |5^J-^^-*^^"'-"'- 

Rab.Mah.ll0n&:ChC-  .    Tr.ucm^.  b  f  C^^.^hxc  hi^orla  m  Kuth  ftr,.:  tur.  \,^^%  1 

hon,quihic  fccums&-'  ^  ucrfifuntin  Lahcm.H^cautem  verbavetcra.  Hilunthgu-  ^ 


emm  compo 
nere  dicimus  ,  vndc 
compolicoics  luci  fi- 


1 


^»ft.  in 
Pdialip. 


mccdcns  dicuncur,fliif  .  t  qj.»  « '^ '"  R>""» """' ''!  '"■";  °p?"  " '""  '"''",7'  '''^T.'"-  ;    ^ulos  vocaimis  Hi  vi 

fcinMoab.^avxorcs  ^  lihabitantcsin  t  plantationibus.&infcpibus,  apudrcgem  ,«  f.^^^Z;;^!^'^^-  J 
Modbitidasduxcrunc,  T  in BethicheiH.  u         ,      -  ■»,        i- 

vndc  in  Hcbr.Tonon  f  opcribusdus.commoraticiucfuntibi .  FiUi  Sim.con,  Na-  ;;  cxhoru^ido  &  Sdo  ' 
£'nn!r£  Sn      mucl,  &  lamin,  larib,  Sara,  Saul.  Sellum  filius  eius  Mablan  .,  nu.niunc.Hi  apud  rc- 
^cToS  ttadunt.     filiuscius,  Mafmafilius  cius  .  FiliL  Mafma  ,  Hamuel  filius      f„^'^V;;;P^^^^^^^^^ 

4e  Hicronymus.  Tra-       •      Zachur filius  cius ,  Semci filius cius  . Fihi Scmei fcde       -    -   '^  - 

dunc  Hcbrxi  Elime- 

lcch  fuiflc  virum  Noc- 

mi.patrcm  iVIaalon  ijc  Chelion.inaiius  cpc  fol  ftccerit,pro 

ptcr  praruaricatorcslcgiSjVCtanto  miraculovifo.conucrcc- 

rcnturad  Dnm  Dcuir  fuum.C^od  quia  faccrc  contcmpfc- 

runtjiccirco  famcs  inualuic,&:  ilk- qui  in  cribu  luda  prior  Vi 


c 


batur  famis  inop.-a  cu  vxore  fi  tiliis,non  folum  patna  pclle 
rctur,fcd  ct  in  cadcm  pcrciJ!,rinationc  cum  filiis  morerccur. 
Viros  autcm  mcndacij  Maalo  &:Chclion,qui  hic  fccurus  &: 

inccdcns 


Chrifti  mancccs  quic  ' 
quid  dicunc,quicquid 

agunc,ad  gloriam  Dei  faciunc 

c  Hahit.in.  Progcnics  Ruth,qu^  in  ipfis  fepibus  &  plancario-''! 

nibliabica(redicicur,quandoadregiamdignicacem  &;  mu- 

nimencum  plcbishaxplancaciopcruenir. , 

f  Comr-n)ra.fii/ttrb\lnGcnc(ii'cK  fcnbuncur,fcd  hic  Sober 

pccrmicciC:quianu!ladccoprogcnics.Scdqua:da  nola  mu- 

cant  fuisr6n;b.inGcn.cnimGcmucl.i.maccr  Dci.  hicH*-  ) 

nnid. 


N  I  C  O  L  A  V  S    D  E    L  Y  R.  A. 

I  Patcr  ma.  homeu  cA  c.Hitatis  vcl  viilx. 
%  Ec  cogna.  Dicunc  expjiitu^es  commurfiter,qnoddomus  iuramen- 
U  ■pncaiur  hic  tabernaciilum  Moyft,vdfnimdu,n  alios  templum  Sah- 
mo':is.,&  ipidtdeqHibushicagiturfeceruntcortinaide  byfjo  in  ta- 
bernaculoM>y%vdinten)ploSatomo)iis,velfoithri  vtroque ,  fdm 
tamen  diKerfas  gencrationes  ftbifuccedentesin  diuerfts  temporib'<.',& 
dtfiendrrwicde  Selafilio  ltid.i,&fic  intelligitur  quod  dicitur,  Ec  co 
gnationes  domus  ope.  fKbintelligcndum  esi,defcenderuHt  de  Sela. 
J  Ec  qui  ftarc.  Expoficorrs  noftri dictmt  comrnuniter,  quod  hoc  in- 
teUtgiturde  ELmelech  qiii  orauit  domnitm  vtfolfiaret,vtper  boc  ho 
minesiUtm  temporis  implicatt  muliis peccatis  a  malo  retraherentur 
yifo  tali  ft^no.tjuod  cum  non  feciffentfdominus  immifit  famem ,  ita  (p 
Elimelech  qtii  erat  depotentioribus  tn  Bethlehcm  coaiius/uit  peregri 
nari  in  terraMoab  cAm  vxorefua  &  duob.filiLf,vi  habetitr  I{iitb.  i. 

4  Viriq;  me.  Jflifunt  Chelion  & MahalonfiUi  EUmelech^  qui  mor 
tuifunt  in  trrra  Moab  fine  prole'.&  idca  dicuntur  viri  mendacii,quta 
non  reUquerunt  effeiium  ftti  matrimonii. 

5  Securus  HC  in.  interpretationes  funt  iflorunt  nominum  Mahalon 
tr  Cheiton. 

$  C^i  prin.fue.  In  Hebr£o  habetur,  Qni  mariri  fuerunc./« M 0- 
ab,qui^  ibi acceperunt  mulieres  Moabitidasvthabetue  I{itth.i. 
7  £c  qui  reucr.  In  Hebrxo  tamcn  non  hubetur  Ber,fed  tantum  Le 
hcm,fubiiiteUigitur  tamc.hsc  Utera  av.ie  dicitur  de  J^emi  &  R^iith^ 
qnx  mortuii  maritii  veneriint  in  Bethlehem,quia  I\i4th  noluit  dimitte- 
refocrumfuam  redeuntem.^d  hoc  ergo  induClxfunt  iflaperfona,  ad 
oilendendum  q,  defcendernnt  de  SelafiUo  Iudti,cum  dicitur ,  Et  qui 
ftjtc  fccit  folcm.  i.Fjimelech & cxterx pcrfoHX defccnderiit  de Se 
A  la,«rcepia  tamen  l{tith Moabitide . 

8-  rt^jc  auccm.  Illud  adaitnr.quia  hifloria  EUmelech  qudi  babctur  i 
Ubro ^i.'/' pixccfjit tempora regitm,propter quxfcriptusfiit  iflc U- 
ber  TaraU.&  maxime  propter  Dauid,vc  frequenter  fupradi&um  efl . 
Hebrxi  vero  dicwtt^f  Eiimclech  non  fecit  flare  foUm  orationibiis  fuisy 
fed  magis  caufa  au.iritiit  tempore famis  iuit  in  terram  Moab ,  nolens 
diHribiiere  bonafua  paHperibns  Hebrxis  recurrcntibus  ai  tpfiim,q'<i.x 
mat  virpoiens  &  diues.propter  quodpuniius  fmt  a  Deo^quia  mortuus 
fuitin  terra  Moab,&fiUi  fuipaupertate.quodpatet  ex  hoc,ff,  l^emi 
yxorfua  rediitin  Bethlehcm  Vucaa  temporaUbiis  bonis.  propter  quod 
J{^>tb  nurusfua  iiiit  ad  coihgcndum  fpicas  in  agro  alieno ,  vt  habctnr 
^Hth.i.Et prntter  hor  Hebrttipaffum ifinrt,  ilitcr  exponunt,nec  mirii 
tfuia  btera  Hrbraica  mtihum  diflat  a  t^-anslatione  noflra.prmo  ergo  li 
terafecundum  Hebrxos  poneturper  partcs  iuxta  translationem  noflra, 
ytmagis  videatur vbi rfl diffonatit',&  ciiam  confonanti.;.  Trimo  er 
^o  vhi  traniLuio  noflra  hcbet.  Ecqui  ftare.  In  Heb.habciur.tt  lo- 
chim.  &  cfl  nomrnproprinm  vnius  hominis.nec  videtitr  qnod  riiit  in 
terfnrrtJtiaaUquomoHt>ftgnificet,quodfeerritflationemfoUs.Vi\:iq; 
tncnda.  In  Ilcbrxo  h.ibrtur:  Et  viri  Cozcba.  &  efi  hicproprinm 
nomtn  loci,vt  dicunt  H(bfxi:Ucet  Co^^eba  proM  efi  nomcn  appellati' 

Hum, 


Humjignificet  mendacumtficut  in  Latino  aUqua  nominafunt  £]uiuo 
ca  adpropriutncr  appeUatiuum,ficttt  Comptndium  eft  piopru.m  no- 
mcn  cuiufdam  viUx  fatis  mtx  in  Francia,&  efl  nomea  appeUatiuum, 
fecundumquoddicitttr  2.1{tg.  i8.c.  Currcnsautcm  Achimaas 
per  viam  compendij,&c.Ec fec.&  m.l»  Hibrxo  Ijabaur.Et  lo 
as  Sc  Saraph.  ittetauism  Saraphpoffctinterprctariincedens^tsmcn. 
loasnon  initrprrtatur fecurus,ncc fecundnm  Hicron.  necf::cnndiil\e 
nigtHn,q'<i interprctati funt nomina Hehra'ca.  C^Jui  prin.fucrunc 
In  Hcbrxo  hi :  Qu\  marici  fucrunt  in  Mo.ib.  Et  qu.-E  rcucrff 
func . In Hebrxo hauetir^Ez habicacores  L.ahcm.W xir eft ergo Utt 
rafecundum  Hcbrxos.  Ec  Iochim,5<:  viri  Cozcba.  Ik  loas  &£.  S.l- 
raph  qui  mariti  fuerunt  in  Mo3b,&:  habitantes,p.<  habitato 
res  Bcchlchem.  Oj^xlicexponitur  ahcis.  Ec  lochim.  id  eft,  quidi 
vir fanofns  fic  norh:n.iiHS.  Ec  viri  QaxcbA.i.detjU  loco,a  quofunt 
nominati .  ftcui  Tariften/is  a  Tarifiis .  &:  lons &  Saraph.  nomina 
funt  virorum,qi\i  marici  fuerunt  in  Moab.^'«.i  ihiiuerunt  adpC' 
regriniindon  ex  aUqita  caufa,ftcut  &  Elimelech.&  ibi  accepcrunt  v- 
xores,&  habitantcs  in  Lehemfid  eil  in  Betblehem;&  fupplendum  efl, 
omnes  ifUpr£diff.idifcenieritnt  de  SelafiUo  Iuda,ftcut  &  pr.ueden' 
tcs.Hxc  aucem  func  verba  vecera.  Hoc  autem  additum  efl  ab  Ef- 
drafcriptorc  huins  Ubri,vt  d-cttnt  Hebreei ,  quia  in  genealogia  tribus 
ludx genealogixnuerat  aUquo:  fui temporis.fnut  lechonias  &  Zoro- 
babei,&  aUquos  aUos  quifiierunt  Efdr£  contemporartei,ne  crederetur 
'  quodiftigenealogiT^ti de  Sela  cJfen*f'itemporisideodix:t.HccSM 
verba  vccera.  qujft  diceret,iflifueruntlongs  antetempora  noftra, 

9  Hi  (unt  figulij&c.  Hic  oftendit,quod  iiU  vUimo  di5li fuerunt ar 
tificcs  in  pluribus  aitibus.quia  aUjui  eortm fncrunt  figuU,  id eft^for- 
mantes  vafa  t^flea.vel fecundum  aUqitos,facientes  formas feu  modu- 
los  adfHndendum  vafa  cuprea,&  quantttm  ad  iflos  dicuntur.  Hi  func 
figuli.  .^Uqui  vero  de prxdiciis  fncruni plantaioret  &  cuUores  vi» 
nearum,&  qnanfArn  ad  i{ios  fubiUtur. 

10  Habit.in  plantationibus.^'^»nfij/:7;«xyi«rr««f  occiipati. 

11  Et  in  fcpibus././i<:;e«Ju  ad  cLanfuram  vinearnm  & plantatio- 
num.Hebrpi  tamen  dicunt  hic,  Ec in  claufuris//.vf  nuiris.  Et dkit 
hicglojfa  Ihbraica,q.'iod  hoc  dicittfr,quia  aUqui  dcpradiSlis  crant  ar 
tifices  murorum  lapideoriim. 

1 1  Apud  regcm .  ^rant  enimprttdiHi  artifices  exceUentes  in  arti- 
bits  pr.iidi£lis,-jr  ideo  vocahantur  ad  opcri  rcgis. 
I  j   Commotatiquc  funt  ibi.  id eft,prop; loca  vbi erant  opera  re- 
gisfienda, 

1 4  Fihj  Simeon,Namucl,Iamin,Iarib.fi /V  confequenter  agitur 
degenerationibus  tribus  Simcon.&  primo  in  communi.fecundo  infpe 
ciaU,quantum  ad  viros  uotabiUs fortitudir>is,ibi:  Mofobab  quoq;. 
Circa  primum  fciendum ,quodp<)fi  tribum  luda  immcdiate  hic  agUur 
de  tribu  Simeon  ants  ByUben  qui  fuit  primogeniius^quia  fiUiSimeon  ha 
bitaucrHnt  inforte  ludxper  magnum  tempus,ex  caufts  quJtpoHca  ti 
gentiir.Dicitigitur:  Filij  Simcon  NamueL^ /(?^af«ry/tMf  iacttU 
leravf^iueibi, 

Fratrci 


1041      I.Paralip 


C; 


,p, 


X. 


1042 


cnlmmconfitixiire.Hiergoven(?mnc,qii6<  fupra  deu:r;nfi- 
mus  nominici  m  in  dicbus  Ezcchi.e  rc2;is  luda:  hoc  cft  iii  ad 
ucntu  Chrirti.Tpfccftenim  Chtiftus  Doi  virtus, quem £zc 
chias.f.forticudo  domini  fi'^n;ficac. 
d  Tercufemnc  ta,  percutic  fide  tabernacula  impionim,&;  ha 

bitatores  im- 
piorum,  quan- 
doabncgasim- 


^  mucl.i.legens  cum  D^'o  Q^idam  in  Gcn.vocar<ir  E«.ha,hic 
A  aiitcm  Tarib.i.litijans.quiidceo  eviuitZamri^quicum  Ma 

dianicc  forni*-ans a  Phinee facerdocc pt-rcmptus  cfj.  lacim  J 

Gcn.i.prxpa  -acujrhic  vero  nommacur  Zara.i.orcus . 

a  Efpni.co.not,  Qu,iaSjmeonnQn  habuic  tantam  fobolem 

q.utam  ludas. 

9*  vndein  lofuc     cim  ,&  filixfex ,  Fratrcs  autem  ciiis  non  habuerunt  filiosmultos,  &  i 

dicitur, Simco.  _        •        r  ■    *  ■        1  r  ri-  ^     1 

pcr  cognatio-^     vniuerla  cognatio   nonpotuit  ad.xquare  lummam  filiorum  luda.    * 

nf"<;  ftl3<;    irrc-  a  f  H.e  ciuiutci  o.  inaxima  panc  pcrtinent  ad  tribnm  luda  , 

piflehxredit.a-      Habitaueruntnutem in BerfabGC &  Molada,  &  Haflar  Sual,&in Bala,  3 

tcmin  mcdio      &  in  Afom,  in  Tholad ,  &  in  Bathuel,&:in  Horma,&inSicelech;  & 

b''™«/!"^l'     in  Bcthmarchaboth,&  in Hai:irrarim,&  in  Bethberai  &  in  Sariam.  H?  ♦ 

Quia  Sicclcch  b  ciuitateseorum,vrc]ue  ad  regem  Dauid.  ViIliec|uoc]ue  eorum  Etam ,  f 

Sc&ci(Ahcc  q     &Aen,  Remmon&Thocen.&AfanjCiuitatesquinque,  &vniuerfi  *  bneiui[le&:  pic 

a  TLociisquialibiCatiathbaal. '       ViUCrC  in  hoc  fc 

viculi  eorum  per  circumitum  ciuitatum  iftarum  vfqucadBaal.Hasc  culo,  vcSacq^ 
eft  habitado  eorum  &  fedium  diftriburio  Mofobab  quoquc  &Icm-  r  cricm^ioc^j^vbf 
lech,  &Iora  filius  Amafia:,&[  Iod,Iehu  filius  loiabiie,  filij  Saraia: ,  filij  ante  dkJa  eft. 
Afiel,&  Elioenai  &  lacoba  &  Ifiihaia  &  Alaia  &  Adicl &  Hiimiel  &  Ba- 
naia ,  Ziza  quoquc  filius  Zephei  filij  Allon ,  filii  Idaia ,  filii  Scmri ,  filii 
Samaia .  Iftifiint  nominati principes in cognationibus fuis :  t &in do-  » 


pietatem  ocm, 
&  fecularia  dcfi 
dcria  per  Chri» 
fti  baptifmu  a 
fordibus  abluiif 
peccatorum.po 
ftca  ftudcns  lo- 


'oonia. 


B 


mo  affinitatum fiiarum  multiplicati fiint  vehementer .  &  profcdi fiint  *   ^^t^-^^s  noui  cc 


f  Alias  in. 


ludsE  fucrijt  &: 

a  Simcone  in- 

uaf^  funr,a  Da 
id  in  pnftina. 
udjehxrcdita 

cm  rcdicriic. 

c     l/ii  fttnt  no- 

mina  .  Dcfcri- 

|)ta  ftirpe  Si-. 
Imeonis&adi- 
7fauscorum,my 
-flice  fignatur , 
!quia  doctorcs 

ianfti.  i.  ccclc- 

lix    principcs 

grcgibus  Chri 

fti  pafcua  ^ui- 
.dcccs  pioficif- 

cunrur  in  G.a- 
.dorvcl  Gadcr 

qojE  interprc- 
■tit  fcpcs  cius. 

Hccc  ecclciia 

qu.Tcft  fideliii 

d^lJiiojibi  sut 
lcua  vfQ,ad 
ificntcm  val- 

lis.i.incaniatio 

ncm  vcrbi,'/;^? 

fcvetipfum  exmaivuit^ferui  formam  accipi?s.  In  co  inucniunt^pa- 
fcua.ipfc cnim  ait;P<ri' niffi  :fnis introieric, ingredifi  &  egrediet , 
tC^p.ifcua  irneniet  vututcs.  f.ln  eo  tcrra  lati[fima,&  eiuieia.  i.  gra 
Spiriuiilancti  copiofa.-  i  qna  an  habitauerac  dc  ftirpe  Cham, 
lignificar  gcntiQ  nuiltitudine  idola  rcliq.lIc,iS<:ad  vnius  Dei 

cultum 


7{jn   plebs  mca 
vos :  ibi  ■pocabutt" 
turfiliiDei. 
e  ^iri  qningen. 


E 


picrunt  fitorS 
dtuifcrunc   (a 


vtingrcderenturin  Gador  vfc]ue  ad  orientem vallis, &vtquarrcrent 

a  *"  Vcl  ouibus. 

pafiruagregibusfiiis  .Inueneruntq'uepafi:uas  vbcres,  &  valdebonas, 
&terramlatifrimam,&  quictam  &  fertilcm,  in  quaanteahabitaue- 
rantde  ftirpcCham .  Hi  ergo  veneruntquos  fiipra  defi:ripfimus  no- 

d  minatim,  indiebusEzechi^regisIuda:  &  perculTcrunt  tabernacula 
conim,&  habitatores  qui  inuenti  fiierantibi,deleuerunt  cos  vfque 
in  prajlentemdiem.  Habitaueruntque  pro  eis  ,  quoniam  vberrimas 
pafcuas  ibidem  repererunt  De  filiis  quoquc  Simeon  abicrunt  in  mon 

e  tem^cirviriquingcntijhabcntcs  principcs  Phaltiam  &  Naariam,& 
Raphaia,&Uziel,filios  lefi.&percuirerunt  reliquias  quieuadere  non 
potcranc  Amalecitarum,&  habitaucruntibiprocisvfi];  addiemhanc. 


bicrunc  in  mon  «icudiQem . 

te  Scir,  &:  gcuf- 

feruncreiiquias 
"  Amalccicarii  : 

quiafuperbiam 

huius  miidico- 

culcantcsdefoc 

mitace  vicionl 

comprimiichi 

quacuordicun- 

cijr,quiaeuaa- 
»*  gelica  dotlnna 

veracicer  inftru 

£li,fpincualc  bel 
'J  luniconcra  dtj. 

moiies  conae- 

nientcr  gcrunc 


percuftisreliqjs 
Amalccitarum  ibihabicabantjquiacxpullis  dgmonibus  iti 
loco  vitiorumvirtucesfubfticuunc,quarum  pollcffiohomi- 
ncm  cfficic  bcacum  vfq;  ad  diem  hunc,quod  feinpcr  dici  po 
ccftyfqueadfinem  mundi.quiaecclcfiavfquead  finemun  F 
di  pcrmancCjin qua quotidie  anciquus hoftis criumphacur.   ' 

^CAP. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

I  Fracrcs  autcm  eius  no  habucrunt  fihos  mulcos,3<:  vniucr- 
facognacio./.ipyi.«  Simeon. 

X  Non  potuit.  Hoc  iiBum  efi  qmd in  tribii  Simeon  fueriint  pauci 
nfpe£iU trihus Ii<d.t,&  ideo  receptifnerunt inforte  lvid£ .  Cuiusvna 
cafuKt.tjuiafilii  luJa  habuernnt  duplucm  forcem.,vnam  (juafi  acqui 
ficam,£l/um  tfuafi  acquirendam  vi  arrnorumfi pnfienc-cfuia crat  trib. 
bellicofivr^prout  di&umfiut  pUnius  lafue  1 9.&  ideo  ia  diwfione  ter- 
T£fp:cmcr]hubus,qux  non  acccpcrat  hxreditacm,vt  hubetur  lofue 
ig.aUqu.t  ciuicates  defortc ludxfuerunt  affignaCxfiUis  Simcon  ,  &• 
alirjU£Jii'h  Dari.^lia  cafuit,q,filii  luda  licet  effencplures  qManfilii 
SimsontVt  dictfm  eQ,tn  non  cranttoc  cp  poffent  fujfiiientrr  populare 
trrramfibi  affi^natam:&fors  Siwcon  pro  maioriparte  eratoccupata 
adhuc  ab  aducrfariis.,!ta  quod  non  habcbant  locum  fujficientem  :  ideo 
filii  luda  rerep'.  runc  cos  in  aliquihus  locisfuisprxter  ciuitatcs  eis  afji 
gn^tatper Iofie:voluutarie  tn  ad  tenipui,vt  infra  videbitur:ne crefce 
rent  befii^  contra  eos,ft  terra  eorum  pro  parte  remaneret  inhabiiata , 
&  vifratrcsfwfiUi  Stmeon  habercntlocunfi.,&  vi  mutuofe  iuuarent 
lontra aduerfarios vtriufque  trihus,vt habctur  lu.  i.vndefubditur. 

3  Hribiraucrun t  au.  &  atteris  q  erant  df  forte Iudi» .  vndefuhdit. 

4  H.cciuicaCCS.  Fiiii  enim  Simeon  ^f  Inngam  inhabiiationem  ciui- 
Jates c is traditas ad tempui(vc di&um eti^jpofica uolticrunt  reddere  fi 
his  hida,quando  mulctplicaii  fuerunC  fufitctrnCcr  adpnpulandumfor- 
tem  fuanripropter  quod  cpe  Saulfecerunt  de  hoc  querimoniam,fedipfe 
ycgkxit  f.-fcire eis  iufliciam  in  odium  Dauid qui erat  de tribu  luda.,& 
idco  nuando  Dauid  ohtinitit  reg:.  umpofl  Saul  ciecitfiUos  Simeon  de  ci 

II  tatibus  eis  cnnceffis  ad  tempus  a  filiis  luda  modofupradi6io,non  aitt 
de  illis  qu£  fnerant  eis  affignetx  per  lofue.F.x quopatet quod  prxfcri 
ptionon  valetfi  nnn  fuerit  ifflus  titulus .  Sciendum  tamcn  quod  lo- 
[ue  j  p.intfr  ci.iitates  rii  affiguatas per  fortcm  a  lofue  nnminantur  e- 
tum attommodata,ftH  adtmfus cencefix,tjuiaifia  hicfofit*  ibipo 

nuntur 


nunturfaltem  pro  maiori  partcMiqtu  aucem  expofitores  no^rt  alitet 
exponunt  quod  dicitur  hic. 

5  Vfq;  ad  re.  quod  boc dv fpaliter propter ciuitate Sice!ecb,quare- 
cuperauit  Dauid,&  ex  tuncfa&a  efi  rcgit  luda,vt  hahetur.  1  .I^.  17. 
Sid  hoc  no  valet,quia  hic dt.,quod ciuitJtes Mmfuertffilioru  Simei 
vfq;  ad  regc Dauid.Daiiid  aut  noacccpit  Sialcch  dc manu  filiorU  Si 
med,fed magis ex  coccjfione^chis regis GethjVthi.fupra  i.R^e.  xj. 

6  Villac  quo.  Dicuncur  autcm  vilU  qum  non  funt  muris  ciaufa,  c^ 
finiHitir  vici  c/  vtculi.,cinicates  vcro  qux  muris  func  claufs. 

7  Mofobab.  Hic  •^nrdefcnbunifilii  Simeon  qui  fuerunt  notabilis 
fortitudiiiis.primo  cotra  ChananMos,fcd6  coira.Amalecitas.,ibi:  Dc 
f\..C[\\oS\mSirca primii  lif  :Mofob.quo.  & ideofubdicur  de  ifiis. 

8  Ifti func  no.  i.famjfiproptcrprolis  multttudinem.vnde fitbditur. 
p  Mulciplicati  funt.  & pp  v.rtutis  furtitu4inem,vnde Jubditur. 

i O  E t  pro.  vbi  habitabatpopulus  q  remaferat  dcghre  ChanariAorii, 

1 1  Inuc.pal.  Hic  tanguni  caufx  moutntes filios  Simcon  ad  inuade- 
du  terra  illa:qa  hebant  pecora  m.dta,ad  quorii  nutritionem  erat  apta 
terra  iUa:craC  et  tjita,qa  habitacores  illius  n'o formidabat  aliquid  ma 
lifuperueturi.fiait  &  defiliis  Dan  dt  lud.  i^.quodinuaferat  ciuita- 
te  Lachis,eo  rp  cerra  eratfertiUs  & popului  ibi  habitas  tfetus  &fecu- 
rus,hformidas  aliqd mali;&f  '^ns improuifus adrefistemiii:  Cps aUt 
in  quofcceruc  hocfilii  S  tmeo  oftedit  cit  dicitur:\n  d\c.Ezc.  &patet* 

1 2  Dc  filijs  quo.  Hic  confequcnter  defcribiCur  fortltudo  filtorum. 
Simeon  contra  ,Amalecitas;VNde  fubditttr. 

1 3  Er  pcrcuf  rcliq.  Dicunt  aliqtii  0,  ifii  ^matecictfuerunt  reliq* 
qu£  euaferunt  manum  Satili  quandopcrcufjit  ^makcpt  habciut.  i  • 
I{e.  1  ^..Jlii vcro dht/iuodfuerunt .Amalecit.^i  qui lUiifcrunt  ma^ium 
DauidyOn  pcrcuffic  latrunctdos  qui  incenderant  Sicelcch,ex  quib.tut- 
fcrant  quadringenti  v:ri,ut  habitnr.  1  .^rg.  ^o.&  fiae  ifiifuerun!,fue 
tllirecollcgiruntfeinrnon^.e  Scir-.iir ibithuLipLcatifucyii^it  vfq;  ad 
tempus,quofitii  Stmeon  percuffertint  cos,&  babitaucrut  ibipro  1  ii. 

C  A  i>. 


1043 


Glof.ordi.&NicolaicleL 


yra. 


lo 


44 


^   C  A  P.    V. 

UUki.Fu.  ,;.  1  hcodorctus. 
Docrt  manitcl^i^ 
caiifam.cur  Rubc 
quidcm  cxcidcric 
a  primogcnitiiraj 
'  lokih  auttm  ci 

fitaliccutus,  tT>- 
bu$  auicm  luda 
anipUotcm  adc^; 
j)ca  lit  honorc.  I'ri 
cipatiim  autc  ac 


C     A     P.       V. 

Ilij  quoq;Rubcn  primogeniti  IfracKipfc  quip 
ne  fuit  primouenitus  cius.  1  Sed  cuin  violaflct 
thorumpatrisfui^datafunt  piimogcnita  cius 
filiislolcphfili)  liraclr&non  elltillc  rcputa- 

<  f  Chii.lujdc.iuo.N^naHfeifi^^tfteptiumdcIudadonrc  venUt  qui  mitltn- 

du»e.:,it  ipfe  eiu  exiK.-.Ktntiura.  r     i.     r 

«.!»<..,      r  b  yQ-atxiK-uniDeuioVoiuftitistprzconfortibiului» 


rus  in  primog<rnitii  Porro  ludas  q,erat  fortiiri 

a  1  Apoikoii  «c  docioiet  noui  tcdamciui.Je  ouibu»  dtciiur;  Pro patribus  tui» 
'  natiCum  tibifiliicon  e  p  r.o.t. 

mus  intcr  fratrcs  fuos,dc  ftirpe  eius  principes  gcrminati  funt .  Pri- 

.Jf  P..n,o;rn,t,  d-y-ta.  U  p.mc.p.n..  lejm  .d  Chnftu»  ,eit.ncut:qu  e.l  piunogenir-s  moituoi..m  ,  U  pr.ncep. 


t«nV-^ 


Cipatlim  auic  JV-  ,ri,u.iMci<».  ^  ,         ,  ...  r»       L       '  r^^     4. 

ccp.tproptcrDo.     moVenitaautcm  rcputata  funtlolcph  +  Filiiergo  Ruben  ,  primo-  ♦ 


B 


in»num,qiu  cx  ip- 
fo  gcrminaujt  lc- 
cundum  carncm. 
HocaiKC  tacitefl 
gnificatilUid:/«rfi* 
tXtxipfa:  nam  rc- 
gc  fjgnificac  ora- 
tio.icdSdrcgtMj- 
tcrnum,quincq; 
initifi  h.ibuit  dic- 
rumncqiicfinem 
accipict  Sequitur. 
b  Srdcimyto.&c. 
Idco  ablata  func 
Rubcn  primosic- 


gcnuilfraeUnoch&phallu  Efron  $c  Charmi.  FiHj  loelSamaia 
filius cius ,  Goe  filius euis,Semci  filius cius, Micha filius cius,Rcia 

a  ^h"  d.cnme(repat..morccp.orl,ct*quCm:cxAlIvr.o.umcum.ot..bubusc;,pt>^u.t. 

fihus eius,  Baal  filius  cius ,  Beera  films qucm captiuum  duxit  1  hcl  ^ 
gathphahiafarrex  Aflyrioru,  &  fuit  princcpsin  tribu  Ruben.  Fra  r 
trcsautcm  cius&vuiucrfa  cognatio'  quandonumerabantur  per 
famihas  luas  habucrunt  principcs  Ichicl  &  Zachariam  .  Porro  Ba- 
lafihus  AzazfiliiSamma,filijIoel ,  ipfe  habitauitin  Aroervfque  » 
adNcbo&Bctlmeon.ContraOrientalemquoq;  plaga  habitauit 
vfqucadintroitucremi&flumen  Euphrarem.t  Multumquippe  * 
iumcntorum  numcru!ii  poflidebant  in  terra  Galaad.  In  diebus  au- 


parrisfui,  h\  cR,  t 
corpiis  C  brifii ,  m 
quo  ciat  plcnirii-    I 
dodiuiniratis,  in  ^" 
<rucc.fufpendic& 
<)Ccidii:primoi;c- 
niti   diOinkas  ad 
fpnitualcm     lo- 
lcph  id  c(t ,  Chri- 
Ifuni ,  <?<:ccclcfia: 
populiim  tninsla 
ta  c(t  ,  ad  cjucm 
p.iccr :  Tu  es  facrr- 
dos  in  xternum  fecun 
dim  ordinem  Melchi 
fedech,&c.\H.iog. 
c  Contra.A^arenos,  J, 
Hic,  Vcrifimilcc 
Agar  f  uiffc  Ccchu 
ram,cuminfcque 
tibus   dicac   Ru- 
bcnicas  &:  Gaadi* 
tas   &  dimidiatn 
tribum   Manaflc! 
cum  Agarenispt^ 
gnaffcjS^  prsbu" 
f.lfracl  auxiliut 
IcuriBos,Naph<joi] 
&  Nodabfilioslf 
niaclis  .    Nodab 


\ 


rita:quia<Jo:mi-  ^.  jcm  Saul  prdiati  funtconrr.i  Agarcnos,&  intcrteccruntillos,  na- 


oitcumBjIacon 
cubin«  p.uris  fui , 
&  data  funt  lo- 


^»,... ^. c»  .     ,  '*  tur  QuiinGcnclL 

bitaucruntqucproeisin  tabernaculis  corum  inomni  plaga  quas      Ccd'ni:idicirur,iid 
«  au«  .u.K.o-     refpicitadOricntcmHalaad.FiliiveroGadercgionecorumha.  ^^  c^^.xozx^^^sd 
fcphfilioiumori,     bjtaucruntin  terraBafan  vfque  Sclcha.Iochncapitc&Saphamfc      j  omr>eshi.&c^' 
SpfcTcur"^^     cundus;Ianai autem oC SaphatinBafan.  Frarresvcroeoru fccundu      Tyaditque,  &c. 

cxccdic  poccncia     clomos  co^nationu fuaruni,  Michacl  &  M(jfellam  &  Scbe &  lari  &: 
«eni  inccr  dccc  °  -r*,,, i ,-,.,, i™, 

cnlnis. 


-Mjrftic*.  Myfticcautcm 

flgnificac  ruinam 
priorispopuli,qui 
vc  primcgenitus 
debcbac  faccrdo- 
tium  &  rcgnum 


.  ^.\!;a^  loar.i  aisas  loia. 

lacham  &  Zie  & Heber  fepte-Hi  filij  Abihail.filij  Huri.filh  Iara,fi 

3  5^A'ias  Icddu.ali.is  Gcddo. 

lii  Galaad ,filii  M  ich  ael ,filii  Iefcfi,filii  leddo, fiiu  B  uz.  F  ratics  quoq; 

•.a  T  VclCioiii.  _  ^ 

filii  Abiel,filii  Gumiprincipcsdomusin  fa miliisfuis,&  habitaue- 
runrin  Galaad&  in  Baian,&in  viculis  eius,&in  cudisfuburbanis 


tium  &  rco^num       rum  iii  vjaiaaucx  uj  uciiaii,ocii.  viv,uii.^  v.juj,cv  m  «.uvi-aj  iv.^i.'"--'""*- 

f  r«ei.fi«'Bt  accipcrc: fcd quia  ^  Sar6,vfcii  adtcrminos.  Omncshrl  numcratifunt  in  diebusloa- 
Elllllf^r^^maculauic  ihacu  ' 


14 


■cxauMUi. 


c  __ 


pcris 

N  I 


Quia  Ditim  inuocke» 
runt  cumprx.  &c. 
^  Theod.)rc 
tus.  Dicitcaufam 
vidori.E  ,  quoit; 
Deum  inuocaufl^i 
runc ,  &:  cos  exa* 
diuic  quoniamco 
fidcriltinco.Scii- 
p(iccti;im  nunic- 
rp.m  prardx. 


c  o 


L  Y  R  A. 


L  A  V  S    D  E 
C  A  P.        V. 

FlVii  auoqtief^thtn .  Hicconfequcnccrdcfcribitur  gencra- 
cio  Rubcn.vbi  primo  foluicur  tacicaquA'fiio.lccundo  dc 
It.. ibitur dicta  gcncracio,ibi.f /7/i ijuoque i^<h.  Circa primum 
dicitur. 

j  filii  tfuoijur  l{j<b.E\  hoe  q,  Rubcn  df  hic  primogenicus  pof 
fctal.qui5qua:rerciquare  Rubcn  non  habuic  duplcempor 
tioncm  &:  pnncipacum  rcfpu  fratrum  fuoru ,  quia  hoc  crac 
dc  ronc primDgcnicurx.- Ad  hoc  rfidctur  cum  fubdirur. 
1  Sd  cum  VI.  quia  dormiuiccum  liala  vxore  patris  fui,nec  la 
tuicboc ipfum  lacob  fccundum  qnod dicicur  Ge.j^.lk. idco 
iusprimogcnitura  qu.mcum.id  dupliccm  porcioncm  ttan- 
ftulic  lacobad  ipfum  lofc'ph,quancio  duos  cius  filios  lciliccc 
Ephraim  Sc  Manallcadtiprjuit,ordinans  c}.quilibct  corum 
accipcrct  portioncm  h.iTcdic.itis,ficuc  &:  filii  lacob  natura- 
lcs,vt  habctur  Gcn.^S.pnncipatum  auccm  tranfiulit  ad  cri- 
bum  Iuda,Gen.49.b.diccns:  luda  tc laudabmt fratres  m ,  &c. 
Ec  fubditur  ibidcni:  ^on  aufcretur fcrp.de  luda.,&  dn.x (kfe.cius 
trc.  6C  fccundum  hoc  patctliccra  ifia.cum  dicitur. 
I  Ddtafuntpritfio^e.  f  quantum  ad  duplicem  portioncm . 

4  FiliierguFjt.  Hicconfcqucntcrdekribirurgcncr.ncio  Ru- 
bcn.&: primo  dcfcribitur  gcncratio  Rubcnitarum.fccundo 
fortitudocorum, ibi;  Inditbus aiitemSad.  Circa pnmum lc- 
gatur  litcra  vt  lacct  vfquc  ibi . 

5  «f«-4jf/;i«tW«J.  Dicuiitaliquiq,  iflcfuit  Bccri  patcr  Ofcc 
prophctz  vt  habccur  in  principio  prophctix  fu.r. 

6  Llueni  captiunr.t.  qui  in  ciicbus  Ph:;ccc  rcgis  Ifracl  ccpit  pUl 
rcs  ciuitatcs  dc  tcrra  Ifrac!,&:  babitatorcsYaltem  pnncipalio 
rcstranflulit  in  tcrram  Airyriorum.vc  hr;bcrur  4.  Rcgfi  1 5. 
&:  rdco  iHc  intcr  aliosiuncfuit  dudus.quiatuitdc  maionb. 
vudcfubditur. 

It 


7  Etfuitprinc.iLcxhoc  videturqd Ofcc filiuscius  fuitno- 
bilis.Scquitur. 

8  yfiue  ..d^e.  Mons  efl  crans  lordanem,  in  quo  fuicmor- 
tuusMoyfcs.      .,  -;,.•..,. 

9  Mu!tU'''i  i,u:ppein. Filii enim  Ruben  hcbant  pccora  multa, 
PP  quod  pcciucrynt  ccrr.im  illam  libi  .iflignari ,  quiacrata- 
pcaanimalibus  nucricndis,vr  habccurNum.51. 

1 0  ;;•,  diibus.  Hic  conlcqucnccr  dcfcribicur  forticudo  Rubc- 
nicarum,&  occafionc  corum  fic  mencio  de  cnbu  Gad  &:  di- 
midia cribu  M inaflc,qui  iuueiunc  Rubenitas  111  prxliu.  Di- 
cit.ergo:  In  diebus  an.  qui  tiiic  primus  rcx  in  iri.?cl  pcr  clccbo 
ncmdiuinam:quiaAbimclcchquianteregnaucrat,uchabc 

tur  lud  9.fuit  pcr  vfurpacioncm. 

1 1  -prxliMifunt  con.  Ifti  fuerunc  filij  Cechure,q.a  Ccchur.i & 
Agar  fuic  eadcm  mulier,vc  dicunc  Hcbr^i ,  prouc  didii  fiiiC 
diffufius  GC.25.&  jffi  dnrhic  Agarcni,qui  dcfccndcruncde 
Agar  no  per  Ifmacl,fcd  pcr  alios  cius  filios.vc  vidcbicur  ]". 

I  2  Habifaiierunt.j;.  quia  Agareniuon  habitabanc  la  domib. 

fcd  in  tabcrnaculis. 

j  7  Filii  vcro  Gad.  Hic  piir  agitur  de  gcncratiombus  Gad  ra- 

tionc  pr^dida,&:  legatur  licera  vc  iaccc,vfq;  ibi. 

14  Omnes  hinumcr.iti.  Dicunc  aliqui  c\,  non  iuic  vna numcra 

tio,  fcd  duplcx,c].a  ifti  icgcs  non  tucrunc  pccniporanci.  l'oc 

auccin  ecdici,ij>  fuiccadcm  numcracio:vj.a  liceclcrohoam.'! 

lius  Nabath  rex  Ifr.jcl  de  quo  hf . 3. Rcg.i i.rtgnaucr^c  ioge 

antc  lo.iih.'n,ciialiuslciobcKin  icx  iriacl,dequolif  4.  Rc» 

I  ^.fuicconccmporancHS  ipfi  Iou(han:qiii-i  anno  27.il*ins  Ic 

roboani  regnauic  Ozi.is,qui  ccdiciusctt  A/.arias  in  Iiida,.^ 
licrcgnauicis.anniscu  Icroboamqui  reg11au1c41.a11.vcbr. 
4.Rcg.i4.0zinsauc  fuicpcrcufTus  k(jra;ac  cx  cunc  loaduii 
cepicxcgnare  viucnre  pacrc,quiagubcrii;iuic  populum  t^:  pa 
la'cium:Oi:  fic pocuit  rcgnarc  tcmporc  huius  lcroboam • 


io4y 

/  a  Et  fufci.^No- 

.  randiitn  eft  o, 

in  Rcgiim  di- 

if.i  citur  Phul  re- 

gem   Airyrio- 

rum  aManahe 

filio  Gaddi  rc 

gelfracl  accc- 

piffc  mjlleta- 

lcnca  argcnci  > 

vtcircc  ci  auxi 

dir  liO&  firmarcc 

regnum  cius: 

no  quod  cum 

tranftulerit  in 

Affvrios ,  &c  Qj 

Tcglachphala- 

nafar  rex  Aflfur 


IParal 


P 


Cap.  VI. 


104^ 


tham  regis  luda,  &  in  diebus^  Icroboam  regis  Ifrael .  rilii  Ruben  &  '   ^""'""^  ^oza  D 
Gad  &  dimidijerribus  Manafle,  viri  bellatores  fcuta  porrantes  &  gla-  *   Med' '"^  "^'   "^ 
dios&tendcntesarcum,  eruditiq;  ad  prxlia  quadragintaquatuormi- 
lia.&feptingentifexagintaproccdentesadpugnam  dimicauerunt  c5 
tra  Agarcnos.Iturari  vero  &  Naphis  &  Nodab  prarbucriit eis  auxilium 

a  1"  Dum  fiUi  Ifiae!  Deo ftruierunt  habuerunt  eiira  propitium  ,  &  drfenforcm  contra  hoftes  fuos:  cum  autem  eo  relifto 
ido!»  coluernnt,fenferunt  vltarem  oacm  habucrunc  proteAoran  . 


Traditiquefuntin  manuseorun  Agareni ,  &:  vniucrfi  qui  fuerantcum 
cis,quiaDeum  inuocaueruntcumpra:liarcntur,  &:  exaudiuiteos,  eo  4 
^ t credidiflent  in  eum.Ceperuntquc omnia  qucc poffederant ,  camclo 
rum  quinquaginta milia,&  ouium  ducenta  quinquaginta  milia ,  &  afi 
nosduomiliaj&animashominumccntummilia.  Vulneratiaute  mul 

5^  Id  e'^a<i  mternccioiiem  hoIUumau^kilio  Deiperadum  .  . 

ticorrucrunt.Fuitcnimbellumdomini  Habitaueruntque  pro  cisvA 

5^  Donec  'cilicct  pto  peccatii  fais  traditi  funt  Affyriis  . 

indiebus  Pha-     quead  tranlmigrationcm.Filij  quoquedimix  tribus  Manaflc  ,  poflc  y 

'^-'^>'^^rJi!!il       dcrunt  terram  a  finibus  Bafan  vfque  Baal  Hermon  Sl  Sanir,  &mon- 
u  (^cpit  Anion ,  ^  i-r.. 

"  temHermon.Ingensquippcnumerus  erar  -  Ec  hi  rucrunt  principcs 
domus cognationis corum,  Epher ,  Icfi,&  Eliel ,  &  Ezrid,  &  Icrcmia , 
&  Adoia&Iedielviri  fortifftmi  &  potentcs  &:  nominati  duccs  infa- 


,j.  li  Abcl  domu 
nf-Maacha.&Ia- 
'*noe  &  Xlcdci 
&:  Afor  5iGa- 
laad  A:Gahl(ja 
ic  vniuerfam 
cerram  Neph- 
:hali,  &tra(tu- 
ic  eos  in  Affy 
los.  Poftrcmo 


orum.Vn 
dc  qij<Ci-icur ; 
quomodo  'ih 
Paralipomeno  Quaftf#. 
dicannis  Phul 
8c  Theglath- 
ph.ilnafarregcs 
Airvriorumcra 
fluliffe  llubca  * 

&Gad,&dimi 
diam  cnbu  Ma 
naireinAhilam 
&:  Abor  Sc  A- 
rani  &:  fluuium 
Gozan  ,  cum  g 
Milachim  nar 
rcchacSalma- 
nafarfcciffcqui 
crau(^ulic  Ifra- 
cl  in  Aflyrios , 
&  pofuic  in  lo- 
cis  fupradiitis. 
S-'d  rcgcs  Aflv- 


miliis  fuis.  Reliquerat autem  Deum  patrum  fuorum,  &  forni  cati  fiint  s  ri^run^  priorcs 

hoc  fccifTc  di- 
cuncur,  quia  c« 


poltdeospopulorum  terrx :  quosabftulitdominus  coram  cis  .  Et  lu-  J  cuncw  qui  ^'" 

fcitauitDeuslfraclfpiritum  Phulregis  Aifyriorum,  &  Ipiritum  Thc-  '  perunccum  ge 

glathphalnafar  re;ris  Aflur:  &tranltulit  Ruben  &  Gad  &  dimidiam  u  ^^  AiTyriorum 
o  .     i    .        _o.,  ....         ._.  ..  quod  eade  ges 


vurac ,  quod     tribus  Manafle,  &adduxiteos  in  Lahela  §c  in  Habor  &  Ara  &  fluuiu  '/  mpofterisper 
ialmanafar  rex     Gozan  vfque  ad  dicm  hunc . 

\ilvriorum  O- 


l-e  fil:um   Ela 
C.eecm  Ifrael  c»bfldendocribus  annis  Ssmariam  ccpit,  &  tra 
lulit  Ifracl  in  Afryrios,&  pofuic  eos  i  Ahila  &  in  Abor  iuxca 

tiuuium 


fccic.  Aranqua 
Paraiipomeno 

.  mcmorac,  ,Vla- 

lachimpr^tcrmitcit.AutumantHebrariciTe  Riges  ciuita* 
ccmMedorum. 

CAP. 


NICOLAVSDELYRA. 

l  iilil  Rubcn  &:  Gad.  H-c  cmfetjHenter  rruertitur  ad  oiicndendu 
mltterfilii  J^uben ir  GaJ & dimidia  tribus Manaffe  debellauerwu 
Jfarenos:quia  crant  vinfortes&in  armis  exercitati,&  hoc  ejlquod 
dicitnr. 

a  yiiibslhtovcs.&quiainhocbeUohabueruntauxiHimDei,  vt 

fatebittnfra  n  .      ./,., 

j  Iturxi  vcro  S^  Naphis.DK«<  «//>««  expofitorei  nofln,  ij,  tflifue 
runt  defiUis  IfaclfCr  propter  hoc  adiuiieruiufilios  B^iben  in  hoc  bel- 
'.0  contra ^garenos. Hebrai  auicm  dicunt &  mclius  vl  fidetur,  quod 
Ijli  defcenderunt  de  ^garptr  lfmactrm,tiuia  Gcne,  z  $ .  interfilios  If- 
maelis  ponii  Itur.a  quo  diclifunt  Iturxi, &  '>laphis,a  q-to  'Hapbxiy 
&  io  iuueritt  ^gartnos  qui  dt  eadematie  defcenderant,pcr  alium  tn 
ilium  velper  alios  quamper  Ifmaelemftcut  diBwn  efl.fitpra.  .Aliqui 
tn  iicuntquedifli.Agarenidefcenderuntde^garpcr  Ifmaclem  ,  & 
oer  Cedarfilium  eiuf,&  retin^erunt  fibi  nomeabUgar  mjtre  Ifmae^ 
iis.Iturdi  auie  &  Isljtpbxi  derfiminatifunt  a  filiis  ifmaelisM  diSlH 
ifi:&propterhocpr£bucruntauxdium^garenistanquam  fibi  pro- 
tiinquis,&  debellati fuerunt  cum  eis  afiliis  Pjtben.vndcfubditur.Tt* 
diciq  i  func  in.  cuus  caufaprincipalisfubdaur. 

4  <^"a 


4  Q^iia  Dcum  inuoca.cun  pr.elia.&:c.<7.  d.  iice^filii  Bjtben  & 
Gad  iO  dmidiii  tribtis  Manaffe  ejftnt  vin  fortcs  &  do&i  aiprdiuni^ 
tamen  non  viccrunt  principaliter  virtu:eproprla,fed  dimna. 

5  Fihi  quoq ;.  Hic  confequenter  occ.tlinne pr£d>£la  deicribit  aliqutis 
generationes  ManaJfe,cumfuhdit'ir:Et  hi  fuerunt  pri ncipcs  db- 
nms cognationis coium  Ephcr,5i  Ic!i,3<:c.  Cotifcqucntcr poni- 
tur  canfa  captiuationis  eorurii,cum  dicitur. 

6  Rcliqucruntautcm  Deum.  TemporeManahen  &  Thaceefi- 
UiJ^omelix. 

6  t Wornicati  funt poft  Dcos popa.  peridololatriam. 

7  Quosabrtulitdominuscoranicis.  i.  coramfiltis Ifracl,^uafi 
diceret  diipopulorum  habuantinm  in  terra prumiffionis  ante  filios  If 
raelnonpotueriint  eosfaluare,fed  abfiuliteosdominns  coram filiis  If 
racl,ideo  iuflumfitit  quodfibi  Ifrael  conuerfi  ad cuttum  dtorum  Deo-  ' 
rumdc  tcrra  itlaL-iicerentttr.ideofubditur. 

9  1^t{i)(cit:M\itdc.U.i.votuitatemimpH^nandifiUosIfrael. 

1 0  Phul  rcglS.  de quo  habetur.^.H^g.  1 5. 

11  Ecfpiritum Thc. de quo habeturibidem. 

12  EttranlMitK\i.eiiciendodeterrafHii, 
1}  EZAdduxit.  locatalia^JJyriit. 

CAP. 


C  A  P.  VI: 
Ilij  t  Lcui ,  Gerfon ,  Caath, 
Merari  FiliiCaach,Amra 
Ifaar,Hebr5,&Oziel.  Filii 
Amram,Aaron  Moyfes& 
Maria  f  ilij  Aaro,  Nadab, 
&  Abiu ,  Elcazar ,  &c  Itha- 


»  mar.Eleazargenuitphincc$,&  phineCs  gcnuic 
Abifuc^Abifue  verogenuit  Bocci ,  cc  Bocci  gc- 
nuitOzi,  Ozi  gcnuit  Zachariam,  &Zacharias 
gcnuic  Meraioch  .  Porro  Mcraioch  genuit 
Amariam  ,  &  Amarias  genuit  Achitob  ,  A- 

4  chitob  genuit  Sadoc  ,  Sadoc  gcnuit  Achi- 
maas  ,    Achimaas  genuit   Azariara  ,    Aza- 


NICOLAVS    DE    LYRA. 
C  A  P.       VI. 

FTlij  Lcui.  Hic  defcribi.ur  generatio  Leuitarum,&  primo  defcribi 
tur corumgeneatogia.fecundo defiribuntur eorum  officia,ibi:  Ifti 
liint  quos  confticuic  Dauid.  ttrtio  eorum  habitacula,ibi:Et  hxc 
habit.iculacorum.  Circa  primum  fciendum,quod  tribus  Leui  fuit 
primodiuifain  trtt  partis  ft(.undum  tres  fitios  Leui,f  Cerfon,  Caath, 
&  Merari.de  Caath  ver«  itfctndit  .Aaron  qmfuitfummus  facerdos, 
it  to  defttndtrunt  aliifactrdotts,&  ifti  vocatifunt  .Aaronit£,&  alii 
autdtfcendentesdtCaaih  retinuertmt  fibi  nomen  coe  ,  &  vocaiifunt 
C*atbiid;:ta  qMod  in  Irihm  Leni  fuerttnt  fic  qtiatuor  partes ,  videticet 

.yiartni- 


tAaroiita,Caathitie,Gerfonicte,&  Merarit£,fic:it  diiium  fiiit  plcnius 
tibro  T^me.Trimo  igitur  ponitur  gcneratio  ^aro/titarum,cum  dici- 
j«r:Fih)  Aaron. 

z  Elcazar gcnuic.  Iflamgenerationem  deducit ,  quiafummumfa- 
cerdotium  pofl  .Aaron  datU  efl  Elea^^^aro  &  fitiis  nus  de  ordinatinonc 
domini,vt  habetur  7^m.  zo. 

3  Bocci  gcnuic.  .Ab  ifio  Ojy  accepit ipfe  Etifimm'im  facerdotium 
ex  ordinatione  tamen  diuina,vt di£iumfuii  I^ith.  i  .&  i  .J^"^,  x.c.  ita 
quodfuitfimuliudex  &  fumniusfacerdot,vt  habctur  i.Bsg.  i.&de 
fcenditde  Ithamam  filio.Aaron. 

4  Acliicob  gc.  In  iflo  Sadoc  rtduiiiifMitfummiifactrdotiii  ad  filios 

Ekayir 


1047 


Glof.ordi  &NicolaiclcL 


yra. 


1048 


« 


^CAP.  VL    .rijiscrcnuitlohananJohanangcnuitAzimmrlprccflquiracerdotiox   '^^^^^^ll^^^^ 
•p  jhi  i?«i,  cnr     fynjf^^j^ pft  in  domo.ciuam  jcdificiuit  Salomon  m  lerulalcm .  Gcnuit  au      prophcca,quia 
a  i[r;?4'>rx-     tcmAzariasAmariam,Amariasgcnuit Achitob,  Achitob  genuit  Sa-      pluraqurinh- 
^i-ripilUs    al.i5     doc,5iSaaocg=nu.tSellum,  Scllum  gcnuit  Helciam,  &  Helciasge- 
fimil^i^ftcl^-     nuit  Azariam,  AzariasgcnuitSaraiam :  &  Saraiasgcnuit  lofcdcc    por-  . 
datcs  tiiaunt  ^  ro  lofedcc  rgrclTusctt ,  quandr»  rranitulit  dominus  ludam  &  lerufa- 
'       ^"  "■'      lcm  pcr  manus  Nabuchodonofor .  pilij  ergo  Lcui, Gerfon,  Caath ,  &  J 

Mcrari.  Fthxcnominafiliorum  ccrfun:  Lobni  5c  Semei.rili)  Caah, 

»  T  Vcl  Mofi. 

Amr.im,&lfaarA'Hcbron,&Ozicl.  pihJMcrari:  Moho':i,  &  MuTi.         ,........__, 

Hx  lutcm  cencrarioncs  Leai  (ccundum  familias  corum ,  Gcrfon  t  Lob  *   doc.s  maiini.Ef  i 


ind*>mod^inii- 
o*.  Ii  Iviiu  li>c- 
cialitcr  hiudai!',. 
quu  vinlitcr  rc 
fluU  Ozvc  rc- 
gipcrfc  facnfi- 
carc    voU-nci  : 

anitn: 

giscxpn.'uii  i>t 


pluraqiirinli- 
bro  ciinccnc- 
iicnci.irhicccia 
commvmorac, 
diccns:/.  i/>iaf<i-  ^ 
cnrdoUs  (.nliodiSt 
fcie>itiam  &  lcgi 
re.de ii,c  i  us^vtc. 
Alijiiircrunclo 
r..dcc  clTc  p.i-  .j 
trcm  lcfu  faccr 


ni  filius  cius  ,  I  ahaih  filius  eius,  Zamma  filius  cius ,  loaha  filius eius,  Ad 

rucx  Ku.i  «•i-  J« fil'"' ^'^5 ,  Zara  filius  cius,  lcthrai filius eius .  Filii Caath,  Ammadab 

j  ric»um'faccrdo  filiuscius  ,Corc  filiuseius,  Afir  filius  eius,  tlcana  filius  cms  ,  AbiaGph 

"*•          t  r  fihuscius,Afirfiliuscius,Thahathfiliuscius,  Vrielfiliuscius,  Oziasfi- 

£r.r^  ScrTamtc"  l,uscius,Saulfi!iuseius.Filutlcana,  Amafai&Achimoth  &  Elcana. 

rai"?-        fcEfdr.imCiccr  piHi  Elcana  Sochai fihus eius,  Nahath  filiuseius,  Eliabfiliuseius,  Icro- 

.dotetn,  quirCr  f  Qmiii'ibroRcgumlr>hi.-l 

ucrfus  .1  Babvlo 


nceu 
bcl&: 


isaBabylo     l^^nfiliuscius,  Elcanafiliuseius.  Filij  iamuelprimogcnitus  Vaflcni  &  ^   ^",^".J^ 
rfilfisiudJ  *:  Abia .  Filii autem  Mcrari ,  Moholi :  Lobni  filius  cius ,  Scmei  filius  eius,  <f   fihnsf 


dram  vcro  clii 
f.Kcrdotcm  vi-  . 
rum  itiil^unjid 
glorioriim, 
c  ^bia.  Hic  vc 
Hchrxi  cradQc 
iudcx  conQitu 
tus  muncraac- 
cipiehat,quod 
loclqui  &:\'.:r 
"cniorc-  i:s 


fcicns 
rcftaurauittem     Qza  filiuseius,  Sammaa  filius  eius  :  Haggia  hliusejus,  Alaiahliuse-      ^°^J!'^J"^.pl^.^-'!^' 
^i^iTattmkrS^     ^"5  *  lltifunt  quosconlHtuit  Dauid  t  fupcr  cantorcs  domus  domini,  r   feSirYccmi 
i.i,.b:.aci.h»  ^'."_'^f  ^*-"\_ j ...     ^^ ^y(,  collocata  cll  arca ,  &  miniltrabant  coram  t  tabcrnaculo  re(H-      dum  Hcbr.  V.\ 

monii,  canentesdonecEdificaretSalomondomum  dominiin  Icrula- 
lcm  .Stabant  autcm  iuxta  ordincm  fuum  in  minillcrio.  Hivcrofunt 
qui aiTtftcbant cum  filiis  fuis.De filiis  Caath,Hemam  cantor  filius  loel, 
filii  Samucl,  filii  Elcana,  filii  Ioroham,filii  Eliel,filii  Thohu,  filii  Suph , 
filii  Elcana,  filii  Mahath,fihi  Amafai ,  filii  Elcana,  filii  locl ,  filii  Azari?, 
fihiSophonix,filiiThahath,filii  Afir,hlii  Abiafaph  ,  filiiCorc,  filiil- 

a  T  Cognationc:lcripmra  cnim  proj>ir<^uos  trarres  af  pellat. 

faar,  fihiCaath,  filiiLeui,fiiiil/rael,&  fratcr  cms ,  Afaph,  quiftabat  a  s 

do.  cancba. 
ciim  corum  gcncalogiam  narrarct  prxlib.-iuic;fuo  autcni 
dinc  quoniodo  id  feciflctit  dcmonltrabjc, 

Eth 


«»be.iuculi.  falcin,  quodin 

libro  fuo  vidc- 

jurdcmonlira- 

*tc,  cunidicit: 

.Artttxcrxn  rrgis 
Tcrfp  um  £fdras. 
filuisSaraije,fi- 
lii  Azaria:  ^lij 
Uclcii,  filiiScl 
lu:filij  Sad<Kh, 
filii  Achitod,fi- 


dcfanum  eil  c» 
f.n-jijjet  Samudy. 
fofiit  filios  fuos 
iiuiivef  Ifrael  dl* 
cxtn-a. 
d  ///;  fmt  tfnot 
conjli.nntkipan 
dodc  ofiicirs" 
cancorum  Da« 
uid  qui  orgar 
muficis  lauc 


lii  Amaiia:,  filij 
^  Azarix,fili]  Maraioth:  filij  Saraix,filij  Ozi,fili)  Bocci ,  filij 
Abifuc:  filijPhinccs,fiIijElca2ar,  fifij  Aaron.  Tradunc 

ctiam 


NICOLAVS  DE  LY  R  A. 

lUax^-.quia  Salowoneiecit.Abiathar  defummofacerdotio,  vthabe 
tMr.i.I{eg.t.& injlitnit SadocAbiathar  autcm  dcfcenderat  de  Eli. 
l  Ipfc  cft  qui  fa.  In  iUa  autem  domofcn  (eplo  multi  tflij  funSiifunt 
fkmmofacerdotiotfciHcet  Sadoc,^chimaas  &  plures  alii.Quare  igi- 
tur  dicitur  de  iflo  .Ai^ariafingulariter:  Ipfc  cf^,qui  faccr.  .Ad  quod 
dicendum,quod  hoc  eli.,Q,  "^^lo  Dei  du^us  conflanter  reHitit  OT^ix  re- 
fi  \udM  yolenti  thurificare  in  templo  domini ,  propter  quod percuffus 
fuitlepra^pt  habetur  infra  2.iib.l6. 

a  Et  Sara.gcnuit,&c.  Iftum  Saraiam  interfccit  T^abuchodonofory 
i!r  lofedec  filjfis  cius  4u3us  efl  cum  aliis  captiuusin  Bahylonem.DicSt 
dUttem  atitjui  (p  isTe fuit  Efdras  facerdos  &  fcriba .  fedde  hoc  plenius 
dicetur  cum  ad  l  brum  Efdrtc  yenicmus  domino  concedente . 
I  Fili j  crg.  Hic  confequetcr  dcfcribit gencrationes  Gerfonitarumypri 
mo  tamen  repetit  ingeneralialiqua  degcnerationibus  Leui ,  &patct 
htera  .fecundo  defcendit  ad  Gcrfmitas  deftriben:  generationcs  eorum 
iefcendendo  di. 

4  Gcrfoii:Lob,fiIijCaath.  hic  iefcrihitgencrationes  Ca.vhit(frii 
prout  Caathil*  diuiduntur contra .Aaroiiitas,vt prtdiRum  rfl .  ZT  de 
fcib'rtifiasgenerationes  fimiliter  dcfcendendo  di.  Filij  Caach. 

5  Filij  Sa.  Hon  eft  intclligenpum  quod -pterque  fuerit  primqgenitus , 
pd  oilfiafucrit  primis  po\\  Faffeni». 

Filij 


6  Filij  au.  hic confeqnenter defcribitur generatio  MermtarumfinA 
literdefcendendo^Etpatetlitcra.  \ 

7  Iflifuncquosconfticuic.  Hic  confequenteragiturdeofficiisLe* 
u:tarum,quorum  aHqni  erantfmpUces  Leuit£  ,  alit  cum  hocfacmdo 
tes,ficut  .Aaron  &jilii  eius^qui  crant  de  tribu  Leui.Trimo  igiturde- 
terminantur  officia  Lciiitartm  ftmplicium.,  fecundo  facerdotum ,  ibi: 
Aaron  vcro.  DefimpUcibus Liuitis^aliqui  erant cantores  ad dicen* 
dum  diiiinas  laudes^dc  quibus  4giturprimo,alij  in  aliis  ojficiis  coniii- 
tuti,dequib.agiturfecnnd6,ibi:  Fracres  quoq;  eorurr. .  Circa  fri-i 
mum  fcicndnm  q,pnf}quam Dauid obtinuit  rcgnum  adduxit  arcn" 
tnini  de  domo  Obededom  in  cinitatem  Dauid,&  pofitafuit  in  tah: 
culo  quodfecexat  Dauid,vt  habctur.  2.1\eg.€.&  ex  tnnc  infiituit  D.i- 
uidcantores  <&  atios  Leuitas,qHi  officia  exercerent  cora  domino  tjujf. 
diu iU.t arcafuit  in  iUo  tabcrr.aculo,& pojiea  quavdo  fuit  tran<l-tt- 
ad  templnmpcr  S.tlomonem  i&dificatuin.Inter  cantores  auteerait  'n  | 
principales  detribuy  cngnjtionibtts  Lcnitarum  fupradiiilis  ,  "    '  '   ' 
Heman  defiliis  Caath,&./ffaph  defiliis  Gcrfon,&  Etha  d^ 
rari.& crantfic ordinat:,q,Heman cutn  focictJtc  fua  erat  in  medio  i 
.Afaph  autem  cumfocictarefua  erat  ad  dextera .  Ethan  vcro  cumfn 
ad  ftniUram,&  ex his patet  litrra,paHcis  exceptis^cum  dicitur: '  Ift  i 
fimtqvios.  f.qui infra feqitJitKriex quo  coUocataeJiarca  in  tabeii:.-^- 
culo  faElo  a  Dauid.Cetera  patent  ex  d:£lis  vfque  ibi. 

8  Et  fratcr  cius ,  3^c.  yocafur  <j«f  .Afapb  &fociifuifratres  ipf^ 

Hcman , 


1049      I-  Paralip 


Cap.  VI. 


lO 


yo 


%  .1  E /m«  fi''fti , 
\,  Ech.in  vnus  d.- 
cancoiibii^  cii- 
bus.qi-iicorann 
Daiiidin  cym- 
balis  l.iLidcm 
D°iconcrcpn- 
b.inc.  ntnoc.m- 
dum,  qiiod  ii- 
cuc  iucrunc  crc'? 
filij  L.eui,Caath 
Gcrfoa  &  Mc- 
rari,  icacrcscaii 
torcs^  Eni.in  l\q 
Ca:ith  ,  Aiaph 
de  Gcrion  ,  i.i,- 
thandcMcrrtn. 
Mvfhce  auccm 
flgnificac  fan- 
tus  dodorcs  , 
kii  fanct.cT:i- 
catisfid.'  im- 
kui,  fccundurn 
dirpcfationcm 
▼en  Dauid  prx 
dicacionc  cu.in- 
gclij,  toti  rnun- 
do  annuncianc. 
b  Leu!t£  ejiu  . 
Quiaomnis  or- 
do  ccclclialii- 
cus  fccundun\ 
apoftoloru  cra- 
ditioncnij&ciui 
Iprimacu  tcnct, 
totumminillc- 
jjum  aganc  in 
CclefiaDci.vn 
■  ytfcias  qu'j- 
oportcat  te 
Herjari  in  do- 
"ieiyquxecLle- 
yeivi^ifC;  c. 
c  ^aron. 


dextris eius .  Afaph  filius B.irachla: ,  filij  Samniaa,fiHj  Michael,fi.lij  Ba- 

zaiir^fiiij  MelchitE,  filij  Athanai,filiiZara,fiIii  Adaia,filij  lithanji- 

liiZamma,  filii  Sernei,  filiiIeth,filiiGerfon,  filij  Leui.  Filijaucem 

a  Merarifi-atrescorum  ad  finiftram:  EthanfiliusChufi,filii  Abdi ,  filij 

Maloch  ,  filii  Afabi^,  fiiij  Amafix,  filii  Helcix ,  filii  Amalai,filu  Boni, 

filii  Somcr,  fiiiiMoholi,  filiiMufi,filiiMerari,  filiiLcui.Frarresqiio-      ^.      ,       ,, ,  . 

-•  ,       .  .        ,.        .  r  ^  •    -n     •  L  iup  .ilc.irc  fidei 

j^  que eorum  Leuitjc ,  qui ordinati  lunt m  cunCtum  miniiterium  taber-  *    holocauftu  bo- 

c  nacuii  domusdomini.  Aatonvero&  filiieius  adolcbanc  mcenfum  5   norum  opeifi, 

iuper  altare  h-klocaulli,  &  iuper  ahare  thymiamatis  in  omne  opus  J   ^c/oms  oifc"- 

fandtiianclorum,  &vttprecarenturproIiracl,  iuxtaomniaqu^pr?-  ^    re,&:  vcprcca-  fproexpia- 

ceperat  Moyfesferuus Dei  .  Hi  funt  aucem  fiiii  Aaron  :  tlcazar  fi-  ^   iccurpro  Ifracl^^"'-. 
,.  '      .         ,,<  .  ,-,  .,  .,-      ,-,  .         n         .  r\  ■       .^    ■       .1.  pro  (r.icu  cc-  ^ 


c  ,Aaron.  Chri-    D 
fiumn^nificac, 
f!)i)  ci'ecclcli.e 
populum.cuidi 
■  i.\l\xx:Fo'.eflisge  i.Pct.t.fc. 
>ius  elcclim,  rega- 
lc  fjcerdotiu,  ^c.    - 
qucir.  fuminus 
pocifcx  dociiic 


liuseius,  I^hinecsfihus  eius,  Abifuefihuscius,  L^occi  filiuseius,Ozi 
filiuscius,  Zarahia  fiiius  eius,Meraioth  filiuseiu.s  Amarias  filiuscius, 


tEftharao. 


clcli.c,  fccundu 
prxccpcd   legis 

Achitobfiliuscius,  Sadocfiliuseius,  AchimaasfJiuseius.Ethaccha-  s   P-^' '^'^yi^;"  aa 
,  ,  ..  ,.,.  r  ■}■  ca .  l<.epccit  au- 

bitaculaeorum  pcrvicosatque  conhnia,  hhorumicilicet  Aaroniux      tem    gcncalo- 

tacoenationesCaachitarum  .   Ipfisenim  ibrtccontigerant .  Dede-      giamAaronyl- 

'^   ■  iTi  f'joriL  •  •         q"^'  '''•u  Achima 

runt  igituf  eis  Hcbron  in  rcrra  luda ,  &  lubutbana  eius  per  circumi-      35^  qmjj  niau- 

tum ,  agros  autem  ciuiratis  &c  vilias  Caleb  filio  lephone .  porro  fihis  9   de  cius  t.iAmn 

Aarondcdcruntciuitates,adconfugiendum  i^ebroh,&  lpbna&:  fu-  \°  ddMr;'\)'^^d 

burbana  eius ,  lcdlcr  quoque  &  I"  Efthemo  cum  fuburbanis  fuis,  fed      in  omnibus 

&i Helon ,  &  Dabir  cum  fuburbanis  (uis ,  A(am  quoque  &  t  Bcthie-      *  Auguft.  Vn- 
oTui  i-v        i^  D-L«ri  dc  non  mirum 

mes&iuburbanaeorum.  JJetnbaautem  Beniamin,  Gab£e&  lub-      ^.(^(j  ^^^.^^^^  j^q.  i..i.contra 

urbana  eius ,  &  Aimath  cum  fuburbanis  iiiis ,  Anathoth  quoquc  cum      na,qu.Epropo-  Ei'i'.P''r«n- 

fuburbanis  fuis  ;  Omnes  ciuitates  tredecim  cum  (uburbanisluis  per  .1  P"'»  "Jicunturi 

r         _,,..  ,-^       f       r  »    •     1  /-11         precibus,cciani 

cognacioncsluas.  Fili|sautemCaach  renduisdecognationeluadede  ,3  liamalis  dicaii 

runtcxdimidia  tribu  Manaflein  poflelTioncm  vrbcsdccem.  porro  fi-  ^  "^"i"  t^pircopis^, 

liis Gerfon  per  cognationcs fuas  de  tribu  I(rachar,&  de  tribu  Afer ,  &  ,^0^"  pro^pcn-- " 

de  tribu  Nephthali,&:  de  tribu  ManaiTe  in  Bafm,vrbes  tredecim.  Fihis  ucrfitate  pr.-C' 

autem  Mcraripercoenationesfuasdetribu  Ruben,&detribuGad,&  poficorum ,  fcd 

1        •Lr7ii-'+i^r  ••  I        !•       r^i'  r,  .        P"^"  dcuotionc 

de  triDuZabuioadcrutiorteciuitatesduodeciin.L)ederutquoq;(iln      populorum 

Krael  '      CAP'.     ^ 


NICOL  AVS  DE  LYPv  A. 

|4temj«,  3^  aliorum  quierant  in  focietatefttaiquia  liret  cffent  de  dua- 
ihis  cog^iaior,ib-:s,f.Ca.',[h  ^  Gerfjn,tdmen  erant  ieeadcm  tribu.f. 
\pnhu  Li ui  Citera p.'te>it  <x  dinis. 
l  Fratrcs  qucquc.Hic agiturdeo^ciis aliorwn  Leuitarum^cutn 
\dicitur:  Fracrcs  quoquc.  ir  dicu aur fratrcSyquia  de  eadcm  tribis , 
\>tiamdi^t<»icfi. 

\x  Qui  ordmaci.  quia  alijni erant ianitorcs,&  alirju' i ufiodes  va- 
firk»i,<s  alii  minijirabantfaccrdntibvs  in  oblatiouihus  facrificioruin: 
'■ficU::  aliii  officiis^qux  non  exprirnnntni  hic,  ifta  eiinn  cintornm  , 
emarum  &  fadcrdotiim,plcnus exprimunlHr  &  defcribuntur  infra 
odcm  iibro a  z^.c.vfjue ad  z6.incUi/iue. 
Aaron  vc.  llicdcfcribuntur  officiafacetdotum ,  hreuiter  tamen, 
m  dicrur. 

Adoicbanc  inccnfum  fuper.  Oiioderat extra  tabcrnacuhm in 
iir  ihi oimabatur  incenfum  fimplex,quod  offcrcbatttr  ctnn  ho- 
Uisc,-  obbtionibus. 
Swpct^ilzAvc.  quoderatintra  tabcrmculim  ante  xdificationcm 
npby^^pojica  i'i  templo  quandofuit  jedificaium:  &  fnpcr  illud  cre 
^tabjtur  thyiu/.ma,quod  crat  compofifum  ex  quaiuor  fpecicbits pre- 
pofts  reduUiitibuSy^t  habetur  Exod.  90. 

6  Ino.opus  fanaif.xnitorum.  Licct ta»tum illa pars tabernacuU 
'iqitaerat  aUare tby>ri!a>tiatis,&  candclabfum  &  menfa  propofitio 
iM ■,yoca,  ctiir fanciunri  velfancla  tantummodo:tamcn  omnia  operaq 
iitbant  ibi  afacrrdotibi4S,vt pote  compofttio  htcernaruni,propofitiopa 
nt'.M,&  irtrn.it!o  thynniamatis fieb.vii propter  reuerentiam  ipfius  Dei 
CHiusfedem  reprjefentabant  illa  qux  erant  intra  partem  tabcrnaculi , 
qim  dictbat»rfanclumf.tn£lorum,videUcet  arca ,  Cberubin  &  propi- 
tictonurnjicnt  di£liim  fuit pletiius  Exod.i.  5  .c.vnde  &  de  propuiato- 
no  dabaiitnr  refponfa  diuina  quafi  a  Dee  ibidem  fpecialiter  habitante, 
C  i'h-oprxdi&a  operadicuutur  opera  fanCf  fantiorum . 
7  H I  lunt autcm filij  Aron.Elcazar  filius. Uicconfequerttcrre 

pUcat 


phcat gener.xtiones ^[aronftncipiendo  ab  ^aron  ,&  terminando  in, 
^chimaasfiiio Sadoc:&  non piocdit  vUra,qiiia  fotumodo hic enu.- 
meratur  fnerdotes  ab  ^aron  pcr  Elea-^^nmfiHitm  eius,  quifuerunt 
vfjue  ad  tempus  Salomonis  qm  A'.dificau;t  templum. 
8  Ech.Tch.ibitacuIacorumpcrvicos  atq;  confinia  filioru 
fcilicct  Aaron,&G.  Hic  confcqucnter  agitur deduitaiibns  &  locii 
fiUortrm  L':ui  indpicndo  afaterdotibus  fiUi.A.aron,cu  rf/«V«r:DcdC- 


xlxnt^^Amt.St  r.niur. 


p  Agrosaucem  cmi.  Ciuitas cnim  Hehron  &  territorium  in  cir- 
curt!i:H,fu:tuatum  Cdcbpcrlofuejicut  babctiir  loftie  i..].  ita  cperat 
d'jmj,.usprincipal.s  ciuiiaiis  &  fubnrbU^qiiamuis  concedercntnr  ba- 
bUaiio-ufa,:erdoiutn.Territorium  aiitem  &  vilU  qux  erant  ibi,fmrut 
J'i£  quitntum  ad  habitacionem  &  dommium. 
lo^Porio filijs  Aaron dcdcruncciuitaccs.  eJr^/j/ir debetfieripU 
ftu<,&  fubintcUiguiHur  qu,t  p'ifiea  fubduntur. 

1 1  Ad  confugicndum  Hcbron.H/'cy/w///rcr^>^?/'i(S«r,^M'd  U 

U  qiitc  iiiimedic.thfcijHuntur,nonfucriit  citiitates  rrfugti,f:ierunt  er,:m  -.  . 
tantumfcx  ciuUatcs  rcfuga,'7es  circa  Iordanem.f.Hclron,Sicheri',&  fcfugiu 
Ccdcs  in  GjUUa,&  tres  trans  ljrdanem,fciUcctISofcr,I{ani(,th  in  Ga 
laad,&  Gaulon  in Bafaa,vt habctlir Iofue.2o.&  Ucet  iJLc  fcx  ciuita 
tes  notfiintntur  in  hoc  cap.in  diuerfis  Uicis,non  tamen  nominantur  hic 
ciiiitates  confugii  nifi  dux  tanttm,f.Hcbron  &  Sichem  ,fcd  dc  aUit 
quatuor  ideinclirtotandiim. 

1 2  Onincs  ciuicaces  credccim  cum  fuburbanis  fuis  psr  co- 
gn.-icioncs  fuas.  totfueruntfccundmn  verUatcm,vt  habctur  in  Ubr» 
lofue. 

1 3  Filiis auccm  Caath  rcfiduis  dc cognacionc  fua.  /.  qui-non 
erantfac(rdotes,ita  quoddiccbctntiir  Caathitxtantttm,&  non  .Aaro 
nitx,y>t  diBum  eflfupra:ii'tis  dederunt  aUa  hahitacuLi. 

14  Porro  filiis  Gcrfonpcr  cognaciones  fuasdecribu,&rc. 
Hic  confequcntera-gitur  de  habuacuiis  Gerfonuaynm  &  Mcra,:iaru, 
ejlendendo  <jU£  ciuicates,&  a  quibus tribubus  .iffignac.efunt  eis,cT  cu 
huc  etiam  intermifcet  aUqiia  defiUis  Caath.  &patet  Utera  vfn^f  ihi. 

Qjjas 


lO^I 


y 


GIof.ordi.&NicoIaideLyra/       loji 


A  jrrnclLoiiitisciuitatesfiv^ruburbanacarum  Dc- 
dcruntcjuc  pcr  lortcm  cx  tribu  Hliorum  lud.i ,  & 
€X  iribu  filiorum  Simcon,&:  ex  tribu  filiorum  Be 
niamin  vrbcs  bas  cjuas  vocnucrunt  nominibus  • 
iuis-:>:  his  v]ui  crant  cx  cognationc  fi'ioru  Caatli, 
fucruni^ue  tiuuaics  in  termims  rorum  dctri- 
bufphraim.  J^cdcrunt^ueeisvibcsad  confu> 
gicndum ,  Sichcm  cuni  luburbams  fuis  in  mon- 
fcEphrami.&Gazercum  fuburbanis  Aiis,  Icc- 
maamcjUocjuccumruburbanisluis.&Bcthoron 
fimilitcr.necuon  AialoncumlubLirbanisfuis.K 
Qcthrcmmon  iu  eundcm  modum .  porro  cx  di^ 
***^  jnidiatribuManaire  Aner&ruburb.in;icius,  Ba 
laam  &ruburbana  cius' :  his  vidclicct  qui  dc  co- 
ghatiopc  fiUorum  C.i.-.th  rcliqui  cr.uit .  Filijs  au- 
icm  Gcrl^ndccognntione  dimidi.t  tribus  Ma- 
nadc Gaulon in  Balan  & fuburb.ina cius,  &l  Alta 
rothcumfuburb.inis/uis  Dctribu  IllacharCe- 
dcs & luburbana  eius,  Dabercih  tum  luburbanis 


fuis  ,  Ramoch  ciuoque  &fuburbana  cius  ,  &  A-  I> 
ncm  cum  luburbanis  fui«:;De  tribu  vcro  Afcr  Ma 
fal  cum  fuburbanis fuls,&  Abdon  fimihtcr ;  Ha- 
cocquoquc&fuburbaria  eius,  &  Rohob  cum 
fuburbanisfuis.Poriodcrribu  Nephthah  Cedes 
inCahlxa&luburbanacius  Hanion  cum  fub- 
urbanisfuis,&C3riathaim  &  fuburb.ma  cius. 
fiiiisr.utcMcrari  rcilduisdetribuZabuio  Rcm- 
niono  &  fuburbana  eius ,  &  Thabor  cum  fubur 
banisfuis.  Translordanemquoqueexaducrfo  ^ 
Icricho  contra  orientcm  lordanis .  De  tribu  Ru- 
bcnBolorinlolitudine  cum  fuburbanis  fuis,  &: 
lalfa  cum  fuburbanis  fuis .  Cademmeih  quoquc 
&  fuburbana  eius,  &  Mephaath  cum  luburba- 
nisfuis.  Nccuon&ide  rnbu  Gad ,  R.amoth  in  , 

I     Cilaad  &  fuburbana  eius .  &  Manaim  cum  f  ub- 

i     ut^banisfuis.  scd  &  Hcfebon  cum  fuburbanis 

i    fim,  &lezcrcumlubmbanisfilis. 

I  CAP. 


N  I  C  O  L  A  V  S   D  E  L  Y  R  A . 

^   I   C^ias  vo.cx  iiD.lU.  /.i  uitx  &facerttotes deno  fin.rNmnt  lo 
ca  tts  ijli^icta  •:((( hti'j!i.:nii:im  C  n>'tiK-tduUi  ]yccu,a  i.\  nomhriius 

fuis: 


ln;^:adhoc^:wJifl,^dcfj}tt^P>m>n,rr,infi<rurHw,^uia^^ 
\,ip.-,,HA.7fi:iislfrotl\qmatr:busLtHiinnhcwmihi^nd^^^^^ 


cliu.  fiCUt  iiliA  mbnsXctira  paicntm  iucra. 


C  A  P. 


C  A  P  V'  T      VII. 

Orro  fiiij  Ifiachar  Thola  i 
1   &  phua  ,  lafub  &  Siirif:-  2 

'/,  ■K-^.iJr^\  ron,quatuor.  Filij  Thola, 

Ozi  &  Rr.phaia  &  leriel 

&  kmai  d'  lebfem  &  S.a- 

mucl   principcs  per   do- 

nios  cognationum  fuarii. 

•pex  hmiiiu  T)c  ftirpcThoIa  viri  fortiillmi   numcrari  funt  in  3 

''"*'  diebusDauidvigintiduomihafcxccnti.FiIijOzi 

Izrahia  :  de quo  nati  funt  Michael,  &  Obadia,  & 

a  f  Alus  lOu.        b  T  Annumcraio  pfttie  fjui  unicas  fuit  patris  fiii. 

Iocl,&  I  efia,quinquc,  omncsprincipes.  Cum  4 

t  ^jniceimr  eisperfamilias&popuios  fuosl  accindiad  pre 

hum  virt rortifhmi  tnguitafcx  milia.  Multascmm 

habuercvxorcs,&filios .  Fintrefque  eoiumpcr 

f  wibui.itm  omncmcognati('nemlfl'achar,robulti(rimitad 

•"cmne»  per  pugnandum,  odogintafcptem  miha "  numerati 

Il^S!  fuut.Fi!ijBcniamin,Bela,&Bechor,&Iadihel, 

ircs.FtliiBclaEsb6,&Ozi,&02iel,&icrimoth  ^ 

&  Irai  quinqi  principes  famiharum  &  ad  pugna 


dumrobuftiffimi.Numcriisautcm  coru  vigintt 
duomilia&trigintat^uatuor.  Porrofilii  Bechor 
Zamira,&Ioas.&Ehczer,&Elioena^i,&Amn>^ 
&  icrimoth,&  Abia ,  &  Ana- 
thoth,&Almarh.Omncs  hi  fi 
lu  Bjchor.N  umerati  funt  aiit 
pcr  flmiilias  fuas  principcs  co 
gnationum  fuavum  t  ad  bella 
fortiflimi ,  viginti  milia  ct  du- 

^  Arv.is  IbJ-.hci. 

centi.porro  filii  ladihcl  Bald. 
Filii  autem  Balam ,  lehus ,  et 

»  T  A  .juo  caiem  lunt  Hcnuimitx :  oni  rtefoiio  con- 
cubiiu  occiacrum  vvofcm  Lciiit::  • 

Beniamin,  Aod.ct  Chauanaa 
ctIethan,ctTharfis,etAhifi 
har.Oes  hi  filii  ladihel  princi 
pcs  cognationii  fuarum  viri 
fortiflimidccem  et  fepte  mi- 
liactduccntiad  prxliandum 
procedentes  •  Sepha  quoq;  ct 
Hapha.filii  Hir,  et  Hafim  fihj 


C  A  P.  XVIL 

a   ^^-^Mrtcs  hi.fi.Er. 
l^  Vbicuno;  u; 
k'g"loribitu:0'rt«« 
/•i7/ii.-,irtiusvd:llias^ 
aucpro  nieatorv!C| 
ccilcnii.i  eli'  .^uc  pi;|  | 
mcrirorn  dccc"' : 
tionc,vcclusdit 
criclilvicuius  fucn'ic 
inrcncorcs. 
b  Sspham,  &.c.  Fi.aii. 
7^p.&c.  FiliiBalaa. 
jfi  Hic.H.ccrLHCCoii 
cubina  lacob.  Ciiii- 
dam  pucancidco  illi 
inb'JclocoabEfJr.i 
nominaca,quiapoft 
morccnil.Koblcga- 
tioncfunda  tucrat» 
tcr  Ioi"cph,&ccccro': 
pacri:irchas,qua  pic- 
caci  runccu,nerccor 
darct"  pcccaci  coru. 
toucub. 


N  1  C  O  L  A  V  S  D  U  L  Y  R  A. 
C  A  p.  V  li. 
Ovxo(i[uhXA.Wcco,'fcqitentet^o):Ui^tn(rati(ines 
J  aliarumfe.\iribuf.{Jf.zchar,Bcniamiiii  'T^phihali, 
:  '  '  ^\a'tiffr.^Fphrahim&xAfcr:dctriijul'Usvcro  Dan 
;  O"  Zabnivii  tion  facif  meni  iunem.Triri.u  tr^  o  agilur 
-^  ie T^cnirat.imibHiiiicrumiriyuum ,fcchndoi(jnnii- 
fur  tiib"S  Beai.:srin,  vt  diffufitis  defrhctnr.i.^.  Cn  ctptiifnm  def  ti 
buufp^ifofcieratitnribtiil^charft.t.undo  Ucriiuttii  ,'i<:Fllii  Uc 
niiLnin.trriioT^phth.iLriii^fAii au:crn  Ncphtll.ili. qiuino  .Ma 
tiaffittbi:  Pofro  hiius  y.am[T.:.(i!iii'toJCpiuaitn,ihiilriln  .-iucvm 
Ephraini,5f jTfo ,/-:f,.,:iLnY-t\i\  Afcr.Oe tribn wo D.n CJ- Z.^bnlfin 
Uon  d.fctihititr  .•Hqu^^enculoy^ianu-iis  caiifa  ab  al  qnilus  .ijji^nati-r: 
^hia  qHsi\fil  trib^f  l;al(ibat  Itbru"!  gcy,e.'.logis  fudef-lfdras  a<nwfcri 
pur  huikS  libri,vf  diSum fmt aptineipiu^f.irfnan  rion  inf-rtii^  libyos 
«erHj'."l>.vrHmtrihHi  Dan  &  tribus  ZaLulon  ,  tfniapird.iijiuruiit  in 
laftiu  uioiu  decem  (t^nmfi^irel  alto  mqdo.Qirca  primuin  dctiu;\  Xi- 


Z  Ec  Simc.  Jflc  fccatiir Semron:  Qcn,  4^. 

I  Nnnicra.runc in  die.Da. qu-ii-dj prMcpit numejare  poptiUtH» 

vthabct!ir.i.I{i^.2^, 

4  Qiiinquc  omncs  prin.  Hoc  intdlijitur  connu»lferjie  patre.  Ct 
icrapatentrftjueibi. 

5  fili i ikn . IJic c (mft-quacr def  rlbitur gcncalogia. (rib'is  Eeiiiamtn 
CT  p.ttrt  Ittcra  vfjttc  ihi. 

6  Scpb.-ini  quoquc  &  Hapham  B!iiH::-&  Arunniij  Ajcr. 
In  ihbr.io  hahctiicPiUi  Abcv.ru poiHi<r  b  cfilii  inplur.ib  proplnis 
ycl  i  ii,ii  liio  Hafim  inii!lt7ji'itur  a::ijiii:.ylhci  .Diat  txHiernbicgiofji 
ficbiaica,quoaLjdr,isiJlusSephau.  ^-  cxtcri^s p'f:4it  hic  yitirr.oingf 
ncaitgia  Bciiamirr^quia  rnjciebat  vtruin  (fjent  de tvibf  Benta'i:in  rtl 
non^co  qu(,d  iioninucait  reaufiiQnetn  gcncalcgiiC  ipfortipi  aci  tribuKtlie^ 
vianiin  ccrtitudin.iliur.fcdho^  nori  ytidetuY  cuiiuciiienlcx  diCnim .  J^ 
Jhiratdiamtyqtiod Lfdras  fcripfit  hunc  lib.uin  pcr  adiitouuin  iJ- 
t!  dircRioncm  .,4;ig,ci  ^  Zaci^arix  piophetarim  fibi  contempoia- 
Ueoritm  ^e)i:i Jjpiritu proplictico  loifuebantiiv  n  Tum  eima  in  fcrtpit'- 


'm. 


1 


053       I.ParaJip- 


Cap-   y\\.       -i6j4 


/  a  Co^cH.ehts  .\-ixcdi 
ciciir  tiiiilc  fJia  ftijj 
Bala,qu£Jn  Acgy- 
pciiin  thme  cogefi- 
teapatrcvenaiis  dii 
da  a  Manaifc :  qut 
hoiTcis  prarcrac  ciba 
rijs,pvicri  daris  mcb- 
iu2;iiHn  milcricoi(ii 
ter  fuf3cpta  cft. 
b  }1apphim,&c.T)UQ~ 
tisfiliiMachir  hxc 
duo  noniina  efle  di- 
cuntiir,  fcd  fcciindii 
eflc  Salphaad  &  co- 
rum  fororcm  Maa- 
chan,  quam  Hcfroa 
cum  (cxaginca  ctlcc 
norum  acccpit  v- 
»rem,  qux  pcpcnc 
filiumScgub,ficuc 
fupradiclumcfi, 
c  Soror  aiitem  eius  re. 
Soror  Viam  filij  Pharcs 


Ahcr.  Filii  autem  Nc phthali,laficl,et Guni  ec  lefcr ,  er  Sellum,  ' 

a  f  ConcubliiicMacob  avdllx  Rachclis  matris  Ncphtlia  i;a  quo  ifti  funt  gcneiiti. 

filii  Bala .  Porro  filius  ManafTe  Ezriel ,  t  concubinaque  eius  z 
SyrapepericMachirpatremGalaad  .  Machir  aucem  acccpit  4 
vxores  iiliis fuis  t  Happhim, et  Sapham^ethabuicfororcm  ^ 
nomine  Miacha.  NomcnautcmfecundiSalphaad.  Nac^q;  <* 

a  T  Qji  in  libto  nuincrorum  pern  it  ■  Moyfe  h.Trcdit.itcni  intcr  fi.itict  tuos  : 

fumt  salphaadfilia:.Et  pepericMaacba  vxor  Machirfilium,vo 
cauicqj  nomen  eius  Pharcs.Porro  iroinen  fracris  eius  sarcs ,  ec 
fiiii  eius  Vlam  ct  t  Rccen.Filius  auteuT  Vlam,Badan.  Hi  funt  fi 
liiGalaadfiiiiMachirfiliiManafle.sonTnutem  eiust  Rcgma  7 
peperictvirumdecorumet  Abiczerec  m  ^hola.Erant  autemfi 
lii  semida,Ahm,ec  Sechemxc  Leci,et  Aniain  FiKiautem  Eph-  s 
raim  s  uthala,Barcd  filius  eius,Thahath  filius  ei'is:t£lada  filius 
cms  rThahath  filius  eiusjCt  huius  filius  t  Zabad ,  ct  huius  filius 
suthala,ethuiusfiliusEzeret£lad,Occiderutatec»sviriGeth  ? 

jfilf j  Machir,vc  pra:di(^um  efl,hanc       Ephraim  comirfiftm  in  die  bclff. 

quidam 


qof^fam  rradfincfuif 
fc  macrcm  lefu  filij 
N<-nje  ,quivirdeco- 
1  us  nuncupacur ,  ob 
infignc  vfrcucis,& 
prindparus.  Aljj  di- 
cunt  Dcboratnv^xO 
rcm  Lapidoch  pro- 
phcriiTam. 
d  Filii  aiite  Kphra^hi. 
FabTi!;{ncur  Hebra;i 
quod  filij  Ephiinrio 
congrcgaca  mokitci 
di'ne  vaicnrc  piti^e 
conacifuncad  ccrfa 
promifTionfs  reucr- 
ci  ^  in  Gcch  t^ife- 
lihinoru  occifi  func, 
vnde  c^-ccnc  ci^ibus 
pjr  defert^um  ■Mcfd- 
tuncur,  rtcVideTcnt 
olTa  farruin  fuorum, 
&  Jn  pia.dicicur.-F^7/? 

CAP. 


J> 


rit  corrcubin.i' 
eiu^isyra.quj 
&  pcpertt. 


Iiiyic.4. 

E       ' 

jRebett. 
Hiera», 
t  ireod     ■ 


t  Thahai 
tDaph 


Pral.77. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

.»«  ra  facrafi  aliquid  efftt pofitum  diibii*m,hoc  cpct  afpiritu  humano 

Icr  non  afpirvu  diitino. 
i  Fi.aut.Ncphzh.i\i..Hicponi[urgenealogia  trihus  T^cphthali:  & 
Vtulcum  brcniter. 
a  FiJij  Bcla.  ijia  autem  fuit  ancilla  }{<tchel  ab  eadem  in  coniuglo  ip 
fi  Jacob  data^vt  hubcttir  Gcn.^o.de  qua  natusftiit  T^phthali,  vt  ha- 
hetUT ibidcn!.&  idco  cum  dicitttr.Fihi  Balaj/y  fihj ,  rcfertur  ad  7{eph 
thali:&  efl  ftngtdaris  numrri,&geiietiui  caftts ,  ji autem  fit  phtraiis 
jmieri,proutfonat  litcra  Hebraica,ftc  filii  T^cphthali  hic  dicunturfi 
j  [diaU  majrisfH<£:eo  modo  loqucndi  quofrequeiiter infacrafcrtptura 
1  fimfiliorum  dituntur  fiUiparemum. 
}  Porro  fihus  Manafle,&:c.  Hic  defcribiturgenealogia  tribus  Ma 
naffe. 

4  Pcpcric  Ma  patrcm  Qz.&i.c.fuitenimpotes  &  magnus  in  ter 
ra  illiyprcptef  quod  diciturpater  eius,utfrequenter  di£lim  efl  in  con 
fimilibM. 
,'  5  Ec  ha.fo.no.  Maacha.  Ifla  eft  alia  ab  illa  Maacha,qu£  cito pofl 
'  diciturvxorMachir. 

,  6  NaczquefuncSal.fi.  iflefuit lapidatus propter  collcclioncmli- 
gnorum  in  fabbatho,nec  habuitfilios:propterquodeiusfili£  acceperut 
partem  hxrcditatis  locopatris  devoluntate  domini ,  vthabetur1{u. 
ly.Sequitur. 

7  SororaucemciusRc.pe.virumdccorum./»  Hebr£o  habe- 
tur  Peperic  Secor,  &  efi  nomcnproprium  vnius  hominis,  vt  dicunt 
Hebrtti. 

8  Fihi  aucem  Lphra.  Hic  Jcfcribiturgenealogia  tribus  Ephraim, 
&  legatur  literaprout  iacet  vfiueibi. 

9  Occidcruncaucemeos  viriGcth.//?W  aucem  exponitur  ab 
Ucbrxis multiplicitcr.Vno  modo  qnod ifli defcendentes  de  Epbraimfi 
lio  lofeph  patre  eius  adhnc  viueritc,ante  cxitum  filiorum  Ifrarl  de  ^e 
gyptofub  Moyfe  coUegerunt  multitudinem,vt  intrarent  terrampromif 
\(ionis  :  tum  quia  lofeph  moriens  dixerat  quod  dominus  pofl  mortem 
fum  educeret  filios  Ifraclde.Acgypto,&  indWc^ret  eos  in  terra  pro- 
}»ilfionis,vt  habetur  Gene.vltt.Tum  quia  lacobpatriarcba  benedicen 
dofilios  lofephpr£pofuerat  Ephraim  ipfi  Manajfa,  vt  habeiur  Genef^ 
^%proptcr  quod  fitii  eius  erant  magis  elati  &  audaces .  &  venerunp 
verfws  terram  promi(fionis  per  viam  breuiorem.fper  terram  Thiliflhi 
noriim,qua  vicina  eH,vt  habelur  Exod.i  j  .&  tunc  aGethiCisfuertint 
<i-bcllaii:quia  pr<£occupabant  tempus  redenndi  ad  terram  prnmi(!ionis 
fecundum  quoddiciturGen.i  ^ .quod ^oo.annis  deberent  effe  filii  If- 
racl  pcrcgrini  in  cerra  non  fua,  vt  ibidem  fuit  declaratum,  qui  no 
dum  adhuc  erarit  completi.Et  huic  expofuioni  concordat  quod  pofiea, 
iHcdicituY.f.quod  lofue.-filius  7{im  minifler  Moyfi  in  exitu  de  ^egy- 
ftn,nep4>sfuit  Elfama  filii  .Amiudjilii  Laadan.filii  Thale,filii  Beria,. 
vtdicutit  Hebrci,  fitii  Ephraim ,  &ftc  in  fextagencrathne  natus  ffi 
lofuede Ephraim,ftcttt  &  Eka^zar  de  Leui  in  quinta ,  vt  diElum  fuit 
Cientf.  i^,Sed  huic  expofitioni  obuiat  quod  dicitur  in  textu:  Fiha  auc 
cius./.EptraiwtiiicSara:  quajardift.Bcchoron  infcrio.&e. 
iuia  ifi»  ciuitatesfMntin  tenapromifioms  iforte  Ephraim,vt  hakt 

tur 


turhfuci6.vhi  non  potuit  xdificari per  mulierefn  dff$'t>iii'ntemde 
Epbraim  nifipofl  .ngrcffimfiltorum  Ifraeliiu  tcrra»: pYCniif^onis  & 
a[lignationc7n  hxrcditatufinguLis  tribubits.^  natiuitalc  VCT&^fbra- 
him  vfjuc  ad  dlud  tempus  fiuxcrtint  anni.x<^6.ad minus.  C" iiiea-non 
vidnur  qttod  tuncpoffct  cf}e  aliquafiliagenita  ah  Ephraim,que  tCdtfi 
cafle  ciaitatss  iltas.Trobatio  affumpt.^,(jwa  a  natiuitate  If^tac  vfjUe 
ad  cxit:im  de ,yfegypto  fluxcrunt  antii  quairingenci,  vt  dcclxraittfuit 
Oen.  i')  a  qinbtisft  ftibtrahantur  anni  quifluxerunt  vfjue  ad  nadutta 
tem  Ephraim,remanent  anni  ducenti  &  dccemtquia  lfaac'fexagena- 
riusgcnuit Iacob,vt habctttr  Gen.2 5 .  lacob  vero centum  triginta an- 
nonim  crat,qH.indo  dcfccndic  ia  .Acgyptum.vt  habctur  Gen,iyj.&  fic 
depr.idi6iis  quadringentis  annisvfjuc  ad  exicum  de  .Aegypto  rema-r 
nent.no. ad  minns anatuncats  Epbrairn,q»ia natus  eratquandola 
cob  defcendit in  ^egypttiiri,vt  habctttr,Gcnif.^^.  quihusft  addantur 
quadraginta  anni  quibus  filii  Ifraclfuerunt  in  deferto  poft  exitum  de 
i4egypto,&  fexin  quibus  lofuc  pugnauit  contra  reges  Chanaan  ante- 
quam diuiderct terram .prout oflenfumfuic lofie  i\.& &  i^.haben- 
turannii$6.  Igitur  fecundumiliam  expofitionem  oportct  diccre  y 
quodSara  qnx  hic  dieititr  fitia  Ephraim  nonfuitfitiaeius  immediata, 
fedper  multas  generationes  defcendit  de  eo,&  fttit  in  poteflatefuapoil 
qaamfiiii  Ifraetzn  tcrrapromi/fionis  hahueruntfortcs  a(ftgnatas:& 
fic  xdificauii  ciuitatcs  diSias,proptcr  qnod  hic  nomina  tir  inter  fitrt^ 
Ephraim  patriarchxpropter  magna  quafectt  in  xdificatitne  cictita- 
tum. 

.yilia  mtido  exponituYdeillis  qiii  contra  voiuntatem  Mdyftpofl  exi 
tum  dc  .Aegjto  iuerunt  adprstium  cotra  adtwirfarios  ,&  debellatifUg^ 
rufit,&  multi  crum  o(cift,vt  habetur  1>{um.  i^.in  fihe.  &  fi^cwidttrii 
hot  non  potefl  dici,quod  ifte  Epljraim  qiii  diciiur  hic  eds  lanictajfefuii 
rit  Ephrairnfitius  Iofepb,quia  ittud  bcilurH  fait  fecundo  dhno  egrcffii-' 
nis de .yiegypto:&  ftcifle  Ephraim  fnijfet tunc  zi  2.ann6rum,vt pa- 
tet  exprxdt£iis,&  non  efl  verifmitc,quod  tantum  vixtrit  rha.vimh  qd 
Exod,  I  .dicitur,cpmortuus  fuic  lofeph  &  omnis  cognatio  itla  antcqiiS 
filii  Ifract  exirent  de  ^egypto.Itcm  d.tto,tp  vixifjet,  trdnfiti''ftet  in  eo 
tempus  gcnerandi,&  tamen  deijioEphraim  qui  diciturhic  lamcntajfe 
fiUosfuos,diciturcppoficagentntBcria,ficnominanseum,eo(pinma- 
lis  domus  eius  ortus  tffet,ideji,pcr  occifionemfiiiorum.  Beriaenim  in- 
terprctatur in  malo.Item  atiijua  dituntur  bic in  tcxtu  &7ii<.\ 4  qu» 
videntur  obuiare  htiic  cxpojitioni.quia  hic  dicitur.  Occi.auccm  e  os 
viri  Gech.^«i  erant  Thilifthxi.&  Tslum.  1  ^.dicitur,cp  .Atriorrbxi  et 
^matecitx  interfccerunt  illos  qui  contra  votuntatem  Moyfta-ttft  fne~ 
runt  ire ad  prdium.Item  hic  dicitur q, iftifuerunC  occift  a  Githm,eo. 
tpdefetndcrant  ad  inuadendnm  poffeffioncs  coru.n  ,ilH  autem  dicitur : 
^t  itti  contcnebrati  afcenderunc  in  montcm  adptignanda  contra  ,Am 
morrhxum  &  .Amatec.&ideopropteriUa  non  videtiir  pojfe  Jiare  ifld 
cxpofttiofecunda. 

Tertio  modo  exponitur  de  viris  exiflentlbm  detribu  Ephraim ,  qui 
poflquam  habucruntfortem  in  terra  promijftonispcr  lofui  muttiplic^- 
ti  fuerunt  &  reboratiy&  confidentes  defua  multitudine  &  fo>  tit  udi-_ 
ne  defcenderuntdemote  Ephraim  verfus  cerram  Thitiflhinorum:  qux 
eflfuper  mare  meditmanenmifed  viri  Getb  iHdigenx  occideriit  eos.  Ek 
ponitur  in  textu.. 

.j<  Indigcn» 


10  yy      Glof.ordi.&NicoIaideLyra. 


quiiuticiit  +indi2cn.T,quia  dcfccndcrant  vtf  inuadcrent  » 

nitrti.  ,    t»  1  ...  I  • 

iacci,ve«  poflclSoncs  coruiTi.  Luxit  igjrur  Epnraim  pa- 

((C|«S,  *  »  f  rauttjci»  qui  «dhuf  fupeiCTim.vfl  tognjti.  qui  {xfc  futirt  dicumur. 

^  tercorum  multis  dicbus.&vcneruntfratrescius 
vtconfolarcniurcum.  Ingrcflusquc  cft  ad  vxo- 
rcm  fuam,  qux  concepit  &  pepcrit  filium,&  vo- 
cauit  nomcn  cius  Beria,co  quod  in  mali.s  domus 
ciusortuscflcc.   Filiaautcmciusfuicsara,qua:  2 
rdificauitBcthoroninrcriorera&  fupcriorcm  & 
Ozcnfara.  PorrofiliusciusRapha,  Refeph,&  3 
tTh«c.  Thalc,dcquonatusefttThaan,quigcnuitLaa-  ^ 
dan.  Huiusquoqucfilius  Ammiud  qui  i^cnuit 
Elifama.dcquoortuseft  Num,qui  habuitfilium  <5 
loliic.   poflcfTioautcm  eoruni&  habitatio  13c-  ^ 
iwfrl"*''"  thclcumtfihabusfuis  contra  orienrcm  Noran 
adoccidcntalcmplagamGazcr&  fili^  eius,  si- 

B  chcmquoquccum  filiabusfuisviq;  nd  Aiacum 
filiabuscius  luxtafiliosquoque  Manafle  Beth- 


10){3 

fan&filiaseius,Thanach&fiIiascius,Mageddo!) 

&  filiascius,Dor&filiaseius.Inhishabitauerunt 

8  filij  lofeph  filij  liraclrFilij  Afer  lemna ,  &c  lefua, 
&Icflui,SciUria,<k:Sarafororcorum  .  Filijautc 

9  Baria,Heber,&Melchiehipfe  cft  paceiBarzaith. 
HebcrautemgcnLUClephlac&:  Somcr,  &Hothii 
et  suaafororem  eorum  Filij  Icphlat  Phofcch  et 
Bamaal,et  Afoth  :  bifilij  Icphiat .  porro  filij  So- 
mcr,  Ahi,ct  Roaga,et  Haba  cc  Aram.FiIij  autem 
Helem  fratris  cius  s  iipha  et  lenna  et  Sellcs,  ct a- 
mal.Filij  Supha,  s uc  Harpher ,  et  Sual,ct  Bcri,  et 
Iamra,Bofor,etHod,et  samma,ccSalufa,etIc- 

>o  thram,ct  Bera.  Filij,Iether  lephonncPhalpha  ct 
Ara.  Filij  aute  Olla  Aree  et  Haniel,et  Refia.Om- 
ncs  hi  filij  Afcr,principescognationum  elecSli  at- 
quefortiflimiduc.esducum.tNumerusautemeo 
rum  (Etatis  quse  apta  eflec  adbcllum  26.milia. 

Cap. 


Io<iigen«. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

4«  I  Indigcnx.  ad  vxprimendHin  vwd>*m  ocafionis.  Jndigen£ enim 
dicMitMf  iittii  dc  lerra  ilU.tnde  i>id'^enx  dicnntur  tfuaft  indegenitixi 
propter ijoc fciel/ant pafjus ttrrx difficitts ad tranfeHiduin &  fic  pU' 
gnauerM^t  cMmJili',s  liphraim  ir,  leco vbifilii Ephra-m non  poterant 
fe  beae  defcndereAgitnr  ficundnni  ifiam  expofitiom  m  opo;  tct  dicvre , 
^  iUe  Ephram  (jui  dicitnr  hic  Limtntajje  flicsfuifS  »l  cifos.,  (/uifucrut 
principales  in  hocfailo.f.iUo  confltflii  fuit  alius  nb  Ephraim  fitio  lo- 
fcphfCr  nmito icnipore fcfi  ipfum,tamcn  noniiiuiius  eodemnominc^ft 
CMt firetjuenter contin^  t.Et hnic  1  xpvfidoni C'nfonat ^Hod  fubditur. 

2  Fjhaaiitcmciiisfuic  Saraqu.ca;di^cauir  Bctho.infc  &:  fu 
^.T^n  enim potiicTunt ifix  ciuitates  xdificari  i:b  ipfa  donec  filii  E- 
i)hraim  fuirunc poientes  in  fortefu.i. 

3  Et  Ozenfara.  lilam  cinitaitni  nominauit  ex  nomincfun .  Sed  di- 
d*  expoftiioni  vtdetur  obniare  qiJodfiihdintr.f.riUodlofiiefiliHs  7{um 
defccnditde  ifiis:iir  tfi  crrtum  efi,^  ipfefuii  auteitigreffnm  terr^pro 
mi(fi'^nis ,&  iam  crjtfrnex  &  prouctlx  aHjtts ,quando  dltiifit  terram 
filits lfrael,>t  habetur  lofue  I  i.&  ideofecHndum  ifiam  expofitionem 
tertiam  qittindi  fubditur  hic  in  llera. 

4   Porro 


4  Porrofi.eius  Kiph:i. oportet  dicere ip ifla Hteranon  referturai 
prxccdcntia  irnincdtatcjid  ad  Epbraimfil.wn  Icfph-.ita  if>\proptrH 
ueie-itijm  Iofue,aui/itit  valde  ma^usi'ip:piiloIf>-ae!,fcriptiiriiinti 
pit  defcribcrc  cius  genealogiamab  2phraiin  patriarcba.  vtfitfcnfut : 
Porro  fi.c.  i.Ephraim  patriarchx. 

5  ]lapha.&:  Rc.&  Tlia.dc  quo.f.Th.ile.na.oft  Thaa./e^H/orr. 

6  Qu\  ha.fi.lo. Etfic lofuc defcendit ds  Ephrairn infeptimagcnen 
tione. 

7  Poflcf au.&TC.  cum  fi.  i.cum  villis  ftbl  adiun&is.iiia  tamen  eim 
tas  Bethel  alia  cft  a  lerufa-e,  qux  vocatafidc  Bcthel,pn>m  di£liimfui-\ 
Cen.2S.'iuia  lerufais partim  fuitinfurte  ludx  & partim  infirtrEr 
niamin.lfla  autcm  Bcthelfnitinfcne  Ephraim,&  ibipcfuit  lcrobui 
■pnim  dv duobus  vttulisaur!;iTquosficit,vthabcturj.I{cg.  ij. 

8  Filij  Afcr.  Hieyltimo defcnbiiur genealogia  ^fcr.  &patetliteri 
vfiue  ibi. 

9  1  pfc  cft  pacer  Bar.  Klomen  eft  loci  ■pbi  Melchiel  fuit  dominus rt 
rirfamiifns. 

10  Filij  Iecher:Icphonnc.  ifteefl  aliusapatreCaieb,qHifmtik 
tribu  iHdatilieautem  de  tribu.^^ijtr. 

CAR 


CAp.  viir. 

C  JOScquitur. 
a     Qui   translati 
funt  in  Ma.  Qijan 
do  pro  fcelcrc 
in  vxorcm  Lc- 
uicac  gladiocor- 
rucrunc ,  &  fcx- 
ccnti  tantum  rc 
manfcrunc. 
"i^tman 


C  A  P  V  T      VIII. 

Eniamin  autem  genuit  Bcla  primogcnitum  fuu, 
Asbel  fecundum,  Ahara  tertium,t  Nohaa  quartu,  * 
&  Rapha  quinium,Fueruntq;  filij  Bela  Adda ,  & 
Gcra,&  Abiud;  Abiliie  quoq;  &  Naama  &Ahoc: 
fed  &(.  Gera,&  Sephuphan ,  &  I  lura .  Hi  funt  filip 
Ahod,principes  cognationu  habitatiu  in  Gabaa, 

f  Scpuldiruin.    T  Vel  Noaman.  f  vel  Haia. 

qui  traslati  funt  in  Manath.Naama  aute  &  Achia  * 


b     'Haaman  an- 
tem  &  .Achia.^x\  ' 
cipcs  fuerunt  , 
fcdCera  fefub- 
didcrunt.  Vndc 
fingularitcr  di- 
citur:  ipfe  tranftii- 
lit  eos  ,dc  quoc- 
xijt  progcnics 
Gera,quituitpaj 
ter  Semci .        I 
CAR 


NICOLAVSDELYRA. 
C  A  P.      viir. 

I  Eniamin  autcm.  liic  refimitur  geuealogia  Beniamin^ 
vt  diffufius  fcrib.ttur ,  &  hocfit  principaliter  propter 
Saul regem,quifnit  de hac  tribu ,  Trimo  igitur  ponitur 
genea'ogia  Beniamin  ingenerali  .fecundo  ipfins  Snut  in 
fpecialiyibi:  In  Gabaon  zmcm.Circaprimum  diciiMr. 
I  Benuiu.ge.Bc.pri.fu.i^  fcc.  tfui  vocatur  .Asbal  T^«.  17. 
»  Fue.fi.Bcla.  Dicunt  al.ipii  <p  ifte  Gerafuit  pater  Semcifed  hoc  na 
tft  verum,<fma  ifte  Gerafnit  nrpos  Beniamin  patriarcbx,vtpatet  hic, 
ac^ustemporevftfueadtempHsSemeifluxeruntfexcetiannictphs; 
^Hiaanno  ^oo.cr  So.egreffionis  dcAegyptofundatnmfiit  tcmplum 
per  SalomonemtVi  habttur  ^.I{eg.6 .ijMi  Salomon  interfecit  Semci  vt 
babet.\.l{rg.  i.&  ideo  ille  Gera  quidiciturpaier  huius  iemei.  yl[cg, 
l6*fuiiaUus  alf  ifto  Oera^&  lonfo  temporepoft  ipfum. 

5  Hi 


3  Hi  funtfi,Ahod.  ifleeflqui  vocatur^iod  ludic.  ^.quifuitiu- 
dex  in  IfraeU&interfecit  Eglon  regem  Moab,vt  ibidem  habetiir. 

4  Qui  tran.funt  in  Manath.  i.infcpukhrHm  vt  dicHntaliqui  ex- 
pofitores  noflri,& inteUigitur  hoc  de  Gabaonitisujui  propter  v.xorem 
Leuitx  quam  affiixerant  incredibili  libiiUne.,vt  habctur  lud.  16.  f  i«' 
terfe£lifuerunt,&  iHi  defcenderunt de  .Ahod.Sed  litera  fequein  cott' 
trariatur  huic  expofitionifm  qua  dicttur. 

j  Naaman  au.&:  Achia  &:  Ic.  affociatifuerunt  illi  in  hocfallo,  ci 
igitur  tftefuerit  de  tribu  Beniamin,qui  non  intcrfecerunt pricdt£los  Ca 
baonitasjied  magis  iuucrunt  eos,vt  habetur  lud  .zo.pater  ^  difia ex- 
pofitio  non  efl  vera.l^t  ideo  dicunt  hic  Hcb.quod Manath  non  fignifi^ 
catbicfepiilchrumjedeflnomenpropriumcuiufdam  terrx  adquam 
ifti  fuerunt  transUtipet  Klaama»  &  focios  eius.vtrum  autemfueriit 
trauslati  illucper  bellum  velper  commutationem  hxredttatumfeu  ali» 
mo(io,non  dicunt  expofitores  Hebraici  vel  Latini , 

^  Porro 


loy/      l.Paralipomenon      Cap.  VUI.      1058 


^  5i  Gera  r  ipfe  tranftulit  eos :  &  gcnuit  Oza  & 
Ahiucl .   PoiTO  Saharaim  genuit  in  regione  ' 
Moab  poftquam  dimifitHufim,  &Baravxo-  ^ 
rcs  fuas .  Genuit  autcm  de  Hodes  vxore  fua  lo-  ? 
bab&  Sebia&  t  ^0^3  &t  Molchon:  lehus 
qUoque&Sehia,  &:Marma.  Hifuncfilii  cius 
principes  in  tamiHis  (uis .  t  Mehufim  vero  ge-  4 
nuitAbitob&  Elphaal.  Porro  filii  ElphaalHe 
bcr,&Mifaam,&t  Samnd.HiciedificauicOnd  ^ 
&Lod&  filiascius  .  Bariaaucem&:  Samaprm-  ^ 
cipcs  cognationum  habitantium  in  Aialon.  » 


a    T  <ii;ia  vlti  fum  fiattes  fuos  lilios  Efhraim. 

b     ^  Vfl  Hio. 

Hi  fugauerunt  habirarorcs  Gcth,  &  Ahio  c<.  9 
Scfac :  &  Icrimoth,  &  Zabadia,  &  Arod,&  He-  \1 

cr,  Michael  quoque  &  lepha ,  &  loha  filij  Ba-;. 
iia,  &  Zabadia ,  &  Mofollam,&  Hezeci ;  &  Hc 
ber,  &Iclamari,  &:lGzIia,.&Iobabfilii  Elpha-  u 
5al,&  lacim,  &  Zechn»  &  Zabdi,  &  Hliocnai,  & 
6clcthai,  &  Eliel  et  Adaia  >et  Baraia,  &  Sama- 
ffatb  filii  semei.  htlcfphan,  &  Heber,  &  Eliel, 
«ct  Abdon ,  ct  Zechri ,  &  n^anam  ,.&  Hanania , 
<t^Jam  ,  et  Anachothi^  ,  CE  lephdaia ,  et  Pha- 
«ueliilii  Sefac.EtSamfiri^etSohoria,  etOtho 
]ia,£t  lerfi.i,  ct  Eiia,ctZechri,filuicroham.  Hi  jj 
;  tpatriarchscct.cognationii.  principes  quihar  14 


-         N  I  C  O  L  A  V  S    D  E    L  r  R  A. 

I  Tnrro  Sahartxint  gcHaltitt  regioiie  Moab)  Cailfa  antcm  quare 
illuciuit:,  fubdictir. 

,3    Voftijujm  diniifit:  Httfm  &  Bard  ■pxoreifiuij.qma  fortc  crant 
::!  i^rera^vcl  fibi ta:diofx. 5«: idco ijs dimiffis  accepit  aham 
vxoicni  itj  rcgionc  Moab,dc  qna  fiibditur. 
^     Ge>iuii  aHttm  de H'ida  vvore  fita.  Et CCtcros. 

4  Mthyfm  vcro  ^cfinit .  Qua?  fuit  prinia  vxor  Saarahim ,  vc 
prxdiduni  cVt. : gcnuit  ./ibitoh.  &c  fubditur. 

5  u.<.c  adijicanit .  nonuna  funt  ciuiiatumjquas  xdificauit 
Samad. 

6  Etfitiasein!.  idcf?^,  villulasadiaccntcs. 

7  Karia  .rutem  &  Sama  Baria  hic  cfJ  nomcn  viri. 

5  Triiicipes  cogn.-.ticnum  hahitantiiim  in  ^ialotn.  nomen  efi  ci- 
uicacis,dc,qua  dicitur  lofue  i  o.cap.  Solcontra  G.ibaonite  mouen 
rii,  &  lnna  contra  vallcm  y4ialon, 

9  Hiff/^Mieriint.  fcilicetBaria&iSama^focijcoruni. 
10  Fi4gAntrmt  habti.it<iyes  Ccth.  f-hilifihxi  enim  qui  habira- 
hanc  in  Gcth,  nfccndcruntin  forre  Bcniamin  ad  dcpr.xdan- 
<ium,&  ab  iffis  dc  tribu  Beniamin  fucrunt  dcbcllati  &  fugar 
ti,(icutccoinic!f )  Pilii  Fphraim  vbictcs  deprcd.iti  Ccth^os, 
ab  ipUsiiicrunt.dcbcll.iti &: occifl , vt didtu  furtcap.  prxccd. 

I I  Et  ^/;.'p,z^t.Nomina  fun.t  virorurh  dc  Beniamin.qui  fuc 
luntindcbcllacioncCeth.Torum,  vfqucibi  cxclufiuc. 

jx  Fiiiifiphajl  Vbi  incipic  dcfcribcreali.isgcncrationes. 
.1 3  ni piitriarclpx.  id  cf?,principalcs inttr  piincipes  ilhus cp- 
gnationis.  '  ■*' ' 

t  'i  ^';'  '':ib''t.T'e'riiniin  lcrufakm.  V{xc  eiiim  ciuitas  pr^rtim  ca 
xJic  in  {'(«■ccm  rud?,&:  partjminforccm  Bcniamin,vtdiv):tim 
fuicinjib.  lofuc.  !SC  idconon  fulumhaHitabantibialiquidc 
irilaaiuda,  fcd  ciianialic*iji  dctribu  Bcnianiin, 


ij  bitaueruntinlerufalem.In  Gabaon  autcm  habi-^  .► 
tauemntAbigobaon, ct  nomenvxonsciusMaa-     • 
cha :  fihufque  eius  primogcnirus  Abdon  ,  &  Sur. • 

16  et  Cis ,  et  Baal ,  et  Nadab  >  Gcdor  quoque  et  A- 
hio,  et  Zacher,  et  Macclloth.  EtMacclIothge-. 
nuit  Samaa  .   Habit;uiernnrc|uc.ex  aduerfo  fra-. 

17  trum  fuorum  in  lerufalcmcum  fratribus  fuis. 

>8  tNerautem  genuitCis,  ctCisgenuit  SauI.Por- ^''^''"'''^' 
roSaul  genuit  Ionathanet'MeIchifua  cct  Abi-  tAmiradak 
ip  nadab  cc  Esbaal .  Filius  autem  lonathan  Me- 
io  ribbaal  genuit  Micha  .   Filit  Micha  Phithon  ec 
Melcch,  et  Tharaa,  et  Ahaz  ;  et  Ahaz  genuic 
Ioada,ec  loada  genuic  Almath,  ct  Afmoth,  cc  ' 

Zamri.  Porro  Zamri  gcnuit  Mofa  :  ctMofa  ge-. 
nuicBanaa:  cuius  filius  fuict  Raphara:  de  quo  tRjpit. 
ortus  ell:  Elifi,  qui  genuit  Aiel .  Porro  Afel  fex  filil 
fuerunt  his  nominibus  Ezricani ,  Bochru,  If- 
mahel ,  Saria ,  Obdia ,  ct  Hanan :  Omncs  hi  filii" 
Afel.  Filii  autem  t  Eiec  fratris  eius ,.  Vlam  pri-  t  Afec. 
mogcnitus :  etlehus  fecundus :  et  E  iphalec  ter- 

tius.  Fueruntque  filii  Vlam  viri  robuftiffimi.ec 
ti  magno  robore  tendentcs  arcum ,  ct  multos  ha- 

a    i"  Ni-mcrmrcfciniraaiilios  Vlam.  ytfitfsnfui-fuefuutfilij- 

Vbm  ccnium  qainCjUC!gin..'.  p;r  hipc.baton. 

bcntes  filios  ac  nepotes  vfque  ad  cericumquin- 
quaginta.  OmneshifiliiBcniamin.    .  F 


.15  In  Cahaon  autem  hahit .  Ilic con fcqucntcr  defcribitur CO' 
gnacio  Saulis  rcgis  in  fpcciali,  cum  dicitur :  It  Cabawanem 
habit.vtc.&c.  In  Hcb:\xo  habetur.  Vater  Gabaon.  Etfunt  dua: 
didiones,&lignific,i;ui!!nmqui eratprincip.il is  m  illacfui 
tatc,&  quod  itfa  fic  vcra  Iiccrn^paccc  ex  hoc,  quod  circa  fine 
c;ip.  fcq.  refumicur  iftacognacio  qu.afi  fubcifdcm  vcrbis,&: 
dicicui:  ibidcm  :  In:Gabann  aHtcm  coiiiwo.fwit^  C'"^.  quando  au- 
tem  dicitur  hic  habitaucrunc,  fubincelligunturalij  qui  iu  ea 
dcm  ciuitatc  habitaucrunt  cum  iflo  principali. 

16  Cis&Ba.tl.  cxboc"dicuncdodorcsqu6dCispatcrSaul, 
&  Ncr  patcr  Abncr  principis  mihtix  Saul  fuerunt  fratrcs,  &: 
pcrconfequcns  Saul&  Abnercognatigerrriani,vtdidum 
fuitfupra1.Reg.i4.  i   ■ 

1 7  l>{ir  (7?<fcw xr.Cfj.Scd  quomodo gcnuit eiini,quia didum 
efl  qucd  fuit  fr.ater  eius?  Ad  hoq  dicunt  expofitorcscommij 
nitcr ,  quod  fiiit  fraccr  ciii"^  fcnior  co ;  &:  idco  mortuo  pacrc 
iftc Ncrc-dncauir&: cuflodiuicCis  fnitrem  fuum ,&: cx hafc 
nurricionc  vocarur  hic  pnccr  cius .  proprcrquod  ifte  Cis  di- 
citur  habuiHi' alium  pacrcm  naruralcm  I .  Rcg.  9.a.  vbi  dici^. 
rur quod  erjt  rir  ds  Reniamin  iiomine  CisfiUhs  .Aviel,  circ. 

18  JE;r/-t.if(w>  r  Vaw/.  vthabetur  i.Rcg.  ibide,>n. 

19  Et E<b.ial. if tci. Rcg. vocatur Isbofcth,& fucccfTit Saul 
jnrejnofrntribusfuisintcrfcdis.  •■ 

io  .Werj/;Aj^/.  TffccftquivocacurMiphibofeth  a.Rcg.qqi 
fuitconimcfalis  Dauid  proptcramorem  Ionarha;patriSfuJ, 
C(^ccra  lcganrui-  prout  laccnt  in  licera  vfque  ibi. 
2 1  Er  niulto<habcntesfilios ,  &c.  Aliqui  habcnt  milia,  fcd  noll 
cf^  cfc  ccxci! ,  quia  non  c0 in  Hebr.  nec  in  libris  corrciihs ,  flC 
mcricd  quia  iii  totatribu  Bcniamin'noncranttocviri  bell.n- 
torcs,&:  niultp  minus  ip-gcncratidncvniush(>minisqiii,v6- 
catur  hic  Vlam.'  v 

Tom.8.  LI,  CA^ 


Hicro». 


HJ<iM7«. 


T«te.f.tk 


4i 


Diuifi*. 


1059 
c  A  p.  ix; 

a  \T\>-^J  * 
.  V  arg.<irc 

Sequinir . 
b  i{ftb$tm.Do 
mum  vcl  in  hu 
iViititatc  rcrui- 
riKcs.  Hirunc 
G^bonnxz  I 
q^ios  lofuc  vi« 

vt  doriMJit ,  &: 
(craitio  rrm'- 
^i  dcpucMiic, 
vt  aqtus  iC  li- 
gna  portarciw. 

flarc  oftcndfic 
itriprionc  hn- 
intlibnrfllcpo 
flcnorc  capu- 
uitaic  Ncmo 
cntm  fcribcns 
hjnuriamdidc 
auz  pollca  (a- 
ftnrunt:  cttfr- 
r:mpropbct3- 
ruoi  proprjum 
prxdiccrc  fucii 
ra.Dicitantcm 
qacxl  ctiamcu 
cis  fucrunt  ca- 
ptiui  qui  .inrc 
ipfofkinam  ha- 
butrunc  ccrra. 
Nam  cum  cis 
mulci    habita- 


Glof.orcli.&  Nicolai  deLy  ra. 

C  A  P  V  T      IX. 

a    5  ?eil>auul,ue1  per  S  lomonrm  ael  per  quemlibet  «lium  regem. 

Niucrfus  crgo  Ifrael  dinumeVatos  elt,  *  &  fum-  t 
ma  corum  lcripta  clt  in  libro  Rcgum  ifracl  &:  ' 

luda.  Translaticjue  luntinBabylonem  proptcr  j 
dclidum  luum.  Qui.iutcm  habitauerunt  primi  + 
in  pofldrjonibus  &:  vrbibus  fuis  Ifrael ,  &  laccr-  l 
(jotcs  &  Lcuitx,  &:  Nathinci.  Commorati  funt  ^ 
lu  Icruhlcm  dc  filiis  Juda  &  dc  fiiiis  Bcniamia..  DcfihisquoqueE- 
phraim,  &Man3flc.  Othci  fihus  Ammiudfihus  Amri,  filiitOmrai, 
hhiBonni.  Dcfiliis  pharcsfihiluoa,  &de  Siloni  Afaia  primogcnitus 
&  fihicius,  Dcfihisaurcm  Zara  ,  Ichuci ,  &  fi-atrcs  eorum ,  fcxccntino- 
najzinLi.  Porro  dc  fihis  Bcniamin»  S.ilo  fihus  MofollamfihiOduia> 

**  •         ■  f     Vcl^Ebm. 

■filii  AfanA,  ^  I<>bania  filius  lcrt  ham .  5^  tla  filius  O21  filii  Mochori , 
&  Molbllam  filius  Saphariar ,  filii  R.ihucl ,  fihi  Icbania:,&fratrcs  co- 
rurn  pcr  familias  fuas,  nongenti  cuuKjuaginrafcx  .Omncshiprinci- 
pes  cognationum  per  domospatrum  luoiunru  .  Dc  faccrdotibus  au-  » 
t  tcm  Icdaia ,  loiarib ,  &  lachin  .  Azariasquoquc  fihus  H«:lcix  fihi  Mo- 
ioilam,  filiiSadoc,  filii  Maraioch  ,  fiiii  Achitob,':  pontifcxdoniusOei.  , 
Porro  Adaias  filius  lcroham,  filii  phallur,  fiiuMelchia;:Maafai  filius 
Adicl  .filiikeia,  filii  MofolJam,  hlii  Mofollamith,  fiJiiEmmcr.  Fra- 
tres  quoquc  coruin  principcspcr  ftmiliasfuas,  niiilcfcptingcnti  fexa- 
ginta  fotiiilimi  roborc  ad  facicndum  opus  minificrii  in  domo  Dci. 
Dc  Lcuitis  autcm  Stmcia  films  Afiub  filii  Lzricam  >  filii  Hafcbia  dc*» 


10 


1060 


Inmicatis.C'  Ih 
JfracLcis  aucc 
addiiiti  fiirt 
captiui  &:  (x- 
ccrdotcs  &:Lc 
iiicT.  Nacthc- 
nxosauteopi- 
nor    appcliart 

JtgiJLavxevt  ,  id 
cli ,  l>i-ros  fcr- 
iios  .oitinonii- 
nacur.Mukic- 
iiimfc;pfcv<;c6- 
fccrab.nc  sd  nhi 
niftcria  faccr- 
dpcum  &  I.cui 
rarum.  LiccJiac 
CTiim  ctiani  ijs 
»qu!  crjnccxa- 
Jiis  cribiibus, 
&aquamfcrfc 
Sd  ligna  ilicinde , 
.Tc , &;  qti.r-cuD- 1 
qucfunthuiill- j 
modi  .''Infacc- 
Jc.  $1  G.Ti>aelii 
tis,  rnultom, 
gis  ,  lfrac)ici$ 
pucnicbac  h4c 
miriiflcrnjra» 
c  Hiku  faii 
MofuHm ,  e^tJ 
Hic  fuic  fjccf- 
dos  m.nguus, 
qui   DcutcTO- 


C  bancdf  Ounanii  i  Hctcha:i ^  Icbuf.C',5«:  fucrunc  (.'ici]  c^- 

lamrcac;s. 


nomiuni  inuc- 
nit  in  cemplo  domir.i  in  cemporc  Tofix,&:  dicitir  parcr  fuiT- 
fclciemixprophccx.       . ^_ ■ 0  -»  Carpen- 


N  I  C  0  L 


A  V 
C  A 


D  r. 

IX. 


L  Y  R  A. 


VXjuerfmi  ergQ^  (&  f.  Supcrius  dcfcriprxfunc  gcncracioncs 
dcfccndaitcsa  fil^js  i.;cob  yfqutad  traiifmigratixincm 
liubvlohis,hicconkquchicr.njjcu;  rhc  illisqui  fucruiitpoft 
tr.ir.fmigracioncm,  &:  diuiditur  pra:fv.r.s  capiculuin  111  trcs 
parccs,qu!,i  prim6poii'Cur  cpncinuacio  rclpciiu  piaccdcn- 
tium.S;.'cund6cxccuciopr.rfont!U.Tj,  ibi .-  Q^ianteut.hdutaue- 
hint.  Tcrrio  contiiiu,7t'o  rcfpcdu  fcqucnciuin,ibi :  Ju  Galt.xm 
4Utem.  Circa  primum  dicicur. 

I  ynunfHiergi)  ifratl,  ci:  c.  q.d.liccc  in  prcccdciicibus  gcnca- 
logi^  fihorumJfiacliiiicdcfcnpca:,  hoccamcnefJ  brcuitcr 
&  cnronicc:  fcdnumcrusdi(!lbrumgcncaiogiaium  alibi  dc 
fcripcus  cfi  pcrfccbus,  &  vbi  fcnpcus  fic  hic  oiidic^cri  fubdic'. 
z  Etl'umm.i,.yc.  Dicic auccm  glof.Hcbr.Qu6d  hber  iffc  vbi 
{criptsfunt  gcncalogi.cpcrfcclc  vlqucaclminimanon  ha- 
beiur.hciit  ncc  libcr  AhiCj-  Silonitis  ^  Addo  vidcntis,&:  plu 
res  ahilibri  qui  in  fcripturaallcgancur,ncccamcn  habencur. 
Aliqui  vcro  exponunc  dc  numerarionc  fat^  pcr  loab  dc  pr^ 
ccpio  Dauid.qui  concinccur  z.l;b.R.c-g.i4. 
I  Tr4ifljti{jue,crc.  Non  fic  hic  mcncio  dc  cranflacionc  filio 
xum  Ifrad  qu?  fa(fi.i  fiuc  pCr  Thcglachph-ilanafar  rcgcm  Af- 
fyriorum,  cfc  qua  habccur  4.Rcg.  1 5 .  ncc  dc  illa  qu^-  tacta  eft 
pcr  Salmanafar  nonoanno  Ofc^-,  dc  qua  habccur  4.Rcg.  18. 

?{uia  dc  iflis  duabus  capcruicacibus  non  rcdierunc  ad  ccrram 
fracl,fcd  dc  rercia  capciuitacc  quc  faila  fuic  pcr  Nabufliudo 
nofor  rcgcm  BabyJonis,qui  cranfluliciilos  qui  habicabancin 
regnoluda,  fciliccccribuinluda  &:Kcniamin  &:Lcuiquia 
dc  iftacaptiuitacc  pofl  fcptuagmta  annos  rcdicrunc  ui  icru- 
(akin  &:  in  ccrra  Ilracl  dc  liccntia  Cyri  rcgis  Pcrfarum,  vc  h.i 
bccur  a.Par.nl.  vrc.eap:c.&:  i.Eldr^.i.d.&ialiqui  rcdicrunciu 
propriispcrlbnis ,  qui  adhuc  viucbanc,  vt  habccur  i  Jifdre  ;. 
quod  fundatoccmplolccundoj.ili  qui  viderancprimu  ccin- 
plum,ficbanc,alij  auccm  rcdicruncin  filijs ;  in  quibus  p.icres 
manciic  aliquo  modo.Scicndum  camcn,qu6d  dcaliis  cribu- 
bus  aliqui  ciufcrunc  mnnusThcgbchpli..laiiaiiri.v:  Salma- 
nafar,qui  vcncruc  ad  habitandum  in  icgiio  luda.Scd  ilii  po- 
ftca  fucrunt  cranflaci  in  Babyloncm  pcr  Nabuchodonofor 
cumal.is.&^dccapciuicacc  rcdicrunc  cum  iplisaliqui  in  pro- 
priis  pcrfonis.  Q^i  nondura  craut  moriui,}&:  ahoui  m  tiliis 
fuiSjVihabcturintra. 

4  ^ui  au.hMi.pri.  Hic  confcquentcr  acicur  de  illis  qui  rcdic- 
ruc,  6i  pnnio  dc  tribubus  in  gcncrali,  Vccund6  dc  ci  1  bu  Lcui 
jn  fpccuii,ibi:  Defaterdotibus  -iw.Circa  primfi  di.iiui  babi.p-t. 

idcft. 


id  cfl^,  primo  rcclcurjccs  dc  capciuitntc  Babylonica. 
j  i'i  nZv.  e"t.Ltquoddcillislcqu.qtur,p-^tccpcrllmil 
modum  loqutndi  de  iHis.  i .  Efdr^  2.  vbi  dicicur :  Hifuntaki^ 
pYoiiincu  fiiu  qw  nfurideruKi  dc  (aptimtnte&i  fcquiCUr :  Et  rem ' 
fur.t  iii  Isritf.iiciti  C"  ludx.tm  vtnifauilqne itt ciiinaHm  jr.aw.  Ec  ir 
lic  ca.dicicur  .  Hub:tau<ri:nicr^(^i.fucrd(it(s  &  Leuitx  depopn 
caiitinsi-:-^  ii>nitorcs  &  'Sljtihiheiin  ■pibiuusfuis,-piiiuerfi'J<:ji<elj'.ni 
in  ci»:tatibi!sf,iis.  6  Li  7v{4./7,«t7.,Ifii  eianc  Gabaonitead  lu- 
daifnuim  comici  fi,6.  fuc:  iintdcpurati  ad  porcandum  aqiias 
&:l:gna  adlocunicultusdiui:ii,vi:  habctur  lofuc  p. 
7  1 1  mmo.&c.m  rcd;:u  de  captiuicacc  Babylonica  foliciti  fue 
ruiu  illi  qui  prctidcbanc  populo,  vc  ciuicas  lerufalc  hnbicarc 
tur,eo  q,  ibi  rc^-dirtcatu  tuic  ceplu  ad  culcu  diuinum,fcd  mal 
ci  dc populo m;igis  volcbanc  h:ibicarc  iiial:is  locisludcead 
colcndlum agros 6c  yincas  &: confimilia-,  &:  quia habicacon- 
bus  in  icrufalc  immincbanc  pcricula  ab  aduerfariis  eo  quod 
ciuicas  :llacrac  odiofa  gcncibus  habicandbus  mSamariai: 
cmicacibus  circumadiacencibus .  Vnde&:  ficqucncer  impc- 
diucruiic  rc^dificacionem  ccmpli  Sl  ciuicacis ,  vc  pacct  Efdr^ 
I.&:  i.in  pluabus  Iocis,proptcr  quod  aliqui  dc  populo  Ifraci 
qui  eraivt  deuociorcs  obculerunt  i"c  volunraric  ad  liabicandft 
hi  Icrufalcm ;  propccr  quod  bcncdixic  illis  Dcus,vc  habctur 
Nccmi^  1 1  .fcd  quia  illi  no  fufticicbanc,  millc  funt  forces  .id 
dccerminaiidum  qui  habicarcnc  de  iingulis  tnbubus  in  Icm 
falem ,  vc  habecur  ibidcm .  Scicndum  auccni  quod  illoruni 
habic-mcium  m  lerufalcm  numcri  &:  npmin.T  in  pluribus  vii 
riancur  hic  &  Ncemi.  1 1 .  cuius  variacion i$  cri plex  racio  arti - 
gnacur.PrimacftquodnoninccgraIicerc\'pr:mucurnivcro 
que  loco ,  fcd  partim  hic,  &:parciniibi :  propccrqucd  al:qiu 
hic  caccncur  qui  ibi  cxprimuntur.Sj  cconiierlp.  Sccuiidara- 
cioclt,  quia  plures  dc  iltis  fucrunc  binomij  vcl  crinomi],  &C 
fub  uno  nomine  hic  cxprimuntur,  &:  ibi  fubaliy.Tcituclt, 
quia  idcm  nomcn  aliquandovariaturin  Hcb!co,licuc&:in 
Laciiio ,  vc  frequcnccr  didum  cft,&  propccr  calcm  v.uiatio- 
nemvidcncur  aliquando  v.iriari  potioni;,  qaccamen  lunc 
c^dem,^:  fic  poiiunc  lolui  dillonanci^  apparcntcs,&:  dilcur  - 

racurlitcralkuciaccc. 

S    Defacerdotibus.  HicconfcqucnccragicurdecnbuLcuiia 

fpcciali,&  primo  de  laccrdotibus,  &:  pacec Iicera  v Iquc  ibi. 
p     tiliiSadtc.  iltcfuicaliusabilloSadocqucmconlticuitSa 

lomon  lummum  facerdoccm  pro  Abiachar  j.Rcg.».&lo"- 
go  ccmpore  poltcnor  illo. 

j  o   Le  Lcuitis  i.utcm.  Poftquam  cnumerauic  facerdore$,con- 
lcqucntcr  cniimcrac  Lcuicas  fecundum  nomina&:  ofiicia. 

&ailnf 


i' 


lo^i      l.Paralipomenon      Cap.  IX.     io6z 

i    CarpenrMus.  -Jc.Hicron.  Bachbacharcarpcntariusidcir-  idtJi,defiliisMerari,Sernriprincept,&c.vth:ihcti.iirmc3p.z6.b.  D 

co dcfcribicur , qui.i  arciftcio  fuo  fungebacur  in  domo  dom i  Quacuor  pnncipcs  ianicoru  fan^ti  dodorcs  func , ij  quacuor 

ni,&:cracdccribuLcui.  euangcliisofliu  fidci  feruantcs  paccficiuiit crcdcncibus, &: 

b  /tiVr/;«n.cantoris  Dauidjfcilicet,Obferuabat cnim  in  porta  conckidunt  blafphcmancibus ,  quibus  cu  Pctro claucs  com 


rj. 


regis  .id  Oncntcm  de 
filus  Lcui  pcr  vices 
fuas  cantores  &  vicif- 
fim  ad  pfillcndum  cfi 
Dauid  conucnu-bant, 
quiaantcquani  tcm- 
plum  a:di(icaretur  iii 
palatio  erat  arca  tcfl.i- 
nicnti  ,  &:  ibi  fcruic- 
bantcditui. 
C  Sd'um  vci-o  fi.  Co. 
Prior  Cora  Ipcr  Alcph 
lcribitur,&:  ibnatCo- 
ni.fccundus  pcr  Hc,&; 
fonat  Corc ,  Cora  cla- 
iiians,  Corc  caluus  in- 
tcrprctatur.  Hiceft 
qui  in  Numcrisfcdi- 
tionem  mouit  contra 

ii  Mofcn 
d    Ciiliodes  refl.  qui.i 

I.  cuflodicbantcxtcrius 
oftium  tabcrnaculi. 
Patrcs  vcro  coru  qui 
fubtcr  fcribuncur ,  &: 
qui  in  pfakcrio  ritulos 
habcnt ,  cuftodicbanc 
intcnusoOium.Si:  c.ir» 
tores  crant. 
c  Thinees  ait.  Nepos 
Aaron,  qui  .adhucvi- 
ucbat ,  vttradunt  Hc- 

-  brari,  &:  viccs  mini- 
lorum  ordinabat. 
sant  autcm  viccs  vi- 

.,j  j.ntiquaiuorquas  Da 
uidordinauicad  mini 
flcniiin  tabernaculi. 

•  Vndcmcuagclio.Za- 
icharias  dcvicc  Abia. 
f  His  qiiatmr  Lenitii , 
cc.  Qui  fucrunthi 
quatuor  Leuira:  qui- 
bus  omnis  numcius 
crcditus  crat  ianito- 
,  dcm^flratur  cum 


b    T  Quiartifiuofuofungebaturiji<lomodommi;8c<rat<letribuLeu!. 

c    T  AliasGibal. 


a    T  Alias  Eachacar. 

>  filiisMerariBacha'r  quoquecarpentariiis,  &Galal,&  Ma- 
thaniafiUusMitha,  filij  ALiph.   EtObdiafilius  Scmeia:,  fi- 
b  hiGalal,fiiij  Idithun.EtBarachiafilius  Af:i,  filii  Elcana  qui 

a    T  Nomcn  locU  fl£  intcrpretarur  i  iclitut  vbi  habtjbat  Calcb  fil^us  bara. 

'  habitauit  in  t  atriis  Netho'phati   Lmicores  autcm  Sellum  & 
Accub ,  &:  Tclnion  &:t  Ahiman  ,  &  t  fratcr  eorum  Sellum 
princeps ,  t  vfque  ad  illud  tempus  in  porta  regis  ad  Oricn- * 
tcmobferuabantt  pcrviccsluasde  filiis  Lcui.  Sellumvc  o 
filiusCorafilii  AbiaiaphfiliiCorccumfi-atribusfiiis,  &  do- 

«J  mopatrisfijijhifiintCoritxfuperopera  rainillerijcuftodes 
veftibulorum  tabernaculi  teftimoni j  &  familix  corum  t  pcr 

e  vices  caftrorum  domini  cuftodicntes  introitum .   Phinccs  j 
autcmfiliasElcazarieratduxccrumcoramdomino.  Porro  4 
Zachariasfihus  Mofollamia,ianitorpoit.'c  tabernaculitefti 
monij.Omnes  hi  eledli  in  oftiarios  per  porcas.ccxij,&  defcri 
pti  in  villis  pioprijS,quns  conftitucrunt  Oauid  &  Samuel  y 
vidensinfidefua,  tamipfosquamfilioseoruminoftiisdo-  «   ^tigratiafpiricualivn 
musdomini,  t&intabernaculovicibusfuis.  rerquatuor  7 
vcntos  crant  oftiarij ,  id  eft,  ad  Orientem  &  ad  Occidetem, 
ad  Aquiloncm  &  ad  Auftrum .    F ratrcs  autem  corum  in  vi-  * 
culismorabantur,  &  veniebant  int  fibbathis  fuis de  tcm- 

f  porevfqucadtcmpus.  t  His  quatuor  Leuitis  creditus  crat  ^^  rcddunt 


t  uillis. 

M/fhce. 

Rnbbjnu«. 

t  fratres  co- 

rum. 

t  hac  Tfque. 


Mttch.  16.C. 

miffc  funt.  Hi  p  qua- 
tuor  vcntos  oftia  cu- 
ftodiunt,quiapcrqui     ' 
tuorplagas  mundigc 
tcs  ad  lidcm  vocanc, 
&:  ecclcliam  vigilan- 
ter  fcruant.  • 
g     De  horim  gregc  e- 
rant  &  fupcr  vaCa   mt' 
niflc.  Myflicedc  cc3e- 
tu  findorum  piccdi- 
catoriim  ordinantur, 
qui  fupcr  vafa  domi-  tP"  wrbas 
m,idcfl,amma5fidc^^P^';^-; 
hum  (in  quibus  vo-  tvdiMftrx,. 
hintas    Dei  quotidie 
miniftrai;u,r )  peruigi- 
lcmh.abiintcuftodia, 
Sub  corum   cuflodia 
eft  fimila ,  vinum  & 
okum,  quibus  ficra- 
mcnta  corporis  &  faa 
guinis  domini  confl- 
ciuntur,&:fpirituflan-  E 


dione  traditur.     Ipfl  .,  j 
,  „  '       t  In  domo  ta- 

thus  orationum ,  &:  a-  bemacuU  ia 
romata  virtutum    in  vigiliis, 
ccclcfia  componunt, 
&:inconfpcdudomi-  .  -    .     .. 
ni  vinumacccptabilc  tftp««no«Le. 


omnisnumcrusianitorum ,  &crantlupertcxedraso^thc« 
fauros domus  domini.  t  Per gyrum quoquc templi domini 
morabatur  incuftodiisfuis,  vtcumtcmpusfuiffet,  ipfima- 

a    f  C3t^rcjitioncLcii;a:um 

g  nc  apcrirent  forcs.De  horum  gregc  crant  &  (upcr  vaia  mini- 
ftcri|.  Adnumerumenim  inkrcbanturvaia&  efferebacur. 
Dcipfis&quiGrcditahabcbatvteliiiafmdtuarij ,  pr^erant 

a     f  0;^«  ad  fjcrificia  i>ert  nehaiit.  b     Qn^bus  conhdeb.intijr  vrgucntj  it  thvmiamata, 

fimilx,  &vino,&oleo,&thuri,  &:aromatibu<i.  Filij  autcm 

a     T  Chri.iusptimoijCnitasinortuoruni  6c  priiiccjisteij  ,i  t'rr.1, 

faccrdotum  vnguentaexaromatibusconficiebanc.  htMa- 

•    T  DommiDci.        b  f  EuuUiovcIdimillio.         f  Di.npani  tcI  di(J!erden5. 

iicituf ;  .pe Hofa autem  ^  thathias  Lcuitcs  primogcnitus  t  Sclluni  Coricac  prsfc(5lus 


II 


h     Mathathias  Lcuites 

primogsnims  SelUm  Co-  \  ovl\ac\i.\i. 

rit.t    frefeSlHS  erat  eo- 

rumqu^  in  fiinagine^  fri'  ^  q„fj  <.or,.« 

gebamur .  C^ia  Chri-  crat  cuU j<ii.i 

flus  aucor  cit  facr.i-  agcre&apc- 
II  mfcorum  ccleftium,  "'p  fi»re»fin- 

vbi  quocidic  panis  &  0^1.^.4. 
14  vinum   in    mcinoria 
ly  palijonisciusofFcrun- 

tur,  &:capu!:omiiiuiTi 

qui  carneai  fuam  cius 

cxcmplo  crucifiguiic, 

&:  pailioni  pro  cius  no 

minctradunt.  'infiie. 

a  Tanes 


Jt 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

r  Sachar  ijuofjuc  carpentariuf.  litc  fic  nominatur,qiiia  prxcrac 
iliis  f  arpcntariis  in  opcrc  domini .  Lcuita:  cnim  talia  opera 
Tvcchanica'nonfacicbant  ,fcd  in  miniftcriisdomusdomini 
cruicbant. 

i.    In  por  re.  vi.  ori.  obfer.  Liect  cnim  domus  regia  tunc  cflcc 
lcftruda,  tamcn  loca  circa  tcmplum  rctincbant  omnia  pr(^ 
rcdcncia  antccaptiuitatcm  Babylonicam. 
J     Thinees  autem  filius Lkax^ari .  Dicunt  aliqui  quod  iflc  fuic 
Phinccs  ncpos  Aaron,  &:  tunc  cum  dicitur  hic. 
if    /)«i-  enriim.  Non  ct\  rcfcrcndum  ad  illos  Leuicas qui  mi- 
^inrabanc  infccundotcmplopoft  rcditum  captiuicaiisBaT 
bylouica:  fundato,fcd ad  illos  Lcuitas qui  in  propriis oliiciis 
ucruntin[iitu:ipcrMofen&:  Aaron,vthabctui  lib.Nu.Vi 
laurtamc-n  mclius  didum ,  quod  if^c  Phinccs  fuic  .-jlius.ab 
Ho&;  multotcmporcpofkrior ,  vidclirctpoftrcdicumca- 
ptuiitatis  Babvlonicar,  &  pra:fuit  Lcuitis  hic  pra:nominacis. 
vndc &:  iftc  Fhinces  intcr  Lciiicas  ponitur. Alius  vcro  f uit  fa 
ccrdos  fucccdcn^  in  fummo  faccrdotio  patri  fuo.vt  hnbctur 
Kum.z^.ncccfl  inconucnicns,quod  in  diucriis  tcmporibus 
patcr  &  filuis  in  cadcm  cognacionc  vcl  diucrlis  iimilitcr  no 
nfincnrur,&:  idco  ifte  Phinccs  &:  Elcazar  patcr  cius  fucrunc 
a!i!  ab  iUis  qui  m  lib.Niinj.fimil.tcr  nominantur. 
S     ^os  confii  Da.  Nonquf  dconfiitucruntiftosinpcrfonis 
[j;opriis,fcd.;ntcccflc)rcscoiumin(htu.-ndoin  irtisofFciis. 
^  iciuhim  qiiodDauid  pjf}  mortcm  Sanuiclis  iftos  ordincs 
"  uiciiic ,  fci  c|uii  Samucl  dc  hoc  ipfum  in  formaucrat,  idcd 
dici.u.  cum  ipfo  cos  jiif^ituilL-. 


6  In  fidc  fua.  Wud  potcft  rcfcrri  ad  Dauid  &  Samuclcm, 
quia  fidclitcr  mfiituerunt,&:  ad  mliitucos.quia  fidcliccr  cxe  ' 
cuti  funt. 

7  Ter  (juatuor  vcntos  erant  ofiiarij ,  id  efl,  ad  Orientem  &  ad  Occi 
dcntem,  c^c.  Licct  cnim  in  tcmplo  cfTct  tantum  vnum  oiiiii, 
fcilicetjin  parcc  Orictali,tamcin  atriis  qu.rcrant  in  circum- 
itu  cranc  incroicus  plurcs  fccundum  quatuor  partes  mundi. 

8  Fratres  autern  eorum  in  vicnUs  Thoiabautur.,  vidclicctcxtra  fe 
ruf ilem  &:  in  .iliis  p.arc!bus  Iuda?r,quia non omncs  craiit  ne 
cclfarij  ad.ininiftrandum  fimul  in  cemplo,  fcd  pcr  viccs  vc- 
nicbanc  in  Icrufalcm  ad  minjfiradum,&:poftcaadlocapro 
priarcccdcbanc.  , 

y  His  rjuatutr  Leuitif  crcditus  crat  9mnity^c.  qui  eranc  princi- 
palcs  in  quatuor  oftiis  prxdidis. 

1 0  Creditus  crat  omnis  numerus  ianitorum.  qUia  hoc  erac in  di- 
fpofitionc  ipforum. 

11  Et  eratfupcr  exedras  &  thefau.  id  cfl,  habitaculacirca  tcm 
plum.Tdificata. 

1 2  .Ad  ntimcrum  cnim  infercbantur  vafa  &  efferebantur.  Ad  mi- 
niftranduminipfis. 

1  ?  Et  qtil  crcdita  habebant  vtenftUafdnliuarij.  fcili cct ,  fu^  cu» 
ftodi^commifla. 

1 5  Vrxrrant fimiU ,  &vino ,  &  oleo.  id  cf! ,  farinx  dc  tritico 
purgaciffimx,  dcqua  ficbancpancs  propofitionis. 

14    Et viio.  de quo ficbanr libamciita. 
1  j     Et  oleo.  quo  conciniiabantur  lurcrna:. 

16  Et  thu-i,  &  aromitibusi  Dcquibus  fiebatthymiama.C^- 
tciapatcntinlitcra. 

Tom.j.  LL    1 


10  6^      Glof.ordi.&NicolaiJeLyra.        1064 

4    T*.« eraKtpnpf».  Diio  & duo diuifim  coqucbantur  antc       &  funr  •  &:  in  Rcgiim  ica  hahcri.r :  in  Ccqu-nribTis  vero  dicit'  E 
f  .bbathuin  fccundum  lofcphum ,  &  fabbacho  manc  fupcr       quod  Ncr  gcnuic  C.s,non quod  gci.uc-nc,  fcd  q, cdiicauci ic. 

d    .^ibi>uidah.Hic  \tia 

crar  eoru qua:  in  fartaginc  frigcbantur .  Porro  dc filiis  Caath      e.f.f  nLrarur- aL^ 

frarribus  eorum,  (upcr  panescrrit  i  propofitionis,  vt  fcmper 

nouos  pcr  (ingula  labbath.i  pra^paMrent.  Hi  funtt  principcs 

cantorum  pcr  familias  Lcuitarum,  qui  in  exedris  moraban- 

tur.ita vt dic ac  nodc iugitcr fuo  miniilcrio dcfcruirent.  Ca 

pit.i  Lcuitaium  pcr  finnliasfuas  principes  manferuntin  Ic- 

rufalcm.  InGabaonautcm  comnioratifuntpatcr  Gabaon  i 

dct  mancrcinfmifa-   ,  i;i|^icl ,  &:  nomcn  vxonscius  Maacha .  FiHus  primogcnifus 
\evn  ,  id  cft ,  in  V  inonc 
paci< ,  vc  rumulrus  fc- 


A 

mcnfim  ponrbantur, 

tlfequitnis  in  Lcuicico 

lM.14.1.     pl««iusd:ximus. 

f  fitietom  »-  O  Caf!U  Ltfittnim  ptr 

lioloce  it^  famiLatfuas.  Di<;num 

•••  cli  ,   vt  qiianto  quis 

prarlatus  cll  cxtcns, 

unt6  dcuotJor  fit  in 

diuinisotliais.  Illcbc- 

nc  principatum  mini- 

ftcrij  fcruat,  qui  ftn 


F<al-  titJ. 


culi  &:  vohipcaccs  car- 
tiis  fugiatS^  quicccm 
mcntis  inconccmpla- 
tionc  Dci  habc.ic ,  c!i 
ccns  cum  Pf.ilmina; 
LJttatta  funt^Hn  his  ijux 
iiQafuntmihi. 
C  tahid.  qm'  in  Rc- 
gum  Ahicl  pnccr  Cis 
••■**•  '♦  *|,  pacris  Saul ,  &:  inrcr- 
prctatur  paccr  mcus 
r)cu$.  lanicl  d:fcrciis 
Dci,  fortepro  mcr:- 
torum  diftancia.Ec  no 
tahffum  quod  .incer 
filios  lahicl  Cis  &: 
Ncr  fracrcs  vocanctir 
&:funt 


cius  Abdon,&  Sur,ccCis,6ci<aal,  &Ner,  &  Nadab.Gedor 
quoquc,&:  Ahio,  &  Zacharias,  &  Maccilcth.Porro  Maccl- 
loth  ircnuit  Samaam .    llU  habitaucrunt  e  i  cgione  fratrum 


Ncr  autcm  frenuit 


gcnu 

*     5"  Qiiia  vicini  ^c  i"rOj)ini^ui  quainuis  foiiS. 

fuorum  in  Icrufalcm  cum  fratribus  luis. 

Cis,&Cis  gcnuit  Saul,&  Saul  genuit  Ionatha,&  Mclchifua 

a    f  1^111»  luaritin.  b     T  Liiigar.s  in  marituin. 

i  &  Abinadab,&EsbaaI.  FiliusaurcmIonathaMcribbaal,& 
f  Mcribbaal  senuit  Micha.  Porro  filii  Micha  Phitho,  &t  Mc- 


lcch,&  Tharaa,6i  Ahaz.  Ahaz  autem  genuit  Iara:&  lara  gc- 
nuit  Alamath,&:  Azmoth,&:  Zaii  Zari  autem  gcnuit  Mofi, 
Mofa  vcro genuit  Banna :  cuius  filius  Kaphaia  genuit  t  nlafa 
dequoortuscft  Afcl.Porro  Afe!  fcx  filios  habuit  hisnonuni 
b',Ezrica,Bochru,  Ifmahcl,Saria,Obdia.Hanri;hi  fihi  Afel. 


d."4b  vocacur  ,  &:  intcr- 
prccacur  ,    Abinadnb 
p.itcr  mcus  vorum.A   ^ 
min.adabpcpulusmc-  | 
iis  votum.  ' 

c  E'hjal.  I^nismari- 
cus,  hiccfl  Isbofcth, 
iJ  clljVirconiufionis. 
f  Mm'tA.ij/.Licia;an$ 
in  mariciim,  hic  cft, 
Miphibofcch ,  qui  in- 
ccrprccatur  ,  dc  orc 
ignominia. 

g     Bochrtt,    -^  Hicro-  ( 
nyinus  Bochru  inccr- 
prctacur    primogcni- 
tus  .  Tradunc  cnim 
cum  armigcrum  Saiil 
Doech  Idumxum  fuif 
fe',  &:  pucrum  qui  clia- 
dcma  &:  armillam  S 1- 
ul  dctuHc  ad  Dauid  ri- 1 
lium  Docch  Idunixi. 
Ipfum  cciam  Docch 
ferunc   pucrum   S.iul^ 
fui(rc,qui  cum  copcr- 
rcxer.nc  .ad  rcquircn- 
dasafinaspacris  fui. 
C  A  P. 


NICOLAVSDELYRA.  tulum  ,vbiag)CurdetranOationercgniadDauidpoft  mor- 

ccin  S.iulis ,  &:  ideorcfumicur  gcncalogiaSaulisqucepolica 
I  In  Cibaon  jutem.  Hic  ponTcur  concinuacio  ad  fequcns  capi       cft  cap.prxccd.i  idco  cxponacur  ficuc  ibi. 

tulum,     ./ <,'U!l   /iji' .;!•.;.. .   ,»ii>-C-  'V...  C  A  P. 


TJ' 


lUblumu. 


lJlCf.}f.S. 


A»M.«.  i. 

KMnMt. 


C  fi  P.'^. 

PTilinhi^m  ,  &c.  Mulcis  omilTis.quiC  in  libro  SamUel  i.s  de 
.■vamuclc  iM  Saulc  narrac  hiUona,,cafum  Saul  Oc  fam;ija: 
t.uscommcmorac. 

Myflice  innucns ,  quia  non  cR  ucccfle  vicam  cius  dc(cri- 
bcrc,cuius  impiacon 
ucrfacio  finc  cclerem 
nicruic  accipcrc,&:  fi- 
guracc  rcgni  luda:o- 
rum,  lc  faccrdoci)  vc- 
tcris  fincm  dcmon- 
flrac.Ad  Dauid  fccra- 
flulic,  cuius  tada  &C 
difpcfacioncm  rcgni 
conccxic,  ciui  typum 
tcncc  vcri  Dauid  rc- 
gni1  c^Ii  &:  ccrr^j  pof- 
ildcncis.  Quoimmi- 
(icntcPhilihhijm  mo 
rc  fuo  pugnac  concra 
Ifracl,  &  vincunc :  qiiia  appropinquance  gratia  Gecilcs  ficuc 
ancccafiicaccmlfraclicica:rtdci  oppugnabanc ;  nuncmala 
opcra,  nunc  idololacria:  culcu  oiidcndo  ficuc  Balaa  doccbac 
Balaac  micicrc  lc-indalu  cora  HIiis  Ifracl  cderc  «Sc  fornicari. 
b    fHgcruntq;  >iri.  Qui  forccs  vidcbant  m  Dci  coccmplatio- 

nc. 


C   A 

t  Hilifthiim  autem  pugnabant  contra 
ifracl.Fugerutq;  viri  Ifratl  philifthxos 

a    T  fiif  etbU.    b  T  Lujcuria;Cciboe  enim  lubiicuin  ligniiicat. 

&  cccidcrunt  vulnerati  in  monte  Gel- 
boc.Cumque  appropinquaflcnt  Phili- 
ftha:i  pcrfequentcs  Saul  &filios  eius, 

a     T  Coluinbidonum. 

percuflcrut  Id"nathan  &  Abinadab,  cC 

i    ^  Toiis  viiibus  agcbi.it  Gcntiies.vt  regnuin  ludi  toUetciur. 

*  Mclchifua  filios  Saul .  Et  aggrauatu  cft  pra:lium  contra  Saul. 


neVclui^  mcauft?  opcra  Gcntilium  &  doiilrinam  ,'fequuntur, 
hccrecicoium  quoqueperditionem  non  parum  luuic  fccula- 
ns  fcicntiayVnde  quidamaic  .-Philofophi  paciiaicha"h-TC- 
ricorum cccIcli.E  pii.icaccni pcrucrfa  niaculaucrc docbiiM. 
c  Cim;j;  apprtjpiniiiuijjein.lnucrant  Gcntiles  vndiq,  in  rct;nii 

ludic&filioscius,  di 
p        ^^  corrupcruntfaccido- 

tes  ,  fcribas  &:  Ph.xrt- 
ficosfilios,  fcilicer,&  I 
fcduttores  illius   rc- 
gni  h^rctico^s  quoqiie 
ne^^fimplicitcr  gratii. 
fpiritufianc^i    pra;di- 
carent  auc  colerenc, 
vetucrunc . 
d     .Ahhiadab.  Nepa-'- 
cremquinosfibi  ado 
pcauic  Ipiricuali  dono 
digna  confdfionc  laii 
dareinus,  quod  (igni- 
fic.ic intcrfedio  Abinad.ab,  id  efi, patris  mei  fponcanci. 
c  Mclchiftia.t^c  i Chrifii  rcgno falutc  f utur.i crcdamus.  Md 
chifua.n.intcrprctatur ,  rcx  mcus  falus.  Philofophus  qui  Ar- 
riu  fcduxit  quafi  Mclchifua  occiditiq.  M  iccdomu,  Ion.-itba# 
qui  M.-inich<^-u,Abinadab.C^:a  huc  vcri  rcgis  Chrifii  oipo- 

^  tcntiam 


N  I  C  O  L  A  V  S    D  E    L  Y  R  A. 
C  A  P.     X. 

I  ry-f  iUnhilm  autem.  Hic  incipit  fcriprurn  dcfcribcrc  aaus  ip 
j;  lius  Dauid  A:  cius  rcgnum,dcquoprincipalitcrintcn- 
d.tur  m hoc  libro  ,  &  idco  primo dcfcribit'ipfius  Dauid ele- 
aio,  fccundoclcdtifolcnnisinundiocap.  ii.tcrcioinundi 
gubcrnatio.capit.  13.  Circa  pnmum  noundum,  quod  liccc 


Dauid  viuctc  Saulc  clcitus  fucrit  in  rcgcm  a  domiiio,vc ha- 
becur  i.Rcgumcap.  16. camcn  itiaclcdtiononh.ibuiccftc- 
dtum  nili  quando  morcuo  Saule  cranflacum  luic  rcgiium  ad 
ipfum.  bc  idco  in  hoc  cap.  primo  dcicnbicur  Saulis  i!v;  filio- 
rumcius  occifio ,  Itcundo  occifi  vicupcracio  ,  ibi  ••  Dicigitur 
altiro.  Tcrcio  vicupcr.ici  folcnnis  rumulacio,  ibi:  tioc  cuni  ati- 
difffit  viri  J.tbes.  C^arco  rcgni  craullacio ,  ibi  ••  Mortuus eft ei%9 
Saul.  Ticsprimx  parccs  paceiuex  his  qua:dicia  func  primi 

Rcgum  cap.vlc,  hoc  oxccpco. 

£r  cafi^t. 


Di  lau  MORALITHR. 

niiiiithiim  autcm  pugnabant  concra  llracl.  Hoc  cap.  i  .}^g.i.6.  cap.  expofttum  efl  myftich  vfque  ibi. 


io6^ 


I  P 


ili 


^)  «••» 

ipdim  Dcog  cHc  puc 
rumcuquoSaiilqiic 
rcbat  ailnas  pris  hu.   a 
b  ^d  armigcrum  .  Lc-  b 
gisdodorcs.  Sicutc- 
nim  arma,&:fagit:.T   c 
Philillhijm 
dcccptioncs 
ralirarum  arma  do 
dunx  fpirituahs  ver 
ba  qux  fc  populus 
Dcidcbuit  munirea 
pericuhs.  Saul  vfquc 
ad  dcfpcrationc  vul- 
ncratus,  maluic  arnri 
gcrifui  quam  incir- 
cucifurum  gladio  pc 
>  rire,f}.a  principcs  lu- 
c  dxuiuarrcptofcmcl 
propofito  in  pcccatis 
monedi,  malucrunc 
adoduribus  fuisma 
datalcgis  foluctibus 
'^pctimi,quani  Gcnti- 
lium  confortio  pol- 
lliii.vn  :  Non  introie- 


ap. 

uinaslitcras  quaficomunes  pro  voluncatevcncilando.Gcn 
tcm  veroipfamrcgnopriuacaquariad  nihilum  rcdadafub 
poccftateinimicoru  indcrifum  &  publicum  pofucrc  ,p-icr- 
biumrqdf  ci\  corpus  Sauiis  truiicu  in  muro  I5c"chfan,idcft,do 
mus inimicioftcncatui  fufpcndillc ,  hf cicos quoq;  pcccato- 

rum  fanittis  ftratos 


araJipom. 

.»  tcntiancgare,  illum  fpirituflandi  donis  dcrogarc^iftu  sumi 
^  patris  bonitatc  blafpliemare  niagiftcr  corruptioniscdocuit. 

a  EtdtxitSaulad.  HuncHcbra:i  Docgldumxu  dicuntcfle', 

qui  vidcns  Saul  cflc  mortuu.timcns  Dauid  fcipsu  mterfccit' 

Pucru  vcr6(quia  diadcma  &  armilia  Saul  attuht adiDauid) 

cllc  nliumDucg,&  '  ' 

t     T  Vlridolofi&aftuti.      b  T  Occultis  deceptionibui.  T    Non  gUdi  is,idr<l,apma  impHgn.tionc 

Inucneruntquc  eum  iagittarij  &  vulncrauerut  iaculis .  £t  di- 
xit  S.iul  ad  armigcrum  fuum;  t  Euagina  gladium  ruum  &in- 
tcrficc  mc,  neforte  veniant  incircuncid  ilH  ,  &  illudanc 
mini.  Noluit  autem  armigcr  cius  faccre  timorc  pcrtcrri- 
;,ncudf"  ^  tus.ArripuitigiturSaulenfemAirruitincum.  Quod  cum 
r,^.  ,^..  vidiflct  armiger  cius ,  videlicct  mortuum  cfle  Saul ,  irruit  c- 
tiamipfeingladium  fuum ,  &  inortuusell:.  Interijt  crgo  Saul 

a     f  Ne  aiin>lius  m!iur<t  &  gentcm  lud.vorum  tegninn  ,i;nilin>  mon  h«ie? 

&tresiilij ciu-;,  &omnisdomusilliusparitcrconcidit.  Quod 
cum  vidiflfent  viri  Ifrael  qui  habitabant  m  t  campeltribus, 
fugerunt,  &Saul  ac  filijs  cius  mortuis  dereliqucrunt  vrbcs 
fuas,&hucillucquedifperfifunt.   Vcneruntque  Philifthijm, 
&habitauerunt  in  eis;  Die  igitur  altero  detrahcntcs  Phili- 
Uhijm  fpolia  cxlorum ,  inuenerunt  Saul ,  & filios  cius  iaccn- 
tcs  in  montc  Gclboe .  Cumque  fpoliafl^ent  cum  &c  amputaf- 
fcntcaput.armiiqucnudaflent,  miferunt  in  terram  fuam,  vc 
circunferretur  &  f  oftcndcreturidolornmtcmplis,  &popu- 
lis  .  Armaautem  eiusconfecraucrunt  in  phano  Dci  iui,  &: 
caputaffixeruntin  temploDagon  .  Hoc  cum  audiflcnt  viri  * 
labes  Galaad  .omnia,  icflicct ,  quo:  Philiilhiim  fccerant  fu- 
per  Saul ,  confurrcxerunt  /inguli  virorum  fortii^m ,  &  tulc- 
•v-»  «"-^  "rm^-      [""f  cadauera  Saul  &  filiorum  cius :  attulcruntque  ca  in  Lv 
.  Non  cfl  ambi-  h  bcs ,  &  fepelierunt  ofla  corum  fubtcr  qucrcum    qux  crac  t 
nduminterrcpro  ^ 

lcgis   dodorcs 

ftarcaliquos,qui  vcrbi  acumcn  adoccidedos  auditorcs  pcr- 

uertcrc nollcnt,&  tamc  ipfos  au Jitorcs  qui  rcde  dict,;  a  ma 

giflrisacccpcrant,dcfpicie;idj  vcl  rjlafphcmando  in  fua vcr 

cillc  pcrnicicm,quoru;n  vifa  mortc,  ideft  pcccandi  obRina- 

tionc  &  ipfos  vcrbi  miniflros  per  tcmpora  dccerioracos,  tc- 

liimonia  Icgis  qu.u  male  intcrpretari  timucrant  libi  occaflo 

icmfcciflcruin.E.H?rcticiquoq;pcccacorum  fuoain  lacu 

iscrucntati,  cum  vcrba  diuina  in  argumcntu  fui  crroris  tra 

nmt :  arma  fua contrapcdus  fuum  morituri  inucrtut.  Qui- 

ibctcti.amcatholicuscumartcinquam  pro  communivci- 

icatc  didicit,fupcrbia:,ccnodoxia: ,  philargyri.c ,  vcl  cuiusli- 

3ct  vitij  contagionc  poUuit  ,fuo  fc  gladio  confodit,quia  quo 

Icfcndi  ab  holfc  dcbuit,  in  ipfum  irruit . 

1  Quod  cum  vidijfct Mrn.gcr.  Vidctcs  mdodi  vcre humiiicacis 

iicdicamina,lauacrumq;  bapcifmi  ignoraccs  in  lud^a  magi 

tios  fuosccrcaminc  fpincu.ali  vidos,&:  vulgus  non  paucum 

:oru  audicui  proximu  pfcqucncc  aducrfano  a  prifca  toflan 

la  fua  fug.icuin  ,  m.aiorum  ruina  curbari,  opcra  vircucum  &: 

iiunimiiu  fcicntia: fpualis,qux habucranc  amifcrunt,vcnc 


Cap.  X.      1066 


t  raile 


|runt  prartonum  ,  vt 
lon  contaminarcn- 

ar,  fcd  vt  manduca- 

ent  pafcha . 
iT^tiluit  autem  arml- 


c 
f 


iagittis 

cum  prarfiJio  chari- 

tatis(quiE  cftarxvir- 

tucujtraudanc.  C^afi  *•  Rcg«ji.l». 

capuc  Saulimmundi 

fpincuscruncant,  cii 

fuum  magis  quam  fa 

cric  fcripcurs  fcnsii 

fcqui  pcrfu  ident.  Ar 

mis  fpolianc,cum  di- 

uina  cioquia  diemo- 

niaco  fpiricupcruer- 

tunc.    Arma  Saulis 

in  tcmplo  Af^aroch 

ponunc,  qui  mccrpre 

cacur  fadura  cxplora 

comm,  &:iigniHcac 

dodrinidigmonuin, 

qui  circumcunc  quj-. 

rcnces  quc  dcuorcc, 

cumopcraquib.fidc     ' 

les  feiuierant  ,    ad 

fua:  malignicacis  ob- 

fcquium  permucanc;  i.Petri;.c. 

mcbra  nimiruni  linc 

lucc  6c  vica  in  muro 

domus  inimici  fufpc 

dunc.  Prius  c.ipuc  ci 

affi.Kcrunc,  poltca  vc       ' 

ro  mifcrunc  in  cer- 

ramfuam,  vccircun- 

fcrrct^offcncadi  cau- 

fa .  In  Rcgum  .luccm 

dicicar,  quod  corpus 

Saul  fufpcndcrunc  in 


E 

a.Re2.)i.(i. 


muro  Bcchfan.Scd  Hcbr.xi  craduncBcchfan  vocari  doinum 

Dagon^  quc  inccrprccacur  domus  dormicncis,  ibiq;  capuc  Sc 

corpus  Saul  luipcnfum  cflc.  Alia  cltenimiBcchfaa  111  ludicu 

& Iofuc,qu5  «nccrprccacur domus  fccuiicacis  . 

f  Hoc  cumMdijfent  >irihtks.  Viri,f  ccclclig  (luj.cam  dc  qua  RjbbaiM . 

libi  pra:dicacorcs  mifros  cflc  mcminerunc  a  gencibus  dcri- 

fam)  furrcxcrunc  viriliccr .agenccs, .&: inccr erraciu  ccncbras 

vircucum  iccr  ambulanccs  prohibucrunc  gcnccs  dc  cius  irri- 

ilone Ixcan.dicenccs :  yi ddihatiofa  icia eit ,  &  tnajfu:  &fi  ra-  Rom.h.  c. 

dixjantJa,& rami. I^iligloria) i aduofim  fja&us raiMs.CAdmeVA         '    '-  ' 

carnalcs  func, vcl  quglibcc  carnalia.OU.i  forces  func  vcl  virtu 

tum  opcra.Olfa  in  ncmorc  labes  fepcliu.u>  cum  qu^-  in  inft 

mis  virtucis  vcl  firnntacis  inu-n.unc.  non  quaf i  nihii  dcfpi- 

ciunc,lcd  tiuduofis  fandoruopenbus  adiuiigut,ii  quostn- 

ccr  carnalcs  vircunb.tiudcrc  noucric ,  fandorrt  coforcioan- 

nuincranc.Pcr  nemuscnim  hoium  frudus cxpnmicur .  Qd"  ». Reg.x i.g 

vcromllcgumlcgicur,  quiacobuflcruc  virilabcstadaucra 

Saul  (Si  filioru  cius  ,lignificaucfandos  ludcoril  cafuin  fup-  Rom.n.g. 

no  i-cimnucrcmdicio.vndc :Oaliicud<jdmtiamfiftpientui,  &  £xoi.i».b. 


■nnrr,  r,,.^-...,*^^      ]         B,  "--7-"--7"*"'""^'""->>^"^-       "^  •■''''''H'-"-^^"-i'^icio.vnQc:uautcu'JuaiuttiarHifil.tpienttj:,& 
Z^'LTr    *i^'f  """^  ^  ^""-^-^  ^"^V'$  mcredulis  ftud.a      Jci.ntix Da.  luxta illud.  Si  qtudrcfid.uir.fumt,,^Jc<Lburattr. 
'ircucumpcrucrfah.ibicacionccorruDcruiic.  Vcncmnr.m-       »•  r;  ,/w  0,,^;^... A„;„.i..  «.i„.Ji/:.....^._        - 


'ircutum  pcrucrfa  habicacionccorrupcrunc.  Vcncruncim- 
luindi  Ipincus,  S>L  corda  qua:  fidci  confiancia  dcfcruic  occu- 
«ucrunc.Vcncruncgcnccs  &opcimaqU(>ndam  hidxorum 

■"•»•  tudM.crcdcndo  fua  fcccrunc.vndc  :^«/cmK>-4  vobis  regnum 
'tiyi^  dabitio\^entifjcientifiu^i4m  aui . 

>»ui.  .  E'C'tpiit.Oi  f  uc  Saulis  in  ccplo  Dago  Philifihci  affixcrur, 
C  u  m.iligni  fpincusaiam  in  pcctacis  morcuam  iirabvfsu  in- 
:;rni  dcmcrgunt.Intcrprctatur.n. Dagon.pifcis  trifiitic.  Pi- 
isautcm  tviftici^mcricodr  ,  qui  in  infcrnu  dcmcrfuscccr- 
')  dolore  cruciacur.  Vfq;  adco  hofics  vifibiles  vcl  inurtibi- 
-.sludaram  impiccicisarmis  pcrfccuci  funr^vtpriiuatum  rc 
,ni  r.adicitus  aufcrrcnt,&:  muniminafacr^-lcgis  cnpcrct.  Cu 
is  dciccboiic  figntim  triumphi&;  caufam  :la:titia:  longc  la- 
cq;  complitibiis  luis  diuulgarut,  &  cclcfiis  militiacarmatu 
sm  luda:iscxcmpiam,laribus  fuis,idcfi,d.xmonioru  dodri 
us  itqpararut  vcl  Ipincualia  carnaliccr  incciprccado,vcldi- 

uinas 


g  Gulaad.  C^?iccrprccaf  cxiccaca,&:ccclclufignificac,qua 
fcruorfolisiulticie  abomnicoiicupifccci?  flu.^^u  cxiccauic. 
Vn  in  monccfica  dcfcnbic,  qui  Gala.-id,i.aceruus  tcfiimonij 
vocacur,vclignificccvicainfandoru  fublimemidoncis  fcri 
pcurarum  ccltiinonijs  firmacam ,  ha;c  cfl  ciuicas  qua  primis 
rcgni  iui  aufpicijs  Saul ab  hoftium oblidionc Iibcra.iic . 
li  llHercur/t  qitx  eratiu  Jabes^  &  ieiunaueriitfepiem  ditbus,&c.  Vc 
Jd  rtquicm  pcrucnianc.Poft  fcx.n  huius  fcculi  ^caccs  quibus 
in  carnc  laboramus.fequiiurfcpciinaquiccisanimaruin  .       F 

Mvfticc  dc  cccicacc  ludieoru  fabbachu  carnaliccrobfcr-  Myfticc. 
uanciUjConcribulcs  fui,idcft,fidcles  cocumcdolcnc :  6c  quali 
fepccm  dichusieiunanc.  Pcrccpco  auccm  myrtcrioodaux 
dici  rcfurrcdionis,  vcriquc  pcrpecua  fefiiuicaccgaudcbunc. 

Moraliccr  auccmviri  fandidcceftancurmorccm  impio-  Moralitcr. 
rum,&:  cxcmpla  eorum  fcpulcura:  obliuionis  cradunc.Scpce 
dics  iciunanc.idcft,  omnc  ccmpus  huius  vicc.  qJ  k;pccnano 

<^  dicrum 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

^rxt^^T' T"""" '" ''"'f^" '    Poncndo  illud  in  loco  cmi- 

ciui  uipcr  Itipitcm,  vcl  lanccam  ad  fuam  magnifitcnciam 

V ictoria  liabita :  &  ad  idoli  vcncrationc ,  cui  pnntipalitcr 

attri- 


attribucbant  illam  vidoriam . 

i  Subiertjucr.  i.  Ilcgum  vlc.dicicur,inncmorcLnbcs,  iuxca 
cnimciuicaccmcr.acncmus  ,  inquoerac  qucrcus  nocabilis 
fub  qua  fuic  itia  fcpukura . 

Tom.i.  LL     5         ilortitus 


10^7     GIof.ordL&NicoIaiJeLyra.        ig68 


^urftw 


5  dienim  numero  voluicur.in  conunentia  ducunt,&:  abftincc 

A  ah  omni  -.nalo  nc  nmilucr  monantur.  . 

.     T  Mcr,u.scfimoSaMt,crc.  4cThcocl.  Onctid.torat,oquc,d 

non  vcntrdcKjuir  mcatat,o  ac  p,  xlhg.x  i  cdu.crut  Samuclc. 

Scd  lUc  quid?,mD.c  tc  nelanc  pctuc  ut  lioc  hcrct .-  Dcus  au- 

icnilitinipfumfrn- 

tctiamfupplit  I'  Hcc 
t  ptctiarieati*  autcmapc 


f  rimcuro^eft  «fiium  IiiJ«omm,quia  lcfnii  fipc  trinrgrcfii  funt  8.:  idoU  coluf  runt. 

inlabes,&  ieiunaucrunt  lcpteni  dicbus.  N4drmus  elt 


quod  noii  tur.  i.ia.t, 
Vtqnidim  opinutur 
pr9d,a,o.Rclixiiidic 
enini  ipii,  inquic,  Sa< 
jBod  prophcta.  Puco 
aufcm  fic  nomin.ira 
fuiflcvilioncm,quo- 
n,am 


Saul  proptcr  t  iniquitates  fuas,  eo  quod  t  prxuaricatusiit  ^ 
j... j^mi.-,i  ,^,M^A  nra-renemr.  &  non  cullodicrit  il- 


niandatum  domini  quod  pra;ceperat, 

lud  ,  icd  iniupcrctiam  pythoniiram  confuluerit ,  rzc  t  fpc- 

raucrit  indomino.Propter  quodikunerfecit  eum,  &c  tran- 

a    1   Cluiiluin  &  Clitifti.inuin  ^iopulum. 

flulit  rcgnum  cius  ad  Da'uid  filium  Ilai. 


niamdcfiderauitSaulaS.imuclc  difccreqUidagcndu.Siuc  I 
auc  vifiis  fucrit  angclus  in  fipura  Samuclis,cius  ofccdcns  for 
m5,liucanima  ipfius  Sanujclis,  fcicndum  elc in  h.xc  vifionc, 
hoc  non  fuific  fai-tC,  pra:fcigiis  &  incancitione  vcntriloqux, 
fed  Dci  lapicntia  &c  virtutc,qui  ctiani  pcr  calcs  mulca  prx-di- 

xicrutura.  Pcr  Ph.a- 
raoncm  fe"tilitatcm 
&:famcm,pcrN.'.bu 
cliodoiioforcm  ma- 
xima  rcgna  orbis  tcr 
ra: .  Scd  de  his  lacis 
diotum  cft  in  inccr- 
prccacionc  librorum 


eri^o 


llcgum. 


B 


N  I  C  O  L  A  V  S.  I>  E    L  Y  R  A. 

I     MortMMscflerxo  Saul.  Hic  confcqucnccr  agicur  dc  tranfla- 
cione regni  ad  Dauid pcr  mortem  Saulis,  cuni  dicitur:  Mor- 
tMHs tn.Vinim  autemSauIfitdamnatus  velfaluatus,didum 
fuitdiBlwtf  i.Reg.vlt.&:fccundumopinioncm  qux  dicitip 
fum  eflc  faJuatuiiijCxponitur  quod  dicicur  hic. 
X    Tropter inifMita.fM.  i.in  pccnam  iniquicacum  luarum  pr^cc 
dcntiUjficut  fiir  fufpcnditur  proptcr  turra  lua,fi  tii  p^niccac, 
& p^nampncicnccr  lUfiincat,  faluacur,  &c  ficfuit  dc  Saulc,vc 
diaum  fuic  i.Rcgum  ditfusc  fccundam  ifiam  viam. 
}    Bo  ijuod prx.fit  THM.do.  Rcgcm  Amalcch  viuu  confcruan- 
doj&fpoliacapicnd^o^vchabctur primi  Rcgum  c^p.  15. 
4  Sei inf.etiapytbonijfam  co  nfulucrit.  co  quod  non  liabcbat  rc- 

fponfum 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

I  MortuHs  efi  crgo  Saul.  Vcrfus  fincm  huius  cap.Per  mortcm 
igitur  Saulis,quc  proptcr  iniquitatcs  fuas  tuillcdicitur,dam- 
natiopccc.itorisqu^'  mors  fccund.idiciturin  Apoc.fignifi- 
cacur,quianullus  nifi  proprcr  pcccacum  fuum  d.inatur.  Hu- 
lus  vcro  djmnationiscaufat.an5;itur,  cinndicicur. 
X  7'ro/>rcri;;i(7/f;Vijffj/«<»T.hiiquicnsdiciciirpropricqucoppo 
nicur  ^quiraci  iuf}ici^'.Iufiicia  vci o  proprie  dida  no  cfi  homi 
nisad  fcpfum  ,  q.a  rcquirit  aliud  cxcrcmu.  ncc  ctia  horainis 

ad 


fponfum  adomino,  vt  habctur  i.Rcgum  28. 

5  1ii;c  fpiraiierityo-c.  Quod  patct  ad  pythoniffam  rccurrcn 
do  ,tn  fccundum  ifiam  opinioncm  dcomnibus  iftis&aliis 
malis  fuis  finalitcr  vcic  p^nituit , &  fpcrauit  in  drio dccou- 
fccutionc  vitx  cccrn.-c .-  liccc  no  fpcraucrit  dc  conlcruationc 
pfcncis  vit.T,  quia (cntcntia  dni dc  fua  mortc &L  filioru  luorii 
audiucrac,&:acccptaucratacquicfccndo  voluntati  diuinx: 
fccundum  vcro  opinioncquxdicit  ipfum  cfii;  damnatum,.  L 
alitcr  cxponitur  ifia  litera ,  cum  dr  .•  Mortms eH  ergo  Saiilpro^  j^ 
pteriniq.fiias.  proptcr  quas  fuit  derclidtus  a  domino  &l  mani- 
bus  inimicorum  fuoru  tradims.T\(ec ^fr^t.in  «fo.quia  ex  dcfpc-  . 
racionc  fe  occidit,&:  lic  dc  falutc  a:terna  non  fpcrauit.  ; 

6  rt  tranfuUt  rcgnum  cius ad  Dauid.  Sicut  prxdixcrat  pcr  Sa-  K 
muclcin  primi  Rcgum  cnp.  1 5.  &:  16. 

ad  Dcum  ,  quia  intcrcrcaturam&crcatorcm  nuUacfipro- 
portio,  que  tii  rcquirif'  in  iufiitia  propric  dida.  Iniquitas  igi^ 
cft  propric  pcccatii  ad  proximii.Pcr  hoc  aiic  quod  fubditur. 

3  Eo  quod prxuaricatus  ftt  mnndMum  domini.  fignificaturpccca 
cum  hominis  in  Dcum,  tamcn  in  moralibus  dequibusfunt 
mandatadiuina.  Pcr  hocautcm  quod  fubditur. 

4  Sedinfuperctiampy.con.  fienificaturpcccatuhominiscon 
tra  Dcum  in  fidc  crcdcntis.  Proptcr  ifta  tria  pcccatorum  gc 
ncramoricur  homo  pnmo  mortc  culpg,  &  pcftca  mortcge 
hcnnc ,  nili  pcr  diuinam  gratiam  antc  obicum  rcu;uifcat. 


Ep.ft.«J  D»r- 


A  JU    U   1    1    1   <-). 

Incap.  10.  vbidiciturin  poflilla;  Vtrumautcm  Sau]. 

Prima  iftariim  opinionum  qua  tcnctur  quod  Saul  fu-t  fal 

uatus,cfi  Hcb.qui  in  multis  locisdcuiat  a  vcritatc  (acrc  fcri- 

ptur^.  Sccunda  vero  opinio  qu^  dicit  ipfum  Saulcm  cfie  da- 

nacum,  clt  dotlorum  nolirorum  concorditcr  ,qu^  quidcm 

opinio 

~c  A  p  v"t 

X  L 

T^^Onmgatus  efi  i^I. 
•?tV-^  Tneodoret».Di 
cit  D.iuid  fuifle  vn- 
diiinHcbron  fccun- 
dum  verbu  diii ,  quo- 
nia  Dcus  madauic  Sa- 
mueli  vc  eu  vngcrec. 

■it  Hieronvm.  Qiiid 
diuerfarii  vrbium  alic 
nigenas  commcmo- 
rcm, quos  populus  lu 
dxorum  non  quiuic 
cxpcllcre  de  vrbibus 
ic  fcdibus  fuisrcum 
ipfa  mctropoli  prius 
Icbus ,  poflca  Salem  , 
tertio  Icrofolvma ,  &: 
nunc  A^lia,  Icbufcos 
cxpcllcre  no  valucrit, 
fcd  mafcnntcum  cis 
in  fcandalum  cxcm- 
plnm 


opinio  fccundafaniCborum  doctorum  tencncia  clttanciuai 
confona  vcritati ,  prouc  plenius  habctur  in  additione  uij  ■ 
i.RcgumvItimumvidcibiVidc  rcplicam  gcneialcm  pL... 
30.  cap.  iccundi  totius  huiuspofitam  ,  vbi  pro  pra:feiiti  cap, 
&  cuisadditioncrepiicatoradcorrc6lorium  1.  Rcg.vk.cap 
fc  rcmittit. 


C  A  P.    XI. 

a    f  Fideles. 

tOngregatus  eft  igitur  omnis  liral  ad  ' 

«    f  Cmiftuiu.     b     ^  Naturam  fmm  in  Chiifto  fidcles   diligunt  iSc 
vencrantur.vndc:Adora.iu  con.cius  vniia.gcn.&c. 

Da'uidin  Hebronjdicens-:  Os  tuum  fu  * 
mus&carotua.Hcriquoq;  &:nudiuf. 
tertius ,  cum  adhuc  regnaret  Saul ,  tu 
cras  qui  educcbas&  introducebaslf- 
racl.Tibi  enim  dixit  dris  Deas  tuus.Tu 

pafccspopulummcum  Ifracl,  &tucrisprincepsfupereum. 

Vcncruntcrgo  oes  maiores  natu  liVael  ad  regem  in  Hebron, 

a    T  IuUinx,obfcruatiomsmandatorum  8ciemunciatiofnis  lururi. 

&iniitDauidcumcisfoedus  coram  domino.  Vnxcruntrfue  3 

a     T  Quia  omniuin  ciciicnmnn  viu  c:l'confcfsijo  &  vna  ed  militix  rclieio. 

eum  rcgcm  fuper  Ifracl  luxta  fermoncm  domini  qucm  locu- 
tuseftinmanuSamuel.  AbiirquoqucDauid&  omnislfrael  4 

a     T  Hav  f ili  Abrahani  Solinia  vncab.itiir.  (^ilaiii  vero  dicuni  ijuoJ  Hr'Hicrus  po!lca'Icrufo]yiuaiii  v.icauit. 

inleruialcm.  Ha!c  ciUcbus,vbierant  lel^uixi  IiaJDitatorcs 
terric .  Dixcruntque  qui  habitabant  in  lebus ad  Dauid :  Non 


plumquc  vicinorum : 
intaiitum  vtibitcm-  ;• 
plum  condicum  fit, 
vbi  area  Orne  fucrat 
Icbuf(ji?  .^ 

b    Maiores. Prophctq 
Apoftoli  pari  dcuo-' 
tionc  ad  Chriftu  con- 
currtic.vndc.'Pr/n«/'«  ^ 
populi  cunuenerunt  in  v- 
num  cum  Deo  .Abraham. 
C     DixcrHKtq;.  C^cos 
&  claudos  &:  lcprolbs  ,|c| 
ad  corcmpcum  rcgis 
fi.ntucnces  fupcr  nni- 
ros,&:  diccnccs.-qu  I 
prohibucnint  cunuc 
ci  &claudi. 

MyfJitx.  Dauid  Ic  i)*- 
bufcuindclcruralciii 
ciicicns  i  lignific.it 
ChrifiuiiA  .dcmoiic' 

)dlcntc  a  cordibii; 
.^fidclimr 


cxpc 


N  ij:  O  L 


V 
A 


D  E 

X  I. 


L  Y  K  A. 


Diufi*. 


COagre^atuhV^c.  Hicconfcqucnccrdcfcribitur  ipfius  D-v 
uid  clcdi  inundio,fccund6  Icbufcorum  dcbcll.atio,  tcr 
cio  promotorum  Dau,dcxprcffio,fccundaibi:  .Jbiit  quociu;. 
tcrcia  ibi.  liiprincipcs  yirorum  for.  crc\  Circa  primum  dicitur. 
I    Congre%atus^&c.  Hoc  non  fuit  ftatim  poft  mortcm  Saulis, 

icd 


fed  polf  mortem  Isbofcth  filii  fui,'vt  habciur  z.  Rcg. j. 
1  Os  tuufumus  & caro tuaMcri^Crc.  Hcc cxpoiica  fuqc i.Rc.5. 

3  /■«.vci-;*w<y;,ci^c.fo]cniiiccriiipcrt()Cuni  populu  irraclrquia 
antc fucrat  inundu.s  pcr  Samuclcm,l'cd lccrctc,vc hf  i.Rcg- 
16.^  pcr  tribum  luda ilipcr  illam  tribu  tantum  vchi^i.Regj 

4  .y/hiit  (jiionuc  Da.  Hic  confcquentcr  dcfcribicur  Icbuf^orn 
dcbcllatio,&:patct  fentcciaex  dictis  a.Reg.  j.  hocexcepto.  1 

loab 


M  O  R  A  L  f  T  E  K. 
Congrcgatus  cft  ig,cur  omnis  Ifiacl  ad  Dauid  in  Hcbron.Wot expofnum  cfi  z.i{eg.  yvfq-  ibi:Pon6  Dauid  ccpicarceni  Sion.  i 

Dixicq;, 


]0<$9     l.Paralipomenon      Cap.  XI.     1070 


fideliu,&  ibid6  manfionc  fua  ftamcnte.If  biifanis.n.intcrprc 
tacurc6culcatus,Icrufalcv]liopacis.Vnde(S<:d;ftipii!is  fuis, 
AWEccededi  vohis poteflate calcandi fupcr ferpentes,  &c.  JScneer- 
go  in  Rcgu  fcnptu  et^,  quod  ciedis  carcis  &  claudis,qui  odic 
bant  aiam  Dauid  cepit  arcc  Sion,fuamq-  ciuitatc  vocauit,g.a 
du  Cbriftus  majignos 


fpiricus&  curbaio  vi- 
tioru  deammacxpcl 
]ir,illuniinans  cam  fa- 
pietia ,  merito  arx  Sio 


ingrcdieris  huc.Porro  Daui J  cepit  arcem  Sion  qu?  cft  ciuitns 
Dauid.Dixitque:Omnis  quipecufleritlebufcrum  inprimis, 
eritprinccps&dux.  ArcenditigiturprimusIoabriliusSar- 
uiacj&fad:useft  princcps  Habitauitautem  Dauid  in  arcc,& 

T     Qi^amiiris  cam  nvniuit. 

idcircoappellaraeftciuirasDauid  y£dificauitc];  vrbein  cir- 
cumitua  Mello  vfc|ue  adgyrum.  loab  autemrelicjua  vrbis 
tcxtruxit.  ProficiebatqueDauidvadens&crefcens,  &diis 
exercituum  cum  eo.  hi  principcsvirorumfortium  Uauid, 
qui * adiuucrunt eum ,  vt rex  fierct  luper  oninem  Ilrael,iux- 
ta  verbum  domini  quod  locutus  eft  ad  Ifricl ,  &  ifte  nume 


t 


idcrt ,  fpcculationis  &: 
vifio  pacis  vocatur, 
de  qua  rectc  dicicur; 
Pfal.7  5 .a.  V^itus  in  \i4- 
tlM  Deus ,  &  in  ^'■ael 
ma^riumnomen  cius  Et 
faili.s  eil  in  pace  locus 
lius' 

a     loah-  au.  re.  vr.  cx. 

Pcr  indut}riam  cnim 

nilitis  ciuicate  muni- 

iiit.  lofcphus  tamcn   b  fus  robuftorum  Dauid.Iesbaam  filius  Hachamoni  princeps 
dicit  Dauid  fupcriorc       .  .    .    ^         rn.     l  •    l    n.         r  r 

ciuitatc  muniue  eiq;      J"ter  tng^nta^.  llte  Icuauit  haltam  luam  iuper  trecentos 

t  vuJneratos  vna  vico .  Et poft  eum  Eleazar filius panui cius 

c  Ahohites,quieratintercrespotentes.  tllefuircum  Dauidin 
phefdomim,quando  philifthijmcogregatiluncadlocCiillLi 
in  pr^Iium.Et  eract  agcr  regionis  illius  plenus  hordeo,  fuge- 
rat<^ue populus a  facie  Phililthinorum  Hi  (tcterunt  in  medio 
agn,&defenderunteu,cumq,  percufTiOentPhilifthiEos,  dc- 
ditdiis  falutcm  magnampopulofuo.  Defcenderunt  aurem 
tres  de  trigmta  principibus  ad  l^etram  inqua  crac  Dauid  ad 
fpelunca  Odolla ,  quado  Phililthiim  fueranc  caftrametati  in 
vallc  Kaphaim.  Porro  Dauid  crat  iii  pra^fidio,  &  itatio  Phili- 

d  fthinoruinBethlehe.DefiderauicigicurDauidaqua,&dixit 
O  fi  quis  daret  mihi  aquam  dc  cifterna  Bethlche ,  quarcit  in 
porta.  Tresergoiftipcr  mediacallra  Philifthinoru  pcrrcxe- 
runtj&haufcrucaquadecifterna  Bethlehe,qua:eratin  por- 
ta,&  acculerut  ad  Dauid,  vc  biberct.Qui  noluit,  icd  magis  li- 
bauit  illa  domino,dicens;Abfic  t  vc  in  cofpedtu  Dei  mei  hoc 
faciam ,  &  fanguincm  virorum  iftorum  bibam,  quia  in  peri- 
culoanimarum  Iiiarumattuleruutmihiaquani.  Etobhanc 


copuladis  arce  vnum 

corpus  c  f|cciiic,&;  cu 

cb  muro  circundedif- 

fc .  Super opus  auccm 

murorCi    conftituilfe 

loab,  exptiliffe  lebu- 

utos  &  Icofolymam 

vocatTe  .   lero  cnim 

Hcbraicc     muniiij 

cft-  Chriftusquoqne 

in  ludxaprimum  cua 

gclium  prxdicauic ,  ^c: 

ccclclia  fidci  iu^  mu- 

nicionc  firmiUiiC,Ioab 

qiii  rcliqua  vrbis  cx« 

ttuxic ,  (ignificat  apo- 

flolos  6c  apottolicos 

viros ,  qui  poft  afcen- 

fioncm  dominipluri- 

mos  dc  gciuibus  con- 

uertcniiit.  vn  ••  Dei  ad- 
ittores  fumns  Dei  agri, 
I  b  lcibaam.  Hun  ;  lo- 
[ifc^hus  Eufcbiu  iiomi 
|na)C,&:  filuim  dicunc 
lAchimca:  qui  in  acic 
jjsoltiu  frcquetcrirrri- 
lpcns,n6ce(Iabac  doiiec  octingcncos  occiderac.Alij  hijc  Da- 
|uidintelligut.quia  Icsbaa  interprccat'fcdcsm  populo.Aha- 
Ijmoni  vero  fapictitfimus.  vndc  in  Rcgu  fcribif;  Sedcs  in  cathe 
'rafapientiffimus.Scd  ibi  vermiculo  ligni  coparat^^quia  minuc 
paturilli  fapiencia  propter  pcccatu,  quod  in  Vna  c6mifcr.it. 
'^ndcibi  octmgetos  vno  impctumtcrfccUrc,  hic  autc  trcce- 

tos.pro 


tos ,  pro  peccato  enim  minoraca  efl-  finja. 
c    .Ahnhites.  Ahohi  vt  Hcbra'i  tradant  frater  fuit Ifai  pncris 
Dauid,cuius  filiiis  tuit  Elcnzar,qiii  fuit  intcr  trcs  poccnciffi- 
mus,quos  lofcphus  dicic  ctic  Eufcbium  filiiim  Achimca:, &: 
Elcazar  filium  Addi,  &:  Scmeiam  filum  Hcli. 

d      Defiderauit    i?;itHr 
Danid  aqnam  c^dixit. 

■ii  Hicronymus.No 
deliderio  aque  hoc 
fccic ,  fcd  ad  proban- 
dum  vtrum  tain  for- 
tcs  inueniri  potuiiset, 
qui  hoc  attcntarcnt. 
Sacnficauic  eam  do- 
mino  gracias  agcns, 
quia  tmi  forcesviros 
inlfr.ocldcdcrac. 

4«  Nazianzcnus. 
Pr^clarares  eflconci- 
nencia,  moucac  tc  Re 
gis  Dauidis  authori- 
tas ,  qui  vt  aqu^  Bcth- 
lehcmitici  putci  co- 
pia  ipli  faita  eft ,  bi- 
bcrc  n  ol  u  1 1 ,  fed  ca  m 
canrum  libauit,  nccli 
tim  fuam  pcralioruin 
cruorcm  cxplere  .fu- 
flinuic. 

Gregorius.  Mora- 
litcr  .  Cogitandum 
fummopcrc  cft,vt  qui 
fc  illicita.meminitco- 
miiitle,  aquibufdam 
cciam  licitis  ftudeac 
abltincre,vt  qui  com- 
mific  prohibitum  fi- 
bi,  abfcidaccciam  con 
cclia,  &:  fc  reprchen- 
dat  m  minimis  ,  qui 
dcliquitin  maximis. 
Ecx  vccus  alicnam  v- 
xoicm  concupifccrc 
vccuit,  aregctortiaiii 
bcri  militibus,vcl  dcii 
derari  aquam  non  p|- 
nalitcr  vetac .  Dauid 
concup,fccnti(j  mu- 
cronecransfixiis,alic- 
nam  vxorcm  abiiulir, 
&:  malum  quod  pcrpe 
trauit  pcr  pccnitentie  lamcnta  correxit,  qui cum longc  pofl 
concra  hofiaim  cuncos  fcdcret,aqunm  bibcrccxeorumci- 
ftcru.ideliderauic,quain  clccli  milites  intcrhofi-iri  catcruas 
crupcntcs  ill^fi  artulerunc,Scd  flagellis  eruditus,fc  protiuus 
cum  pcriculo  m.licum  aquam  dciidoraiIercprchcndit,&;  ca 
dominolibauit.-quia  in  ficnficium  aquacfiufa  conucriacfl. 

,^  Culpam 


D 


CJu«ft.  in 
hunc  louini. 


Orat.de  pan 
peru  amurc 


3 


Hom.  34.  ir» 
Eiung. 


N  I  C  OLAVS  DE  LYRA. 
[1  loab  aut  reli.  vrbif  extruxit.  Erat  cnim  princcps  milici^,  & 
jidco  circa  domum  regiam  asdificauit  cabcrnacula  bcUacoru. 
Ivndc  2.Rcg.  1 1  .dicicur  de  Vria  He[ha:o,qui  iuic  vnus  de  tn- 
I ginta  fortlbus :  Dnrmiuit  aiit  Vvias  anteporta  domus  cu  aliisferuis 
l^lomint,  idcil,  viris  bellatoribus  qui  remanfcrant  cum  rege. 

3  Hipiimipes.  Hicconfcquentercxpnmunl^iUiquivirtutc 
larmoru  luucrunt  Dauid  ad  ccnfccutione  regni,&:  primo  no 
|ltiinanifprincipa]iorcs.fcciid6minusprincip.alcs,c.r2.Scn- 

tcntiapnmajpartis  patct  ex  his  qua:dida  func2.Reg.13.vbi 

"       ifti 


ifli  fortcs  ponuntur,licet  quantum  ad  aliquid  diuerfimode, 
qtia;  diuerfitas  ibidcm  clt  cxpoiitajhoccxccpto  quod  hic  di 
citur  dc  Elca^ar. 

3  Hi fiitcrunc in media agri , & defendermt cum.  2 .  Rcs;. 2 4. b. 
dicitur.  Scctitillc  in  mcdioagri,&:  intuitusclf  eum.Liccce- 
nim  alii  dc  populo  Ifiacl  fugcrinc,camcn  duo  rcmanferunc, 
fciliccc,Elc.izar'tS£ Sammaa filius  A^gari  z.Reg.z^.lingulari 
ter  iitud  factum  accnbuicur  , cum  quia  in  hoc  tado iuic piin- 
cipalis,licec  hic  c'ace.acur,cum  quia  aliud  ladu  valdc  nocabile 
ance  immcdiacc  afcnbitur  ipii  Elcazar,vt  paccc  ibidcm. 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

If  Dixitfji  omnit i/uipercuffcrit lebufmm in pritnis eritprinceps eJr 
dux.  Per  Dau;d  fijniftcat  Chnitus,  vc  in  pluribus  locis  6\t\\i 
cft  fupcruis.pcr  Icbufcum  vero  fignificaf^Gcncilis  pojpulus. 

I  Nain  Icbuf;?i  Ccncilcscrat.Igiturillequi  exediitoChrif^i 
primo  pcrcullit  Gcntilc  populu  gladio  vcrbi  Dci ,  ipfum  ad 
Cbriiti  ftdc  conucrccndo,princcps  eifc  dcbuit  fpirirualis  mi 
licis  Chniiian.T,  &  fic  factu  cft  ex  diuina  ordinationc.  Nam 
Pctru.apoftolusprimo  Icgif  prxdicaile  Gecilibus  Actuum 
dcciuiy  Jciltcec,  Curnclio  6c  amicii  cms,  quos  gladio  vcrbi 

Dei 


Dei  percufTic,&  Chrifto  per  fidem  incorporauir:propter  qd 
a  domino  fibi  didtum  fuic  Aituum  decimo  b.  SnrgeVetn^occi 
de  &  manduca.  Sic  igitur  in  pcrcuffione  Icbufa;i  loab  qui  pri- 
mum  pcrcuflic  Icbufxum,  vc  dicicur  in  ccxrii,  figurauic  bea- 
tum  Petrum,&:  intcrpretatio  nommis  ad  hoc  congruic.-nam 
loab  intcrprctacur,cftpater:Pccrus  aucem  poit  Chriitum  pa 
tcr  eft  &:  paitor  fidcliiim,»  princeps  apoltoloru,  &:pcr  con 
fcqncns  fpiricualis  milci.x-  Chriftianu:. 
Z  Ili principcs virorum f<)rt''um  Daw.d 'jfi addiuuerut eum>t,&c, 
Expoficiomyfticahuiusporicacitjfupraa.  llegum  33. 
Tom.j.  LL    4 


I07I 


Glof.ordi.&NicolaideLyra.        1072 


Kjbbunu 


A  Culpnmcnim  connipifccntifmaaauitpcrpcrnirencia  fii? 

A  rt  p:c-hoii(i<»ni<!.Qiii  tTiioqiiondini .i1kii.uti coniiigcni  Ci.-)\\ 

c  f>oltc:i.-\mqi!'a"q'iaiiic6ciipiiiit,cv- 

j,. ^..;... .'it.Tpcirvcratlcnicinincraccoiurafc 

rigidus  ciiaiM  altt  'tis  4bthncu.ir. 
a    t 


Mrtici* 


m  ft.b. 

t.Ke<;.i}.C 


t  Haiocboi 
m. 


fSag». 


irCim  nolntt tnbcfc.  Hxc fccerunt  trcs rokiftnrimi .  Abifai 
rrtcniod-A^tr.pnn^  „„..oucrratcrloab,iprc  erarprinceps  trinm.  Et  ipfcleuauit 
r  '.idtrcs      Haibmru.nmcontrarrccentostvulnernros,&ipfecr:itinter 

trcs  nommanfrimus,  &:  mtcr  trcs  fbcundus .  inclytus ,  f:  prin- 

3  cepscorum.  Vcruntnmcn  vfquc  .id  crcsprimosnonperucne- 

r.it.  1  BanaiafiliusU.iadxviri  n^buaiirimi,  qui  multaopera.. 

a    f  rtoii-c.iuiiabilliv  b    I.eiMws.Dti. 

b  perpetranit,  dcCablecl,  ipic  pcrcu-Pfitduosariel  Moab.  Et 

c  ipfc  dcfccndi^,  &  inrerfecit  leonem  in  mcdia  ciltema  tempb- 

\  rc  niuis ,  ti  ipfc  pcrcudlt virum  /f  gyprium,  cuius  ftatura  crat 

quinquc cubitorum,  &  habcb.n lanccam  vt  liciatorium  tcxcn 

lium.  I>efccnditigituradcumcumvirga,&  r.ipuithafbm 

quamtcnebatmanu,&intcifccit  cum  hafta  (ua.  Hsc  fccit  Ba 

J  '  a    T  Digiius  noir.iiiari. 

naia  filius  loiadar,  qui  crat  hirer  trcs  robuflos  nominatifli- 
nius»  jntertnginta  primus.  Verumtamcnadtrcsvlquenon 

,  a    T  Timiuainf.w.iliarfm  &  fidelem  coiifiii.itium.  >.      •;'-i 

•  ,,  14  f  peruehcrat.WuitaurcmcumDauidadauriculamftam.Por- 
tThmlri^ncm  rofortinlmi  viri  in cxcrcrtu ,  Alahcl  fraterloab,  &  Elchanan 
fihus  patruicia.sdL  Bcchlchem  ,  Scmmoth  I  Arodites :  Hcllcs, 
Phdlonires,  tra  filius  AccesThccuitcs,  Abiezcf  Anathothi- 
tes ,  Sobbocliai  «ulathitcs  ,  t  Ilai  Ahohites,  Maharai  Neto- 
p^hatitc.sHcledfiliusBaana  Netophathitcs,Hthai  filius  Ribai 
de  Gabanth  rifliorum  Beniamin,  Banaia  Pharathonites,  Hurai 
dc  torrCnrc  Gaas,  t  Abiel  Arbathitcs,  AzmothBauramites, 
Eliaba  Sal.ibonitcs.  Filii  Afremgezoriitcs,lonatham  filius  i  Sa 
eeArafitcS,t  Ahiam  filiUsSachar  Araritcs,  Eliphalfilius  Vr, 
tHcphcf  t  Mecherathitcs,  Ahia  Phelonites,  Hefto  Cafmc- 
lites  ,  t  Nriaraifilius  Azbai ,  loel  fraterNathan ,  t  Mibahar  fi- 
h\isAcTafai,  ScIecAmrilbnitcs,  t  Naharai  Berothites>  armi- 
gcr  loab  filij  Saruia: ,  Ira  Icthra:us,  Garcb  Icthr2eu.s,  Vrias  He- 
tharus,  Zabad  filius  Oholi ,  Adina  filius  Siza  Rubcnitcs  prin- 
ceps  Rubcnitarum,  &cumeo  triginta,  t  Hanan  filiusMaa- 
cha,  &  lofaphat  Mathanites,  Ozia  Aftarothitcs.Samma5&  le- 
hiclfiliiHothantAroritcs.  Icdihd  filiusSamri,&loha,fra- 
tcr  cius,  Thofaitcs ,  Elicl ,  Mahumites ,  &  Icribai  &  lofaia  filii 
Elnacm ,  &  lcthma  Moabitcs ,  Eliel,  &  Obcd ,  &  lafiel  dc  Ma- 
fobia. 


rri.Tins  no  ptTuer.it, 
IcslMa ,  Eic.izaruni , 
A:  Stnini;!!. 

Mvnicc  .-iitcm  fi- 
^ni6c;mir,qii6dnc- 
mo  fjiiilornn»  licct 
virtiUihus  cinincat^ 
ad  equaliratcm  po- 
tcnt)*9patris  &:filii  & 
fpir.Tus  fanfli  pcruc- 
niat.  C^oninm  t^mi 
tH iwiilMn squabitur  do 
tttino,<Sre. 

b  ^r/.iW'».  idcf^jLco 
Ilcs,ficut  in  Rcgum 
dicitur,viros,lVilicct, 
fomflimos  in  rcjrno 
Moab  t.^.nquamlco- 
B  ncs 
c 

brei 

Io.-ib  arbitratur ,  qui 
m  dortro  domtni  tc- 
ncns  corniin  alr.iriS 

OCCiniScO.  AU.TTCC- 

rrim  cillcrna  dicitiir. 
Qwn  ficuc  aqua  ci- 
ftcrnc  nuindit  •  ita 
fandiiarmm  Dci  ho 
minumcxpiarpccca 
ta. 

d    ririm  ^fzypt. 
*  Thcodorctiis 


t-- 


Q_iTftio.  in 

hi.nc  locuob  Quinquccubicorum 
tApber.  dixicfuitTcAc^yptiu. 
Q_iiomodo  eig()  di- 
Ct:nt3fliqui  no  fuillc 
aliquvS  qui  magna 
babcrcnt  corporr.? 
Part.».Ann.         .^Gh'CasIofcph«S 

commcmor.1t  .^pud 

Chananqos  tUm  rcli 

tAroeritM.    quam  gigantumfu-f 

fcnationcm,quipro 

/  ptcr  corporum  mo- 

C  fcm  atquc  formam, 

quc  rcliquoriim  ho- 

minum  form^  no  rc 


fpodcrct,  iniilit.uum 
ivjortalibus  fpcdaculum  crant,  &:famam  dcfctcrribilcm 
concitabant.  Eotum  quoquc  nunc  monfirantur  adhuc  olla, 
fidcm  plancfupcranci.). 
JUbbanus.  Qucm  libcr  Rcgum  dignum  fpcdaculo  di- 

cic  Scmci 


cit  Scmci  filifi  Gcr.i,  qui  m.ilcdi^it  Daitid,  qiri fi)it de  B.ihn-  T) 
rim  idclT,dcclc-cl:is.  Acij.'pnusdiaus,qi Acg^-ptiumblnf-  »f 
pbcm.nntc  Dcu queMofcs intccfccic iniKatusdf.  Illc  Dcu,  ^^" 
iftc  rcae  &:  prophri.TN.ifphnTi  nntDignus  {pcaacLilo,qiiu» 
fpc:blxitur,  vt  li  Icrudxlcfsrccfcrctur,  inrerficcrcnir,habci 

iniTinnuilnftcim,  id 
cfKhac-m-  Dci.quam 
li  incditams  clTcr  pjr 
nimcndo  in  Icrufi-      j 
Irin,  nnn  pcriii-r.Scd      | 
qiiia  pr,T;(cp*^um  rc-  ^  ,^^ 
yxs  irrihim  fccit,  &  rai 
fxiit  Banaias  ,  in  vir-      ' 
j;':i,idcrt,in  rcdicu 
dinciiiliiti.t  dcfccn 
diCj&haftam  qu;un 
non  rcdlc  ccncbuC,ex 
torlit. 

c   Tcmporcniuis.Qua. 
potcft  grc?tia  Chiilfi 
CjU^  mundo  rcrplcn- 
duit  :<.VfrigiischarJ- 
tatis  qua  rcfrigtTLUC 
honiincs  fignificaii. 
Banaiasvcro  quicdi 
ficator  dominus  iii-  - 
tcrprctatur,  Chrifiu 
lignificat,  dcqnodi^ 
c\t\.\t:.Aedificani  lctttfA  P  i^ 
lemdoniinus,  &-C.  Hic 
multa  opcra  pcrpctra 
iiit,qui  ait:  Tater  mcus 
rfij;  modo  vperatnr :  & 
ego  operor.  Hiccftdd  i( 
Cabfcc],idcft,decon  t 
grcgationc  domini,  "' 
qui.i  ad  cumomnis 
fandorum  ceruspcr 
tinccqui  dcfccnclcni 
dccclis,&fadus!ho- 
nio  lcone,  id  cft.jdia* 
bolum  qui  inficlclita 
tisfuijfngorc  corpcn 
tem  mudumpoftidi 
bat-morrcfuaincc: 
cicnsinintcrnum  cl.  . 
mcrrit .   Hic  Actiy-  ' 
pcium,  idcrt, Aiiti- 
chriftum  pcccntis  ni  tl^- 
gcrnmrndcft,qii:n- 
quc  fcnlilus  corpo- 
risabutcnccm  adfcc 
lcra  pcrvirgamcru-  tJ" 
cis  fupemns ,  propria 
rcum  ncquiciavircu-  pj^, 
te  danauit  perpctua.  f  i 
Indicbusnuiis,quia    ' 
pcr  mortcm  pccca- 
tumcxpiauit.  Vndc: 
Lauahis  me  ^fifper  aiuetn  dealbabor. 

f    Intettres.  Abifai  &  Sobochai  &  lonathan,  quibus  viribus 
a:quabatur,qui  erat  fuper  triginta,  licut  Hcbrarus  affirmat. 

^CAP. 


I 


1073        LParalipomenon-  Cap.XlI.     1074 


,i        CAP.  XII. 

XjL  n?//f.HiiCvf' 
qiicciuinicraii!t  tor- 
rcsDautd  quiad.iiuc 
ruc  cuni,  vc  regn.ircc 
fiipcr  Ifrael. 
0  Oui  eraiitfornfjltni 
&  cst.  Secunduni  li- 
tca  fignificaieos  .i- 
gilcs  elfc,&  iTrcnuos 
oinnigcnere  bclian- 
di  .  Mvfiicc  vcro 
jnilitcs  ChnOj  non 
fcgncs,  fcd  (Kidiofos 
defcribit  in  profpe- 
ris ,  &  in  aduciTis ,  a 
dcxtris ,  &  a  finiftris. 
c  ^f/ofe^.Dicitpro 
fcnfusacuminc,  vtl 
corporis  atvlicate  . 
Mylticc  vcro  ,  qui 
Chi  ifti  militiam  pro 
hccntur,  non  dcbcnc 
cflc  paruuli  fcnfu.fcd 
prouidcre  bona,non 
tancum  coram  Dco, 
fcd  ctiam  cora  om- 
nibushominlbus . 
d  l^  tiijjinius,  c'"  cx. 
Hic  lignificatdodo- 
rcs  Iuda:orum,&  Ge 
tium,  dc  quibus  Pau- 
lus  cx  tribu  Bcnia- 
nin.ait.  TctrHS,Iaco- 
,!<!,&■  loannes ,  qui  vi- 
..ibantur  colimnxeffi , 
dextras 


a       .S 


C  A  P.     XII. 

I  quoquc  veneriim  adDnuiJ  in  Sicclcg,  i 
tcum  adhucfugerec  SaulfiliuCis,  qui 
erantforndlmi,  &  egrcgij  pugnatores 
ttende.tesarcum,&vtraq;  manu  fundis  ^ 
fixaiacienresAdnifi-ntes  fac^ittas.  De  ' 
fratribus  Saul  ex  Beniamin  piinceps  A-  4 

hiezcr,&Ions filii bnmaa Gabaathitcs,ec 

Ia2iel,&  Phaitetfilij  Azmoth,  &Baracha,  &  lehu  Anathoti- 
tes  .  Samaias  quoque  Gabaonites,  forri.iTimus  inter  triginta, 
6c fuper  triginta  Ieremias,&  Iehcziel,& lohana,  &  t  lezabad, 
Gaderothites,  &  Elufai ,  &  lerimuth  ,  &:  Baaha ,  &  Samaiaj&r 
tSaphatia  Haruphites,  Elcana ,  &  lefia,  &c  Azarceh&Ioezer, 
&Iesbaam  de  Carethim:IoheIa  quoque,&,Zaibadia  fihi  lero- 
handcGedor.Sed,&deGadditransfugerijc  adDauid,  tcum  f 
Iatcretindeferto,virirobufti!rimij&pugnatoresopcim),tene- 
tes clypeum ,  &  haftam  .  Facies eorum quaii  facies  Ieonis,&'  <? 

^FonituUiiic  meniis. 

f  vclocesquaficaprearinmotibus  .  Ezerprinccpsprimus,  Ob-  7 
diasfccundus,Eiiabtertius,  Malmanaquartus.lcremiasquin- 
tus,Ethi fextus,EHel  ieptimus,  lohanan  odlauus ,  Elzebad no- 
nus,Ieremiasdecimus,Mathbanaivndecim^.Hi  dcfiliisGad  » 

aTDoctot  ecdc(iafticus,qui  nouirsimus  pto  humilitate  dicitur.     b  f Cliri:ti,quuperieft-oni  ftudent  virtutum. 

«J  principescxercitus.Nouifiimus  ccnturru  militibuspr;Eercit,&  ^ 

a    fO^i  lciemia  polIet,8c  verb;,Sc  e.iLcmpIo  docet,  zterna  'oeatitudiiie  dij,,:u3 ,  <\x.ix  ni.ilenaiio  defignatur. 

*^  maximusmilie.Iftiliint,quitranfieruntIordanemefcprimo,  '» 
^  quando  inundare  conlueuit  lupcr  ripas  iuas ,  &  oinnes  fu- 1» 


di  xtras  mihi  drdermf, 
C?"  B-vn.ib^  fociet.nis', 
6"f.  HiadChnfium 
vcnicnccsperomnia 
cxplaraci  func.Vndc 
p'us  antew,  'jMem  mecf- 
fe  dici:  i.f /f  Rcfpodic  Pe 
crus  pro  omnibus. 
Tii  cs  Clj.-tfliis  filvis  Dci 
viui  .  Cuidomuius. 
Tu  cs  Tetrus,  <iirfiiper 
hanc  pctrarn  Ailificaho 
tccUfum  rncam  ,  Et 
alibi.  .dccipite  jpiritu 
f.iii^uin ,  qnorum  remi- 
fentis  pec.re.eis.' 
C  Tranftermt\lorda. 
lord.misin  quoChn 
flus  baptizatus  cfi, 
bapcifmnm  fignifi- 
cac  ,  hunccranTcunc 
docloics  menfe  pri- 
mo,  qu.vido.niHn.i-on. 
friptr  .  quia  domino 
in  carncapparcte ,  & 
anhum  acceptabils 
confccr.ice ,  poftqua 
baptifinuui  fuobap- 
tifmace  confccrauic 
ipfum  prxdicado,  &C 
baptizando  Eoco  or- 
becIitFudcrunc. 
f  Et  omnes  fugauc- 
rnr,t.,qi-imora.  Quia 
Iud.cos  quos  Orien- 
c.ihs  plaga  propccr 
oitum  fcicntix  legis 
#  figni- 


D 


M.itth3t.i(r.J. 
t  adhu8cl.iii- 
suafacie  S.iii- 
h»  filij  i.citin 
(c  abfcodcret 
a  facie,  &c. 


_  loan.  20.f. 


\  Zozobad. 

E 

tSapthiam. 


tadmunitio' 
ncni. 


R.nbbamis. 
-  pr^erac  prf» 
hac  didion.- 
'uiJaiidi  pe  rlc. 
<]wcl)atur,  ceu 
tuinlciJicct. 

E 


N  ICOLAVS 
CAP. 


DE  LYRA. 
XJI. 


^ 
.^ 


-^s. 


-rr-r^t^I  quoque  rencrnnt.Wic  pfcquentcrexprimuntur 
c^ill  ^l  adiutores  Dauid  minus  principales.  &  primo 
^^/^\J  ^  adiutorcseiusin  Sauhspfccutione,  fecundo 
^n|^^^i|^  mrcgniadcptione,  ibi.  iflequoqueeflnunerus. 
Circa  prima  parcem  nomin.-mturadiutores 
Dauid ,  ftante  perfecucione  Sawhs ,  &  tribits  de  quibus  tuc- 
runc,&:  loca  dc  quibus  ad  Dauid  venerunt .  PruTio  ergo  po- 
nuncur  ifti  adiucores  in  gcncrali,  cum  dicitur. 

Ilt  quorjue  venerunt  ad  Dattid  in  SiceUg,  &c.  QuaJ  erac  ciuitas 
afljgn.nca  ipfi  Dauid  ab  Achis  rcgc  Gcch ,  vc  hf  i  .Rcg.  i  y.b. 

2  Tcndentes  arcii.  i.habeccs  arccm fagitcandi ,  vnde  fubdicur. 

3  Et  dirigentes fagittas .  Scilicecvtraquemanu,  ficutpmittit' 
dcarte  fundibularia.  Cofcqucntcr  ponunt  in  fpcciali,cu  df. 

4  Dcfratribus  Sanlcxtr:bn  neniaMinprinceps^&c/ct.  Hocexpri- 
miturad  declarationcm  bonitatis  D.auid  ,quodpropinqui 
Saul  vcnerunt  in  adiutoriij  Dauid  in  perfccucione  cius  exi- 
fletis,g.afcicbanc  iplius  Dauid  innoccntia,  &:  Saulis  malitia. 

5  Sed,&  de  Gad.Hoc  cft  de  tnbu  Gad,ficut  patct,q.a  iflis  no- 

minatis 


rrunatis fubditur.  Hi defilijs Gad, &C.  transfugcrut ad  Dauid 
cum  l.iwC;  ct  III  dt  fcrto .  longo  cnirn  tcmpore  fuit  in  dcfcrto 
M.ion,  6^  II)  dcferto  Z.ph.  &  in  alus  locis  -id  fugicndii  .iptis. 

6  EaLiisecTum  qujftfacies,&c.  Inuadcndbus  refificndo. 

7  Etvelccfs (itijfi  cupri£,&c.  Fugicntesperf:?q'.icndo  .Eft  ta- 
mcujhic  hyperbolica  locutio ,  ad  deiignanduinmagnam  co 
rum  audaci3m,&  agiliracem'. 

8  HidcfilViS  C.dpnncipesexircnus.  Scilicetfueruncpoflquam 
Duiid  habuic rcgnum ,  quia quar;diu  tuir  .n fugn S.iulis non 
habcbac  tacupopuIum,qLi6d  taccret  cxercicu.  vnde  fubdif'. 

9  l^uifj.rnus.  idefl,minornitcriflos  p'-incipcs,fcilicec,  cen- 
tum  miiitibu<prLterjt,  ar  niaxirnus  milic.  Non  cnim  legitur  Da- 
uid  habuifl  viros  antc  mortem  Saul,  nifi  tantum  fexcentos, 
vt  habctur  i.Rcg.27.&:  30. 

xo  Isiifunt,quitran/ierm'  lordaKcm.  Ad  inuadcndumhoflcs. 
1 1  O^ando  nundare confucuit ,  &c,  Hoc  ponirur  ad  oflcndcn- 
dum  maiorem  eorum fortitudinem , 6c audiciam  ,  quia'tuc 
cum  maiori  ditHcultate  poterat  lord.inis  tranfiri. 
iz  Etomnesfu.  Illi  cnim  er#lit  Gentilcs.qui parcem  terra:  fi- 
liorum  Iltael  occupaucrant. 

Vcncrunc 


MORALITER. 

I  Hiqiioqiie  vencruntadDauid,&c.  Scquitur. 
t  Virajue manufundis faxa  iacient.dirigcn.fagittas.  Perfundibu 
larios ,  qui  cum  fonitu  magno  faxa  iaciunt  p  aducrfanos,  fi- 
gn'fic.intur  prxdicacorcs ,  qui  clamando  contra  vitia  dctcr- 
rcnt  pcccatorcs  .  Perfagittariosautcm  fignificantur  oran- 
tcs  dcuotc.talcs  cnim  orationes  funt  fagitita:  fpiritualcs  im- 
pugnationcm  dxmonum  rcpcllcntcs . 
5  Scd,& de  Guddi  transfigerunt.  Pcr  iflos  fignificantur ifli,qui 
funt  in  cxercitu  Chrifli  arinati  clypeo  paiicntixad  fuftincn 
dum  tribulationes,  S>c  hafla  conftantis  ad  arguendum  tyra- 
nos  p')tcntcs;  idco  fubditur. 

(>  I  atia  eorurn  quaftfacies,&c.  Prouer.28.a.  luflus  qttafi  lco  con- 

fidens 


fidens  abfjne  terrore  erit. 

7  Et velscrs qnafi  capres .  idcft ,  promptiftimi  ad  excquendii 
mandata  Chrifti . 

I  o  Ifiifunt,qui  iranfterunt  lordane.  Per  lordanc ,  qui  inccrpre- 
tur  riuus  iudicii  tignificatur  curfus  huius  mundi,  q. curncad 
morte,q  ctf  particularc  ludiciij  hominis  dc  quo  dicitur  Ecc 
3 8.C.  Memor  efto  iudicij  mei  ftc  enim  erit,  &  tmm.mHn  heri,  ir  tihi 
hodie.  Pcr  inundantia  aute  lordanis,  fignificatur  incremctu 
tnbulationis  .Pcritl-os  igiCqui  tranficruntlordanetempo- 
rc  inundationis,  figuratitucruncmartyrcsin  maximistnbu 
lationibus  paticntes,  &  quod  maius  eft'aliqui  corum  gaude- 
tes,A6t.5  .g.  Ib.tnt  ,Apoflni:  g.iudentes  d  contpe&u  conftUi,  quoniam 
digni  habitifiintpro  nominelefu  contumeliampati. 

t    Venerunt 


^ 


«rl  rnaut. 

pul.  n.f. 


\  UiUU«OI. 

1  i.R.g.  »*> 


B 


^Cof.v. 


io7y 

risnificat,vcl 
r.Jtiles  inqui 
bus  naturalts 
priidcnria  oc- 
ciditjdumctiW 
rum  Dci  at« 
trilHiunt  ido, 
/i$  cuangclij 
pradicnionc 
tiig-iicriit.Vn 
de  .  Immcos 
mcos  dtdttitit' 
kidjrfiitn  i  {,'  0, 
ni.dilperdilir, 

a    "PuTTOdc  Mjt 

nj^e.  Hiftili- 
cciicptcprin- 
cipc$,«j,dc  Ma 
nallc  vcncruc 
Iignificantpri 
nios  ccclcrKT 
dotlorcs  d  lu 
d^a  vcnictucs 
qiu  fcptilornii 
fpiritu  illulka 
ti  adiuuanc  na 
flrum  Dauid 
contr.i  latrun- 
ailos,iJi?rcti- 
cos  ,  vcl  fpiti-r 
tusmal:giios, 
a  nou  ccflant 
dc  ccclcfia  ra- 
pcrc,<SJCipti- 
uarc  quos  pof 
sut.vndc.  D'o 

OMleit       ^•.tlrtJ 

^ui  femfer  tnu- 
phatnoi  inCbri 
fio  lefn^ 
b  \A4uerf'f  U 
trunc.  ■{«  HIE- 
RONI.  Iddf, 
AmalcChitas  , 
q  pr.Tdatifunc 
vxorcs  cius,  ic 
coruni,  qui  cu 
cocr^nt. 


Glof.  ord.  &  Nicolai  de  Ly  ra,        1076 


gauerunc ,  qui  raorabantur  in  vallibus  ad  Oricntalemplagam, &Oc. 

cidentalcm  Vcncrunt  aut^,&  de  Beniamin ,  &  de  ludi  ad  prarlidiunu 
jnquomorabaturDauid  .  EgrefTifquc  d\  Dauid  obmamcis ,  &  ait:  si 
t  pacificcvcnillisadmc,vtauxilicminimihi  ,  cor  meumiunguurvo- 
bis  .  Siautemmridiamioimihipro  aduerfariis  meis  ,  cum  cgoiniqui- 
latcm  in  mambus  nonhabeam  ,  vidcat  Deu.sp.urumnortrorum.  ,  & 
t  iudicct .  Spiritus  vcro  induit  Abifni  principem  intcr  triginta  ,  & 
ait .  Tuifumus  .  o  Dauid  ,  &:  tccum  futuri  filii  lfai.Pax,paxtibi,  & 
pax  adiutoribus  tuis,  Te  cnim  adiuuat  Deustuus.  Sulccpit  ergocos 
*  Dauid ,  &  conftuuit  principes  turma: .  pnrro  dc  Manafletransfugcrunt 
adDauid,  quando  venicbantcum  phiiifthiim  aduerfusSaul ,  vcpugna- 
rct .  Et  non  t  dmiicauiccum  cis,quiainito  confilio  rcmilcrunteunu 
principcs  Philifthinorum,  dicentes  .  t  Pcriculo capitis  nolbi reuertc- 

»  ♦  a    f  APiiilulh.TlsrcminL.cuntibnjcontnSial. 

tur  ad  dominum  fuum  Saul  .  Quando  igitur  reuerliis  eftinSicelcg, 
transfugcruntadcumde  ManaflTo  ,  Ednas,SctIozabad.&Iedihcl,!vli- 
chacl ,  &  Ednas ,  &  lozabath ,  6^  Eliu ,  &  Salathi ,  principes  militum  in 

a    tQ3  valaucrjiii  Sicclc-g,Ct  vxoies  ciiii  cainmss  aUlujtcrum. 

t»  Manaflc  Hi  prarbuerunt  auxilium  Dauid  aduerfust  la'trunculos  .  Om- 
ncs  cnim  crant  vri  fortifllmi  ,  &faclifunt  principes  in  cxercitu,  feJ 
&pernn^ulosdies  venicbant  adDauid  adauxiliandumci,vfquedum^ 

'  fierct  grandis  numerus  quaG  exercitus  Dci .  Iltequoqueeft  numerus 
principLim  t  excrcitus  ,  qui  vcnerunt  ad  Dauid  cum  cffet  in  Hebron, 

d  vt  transfcrrent  rcgnum  Saul  ad  eumiuxta  v^rbum  domini  .  Filiiluda 
portantesclypcum,&ha(hm,fexmilia  odingenti,  expediri  ad  pia^lium. 
Dcfiliis  Simcon  virorum  fortilTimorum  ad  pugnandumfcptemmiliace- 

e  tum  •  Dc  filiis  Leui  quatuor  milia  fexctnti .  loiada  quoque  princeps  de 
(lirpc  Aaronj&cumeotriamiliafeptmgenti  .  Sadoc  ctiampuertegre- 

^  a    ^NiiinCiuiii  la^crJoii:in  fignili:jt,qui  in  domo  ratris  Sadoc,i<lc;l  Lcaitici  ordinari  llinr. 

gia:indolis,^do'mus  patriseiusprincipesvigintiduo  .  Dc  filiis  auterxL» 
Bcniamin  fratribiis  Saul  triamilia  .  Migaa  enimparseorumadhucic- 
qucbaturdomumsaul  ,  forrode  filijs  Ephraim,  viginti  milia  odin- 
genti  fortiffimi  robore,  viri  nominati  in  cognatic>nibus  fuis .  Et  ex  dimi- 
dia  partc  tribus  Manaffc ,  dccem  ,  &  o<tto  milia  ,  finguli  per  nomina  fua., 
f  vcncrunr,S<conftitueriintregeDauid.  De  filiisquoqjlflachar  viricruditi 


G         Exercitus  | 

Dct.  Qui  fcili-. 

j    ccc     cgrclliis 

clt  dc  Ac"y- 

pto ,  idcft,lcx- 

cccaiBilia,  lic 

cxpomint  Hc 

bra;i.  Scd  my- 

fiicc  incxcrci 

•    tu  noflri  l)a- 

^    uid     qiiocidio 

4  nuivicrus  fido 

5  liuin  cicfcic» 
doncc  com- 
pleatur,quiad 
vicam  pra:dc- 
ffinaci  func  x-» 
ccrnam. 

d  rt  transfer 
rent.  Qiiinfan- 
6ti  dodloresj 
inaxinie  dcfi^ 
dcrant,vc  vctc 
ris  Icgis  cuicus  . 

7    in  fpiricualcm,' 
intclligcntiain 
euangclij  tras 

^    tcratur,  &:  fiaiE 

^^  oinmanoua. 
e     Joiada  quo^  : 
tjue  princeps   dt 

jj  fiirpe.Aaro,etc., 
Hunc  tradiinq 
Hebra^i  fuiflTc 
Phinccs    filiii 

jj^  Elcizari  ,  ad 

j.  cuius  compa- 
racibnem   Sa- 

'^  docpucr  voc» 
cus  c^nqu.ira 
iEcacc,&:  mcri-i 
co  minor 


\ 


t 


14 


f    De  filiis  ^n 
que  Iffdihar^-pt 
riy&c.  Dod'. 
rcs  lcgisinr,. 
bu     "ifiiichar 
«^tLulIe 


w 


NICOLAVS    DE  LYRA. 

X  Vcnerunc aut,&c.  liii  entm  Biniamin  timentes  nc  Dauid adue- 
tum  eorum  haberrtfitifie3<ni,fi(ui  accidif  de  fa£io,  vt  pafet  in  liura, 
fe<jUcnti^roga  lerunt  illos  dc  trib  i  luda,  vrajfociarct  eos^vt  fic  D-iuid 
^  rriit  de  tribn  ItulJy-oi  r,-cipe}rtfecurius,rndCy&  illi  dc  tnbii  luda 
tfiieruut  proeisipfi  Dauid  de eornm  aducntu  dubitanii.vn  fubdiiur^ 
%  Spiricus vero. Idefl^aidafiu^& coniiantia lo,.iuendi,<iiua non a( 
tipiturpro  fpirttupropljetia. 

5  Indiiit  Abifai.  Jn  (iibrxo  hahetm  Amafai,  &  dicunt  HebrM», 
qubd  iflcfuit  ^mafu^vterqHe  tamen  fnit  uepos  D.tuid,  dc  duabus  ta- 
nun  fornrihm  eiuuvtdt^itmfut  2..I{:   1 7. 

4  Tccnimad.Dcus.  (j.d.rnerito  iujium  efi,quod  hominesteinuet, 
J  Sufccpiccrgocos  Dauid.  Confidens devcrbonepotis  fui. 

6  Porro dc Manallc .  "^oncjiuitelligendurntiitilditlivenircntad 
fmgnandum coniraS.iul,^  alios  fitios  ffraelyicdiHotempore  vcnerut 
ad  Dauid  yfciUcct  aiqManuilHm  pofi^iuando  de  illa  via  Dauid  rcucr- 
fuifitit  in  Siceleg,vt  h.ibe'urin  luera . 

7  Hl  prxbucrUPr  a'IX.I),l(iid  adll.y  riuceudrrant Sici.lcz,& po- 

M  C)  R  A  L  1   1   E  R.  ' 

I  yen^unt  antpn .  luda  cp'iccpsintciprccacur,&  Ccniamiii 
fliusdcxtrx.  Pcrh(^ccr2o,qu6d  vcnicntcsad  D.uiid  dclu- 
da,&;  dc  Pcniamin  linnil  ccmbmantur ,  liginfic.uur ,  q,  illi, 

?ui  peccata  fua  purc  fidclitcrquc  confitcncur  ,ad  clcxtciam 
.hrifl}  in  finali  ludicia  fiatucntur ,  Matc.  z  j.  Statuet  ouesd 
dextrii,(^ii>[Hli(iKct<ir.r''tr)iiebene.pa.tti.pcrcipitepa.vobisre.etc. 
6  TorrodeMantiljc.  Man.ifrc.^obliuioiiitcrprctacur,)dcopcr 
iflos 6c  Manaflc  fu;niHc:int'paupcrcs  rcligsoa ,  qui  propcer 
Chrifiupi  icniporalia  dimittcnccs  ca  darc  dcbent  tibliuioni 
&  anhdarcadpr^miaparadiii^vtcum  Apoflolodicancil- 
Jud  Phil.jC  ilstctrciunt  Miufuns^dnntctior^cxtendens  ine- 
ipfum.  Etdc  lifis  fubdicur. 

J  Hiprabw:run:,&(.  Pcrquos  fiPnificanturhxrctici.quioc- 
cultc  limpliccs  Chrifti.inos  decipiuntad  crrorcm  fuu  jicra- 
hcni«  j<J<:  toflcra  U^qs  la«iuiculospbcntauxibu  Djuid  pay 


puluni  capliU:im dtixsrant^vt h.ibclHr  i.l^^.jo. 
8  Sed,\: per lingulos,  Maximepoii  mo.tcm  Smdis, 
p  V  fq  uc  d  1.1  m  fi  crct  grand  is.  Hoc  aicitnr  ad  denotandnm  venicn 
tiiim r,iuttitnd'Hm,quia de Dco diciiur lob  t$.a.  Nunquid cft nu- 
mcrus  miiitumcmsj 

jo  Iflc  quoquc.  Hie  confcqnenter  ponuntMt  adiutores  Dauld in  re 
gni  adcptionc^&  patct  liter^paucn  exceptis, 
1 1  Filij  luda  porcantes.,7^o«  eU  mtrindumft  ic  ali.:uibus  tribub* 
aiiisin  fcq:4entibus poiitttr  rtiaior numerus  vei-ientium  ad Duuidin 
liebron  ,  vthabetur  in  litcra,'inia  tfnteijuarn  Dauid  vcmret  inHibro, 
maior  pars cribus  Jndx  adh.efetat  ipfiDanid. 
11  loiadaqiioque.  Dxitlnc gloffa  Hebratca  ,  quodifle  fuit  paier 
Banai.i^quifupra nomiiatas efi intcr  fortei  Dauid. 
i  j  S.idoccciam  puer.  Iflud  additttr  ad  reddendim  Y.t;ionetn,qua- 
renomtf:.itwr  intcr  principes,'icet  efi.t  iuuenis. 
14  Dc  filus  quoqiie  lilkhar.  Erant  enim  idi  flndiofiin  lcgr,  & 
fciebant  npimf  corfulcre  qnid  ,  &quando  ejfct  atiqutd  a^cndtfm, 
proptcrhoc  fequittn.  1  Oninis 

pcrcs  rcligiofipro  fakice  fidclium  Iaboranccs,i  .Connch.i.b. 
E>ei  adtuious  fui,,us. 

t  Dc filiis  Leui.  TribusLcuiticAad  minificriiimmbernacuji 
fiiic  dcputaca ,  p^  quod  pcr  illos  dc  m\>\.\  Lcin  I:gnilicanc'i3- 
lnci,&:  clerici  deuoci,  q.  fiincad  miniltcnu  ecclctix  dL-pntaci, 
t  Vorradc fitiis Ephraiitt.  Incclligi  poiruncdiuircs,&:c.  Ephra- 
im  inccrprecacurfcrcibs ,  propccr  quod  pcr  filios  E{)hraim 
incctligi  polfuncdiu!Ccs,&:  pocciiccs  hmus  Icculi  ,qui  camen 
ad  oDcra  mifcricordi^libcr;ilcs  func  atqucipronipci,propccr 
quod  lii.uc  fcrcilcs  func  in  bon:sforcunje,  lic  fcrcjliccrrcci- 
piiinc  bona  gratiiC,6«:  gloricE,Macch.  5a.>Be<?n  trufericordestqna 
niam  ip/i  mijeiicorJiam  CDhfcqHcmer , 

14  Dcfiliisqtioqiielffachar.  Wachar  inEcrprctacurmerces,io 
pcriflos  fignificancur  do.^orcs  ccclcfia;  docenccsfideliccr 
infpemcrccdisa:ccrnx,i.Cor.j.c.  l^nufquifqnemerc^dem acci 
fietfccm.aumUbormfmm.  yndc  fubditm', 

t    ^' 


\ 


1077        IParalipomenon.  Cap.XIlI.     1078 


tradunt 


fingula  teni- 


Im. 


fiiiire 
qiii 

pcra  ccremonia- 
nim  cbferua/ida 
dcccbat;  iV  quid 
faccrc     dibcrcr 
lf'ael  prxfcribc- 
bant.  Hidodo- 
rcs  HccIcIkc  li- 
gnificar^quvTruni 
prarccptisfubdici 
obtemperanr. 
^THHO.  Eos 
in     admiratione 
habtiit     propccr 
**  fapictiam,  vtqui 
idoncieffcnt  ,  bc 
folcrtes  ad  vidcn 
dum,  quidficagc 
duni,&;  pr.xuide- 
^dum,  non  ,f'phe- 
ticc ,  fed  l.ipicn- 
ter,futura,&ad 
doccndum  con- 
ducibilia. 

a  f^ii^inri 


quinoucrat fin^ula tepora  adpra^cipicnduqdfaceredebcrctirrael  t  f^f  '^"ju^&c.^po ^f^'^*^ . 

pnncipes  ducenti.t  Omnis autem  reliqua  tnbus  eotu  coniiljum  le-   .  \\c_\  viri  ad noffru  -a^ ?«"?»&■ 

quebatur.Porro  de  ZabuIon,qui  egrediebantur  ad  prccliu  >  &  Ilabac  J^amd  coueniut, 

in  acie in ftrudi  armis  beliicis^quinquaginta  miliatvener ur  in  auxi  ^p[,hncu"^&a'^  tXiirponcn- 

lium  non  in  corde duplici.Et  de  Ncphtli.iJi  principcs  millc ,  &  cum  \  li!  rii  cx  lud^is,^:  ^n  *'"  """ 

eisinftrudliclypeoj&hallatric^intaj&f^Tt^^milia.  DcDan  et  prrc-  +  5^-''^^"'  vno  cor-  5°'  *' 

•I  r  ■     ■       ■      O.  -^-      r  ■  i       KC  J-  "<^  ,  &  pari  VOtO   Hcb.  provene 

paratiadpra:lium  vigmtiodto  milia  lexcenti.  Etde  Aleregredien-  f  cvrrances   vtfiat  runr.vtadcm 


tes  ad  pugiia,,&.'in  acieprouocantes  quadraginta  milia.Trans  lor 
dane  aute  de  filiis  Rube,(Scde  Gad,  &  diraidia  parte  tiib.  ManafTc, 

1^rr.Tdifti,(cilicet. 

=>  inftrucfti  armis  bellicisccntu  viginti  milia.  Omnes  ifli  bellatores,& 
texpcditi  ad  pugnadum  corde perfcdo  vencrucin  Hebron,vt  con- 
lliiuerentrege  Dauid  fuper  vniuerfum  Ifracl .  Sed  &  omnes  reliqui 
exlfrael  vno  corde  erar,vt  rex  ficret  Dauid  Fueruntqj  ibi  apud  Da 
uid  rnbus  diebus  comedetcs,  &  bibetes.Prarparauerat  enim  eis  fra- 
trcs  fui .  Sed  &  qui  t  iuxta  cos  erant  vfque  ad  Iflachar ,  &  Zabu lon  ,  & 
Nephthali  afTercbant  panes  in  afinis ,  &  camclis,&  mulis,&  bobus 
ad  vefcendum:farinam ,  palathas,vuam  pafram,vinum,oleum,bo- 
ues,arietes,adomnemcopiam.  Gaudiumquippeeratinlfrael. 
DETy  R  A 


Dauid,&ipfi  '^''■P°""^"!  . 


rcx 

fint  regnu  Chf  i 
b  Tribus  diebus . 
Omni  tcporc,  f 
fidcm  tnnitatis 
tcnentes  ,  6C  qui 
primi  doftorcs , 
id  cfl,  Apoftoli  E 
cx  diuina  (criptu 
ra  aJimenta  prx- 
paraucrant,acci- 
pictes ,  iV  omniu 
bonorum  largi- 
tionigratias  agc- 
tcs. 

CAP. 


&  non  £Ao . 


NlCOLAVS 
i  Omnis  autcm  rc.  ^(■i  cxicr^  tribus  eorii  cojdiis  ax:qr4itfceLit. 
a  OmuLS  ilii  viri,&c.  <^ia antc fuerat inwiClus rexfupcr iribiim 
luda  t.:ntum,  vt  hnbe.ny  z.i\cg.2.. 
3   Scd&omnesr  cliqui.  Hoc eiiy&- illi,qui no  yenerut  in  Hebrov, 

'  M~0  II  A  L  I  T  E  R. 

t  i^;;«o«fr«ftf,Noui,fci!icet,  &:vcteristeftamentj.  &: 
.A  t  prxcipicndiivi.  i  .populus  Chriftianus,qui  iccudum  vcr- 
badodorum  ccclef ix  dcbct  rcgcre  morcs  ilios,  &:  acb.is. 
f  To-rrodc  zabulon  .  qui  inccrpiccaturpulchiitudinis  habita- 
Lqulum,propterquodpcriftosfi2,nifiGanturilli,  quifuntfol- 
ZK.I  fcruare  nninditiam  cordis  ^(Sc  corpons,  vt  Dco  parcnt 
ibitacLilum  fua:  mcntis,quia  fcribicur  Sap.i.a.  In  mdimlam 
kimam  -ann  inuoibitfapienda,  fciliccc  increata,  nech.tbiiabitin 
trpore  fubdito  peccatis . 

Etde^ephibMi.  Quiintcrprctatur  dilatiomca,iopcr  iftos 
inificanfhominescharitatiui^quorucorda  funtad  Dcum 
:proximuni  dilatata,2.Cor.6.c.  0$  noclrwn patet ad vos o  Co- 
'mth.cornjflrumd.latatumeji.  Ec  fcquiiur.  D.latjminij&vos. 
•f  DeDan  etiam ,  6^c.  Dan  intcrprctat^iudicium,  io  per  iftos 

flgnifican* 


/ea  in  ciw.caituus  alusrentanjcranr/^tjidcrabant  promononem  Dan 
.adregniiin. 

4  Pra:parauerant  enim cis,&:c.  Hoc emm  fubditurad oflenden- 
dum  q'ia  itji  i.z.ica  multittido  venicns  ad  Dauid  in  Hebron  habuit  W- 
fiuaLa  iribns  diebus. 


lignificancur  boni  indiccs  in  iudicado  vcritatcm,&  cxeqae- 
do  conIiaiucs,idco  dicuntur parati  ad  pra;IiUm  contra  ven-     ' 
tatis,&;iuftici<Eturbatoies  . 

t  Dc.Af.rcgrcdienies,6-c.  Aferinterpretaf'  bcatitudo,j)pter 
quod  pcr  iff os  fignificantur  ilii ,  qui  falihm  bcatitudine  hui» 
fecuh  rcfpuunc,  &  vera  bcatitudine  totis  vinbus  pcupii^ut, 
n|? quod  ad  piignandum  contra  vitia  virilitcr  fcopponunt! 

t  Trans lordMcmautcm defiliis l{uben.Kuhcnviiioms^\m$in 
terprctatur,  &  Gad  fcliciccr,|?p  quod  ifli  duo  fimul  iun<^run- 
tur.  Nam  pcr  Rubenitas  figmficantur  exccllcntes  in  conte- 
platione  diuinorum,  &;  ifii  iam  in  pr^fenti  fcruiunt fcliciter 
dcguflando  fuauiter  bonorum  dulcedincm  fupernorum,di  Pral.jf.k  \ 
centc  Pfal.  Gnflute,&  -fidercquoniamfuauis  efl  dominus,iiJrc.Om 
nes  autcm  ifii  prxdidti  funt  dccxercitu,<S<:  focictatc  veri  Da 
uidlefu  Chnfli. 


CAP. 


C..\P.     XllL 

a  T  l^itauieyt. Apo 

X  flols, Euagcli 

flis,qu!  fidcmincar- 

nationis  a  ludxisad 

rt>ii!tcm  g<  ntiu  ttal- 

Itulerunt.Hoccfi  c- 

I  nim  dc  coilc  Caria- 

|thiarim,qefiin  lu- 

■da,&:  interprctaair 

duiias  fyUiarum,  ad 

fcarce  clomini  ciaf- 

[fciTc,dcemincncia, 

fciliccc    (cnpcuraru 

I  apud  ludaros  polita, 

vbi  vnibraiicmoro 

fafigufaru  abundat, 

|ad  inccHcduGcnci- 

lispopulijvbi  iiinda 

tui  ccclcfiafidcdo- 


XIII. 


C  A  P. 

TDifpofuit.  t;Chti(lu!. 

Nijt  autem  confiliurrL.  Dauid  cumtribu- 

nis,&  centurionibus ,  &  vniuerfis  princi- 

pibu.s,&aitadomnem  coetum  Ifrael :  Si 

placccvobis,  &adomino  Deo  nortro  c- 

grediet  fermo  que  loquor,  t  mittamus  ad 

frarres  nollros  rcliquos  in  vniueifas  rc- 

gioncs  Ifrael ,  &  ad  faccrdotes,  &:  Leuitas 

qui  habitant  in  fuburbanis  vrbium,  vt  congrcgenturadnos, 

^  &  reducamus  arcam  Dei  nolhi  ad  nos  .  Non  enim  requifiui- 

mus  eam  in  diebusSauI .   Etrcfpondit]vniuerfa  multitudo,vt 

itafieret .  placuerat  enimfermo  omnipopulo  .  Congregauic 

'  crgo  Dauid  cundumlfrael,  a  t  Sihor>€gypti  ,  vfquo  dum 

^  ingrediarisEmath,  vtadduceretarcamDeidc  Cariathiarinu  . 


tdifpergnmiis 
vt  mijtamiie 
hur,&iliuc. 


quilaccbac,  populus 

illc  apcrire  non  po- 

tuit,ficut  nuc  reuela 

tusefl:Apofiolis,& 

prophetis ,  gentes,f 

cllc  cohxrcdcs  ,  &C 

coparcicipes  jpmif- 

lionis  domini. 

c  .Aiihor.  Sihorflu 

uius  Aegypti  cfl,qui 

a  Nilo,  vt  tcrunc  dc- 

riuat^^^iJ^interprcta-  p 

turfirmamctum  no 

uum,&turbidu.  vn- 

de.  Qjtidnunctibivis  lerem.i.-d. 

?  via  .yie^ypti,  vt  hibas 

aquam  turbidam  f" 

d  Cariailnarim ,    Ci- 

uicas  Damafci ,  qux  tTheman. 

inAmos|-  Ematha-  Amwsi.d. 

bal,idLll,Emath  ma 


ibant: 


minipcrduccrc. 

b    "iN^on  e/»>«.  C^ia  intcrprctatur  vct.ccfi.  ipiritualc  fcnfum,       gna,q  nuncEpiphanianuncupatur.PerSihoraijtj^^Emath 

Qui  4^  totam 


N  ICOLAVS 
CAP. 


DE  LYR''A. 
XIJL 


1  'X'H\]tl\\lCvn.'Poflquamdtfcripta  eflipfiusDauidinHn£lio,hic 
JL  confequenter  dcfcr.bitur  fui  rtgiminis  dijpofitio,q  qurde  cfl  opti 
Tna.  qn  incipit  a  diuinis,quia  qn  rex,  qui  in  temporalibus  tfl  Dei  vica- 
ruis  bcnefe  habet  erga  Dcum,  Dius  in  agcndis  dirigit  eum.  ergo  prinio 
dcfcnbitut  dcuotio  Dauid  er<ia  Dcum  in  arctt,  veneratione  .fecmdii  in 
tepliadificatiorie  c.iy.tertwin cultusdiuini ampliatione,c.2j.&  in- 

^"         ~  W6  vCKT. 


teriflaponuntur  illa,qus  pertinct  ad  bonitaiefui  rcgiminis.Circa  pn- 
mum  arcA  depqrtatio  inchoatur ,  &fecundo  intenufta  cofummatur» 
c.  1  yCircaprimu.primo  defcribiturreutrentia  Dauid  in  diuinis.feai- 
do  cius pruitmia  in  humanis  c.  1 4.  I{tuerentia  vcro  Dauidin  diuinis 
oflendititr  in  reuerentt  deportatione  arcA  teflamenti,  q  quide  deporta- 
tioprimo  imipitur.fecundoff  impedimentum  fupcrueuiens  interrum- 
pitur,ibi. Cun-i  autem  pci  ucnilfcnt.  Sententia  autem  huius  c.pa- 
tet  ex di&is,x.lib.l{eg.6.cap.h6c  excepto .  _  ^   Ciim 


1  Ifiiit  auttm  confiliunt.  Expofltio  myfiica  huius  cap.pofita  cft  2.  Rcgum  6. 


I  Mific 


GIorordi.&NicoIai  dcLyra-         1080 


A 

Ie/ti.t).4. 


ttnm.xtS, 
tAU» 


B 

P6Lf.c 

».ltrt.4.k 


Aft.  tj.g. 


ftMlem  f. 


Oal.H.e. 

c 


1079 

cotamterramprominionis  compi chcdit.  PcrSihorriuu  f. 

vcltorrctcm.lignificat  Acgvptiaulhalc  puic  .  Pcr  Emath 

vcro  Scptciitrionalc  .  CaCah.  qnc .ilibi  Cariathnhaal ciuitas 

fjlnuim.vrta  dc  vrb«b.(ial-»;ion:ta'nim  in  tribu  luda  in  nono 

miliarioab  Hclia  cuntibus  Diofpolun,dc  qua  fuic  Vrias  pro 

phcra  ,qucm  jntcrfc-  r     i       i        n         r^    •    \  • 

c»t  loachimin  icru-  a  Et  afccndit  DauiJ,&omnis  vir  irracl  ad  collcm  Cariatnia- 

rn^uam 'F!h!il'q^^^^^      ^'"^ '  9"»  "-^ '"  ^"^* » ^^  '*^'''''^   '"'^*'  •'^'^^"'  '^''"''"^  ^^'^'""^ 
qiieS(>l>aian.athii.      fupcr  chcriibim,  t  vbiinuocatum  eft  nomcneius.Impofue- 

runttj;  arcamDciruperplauftrum  nouum  dc  domo  Abina- 
dab.tOzaautcm  &fratrcsciusminnbantplauftru.  lorroDa- 
uid&vniuerfus  Uraclludebant  coram  Dco  omni  virtute,& 
in  caticis,& in  cyiharis ,  & pfalteri js ,  &  tympanis,  & cymba- 

1  lln  i«o>m  KJthot  rr»  ci.io  Aquila  intcrpiniiur  arram  pin.,iMtJin.Clndon.autein  inieri.r«utur 
<l»Ve»«'''  •'""'"  *»«  '°*"*  "*"  <*'^'""  ''•  '"""■  •-""  i'>P«"n  "'""  utbeiii  Hai. 

b  li.s,&iubis.  Cumautcpcrueniflcnt  ad  arcam  Chidon>tctcn- 
ditOzamanumfuam,  Vt  lliftcntarctarcam.  Bosquippc  lafci- 
uienspaululum  inclinaucrat  eam.Iratus  cft  itaquc  dominus 
contraOtamj&percuffiteum, coquod  tetigiffet  arcam,  & 
mortuus  cft  ibi  coram  domino.Contriftatusque  cft  Dauid ,  eo 
c  quod  diuififl'ctdominusOzam,vocauitq;locumillum,diuiiio 
^  Ozxvfqucinprxfentcm  dicm  ,  &timuit  Dauid  Dcum  tunc 
temporis,diccns:  Quomodo  pofllim  ad  mcintroduccrc  arcam 
Dci?&  ob  hanc  caufam  cam  non  adduxit  ad  fc ,  hoc  eft  in  ciui 
tatcm  Dauid,fed  aucrtit  in  domu  Obededom  Gcthxi:  Manfit 

a  tF^de.fpe.fc  charitate  . 

^  creo  arca  Dci  in  domo  Obededom  tribus  mcnfibus,&:  bcnedi 
xir  dominus  d  omui  cius,&:  omnibus  qu?  habcbat. 

re,   vtrumque  pcr- 

dit  Occifo  fnccrdotCjdiucrrit  Dauid  arca  dfii  in  domo  Obe 
dcdo  Gcth2i,cj.i  rcfpuctib  Iiidxis  vcrbu  Dci,  Apoftolicon 
ucrli  sut  ad  cctcs.\''ri  &  locus  arcx  Nachor,  q  gctifi  pp.ira- 
tionc  dcmortrrt  pcuflo  Oza  dr,  quia  rclicto  illo  falus  gcnti 
hu$  fada  cft.Obcdcdo  g.  intcrprctntur  fcruicns  homo,popu 
lCi Gcnrilcflgniticat,dc qiio  djcicur-Po/>'«/My </({■>» non co^no- 
uifir.nihi.  Abicftio quoquc  lud^orii,  qunfl  pcrcuflio Oxx 
pmitritur  Cic  Hnpia  tr.c  de  cotraiiifiiowbni  p.  Gcth,  qui  inccr- 
prctat^torcuKir^cruccm  iignac,  in  quA  vitis  vcra calcata cft 
&:  cxprcHa. Vri  gcnruim  populus  pocdf  dici  Gcthxus,  tan- 
(\\i3.dicXi.Mihi abfii gloriurittifi  m  cruce dommrnoftn  lcfuChriiii 

Eo 


nindicitur.fjcutru- 
pcrius  oiicnditur . 
a  OniJiii  ><r .  nie^s 
nobilior  .  Numcrus 
auccm  horuni  vin^ru 
in  Rcpum  comprc- 
licnfus  d!,  vbtlcgi- 
tur  .Coagre^anit  .:uttm 
Duuid  ouintt  tUitoi  tx 
IfrdtltriiiiUamiUia  . 
b  fjwfi  antem  pnuc- 
niffti$tyO-c.  VcntiJ  cft 
adaream  Chidonj. 
clypcum,quia  incc- 
clctia  ccrta  cll  Dci 
protcdlio ,  vndc  De- 
mine>t  fiMtobons  >0- 
iMHtatit  tuM,  curoH.ifH 

•ox.Vbi  faccrdosin- 
cautius  arca  tan^cns 
adcmino  pcrcutiiis 
tdiierm.  cft,fic&:  populus  lu 
dxorii  qui  ucntibus 
inuidct,  &:  Jiim )( gc 
vult  cua"clio  mifcc- 


c  £o<7«(»rf (//«;/»/«  iow;««fOx.<»m.TradutHcbra:i,Abinadab  1 
ficcrdorc  iufTlifc  hli|S  fuis  0/.a  U  Haio,vc  pnrcarcnt  arcam  »'r, 
humerisfccundu  pra-c^ptri  lcgis.Scd  quia  no  portaucrunc,  ^ 
jicc  Ca.ithitisporcada  dcdcruc,pcrciifludns  Oza,&:  diuilic    • 
.;<  Hic.om.Fuic  pcccacum  in  non  porcando,  in  fulhncndo 

arca  lam  pccna  pcc- 

cp.ci . 

d     D/«;//o,0^<.Tr.i- 

ditur  quod  aruiHcc 

brachiumcius&:  hu 

mcrus,vbiarcado- 

niini  poriand.i  crat, 

i!dinilliUsloco,diui 

lioquxdafHda  cft. 

ifi    Thcod.  Oza 

punicus  tuitcumcf- 

fct  Lcuita,non  faccr 

dos,  quoniamaufus 

iitadcam  appropin 

quarc.  Hraccnimfo 

lum  faccrdocii  cam  - 

tcrrc  hunicns.Poft-  ' 

quam  autcm  times 

D.iuid  non  auius  cft  i 

e.im  in  domum  fua 

adduccre,  fcd  c.i  i\z 

tuit  in  domo  Obc- 

dcdomGcthxi  ,  oj 

ftcndcns  Dcusfcno 

noilc    dit?bccncian\ 

HVaclita: ,  &;  alicni-' 

gcn^,fcd  folam  ho- 

norarc  pictatem  Ef- 

fccic  cnim  vcdoiuus 

alicnigcn^  abiidarct 

oc  gcnus  bndicboni 

bus.Hos  foccs  D.mid  cofpicac',!  rcgia  arci  rurfus  craftulit . 

c  In  domo ObedediJin.  quia  S>c ipfc  L  nr.ca.Cosmca  aucc  caufa  * 

proquaOzapcrciiiruseft ,  iuTic  Dauidarcam  porcari  pro- 

piijs  Lcuicarum  huineris,  ficucpaccL  in  fcqucnci.Notadurri 

quantumdcli;i^tiil  qui  corpus  domini  indignc  accipit ,  ll 

dcuocus  iaccrdos  inccnjc,  qui  arcim  dominici  figuram  cor 

poris  ininori  quamdcbuiC  vencracionccorripuic  . 

Alicgor.auccm  D.:uid  Chriftum,  arca  ccclcfiamfi^inifi-  ^^- 
car,quam  vulc  Chrilius  ui  ciuiCHCcin  iuam  adducere.VndL. ,, 
l^oii  fum  rtiiff.tt  nifi  ad  oucs  qy.cpcrii.rMnt domus  ifrael.Rz  alibi.C.«  Jj  j, 
cilas  expane  contigil  in  lfraelyC~c.  ^ 


t 


NICOLAVS     DL     LYKA.  AiifHodd:cendumcji,<jiiodUlcLotHseratbinomihs.,ycliQmintts  lo(i, 

I  Curn  aucem  pcrucnillcnc.  z.^eg.tf  .di.  Ad  arcam  Nachor       <2r  /«c  ponitnr  hic  vnum  nomen^iHd  -pcro  2.^.6.cap. 


ad 


Kabkaaiu. 


CAP.     XIIII. 

Mlfrt  qu^iie  Hi- 
rdw.Scquicur. 
a    .Au(pit  ijunq;  Da- 
uid  i&c.  Mulcx  vxo- 
res  Dauid  ,  multas 
gctes  fignificat,  quat 
pcrfidcmChriftico 
iHilantur.  Cocubinx 
n^cticoru  ccclefias 
qu^Chrifiianinomi 
nistiniIogIori.intur. 
Scd  quia  proptcr  car 
nalia  lucra  Chrifhim 
fcquuntur,  non  con- 
iugcs  ,  fcd  cocubina: 
dicunir.  Nunc- rcgcs       ',•  'i     i* 
fi  plurcs,    habcant  ^  Eliphalct 
vxorcs  crimc  cft,  qa      Dauid  in  re^cm 
figu-  ° 

NH-OLAVS  J.).L  LY"irA 


HL,ui.vLraiilicrunc. 


C  A  P.     XIIII. 

.  Tr,  ry-  T'      •  •         J        b     ^iidicntesautem .  . 

t  Ilit  quoque  Hiram  rcx  Tyn  nuntios  ad  i  oiffim.-ica  cuangc-  ^ 
^     ^    "   "  '■       "        •'"  lij  gracia,  &:rcgno 

Chriftivbiq-,  prxdi- 
catogcncesvndiquc  ^ 
furrcxcrunc  contra- 
diccnccs   cuangclio 
pacis . 
Ji     Hieronvmus.  " 


i 


Dauid ,  &  ligna  ccdrina  &  artifices  pa 
rietu  lignoruq;  vt  ardificaret  ci  domum. 
Cognouitq,  Djuid  * ,  quod  cofirmaffet 
cumdominus  inregcmfupcr  ilracl,  & 
fublcuatumeftrcgnum  fuumfuper  po        ^^    Mieronvmuv  v 
a   pulumciuslfracl.  Acccpitquoq;Dauid  t  Tradiic  Philiith.co$ '^ 
alias  vxorcs  in  Icrufalem,<Tcnuitque  filios  &  filias.  Et  hxc  no-     '^^^1^"," habuific,au 

••/-.,^-.  ,.  in  lofhrvmiS  nomi- 

minaeorum  qui  natifunt  in  Icrufalcm,  Samua,  &  Sobab, 
Nathan,&  SalomOn,kbahar,&Elifua,  &Eliphalet,  No- 
gaquoquc,&:Naphcg,&l.iphia,Eliiama,  &Baalida,  &      cr.nc.o.nru,-....* 
^'  Audientcs  autcm  Philifthijm  quod  vndus  cflfcc  -f-  .^duerfo  Dauid  vcnic 

;cm  fupcr  vniucrfum  Ifracl ,  afccnderunt  omncs      >"  quorum  ^^pitib. 


in  lachrymis  homi- 
num  Lcrificiupar.V! 
bncur.  Huicillimo- 
rcfuo  lachrvmisla- 
crificsb.nnc.Ecciscx 


4 


lam 


C  A  P.     X 1 1 1  I. 


DtniC*. 


,   .^    _,,•  ."     ~      jr    7-' ^•'"<"'<-''i"fT/;i/7.)r«M,i/7/'.Audicntc,sauicm  i:^  •"^rnmtii/Ji.uujt 

M  "'5,^"^^Mi'<^^  WC cofcrfuacY  dcfcubit  prudentia  iMmd in        ad  rc^oi  fu!  firm.mientum.vt  pitct.Sentcntia  atit  bnius cap.patet ex 
Lyi.aicd,uciprimotnmu!tipUcationeamicoru,lccudoindebcl-       dia.t  z.l^r.i.vf.HeadfincmiUiutca.hec cxcepto&c. 


latiO' 

M  O  R  A  L  1    f  L  R.  ' 

l  Uifttamkjue.  Lxpolitio  mvliica  huius  ca.pofitacft  a.Rcg. 
l.vfquc  ibi  .  ^ 

f  .yfciepitrjurqi.  VcT  DdUid  fignificatuv  Chrinus,vtdiau  cft 
ircqiicntcr.Pcr  pnni.is  cius  vxorcs  intcllmi  poflimc  lvn.igo 
ga&:  ccclcliaprouidiuidifp  lynagoga.  Ciuarquidc  ccclc- 

tia 


N^ 

li.i  !n  .illcgorico fcn fu  Icrufilc  nominacur.Igicurpcrvxo- 
rcs-  quas  acccpic  Dauid  in  Icrulblcm  pcrfonc^dcuocc  figni- 
ficancur,qu;c in  ccclclia  pcr  oblcruancia calficacis  vcl inrc- 
gritatcm  fidci,C.;hrifto  dcfponlanturjZ.Cor.i  i.OfJ^o»*/'  vot 
vni  vifo  >irgineni  cafiame.xhibere Clntfio. 
t  ^udientenH.  HuiuscxpofKiomyft'capoficac3.Rcg.5'C' 

Fecit 


io8i        IParalipomcnon.  Cap.XV.     108 


^  iam  furor  domint  fa:uicbac  quando  ad  cos  vcncum  ef{:Io  ci- 
A  mueranc  gcnccs  Dauid  propcer  idolum  deftiuctum,cui  hu- 
ni.inis  hchrymis  facnficabacur. 

a  It  cccumimpyronrr:^  In  Hcbixo  vcro,  flentiim, i.idolorum 
vcnire iubec ,  in  quibus  coafidebanc,quiaad  iiccumxcer- 


num  ducunc 
Cum  audieritis  , 
inquic,  fonitum 
gyadieriiis  in  c.i- 
curr.ine  flcnuur:!. 
idcft.cumau- 
dicris  ab  ange 
lis  Paganorum 
idohi  dcRrin", 
in  quibus  Ctt 
omnis  forcicu- 
docorum,ci!C 
inibispraliuni 
quia  dominus 
anre  ce  percu- 
cicccaliraPhi- 
lifihmoru .  In- 
uifibilis  Dcus, 
qui  iti  maiclla 
te  fua  przemi- 
nec  vniuerfis, 
pcr  inuifibiiia 
przrfencia  fua 
oftendic.  vndc 
InHiftbilia  ipfius 
a  crca- 


TNon  fidci  deaotion  -.rcd  dolo  n«>-]iiitiK,ideo  non  meraerimt  v;ri;rc',  qui.i  lcilicf  t  noluerunt  crcdere. 
i>    f  bcneflci)  fui  miinara  otie'.'.dci;s,lcd  qni  uigrjtus  fiiit  rai>rierii.  ijlii  acquiiiuit. 


^      b 


i  creatura  mundi  per  ea,qux  fiBa  fwit^intcUc^la con{j>'icii'ntHr.  In-  D 
nuicur,quoq;fidclib.vcaux'iliu  Dciquxrancinomnib.  &fP 
fiGere(eincerraminec6fid.inr,cumdomini  aduiScij  fib.  ad- 
cffe  fcncimc .  Cucumina  vcro  pyroruin  lifinificacalcicudinc 
fani^lorum.Dac  Deus  fignum  doitoribus  fandHs  ad  pdican- 

dummi(ris,vc 
^  •     -       ,       n   bi     •  •         fcquancur,fci- 

vtquicrerenteum .  (viioacumaudiflecD.und,egrelluse[toDuiamcis. 
Porro  philidhijm  venietes difFufi  funt  in  valle  R iphaim .  Confuluitque 
Dauiddominum,diccns  .  Siafcendam  ad  Phili{t:ha:os,&fitradeseos 
ia  manu  mea  ?  Etdixitei  dominus  .  Arccndb,  &tradam  eos  in  manu 
tua .  Cumquc  ilh  afccndiflenc  in  BaalphHrjrini,  perculTit  eos  ibi  Dauid, 

a    ^Cum  lidrlcs  fibi  p«  e!eft:onjm  gratis  conraii.\it,St  iufideles  e.vpulit  . 

&  dixit .  Diuilk  Dcus  inimicos  mcos  pcr  manum  mcam  ,  ficutdiui 
duntur  aqua:  .  Et  idcirco  vocacum  eft  nomcn  loci  illius  Baalpharafim. 
Dercliqucruntque ibi deos fuos qaos Dauid  iuflit cxuri .  Alia  etiam  vi- 
ce  Philiflhiim  irruerunc ,  &  ditfuii  fiiac  in  vallc  .  Coniuluicque  rurfunrij 
Dauid  Deum  ,  &:  dixic  ei  Deus .  Nun  afcendas  poll  cos,t  recedc  ab  eis, 
&  vcaies  conrra  illos  cx  aduerlo  pyrorum  .  Cumque  audieris  fbnicunij 
gradientismcacuminepyrorum,tuncegredierisadbellum.  Egrefllis 
eftenimDcusance  te],  vtpercutiat  cafl:raPhiIi{thiinij.   FecitcrgoDa- 

tChriftus.  "  3.    ^PJtcr.     b  Da:monu:n,ve!  muiidiprincipatum.     *    f  Collis.Vul  fublimitas. 

uid  ficut  pnTcepcrat  eiDeus,&  percufficcaflraPhilift:hinorumde,Ga'- 

a    Scpciiielus,veldiuilijnc:n.  b    TDedit  illi  noiiie^,r|aod  e;i  iuper  omne  noinen. 

baon  vfqueGazcra  .  Diuulgatumque  cltnomcn  Dauidinvniuerfisrc- 
gionibus,&  domimis  dedit  pauorcm  eiusiupcromnesgcntes. 

parcefignofibia  Deodaco  inuaderec  ipfum.,-vchabecur2. 
Re.j.  i  £>i;iW^;ff«»j^zfe  fil  ?;o.£)a'.  proprcr  dupiiccm  viftoria 
prxdiclani.  3  Et  domin  is  dedu^-i; c.  (^ix  cmnt  in  circu i-nicit 
rcgni  fui,  ica  quod  nulius  audebar  regnum  faum  mokf^arc. 

CAP. 


liccC,deuocio' 
nis  minifteria, 
Quos  fpiricus 
findus  dirigic 
prcTmonendo. 
b  Dc  Gabion 
vfqitf  GjxS''^  ' 
Pcrcudc  Chri- 
ftus,qui.incol 
le  fupcrbf;Ec5 
liftunc,t"^coii- 
tcric  fcpem  du 
ricix ,  cofij  di- 
uidcns  pcrciha 
cia,  vcfolusdo 
minccur  in  or- 
bc  cerrarum . 
vnde  fequitur . 
Diunlgaturnque 
e^nomen  Daiiii 
in  vniuerfis  'fjf^ 
gionibus ,  &  do- 
minKS_^C^c., 


E 


NICOLAV8    DE  LYRA. 

X  T^nafce-idaspofl.  Per  hocnon  eft  inccUigcndum  ,  Oj  D^- 

uid  recfoccdercc  ab  aduerfiriis ,  il'd  de  m.Midaco  Dci  dccli- 

aauicalacecegyrandoexercicumPhilifthinorum,  v:  in  alia 

■    parcc. 


luac 


CAP.  XV. 

r  ^'HlER. 

T>.  .  idaliudno- 
lu  i:  cabcinacu 
luni  fecic,  quo 
iftud  ,  quod  a 
Movfc  fafium 
'Licrac  in  cre- 
■r.\o  coopcrircc. 
COiVILiSTO. 
rorro  tecic  Da- 
uid  cabernacu- 
lumiuxca  do- 
nium  fuam  ad 
rcponendam  ar 
cam  ,  iL  pofuic 
in  co  quafdam 
de  vcccnb' cor- 
tmis. 


CAP. 


XV. 

TEcclefiaj. 


TCathoIica  ecclcfia  toto  otbe  diffiif». 

Ecit  quoque  (ibi  ddmos  in  ciuiiate  Dauid,  &c 

a  TQuia  ir.rixfeiiti  ccclefia  incunationis  ,  &  pallionis  myicrium  cam.Tictidar. 

icdificauitlocum  arcxDei 


Rr^kuiur* 


tctcnditque  ei  ta-  » 
bcrnaculum .  Tunc  dixit  Dauid  :  Illicitum  efl:,  ; 
\    vt  a  quocunquc  poherur  arca  Dei ,  nill  a  Leuitis 
?>S    quoselegit  dominusadportandnmcarn  ,  &ad 
^   miniftrandumfibi  vfqucina^tcrnum.  Congre-  ♦ 

b    ^Eci:lcii.nm,vt  il^i  fc.licet  incarnaiionis  myiicria  vcneien:ur . 

gauitque  vniuerfiim  Ifi-acl  in  lcrulalem,  vt.afFcrreturarcaDeiinlo- 

a    TPratlatos'.        b    Tluniotis  dignitati». 

cumfiiumquem  pr.xparaueratei,  nccnon,  &:filids  Aaron,  ScLeui-  ^ 
tas   .  De  filijs  Caath  ,  Vriel  princeps  fuit  ,  &  fiatrcs  eius  cen- 
tum  viginti 


TOmnes  lia^ 


De  filiis  Merarj.,  Afiiia  princeps  ,  &  fiatres  eius 


.1;.:: 


dominilfrael. 

Sequicur. 

•,b  TuncdixitDH'. 

uid  illicitunt  ejt,- 

&c..Noii   vuk  F 

Chriftus,  vcin- 

digtH  ecclcfia- 

ftico  fung:Ancur 

offirio,  fed  ern- 

dici  fciencia,  &: 

moruiii   hone- 

ftace      fpetlaci 

porcanc  arcam 

Dci,idefteccleT 

iia  humeris  pij 

labons  ^  &:  exul-' 

rinc  vnde.  Fac  i-Tim^. 

op;ts  Euingdifia  ^ 

mhiiHerium  tu:m 


imple . 
■y.  THLODO.  Non  curru  arca  fuftulic ,  fcd  pcr faccrdoccs.       c  Con^re^yauitq;  vni.Ifr.  Non  {o\u  Dauid,fed  cc  oc.s  prophectf 
Suftulcvunc,inquic,cam,licut  mandauic  Moyfcs  in  fcrmonc       m  ccclefia  Chrifti  diclis,&:  faCtis  incarnacioi  prcrhuerc  locu, 


domini 


NICOLAVS    DE    LYRA. 
C  A  P.        X  V. 

FEcit  quoq ; .  II ic  dedu 8io  arc*.  prius  interrnpta  cx  canfa  diRx 
I  ^.c.confumwatur.,  &  primodefctibitur arcx  deportatiQ,fccudo 
•■ifius  drportatje  dcbita  veneratio.c.  i  t.Vrimain  duas,qHiaprimo  de- 
'cribiiur  ad  bac  dcbita  pr^paratio.  fccundo  ftbditur  deuota  poriaiio, 
ihi.  Etculeruncfilijl.cuiar.  Circaprimumdicitur. 
i  Fccic quoquc. De ijia adificationc diHum efi  fnpra  il.c.  fcd bic 
hreuitcr rcfumiiur,eo  quod  Daitidfccitfihi  apporta.ri  arcam  ad  ciuica- 
lem  regiam,vt  haberct  prope  fe  locuni  cultui  diuiHO  aptum.vnde  fub- 
ditur. 

Teccn. 


2  Teten.ci. 
qtiiu  illiid  rema 


:.i.r;j:.^ 


(<^  vccicius 


Iflud  fuit  'diud  a  tabernaculo ,  quod  fccerat Moyfetf 
nftt  in  Gabaa  ■vfque ad  adificatio.ncm  templipcr  Salo-^ 
monem, vt  habctur  infra  zi. 

3  Tunc  di. Dauid. illi.cft.  Hoc  enim  diiit  pcr confider*tlonem J,e- 
gis:l:iii.^.c.&  y.&per  mnrtem  0:;^*,eo  quod  arcarnfecerat  deportx- 
rifupir  plaiiftrU'nperboHes. 

4  Congregauicque  vniuerfum  Ifrael.  vt  cummaiorifoletinita- 
tefieretdeportatioarca. 

5  Necnon,&: filios  Aaron.&c.  vt  dirigerent  Leuitas in  ans  de^ 
periationeyita  quod  effcnfio  Oei nou  veniretfupar eos.vadepojicafnlt 


ditur . 


Ncvc 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

t  1  Fecitquoquc.VcT  qua  fignificacur  ccclcfta,qu(^cft  ciuicas 
Chrifti.ciuicas  cnim  dicitur  quaft  ciuium  vnicas.  Omncs  auc 
tiui  numcro,&  mcrico  func  dc  ccclcfia  Dci ,  vnici  funt  1  fide 
&  charicacc  Chrifti.Per  domos  igit  in  ciuitatc  Dauid  fignift 
can^dmcrfi  ftatus  in  ecclcfia,f.prxlatorum ,  clcricoru,rcH- 

gioforum 


gioforum,&  laicorum ,  in  quibus omnibus  habicac  pcr gra- 
tiam  vcrus  Dauid  leliis  Chnftus . 

3  lUicituni  e^,&c.d  Leuitis.  Per  quod  fignificacur,qu6d  in  mt 
niftcno  ficramcnci  Euchanftig  in  quo  concinecur  Chnftus-, 
foli  faccrdoccs,  &  n-nniftri  ad  hoc  ordinaci  acccdere  debenc 
&  non  alij,propcer  quod  fcquicur  iiifra. 

t    MORA- 

> 


loSj         GIoford.&NicolaideLyra.        1084 


vtatiiisadumiensfufnpcrenir.curiiiflrccantcprophccanis. 
^  StHntficamm  cnmfrMr.  Miiiiftri  no.cc. vita,&  doct  ma  dc- 
l>cnt  eOc  nuindi,quib.dicuur.  ^-»«5«  r'»i«-»»«  'i/a'»  r?»  M  '«^' 
/k».  ^^\  rc:lx  fidei  verbis,.\:  cxcmplo  opcns  dcbcc  hdclib. 
cpmmcnd.irc  incar 


NaMMX». 
thMk 


f^iutfc. 


n-iKiii ,  \t\ck 
liiliiiniiiituin 
fcc«niium  ri- 

fWP, 


rarioncm  Chrifti  •  & 
rcdcptioncm  huma- 
nigcnctis,^:c, 
b  fiMis  ridtli,  &€, 
N.ibhim  Hcbraicc  , 
pDhcnu  Gr.n.c ,  lau- 
datoiium  Latinc.Ha- 
bct  Plaltcrium  vcn- 
trcm  obcfum  m  fu- 
pcrioribus  ,  vt  clior- 
danim  fila  rclsata 
difciplinabilitcr  pcr 
cufla ,  luauilfim.1  rc  t|- 
danicintilcna.  Huic 
cithara  vidctur  con- 
traria,quxinimocoj 
?inct ,  quotl  pf.iitcriu 
incapicc,  Pfaircnum 
aim  dcccm  chordiS 
ccclcJia  cft  cum  di 
cal 
oppofica 


duccnti  viginti.Dc  filijs  Gerfon,  loel  princeps,&  fratrcs  cius 
ccntum  triginta.Dc  filijs  Eliraphan,Scmciasprinccps,&  fi-a- 


modulos  vccc.5<:  no.tcftnmcnci,ahccr  in  Iiter3,aliccr  in  fcn- 

fu coiKi:.icur  fi;;uraliccr . 

c     Lyrif.  Lyra  d  citur  ,  J-.Ti-r.^vKv^iv,  i.  a  v.iriccacc  vociim,eo 

Q,  diucrfos  laciac  fonos.Hxc  ccclcliam  fignificar,  qu.c  in  vi 

rictate  dtucrfarum  di 
fciplinarum  hiftoricc 
.illcrciricc  ,  cropo- 
logicc  ,  &c  per  anago- 
gcn  fiiaucm  faniim 
cxprimic  ,  fcdafym- 
phoni.r  limplicicncc 
non  rcccdic .  Cynib.i- 
]a  auccm  adinuiccnx 
pcrculla  fonij  fjciuc.. 
vnde .  Landate  eum  iti  P 
cymbalis  bene  fonA>iti~ 
bis^&c.  Cymbalabc- 
nc  fonacia  func  l.ibia 
noftra ,  qux  pcrcuila 
adinuiccni  r.iaiichu-  p 
nian^  vocis  harnio- 
ni.^mrcddunt. 
d  'Pro  Oilauii  catiehant.  H 
0-c.  Jn  dicfcilicctiu-  \i 
dicii  adiicntum  do- 


trcs  cius  cJuccnri .  Dc  filiis  Hcbron ,  Eliel  princcps,&  fratrcs 
cius  cdoginta .  Dc  filiis  Ozicl, A minadab  princcps,  &  fratres 
ciuscctumduodecim.  Vocauitq;  DauidSadoc,  &  Abiathar 
faccrdotcs,6i  Lauitas,Vriel,  Afaiam  ,  locl ,  Semiam,  £licl,& 
Aminadab,&dixitadcos.  Vosci.caisprincipcsfamiIiarum 
Lcuiticarum,  fandificamini  cum fratribus vcltris,  &affcrtc 
arcam  domini  Dci  Ifracl  ad locum ,  qui  ci  prasparatus  eil, nc  ' 
vt  a  principio ,  cjuia  non  cratis  pracfentcs,' pcrcuflit nos do-  J 
minus,lfic&nuncfiat,illicitumquid  nobis.igcntibus.San-  4 
dificarifuntcrgofacerdotes,  &  Lcuit;c.vtportarcntarcado 
miniDcilfracL  EttulcruntfiliiLeuiarcam  Dci,ficutprxce-  l 
DCrattMovfcs,  iuxtavcrbumdomini,  humcrisfuisin  vedi- 

"l<*(ia  t-fl   nilTi  d  '  f-^'"  J  •>  .  -  «jn-u    uuiii.iili.iiii    uu-  u 

'ogo   Ic^is     Huic      bus  DixitqueDauidprincipibusLeuirarum,vrconltirucrct  r   mjni   lignificabanc ,  I 
poficacfUichara,   b  defratribusfuiscantorcs  inor<;anismuficorum,nablisvidc  *   jl^.y"  ^"'"  ^^^culi  1 


in  cxcelfis  fonitus  Ixti 


C 

fn->ih,eU  no- 
mm  inftriimi 
tirmifici  viic 
lit  iliiro. 


quaB    vigmciquacuor    c  iicct,&  iyris,&  cvmbalis,  vt  rcfonarct 

chordis  in   modum       "^"^  "^  /  .    "^^  -  ^,.        ,     1    o    j    r       • 

Ddtz  litcrxcompo-      tix.Conlhtucrutqi  Lcuitas,  Hcman  hlium  locl ,  &  de  tratri- 

buseius  Afiph  filium  barachii .  Dc  filiis  vero  Merari,fratri- 

biis  corunijEthan  filium  Cafaix,&  cum  cis  fratres  corum  .  In 

fccunduordine  Zacharia,&  Ben,&Iaziel,  &Semiramoth, 

&  lahiel ,  &  Ani ,  &  Eliab,&:  Banaiam,&  Mafiam,&  Matha- 

thiam,&  tliphalu,&  Maceniam,  &  Obcdcdom,et  Ichicl.ia- 

nitorcs.Porro  catorcs  Heman,  Afaph,ct  Ethan  in  cymbalis 

xncis  concrepaces .  Zacharia.s  aute,etpziel,ct  Semiramoth, 

a     f  In  plalterio  falu.uori«  aduentum  iir*Jiabin!,i]ue:n  minbiU  fccreto 
diumaatii  pto  hoininuin  liluic  nifjioliiir. 

et  lahicl ,  et  Ani ,  ct  Maafias  ,  ct  Banaias  in  nablis  t  arcana 

catabat.Porro  Mathathias,et  Eliphalu,et  Maccnias,etObc- 

iift.irum  in  diuciios   <•  dcdom,et  Ichiel,et Ozaziu,in  citharis t  pro odaua cancbant  9 
modulos  ;    ' 


nitur,  (  vcpcritilhmi 
tradunt , )  &:  pcr  digi- 
%os  m  diucrlos  mo- 
dos  concicicur .  H.tc 
pcclcfinm  rignificat , 
qua:cuiii  viginciqua- 
tuor  fcniortim  dog- 
macibu5  crin.it;-.  ha- 
bet  torm.im  in  mo- 
dum  Dcltx  licci.r, 
&  Hdcm  fandac  Tri- 
nicacisligniftcac.  i^cr 
monus  auccm  Apo- 
ftolorum,^x  Huange- 


hcbdomada  venicc 
ad  iudicium  .  Vndc 
fcxcus  Pfalmus  ,  qui 
cum  cieniorc  ludicii 
cancacur  ,  cali  ciculo 
prxiiocicur.  H:c  aucc 
numcnis  magna  cor» 
cincc  facramcnca .  O-  C 
do  anim.E  ingrcll^ 
llinc  in  arcam  Noc,  &: 
mundo  pcrcuncc  faJ- 
uac^  .  Ocbuus  filius 
lciic  fujC  Dauid  , 
qucm  domMius  cle- 
gic .  Dieodauo  puri-f  e 
hcac  circuncifio .  Dic 
odauo ,  kki}  domini* 
cofurrexicChriltus.  t> 
Vono.     »" 


NICOLAVS   DE  LYxlA. 

1  Nc,vc  a  ^rin.  fcilic(t,portationis  aratyVt  dinum  tflc.%. 

%  Quia  non  erac.pra:.  yos^qui  fcitis  kgcm  . 

j  Pcrcuf.nos.  Qm*pcrcutiendo  Oxam  mnrte  fubit€,Dauid  &  te^ 

tuf  popnluifHit  timore  ptrcufj'HS,quod  non  fuifjct  faUum  fi  faccrdotcs 

fiientti  le-^rm  fnifier.t  pr^fcntes ,  quianon  fcrmififfent  arcamfuper 

fUtfiiUtiportarl. 

4  SondiHcaci  (ant.Ver contimiitia/n  ab-pxoribus orationeSj& ic' 
iuni.i ,  &  coiifimilia. 

5  Ex  tulcrunc  Defaripta  debitapr£p.iratione,  hic  confct[uenter  de- 
fcribitur  dcuota  depor  atio,ltilicct  cum  taudibus  diuinis,  &facrificiis 
dr  hoc  eU,(}uod  dicitur.Et  culcrunc  fl.Lc.iic  loco  vbi  erat  m  Gaba'6. 

6  Sicuc  prcccpcrac  Moyfcs.  ■>(«.} .ybipr*cip\iHr,ejuod arcaper 
Leuitas  defiirpe  C.iath  in  propriis  humeris,^  veflibus  dcportctur. 

j  DixicqucDauidj&c.canc.  .^id  cancdimdiuinas  laudes.,)ionfo 
ium  yocibus  humanis,fed  etiam  cnm  boc  inflrumentis  muficis.idfub- 
ditur^ 

7  ;  ?  In 


8  In  organis.  Dcx funtfpecies  c:thiir£.  Lyra enlm  tangitur  cumple 
£lro,nablum  vtro cum  dtgiiis .i^numtarm'/  proalio  fiequeiiter  poni' 
tur,&  econuerfo.&  Ufatur Uiera ,  jicft  iacet  yfqitt  ibi. 

9  Pr  o  Octaua  canebanc.  .Aliqui  libri  h.-ibent  epinicion,tamem  idc 
Jignificantyfecundum  quod dicuuti.vpofitores  nofiri,  6"  efiftgnificatio 
ifta,vi£lori  Deo  triumphHs,fiue paltira.c^  fecundiiexpofitores  nolhos 
hoc  erat  principium  cant:ci,quod  cmtabant ,  &fre^iieter  refumebat 
in proceffu caniicijicut in  cantilenis.f^od autem dicitur hic.  Pro o- 
d.nua  cancbanc  epi nicion.Pfr  hoc  inteUigitur  o&aua  refirrtSio' 
nis  Chtifii,ejMia  tunc  obtinnit  palmam,&  triumphurit,ciux  quidem  re- 
furrciiiojffuegloria  refiiryeBionis  figurabatur  per  cantH  ilia.ln  Hcb. 
yerohabetur  //c.Supcrcitauaadforcificadum,vcl  vinccndu. 
Q^odfic  cxfonunt  Hebnci  fuper  o£iauam,idcft ,  fuper  inflnmentum 
o6io  chordarum,in  quo  canebant  laudes,&  cfi  inodus  lot^uendi  Hcbrai 
cusyfuper  oliauam,  qiiafi  iicat ,  inflrumcnto  nuifico  oflo  chordarum. 
.Ad  fortificandim ,  vel  vincendum ,  ficut  cnim  in  folcimitatibus  ma- 
gnis  vnus  chorus  in  eccicfu  nititur  in  caiitH  aliumfupcrare,fic  etiam 
ifti  Lcuit* facicbant . 

I  Pro- 


M  O  11  A  L  I  T  E  R. 

4  Sanilificatifunt  ergo  facirdotes,&  LrHit£,vt  portarent  arcam  do 
minit&c.  I'cr  quod  fignilicacur,qu6d  in  miniftcrio  facramc 
ti  Euchanfti^ ,  vj  dc&cc  fiac  non  fulhcic  gradus  ordinis,nili 
cum  hoc  lic  puritas  mcncis,  &  corporis. 
7  Dixitque  Dauid  principib.  Leuitarum ,  >t  conflituerent  de  frttrib. 
pm,<^c.  Pcr  (^u|  f\gnanti;r  oracioncs  dcuot^^cj  fiunc  m  ecclc 

fia,in 


fl.ijin  quibus  eciam  cancus  addcndiiscffaliquando,&inclo 
dia,pro  quanco  facic  ad  excicacioncm  dcuocionis  varie.  Na 
quemclodi^varias  cxcicanc  palFioncs.  Kaaliquccxcican: 
ad audacia  quib.vcunc^homincs  iii  bcllis,&:  aliquead copaf- 
iionc,  quib.  vccbancuranciquicus  in  fcpulturis  ,&aliqu?ad 
dilTblucionem,  quibus  iuucncs  vtuncur  in  chorcis,&:  aliquc 
ad  dcnotioncm,quibus;,  & non  iiliis  vccndii  ctf  in  ccclelijs. 

f    Mubol 


io8y        iParaJipofncnon.  Cap.XV.     1080 


i  a  Torro Sdvniat  t  ^ Iofaphat,&c.H]  fcvtcmf.\cerdntc%C0Ta. 

'  arc.icubisr^?nencesf.incti  prxdicatores  fuiixf-prtforai;  fpu 
gracjx plcn i ,  qur  cuanjcliii  tn f cdefl.t Chrifti  pj-ajdicanCjSi 
Thcranientu  m  inco  '•naci  j;«?  audior  bus  prxJicaiic  . 

Cdw^f^.  A!;ccrfir:tiiba  cogrcgandi  popiii»  cdduvUonis  a- 
.  :cr  victoriie^aliter 


picqucdi  inimicos  ^ 

;';icertockiliof»Js  ci 

i  Ka;u,&.c. 'rt.*baa.i; 

.    confueciid.nan;> 

■id  rcrum  pcritcs. 

..  ic  mcdoformatV 

"-  vctrib^"  fiHulis^ceis. 

in  capice;inE,iilTo  iri' 

fpirecur,  fjcuti?qua 

tuor  vociduc.-^.s  x- 

rcas  ,  qiue  percicu. 

tiindamctu  quatcr- 

■    s  vcccs  pri.ducu.c: 

Li"!cu  vc-ncmcci(Ti 

inum  prolcrat,  qu,c: 

li^nilicanr  cuflngc- 

lium  crina  cotcllioc 

tgirium  pcifiinaiaui 

^  capaeangutlo,i.  in 

,naciu:..ccCt)'.ifiidi 

nicus  infpiratu.  p^ 

uc.uT  vociducas 

.-c.'iS,i.j;'quaruorc 

u:inc"t;U.»s,j;rco,i<i- 

lT.bTiiildci.,&:op:s 

nindauiccoin  -.iroc 

v.  ccni  v«.Ucnicnti{ 

\:mAVi\  quali  iu'o« 

voce 


CGUgrcj,» 


I    fv:ftor  Deo  triumphos,  Scpalmi. 

,w;k-4m  epinicion  fuper  viiiorijs  .  Choncnfas  anrem  princcps 

a     ^Ci^ia  fpiritu  prophetii  p!cnas  melodias  ,  &  verbS'canto!  iCas  ati  nifmbiisni  rcuocalbJt.' 

I-eiiitarumtpropherise  prcTe'rat,&  ad  prxcinendam  melodiam  i 
Er-ar  quippc  valdcfapiens.   EtBarrachia.si^r  &  Elcana,ianirores  ^ 
a  arcse.Forro  Sebenias  ,  &  lofaphat,  &  Nathan;ic:l,&  Amafai,& 
^  Zacharias,  SiBanaias  ,  &Eiiezcr{acerdoresclangebanttubis 
coram  arca  Dei ,  &'  Obededom  ,  &  Ichias  erant  ianicores arc^. 

a     5Poft(]i!3m  y'enii'.:dog?nm'.m  nnaujrit  aii  adem,   irucnCTtir  JircaDci  iii  ciuitatem 
Dauid,:tie  v.ao  ;u(!i05  j^a.!icantii-ui  EK3,oc  lEHOch  gt5t;.i  Chrirti  (.'"iiHciteinr. 

Igitur  Dauid,&:  omnes  maiores  natu  llracl ,  &  tribunr,  ierunt 

.    _  1'Martyriocoronsti. 

:  ad  deportnndnm  arcam  foedcris  domini  dcdomoObed^dom 
cumWntia  .  Cumquc  adiuuiflfcr  Dcus  Leuiras,quiportabaQt 

vt    IMattyracorrinni.  l>    ^^Triturnnreiarci.m  Dci  iij-tirnDni  :fjii.itup!eiii . 

arcam  fadeas  domini  immojabantur  ieptem  tauri  ,4^  fepcem 

■a    fDuces  ^icj;i$.  "■-    "'  ■  - 

:arie:es  .   rcrroDauid  crat  indutus  ftola  hyffina  ,  &vniucrii  •* 
Lcuit.^,qui  por{ab.intarcam,cantorc,9que,&  Choncniasprin. 

*  ccps  t  propheti?  u->rcrcantores  .  D.iuidaurcmindutuserat 
etiam  cphod  hnco.  Vniuerfusque  Ifrael  deduccbantarcam  fce 
dc  rif.  domini  m  iubilo,&  fonitu  buccma:,&  tubi.s,&  cy mbahs, 
&nab!i$,&c!thArisconcrepanres.  Cumqueperuenilletarcaf? 
dcris  domini  vfque  ad  ciuitatem  Dauid ,  Michol  fiha  Saul  pro- 

d  fpicienspcrfencflram  vidic  rcgem  Dauid  iakantem  atque  k- 
dLHtcm ,  &  defpexit  eum  in  corde  fuo . 


nendani|  tnc- 
lodiani . 


i.RtJjf.d. 


quali 
ancis 
:-in!CCCcc. 

;   Dauid  Auti.  Chri- 

Lijincamaiioisfug 

■X  p.iirionis  excm- 

iplum  antca  a  lud j.is  occulcum  manifcflat.  lig  num  namquc 

dcccrraorttim  miiltipfia  lab:>r"c  ad  candorcm  veftispcrnc 

aicns,vcricaccm  iriumancccarnis  inccrtiagcUa  tnumphantis 

oHcndit...V  t}oc  cti»  Da^^idera-.i-i  Ephod. 

:  T  HBO  DORET.  S,rpc  d)X!mus,qd  Ephod  Aquila  dixit, 

txmJivfLtt,  :.fupcrirKJumcntuni,Symm.ichusauccm  t-mufilAtt., 

idcU.lupcriminc  alc.Scderancfuperinduinccafaccidocalia 

r^nt^&commu:  ua.  E(i  aucem  pcrfpicuum,quod  magmis 

L)i'.;id ,  cum  cir,  :  pius ac  rciigiofus ,  lcgc  m  non  clfct  trai>f- 

^rcltuSjOcq;  faci  -do:alc;"n  nufus  ctfct  inducrc  vcftcm  .  Sed 

joccroracio,quocf  mdutceam,  quam  nuc  vcxramus  «f*»</lvt. 

i     (.llHGO.Libccnuucn  quanca  vircucum  muncra  Dauid 

)crccpcr.it,(5t  \n  omniUw , qna fbrccm  humilitate fcruabar, 

Aic  non  cxtolicrct.ora  ieonu  frangcrc ,  vrforum  bracliia  dif 

.parc^dcfpedis  tr  icrib.cligi,  rcprobato  regc  in  rcgem  Viigi, 

.orrcdu  Golia  vn  o  lapide  Itcrncre ,  a  regc  propoiit.j  excin- 

j^;ds  Allophihs  nui  ncrofa  prcputia  reportarc,  promiltamta- 

dcrcgnfi  pcrcipcrc  ,  tocu  ifraclc  tineccHuradidiouepolli- 

Jerc .  Cu m  rfi  ar.  :a  Dci  Icrufalcm  rcuocat  obhtus  lc  prda  - 

:ii,omu;L>.  popul  s  admitfusantcarcam  falcac  Hc  quiacird 

icca  laitafc,{vc  cxcditur)mos  vuigi  fucrat,indiuinoobfeq.o 

fe  pcr 


feperfaltumrocac  Eccequcm  dominusxrticlfsptulitfefub  D 
doiriino  cx?quando  minimis ,  &c  abic.ct  i  cxhibcndo  Ofmzc-  ■ 
Dic.Nbn  poceftis  r<.'gni  aJ  ;iTcmorit;n;rcd.ictcur. ?*(^i*/j<ii(f- 
Gii  viUfcvrtmituu.  Non  li-'  lionori-prtj-iacuiH  ancccius  arca.a 
honorem  dcdcrat  rccogiiolcic.  Coram  diioegicdebilia,vel 
"    "     ;  cxcrcma,vtillahurni 

litacefefjlidarct  j'!^ 
cor.i  omnibus  geife- 
mcfbrtia  .  Qj.jidalij 
tcnrianc  ifr,noro ,  e^o 
J):;ii'.dfciicancc,  plus 
ttiipco,  qua  pugnan- 
tem .  Pugnado  hoftc 
fubdidic,  faicaiido  fe- 
ipfum.  C^iccum  filia 
Saiil  adhuc  tumore 
rciiij  ycneris  intaua 
cumhumiliacu  ddpi 
ccrct.diccns  .  Qmm 
^loriufus  fiiit  hodit  rex 
Ifr^d  difcot.perient  fc 
aitt  *>iciUas  fermrum  ,E 
fuari4m,'-t  mdntns  tfuaft 
r»usdefcMrris,nudiL\iz 
JL'<iia'fi  ante  domi'iwfHy 
^HieUgit  iTiepsiins ,  tptZ 
patrehj  tumi.,  Hc  paulo 
pott.  LuJa,<6'  vii.orfia 
pius ,  fiuafi  faSius  ftwi, 
e>"c.  C^Vilcfccrecx)-  • 
ram  hoiTwnibus  ap- 
pcto ,  q uia  fcru are  nii '  ,. ' 
lii  cora  doujmo  f>er-.,  * 
hujiiilitacein  rcgflil 
cjuxro.  Sunt  qui  de  fc 
humiliafcntiunc,  & 
in  honoribus  poiiti 
•  jnihilfecfle,nilipal- 

uere  pcrpendunc,  f(Jd 
hominibus  viles  apparerc rcfugiunr,  tVquod inrcrius cogi- 
tanrrig!r!.!,cxccrius  vcnuiiacepalHanc.  Sunc,qui  vilcs  homi 
nib.vidcri  appccunc&Tomnino,  quod  funtdcietces  (cexhi- 
bcndo  conccnunt,  fcd  niais  cx  merico  oftenfc  vilicacis  incu- 
mcfcunc,&  canco cordc  clati  funt,  quanco in  Ipecic clSciofte 
prnunc.  vcraqueclacion:s  belia  magna  Dauid  circunfpedio 
nedcphcdir,miravircucefupcrauic  Qiii.n.dcfeincushumi  . 
lia  fencicns,lionorce.KCcriusnon  qric,dicic.  Lndjm,(iir  vilier 
fiam.  Ecquia  pcriioc,  cj,  vile  iecxccriusprcbuic,intGriusve- 
ronon  intumcfcit,adiunu,ic,  Eroque bwnilis  inocftdstneif.  q.d. 
quaie  me  exccr ius  dcfpicics  cxhit>co,  calem  incehus  sttcdo. 
d  Micholjiliti  Saul.  Cudis  cxalcatib.  «.V  ad  arc^  mcroicu  hy  m  Ribbanf . 
nis  refonacib.foia  Michol  filia  Saul  abeft,imo i  fpeaihs  Da-  f 
uidhnc!iumil!;uudcfp!Cit,quiacredcntib.  in  fineludans^-  •  .. 
-da  Chriftii  ^ifctrione,Ancidiritfu  fcquunt  operc,quib.coa- 
gruic,  <%  .Micbol ,  q  ad  figuranda  carnaliij  intk'bilicaLGaq«a 
ois  incci'prccacur,n6  vxor  D;uiid,fed  Saul  filia  df .  Qui  enim 
Cnnifo  fpocictcnus  tbruiunt,  noncum  iiiocoron-anccic,fetl 
icum  pcrfccucoribus  quos  imitaci  func ,  damnancur.  Quaius 
aucem  praui  humilitatem  contcmnantccclcfis,  nihiJoini- 
nus  arca  Dcnn  locura  fiuim  pcrucruc . 


N  I  C  OLAVS  DE  LYRA. 
I  VmpWtiipYAtrat.  Qu]aottcndcbaccis,quf  dicLjprophcd- 
cackbcbant  cancre. 

i  LrLur.Hhiasytc/"  Etcaua.  Quia  dum  portarctur  arca,cancbac 
fol,cu:c  nc  ali^  ipdcbito  modo appropinquarcc  ad  ca ,  ticuc 
qulido crat in  tabcrnaculo  cultodicbancpoftas,ncaliqui  in 
dcbicc  lc  ingcrcrcnc  . 

}  Cutnqki:  adiuui^et  Dcus.  Dicunt  hic  Hcbr^i,  o,  iftud  adiucp- 

rium 


hoc 

:uicie 


rium  incclligitur  pcr  hoc ,  quod  arca  portabac  fcipfam , 
ctt  didum,qubd  diuina  virtutc  lic  porcabatur,  quod  Lci. 
porcatorcs  cius  nullum  pondus  feiitiebant,(S^  pia  illo  mira- 
culo  fuit  tacta  immolatjo. 

4  Vorfo  Daidderat  i'iduti4s  jio'.aby(lina.  Quiadepoficisregalib. 
jnlignii!i.icGcpit  vcflciTilimilemLcuicis  fe,bumiliando,  & 
coiam  Pcocxulcado,  propccr  quod  Michol fiiia  S.iuldefpc 
.>ic cu.dc  quo  concepcu  picnius  iuit  diutum  2.  Kc-^.  6.m  finc 

CAF. 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

t  MicholfiliaSaiU,trc.  Eoquodcrjtinhumfli  vcffitucoram 
populofuo.vt  habetur  plcnius  t  .Rcg.<?.  Pcr  Michol  igit'ti- 
gnifitanud^a  ,fj  vcru  Dauid  Icfum  Chritfumdcfpcxicco 
c}>coTa  iudcisapparuic  in  humilicace,  dc  paupcrcarc  magna, 
cum  tamcn  cumcxhocdcbuiricthonoratlc,(icuc|5monita 

fuciac 


fucrac vnboZacharJ^ prophet^  9.C.  ExuUa  fatisfilia Si^mjubi 
lafilta  lernfaiem.Bxccrcx  tuus  -penit  lihiinfiiis.i^r  fatuator^  ipf-j^^iu- 
fcr^c^  afcEndern  fuper  aftiia,&c.  Ekflcut  Miclv)i  '<  Corcpca'f,i 
dafuicdcc^'cerotferilis,vcdicitiir  2  Kc.6.d.lT,i*^  ALrh.>'.fi!'c 
Sauftion  efl  natusfiliu^  vfiw  ad  diem  mortis  fn.z.  Sic,6i  ludca  ,p- 
ptcr  conccinpcuiii  Chrittiftcrilis  faCtaelt  mbonis  gratie,^: 
etura  fcjrcune. 

MORA- 


I 


loS;         Glof.  ord.  &  Nicolai  de  Ly  ra.         1088 


A 
TLMwu 


^lc  pcltJi», 


l.Ct.f.4. 


|I>:il.|n4.i. 

c 


CAP.    XVI. 
a     A  TtnlerHi  jjirirr. 

/\  Ponrturarca 
jn  incdio  tabcrn.i- 
culi .  quod  tctedcrac 
c>D.mid,i.fidc^!cc- 
clcfu  pr^icaturpro 
ficit,&  inrcncur  cor- 
dilxjs  fidclium ,  quos 
Dcusad  vitam  ptx- 
ordinauic  ^ccrnam . 
b  BenediXit  pofiile. 
Chnnus,  &  dciiocio- 
ncm  ccclcfix  com- 
nicnd.irp.icri,  quic- 
ram  -J  dexccram  pa 
tris  inccrpcllac  pro 
nobis,&  canqii.im  vc 
ru$  Dau:d  bcncdiat 
&:  falmans  myncnj 
pafcitalimcntis. 
c  EtdiMifii.  Harcnni 
ncra  fidclcs  accip:uti 
quado  vnus  panis ,  & 
vnum  corpus  inuhi 
in  chrifto  carfiisfua: 
'  lafciuiam  ca(h2;.in- 
CC3,&fcruituti  fubii- 
cicntcK  Uni.h  fpiricus 
|p,nc  dccoqiiunt  ,  & 
tturtus  bonoiiiopc- 
rum  olco  mifcricor- 
di^  pinr.UilTimosco- 
paiiionc  proximi  fcr 
ucrefacuMtt.  Atcon- 
tra  filia  Saiil  fmflra 
cuhicujum  rc2,is  in- 


d "   Tri.xam  nhn  .  Car- 
nem  h  peccati  Olc,  f. 


CAP.     XVI. 

Ttulcruntigiturarc.imDei,&conItituc      mundurimam  obhu 
runteam  in  mediotabcrnaculi,  q^rc-      manx  falutiscaui.iiu 
tcnJcritei  DiLiivl .  &obtulerunt  holo-  ^ 
cauth,&  paciKca  cora  oeo.  Cunicj,-  cb 
ple(rctDauid()ffcrensholocaufl:a,&pa 
cifica,bencdixit  populo  in  nomincdo- 
mini,  &diuilitvniucrrisperringulosa  f* 

b   VcT^ji-^''»'*"'^"*^''*'"*""""'"'"""^     •    '    TV.ml.fag.natC«nep..T.oo.sair.t..     _ 

viro  vfquc  ad  muliercm  tdrtam  panis ,  &  ^  partem  alla:  carni.s 
*•  -tbubalx^&frixamoico.  ConftituirqiCoramarcadominidc.J 

a    TCor  miuvluin  cnin  pui  j  leniiHfst.one  cxhibcmcs  . 

b    ^Mcd.iinrc*  in  lcjc  Dci  fccundum  rcgulsm  lidei  dic  ac  nofle  .  f 

Lcuiris,  quiminiftrarcnt,  &  recordarentur  opcrum  cius,  & 

a    5P(«i.cat.oue,iubilationc,fcoper*.  1  Digne.  xr         1       A  T      1      4 

glorificarcntatquclaudarcntdominum  Deumllrael,  Alaph  * 
principem,&rctundumciusZ;jchariam.  porrolahicl,  &Se- 
miramoth,&  Ichicl,  &  Mathathiam  ,  &  Eliab,&  Banaiam,& 
Obcded6,&  lehiel  f upcr  organa  pralterij,& lyras .  Afaph  a ut 

vtcymbalis  pcrfonarct .  Banaiam  vero,  &Iahazieiracerdo- ^   ^ ^ 

e  tc.vcancretubaiugitcrcoramarca  foederisdominilnillodie  t  Dauid  copofuic ,  fcrt 


J 


crucis  farcaFinc  co» 
ftam  ,olcocharit.->ci» 
plcnam.  V/V  cnim  Deut 
(tilcxit  mioidii,  ftfiiium 
vn!genitud*ret.  quicx 
charicace  palliis  cft. 
c  In  illodie.  C^ia 
Chnftus  ordinc  do- 
doruiVi  I  cuhninccc 
clcliafticc  dignitatis 
conlhcuic.  Afaphc- 
nim  con''rcsans  in- 
ccrprccatur.  Afaph  cr 
go,&:lracrcsci*funt 
Apoftoli,&:  Apofto- 
lici  vin  adcongrcga 
dos  fidclcs  cofticud. 
dc  quibus  dicicur.  j 
Conflititc!  cos  principet 
fiiper  omiiem  icrranLa^ 
Moduni  autcm  lau*; 
d.uionis  qucm  ipfi| 


7 

8 

9 

lo 

II 

12 


pcor  hiftoriie  int©^ 
ruir^diccns.Cow.fjfc/wi» 
nidcmiiio^G^c.  «• 

t  Conjitcmini ,  d^cff, 
Allcluiahaic  pfalrao 
prartitulacum  clt ,  & 
lccundu  Hicro.  ncui 


i 


gcncns  clt  Allciu 


N  I  C  O 


L  A  V  S 
C  A  P. 


D  E 

xvr. 


L  Y  R.  A. 


Dinttfo. 


Duula. 


fecit  Dauid  pnncipemadtconfitendumdomino  Afaph,& 

f  fratrcscius.t  Confiteminidomino,&inuocatcnomeneius 

notas  facitcin  populis  adinuentioncseius  Cantateei,&pral 

litcei,  &narrateomniamirabiliacius.  Laudatcnomcn  ian- 

<aumcius,la:tcturcorqucErcntium  dominum  .   Quicritedo 

minum  ,  &  t  virtutcm  eius,  quaTite  faciem  cius  fcmper.  '*  tn 

*  »15  Kq,l;uidace,inuiiibila 

Dcumlig:ii'icat .  qtl 

grc-ila  nt)iifmdificac,  quia  qui  vcrbum  Dci  aurcfbnus  pcr-       eft  vnudcdcccm  Dci  nominibus,  ficutui  cpiftolaad  Mar* 

cipiuntjfincboniopcnsprolcmonuncur.  ccllam  tr-dic  Hicronymus . 

d     Frl.vant __^  ^  EtJir.-.t   . 

7  Conficcmini  domino.  Hie cofcquemer defcribitur  cautictjiati 
di:in£  lauiis  dstcrminatio.  &  accipitiir  ex  duobui pfalmis ,  Tidelictt 
cttitejitnotcnio ,  &  non.igcfiiiw.-juinto .  i>:  cfuo  cantico  primo  adDH' 
laudem populns innitatur  fpcciaiitir.  fccmfdo lotus  mundus^isnerali- 
ft'r,;i/.C.itacc  domino. Circapriinii  dicii.  Coficcmini  doniinft 
cofi.{jione litmHiauonis peccatti  ffpria  reco^nofceudo ,  <ja  liumtiiitt» 
dilpotiit  adc(^caiia  oratiois.fecudu  iHud  Ecc.  j^.cOvilio  humilia 
tis  fc  nubcs  pencci"abic,&c.yi'i/rt  cdfeffione  dmin*  laudis,io  fubdiu 
2  Ec  inuocaCC  nomeu  cius.  Eius  mtferic»rdiam,  &  gratiam  m- 
florando  . 

9  Nocas  facicc.  qualiter  rnoio  mirabili,  &■  ii$auditofaluauitp*pif 
lumlfraeldcAcgypte. 

10  Cancaccci.  ore.  "  y 

11  Ec  plallicc.  corrff. 

I  r  Ec  narratc.  Q^Hxfccit  in  riibri  maris  diuifisne,  &  lordauitfic' 
eaiione,&  in  aliisfailis  mirnbiUbMS. 
I J  Laudatc  no men.  pro  tot  beneficiis  ab  eo  coUatis. 

1 4  Lxrccur cor.  Lxtiiia.n.dicitur  quafi latitia,eo quodtunc diU't 
tur  c9r  in  bono  inuento^cf,  tnaximeefi  in  deo ,  cum  ftt  bonum  infitiiti. 

1 5  Quxncc  fa.  ei.  fcilicet.  ^ia  quanto  plus  d  Muotit  inueiitiir, 
tanto  .ird  ntius plus  qucritur .  Rccorda- 


I  \  Tailcvuntigian.Hlc  confeqn'  ntcrdefcribitiir  deuotio  Da 
.  ;-X^  Hidi.iarcxijmportateyeneiat:oc.,C  priraoin liofitisobla- 
tit aoiriino,  &  bcnefic:i,sc'ill itii popitlo .fecnndo m deiioto oh/rquio, 
ibi.  Conflicuicquc  coram  arca .  Ssntentiapyimjt  piutis  paiet  ex 
dt£lis  t.I{rg.6.  ijccexicpto. 

X  Tortam  panis.  z  fie.6.dlcitiir,  Collyridam  panis.  &dicunt 
txpolitores  commHnitcr,<fUod  efi  idem  genus  panis ,  cr  diciiur  torta  i 
tor^ueo  torqi4es,qiiia  paila^irnde  fomatur  per  manui  piiloris  frius 
ttncntitur,^  t'jr.iuet>ir. 

3  .Conftituitquc.  Hic  confequcitter  ojiinditur  dcmtio  Dauidin 
ohftquio  dtuoio  coram  arca,qHod  inUituit.Et  primo  panttur  cai  terU 
nomittotio .  fccundo  cantus  dtterminatio ,  ibi .  Conf  tcmini  diio. 
ttrtio  ytriufque  fijbiUtio,ibi.  Dcrcliquit  itaquc  ibi,&c.  Circa pri 
miidtcii.Qonih.av.do.dclc.qui.in diuerfis obftquijs  ,  &  maxime 
inlaHdib.dmnis.idco  fubditur.  Etrccordarcntur  opc.cius.  fe^i. 

4  Aiaph  pvmci.  quia  Dauidconfiituiicum  prdcentorem. 
y  Ec  fccundum  ciiis  Zachariam.  Iftii.n.inflituit fnccentorern. 
i  Cancrccu  .  idcfl,  quando  vfferebatnr  iuge  facrificiimmane ,  & 
yefjine.  -j  Confitc 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 
.  I  ..AttulrrHnt.  Pcr  quam  ficucdiduin"fi,incclligicu'- Eucha 
.rif^iaconcincns  leuim  Chrinum,«$r'  consiitnerHntcani  i>i  medio 

t.ib.  Pcr quod ccclefia  fignificatur  inquaEuchanfha,ficuc 

lignum  vicxin  paradifi  mcdio  collocarur . 

f  Et  oh.ibi  1)0.  f.diuina;  l.iudis,  Qux  dcbcnc  ofFcrri  cor.im  Eu- 
,  ch.uiftia.Pfjl.4i).d.  Sacrifii  ium  ijndis  hnnorificauit  mr. 
.  t  Etd.v.perfi.-i.  Pcrquod  oftcnduncur bona Chnfii  fincac 

ccptionepcrfon3rumconferri,Adhio.e.  Inycritate  coihperi, 

fiodnan  fftperfonarum acceptor D-u  .  Scd in omnigcnlc , q»i timet 

Dtum  &  optratur  lufii  i,>rr.,acccpiHS  cfl  illi. 

»  ro«»<t»»p4«;i.idcft,parccmjn  mcricisChrifti,quicfipanis 

vica-,&:  tortus  fiiic  in  fua  bcncdicta  palTionc . 

f  Etfartemaffa.  idcfi  p.ircicipacioncm  in  marcvrunimcrj- 

Cis ,  quorum  caro  fuic  afiaca  in  jgnc  tribulacionis  . 

t  Etfr:xam  .  idcflparcicipationem  in  mcrici.s  vjrginun\,  & 

confc{roruni.fuciunccnimfimila,;qu2cftfannacncicipur 

g;Jcifrinia,8,:  pcr  mentis,&:  corporis  puritaccm,  &:  olco  frixa 

pcrmifcritord.'jf  pictatcm. 

j  Ceirititmiq.  Vulc  cuim  noacr  Dauid  Icfus  Chriaus.cj,  cor- 

pusfuuni 


pus  fuum  in  Euchariflia;iminiflris  ecclefi^  dcbitc  vcncrct. 
t  In  illo  die.  ideft  temporc  ccclcfix  piimitiua: . 
t  Fct/f/)dtt;rf.  idcfi,  Chriftus. 

t  Vrincipem.  Pcr  Af.iph^quipgrcgans  intcrprctat^fummiis 
pontifcxfignificacur,fubcuiuscuraChnfiianuspopuIu$?- 
gregacur  pcr  fiacrcs  cius  Cardinales,  Patriarch.c, Archiirpi- 
fcopi,Epilcopi  intclli^unrur ,  quia  fr.icrcs  fumnii  ponrificis 
nominancur.  Ipfi  vcro  pihcuti  func.-iChnfio.id  p'iccndufu 
dominoconfcifionc  laudi»fub  pfincipatu  fummipocificis. 

7  Confitcmini domino.  Hicconfcqucnccrponiciurdictx  budi.s : 
confclTiOjCuin  dicicur.  Confitctninido.  fciiicctcontcffionclau 
dis,&:  gratiarum^adbonis  |pro  bcncficiis  jamacquilius.  . 

8  /■f  w;<06-.7fe.  Probonis  fpiricuriiibiisinultiplicandis .  ! 

9  T^tas  facite.  Prxdicando  cisdiocrtbsmodos  laluandifi- 
delcs  fuos  fccundum  corum  itacus  varios. 

10  Cj«/.jfc«7.  orc.  .1 1  Et pfailitc,  mcmc 

'U  Etnarrate,  Quacfccicdiucrfis  tcmporibus..  I  j  Laniiat 
no.eiiis.  in  officiis  diuinis;  l  j  ilu,^ritedo.'i,  Deum  pnarcni. 
t  ^t  virtuteiK .  idc(^,filiu  cius ,  qui- diciiur  Dci  vjrcus.i.Cor. 
l.d.Tri(di(imHs€hriSiHtriDehy'ir(t*tem><f(-c,- 


1089      1  Paralipom.         Cap.XVJ.       lopo 


Rccordamini  mirabi'ium  cius  qua:  fecit  ,  fi-  ^ 
crnorumillius  &iudiciorum  oriscius.  Semcn  ^ 
irraeljleruicius,  filijlacob,  elcdicius.  Ipfc  4 
dominus Dcus  noffccr ,  in  vniucrfa  terra  iudi-  ^ 
ciaeius.  Rccordamini  in  fempicernum  pad:i  -7 
:ius,  lermonis  qucm  prsEcepic  in  millc  genc-  8 
rationes.  t  Qucmpepigitcum  Abraham  ,  6c  ^ 
luramentiilliuscumllaac-  Et  t  conftituit  il-  10 
lud "  lacob  in  pricceptum ,  &  Ifrael  in  padum 
iternum  ,  dicens.  Tibi  dabo  terranij 
funiculum  ha:rcdiratis  vcftr.-c.  Cum 


lcmpi 


.fjhanaan , 


1 1 
t 

t 

t 


,,:flcnt  t  paucinumcro  t    parui  S^  coloni  eius  ij  ; 

H  N lU OL  A YYl) E  L Y R  A  . 

jl  j^ecfl)-(f.w/.ei-^.  Rfpcticio  dtfnj<cpi\xdid,v  dc  mirabilib. 
filijs  Ifi-adfadiSjlicuctrcqucnccr  ticjn  canticis,  dnr  tn  nura 
bilu  inqu.incuni  rcccdunca  flicukate  infcliectus  humani . 
1  SlgHontH illiui. inquancum  funt figura; alicuius futuri . 

3  irti«.e.  inquantuui  fiuicpunitiaa.^.licaius  ni  dcricij,  ficuc 
fnbmcriioAe'-!;vpcim-um  in  marirubro  iSdfimilia. 

4  i  e/nen  ifracl  tius.  i tipplc  lauda  Dcu  m  . 

5  Filij  Ja.ele.cim.  Idcm.n.homo  fiiit  lacob  <S:  Ifracl^vt  habc^ 
Gcn.^i.&dicicurhicclcitus  Dci,g.atoca  gcneratiofuafuit 
clcdain  duodccim  pacnarchis^vc  didij  fuic  fup.c.i.  non  lic 

|iutem  fuit  dc  lGuc<k  Abrahi  ,  &C  patriarchis  prarccdcncib. 
S  j pfe  (hm.nHs  D^jus  /ioJIji-.  per  verani  fidcm  &:culcuram. 
7  jn  V'iii!S'.tcrra  iu.  q.d.liccc  (iu-ciali  modo  dicatur  J  )eus  po 
uih  Iftacl,tamen  cius  potcttas  fc  cxcen  iit  ad  omncs  . 
i  I{ecordanii'iii'i  fs.  Qu^odiitpadum  illud  poitca  llibditur  .- 
)  Sermoriis,&c.  Hicatcipitur  numcrusdctcrminacuspvo  in 
lcccrminatOjquiaifiudprxicpcumfactumcfi  oinmb.  imi- 
oribus  Abfaha;p-rverun,lidcm,idcofubdicur. 

0  O^empc.cim.  Dc iiio  iuramcnto  hetur  Gcn. i?.  c.Vcrmc- 
[letipfum  iHrji-idicitdoifnriHs.  C^od  factum  tuit  non  iolum  ^p 
\braham,i'cd  pp  Jlaac,vfi  de  pacto  cadcnrc  fub  iilo  lutame 
0  lubditiir.ibiciem.Po,^VtJii>iVy£7»e';  tuumportas  inimicoram  fm- 
»M».  quod  implccum  fuit  in  poltcris  Abrahij  dcfcendcntib. 
ibcopcr  Ifa.ic  .  Ei  benidicoun'  in  ftmine tuo  oTitnes^^cntes  tcrrje. 
^uod  implccum  clt  in  Chritto  ab  Abraham  p.  r  llaac  lccua 

,1111  carncm defccndentc,& iic pacct  quod pailum  prardi- 
.tiixn  6c  prxceptum  .^d  onmcs  hdelcs  lc  cxccndunc. 
i  Et cotjiitutt  ilbtd.   Quia licut tidcs ad  Abrahain  dcriuata 
it ad  IfaaCjita  ab  Ifaac ad  I.acob,&: confcqucnter ad  duode- 
m  patriarch.is  ,<5c  vkcriusadomncsfidclcs. 

1  JiO(i(j.Inh.ncpromifiioncprincipalitcr  intclligicurpro 
iliioglonzqu.cc(tccrra  viucncium  ,quiacupmiu  ipuus 

>c\  cxccdat  mcritu  humanum,oportcc  <\i  fub  promiiiione 

oniterrcniprincip.ilitcr  incclligac''  aliqujdboau  fpiritua- 

;  f.cclclte ,  quia  actus  mcritorij  prxcellunt  bonis  tcrrcnis , 

cut  diftuluisdiclum  luit  Gtn.ij.  ij  Cumtf.pau.  ^icut^i- 

cdc  Abraha  Gcn.i2.vbivocatusadomino  &  fcgrcgatus 

i)  infidclibus ,  habuit  in  coiiutiua  fua  Sarai  vxorcm  fuam, 

:  Loih  ncpoccm  luum  tantum,cxccpca  tamilia.Iacob  ct  pa 

larchadclccndit  in  Acgypcumcii  yo.pcrfonis,  vthabccur 

«cn.66.vel7).vchcturL'Co.i.£xquop.icct,quod  tcmporc 

C  iccrmcdioquod  fuic  fatis  magnuin,ftdclcs  lucrunLinp.iu- 

jniimcro. 

.  Ltiran.de.  Quia  Abraham  dcfccndic  in  Acgypcu,&:  indc 
dijcincciram  Chanaan,&:indeintciTam  l^alclihinoru. 
imilitcr  Ilaacpcrcgrinatusfuit  in  Gcrara  ,(miilitcrIacob 
iSyriaapudLabam  ^  iteriidc  ccrra  Chan.ian  dcfcendit 

in 

M  O  R  A  L  rT'E~R: 

Krcordim:ni.\\.cfcx.\x.io(ji\icii\x.cnii£ prsedida: ficuc  frequc 
'r  ritin  canticis. 

.  .cneit  Jf.  i.Chriftiani  qui  vcre  fcruiuntei,fcmc  Ifracl,  dc 
i:nt  dici,Ro.z.d.^(o'/e«<>w^((ii«  manifcfloJudanis  ,  ncrjue^ufin 
'.Tiifejio in  carnecircnnciftojed qiiiin  abfcondito  Jud^us cji,et  circit 
i'i-)  cordisin  fpijritu.,>io  litera  cuius  laus  no  c.v  honmib.fed  ex  Deo  efl, 

■  ^cordamini.  i.cuangclijqd  cfilex  noua.cui non  fucccdic 

•  ia  propccr  quod  djcicurin  fcmpiccrnum  recordanda  . 

>  L^cm  ptgigit.  i.Beato  Pctroqucmconftituit  ccclcfi^  pa 
i.'rcrn,&:  pcr  confcqucns  multarum  gcntium  patrcm  . 
J^t  iu.Uiius.  \.c\im  B.Clcmcntc  qui  Pctro  fuccctfitin  ccclc 
-r  rcgiminc,  &c  dicitur  Ifaac  qui  intcrprctaturrilus  .  Nam 
-acus  Clemcns  fuit  valdcdulcis &  amicabilis  omnibus. 

•  -ttWflj/ifw/V.i.vnicuiqucqui  fiudctdiabolumfupplancate. 

■  ^f^A-ae/.  idctt>cuilibetca:lcitium  contcmplatori. 

^if '«j.  f.vmcntium  quq  clt  hcrcditas  fidclium  pcr  cerra 

pro- 


^4  Et  tranfierunt  dc  gcntc  in  gentcm,  &  dc  rc-  ^ 

15  gnoadpopulumalterum.Nondimifit  quem- 

'^  quam  tcalumni.iri  cos  ,  fl:d  irtcrepauic   pro  t  "«inferr« 

18  cisrcj^es.  t  Nolite  rangere  chnllos  meos,  &  tP^^io^-b. 

'->  in  prophetis  meis  nolice  malignari.  t  Canta- fp/ii^j.a. 

tcdommoomnistcrra  ,  annuntiatccxdic  in 
22  dicmfilucarc  cius  ,  Narrarein  gcntibus  glo-  ■ 
-^  riamcius  ,  &incun6lispopulismiiabiliaeius 
I    f^iiamagnusdominus  &  laudabilis  t  nimis,  ti^aiie. 

5  &C  horribilis  fuper  omncs  Dcos  .  Omnes  e- 


20 

2  ! 


^i^  nimdiipopulorumidola,dominusautem  cx- 
li^  losfccit.confellio&  t  magnificentiacoram 


dccor. 


in  Aogypcuin.^vc  pitci:  cx  dccurfu  li.  Gcn.  &:  fic  tanq  uam  p'^ 

rc2,rini  rranliciuiiL dc gentc atl  ;j;cntc,Si:  de  rc<j;no ad  rcfnu* 

j  ^   >{jj'  di.jucntj  uiii.  Reprimcdo  coiii  aducrf  irios,Iicut  pa- 

tct  dc  I faac,  nd  qucnj  vcnit  rcx  Gerara:  ad  qua^rcndu  t(^dus 

&:  am  cici.imcum  co,  di.idustimoi'ediuino,  quamuislcrui 

ciusaliqu  !s  ino!citi.as  p.iltonb.lfiac  intulillcnc  ,vt  habetur  E 

Gcn. i6.tim  Jiccr  Laba  infcqucs  lacob  fuit  a  Deo  reprcfi^us^, 

nc  aliquid  duru  cocra  eu  agcrcc,Gcn.^  1  .fimihccr  vicini  ha- 

bitatoru  Sichcm  a  Dco  fucrunt  tcrriti  nc  pcrfcqucrentur  la 

cob  ik.  filios  cius  pp  intertcctioncm  Sichimitaru  Gen.j  j.c. 

\6  .Sedi:/  cre.prn.  c^nia  Pharaoncm  rcgcm  Acgypti  flagclla 

uit  prcpcer  vxorcm  Abraham  vc  habctur  Gen.  1 1  .d.  &:  finii 

liccr  rcgcm  Gcrarx^vth.ibctur  Gcn  zo  fimiliterrex  Acgy 

pri  naft  rnyz?r-^  T.-^cobfiiit multipliciter  flagellatuscumto 

to  rcgno  fuo  pro  iihjs  Ifrachquos  iniufteaffligcbat,vchabe- 

turmLxod. 

17  l^iUtj tang-re.  Vocnntur  autc.-m hic parriarch.r  Chnfti.i. 

vnc\i  tc  licct  vncbonc  gratiar.  Vclquiadcipfisexicruntrc- 

ges  &c  iaccrdoces  qui  pcr  vndioncm  inUitucbanturin  lcgc. 

i^  £f /.i/iro,  H.ibucrantcnimpatriarcharfpintum  propheti 

cum  vt  pacet  dc  Abraham  Gen.  t  j.& dc  ifaac  Cjcn.tj.iiC  dc 

lacob  Gcn.4^. 

i^C  nnt.ite  rfy//..Hic  CGiequcntcr  Dauid  in cancicoinuitat  ad  Diuifi"» . 

Dei  i.iuJcm  ocs  gcneraliccr.Lc  priino  ponitur  ifta  inuic.uio 

fecuiido  tUbdiCurqu£daa)add;cio,ibi.£f  (iicifp.  Circa  pninii 

d,citac.Cun..do.omi,.ter.  idclt,(nnncshabicances  111  tcrra,i5iac 

Cipitur.hicconcincns  procontcnto. 

ij  ,^«««/.  cvri/e.  Salus  enim  corpoalis5(:  ipiritualisoium 

dcpcdcca  0~o  c6ciiiue,&:  idcodebec  ^rccognofci  quotidic. 

11   'N^uratc in gemibus.  qux  nonfunt  dc  filijs  Ifrael. 

ti.  Glfjriam  cms.  i.maieltacem  f  la;  p;)celtacis ,  idco  fibditur. 

ij    in  CH  po.  (^t^  fccit  cducendo  lilios  Itlacl dc  Aegvpto,i.Si 

»9  tcrram  promiiiionisinduccndo , 

24  ii«'4TOrf.  EIf.n.magnicudinis&:bonitatisinfinit,T,  &  io 

no  ptabintellcducrcatocomprchcndi,  nccpcrconfcques 

quaiuu  laudabiliscfilaudari,gpqddiciturEccl.6j.d.^(7}e- 

(iiceiitcsdnm  exa  t^itj  iUum  iina>itU'n potefiis ,  nuiorifl.n.o}  la^ide. 

2. )   Eihor.fiper  ornnes.  Hominibus  malis  quos  potcfi  pro  vo- 

luutatcfuapunircnonautem  licpoiruncdij  talli,  iofubdic, 

2.6  0/«n.f«iw  </;//>o,i.  qua:dsmconfida&;  vananullampotcn  p 

tiam  habcntia  ,      -    . 

17  iiowiMKj  <i«.'c7w  Cit/.  Vt  habctur  Gcn.  I. 

z8  CDfl/i/ie'"  ^/»^.^0.(0,  Quod  potcftcxponiduplicitcr.  Vno 

mododec.ilocmpyrco,vbi  cfthabitacioDcii,:  f^ndorum 

tpcciali  modojlicct  lit  vbique  pcr  cllcntiamjpr^tcntiam,  &r 

poccntiam ,  ibiaucem  coram  Deo  eft  cdnfcllio  diuinc  lau- 

di.s,quia  ibi  clt  lans  lugis  Hc  magnificentia  Dcijvbi  magis  rc 

lucetquamalibi, 

Eorti- 


promiirionis  figurata. 

13  CK>i,cf.paH.&c.  fciliccc,inccclcfia  primiciua. 

■\  TuiiH. idcft,abiccti in confpcctu potcntum huius  mundi . 

14,  £f  :K>?/;.(/e^(/:.//;^^<w.pr^dicandopcr.orbcm. 

1  j  '^ndi.  f.ad  impcdimcntum  fidci  Sc  mcriti,n;i  in  pfccu- 

tione  maxima  fidcliu,maximc  crcuit  fidcs &c  corfi  mcritij. 

16  Scdi/u.  vt  pacecdcCoItantino,  quepropter  hocpercuf- 
lit  clcphanti^  morbo . 

17  7v^)///ttd';^s''f-ca6tunociuoimpcdientc  coruin  mcritum 
vcl  fidci  incrcmcntum , 

jcj  Cant.domino,  rcpctitioeft  fentcnci?  fuprapofit^ad  maio- 
rcm  dcuotionis  cxcitationcm  . 
24  i>uia  magilus.  Magnitudiniscuius  non  cft  finis, 
f  Etlau.ni.  idcft,fupra  virtutcmoinniscreacurcj .  Ecc.^^d. 
Bcnediientesdo.i&  exal.eum  quantum po.rnaior  efi  enim  omni  L.uue 
28  Co«/f//7o.fcihcctlaudis. 

■f  Lt magniikcnlia.  lHd.la^.B}.Beati^uihabit.indomo  tua,&c 
Tom.z.  M  M  ^ftte. 


I 


A 


105)1        Glorord.&Nico 

co,  fortitudo  &gaudiam  in  lococius.  Ai?erre 
dominofamiiix  populorum,  atfcrtc  dommo 
ti^^JP*»*-  gloriam&r  impcrium.datcdomino  gloriam 
nominicius,  Lcuaccfacrificium,  &vcniccin 
confpcdu  cius ,  &  adoraie  dominum  in  dcco  - 
rcfandio.  Commoucatura  facic  illius  omnis 
tcrra.ipfccninj  fundauitorbcmiminubilcm . 
I.xtcnturc«Ii&cxiiUcttcrra,  &dicant  in  na-  9 
tionibus,dominu$  rcgnauit.  roncrmarc& 
plcnitudo cius ,  cxultc  nt  agri  &oriinia  (\ux  in 
cisfunt.  Tunct  laud  abunt  ligna  laltuscoram 
domino,quia  vcnit  iuJicarc  terram .  Confitc- 
minidominoquoniam  bonus  ,  cjuoniam  in 
xtcrnum  mifericordia  cius.Etdicitc,faJua  nos 


laidcLy 


ra. 


1092 


■j^fr. 


^;  ' 


r 

2 

t 
t 
? 

4 
f 
6 

7 
8 


10 
I  i 

12 

»4 
'S 
16 


i? 


pcus  faluator  noflrr ,^  '6^««;dW»w>«i.Ge«tilu. 
„  ,    .  l.qitiMhucinhddiserac 

congrcga  n:as,& eruc dc  f,t,.it7do iftc  cancbat, qiii 
^cn ribus ,  vt  cofitoarmir  tamcii  prophccix-  vircn- 
^  :  r     /i.„  ►. «T    tcmcrodLiduscfi.vtama 

llOmml   lanaO    tUO  ,     &       ,.^  „„,„.,.r,r.r,c  rlV.r.r, 

tcxultemusin  carmini- 
bus  tuis.Benedi(5basdo- 
minusDeus  Ifracl,  ab 
xtcrno  &  v(<jue  in  xter- 

nam.&^dicatomoispoJXM' 

t  maiouiti-    u.>bls^nui\fiduo  exvobjs  c^ 
t?   nulus,arnen,&hymnu     icnfirmfnpcrterram^exm 

^^Deo.Dcreliquit^itaciuc    ^.^^^^^^^/  '^ 

t   " 


18 


rc  vmijcrficatis  d'ccrcca 
mcammi.i.fiat  fiTt,  ficiic 
hodic-oraiwiws  faccrd) 
tibiis  rcfpondctiir,amci> 
vcconcordcc  in  prcciLv 
pia  raccrdorii  iHCcnrio  S£ 
papuh  lUnadcuocio  ,tc- 
"  Amc,amc,£c» 


ibi  coram  arca  foederis  ^  n  j^ 

domini,  Atapha  &:  fratrcs  eiu$  vt  miniftra- 


B 


NICOI.AVS  DE  LYRA. 
I  rmitndo  &  ?tf«.  qd  cfl  ck  bono  prxf;;nti,bonuin  autdiui- 
nu  pr^fenti.ilircr  hr  ibt. Al  o  mo  pc  cxponi  dc  temploTeu  ta 
bcrnaculo  vbi  crat  arc.i  ct  propiti^icoriu  qi  -T.it  qujli  fcd-S 
Dci,vtpdidu  fuicEvod.i^Ibi.n.craccotcirrj  pcccatorum, 
&  ma?nificctiadiiiin.Tlaudis  p  faccrdoccs  <5c  l.cuicas  pccca 
tapropria  ac  populi,iV  m.iunificcncia  Dci  coficciitcs.Forr/Vrt 
d».  quia  Deus  cr.^r  protcilvTr  c^:  dcfcnfor  fpecialis  iliius  loci, 
f  m  O)  Hcliodoius  lioc  cxpcrcus  dmi:  zM.uh.  j.g.  ttleiju:  in 
ckliihabit  h.ibiia-ioii  cm,  -riin.itn  >r  adiwur  efi  loc:.&  c.  EtgiudiH 
quia  ficerdotes  d'.  noti  :I'>i  7,  iMdcb.-iUt  in  domino . 
»  .^ifme  </o»r/»«.  !.omnaimfc;cnrium.  2     Clmam^&c.co- 
fitentcseius  maicfbtcm  .5c  doii.inium  fupcrocm  creacura. 
4  Leuatefacrifi.  i.app<irrare  1(  u^.ndum,  quin  porcabantur  {.\- 
crificiaadlocum  diuint  cultus,  qiix  f.»crific!a  lcuabanturfu 
per altarc  a  laccfdotibus.     y     Et  ^enitc in  confpe.  quia  facri- 
ficia oifcrcbanrur  in  atrio,  quod  er.ircor:im  tabcrnaciilo 
fcu  templo.vbi cficcbatur  Dcus habicarc fpcciali  modo  .  Li- 
ccccnim  aIiarn;uioncs  a  Iud.i:isnon  incrnrcnc  locum  vbi  fa 
cnficiaofFcrcbanninniltariholocaufiorum  ,tamcn  bcnc 
pio  eisotfe  rcbantur  ibi  AicnTicia,  vthabctur  i.Mach.7. 
6  Et  adoraiedo.in  dico.  $i  non  ficuc  hypocrita:  qui  adorant  in 
decorc  non  fanclo,quia  licct  exteriiis  habcant  dccorcm  rc- 
JigioficaciSjnon  tamcn  fubclf  vcritas  fancbcatis  . 
jCotnmoiirsi.ocs  inJvtbir.itcstcrra  facisnt  ci  rcuercntiam. 
8  Jpfc emti.Quod  porcf f  dupliciccr  inccliigi. Vno  modo  qu.i 
tum  ad  motum  lof  -.lcni.Liccccnim  in  aliquibus  partib.  or- 
bis  fit  morus  locahs.n.t  potein  clcmentis  miflis ,  &:  aliquib." 
cftmotusrcdus  vc  inprbibuscclcffib.  quicircularitcr  mo- 
ucncur,tamcn  c^lum  cmpyrcuin  qui  cff  fupremus  orbis,  &: 
tcrra  qua:  eft  circa  centrum  fun  c  immobilia  ,&:  pcr  hoc  hcc 
orbisquandam  immobihcatcm  fecundum  totum,  licct  ali- 

aua?  partcsmoucantur.Alio  modoquantum  ad  mutacionc 
c  cflc  ad  non  e(Tc,quia  licet  orbis  inccpcrit  effc  per  crcatio 
ncm,durabit  tamen  in  ^ternum  &fccundum  hoc  habet  im 
mobilitatcm,  9  Lxtentur  cdi.  idcft,an5cli,&:  fandi  habi- 
untcs  in  gloria  ca»lcfli 

10  £fM«//ftffrr<i.  i.homincstcrrcni  ,  vcletiamadlitcram. 
;  Qui  dicuntur  mct.nphorice  lxcari,quando  acrc  fercnato  ap- 
patct  facies  cxli  clara  &  hicida  ,  &  per  oppofitum  turbari 
quandoobfcufis  nubibn:  &  tempcf^atibus  obccgitur  . 
j I  Ettxultetterra.  qnc dicicur  hoc  mudo cxultarc  , quando 
jrKipitrcnafcentia  produccre. 

\t  Tonetmare.  ex  n)u]titudine.n.;iqu.irum  in  m.iri  cxiflen- 
tiumdc  facilimulripIicanr'ir,vn,i3«:colliduntur  adrupcsin 
mari  & littorc cxi_iK-tc.s ,  &:.C.t-.i?^.'.'?'i4iV.<-''"j''^  •''"Ic gcncracur 
fonus  qui  vocat'' maris rugitus  ,  '5'  licr  fimtlicudinc tonicrui . 
I i  Exultent  agri.  Dicutur  aut  agri  ur:taphoricc  cxulc.irc,  qn 
incis.-}ppaccncflorcs&hcrb«  ,  licuc  &  pratum  dicitur  n- 
dcrc . 

THHe 


14  Tufclau.  dicuntur.nntcmmctaphoricc  ]audarc,inquan- 
tum  folia  &:cjJtcraqiia;pr6ductincpotcntianv  &fapientii 
Dei  ondunt.Inducunruraucom  ida  inlcnfibilia  ad  Dcilau.» 
dcm  in  c.intico,quia  fiinthominibus  maccnc  diuinc  l.-iudis, 
inquatfi  q.cqd  cftpulchncudinis&ibunicatis  iii  eis,rcduce- 
dum  eft  in  fciloriam  conditorisjfjcundum  quod  dicitur  Sap. 
xiij.b.A  magnicudine  fpcciei  &i  crcatura;  cognofcibilitcr po 
tcri:  crcator  horum  vidcri,&:  pcr  confcqucns  laudari . 
ij  Quiirenit.  Ifludinducilf.pcaura^diclx  laudis  diuina". 
Si.n.Dci^uidcnciatacufc  exccndcrct.ad  cxlcffia  &:  milldj 
mo  ad  ilta  intcriora  gcncr.ibilia  &  corrupcibijia^fecundu  ci^ 
diKcrunciliqui  in  quoruni  pcrfon.idf  lob  ii.h.n^lnbeshtibk.. 
liim  c:ti5  nccnoflra  cwjfidi-r.n  ,  circa  cariines  cdiperan.baltr .  pul- 
chncudo  &  bomtasq  funt  in  ifiis  infcrioribus  non  ciTcntre 
ducendc  in  laudc  &  g,loria  fipienti.c  diuin.t: ,  fcd  g.a  cius  fa- 
piccia  &  prouidcntia  .ld  oia  fc  extcndunt  quantumcunquc 
minim.i,i6g.cquid  pukhritudinis&bonicatiscfl  incisrcdit 

citurinlaudediuina,&:pp  hocdf  bic.^'.2  vcnity^-c.  q.d.q.a 
iudicium  fux  difcrctionis  &i.  prouidcntuc  fe  cxtcndit  vfqiie 
adclcmcntum  ccrnc,qctcf*infimum,  jo  omniapr.rdid3  in 
laudc  &  gloriam  Dci  funt  reduccnda.  Alio  mo  cxpomtur^ 
q,  pcr  ifta  infcnfibilia  prcdicla  intclliguncur  iuff i  fimp!icc?i 
qui  bcbuntmateri.iL  la^cicia-  &:laudis  iu  vkimp  aduccu  lud- 
cis,fm  qddicic  filuacor  difcipulis  fuis,Luc  2j.c.loquens'< 
lignis  pritccdcncibus  iudiciu  fiicuti;:  His  .iut.fieri  incipic 
bus,  rcfpiche  &  lcuate  capita  vt//»'<'.i.cxhilarace  corda ,  fccU 
dum  quod  dicit  bcacus  Grcgonus  fupcr  locum  illuni .  . 
16  Confitc.do.  Hic  in  finc  rcfumicur  principiu  .carici,liccc_vcr 
ba  aliqualiccr  nuitcnt^ficuc  in  cac:leni.s  in  fine  principiu  rC- 
pencur.  17  £tdi«.  Sccundualiquos  ifia  addicio  t.iiita  fuic 
ab  ipfo  D.iuid,t}.a  liccc  teporeeius  filij  Ifrael  no  eftcnccapti 
iiari,nccp  oibc  difperfi,nec  pcrconfequcnscongrcgadi.tn 
fpiricuprophccicopuiditifia  fieridefuturo  p  Thcgl.ichpha 
lanafar&:  Salmanafar  rcge?A(Tycioru,  &  p  Nabuchodono- 
for  regcBabylonis,vt  hec11r4.reg.io  poft  canricu  pr(jdi(5tum 
iftud  addidicadimpctradu  cogrcgationed!fpcrfionis&:  cap 
riuitatis  future.Secundij  alios  vero  ifta  addicio  poficafuitab 
Efdra fcriptore huius libri,qui in  rediiu captiuationis  Baby 
lonic.x  iliic  facerdos &L  doilor  populi,  vt  hf .1  Hfdt a: &  quia 
tucmukidcfilijslfraeler.intadhucdifperfi  in  n.itionibus 
ideo  pro  ipforum  congrcgacionc  .nddidic  hocjlfdrai  in  finc 
pr.Tdic^icancici,quocI  aLcuicis  in  cemplo  fccudo  cantabat. 

1 8  Et  dicat  omn.pop.amcn .  idcf ■f.,fic  fiat. 

19  £f /;y'^//«'n.  idef^,Iaudcm. 

10  Dm//.  Hicconfcqucnccrdcfcribicur  pr^diilorum  ffabi 

lirio,quia  D.iujd  non  ordinauic  prxdidtaup.uiiuad^  hor.im,. 

fcd  cciiiin  pro  fiicuro,'.6  rcqAiicur.  2 1  P^t  minifha.  Cum  hoc 

ctiaordinauicquod  i^icreccukus  diuinus  inkxro  vn  adduxc 

ratarcam,qui3  ibirom-mfcrac  t,ibcruaculu!n  quod  tcccrat 

iMovfes  $C  aftarc  holocauftorum,&:  hoc  eff  quod  dicrtur. 

Sadot 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 
t  ^jffT/f  (/om.qua:cffcl.iranotitiacumlaudc. 
"t  Et  imperiMm.  idcf},rcu<rrcntiar»>  Sc  ti  morcra.f.  filialcm  . 
f  D4/f  jj/o.cipro.repcritiocftciufdcmficut  fupra. 

6  £f  flJ«r4.(/o.nonficl:clicut  hvpochritxadorant. 

7  Comnouca.  idcft,omnes  habiwntes  tetram  cius  potcntiam 
contrcmifcanc. 

8  Ipfe  tnimfun.  Liccr  cnimparccsoius  moueantur,  tamc  to, 
tum  manct  in  codcin  loco. 

6  .I*rw.f«.idcft,ciucsc«lcftcs.^  c4r«/./ar.  miiitas  ccclefia. 

rwrt 


I  j  Tonet  m.i.  Per  m.-»re  quod  cfl-  locus  aqiiarii ,  fncelligUCU 
doctoresccclcfi^  conrincnccs  aqu.is  fapicncicfalucaris^&ip 
licon.ucd(.'bcnc  ronicruo  pr3cdir.uionis . 

1 3  ExuUent  ./^ v.idclf ,fimplices  Chrifiiani.i.Cot.  j.b.Di»  ^gri 
cultiiY.a  e/iis . 

1 4  r«Hc /tf«.i.principcscichoIici  qui  funcfupcr  alios  elcuaci. 
io  DereIirjuititaque.icihcct,DMnd. 

t  Ibi coram  arca.\n\t  enim  verus  Dauid  Tcfus Chrif?us,quoa 
inccclcfijs  in  quib.cftcorpusfuumin  Eucbiarifii^facramfn 
tojfinc  fcmpcr  miniftri  ad  cius  obfcquium  pr^parati . 


1 


Paralipom. 


1093 

a     In   excdso . 

Alij  dicunc  ta- 

bcrtiaciilu  Dciy 

poltquam  fiUj 

Ifracl  incraue- 

runc  incerrani 

Chanaan  ,  pri  - 

mo  fuiffc  in  Sy- 

lo  ,  dcinde  in 

Nobe,  poftia 

Gabaon,  cande 

in  Sion.Alij  lo- 

cum  cffe  in  le- 

rufalcm  appel- 

latum  Gabaoa 

ibique    DauiJ 

fabcrnacuUl  & 

^cam  collocaf 

fc.  Gabaon.n. 

eollis  intcrprC' 

jiur.Exccliumauccm  locu  diclii  clTecxiftimat  prodignita 
•diuinicultus.Scd.inlibrolocoru  lcgimus  Gabao  mccro- 

pulmi 


Cap.  XVIl.      105)4 


«  tNemo  railitans  Pco  implicct  fc  fccubiibiis  negotijs,    b  f  Secunduraqiialititiauditouim  <jui(J]uefuavicemlni(Uet. 

tenc  i«  con(ped:u  arcie  iugiter  per fingulos  dies  &  vices  fuas .  porro 
Obededom,  &fratrcseiusrcxaginuod:o  &  Obededomfilium  Idi- 
thun  &  Hofa  conftituitianitores.Sadoc  autem  racerdotem,&  fratres 

fConfangiiineos. 

'  ciusiacerdotescoram  tabernaculodomini,in  cxcelfo,  quoderat  in 
Gabaon,vtofferrentholocauftadomino  luperaltarc  holocauftoma- 
tisiugiter,mane  &vcipere,  iuxtaomniaquarrcripcafuncm  lcgcdo- 
miniquam  prarcepit  Ilraeli.Ettpoftcum  Heman,  &Idithun  ,  &;re- 
liquos elcCtos  ,  t  vnumquemque  vocabulofuo,adconfitendumdo- 
mino,  quoniamin^ternummifericordiaeius.  Heman  quoque  & 
Idithuncanentcs  tubaj&quaticntescymbaLij&omnia  muficorunu 
organa,ad  canendum  Deo.  Filios  autem  Idithun  fecit  efle  portarios 
Reuerfufquecftomnispopulusmdomumfuam,&  Dauid,  vc  benc- 

b  diceret  etiam  domui  fua: . 


neaccipiuit.Domum  aijt  Michol  fili.im 
bac  Dauid.quiadclpexic  cum  falcanccm 


polim  ciTe  He-  D 
UcEorutji  mcnbu 
Bcniamin.&nuc 
oftendicur  villa 
cjufdem,  nomi- 
i>is  inquarcomi- 
liario  Bcchlchera 
ad  Occidentem 
iuKta  Rhania  &: 
Rhamon,  ubiSa- 
lomo  hoftijs  im- 
molacis  diuinum 
mcruic  oraculii . 
Fuic  aucem  fcpa- 
rataLcuicis, 
b 

ncracioni ,  -fiho- 

rum  vaearcc .  A- 

h'j  per  anciphra- 

fim   bencdidio- 

Saul  qua'increpa- 

coraarca  domini. 

#  CAP. 


ytbcntdi.  ge- 


Hicrea- 

E 

Reg.t.tf.d. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

1  Sadoc  autemy&c.  &  pacet  htera . 
r^a  Jt^uerfu.  qui  non  crat  depucacus  ad  minifirandum  coram 

arca 


arca  in  Hierufalem,vcl  in  tabernaculo  Moyfi  in  Gabaon. 

3  E^Z)4w;(/.  idcltjbcnctaccrec. 

4  Domui.  familiXjficut  fccerat  alijs  vt  pr^dictum  eft  in  prin. 
huius  cap. 

S  CAP. 


C  A  P.    XVII. 


I     V^b  Et  ait.Jiaihan.  Pacet  quod  prophctix  fpiricusnon 

fcmper  prophccarum  mences  irradiac,vii  Elifeus.  Dimitie  ea, 

\^ui4    ammus  eius  m  amaritHdine 

\^y&  dornus  celauit  a  me^&c.  Q^ 

Idiuina  difpenfatione  fic,  vc  acci 

'  •jHcntcs  fpintum  inueniat,qu!d 

dcDeofuic,(S<:  amiccenccs  quid 

deipfis  . 

c  T^on  ^difi.   Quia  vir  fangui- 

nii  cs.Dcbcc  e1.11  m  in  ie  miidus 

clTe  ,  qujaJjcna  corrigcrc  vult , 

vcccrrenadefidcna  tugiac,  &: 

tanto  perfpicacius ,    tugicnda 

videac,  quanto  ipfe  hasc  pcr 

<  fcicniiam  &:  vjcam  vcrius  dc- 

clinat  .  Supcricdasfordcsma- 

nus  dccergcrenon  valcrcc^qu^ 

lucum  ccnec  .  Quod  iuxca  anci- 

qua:  cranslacionis  fcricm  bcnc 

rid  Dauid  crga  cxceriora  bclla 

laborancem  iper  lignificaaonc 

&c  diuma  voce  dicitur .  ^{on  tu 

adificabis  mthi  templum  ,  quta  vir 

[anguiHHmes.  Tcmplum  domi- 

ni  aedificac  ,  qui   corrigcndis 

proximorum,    mcntibus  va- 

cac .  Tcmplum  Dei  fumus,qui 

ad  vcram  vicam  cx  cius  habita 


XVIL 

Vmtaute  habitarctDa 

uid  T  domo  fua,dixit  ad 

Nathapropheca.  Ecce 

ego  habicoin  domoce 

drina,  arca  autem  f?de- 

ris  domini  fublpcllibus 

eft;  Et  ait  Natha  ad  Da- 

uid.Omnia  q  u\  corde  tuo  funt  fac .  Deus.  n. 

tecumeft.  Igiturnodcilla  fadus  cft  fcrmo 

Dei  ad  Nathan,diccns.  Vade  &  loquerc  Da- 

uid  fcruo  meo.Hasc  dicit  dominus.t  N6  xAi 

ficabistumihidomumad  habicandum.  nc- 

que  enim  manfi  in  domo  ex  tepore,  quo  edu 

xi  Ifrael  de  tcrra  Aegypti  vlq;  ad  hanc  diem, 

fedfuifempermutas  loca  tabernaculi,&',in 

a  f  A  nuUo  iudicum  fibi  domu  cedrinaiii  adificari  iuflit,  qui  contia  holtes  pu- 
gnaueiunt,&  amncj  Yiii  languinuin  hieium  , 

tcntorio  mancns  cumomnilfrael .  Nunquid 


Vir  f^nguinum  cemplum  Dei  no^dificac .  Qui  enim  adhuc 

carnalib.incubaCjnecefTe  eft  vc inftruere  proximorum  men 

tes  erubcfcac. 
4c  Cynllus  Alcx.SamucIincerficiendo  Agag,Phinecs  Ifrac  i..adu.lml. 

lircm  cum  M.tdianicide,  Leuica:  cria  nuUia  cognacorum  qui 

viculum  adoraueranc,fuerunc 
benedi6ti,manus  fuas  Dcocom 
modanccsjiuft^eeius  ira:  fueruc 
adminiftri,  diuinam  ira  rcpref- 
fet  unc ,  &:  exicium  quod  popu- 
lo  aficrcbacur,auertcrtit,oftcn- 
deruntque ,  cxdem  aliquando 
efTe  laudabilcm ,  &:  punitionc 
niifcricordia  prxftantiorem  . 
Magnumautem  Dauidcmre- 
cinuic  Dcus,  qui  prompco  5c 
alacri  animo  parabac  remplum 
sedificare,  maximcquidcm  ad 
rcprimendos  eos,qui  csdcs  fa-.-  P  , 
ciunc  ,  &■  propccr  eum  qui  fc-  . 
cundumcarnemex  eonafcitu 
ruserac,  filiumcius&:  regcm 
Chriftum  quicrac  ccmplum  ti- 
bi  cxcicacurusinfigne  ac  cclc- 
brCjCxfanita  virgine. 
d     Tu  non  adificabis  dnmum,  &c. 

•J«  Thcod.  Puco  eflc  dia:um  Quxft. ia  i. 
ad  vcilicaccm  eorumqui  ncta-  Paral. 
nascedcsadmicctuuc  .Non  c- 


ni  m  de  iufta  c«Ede  Rege  rcprc- 

hendiflct,  qui  luitam  crdem 

lionc coftituimur.vndc .  Teplum  DeifanSlum  eft  quod  cUis  vos.       quam  fecit  Phinccs,app^llauic  facnficium.  Magnus  quoq; 

Vif  ^  f.has 


NICOLAVS  DE  LYRA.  CAP.  XVH. 
I  ^Fta  autem.  Defcripca  deuotione  Dauid  in  arc?  dfii  vc 
Vj  icracionchic  confequenccr  ponicur  cius  deuocio  in 
tcmpli  xdificationc.habuit.n.voluncatem  pcrtccitam  ipfum 
xdihcanji,fcd  fuit  prohibitus  a  Dco,  &:  dilata  fuic  harc  ardi 
ncaciovfquead  teinpusSalomonisfilijfui,veruntamen  Da 
n  '"/»"^"™  P^Jtte  matcri^  prieparauit.  Primo  ergo  ipfius 
J^auidoftcuditurfanctumpropofitum  ad  templi  xdifica- 
tioncin,fccundoipfiusftudium  circamatcrix  pra:paratio- 
ncffi  ca.  i  j.Prima  in  trcs ,  quia  primo  circa  hoc  ponitur  de- 

cla- 


claratio  fandti  propofiti  ad  templi  xdificationcm ,  fccunda 
dilatatio  fui  imperij  pcr  aduerfariorum  depreltioncm  ciS. 
tertio  pcrcuffio  populi  proptcr  Dauid  elationem  c.ii  .Diui 
fio  aucem  prarfcncis  cap.  '&:  eius  fcntcntia  patenc  cx  dictii  z. 
Rcg.y  excepcis  qua»  fcquuntur. 

a  Vunquid  locutuu  i.Rcg.ya.dicJcur.  Tslunquid loqnens  locutHs 
fum  rti<>»j»»<fcfr;6..Z"«//raf/.Dicendum,quodquilibeciudcx 
Ifrael  fuit  dc  aliqua  tribu  lfrael,vt  patcc  cx  dccuilu  lib.  lud. 
&:  quilibet  corum  tunc  temporis  in  fua  tribu  erat  principa- 
liSji^  idco  idcm  cft  loqui  hic  vni  iudicum ,  &  vni  tribuum. 

Et 


MORALITER. 

i-maHtem.  H*chiftoru&:  ciuscxpofitionjyftica  pofitac 

func 


funt  2.Rcg.S. 


Tom.a. 


MM    z 


o^y 


Gloford.&NicolaidcLyra. 


1096 


^  -rkcnc-    ■       -to<&:o.iin.l.ialinraj,ph«asBanl       mmffla  complTO.no  aliim  q.icrinul^ficut  I;id?i  Ipliei.im  E 

*i  ij    L  ,^\v^r mrrmjHirrmlmrum.Ha.t      hucr.liumD»i.Klpromiaun>&lomoncnonintdl.suc,(cd 

...Jo.,n,p„„,"^!!.modob«lffi— ^^^^^  co,,..,pmillusc»dc.laratoal.u,nfcfpcra.cdiaK,Pr.cH 


*^"*»^  M  rcmpora  pa- 
ci$ ,  quam  Sak>- 

j.lUj.i.e.  mon  tabuit.  Si)b 
Aodcmm  o^^^i- 
ginu  aiini  ra- 
as  iucnint.  Ab- 
ftt  crsio  vt  dc  Sa- 
lonKHJcbcc  acci 

b  Cum^ue ,  /»». 
Solomon  autcm 
rcgnontc  patcc  ^ 
rcgnarc  cirpit, 
quod  nulli  illo- 
rum  rcgum  con- 


t  inrrJ.y.b. 


Lt  17- Je  (>>"(• 


li  d.ccn.  F...  ,iiui,er,'bu's 

cum  uoi  nu- 


»xn,&c. 


fenm. 


locutus  fum  faltcm  vni  iudicum  ifraclquibus  praeccpcram  vt  pafcc- 
rcntpopulum  meum,&  dixi.  Qiiarc  non  a^dificafli  mihidomum  cc 
drina.»Nunc  itac),  (ic  loqueris  ad  kruu  meii  Dauid.Haec  dicit  domi- 
nus  cxcrcimu. E.go  tuli  tccumin  pafcuis  fcqucrcris gregem,vt efles 
dux  populi  mci  irraci,&  fui  tccum  quocunquc  perrcxilH,  &  intcrfcci 
omncs  inimicos  tuos  coram  tc .  Fccique  tibi  nomcn  quafi  vnius  ma 

■     ^  \bnlum,Itut.iJCob,Mj,.\lorut.<]uo:uuiiH)ininafcimo(;i  .  1  '  rr         I 

trnorum.  qui  cclcbrantur  in  tcrra.  Et  dedi  locum  populo  meo  Ilrael,  , 
plantabitur  &:habitabit  ineo,&vltra  non  commouebitur.  Nccfilij 
iniquitatis  attcrcnt  cos,ficut  a  principio  cx  dicbus  quibus  dedi  iudi- 
ccspopulomcoIfracK&humiliauiinimicostuosvniucrfos.  Annun 
nfn  Hfc  Tiw-  ^  tiocr<:otibiquodxdificaturusfittibidominusdomum.Cumq;im 

IIWii    t»i«.,    *\y^  a  1  a  IDauidgerineniu.luin. 

r^t  qucm  pro-        y^^-^^  jj^j.  ^^^Q^^y^  yadas  ad  patres  tuos,fufcitabo  femen  tuum  poft 

c  tc,quodcritdefilijstuis,&fl:abiliaregnumcius.tIpIca:dificabitmi 
hi  domum,&firmabofoliumeius  viqueinxtcrnum.t  Egoerociin 
patr6m,&ipfeeritmihi  infilium,&mifericordiam  meatnnonau- 
feram  ab  co,ficut  abfluli  ab  co  qui  ante  tc  fuit.  Et  ftatuam  eum  in  do 

^  momea&inrc^no  meovfqucin  fempiternum.&thronus  eiuscrit 
firmiiTimus  in  pcrpctuum  .  luxta  omnia  verba  hxc^  &  iuxta  vniucr- 
ramvifioneiflaiTi,ficlocutuseil:Nathaad  Dauid.  Cumquevcniflec 
rex  Dauid,&fediflctcoramdomino,dixit.  Quiscgofumdomine 
Deus,&  qua:  domus  mea,vtt  prarflares  mihi  talia? Sed  &  hoc  parum 
vifum  cfl  in  confpedu  tuo .  Idcoq;  locutus  es  fupcr  domum  feruitui 
1etiaminfiituru,&:fecifl:i  mefpeclabile  fuperomneshominesdo- 
ininc Deus.Quid  vltra  adderc pot  Dauid,  cu ita gljorificaucris  feruii 
tuum  &  cognoucris  eu  ?  Domine  propter  famulum  tuum  iuxta  cor 
tuum  fecifli  omne  magnificentia  hanc,&:  nota  efl"e  voluifli  vniuerfa 
magnalia .  Dominc  non  clt  fimilis  tui,&  non  cfl:  ahus  Deus  abfq;  te 
cxomnibusquosaudiuimusauribusnoftris.  Quisenimcflalius,  vt 

5Chiill;«n.n.  a  5"Homo  tartus.  b  tA  potcfhtediabol). 

populus  tuus  Ifrachgens  vna  in  tcrra,ad  qua  perrexit  Dcus  vt  libera 

a  1  Accept^ibilem.  T  Miraculit . 

rct  &  faceret  populum  fibi,&  magnitudinc  fua,  atq;  terrorib.cijce- 

a  I^Alias  gentes.  Tfptrituali. 

retnationesafacieei'que  dc  Acgyptohbcrarat.Etpofuiftipopulu 
tuulfraeltibiinpopuluvfqucin?ternum,&tudnera6t:us  es  Dcus 
cius.Nuc  igitur  dhe  fermo  que  locutus  cstfamulo  tuo  &  fuper  domu 
cius  confirmetur  in  pcrpetuii,&  fac  ficut  locutus  es ,  permaneatque 
&  magnificeturnomc  tuuvfqueinfcmpitcrnij,&dicrttur,dominus 
cxercituu  Deus  Ifrael  &  domus  Dauid  ferui  eius  pcrmancnsl^coram 

»t  Cordis  imerioris.        b  Progenieinf.multifUcaiidOjideodedilUei  fiduciani  lotjucndi  ad  te.gloriam  tuam  nraidicare. 

co.Tun.dnc  Dcus  meustrcuclafti  auriculam  ferui  tui ,  vt  xdihcares 
ci  domum,  &  idcirco  inucnit  fcruus  tuus  fiduciam  vt  orct  coram  te  . 
Nunc  ergo  dominc  tu  es  Deus ,  &  locutus  es  ad  feruum  tuum  tanta 
bcncficia,&  t  coepifti  bcnedicere  domui  fcrui  tui,  vt  fit  fcmper  co- 
ram  tc.  Tcenimdomine  benediccntc  bcnedidla  crit  in  perpetuura. 


phctia  ifta  prz 

lignac .  Chnllus 

vcro  vcrus  p.ici- 

ficus  poft  ,  nior- 

tcm  Dauid  vcrc 

rcgnauit . 

Augtjft.  Hanc 

"''•'*    £  promiirioncm  , 

qui  puuc  in  S.i- 

lomonc  ,   coni- 

plct.im  ,    crr.u. 

Aucndac    quod 

t.ddux.fli  dictum  cft.  Hjc 

mc  hiicuiM.  ^dific^bit   ,     mht 

fiDldK>n<]u&.  doinHm,  qui.l  Sa- 

t  &  viaifti  me  lomon      nobilc 

Jrvcim:n":c<^n.plumcxcru- 

Li&  difp"-  xit,  &nonacccn- 

fiuoncm  ho-  djt ,  qucd  dici- 

minis  in  digni  ^f  ^    Fidelis   eiic 

uteconftun.  ^.^        ^^_ 

w  I.  roe  pjrufi  j  „ 

&  fontcmpiii  Attcndac     crgo 

xquafti  prin-  Salomonis     do- 

eiptbui  popu-  inum  ,  plenam 

.-liic- 


nigcnis  cglcnti- 
bus  dcos  falfos , 
&  ipfum  rcgcm 
quondam  fapien 
tcm  ad  candcm 
idololatriam  fc- 
dudum  .  Ncc 
audcat ,  a:ftima- 
rc  Dcum  ,  vcl 
hoc  ,  mcndaci- 
tcr  dixiftc ,  vcl 
promiiilfe  ,  &: 
talcm  Salomo- 
t  Hebraifinu»  nis  domum  noii 

prodixilU  fer  prxfciilc    .        In 

'"c.i""'™      Chrifto  autcm, 

t»eiTolaifti.     V"   "^WS   ,    cft 

Q  cx    fcminc  Da- 

uid  ,  fccundum 

carncm  ,    vidc- 

mus 


fit  quidcm  ali- 
qu.i  imafforei  fu 
turas  in  S-ilomo-. 
nc,quiccmplum 
.rdificnuit  ,  &: 
fecundum  ,  no- 
nicn  fuum  ,  pa. 
cem  habuic,  ic 
in  cxordio,  rc- 
gnifui  laudabilis 
fuit. 

c     ^edifi.    Do- 

mumid  cft,  cc- 

clcfiam,  domus 

J)aiiid  proptcr, 

cemplum  Dcidc 

hominibus  ,   fa- 

dum,  non  dcla- 

pidibus,  vbipiJ- 

pulus  in  eccrnum 

habitctcum  Dco 

&  in  Deo  ,  &: 

Deus  cum  popu- 

lo.  Idcocumlc- 

cundum  Scpcua- 

ginca  diclum   flf 

pcr  Nachan .  Ec 

nunciabictibi  da 

minus  quoniam 

domumxdifica- 

bis  ipii,  poftcap 

Dauid    dicitur 

iiuoniam  tu  Dens 

llrael  reuelajli  au- 

rem  ferui ,  tui  di» 

cens.  Domum  Adi- 

ficabo'ibi.   HailC 

cnim  domurn  U 

nos  zdificami» 

bene  viuendo,3£ 

Dcus  .iuuandpi 

vndc  .  ■>('/» 

ddifica.dom.&  l 

tera. 

d     Etthr.UyTpet^ 
bolicc  dc  filio  I- 
fiiiaccipi  potci^. 
Ac  vcro  Chriilus  | 
dc  feminc  ,Da- 
uid  nacus ,  cxal-  >  fi, 
tatus  ,  cft  fupcr  iun 
omnem  ,  prin-, 
cipacum  ,  &po-l 
teftaccm  &  vir- 
tutcm ,  cui  patcr 
donauit   nomen  , 
^uod  eflfuperoihr: 
nomen  ,  vt  in  no- 
tnine  lefuomnegt' 
mfk£Iatur,&c. 

^  CAP. 


NICOLAVS  DE  LYRA. 

I  Et  de.  i.  Rcg.y.b.  dicicur .  Etponam  tocumpopnlo  meo  Ifrael. 
Diccndum  quod  locus  vbi  tuic  fundatum  tcmplum  per  Sa- 
lomonc  lam  crat  lub  potcftatc  Dauid  ,  quia  Hornam  cuius 
crat  ipli  Dauid  crat  fubicctus,&:  idco  hic  loquicur  Dcus  pcr 
roodum  pr«tcriti.£^(if;/j  locumpopulo  meo  Jfrael.  camcn.cem 

plum 


plum  adhuc  non  crat  ibi  xdificatum  nec  fundatum,  &:  pro- 
ptcrhocloquicurDeus  permodum  fucuri  ^.Rcg.y.b.dices. 
Etponam  Locum,&c.  Vcl  poccft  dici  &:  melius,  quod  loquicur 
hic  dc  fucuro  per  modum  pi-.cccrici  propcer  ccrcicudinc  im 
plccionis  vcrbidiuini,quiaiucratcercusdcfuturo  ,ac  iam 
eirctptieccricum  . 

^  CAP. 


105)7      1.  Paralipom.       Gap.  XVIIL      ic^^S 


C  A  P.    XVIII. 

3  T7  iRumefl  itmepoflh£c,-i>tpercutcret. 
.     Xr    b     £f>".  Mino'.cs  ciuiiaccs  ad  mctropolim  pcrti- 
nenccs  .  Quinquecnimcrancinfigncs  ciuicafcs  Philifthi- 
norum,  A^ouis ,  Giza,  Afcalon  ,  Gech,  «S^  Accaron, 
Quar ,  quia  in  terra 


promifrKHiis  crant, 
&  filijs  Ifracl  deputa- 
XX  cr.int,  fcd  .ib  cis 
Tlque  ad  D.uiid  mi- 
nimc  poilclTar ,  imo 
fa:pc  cogcbant  Ifracl 
-iibj.  fcruirc .  D.iuid 
aucem  humilijuit  cas 
&  fccic  tributarias  . 
Hjc  quinquc  cuiica- 
tcs  ,  quinquc  fenfus 
corporis  lignificant, 
"quia  rcgn.intc  in  no- 
bis  vccuiiiitc,  varijs 
lormcncis  nos  affii- 
'unt .  fcd  cum  vcrus 


contincntur.quasChfiftus  a  Gendlitatcabffulic  &  in  fer- 
uitium  ccclcfliconucrcic ,  profunccnim  ad  cxpugn.uionc 
crroris&conflrmacioncm  vcricatis . 
g  Salomort.  C^i  a ergo  rcx  noftcr  p.Ki!icus,vcftucatc  cIociJ- 
iionisdehumilicatceucrf.EGecilitai;is  ad  cmudada  gran» 

baptifmi  &:  firmamca 

xviir. 


phaiua 


C  A  P. 

I  Adameftaute  poflh^c,  vt  pcutcrct 
naiud  philifthijm  &  humili.jrcc  eo.s, 
S:  rollercc  Gcth,  &:  fih.^.s  eius  de  m.v 
nu  philirthijm,percucerecc};  Moab, 

^  D;  Ciiriloautcm  uiciiUi,Ailot.ibun:  «utn  omncs  rqje?  tem. 

&  fierec  ivloabice  (crui  Dauid  offcre 
tes  ei  munera.Ho  teporc  pcrcuiTic  Da  - 

a  ^'Cm^tatciD  Syriz  pert  nente  a<l  Euuth  metrof  oliia,  cju;  &  £pi. 

a  icni  lo(e,>hua  o  tcndis.  ■    • 


t 


uid  etiam  Adarezcrrcgcm  Soba*rcgionis  Hemath,c}uando 

pcrrcxitvtdilataretimperiufuii  vfq,  ad  flumen  Euphrate. 

Ccpicergo  Dauid  miilequadrigaseiuSj&rcptem  miliacq, 

auid  rcgn.it  in  no-  ^  tu^ac  viginti  milia  virorum  peditum,rubncrn3uitqiOmnes 

cquos  curruu.cxceptis  ccntu  quadrigis  quas  rcferuauit  fibi. 
Superucnicautcm  Sc^^yrus  Damalccnus  vc  auyiliu  pbcret 
c  Adarezerregi.Soba,   icd  &huiuspercuiTitDauid  viginti-  : 
duomiliavirorum.I-tporuit  mihtesin  Damalco,vt  Syria 
auoq^lcruiretfibi&ofterret  munera.Adiuuitq;cumdnsi 

T  ChrU.us. 

cun6tis  ad  q  perrexcrat .  Tuli t quoq;  Dauid  ^  pharetras  au- 
rcas,quashabucrant  ierui  Adarez.r.&attulit  casinlerufa- 
lcm.Necnon&deThebat&Chun  vrbibus  Adarezcr  xris 
plurimijm,dcquofecit  baiomo  marexneum  &  columnas 
.&  vafa  3cnea.  q  d  cum  audilllt  Thou  rcx  Hemath,  pcufliirc 
vidclicecDauidocmexcrcitum  Adarezer  regisSoba  mifit 
Adorafilium  fuumadrege  D.iuid  vt  poftularaabcopacc 
&  congratularctur  ei  ,  eo  quod  expugnaflet  &  perculliftec 

a^Chri.lus  oinncs  quos  de  gcnt^bus  ¥ocat,;lios  icniij  f  irclai,»  a'  o-..  eloijueatia  Iplciididos,  alios  prarii- 
caiionc  fbnotes  lanAiticat,vt  liom  n.c  in  taberracuio  c  us  tiilclitci  feruiant. 

Adarezcr.  t  Aducrfarius  quippc  Th(^ucrat  Adarezcr.  sed 
&  omnia  vale  aurca  &c  argcntca  &  jenca  colccrauit  rcx  Da- 
uid  dno  cum  argcnto  ik  auro  qd^  tulcrat  cx  vniuerfis  gcnti- 
bustadcIduma;a&Moab&filijs  Amo,  ^de  Philifthijm 

a  TSiCBt  vir  tbrtils  mns 

6c  Amalcch.AbifaiverofihusiiaruiiEpcrcufrit  Edoin  vallc 
Saiinarii,dece  &  odlo  miiia ,  &  coltituitin  Edo  praifidium 
vtfcruirctldumara  Uauid.SaIuauitq,dnsDauid  in  cundis 
adquacperrcxcrat.  RcgnauitergoDauid  fupcrvniuerfum 
Ifracl,&facicbatiudiciumatquc  iuftitiacuciopopulofuo. 
Porro  loab  filius  Saruia: crat fup cxcrcitum  &:  lolaphat  fili* 


)is ,  fiunt  tributanj 
:carocog!Cur  fcrui- 
\e  fpiritui. 

Te  ^darexer .  qui  in- 
tcrpretatur  decoruin 
|i  auxilium  ,  rex  Soba 
iqai  inCcrprccacur  in- 
I  ^rcnfa  vcl  conuerccns 
fignincac  Gecilicacis 
yitia  nacurali  lcruorc 
acccnfi,concra  qucm 
Chrifius  conf  ligir,  6c 
Vincic  gladto  fpiritn  , 
•qnodeflvohuiii  Dei  .  < 
d  Subtinu.iuitip.  Sub- 
ncru.ic  Chrifiiis  repu 
rnanccm  fibi  fupcr- 
|ia  mundi  alticudinc 
)mnnx  f!picnti.r  , 
jod  camcn  opporcu 
llim  &.'iptum  prsdi 
jtionircpcrit,  rcier- 
|c  uat  libi . 

C  In  Da.  Daroafcus 
I'  nobiliseiuitas  Pheni- 
ds,fanguinis  poLuliTt 
intcrprctatur .  Svru 
fublimis  vel  humc- 
da.  Gcntilitas  cnim 
pnus  libidine  fiuida 
tU.  fpiritu  iiipcrba,fan 
guinc  humanum  fi- 
ticbat  ,  tunc  b.iptif- 
matc  (;;hrifl(  munda 
ta,  protcdu  vircutuni 
«xalcnta  saguin(seuis. 


i 


a  ^Commcmanis  i.coinmemoiatorcs  tuerunt  qui  caul  .s  annut.^vtas  legi  ad  mcinorum  tcduccbant . 
b  ^^Fratcr  mcuj  rex.  fQnj  in  Rcgum  Abimc]eth,iile  t  paicr  ineu>rex. 


rpwJl!'' D^ma-  K  Ahilud  a c6mentarijs:Sadoc aut  fili^  Achitob  &  t  Achi^mc 

^         ..  ^*' 1  .,„  aT  Qiii  inregura  Sataia.intcrprctaiur  autein  Si.fi  tauduin,  Saiaia  ptincens  dcmini 

taGcnr.ilium  quibus       .     ,    rio  ai"     l       r        j  «.    v  "f  V     u         ''""•'''"''"'"'• 

r.d}fciolm.E ,  hbcrales      *cch  hU  Abiathar  lacerdotcs,&  Sula  fcriba  Banaias  quoq; 

conti- 


tu  m  fid  ici .  p c r  pr.cdi- 
catione  pij  dogmatis. 
in  vfumccclclia:con- 
ucrcit.  Tebath  cmm 
j^  interprctatur  p.irliu 
lus  vcnif,  &  Chuni 
j  pulchricudo.  C^i.n. 
paruulumfeagnofcit, 
pulchcr,  iStifpeciofi^s 
in  decorc  vircucu  eliiv 
citur-.  '   ":' 

h  /»  ydle  i"*/.  Iri  11(1-  a.Xeg.t.4. 
gum  ita  fcriptimi  ci\  } 
fecit  fibi   Dauid  nomcn 
cum  reuertenturj  captt 
A  Syria  in  vdl:  Salifiaru , 
cxfis  decem,  &  o£io  mHi- 
bus ,  quia.  f.  crexit  fibi 
forniccm    triumpha-    : 
lcm  ,  fecitctiam  fibi 
^   nomen,q.a  viitaSyria 
Damafci,  &:  Syna  So- 
bal,  akcru  crcxifle  df . 
i     Ddcem.    In  quibuf- 
dam  autem  codicibus 
inuenifurDauid  noa 
viginti  &:  odo  millia 
in  valle  Salinarum  bc  E 
cidiflc,quod  vitiofcri 
ptorum  fadum  cH  . 
loab  vcro  n.   milia 
profhauic  , ficut in ci- 
tulo.70.  pfalm.fcribi-        > 
tur.  Hicaute  decem 
&:  pdo  Abifai   intcr- 
fccitlc  perhibctur,  fc(J 
pro  dignitacereg:a  a-- 
fcripca  eft  Dauid  vi- 
Qiona. .  Ec  quia  Chri- 
ffus  ex.inimis  fui  di- 
ffriiitione    in  his  qui 

deeo  praua  fcnciunc, 

fl:ulciciam  inimodera- 

ti  faporis  cxtinguic  . 

vndc .  i^ui  vertit  Hngnd-*'^^''^" 

futim ,  incidititi  malum. 

K    ^chimelech  .  i.fra- 

tcr  meus  rex,  qui  in 

Rcgum  Abimclech, 

id  clf ,  patcr  meus  rex 

eccle(i;E ,  ficerdoces 

inffi-uit,  vtqui  pcror»; 

dincm  dignitacis  p.t- 

tris  tcnenc  locum,  per  tAbiu»el?ch. 

humilitatcm ,  fratrcs 

ccnfeantur ,  &  no  do- 

mincucur  inclcMo.       ^ 


<^  -Phe- 


NiCOLAVS  DE  LYRA. 
C  A  P.    X  VIiI. 

I  "17  KdKimc(\.Hicconfe'juetcr  drfcribiturdilatatioinipcriiip- 
M^  fiHS  Daidd  per  aiuerfarmtm  fim-u  deprcfjion^.Circt  (juod  pri 
mo p^/iitin- ddfcUatio  aducrfantium,fecHndo pmiitio  iniu- tant.uin c. 
i^.Dimfro  amtcM  ct  fententia  hiuHS  c.iS.  patet  ex ditlis  t.B^.g.9.ca. 
cxceptis  (j»xft(jnu)jinr  . 

1  Ejctoilc.Gcth.  Vomen  eflfniHsciuilatisThilifllnnorit  de quin 
^uc prinapdibutyVt patet  i.f{rg.6. 

J  F-t  filias  cJu'?.  idtfl,villas  et  adiacentes  &  fubditas. 

4  Ccpircr.Da.ni!l.&:c.  t.Bjg.S.diiitur .  Eccapcis  D.iuid  cx 

partc 


parcc  cius  millc  fcpcingccis  cquicib.&  20.milib.pcdicij,&:c. 
Licendi;  qnod  non  efl  cont'adiiiio,ffuia  miuor  numerm  inc.uditur  in 
ma!ori,et  idco  fifuerunt  7.  milia  rqttitum.vi  hic dicitur,fiwi  «f  etiam 
tidilefcptingcntt,vtdicittirjcdhc  maiornumerHs  e\primiiup,  ^- 
ibi  miiior,quia  non ponitur  ibiprjtcife  numerus alioi cXiludtTil>:o: 

5  Scd&:hu.&:c.  t.I^eg.^.dicitur.it.milia ,  et eode„i modo folui- 
turfhut  et prdicedens.Et  quiafcriptura  no  citrauit  hic  exprimere  dtt» 
miiiaquierantvltrafimmatnprincipalem. 

6  A  bifii  vcro filius  S.ir.  i.Pj:g.-7.hoc  attrtbuiittr  ipft.Dattid.bi- 
cenditquod  .xttribuitur  DaHtdftcm  regi.Jbifd  viroftcut  dusi  vnius 
4icici,qUifec>tqmdnotabileinilla  yiiloria. 

Porro 


M    O    R    A     L    I    T    E    R. 

1  faBumeU4iutnnpofl.ii;i.iLt)?o(v:iotr\yi\icz\i\x\\ii  hiffori.-c 

polica 


pofita  cft  i.Rcg  S.cap. 
Tom.i. 


MM 


GloCord.&NicolaidcLyra.         iioo 


5  7> .'.,/«;,..  Admirabilcs  vcl  viuifica-orcs.f^uos  ruida dicut 


b  ToiTo.Fili)  Daiiid,idcft,Chnnifuntfidclcs,quosci  sacla  T 


A  iu- 

Hifrom.   f.C.|>ia^inironv.cIc 
N«»-»«.4,  git.AiijdituruC-vc 


Q^ia  bonisr^pciibus 


1.1 -t 


b  T  In  lleguni  Ifg^foi  »el  rcriptum  cl,  miu  filij  Dauid  fjccidotn  erant,rcd  Sc 
lictimui  piopictiKX»Tu«tcin '<  prioiJtum:  l  /-,.. 


glt.AlljdltUIUlw-'C-  hu^iim.k.llK&iridoiejditt.muipiopicinob.lu.tc.n.cpno.Jtum:  j,  ^^ 

rh.eos  adhocdcpuca  T  fiinisloiadx  luperlegioncs  Cerctln6c  Pnclcthi.   ForroWij  i^ 
tosvr  rcos  pun.rciu,  u  ^^..  _.^  .J  „,..,„.„  r^^ai. .  v 


puntrc 
j^bclaliAos  vcro  vt 
jnfoiKcs  dcltodcrcc, 

Vcrro 

IW    I    > 


Usuid  primi  ad  nianum  regis 


mcrcflcur  ,  libi  rc- 
gnuincacli,  tatoDco 
vicimiorcs  ,  quanco 
i'an,lb'orcs. 


"TnCOl.AVS  DE  LYRA. 
I  Porro.  «*</4  crMtpriiui  h  u-M^'il>Hi.ethir'i  vuiuHtur  fjccrdo:es. 


t>>1U|.|iM, 


CAP.    XIX. 

Cdiit  autem  . 

^<  Hicron. 
Naas,  Juicrcx 
Amiuon 


,  qui 
in  Rcgumli-ri 

bitur , cuoi  qu<> r'^''"^ ^"'^ 

jn  dcfcnlionc  labcs  G.ilaad 

pugnauic,{<i:  vicit  cu .  '^Ha 

crgocmt  inmucusSaul.,  ;d'  ^. 

circogracia  pr.cHab.»c  Da-  b  mO,&:  rcgn.ircc  hllUS 

tud,riqu.uidoacicuin  vc 


XlX. 

^Cciditaut 
'j  vt  morcret 

a  t^^Jif  piuiiucx- 

pugiuii..  Sji:'.  .n  de 

lculiiT*  l.-'UC4  '•*' 

lud  ,  Ecijali  inim.cn»  S-iul  n"  D»- 

uid  i;t.itiim  pix  laUt  ,  niui.do  jd  jf 

Tro.ftrtt . 


Naa'srcxfiiioru  Am- 


cius^co  Dixitc],  Da 
uid;.  Faciam  miam 
cuH.nno  filioNaas. 
Pra:Ibtit.n.  mihipa- 
terciusnuam.Mifit- 
qi:e  Dauid  nutiosad 
confolandu  cum  fup 
mortcpatrisfui.  Qui 
cu  pucnifsetin  tcrra 
filioru  Ammovtco 
foiarent  Hano,  dixe 
rut  principes  filioru 
Ammo  adHano.Tu 
forfitaputas ,  cj>Da- 
uid  honoriscainpa 
trctuu  mireritc[,con 
(blarcnturte,  nccani 
maducrtis  cj»  vc  cxplo 
retctiueftigetctlcru 

^  .      tcntterratuam,vcne 

rintadtcfcruieius.lgif  Hanopueros  Dauiddc 

V»i  T  Iti  ic£>><n  fcriptum  cn.quod  t.ilit  diiaJdi.-un  p^iitem  baibx  cnium,  &  prxrcidit 
Dcfles  medui  uf()ue  id  natcs.fed  nondain  UiUeiliun,quia  quod  hic  dcelt  ibi  hr.beiur. 

-^!uauit&  caluauit&rafit.Etpcidittunicaseoruanatibus  * 

vfq;  ad  pcdcs,&  dimifit  cos.Qui  cu  abi0ent,  &: 

^      hoc  madaficnt  Dauid,  mifitin  occursii  eorum 

('grade.n.contumcliani  fuftinuerat^&  pra:ccpit 

•rex.  *vtmancrcnc  in  lcricho  doncc  crefccret  bar- 

ba&capiilieoru,&tuncrcuertcrcntur.Viden- 

tremf£ii«i.  tcsautfilij  Ammon  cj> t iniuriam  feciflcnt  Da- 

uidjtam  Hanon  qua  rcliquus  populus,  mifcrut 

miile 


n  nicbat . 

-y^,  b  ^tnmon.  Qui  ihrcrprcta- 
lur  dolorcorum,  fi^niiicat 
diabolu  qui  Ammonitai UiT» 
i.d^MTionurcdor  cllc  vidc- 
tur ,  popiib.f.nKro!is.&:  .in 

t  pMtum.  anguHilconaituci .  Hicra- 
ditdimidiam  barbam  imn- 
tiorum  Dauid,  pra:dic.ito- 
rumfcrmonem  vclcoucr- 
f.itioncm  macuhndo,  prx- 
cidittunicas  vfqueadpc- 
nua  vcl  iiiguina  ,  cu  ti!'.pi.i 
ficta  quz  pcrlualcrac  ;n  o- 
culis  bominmii  rcuclar.  Hi 
(tdcnc  in  Icricho ,  doncc 
crcfcac  barba;  coru,  oppro- 
briu-f  &^  ignominiaaii-.Mil , 
^fccftcvlr  anaihcma  (>:iiniu 
doncc  pcr  boinim  IhidiQ 
burbaru.  i,  virtucuin  fpccics 
faLit.e.  tcn3fcatiir  vcprarfcntia  rc- 
C  gis  fui  digni  babcancur,  cu- 
lUS  vuUhs  efl  f"ptr  facientcs 
maU ,  "Piperdjt  de  teira  niemth 
riam  eorum . 

CAP. 


14 


t.I{r?.?>  id'Pi!!.t'ores  intertlof  qui  adfifitbani  re^i  D^iu\d. 

millc  talentaargenti  vt  conduccrcnt  fibi  de  Mc 

lopocamia  &  dc  Syria  Maacha ,  &  dc  s  oba  cur- 

^  rus&:cquites:Conduxcruntqi  trigintaduo  mi- 

4  lia curiuu ,  &rcgc  Maacha cu populo cius . Qui 
cumvcniflcntcaltramctatifunt  eregionc  Meda 
ba  .  Fiiij  quoq,  Ammon  congregati  de  vrbibus 
fuiSjVcnerutad  bcllum  .  qd  cum  audiflec  Dauid 
mifit  loab  &  oem  cxercitum  viroru  fortiu.Hgref 
fiqu*;  filij  Ammon,direxeriJt  aciemiuxta  porta 
ciuitatis  Rcges  at  qui  ad  auxiliu  eius  venerant , 
feparatim  in  agro  ftctcrunt.Igic  loab  intciligen 
bcllu  ex  aduerlo  &  poft  [crgu  cocra  fe  ficri ,  clc 
gic  viros  fortiffimos  devniuerfb  lfrael,&  pcrrexic 
cocraSyru.  Reliquaautepartepopuii  dcditfub 
manu  Abifai  fratris  fui ,  &  perrcxcrunt  contra  fi- 
jios  Ammo.  Dixicq;  St  viceric  me  Syrus ,  auxiiio 
eris  mihi.Si  autem  fuperauerint  ce  fiiij  Ammo , 
ero  libiinpfidium  Confortarc,  &agamusvirili 
ter  pro  populo  noltro ,  &  pro  vrbib.  Dei  noftri . 
Dnsautcmqdinconfpcdufuo  bonumcft,  fa- 
ciat .  Perrcxit  crgo  loab  &  populus  qui  cum  co 
erac  cocra  Syrii  ad  prariium,  &  fugaUit  eos.  Por- 
ro  filii  Ammo  videtes  qd*  fugiflet  Syrus.ipfi  quo 
que  fugerunt  x^bifai  fratrcm  eius ,  &  ingrciTi  iunt 
ciuitatem:Reuerfuft|;  etiam  loab  in  IcrufaiemJ^ 
VidensauccmSyrusqd^cccidilfct  coramlfracl, 
mifitnuntio.s&adduxitSyrum  q,erattrans^iu- 

5  uium-  Sophachautcprinccpsmilitia:  Adarczer 
eracdux  eorum  Qd^cum  annunciacum  cflet  Da-  p 
uid,cogrcgauit  vniucrlum  ifrael ,  &:tranfiuitIor 
dane,irruicq;ineos,&dircxitexaducrlbacicil- 
liscontra  pugnantib.  Pugit  autcm  Syrus  ifracl.  *f* 

6  EtinccrfccicDauiddc  Syris  fcptcm  milia  cur- 
ruum  &:quadragicamilia  peditum,  &  sopiiach 
cxcrcitusprincipcm.Vidcntesautem  ferui  Ada- 
rczcr  ab  liiaei cfle  luperatos,ad  Dauidftransfu- 
gerunt,&  fcruierunt  ei.  Noluitque  vltra  Syria  au 
xilium  prazbere  filiis  Ammon  • 


rO 


N  rcOLAVS  DE  LYRA.    CAP.  XIX. 

ACcidiC  au.  Hic  canfeciney.ter  dcf  ribnur  punitio  ininiiaotinrH 
DMidyCt pfimo  drfcrlitftr  ilUta  iniiria^cciido  rindilla  ikhi- 
»tf,;tii.Quod  cum  audiflcc  Dauid.  ethxcpars diuidii in  duaspar 
tes  tfapriiiio  drftribii  dcbelUtio  au.xiliantiu  filins  ^tnifon  tj  Dauid 
iniutiati  fuerai ,fi:CH>idu  funitiojiHoriii .Ammon  (/ui  iniuna  fvccrat . 
fccHnda  iiicipit  a  priniipio  io.c.  Scnteiitia  autcm  huiUi  c.  i  ^.patet 
ex  lUnis  t.i^. I o.ca.cxccptis  qus  fcrjuuntur . 
2  Ec  pra-c.tu. .A!i(iui liiri h^bent.^  vlquc  ad  inguina .  Scntentia 
taiHcn  ift^tjKod ilU  pars  vijliiimfuii  pr.tcifj  ijux  a  naiibus  ucfcende 
kotinfcriuSfitaejHodappdTeiinieom.iturpia. 

„  .  1..  Con- 


5  Conduxcruncquc.  i.triginta duo  mifia  horr.inH  pugnantium iu 
lurrib.Sciendiim  tamcn,(iiiod non  fmnsnt  loi pu^nantes  in  CHiiiiHS 
ijuia  in  vuiutrfo  ncfnermit  iii/i  trigint.i  duD  unlta  ptditcs  cu  .ilijs  co 

.putando.,vtparet  i.i\eg.io.Sed q.tpugnantts in  lurrib.tr.vit princi 
pa!es,ideo  fub  tiHmcro  tornm  aln  hic  pum/mur,  et  ab  cis  dci^ominanf. 
4  Ec  rc.Macha.  ifiepopulus  no  coiinaiir  in  uinncro prxditiotijuia 
ab  ifio  hjbturuut  mille  viros  vLra  trigintaduo  miliiiprxdicia,  ,*'P*' 
tai  2,.}{fV.lo. 

J  Sophach.  iflc vocai  Sobath  t.1\!.g.  1 0.7«//«  talia  nomina  yari^ 
tur  h-ei-ucnter  m  principio  velinfiin.,rtalias  di&um  tji , 

6  tcinteifc.Da.&ic.  s.i^f^.io.j/.cfiaV.  Ecoccidic  Dauid  dc 


MORALITER. 

1  wtccidif  ii4t(ni.faiia,irc,  Huius  holtonx  myrtica  cxpofi- 

fioncin 


{ioncm  rcquircij.Rcgura.x.c, 


Tailum 


iioi     I.  Paralipom. 

Syrijs  feptingencos  currus,&  quadragincaniillia  cquku.^d 

cmordMtiiirrd  huius diccndu^quod ibi fuerunt feptingenti  cnrrns tH- 
t  im,yt  ibi  dtc.turyfed  m  i/nolibet  curru  decem  pugnatorrs  &  ftc  erat 
ib;  ft:pte  mtllii  huminum pngnantiH  tn  curribus.-rjui  dicwitur  hic  fe- 
ptcin  inillij  CHrruu.i.ia  curribns pngnantiiiySo  modo  quofufra  di^ii 

efl. 


Cap.  XX.      1102 

eH.  Tutntnt  etia  ihi  xx.tndiapedhii^f^  quadr.tginta  mUlia  equitum: 
fedeijuites  hic  tnceiur  qniihi  cxprimutur ,  &  econuerfo  peiites  ibi 
tacetur  qui  hic  exprlniunfr.quod  in  vno  locn  fcriptutx.  omittitur,  /» 
alioffeqMnter fuppktur  ftiW patn'.in  dicuifu cuxngeliorum .  Et  eo- 
dcm  modo  in  l'bf.'Pardiporn.&  in  lib.i\cg. 


C    A    P.        XX. 

Ft&im  rfautemppfia>»r/.,^c. 
Cunircgauit.  loabbclkim  inchoauic  ,  D.niid  pcrfccir. 
:hnftiiscnimbdlumagitcurnpra:dicato';iMi  ordoconcra 
inundi  poccnccs  fcucum  fidci  opponic,  fcd  finisceicaminis, 
&  tnuplius  ad  Chri 

C  A 


rum  rctcrcur ,  qui 

7er.!tur  i-i  nohis  veile 
jperficere.  Ciuico- 
ronam ,  quam  dia- 
'^  )lo  abftulic  ,  libi 

pcauic,  tidelcs,  fcili 
„t-c  qui  quali  coro- 

la  eum  ambiunc . 

:idc;  Vcnediccs  coro- 
■'Sn*   a.t^ii    bemgitiiaiis 

rot):  Cormam,  &c.  quia 

"ronfiando  purgauic 

lecundum  l^gcm . 

lirradunt  aucem  He 

pxxx  (  quia  illicicum 

.rat  hjmini  ludxo 

iJJeidolisaliquidau- 

acci- 

j^ercqu  u  lcx  idolo  - 

Jatriam  vccat)  Eclui 

Hethaju  (quidePni 

lilihxis    ad  Dauid 

]/encrac)  coionain 

capice  Mclchoii 

(•apuilie  ,  vc  licercc 

idaro  de  manuho 

,miniScapcre,quod 

'dcc\'picc  idolinon 

z.i.::im.  Notandii 

.lod  m  Paralip.  cri.i 

.IJa  Dauid  princi- 

dicer  lcguntur :  la 

^gum    quatuor. 

ji  cnim  quartum 

icllu  cft  vbi  Dauid 

;oncra   Phililtha?os 

orgliatelesbidcnob 

\\i\  fuic  dc  gcncre 

Arapha,  cuiushatta 

500.  vncias  appen- 

iebat ,  &:  accindus 

(Lratenfcnouo,  ni- 


(flionrstemporum,pr2;tcricum,pnrfcns,&:fiJcurum,&qua-  m 
tuorvKilliaidincs,vcr,a:iks,aucunus,hyc)ns.  EcbelluChri- 
li-ioninicpc  vitsconcra  vilibilcs ,  vci  irui:!ibik-s  holtcs  ngic 
in  membns  fuis,&:  cciumphacur  in  ipfo. v nde:  In Deofaciemus  VCilft.c. 
virtutts,&  ipfc  ad  nihdum  deducct  tnbulantes  nos . 

c   .Aliud  bellum .    In 

P.     XX. 


t  Adiuii  eft  autem  poft  anni  circulum, 

^-^gi  j  a  f  In  Hcbrao  cao  rcges  ad  bclla  proceficrant  contra  Dauid  . 

'     uo  folent  reges  ad  bclla 


■^    co  tempoie  qi 

#i  procedcre ,  congregauit  loab  excrcitum 
&  Roburmilitia:,  &  vaftauit  tcrram  fi- 
liorum  Ammon ,  perrexitque ,  &  obledit 

3  5^"Ciuiia$regui  Amnion  cjusc  imnc  Philadcljiliia  dicitiir  : 'interpretatut 
antcm  Ralba.mnlii.quia  muiti  veiuem  ab  Onentc  3c  Occidcnte  .  &  le- 
ci.tnbcni  cuin  Abiahain,iraac,tk  lacob  in  regno  coelorura  . 

PorroDauidmanebat  in  Icrufalem  ,  ouando  loab 


i.Reg.u.<i. 


t  TulitDauidautemco-  ^ 


Rcgum  ita;  Tertium 
fuitin  Gdb  contra  Tbi- 
lifthccoi.  in  quo  percnf  ^  »,|Rcg.ix.a. 
fit.AdeodaiUifiiitisSal 
tu  \polymitariui.,^etb' 
lehemites  Goliad  C:- 
th{m.,&c.  Gob  lac' 
interprccatur  ,  quia 
ficuc  in  lacum  leonii 
milic  fcDauidcoa 
craGoliam:  quiefl 
Adcodatus  .  i.inre- 
gnumelc6lus.Filius  |j.Reg.ii.? 
Saltus:inquo.f.oues  j^  "* 

pafcebat.  Polymica-  Q^jcuor  n 
rius,  quia  de  gcncre  mmibas  vo.  a 
Bcfelcel  fliicmaccr  ti««  fuu  O.- 


cius.Bcchlchemices 


uid... 


Rabba 

pcrcuirit  Rabba,  &dcrtruxiteam 

a    T  Idoli.  quod  interpretatur  rex  eo:uin  .  .  - 

ronam  t  Mclchdndecapitecius,  &  inuenit  in  eaauripon- 
do  talcntum  ,  &  prefiofiffimasgcmmas,  fecitq;  fibiindc  dia- 

f  Idcll,  fpolia  . 

dcma.    Manubi^s  quoque  vrbis  plurimastulit,popuIum  au-  4  q"i*dcBethlchcm, 

tcm  qui  crat  in  eaeduxit,  &  t  recit  luper  cos  tnbulas,  &tra-     j^Lith  Booznotae  -^ '      * 

has  ,  &  ferrata  carpcnra  tranfire ,  ita  vt  dilTecarentur ,  &  con- 

tereiCntur .  Sic  fecit  Dauid  cunCtis  vrbibus  filiorum  Ammon, 

&  reuerfus  ert  cum  omni  populo  fuo  in  lerufalcm.  t  Poft 


elt  cum  omni  popuio 

a    fln  Regum.Gob.i.hcus  vcl  locuAa.Gaier  lutem  ordinatio  ,  «juia  ficut  locuilx  hcrbara,  ita  filij  Araphe 
daiebanc  HIios  Ifiael . 

^  hxc  initum  eft  bellum  in  Gazer  aduerfus  Philiilh^os ,  in  quo 

a  TQjiiafudlofephujnSabucHethaiusdicitui .  b  TlnRegum,  de  liirpc  Arapha<)ui»'filij  erantOrphe 

nutus  Noemi  de  terra  Moab  . 

percuflitSobochaiHulathites  t  Saphai  dc  genere  Raphaim, 
e  &  humiliauit  cos.  Ahud  bclluni  quoque  gcftum  elt  aduer- 
fus  Philiftha:os,  in  quo  pcrcuflit  t  Adeodatus,  filius  Saltus, 
Lchcmitem  fratrcm  Goliath  Gethxi ,  cuius  hafta:  lignum  erat 
quafilicitatoriumtcxentium.  Scd  &  aliudbcHumaccidit  in 
Geth,  in  quo  fuit  homo  longilTimus  habens  digitos  fenos, 
ideft,  fimulvigintiquatuor,  qui&ipfcdeRaphafuerat  ftirpc 
generatus,  hic  t  blafphcmauit  Ifracl ,  &  percufliceum  lona- 
f  than  filiusSamaafratrisDauid.  Hiluntfilij  Raphaim in Geth, 
qui  ceciderunt  in  t  manu  Dauid,  &  fcruorum  eius . 


t^i.Reg.ii.d. 


ferra  &  carpi 

vnde  locus  domus  "«  (errcis.  & 
panis  yocacus  cf}|.  ^*"*** 
_  Quod  Adcodacus  ip 
fe  Dauid  fic  .  pacec 
vbidicicur:  Hinati 
■sutde.Ar.iphi  in  Geth 
&  ceciderunt  in  mana 
Dauid,&feruorUeius. 
Hcbr.ci  vcro  Ara-  t  accufiti- 

,  -     .  uiis  elh 

pham  macre  gig?.n- 

tum  Orpha  iiurum  ^  Eihan,im 

Nocmi  arbicrancur.  giius  lair. 

g  f\lonathan  filius.Sa- 

maa,  &c.  ^  Hiero-  QH*'*;  '" 
T  1  -  •       htinc  lociim 

nymus.  lonachaip- 
fe  eft  Nacha  prophe 
ta,  qui  habuicduos 
fracrcs,  lohcj.&lo- 
n.idab .  Idcirco  hic 
nomen  patris  poiii- 
'  rur  ,quiainccr  prs- 
liacorcs  defcribicur.  t*-*4.>' 
Vbi  vero   de  pro-JP 


t  probri»  aiJi 
ciebac  . 


fus  cfl  percucerc  D,iuid,  pr^ddio  fuitei  AHfai  filius  Saru'^,       phcciaeius  fcribicur.nonciannocacur  pater  ,coquod  pacer 
5<:  pcrcuffiim  Philifthjcum  inccrfecic  Scd  &:  trcs  func  diffin-       cius  prophcca  non  fuerit . 

'■'^^  dioncs  ^  CAP. 


f 


NICOLAVS  DE  LYRA.    CAP.    XX. 

FA&nmeft .  Hicconfcqucntcrdebcllatisadiucorib.filioru 
Amin6,ponicur  punitio  ipforu  &  fccundo  fubiungitur  va 
atiocnumbcllorum  Dauidfamoforum,ibi  :  Toji h£c initum 

'Ut//«m.ScntentiaauLcm  primxpartispatctcxdnllis  z.Rc. 

1 2.ca.in  finc,  his  cxccptis . 

2  Torrorja.  In  hac  rcmanfionc  commifft  Dauid  pcccatum 

cum  Bcthfabec  vxorc  Vri2,quod  hic  omicciCur,quia ditfusc 

fcribituri.hb.Reg.ii.ca.^12. 

l  Tulit  autem.  nomcn  eft  idoli  filiorum  Ammon ,  vt  didum 
fuiCi.Rcg.il. 

4  Manubias.  idcft  fpolia,qu.c  fic  nominantur.co  quod  niani 
busrapiuncur. 

•i  Tofihtec.  Hicfuccindeponiturnarracio  criumbcllorum 
&: p.i:tt fcnccncia ex didis i.lib.Rcg.i i.ca.in fine.  vbi addi- 
turvnum  bcllu  inquo  Icsbidcnoch  nilus  fuit  occidcrc  Da- 
uid  latlacum  cx  laboic  bcllandi.fcd  hic  omitticur  propccr  rc- 

uercn- 


ucrentiam  Da«id,vt  dicunt  Hebrxi .  Hic  tamen  ponuncur 
duodubia .  Primum  eft  cuin  dicitur:  Vofihxc.  quafi  illa  tria 
bcjlafuiircntpofl  prxdicla.  quod  non  cti  vcrum  ,,faltcm  de 
bclloin  quo  Dauid  pcrculTirGoliath^quiahicponiturin  fe 
cundoloco,  «S<:tamen  fuitprimum  bclkim  Dauid  fecudurn 
communem  opinioncm.  JSccundum  poniturcum  dicicur: 

6  FraircmGo. Q^ exponitur dupliciter. Vno modo,q, ifle fic 
idcm  cu  Goliath qucincerfccit  Dauid ,  iicut fuitexpoliciiin 
2.Rc.  1 1.&:  fccundil  h  )C  h.cc  e!l  Ifa.  Fratrem  G'diath  Gcthxttm. 
&:cflfcnfus,:f,  Dauid  pai!ficG,)Ii.ich  Gethxum  fracreif^o 
rum  aliorum  gigancij  duorum  qui  hic  nolancur.  Alio  modo 
Q,  ifkqui  df  hicpcrcu(fus,fuic  alius  a  Goliach  fracrecius  .  &L 
fecundum  hoc  hajccfl  \\x.c:x:;\:Fra.Goliath.  Et  cft  fcnfus,q,  Dl 
uid  percuffitfr.atrcm  Goliath  qui erac  fibi  (imilis  in  fortitJ- 
dinc&:magnitudinc.Etfccundum  illamcxpoficioneopor- 
tcc  confcqucncer dicerequod  illud  bcllum  omiccicur  i.R©i> 
gum  zi.camcnprimaexpoliciocommuniorcft  . 

7  Hifmtfi.E^ph.  idefl  gigancum,vcl  degencrc  gigancco. 

C  A  P. 


M  O  R  A  L  I  T  E  R . 

I  Fanum.  Huiushiftorix  cxpoficio  myfticaz.  Rcgum  21. 

cap. 


cap.  rcquiratar . 


Tom.2. 


MM    4 


1103 


Glorordi,  &  Nicolai  dc  Lyra.        11041 


iat.;;iug.>4> 


P.      XXI. 


C    A 

lOnf-rrexit  mitcni,&t. 
^    ^  Cotncftor.  Scribimr  t.Rcg.  14.  ■^>iJ!<l"  ^'«•'""  ^'""': 
niirurcicontra  Ifr^.commomr^;  Damd.  &c.  Fiirorcm  Domini 
vidctur  qiuli  hic  cxponcrc  dicciw :  Confurrexit  Satan  aduvfut 


jfraei,C'C-  j         .        r 

4e    Huchrr.   Quid  in  hocta- 
^o  aliud  dcmonlJratur  ,  niU 

auulic  pro  qualiuiibus  fub- 
icorum.difponuncur  afta  rc- 
gccium,  vt  fxpc  pro  m.ilo  grc- 
gtsctiam  vinhoniddinquanc 
ili  vita  paftoris-Scqiiitiir. 
lUM»*!»».  i,  £tinurmMsefl,&c.lnKe.\t3. 
«.RriMi».  Q^^jj  inucnta  funt  dc  Ifraci 
oaoginta  milli.1  viroruin  tbr- 
tium ,  &:  dc  iuda  quinqun!;i'i. 
u  nullia  pui;natorum  .  Aifc- 
nintautcmHcbrxi  hurjcnu- 
mcrum  ;ib  loabinucntulncf- 
k ,  fcd  fcriptorcm  nohiiirc  o- 
hcndcrc  nili  qu.inciim  111  Sa- 
inuclis&:lib.Rcg.fcribitur ,  in 
quo  tancum  c;cdi  fupciliites 
contincncur. 
C  Et  periuffit ,  Mortcm  dicit 


pus,fcd  occurrercdiuine  indignacioni.Vide  fatta  Dauid  p'  t  D 
cibiJSCoucliirc.OfFcndcrcicdominu,  quia  numcrari  aiffcr,;' 
popuhim.Cofdii  )nepr<^?nit  nunnutn,  percaire  fc  viid.-  (kk 
nimis  (tulcc  fecilc  fec6mcmoras,n6  qu.ili  admoacrcc  obb- 
tum,fcd  quali  vrgcrcc moracem  ,  ne  ciiutius  commocionem 

ditTcrrcc  otfenf.E  .  Pcccaui  in 


C  A  P.     XXI. 


B 


Onfiirrexit  autem  Sa- 
tlian  corra  Kracl ,  &  in- 
citauit  Dauid,  vt  nume 
rarcc  Ifracl.  Dixitq,  Qji 
uidadloab,  &Reges 
principcspopuli:Ite& 

numeratc  Ifrael ,  a  Bcr- 

fabcc  vlquc  Dan,&  affcrte  mihi  numcrum,  vt 
fciam  Refponditqucloab.  Augcatdominus 
populum  fuimi  centuplum  quam (ii;it.  Non- 
ncdominemirexomncsrcruituifuntPQua- 
rehocquaeric  domimi.s  meus  quodinpecca- 
5„,7-0clurr;^S;',V;;t;;  ,  xum  reputctur  K^S^  Cd  lcrt,...  rcg,s  magis 
bcc i  populo gralfaca  clt,  quia      prxualuit .  EgrcflTufque eft  loab ,  &  circumi- 

uit  vniuerfum  I  frael ,  &  reuerfus  ell  lerufale. 
DeditqueDauidnumeJum  eorum  quos  cir- 
cumierat,  &c  inuentusellomnisnuinemslf- 
raclmiile  miilia,&ccntu  milli.^  virorumcdu- 
cenrjum  gladium  .  De  luda autemtquadrin- 
ecnta  fcptuaginca  millia  pugnatorum  .  Nam 


j.Reg.  »4.e. 


f^pc,pm.ilo  gicgis  dclinquic 
vita  pnlluis  .  Tumorc  d.icus 
Dauid,  prpulumnuiner.indo 
pcccauic ,  8f  popuUis  pocnii  lu- 
fccpit:  quia  (Iruiidum  mcnca 
plcbiuindifp)nu:urcorJa  re- 
dorum.  UitUis  uero  ludex  cx 
ipforum  animaducrfionc  cor- 
npuicpcccacis  viciii,  cx  quorii 
caufapcccauir.Scd  qai.-i  volii- 
tacefuafuperbicsaculpa  alie- 
nus  non  tliic,  vini.cliin  cu \px 
fufccpit .  Ira  cnlm  quas  corpo- 
ralitcrpopai-i  pcrcur.:C  ,re.:lo- 
rcm  cordis  dv)lorcp:o:lr:;uir_. 
d  Tecciui  niniif ,  ^c .  In  Rcgu 
ica:  TeccoMi  valde  in  bocfaHo-.Sed 
preror difiinr,  vttr.Vhfcr^iai(jui 
taicraferui  tni ,  quiaflHlte  egt .  \n 
quonocadumeft,  quia  D.iuid 
nuincrando  popuUim  offcn- 
dit,  quia  lcgis  pra:cept3  no  ob- 
feruauic  .  In  libcnim  Numc- 
roru  pr^cipic  dominus  Moyfi: 
ToUitefummam  filiorwii  Ifradper 
coj^natioies  fua>,quiciuid  fexus  eil 
t  famtm  mafcilini  a  io.anuo  O"  fupr^t^c. 
Qiiia  vero  Dauid  gcncraliccr 
onmcs  luflTlc  nunicrari ,  i  ncur- 
ric  iiidignacionc  Dei  .  In  Exo. 
quoquc  aic  donvnus  Moyfl: 
Bxo.}*.b.  ii^miJo  tuU-rii  f.m  nam  fillorum 
Jlraeliurta  numtrutt ,  dihunt  ft'i- 
ptUpretinm  doinino  pro  animah-is 
futs,  rirc.  hoc  oblirus  faccrc  Da 
Uid  Dcum  otTcnciic. 
^e  Ambrolras.  Ht^o  qui  pne- 
nitcntiamagic,  orfcrrc  fcdc- 
bcc  ad  pcnam,vc  hicpimutur 
*,,  ••,,  adomin'o,n6adfiippliciax':cr 
C,  *"  fcructur :  ncc  cxpcctaic  cc- 

pus, 


afPio  dignitate  iacerdotij 
b 


b  ^  Q^ia  nujier  rliue  ad  intcrnecionem. 
pciie  coiruciant. 


NiiJB.>.a. 


t  Qa«ro. 
laPiaL  17. 


Leui  &Be''niamin  non  numerauit,  eoquod 
tloab  inuitus  excqueretur  regis  impcrium. 
Difplicuit  aute  Deo  quod  iuflum  erar,  &  per- 
cuilit  Hrael.Dixitq;  Dauid  ad  Dcum:  Peccaui 
nimis,vt  hocfacerem.  Obfecro  aufermiqui- 
tateferuitui,quiainfipicntercgi. '  Etlocutus 
cft  dominus  ad  Gad  videntcm  Dauid ,  dices: 
Vade  &  loquere  ad  Dauid,&  dic  ei;  Hccc  dicit 
dns , t  Trium  tibi  optione  do ,  vnii quod  vo- 
lueris  cligc,&r  facia  tibi .  Cumqi  veniflet  Gad 
adDauid,dixitei:  H^cdicitdiis:  Eligequod 
voluerir;  Auttribus  annis  t  peftilentia;  Aut 
tribus  menfibus  te  t  fugere  hofl:cs  cuos  &gla- 
dium  corum  non  poffe  r  euaderc.  Auctribus 
diebus  gladiu  domini&r  morte  verfari  inter- 
ra,&  angelum  domini  incerficere  in  vniuerfis 
finibus  Ilrael .  Nunc  igicui:  vide  quid  refpon- 
dca  ei  qui  mific  me.Et  dixit  Dauid  ad  Gad.  ex 
omnipartemeangurtiacpremut ,  t  Sed  me- 
liuselt  mihi,  vtincidamin  manus  dni  fquia 
mulr^  iuntmifcrationescius  )t  quain  manus 
hominu .  t  Mific  ecgo  dias  peftilecia  in  Ifi:ael, 


quitv.ildc,  quoniim  hocvcr- 
buni  fcci . 

4«  Idcm.   D^uid  accunuiir 
fc  nullo  .ictufiintc ,  ptccac_i?m 
contcdiis  eft  proprium,quado 
percufiiis  cft  i  cordc ,  eo  quod 
numcrauicplebem  diccs  ^Pec- 
caui  dnmine.,&c.  Itaquc  ciuauis 
fcripcura  habca:.quod  appofita 
cifira  Dri,  v(  irjf.cretur  in  Ifroel. 
quo  Rcgis  p'-oLiprio  ^'xcufari 
vidcrccur,  c.Tincn  cum  vidilfci 
angelu  qui  ftragcm  plcbis  cffir 
cicbar ,  pcrcuticn::s  iilui  feip- 
fum  obiccic.  Qiiafl  iuflus  crgo 
accuihcor  fuic  fui  in  ipfo  fcr- 
inonis  exordio  ,  ?C  pcccacumF 
fuumagnouic  ,  &:iniquicaccm 
propria  conficendo  ,mftific.i- 
tus  eft  in  femeiipfo  . 
e  Triumtibiop'io.   }?.  Aml 
Vide  docccem  Deum  quai 
dcracione  cius  indignaciQ 
niatur ,  fi  nonpenicus  vcrbcfaj 
recuicmus,  fcd  qu.-ilicntcm  k-j 
uandi.non  eaicandi  fupplici; 
poftulamus.     Triapropofuit. 
vc  quod  modcracius  pucarete- 
ligcrec.  Vndectiamqucmad- 
modumad  p^nitenciam  ,puo| 
uocat,  vcnos  offcramus  iniu- 
ria::eligere  p(?namandas,vc  jnl 
■  ipfa  picna  elcclionis  quedaml 
prajrogatiua  fcruccur  ,  61:  rcol 
fuo  bUuidiacur  hoc  vcrbo. 
f    £.'  dixit.  Si  famem  cligere 
concra  alios  facerc  vidcvcd 
quia  habens  muka  fhimcn 
mopism  cum  alijs  non  paj 
rccur  :Sivinci  ab  hoftibusp_ 
cres  menfes  cligercc,  habcijs 
ipfecircafe  viros  forciffiinoSi 
uihil  mctuecec  cum  exercir.is 
ncci  fubincercc.  Commun. 
crgo  flbi  &  alijs  paffioncm  ^ 
gic ,  in  quacimor  oma:bus  c,- 
fecxqualis. 

^    Ambrofius.   Nunquiddo 
narifibipgnam  popofaccrro- 
ris?Q^od  li  fecilfct,iinpudc-r 
notarecur ,  qui  modcration: 
uina:  fuiifecingracus.Nami^. 
nuiii  fufFragabic  reo,vereciiJa 
confefsio:  &  prrnara  quim  de 
fenfione  euicare  no  poliijmus 
pudorc  lcuamus .  Elcgic  non 
quod  a  fiigello  cifec  i  mnuinL' , 
lcd  quod  moderatius  iudica- 
uic  ,vrDeilcnicacimagis,  qin 
nollcr  ignofcere,  quam  hor.v 
num  le  comiccercc  poccfta: 
qui  mcnfura  vlcionis  frcqucn 
ter  exccdcTcc .  Mifcfctu"Ur;K]; 
^  ;q.:i 


NICOLAVS    DE    LYRA. 
C  A  P.    XX  r. 

COnfurrex it.  Wc confefjuenter defciibitur  percuffio ptpuHpro- 
ptf  ipftis  Dauidtlationcm.  &  patet  dinifto  &fcntentia  huius 
(Mp.rx  diUif  1  l{eg.-plt.ca.e.xcrptis  quxfetjuuntur. 
X  Narn  L-^^ui.  &  ideo  iftas  duas  trihus  dimiftt,qnia  habehat  excufa- 
tionem  inptoftuftdehoc  regi  accuf.iretur.  De  tribH  Leui,  qniafiatim 

poterat 


M  O  R  A  L  I  T  JL  R . 

1     Confurrtxtt  aHtem,& c.Ex^polkioncmmytikam  huiushi- 

ftona: 


poterat  dicere  (juod  non  erat  numeranda  ficnt  ali.f,  (juia  alia  tribtis  tiu 
mcraniur  a  vigiuti  an)iis,&  fupta,vi  habi  tur  '\  inri.f.tribus  atit  Leui 
ab  vno  menfe,&fup.  vt  habetur  T^j/me.  5 .  Similiter  dc  tribu  Beniamin 
potirat  dici  re,(juod  propter  vxorem  Lcuit.tfuii  fere  deleta,  vt  habetur 
ludicum  20.  cr  idcopofica  f,it  paru.t  reputationis  compar.^riuijd 
alias,etpropter  hoc  pcteraife  cxcufare  luab  ab  eius  numeratione,<pt'a 
parum  creuiffet  numerus . 

Cumaiie 


ftorijE  rcquire.  i.Rcg.z^. 


iioy 


!  A 
et. 


qiii  nefcic  errarr,non 
inifcr<,*cur,  qui  erro- 
ris  clt  pirnccps.Ncc 
fcfcilic  fmduai  Da- 
uid  hdcs  fiia ,  fcd  m 
ipf.i  quoquc  offfn- 
fione  graciam  ,  di 
uinx  uiifiBpcionise- 
mcruic  .  ^\'ani  qui 
propofucrac  niorcem 
triduo  ,  excrccrc  in 
terra  ,  nevnuni  qiii- 
dcmdicni  paffus  cft 
prxcerire,  fcd  ad  hc- 
ram  prar.dij  libcntcr 
induUic ,  &:  (  vt  vcr- 
.bo  icripcura:  vcar  ) 
hab  it  panitcntit-.m  fu- 
pcr  n-.alitism. 
a  Siptn.i^intjm'l!avi- 
rorum.  Capira  cnmi 
plebis  &  ft-niorcs  nu- 
jnicraci  funt  ,  C^cc- 
|n.i  '  de  omni  popu- 
l]o  tot  milia  inccr- 
\ict\d  Hcbrari  aftir- 
'manc,  quctmilibus 
numcrus  in  Parali- 
pomcnon  ,  fcripcus 
numcrum,  qui  in  Re 
gueRcxced  t,  Aiunt 
cnim  quod  m  Para- 
lipomcnon  ,  6i.  qui 
rcmanfcranc  ,  &:qui 
inccifcdi  func,  nu- 
inctati  funCjin  Rc- 
gum  vcro  tantummo 
do  viui. 

-:c  Ambrofius  . 
)ixic  ,  angclo  Do- 
»inus,  vc  icmitce- 
ccmanum  fua.n.  Vi 
|e  aucemquia  qujn- 
,  vulc  Dominus 
ignofcerc ,  dac  gra- 
tiain&  fiduciam  de- 
p  ^candi.  Vidic  Da- 
ui  I  Lricnccm  angc- 
Juui ,  &  dixic  .  £go 
fum  (ju<  pecL..tti  ci c. 
Si  mandauerac  do- 
minus  angclo  ,  vt 
pa;ccrcc  ,  quomodo 
fcricbat  adhjc,  nifi 
quiaiSd  fi  vult  igno- 
lccte,  vult  tamcn  ro- 
;^ari  ,  6c  vt  rogctur 
hjrracur  ?  Ncc  vidif- 
lechomo,  angelum 
lericnicm  ,  nui  d.)- 
minufscius  ocuhsan 
gclum 


I.  Paralipom.       Cap.  XXI.    no6 


3  &:ceciderunccleIiraeireptiiaginramiliaviroru.Miritc|uoquc 

.1  ^^Diuerfis  6c  otciiltis  ntiunitar  bu".. 

angcluinIeruralemvttpercucerecea.Cunnc];  percureretur,vi  i 

a  5^Sadoc  vr  aiunt  rt.erdote  pro  popilo  oranic. 

ditdominus,&mife'rtusefl:rupmatrnituciinemali,&  impe- 
rauir  angelo ,  qui  percutiebar.Sufficits,  iam  ceiret  manus  tua . 

p  ^Areuii.i  lebulsi.Arfuni  ciiiin  Are.i  i!iterpre£atur,£c  Oriia  LatiTK"Icf..'n.it  !um?n  nobis 

Porroangclusdominiftabaciuxcaaream  Orna^miebufcei^Le 
uafq;  Dauidoculosluosjvidicangelum  dommi  fiintemin- 
ter  c^ium  &  tcrram ,  &  euaginatum  gladium  in  manu  eiu.s  & 
verfum  contraierufalem.&ceciderunttamipfequam  maio- 
resnatu  vctlitit  cilicij.sproniin  ccrra.Dixicc],  Dauidad  Ueii: 
Nonneegofum.qui  iufli,vt  namerarerur  populu-s  ?  Hgo  qui 
pcccaui.egoquimalum  feci.lltegrexquidcommeruit?Do- 
mine  Deus  meusobfecro  vcrcatur  manus  tua  in  me,&  in  do- 
mu  pacris  mei:populus  autem  cuus  no  percutiacur .  Angelus 
aucem  domini  pra:cepic  Gad,vc diceret  Daiiid,  vc  afcenderet 

a  H.tc  e:\  lcrufalem. 

b  cxtrueretcj;  altare  domino  Deo  in  are'a  Orna  lebufei.  Afcen- 
dit  ergo  Dauid  iuxra  fermonem  Gad  quem  locutus  fuerat  ei- 
t  cx  nomine  domini .  Porro  Ornam  cu  fuipcxiflec  &  vidiffet  ^ 
angelum,quatu<)rque  filij  eius  cum  eo,abfconderunt  fc:Nara 
eotemporeterebacinareatriticum.lgitur  cum  venirec  Da- 
uid  adOrnam,confpexiceum  Ornam,  &proccfliteiobuiam 
de aren,& adorauit  illum  ponus  in  terram .  Dixitcj;  ei  Dauid: 
Da  mihi  locum  areicvt  ^dificem.  in  ea  altare  domino,ita  vt 
quantu  valet  argenci  accipias,&  cefTec  plaga  a  populo .  Dixit 
autem  Ornam  ad  D.iuid  :  Tolle ,  6c  faciet  dominus  meus  rex 
quodcunqueciplacct.Sed&bouesdoin  holocauflum,&cri  j 
bulasin  ligna,&:triticum  in  facrificiii:  omnia  libes  pr^bebo . 
Dixicq;  ei  rcx  Dauid:Nequaqiiam  ira  fiet^fcd argentum  dabo 
quanrumvalct.  Ncquecnimtibi  auferrc  debeo,  &fic  offerre 

c  dominoholocaultagratuica.  DeditergoUauid  Ornam  pro 
locoficlosauriiuftilTimiponderisfcxccntos,  &jcdificauitibi 
altare  domino:obtuIjtq;  holocaufta  &  pacifica,  &  inuocauit 

a  Sub  M j,  lc  0.iald,S3iom  ^nc  3c  Elia  (n^sr  al  tarc  defcendic  ignis  dc  «lo,fub 
Manac  angclu';  de  pccra  tiaininani  cduxit: 

dominum,&exaudiuiccummignedec?lofupcraltarc  holo  4 
cautti  PrjEcepirq';  dominusangelo,  &couertitgladium  fuii 
in  vaginam.Procinusergo Diuid  videns ,  quod  cxaudifTet cii 
dominusiiiareaOrnam  Iebui<ci:immolauitibivi(5timasTa 
bernaculuaiicdommiqdfcceratMoyfesindcferco,  &altarc 
holocauftorumearcmpeftaceeratin  cxcelfoGabaon,&non 

a  ^S  cut  pricepjuni  e.l  m  legc.fed  fpatiam  iUuc  cundi  non  habuit,vcl  fotfltan  in 


Rabbanui. 


menem.uon  occurrit. 


tpraEil.iiuitDauidircadaltare,vtibi'obfecrarecD;ti.  Nimio  j 

a  fpagam  mortis  iliatam  minifterioaigi.-li,llcut  In  Acgypto  faftum  ell. 

cnimfucratcimorcperterritus.vides  gladm  angcU  dommi. 


gcluin  reucIalTet.  D 
Vnde&Llifcusdi 
ciz.Dotni/ie,aperinuc 
oc.ilospuerihuiusy  >t  4.B.cg.^. 
■pideat  i 

'jc  Hierony- 
mus .  /^/rfir  dmniriu! 
(fy-  rnifrrtm  efl.A.mnt 
Sacloch  faccrdotc 
inlul.Hum  dominQ 
dcprccatufuilic,&: 
imicatum  p.ureni 
fuum  Aarou  ,&:il- 
lius  prcces  &c  dcuo 
tioncm  dominuni 
vidiile  &:  mifertu 
fuiili:^  . 

b  E.xtruerctqiie  alta  • 
re  domino  Deo  in  area 
Onam  Icbnfxi .  Bc- 
ne  Dauid  cum  do- 
minij  placare  vcl- 
lec ,  altare  iubctur 
in  arca  Areuna  vel 
Ornam  cortruere , 
quia  non  placatur 
Dcusabliomineni 
fi  in  arca  cordisp 
lumcn  re£tjE  fidei 
&  vcr^  dileilionis, 
confticuat  illiaka- 
rehumilitacis  ,  in 
quooii^."rat  facrifi- 
cium  laudis . 
c  Dedit  ergoDauid 
Ornam  pro  loco  Jiclos 
auri  iuftiljirini  poderis 
fixcentos^ce  txdificauit 
ibi  altare  dornino,  etc. 
InRegumita.Ew/f 
ergo  D^uid  arearn  <& 
boues  argcti  ficlis  (jut 
quagitita .  Vndc  au- 
tumant  Hebrei  bo 
ucs  argcnti  iiclis 
quinqiuig:nta,area 
vero  fexcentis  au- 
reis  ciTe  emptam . 
Alij  autem  (^fiimac 
aream  emptii  quin  ^ 
quaginta  ticlis  ex- 
primcrc  locumal- 
taris  vbi  holocau- 
ftaobtulic,  arcam 
vero  cmptamfcx- 
cencisficliselielo- 
eum  totiuscempli, 
quod  pofiea  Salo-  tpotuis. 
nion  xdificauic  &  i:^ 
atriaeius- 

^  CAR 


E 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

1  Cumq;  pcrcutcFctur  viditdominus&c.  Idefi,  cuangelusfe 
Vfpuneret  od  percnticndu»- populum  in  lerufalem' 

2  Porro  Ornam  cfi  relpexiiTct  &:  vidiflet  angelij  quatuorq,- 
■  ii)eius  cum  co,.abfcondcrunt  fe,&c.pr.«  timore.  T^rc  miru^qa 
v.m  Daui.t,qui  eratfidelis  &  demtus  in  yifione  angelifupra  modum 
Tirfrritusfuit. 

H  Ettnbulas  in  ligna  &  triticum  in  facrificium  .  Infirumeta 
: ■m iignta,4itla a  tiro  lens.eo  quodfruges cum  ipftsteruntur . 
>  Eccxaudiuiccuminigncdcc^lo  fiip  altarc  holocaufti . 

Prae- 


Praiccpitquedominusangelo,  &conuertiC3la  lium  fuij  in 
vaginam./ti/<cer  dato^& hoc  fuitftgnU ma  liflflum  ac eept.vi  n:s di 
uttixficiit tn  oblai ione .AbehGcn.^.et EHa  ^  I{rg.cap.\^. 
5  Et  non  pra^ualuit  I  )auid  ire  ad  altare,vt  ibi  obfccrarct.T^^ai 
ejl  intelligendum  quod propter  hoc  Dauid altare  confiruxcrit  in  arta 
Ornam  lcbufjii  et  ibi  obtulerit ,  qniatenebaturadhoc  mandato  Dei 
ftbifaBo  per  Gad  prophetam,vt  habetur  in  lttera,fed  poflqua  fecerat 
iPtifd facrijicium,libcnter iui/frt adoffercndum ite> Hm  in  Cabaor> ,  rbi 
erat  altaye  holocJuflorii,fed  non  potuit ,  eo  cjuod  ex  vifione  angeLifuit 
nimis  terriiHS,et per  conjequens  infrigidatus  &  debUitatus ,  ita  quod 
pro  tunc nm poterat  ire  . 

^  CAP. 


1107 


GIoford&NicolaidcLyra.        1108 


^  c  A  p,  XX n 

A    rX  /  t/M;  D4ii/</.  ScqUJCUr. 
X^  a  l^t  lantttfA- 
xintmr.  Dc  ccckiia 
Chnnusaroficcsdo- 

m-  '       .  qu> 

iiK  t-sho 

minum  djlarcnc  & 
polircnt,vc  incdifi-  ^ 
cationc  Ipirituali  pcr 
dmcrfas  iun^turns  6.  ^ 
dci  ii  chiritati*  lioi 
conucnircnt .  Vndc. 
p<l(.«.K,  Tffter  hoc  dolvti  i« 
pr(iphttit,<yoiti<iieosiM 

verbis  eris  wei 


QhriA  per  prxdic.-itorcs.qui  dc  gcntibus  clcai  fiint,  tales  viri  D 

ad  not  juam  ccclclia:  petucncrunt. 

f    7>4i*f<  nlu  s  eft  &  de» 
n    L   n       YYTI  //ctfm.  Tcniporevo 

CAi.  ^  ^  ^  Tx'oL  ceris  tclhmenti  ul> 

Ixitq,Dauid.H2eccftdomusDei,  &hoc  1   j^u„  fuic notiri.T  m- 

.  .H.„lr«:auuc.rclocu..q«oAbtah»mr:onlio..ncrcnu.amol,u.t.    ^    camatlon  S     Chrifti  . 

ahareuiholocaut^umllracl.  Etpr^cepit  ,  ^„.^^,5  qfcoqnc.nu- 

vt  concrrcsarcntur  omnes  profelyti  dc  n^ems  fi J?!iu^n ,  qu, 

VI.  v.vJMj,iv-y,'"  .1  '^o.,J  fuiicnicmbr.iChnlii. 

tcrra  Ifracl,&  coltituit ex ci.s latomos  ad  ^^  ,,r,paraui'.  rr.pcfa^. 

csedendos  l.ipidcs  6i  poliendos,  vtxdin  MoyC-s  mipaifjsdo 


funis  atqj  iundu 


«rcturdomustDei. Fcrrum  quoq,  plu-  ,  ;;™5*;-'™i^ J-  » 
rimum  adclauosianuaru&ad  commil  ^  domihu^Dms  tnuspctit 
rasprarparauitDauid.&xrispodusinnumc-  ^  «ny^A^rrimf.. 

Do;  cedrina  non  potcr.intacltiman,qu?  Mdo-      ^^^^^  .^^  ,./.je/«r,e 
_  -.  -  iT-k-..:j  T-.. .4;..,;^  n-.nirl ..Salomon  _  .ii.icrimiiiK.ic 


t)  ffrrK»i.  Fidcitfir-  j  rabilc.Lignaquoq;cedrinanonpotcr.intacltiman,qu?Diao-  ^„^,;,,  ,./,jf/„ 
mitatcm  f^cm  d<>g-  ^  njj  &  Xyrij  dcportaueratad  Dauid.EtdixitDauid.Salomon  _,  al.js fimilibus 
matibu$ordin.-»uit,;vt  J  7    ^      t  — .,c-,nrpm  nnam  8      ^    Theod 


pctit 
iforrti' 
yt  am 


intraccs  in  ccclcliam  f 
cimoris  aculcis  con- 
fiffcrciitur ,  5i  fic  pcr 
diTedionis    &  fjcic- 
B  tatis  fidcm  nuituo  nc 
dcrcntur.  Vndc.Co'/-  » 
fK^VnlA^f    f/morf  f«o  ftfr«« 
B.id^»».a.  nt»s.  Etalibl.   UrKfa- 
lem^qux  xd'ficatur-pt  li 
Uitas  cuius  pArlicipalio  j^ 
ettuficutdrc 
<tT,9  7.«.».  c    .yTcrij    Le^oncs 
Pcconfai.  fonorasSd  caticafpi- 
♦•*•'•     ricuali.i,qua:  f.indi  pa 
trcs  ad  inft'  iidioncm 
cccleii.E  ChriHo  vc- 
ro  pacinco  prarpara- 
runt. 

d     Li%na  ijuo<iM '  Vi- 

ros  vircutibuscl.iros, 

quos  ad  cxcmplum 

inftruxcrunf  vd  lcri- 

^  pturis  fuis  infcrucruc. 

^  C     Sidontfy  &  Tyiii . 

Q2i.i 


filiusmcus,puerparuuluseftdclicatus.  Domusautcm  quam  8 


Thcodoretus.  Q 

..^j  ...w^.-,p...w.  ^ ^  .-  Admirabilis    cf^  au- J*-> 

jcdificarcvolodominojtaliseflcdebecvtin  cuctis  rcgioniD.      j^.„,  Dauidis  admoni  J^ 
tnominctur.Pr?parabocrgo  ei  neccflaria.ttob  h£ccaufam  9  t.o    qiumfcatfi^^^ 

..  /-  •    •  r      \/nr"Miitrf  <»-»io  *.^ognoicc   >     inqiM 

antcmortcfuamtomncspr9p.irauitimpcnlas  vocauitq,:)a      ^^^^  pacrum  tu - 
lomoncm  filium  fuu,&prqcepitci,vt?dificaret  domumdo-      rum.&feruieicordc 
mino  Deo  Ifracl.Dixitq,  Dauid  ad  Salomoncm.t  Fili  mi,vo      f^^f  «^^^^^^^^^^^^^^^^ 
lutatis  mex  fuit,vta!dificarem  domum  nomini  domini  Dei      ^^^^^^  feruitutcm  non 
mei,fedfaduscftadmciermodonnmdiccns.tMultumfani<  admictct  ,    volunta.^- 

rr    ,r>  1      .         1     11    1     II   n.        ;;  .»,Nf«».-;c  («rlifir-i   12  nnm  autcm  laudatjOd 

guinem  efrudifti,&  plurima  bella  bellafti,  no potens  ?diiica^      ^^^^^^ pcrfcibm an.- 

^        rr  r   r         •  X  ^^   «;l;iic/~i  'j  n"  alacntarem .     Si 

rc  domu  nomini  meo  tato  cfiufo  ianguinc cora  me.  Fiuus  ^      ^.^ 
nafcetur  tibi,  cntvirqetifrimus  Fjciam  n  cu  requielcerc  ab 

a  ^Orictut  in  dicbus  ciiis  iultitu  Cc  ai.unAintu  pacis. 

omnibus  inimicis  fuis  per  circumicu,&ob  hac  caulum  pacih 
cus  vocabitur,&  pace,&:  otiu  dabo  in  Ifrael  1  cudtis  dicb.  eius 

tEcclcti.i.n      a    Tlpfc  inuocab.t  mcpater  mcus  tu.iSc  ego  p.ur.cge;..tu!n  ponam^illum. 

Ipfc  xdificabit  domii  nomini  meo,&  ipfe  ent  mihi in  hliu,& 
cgo  cro  illi  in  patrc,firmaboci;  foliu  regni  eius  fuper  Ifrael  in 


im  quacras,  inuc- 
nictur  tibi  ,  &:  fl 
cum  deteras,  tc  dc- 
relinquct  in  finem. 
Euangclica  promif- 
lio  .  a^xrite  enim  ,  in- 
quit  ,  &  itiuenieiis  ,  tj 
pulfate ,  &  aprietur  vo- 
Ols . 

h  Multttm.  Significat 
^  ludxoM 


NiCOLAv  Jy  Dh  LYRA. 
C  A  P.    XXII. 

D'.r/r</ijeD4r<<f.Pof}quam  dcfcnptacfl  dcuotioDauid  in 
voluntatcxdificanditemplum ,  fi  dominus  pcrmifif- 
ltv,nicconfcqucntcrponitureiusdcuotio  in  prcparationc 
matcri^jUt  Salomon  tacilius  tcmplum  xdificarct*.  &  primo 
ponitur  matcrix&operanorum  pra;paratio,fccundo  iniun 
gituf  Salomoni  a:dilicatio,ibi.A'.>f<j/m^j*c  J^a/owo/jfwj.  Circa 
primum  dicitur. 

1  Dtxitqite  Dauid .  Wud  rcfcrtutadilludquoddidtum  cfica 
pituloprarcedcnti ,  quoddominus  cxaudiuit  Dauidimgnc 
dcczlo,pcrhoc  cnim  uiditDauid,quoddominus  el.gcbat 
locum  illum,ut  ibi  xdi  ficaictur  teinplum  &:  altare ,  ficut  ic 
poftca  fadum  cf^  pcr  S.ilomoncm.ideo  dicit. 
1  Hxc  cii  dnmus  Dei,iJ  hoc  aliare  in  hvlocaufium  //riie/.idcfi,hoc 
quod  xdific;itur,unde  rtatim  fubditurdeopcrar/js,  cum  df. 

3  Etprxcepii,pi  con^ra(,are»tkr  omn  s prnfilyti,&c.  Ifii  crant  CO 
ucrliad  luda.fnium  dc  alijs  gcntibus  ,iftisautcm  impolitA 
funt*if^aopcra,qu.ccrantgrauia&:  fcruilia,ficutf'«:  lofuc  im 
pcfuit  Gabaonit.is  dcportacion.  lignorum  6c"aquariim  ad 
locum  diuini  culcus,vt  hctur  lof.^.  Dicuiu  aut  cxpoficorcs 
nottric6itcr,quod  hoctac\u  fuitdiuinadifpofitione,nd  de- 
fjgnaiidu,qd  ccclcfia  circt  xdificanda  pcr  Gcntilrs  adfidc 
Chntti  conucrfos,Iudxis  pro  maiori  parcc  reprol^jcis,con- 
fcqucnccr  fubdicur  dc  prxparacionc  maccria:,  cum  dicicur . 

4  Fcrrum  quocfueplnrimwn  adcloMos  iaituarum  &  ad  comiJfnraSy 
crc.adconiungcndum  forcicer  aflcrcs  &:  ligna. 

5  tt  ad  cominifjuras atcfne iunHuras  prJtparauit .  idcft,illC.-»ftraCU 
fus  clauis  fcrrcis  torciricandas  . 

6  £t  4tris  pondut  ituiumerabilc .  Li^na  ejxoque  cedrina  non  poterant 
4/l«"Mr/.  Adtacicndummarcxiicum  &alia  vafa,  quorum 
multa fucrunt  arnca,vtdidum  tuit.i.Rcg.Dicicuraut innu- 
mctabilcnon  liinplicitcr,quia  crac  finitum.fed  ad  dcfigna- 

dum 


dum  m.i<Tnam  multitudincnj,&:  cft  hypcrbolica  locutio 

7  EcdiXttDatiid:  Salomm  Jilius  meHs,pHirparmtiiis  rfi  ,  VC  ^ 
hocdicunt  aliqui,quod  Salomon  crat  tancum  duodcciman 
norum  quando  c^'p*«:  regnare ,  fcd  hoc  tuicimprobacum  fa- 
tisdiffule.j.Rcg.ii. 

8  Domus  auteni  quam  ^dificare  vdo.domino  talis  e/ie ,  &c.  prch 
ptcr  cius  cmincntiam,  fieut  &:  dominus  in  infinitum  cxcdr 
lit  omnem  crcaturam  ,  propter  quod  &  Salomon  fecit  eiu» 
alt.tudincmccntum  viginti  cubitorum,  licucditiuse  fuicdi 
dum  j.Rcg.vchabccurinfi.Iib.cap.j. 

^  Etobhanccaufam,antemortemfuamomnespr/eparauit  impen' 
fas.  id  ef^,'aliquas  dc  omnibus,  quiaSalomonmuIcasaddi- 
dicficucdicicur  omneammal  fuitin  arca  Noc,quia  dcfin- 
gulisfpecicbusfucruntaliqua  indiuidua,  vt  Iv.bctur  Gc- 

ncf.<5.  ;•■  r  . 

10  FocauitqueSalomonemfiliumfuum,  & pracepit  ei,vt  sdtpcaret 
domum  domino  Deo  Jfrael.  Dixitque.  Hic  Gonfcquencer  iniungi 
turSalomonixdificatiodomusDei,  &:pacct  liccra  vfqoP 

ibi. 

1 1  SedfaQuseflad  mefcrmo dominidicens.ifiud  fuitdi.;!lum  U- 
bi  pcr  Nathan ,  qui  dcnuntiauit  fibi  domum  ^diftcandan» 
nonpcr  ipfum,  fcdpcrciusfilium.  j 
u  ^anpotcris adificare doinuinnoniini  meo  tanto  effufo  fangnf 
nc  coram me  .  Dicunt  Hcbr^i ,  quod  hoc  intclligitur  princi- 
palitcr  de  fanguinc  Vnx  &c  .liioruni  cuiu  co  occiforum 
admandatum  ij.iuidn  •  .uffimum  ,  vc  h.ibccur.  z.  llcguifl 
ii.&:defanguinefacerdoaim  ctfufooccaiionc  D.uiid  ,  vt 
habccur.i.  K.cguir.2z.<SLdefanguinecciam  nuilcoium  iu- 
rtorum  &innoccncuui,quifuc:unt  luccr  aliosGccilcs  ma» 
los,quos  DauidpkincsdebcIl.iuic,&idco  cx  hoc  mcptys 
tuic  ad  ardiftcandum  domum . 

I  j  Fiiius  qui  n.tfcetui-  tihi,ei-ic  vir  qiiietifjimus  .    IfJud  fuit  cxpo- 

fitum.i.Kcg.y.Scquitur  pottca. 

Tm»c 


M  O  R  A  L  I  T  E  R . 

I  t>iJcittj\l^t^ii;H4ceHd9mHsDei^0-bo(aLartin  bolocaufium, 

1« 


Inhoccapituloagiturdepr.Tp.iratione  qu.afccit  Dauid  ad 
domusDci  xdihcadonc,qfigniIicacalIegoncc  militantis 

■  t  ccclcfi* 


ji05>      I.  Paralipom. 


Cap.  XXII.      1110 


«lU 


j'  ludxosproptercar 

.  nalclcgisobfcman 
tir.in  &.'  faiiguint- 
Icntiiopetanopof- 
(c  fpinfiia  c  adifi- 
cium  dominop',^- 

'"'  parate  :  Vel  quia 
polliitasmaniish.i- 
bcbant  fantz,tiir.c 
Chrirti,  &  prophc- 

'i  tarum  .vndc  lyin*- 
fiUm  le-fi-fjhm ,  (/nx 
occidispropheias ,  & 
Upidj^os,  (jui  adte 
mijjifirt^&c. 
a  ^uri  talenta  cen- 
iiitti  7ndlta,ir  argenti 
nille  mHiatalcntoni, 
i  atres  vctcris  tcfta 
nienti  in  fcripturis 
fuisfcnfus  profun- 
ditatcm,  6w  cloc^uij 
venuftateni  ir^tcte 
bant. 

b  Talentorim  .  Ta- 
lentumcartcris  pr^ 
cellit  pondcribus: 

'"■'&  rci  magnitudi- 
ncm,  &pcrfedio- 
ncm  iignificac. 
:  .Jrnjices  iatomos 
&  cxmciit.irios ,  &-c. 
Prardicatorcs  ,  qui 
latomi  c^mentari) 
&:artificcs  lignorii 
&:multis  alijs  mo- 
(dis  dicuntur,  quia 
iuxta 


artcrnnm .  Nuncergo  filimifit  dominus  tccum  ,  &  prorpc.rare 
ScjEclificadomumdominoDeotuo,  ficutlocutusertdete.  Dct 
quoque  tibi  dominus  prudcntiam  &renrum,  t  vt  regcrc  poifis 
Ifi-ael,  t  &  cuftodire  legem  domiiii  Dei  tui .  Tuncenimprofi-  ' 
cere  poteris,  ficuftodieris  mund.ita,  &  iudiciaqu^  prrecepit 
dominusMofi,  vt doccret Ifrael .    Confurtare,  &viriliterage, 

1    f  raupertatein  legalis  liter.c  fign^ficat ..    Lcx  enlm  babens  '.iiiliMn  ttiiuioiuin  iiilul ad  pci fe^iun  addu.Yit. 

ne  timcas,ncque  paueas .    Ecce  cgo  in  pnupcrtate  mea  pr.Tp.^-  2 

a    T  In  peticftls  imiiHTis  pettc'*.ui  d.ei<^natur . 

2  rauiimpenfas  domusdomini.     Auri  talerira  ccntum  millia,  &: 

a    T  Quia  diuinorum  teiiino.i  i.ii!iii  hriiii  ■$  i)i.T;timibilis  ei  :  Vnde: 
Coeluui  &  tcrt^tiaiilibun:,  ye:ba  auicm  m:a  no»  t.aniibunc 

b  argenti  millemilia  talentorum .    ytris  vero  Sc  fcrri  non  cft  pon- 

«     5  Mcntc  ei.1105  .  b     f  Duritia  Iap'deos. 

dus :  vincitur enim  numerus  magnitiidine..  Ligna  &  lapides  pra»-  . 

c  parauitadvniuerlaimpendia.  Habesquoqucplurimosartifices,  j 
latomos&  c?mcnrario*.,artificerq;  lignorum,  &omnium  artium 
ad  faciedum  opus  prudentiniimos  in  auro  &  .irgeco,  m  a:re  &  fer-  t 
ro,  cuius  non  eft  numerus.  Surge  igitur ;  &  fic,  &  erit  dns  tecum,. . 

«J  prxcepitquoq;  Dauidcundis  pnncipibUs  Ifrael,  vt.adiuual-eat  4 
Salomone filium  fuum.Cernitis,inquiens,  q» dris  Deus  vefter  vo- 
bifcumfit  ,&:dederitvobisrequitm  percircuniitum,  &tradide- 
rittomnes  immicos  veftros  inmanus  tveftras,  &  fubiedla  fic 
terra  coram  dommo,  &  coram  populo  cius ,  Prxbcte  igicur  cor- 
daveftra&animasveftras,  vtqu^ratis  dominum  Dcumveftrum. 

a    f  Teniiilum  .!oin:ni  laii:fVum  eit  tjuod  e  tis  to»  . 

e  Et  confurgite  &  jedificate  fanduarium  domino  Deo  ,  vt  introdu-' 
catur  arca  foedcris  domini,&  vafa  domino  confccrata  in  domum 
qua:  sdificatur  nomini  domini . 


iuxta  qualitatc  au-  D, 

auditorum  forma- 

tur  dotlrina  predi- 

c.-itorum.  Alitcf.n.  ^        ... 

lapicntcs,al,terin-J/^!'-^ 

llpicntCS,  ahtcrfu-  lcm.  He.pro 

pabi,aJitcrhumi-  conftituac   tc- 

lcsdoccndi  funt.      '"pir"«lcai. 

d   Tr.cccpitijuoq;  Da 

ttid  cii  '1  Clts  principilms 

Jfutel ,  vt  adiiu.trent 

Salotnonc,&c.  S'°lli 

ficatlegemi5<:  pro- 

phctasrinnaautho 

rit.ucdocerc,  vbig. 

fan6titatc&:  virtu- 

tc  in  ecclclia  prin- 

cipautur,adiuuenc 

vcrii  Salomonc  iri 

a;dificiocius,  doce 

do,fcilicct,  &:  ope-  B_ 

rando.undc.  .Adora  P^i-i''"- 

te-dotnino  iaatriofan 

.  Cloeius, 

C  San&iiarium  doml 

no  Dco,  vtJritroduca' 

tur  arcafcedi ris  dotni 

ni  ,  &  vafj  domino 

confecrata  in  dornum, 

qu£  £difieatur  ^  &c. 

.Anitaa  itifli  fedes  efi 

fapientix,mh3LC do-  Sapiea.?. 

mo  rcquiefcitarca 

ideft,  fidcs  incarna 

tionis  Chrifti .  p 

^  GAP. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

I  Tuuc  enim  proficere poteris ,  ft  cuflodierls  mandata  &  ittdicia  qutt 
prxcepit  dominus .  Exhoccnim,  quod  aliquisponitdiligcn- 
tiamadobcdiciidumDco,cfticiturdignus  dccongruo,  vc 
Dcus  dirigac  cum  in  agendis . 

1  Ecceegoinpaupcrtatemea.  quia  omnis  creatura  ad  Dcum 
:omparataindigcnscft&:paupcr.   Hoc  tamcn  axponunc 

Hcbcxi 


Hebrxi  ad  liccram  dc  D.iuid ,  qui  fuic pauper  rcfpeftu  Salo 
monis :  cum  quia  vcn  c  pauper ad  rcgnum  :  tum  quia  opor- 
cuit  cum  multa  cxpendcrc  in  bellis  trcqucntibus . 

5  Habes  quoqtie.  de  conucrfis  ad  ludaifinum,  vt  prxdidu  cft, 
cum  his  tamen  fecit  Salomon  venirc  multos  alios  de  Tyro 

6  Sidonc,  vthabctur  j.Regum.&infrai  lib.a.c. 

4  Trxcepit  qtioque  .quiaopuserat  v.ildefumpcuofum  ,  &  ad 
bonum  cocius  populi  ordinatum  .  Caeccra  pacenc  in  liccra. 

CAP. 


MORALITER. 

!■  ccclcfi^conftrudionem.Quantumautcm  ad  matcriam 
luius  przparacionis  fcxponuntur,fcilicecauruin,argencum 
ES,fcrrum  ,  lignacedrina,&Iapides ,  &pcr  ifia  fignificatur 
idclcs  in  diueriis  fiatibus  ,cx  quibusccclefia  militans  cft 
:onftru6ta.Peraurum  cnim  fignificanturccclefie  rectores, 
]ui  ficut  aurum  alia  przcellic  mecalla,  fic  dcbcnc^cfTc  popu 
aribusmcliorcs. 

Grcgorius.  Tantum  tranfcendcrc  debct  a£tione  populi 
iflio  prcfiilis,quancum  diftaca  grcgc  vica  paftoris.pcr  arge- 
umautcmintclliguntur  facrc  fcnprur9do£lores&  prxdi 
:atorcs,qui  tanquam  argcnruiii  debcnt  cfTe  vita  mundi  <Si: 
:loquentiafonori.Pcra:s  vero  quod  cft  folidum  &  fonoru, 
ntclligiitur  rinipliccs  clerici  &:  rcligiofijqui  debenc cfic  m 

fidG 


fidefolidi,&indiuinislaudibus  fonori.Per  ferrum  vero 
principes  &:  militcs  defignantur,  na  pcr  fcrrum  ab  eis  ccclc 
fia  dcfcnfatur.  Per  lign.i  vero  cedrina,qu.E  func  alca,  figni- 
ficanturconccmphciui .  Pcrlap'desautcm,  qui  fuftcntanc 
aliafignificanturacliui.Nameorum  laboribus  ali?  parccs 
ccclcfig  fuficnrancur, 

J  Habes  quoque plurimos  artlfices^latomos  &  camentarios  ,&c.,Ar 
cificcs  vcro  confiruitionis  ecclefi.E  func  crcs  pcrfouij ,  pacer 
&:filius&:  fpiricufiandus ,  quorum  opera  iunc  indiu;fa,& 
quoniamfapicnciitcorumnon  eft  numerus,  idcofubdicur. 
t  .Ad  faciendum  opusprudemiflimos,  in  auro  &  argento,  &c-  idcft, 
ad  dandum  pcrfcftioncm  dcbi  tam  pr^Iacis  &  doJloribus  5c 
alijsftacibus  ecclcfig  pr^diiiJis.  Cjicera  vcrofunc  cxpofiu 
myfticc  a.Regiim.^.a. 


IIU 


GIoforcli.&Nicolai  dcLyra. 


11  u 


C  A  P.    XXIII. 


CuL4.a. 


•  p«r  nptta. 
f  XI  iVaKitMi 


^HK  •{>•(. 


^ 


minii'!). 

f  IllKiindiim, 


IOitHTDMutd.  -X  EiiCherius .  Plenus  dicnim  Latinc  dccrc- 
pirus appcllatur. Vndc  fcncclus  non  dicicur  vltiina arns, 
Ud  dicrum  plcniiud<j.Vn  licct  Dauid  ^o.annorum  tanium- 
modo  cflct,  qua  vltmiam  hois 
dixit  cfltr  a:t.ucm,vltcrius  vcro 
dccrcpitam:vcruinquiaqui)ti- 
dunis  fradus  cuns  \:  labonbus 
atius  pcrucnic  ad  dioru  plcnj- 
tudinciii:inde  in7o.3nnoditi- 
lurplcnus  dicrum . 

PoU  complccioncm  vctcris 
Tcftaincti  luccdTit  incarnntio 
faluatoris  .cuiusrcgni  noncrit 
finis .  vndc :  /'^i  >"»"  pl  'litMJo 
tcmpaT:s,mifu  D:n!  filiumfoum. 
b  J(umer.itiq; .  Qui  miniltcrio 
Domini  funguiif.ridcm  f.in:!? 
Trinitatis,  &mandatorumiin 
pIctioncmIcruarcddr::nc.  Vn 

$nHent.i  fHiil  tri^intaoi/fi  tu.Uia  i»i" 
Tor*m  C^.iifquis  cniiu  fiiu  fide, 
&  rcdo  opcrc  vfquc  ad  fincm 
Dco  fcruit,6<:  .«d  rcfurrcdionis 
jr.itian.,<Si  bcacitudiiicin  .iccr- 
naih,  qua:  in  ot^oiiano  lisniin- 
tur,  pciucnicf. 

c  yij,intiii4jtiwr . Quin vcri mi- 
niflrnucis  dtbcnt  mfhiri', &: a 
■  vfa  lulticic  non  dcclitu^cNjtn 
vi«^inciqu.*icuor  boris  totus  pyc. 
circuluin  orbis  .!hiliiatur,&cc" 
ncbraruai  vmbra  pdljwr. .  V" 
fLpnriginoiduo  dikipuli  ad  v 
dicaiidii  in!iii,quia  liclcs  f:iiict.c 
Trinic.Kis  cum  upc: ib.  iaci'.  .id 
luftiiia  fudicit.tcr  cnim  viccni, 
&  quaccr  cerni  fcpcu.iginca  diio 
funt .,  quo-nMmero  liDguaru  di- 
ucrlicas,  6c  lib;oru:5i  viiiufliuc 
tcCt.fcrics'camprchcndi:nr . 

d   Vr.t- 


d  VTHpoCitrrim.  Q^ia  ncmo  huius  ordinis  dif^^nicntcm  nppc- 
tcrc  dcbec,  nili  qm  pcrfcdioni  &:" dot-trin.t  lludec .  Scnario 
cnim  iiumcro  mudus  fadus  cft,  &L  honro fexco  die  crcams, 
qua  6:  icdemptus  c(f .  -  ■ 

c  EtdiJInbuit.  -ji  Ambiofius.  Multitivdocratfaccrdotu,  & 

magn.icopia  Lc-uicaru,  &:  vnu 

XXIII 

Gic  D.iuid  rencx&  ple  i 
nusdierum  Rcoccolti 
tuit  b:ilomonc  filiurn 
{uumfupirrael  £tc<>n 


^Sin^uli  oiuir.cs  riiuv-.f  )ruin  o:f  <.i(ai^ 
au  Cbrilli  coiigic-gAiiiur  olficiuin. 

greV-iuit  oes  Principcs 

Ilracl ,  &:  ficcrdotes  at- 

b  quc  Lcuit.is  Njmcraricj;  func  Leuita:  avigin 


s 
c]uilqncc:crco  tcporc-  feruii.b.ir 
diuinii  ccrcmonijs  fccuudun 
inltitucuin  Dauid.Hic  cnim  vi 
ginci  ik  qu.iciiorcl.iirc$conl;i 
tuic  laccidotu,  vc  pcr  viccs  dc- 
fcruncnc.  Vridc AbiaocUuaiu 
claflcm  h.ibuic ,  cuius  viccZ  i- 
chan.is  tungcb.icur  iaccrdoci:\ 
Tcmporc  quo  no  illos  conci: 
gcbac  dcfcruircalcan,  doivu  - 
1  um  liiaru  agcbauccuram.  Vl': 
tcmpus  uniiiincbat  miniUcm, 
pui  iricaci  aliquancjs  dicbus  dt.  - 
ccdcb.tnc  ad  ccmpium  orlcrrc 


0» 


ginti  luatuormillia  Prxpolit<^rum  autcm& 

a    IQii;  cnii"  nnitorti  ve'.  plili»  ofii.icm  .iigue  »uU  agcie  ,   Eujnjjcli»ain 

llll 


d.v>.  iiiin  Jdfet  vu  todite 


tiannis  &  fupra ,  &  inucnta  lunt    triginta- 

oiSlomilli:iviroruni.Hxlii.selcdiruntr&di  5  L)co.        ^^     , 

,,.,..        •    •/!     •         j  .,       \^:     ,■    <c     Qiiia  lcx  &:Prophccchis(|i 

(Iributiinmmilterium  dnmus  Domini, vi-  6    j^>^^^.^  .^^^^  pcrgiatia.v.  - 

^  dki  luuncro  fidcliu,  laiKtij  1  n 

nicacis  tidcm,  Hc  vircucui»  cxc 

.    ..   ^  r  II     i>       ^  11        ■   -       '•■  V"tioncm  iniinuac .  Lcu! cniin 

ilidicu lex miliia.Porro quncuor miliia  lanico  g  > iiucrirccacur  addicus  vcl afsi». 

rcs.5:totidcmtplaltes ,  canenrcs  Domino,  y  pcus.Gcri on  aduciu,ibi,vci  cic 

in oreanis  qns fccerat ad  r canendum.Et  di- xo  aioccn-u.n.Caach  moraicsdeft 

r»"       M  ri-  —  ■  r-  C'.-s  vcjpacicccs  .Mtianainan' 

IlribuitcosDauidpviccs  thlioru  Leui.Ger-       casvcian"jjricuck\f.,>ui  cniuij) 

fon  viddicet  &  Caath,ijr'.\4crari .  Ec  Geclbn  ' »  gi-ainaiiumptui  cd,  u  add:ti^ 

*        1-   ,    c'  •   r*  i-  I   •  j' n  1    I  •   I   B    12  lidciibus  ,  cMccrcdcbctomnt 

Lecdu6:  Scmci.  Flll)  LedaPnnccpslchiel,&   *  v,norumimmundici.un,vc(iai 
Zcthan&loclrrcs.    Filij  Semei  S.ilomith  &      Proi.hcca  aducna  iSi;  pcrvgrr 

Hozicl .  &  Aram  ,  trcs  .   Illi  Pcincipes  fami- ^     "^'^-  dandciuoial.c.cisd.icre. 
,  ,  '  r]     c         -i   1      1       o         tionc habc,ic:iic  cju-dnga virn 

liarum  ..ccdan .  Porro  hli)  Semci  lchcth  ,  &      ui  vuam  lua  ad  c^ichiapiouc 

ZinaS^Lius&Baria.  lilifilij  s.emciqu.ituor. 
trat  autcm   lehcth  pricr.   Ziha  fccundus. 


hac,  qua; lunc piucJccia.iuititia 
ioi  ciiudo ,  tcmpcranria ,  iScpa 
tietcr colcrcc omnia amaius  A 


porro laus  &  Baria  non  habueruntplurimos  1^+  u-.uub  pcccatis  luis. 


4 


Diuilio. 


N  ICOLAVS  DE  LYRA.     C  A  P.  XXUL 

I^.V«r  DoHid .  l\)Uqua  dcfcripja citipf iu.i ,  Lj.iuid  di  ucuio 
circaccpli  atdincacioncm  ,  !-!icaMWcqiK:->:cr  otlcndi:vr 
»e  rtsdcuociocircadiuiniculcus  ampijacioiK'  i.'  ordinacionf. 
&primoordinanD^Lcuicx  in  1  Jci  miniftcnu.  SccudoPrincj 
■pcs  &:  populus  in  Rcgis.is:  Dci  obfcquifj.  c.zy.  Circa  prirnu 
primoponicurfum.naLcuicariJ  &  otficia  coruin  gcncrali. 
Secudo magis  in  fpcciali ca.i^.Prima in  duas,y.apnmo  po- 
nuncur  otbcia  Lcuitaium  in  gri.-ili.lccundoaflignacur  ro  di- 
£ti,\bi :  DixitemmDanid.  Prima  adhuc  m  duas ,  c}.a  pnmo  in 
gcncrali  ponuntur  numcrus  &:  otficia  Lcuicarii.  fcdo  diftin- 
ctio  familiarum,ibi:  Et  dilhtbuic.  Circa  pnmum  dicicur. 
a  llitur  DaaiU.  Dc  qua  conlficucionc  habccur  <  .Rcg.  i . 
^»  Et congtc. Vc  ordinarcc culcu  diuinum.iSi iftud  fccic  Dauid 
vlcimo anno  vicc  fua:,vc  hf  intra.  1 5.c.jn  finc.Hcbra:i  dnc,cj, 
boc  fccit  a  pnnqpio  rcgni  fui  .  Diccndum  <y  a  principio  rc- 
gni  fui  fccic  hoc  in  parcc,quia  adducta  arca  in  ciuic.itcm  Da 
uid  Itacuic  ibi  ficri  culcum  Dci  iugiccr,vc  diitum  cltfup.  \6. 
fcd  in  finc  vitx  fuiperlcctius . 

5  T^-meratitj;.  QwiiOi tuncpotcrancaliquao^cia faccrciii 
'  miniflcriotcmpli. 

4  Ltfupra.  C^od  cxponunr  .iliqui  vfq-,  .id  quinquagcfimum 
annftj^:  non  vlcra.Scd  hoc  non  vf  vci  ii;c^iiia  liccc  in  q.nqua- 
gclimo anno  ccli.ircnc  in  tcmplo  miniflraic  quancu  ad  olii- 
cia  l.aboricf.i,tn  tunc  ficbanc cultodcs  vafoiu  facioru  cV chc 
faurorum,vthabcrurNu.8.  Hiciuccmordinac  Dauidno  lo 
lum  dc  Lcuitis  in  lactiftcijs  mimltrantibus,fcd  cciam  dc  fa- 
criflis,&:  thcf.iurorum  cultodibus,vt  habccur  infra . 
j  txhitcle.ldcl\.,ad  niiniftrandii  faccrdotibus  incafib.nc- 
ccllavijs,  vthf  n.traiy.menconationcammaliu  <S<:lotionc 
hofliarum,  &:  in  mulcis  ali)s  otlKi)s  ciica  caha  i  cquiiicis. 

6  ^''i^ntiquutuur.  Propicr  hoc  appoiica  cft  adhuc  maior  fum 
_  ma 

M  o  irm  T  eIg  ■ 

X  Igitur  Dji-idfeni .x.  D«ukI  conlidcrans,  c],  Lcuica-  non  habe 
bac  vlcra  laborarc  in  dcporcado  tabcnuculu,  62  cius  v.afa  dc 
ItHO  .■^dlocum,.voluit&:  bcnccosaliceroccup.irccircadiui 
l)u  o^.  qu;u  fcruicndo  pcr  viccs  iuas  in  leruf.ilcm ,  quv  cr.ic 
elccta  diuinicus  ad  Dcicuknm,  vchf  m  hoccapic.  polt  ciu^ 

lT\cdium, 


m.^proprcr  mu!cicvidincai,Ck:  pondus  miniflcriorum, 
7  Vr.^pofiiorum.,z>'c.  Sycinidu  aliquos  prcpolic!  iiic  noiai 
cuflodcs  vafurum  cc  chcr,uirorum.  ;udKcsauccm illi  q 
,  ccbancpopuii;m.  S.)q).,vindumalios  vcroijd.m  funcpi.vpoli' 
ciot  R:diccs,f.populijdodorcs  .vndc  in  vcccriTchanicna 
dotiorcs  vocabancur  pncccpcorcs  .  &c  lcciindum  illud  diai 
diccndum  cflcc  confcqucnccr,  quod  cum  ianicoribus  inccl! 
guncurcuftodcs  vafoium,  &:  ihclauroium ,  coq)  fcruaban. 
claues  oftiorum  illorum  locorum,in  quibus  talia  rcponcbar 
tur,cunidicicur . 

^  Vo\ \Q qtu.  Quorum aliqui cuftodicbanc oftia cxceriora,i . 
liqui  auccm  oItiadomorum,in quibus  chcfauri,vcltcs  facr^l 
6i  vafu  cranc  rcpofica  . 

9  £;;»</.  Idclt,cancorcs,quicrancqnacuor  millia. 

10  Etdtilri.  Hic  confcqucnccrponituc  diftinctio  famili.ivii 
quiaincnbu  Lcuicrancplurcs  f;imili;E ,  &:  diftinguunturic 
cundum  crcs  filios  Lcui ,  fciliccc  Gci  fon,  Caach  ,""&:  Mer.ir 
&:mcipith.ccdiitindioa  filijs  Gcrlon,cam  d/citur, 

\i  £;c/e»yu«.  Supplcfiiij  tucrunc. 

11  Lcedaff.  Jltc  Lccdan  vidccur  cilc  idem  cum  illo  qui  fiif  r 
8.cap.vocacur  Lobcni , ita  cj,  in  doino  Gci fon  fucrunc  d;:. 
tamili^>,LobcnitJca.5C  Semcicica:  &:  qu^bbct  iflarurn  hic  n 
Uidicur  111  plurci.  1'i'ima  in  fcx  cum  dicitur :  F.lii  Uedan,ir 
&:il'quitur. 

if  EiiuScmci.  Iltc  Scincifuicfilius  Lccd.m,  .S>:fuicprincir. 
lior  alijs  filijs  Leedan,proprcr  quod  .-tb  co  clcnoniinacur  i:i 
tamiliic.Confcquenccr  dundicur  Iccunda  familia.fciliccc  Si 
mcitica  In  ctcs  cum  dicicur . 

14  Torri).  iflc  Scmci  ruic  fraccr  Lccdii,'&:  liccchiUiucrirqi 
tuor  filios,camcn  habu.T  canciim  crcs  tamiluis ,  quia  duo  fi 
m  vna  tamilia  iucrunc  oidinatj,quia  paucos  filios  habcban 
vtdicicurinliccra. 

Fi 


ih^uiuui.  hi  iic  .11 1H..C  ca.d.iTinguuiuurc;titi.iaLcujcatu,i 
gcncrali  cn.Er  primo  ponur.uir  oliicia  miniflrorum domi 
dni  cum  df :  Ex  his  eletTifwit  <y-  dijirii}Utifi<nt  in  mitiiiUriHtnl 
rniisdia  .  Sccundopr^policorui.n  &:  ludicum  ,  ibi :  Tr.rp^fn 
»«w<i«ff»/,  Tcrt!6iaiiicorum,ibi:  ■Pyr<;,c?f.Quarc6cacoriia 

ibi;  kttoudmpU:tes.  Ouincofacci'docum,ibi. 


iii3      1.  Paralipom, 


Cap.  XXIII.      iii^ 


a     D:xie  etiim 

Ditiid    ••     ^- 

quicm  d-dit  Do- 

mifini    Dens   » 

^c.  Dumfi- 

lij    lUael    ia 

dcferco    fue- 

ruc^&terram 

Chanaan  ex- 

pHgiiaucruc  , 

pcr     diucila 

foca    fereba- 

tur   taberna- 

coium  ,   fed 

ijBmplo  xdi- 

jgcato  no  fiiic 

S^clTaria  lo- 

igpruni     mu- 

^atio.Sic  quo- 

^     culcus  ve 

ris    Tcfta- 

:nti  pcr  va- 

tiguras 

itabilis  fu- 

Euange- 

im  vcro  Ita- 

bilc  ,   &C    fi- 

„  xum  . 

"f  b  Lt  eruntfub 

'^_  tnar.u   filiorum 

j«i  .Aaron  ,  i"  cnl- 

ji'  tiidomus,  6"c. 

^#  V^t     mmorcs 

di  fcant     ma- 

ioribus    obe- 

dirc  ,  &c  ma- 

:urcs     adiuti 

.1    minonbus 

potiiiat     di- 

'cnns      offi-- 

!    cxplc- 

rc  ,   ficut  in 

Ecclefia     lic 

ho- 


filios,& idcirco  in  vna  familia  vnaq;  domo  coputati  sut .  Filii  Caath. Amra 

a    fChrillus.        b  i^Accedcnspet  lemctipfmn  adDeuin/emper  viaens,vt  interivl  e   pro  nobis. 

&  lfaar,Hebr6  &  Hoziel  quatuor.Filij  Amra,  Aaro  &  Moyfes .  Separatufq; 

fChriuiiS.  a     1<;^a  fulus  Imcpettato.        b    f  Qvi^ia  penetrauit  coelos.  c     f  M  inbra  Chridi . 

eft  Aaron, vt  miniltraret  in  flindofandioru,  ipfc  &  filij  eius  in  fcmpiternuj 

f  Oiatione«,fcilicet,nnde  :  Dirigatur  oratiomea  ficut  inccnlimi  m  confpeftu  tuo  . 

&  adolcret  incenfum  domino  t  fc^m  ritum  fuum ,  ac  bfidiceiet  t  noinini 

a    I^Ciuja  plurcs  dc  pilori  populo  ad  ecclelia!l;cum  pcrtincnt  facetdotium  . 

eius  in  fempiternum.  Moyfi  quoquc  hoTs  Dei,fiHi  annumerati  funtin  tribu 
Leui.Filii  iVloyfi,Gcrlon,&:  Hliezer.  FiliiGerlon  Subuelprimus.  Fucrunt 
aute  filii  Eliezcr,Rohobia  primus.&  no  erant  Eliezer  filii  alii.Porro  filiyBLo 
hobia  multiplicad  lunt nimis.  Filii  Ifaar  Salomith  primus  Filii  Hebron,Ie- 
riauprimusjAmariasfecudusJahazieltertiuSjIecmaaquartus.  FiliiOziel, 
Micha  primus.Iefialecundus  ,  Filii  Merari,MohoIi  dc  Mufi.  Filii  Moholi, 
Elcazar  &:  Cis-  Mortuus  eft  aut  Eleazar,&  non  habuit  filios,fed  filias.  Aece- 
peruntq;  easfilii  Cis,fratres earum.  Filii  Mufi,Moholi,  &  Eder,  & lerimoth 
tres.Hi  filii  Leui  in  cognationibus  Qz  familiis  fuis  principesf  per  vices  &  nu- 

a    tC^''  '•>  domo  dommi  mmiitiant.decalogum  ii>  duobus  praceptis  chatitatis  dcbcnt  k-r.iai,-  ,  &  fecunjuui  eu  officium  geierc. 

merumcapitii  finguIorum,qui  faciebancopera  mini(i:eriidomusdiii,a  vi- 
a  ginti  annis  &  fupra.Dixic  enim  Dauid:  Requie  dedit  diis Deus  Ifiael  popu 
loluo,&r  habitacio;ie lerufale  vfq;  in ceternu .  Ncc ericofficii  Leuitaru,  vt 
vltra  portet  tabernaculumj&  oia  vafa  eius  ad  miniftiradum.Iuxtapr^cepta 
quoqueDauidnouiffiraa  tlupputabitur  numerus  filioru  Leui  a  vigintian- 
b  nis&iupra,t&:eruntfubmanufihorumAaron,  inculcumdomusdni,  in 

a    f  Ve.iibuiumdieVumeOjijuod  veftiat  fcres  templi,vel  cuiuslibet  idificij  . 

c  veftibulis  &c  in  exedris,&:  in  loco  purificationis,&  in  fanduario,&  in  vni- 
ucrfis  operib.minifterii  templi  t  Dei.Saccrdotes  aute  fuper  panes  propofi- 
tionis,&adfimilacfacrificium  ,  &adlagana  &azyma,  &fartagine,  &ad 

d  feruente  fimila,&  ad  torrendum  ,  &c  luper  omnc  pondus  atque  menfuram. 

a    f Saccrdotcs  pra;dic1a  faciun.tj        b     f Manc  &  vcfpctc  iiubat  iuge  facrificium.         c    fsic  iniihftri  ecclefiat  dcbent  fem- 

per  &  vbiquc  Deura  laudaic  . 

t  Leuita?  verOjVtftentmaneadcofitendnm&canedudno.  Similiterq,  ad 
veipera,ra in  oblationc  holocauftorum  dfii ,  quam  in  iabbathis  &  caledis, 
&  iolennitatibus  leliquis,  luxta  numeru  &t  c^rcmonias  vniufcuiufq;  rei  iu 
gitcr  cora  dno,&  cuftodiat  obferuationes  tabernaculi  f^deris  ,  &  ritia  fan- 
(Siuarij,  &  obferuatione  filiorCi  Aaro  fracrii  fuorii,  vt  miniftret  i  domo  dfii. 


I    hodie .  9 

C    Exedris  dr    . 
i    in  loco  purifi- 

cationis.  Tha- 

lainis  velcu- 

bicul's  in  qui 

bus  habitatic 

LcUiC^  &cS3.~ 
j    ccrdotcs .  Ip- 

ii  quoc^eve 

n  tcmplimi- 

niftri  aditum 

.dcbcnc  dih- 

gcnccr     ob- 

lcriiarc  ,  di- 
4    gnos    incro- 

miccerq  ,  in- 

dignos  verp 
,  rcpdlere. 
6    d   .Adferuen'  _    .,. 

\  '  fecunaum. 

&  ad  torren- 

d'm,&c.  Spi-    . 
g    cns,  fciiiccc, 

primiciarum, 

qax  corrcba- 

tur ,  i5<:  grana 

comedcban- 

tur,  quas  vul- 

go  graneas 
9  vocanc  .  in 
'°  quibufda  co- 
,"  dicibus  ha- 
13  becur :  adfer- 
'4  uentem  jimi- 
\^lara  .  In  alijs 
jj  nd  feruentem, 
18  cancum ,  fed 
is>  i  Hcbr^oha- 
^°  bcan-adcar- 


-'  t  habiubit  in. 


t  fult. 
£ 


tDei.&fupct 


2i 

24 


rendum 


cap. 


NlCOLAVS    DE    LYKA. 

1  Filij  Caach  .  Hic  coifiqucnter  defcribuntur  familix  Caath  vfq; 
ad^uron  & .Mofen  .dequ  rumfamiltjs  a^-tur  conjequeter,  i&primo 
^H4iUumad^aroii,cimdicitur.  2  Scparacufq;  cff.  F«er«nf.«. 
deptitati  a  Deo  adfacerdotium,&  idco  habuerut  nomen  fpeciale  vltra 
alios  C  aatbitas  ,&  vocati  ftnt  ^romiti£.,vt  di6liifultfup.6.Ccfeqticn 
ter agitur dcfamilijs d.'fceide>itib.a  Mofe , cum  dicitur .  3  Mofl 
quoq;.  &  vocatur  ho  Dei,quia  Deus  cum  eofamiliariter  loqiiebaittr: 
ficuthsadarnicufuiitVthabetitr  Exo.i^.  4  Filij  Mcrari.  Hic 
confequenter  defcributur familic  ipfius Mcrari, iy  patet lit.  yfq;  ibi. 
5  Acccpcrucq,-  CA.i.  cognatigermani^  54  Cis  &  ElcoT^r fueriu  fra 
trci.  6  Hi  ii  Lc.  iluxddepilogatioefl  rejpetlupratcedentium. 
7  Dixit.n. Dauid.  Uic  confequenter  redditur  rati»  cuiufdam  di&i, 
qtiia  di&um  ejl  crrcapancipium  huius  cap.  a,  Dauid  diJltnxH Leui- 
fasfecundum  diuerfa  ojficitt,f.facerd.tum,doaorum,cantorum,  iani- 
torim, &  facfiflarnm,&  huius  ratio  hic  ajfigaatur  a  Dauid ,  quia  ex 
quo arca habtiitfiabilc manftone  ,  ita  quod nodebat  vltraportaride 
loco  adlocii,qifuii  Adificato  teplo,de  quo  hic  agitur  Leuitxfncrut  ex 
ptditi  de  multis  &  magnis  oneribas^qux  erdt  in  deportatione  tabcrna  ■ 
cuU^&  vaforii,&  alioruptinztiii  ad  cultu  minijlerij.&io  diuinis  lan 
dib,&  facrificiis  etftmilio.debebdt  efje  magis  inteti,&  hoc  eflqidici 
tur.  8  Rcqu icm  ded.dns,&c.  idefl,  de  proximo  dabit  copUtc, 
quiaperfpHmjciebat  teplum  ciib  c'6plendiiy&  patet  literapaucis  cx- 
cepiis.    9     Etincxcdris.i.c<twew.     iq    Etinlocopurifi. 

idcji, 


ideii,in  atriovbi  eratlanatoria  ad  purificatiene  ficerdoiu,  o-ablu- 
tionemfacrificiorii.  11  Saccrdotcs  auc  lu.  pa.  dequib.di£lum 
ftiit  Exo.i^.  II  Ec  ad  flmilx.  i.farinn  triticex  pttrgatiifm!i!,q 
aliqnoffhebttturinfacrificm  p facerdctes .  13  Etcidlig,-  pafia 
eratco&ainaqua.  14  Et azyma.i. a-^mospaner.  15  Ecfar- 
tagi  nc.  i.pants  infartagmefrixos.  16  Et  ad  torrcnd  u .  ffpi- 
cas  nouas^qUiC  torrcbantur,&  granap  cofricatione  cxcutiebamiir,ex 
quibns  facnficium  off'erebatur:&  de  lilis  omnibus  diSumfmtptenius 
Leuit.i.  17  Supcroc.  quia  de  matcria  arida  de  qua fiebat  f.uri 
Jicia,accipieba!ur  adpodusfdm  d  u^rjitate  facfificioru,  &  oblatio- 
niiyiS'  dc  matcria  liquidorii  accipiebatitr  ad mefiird:&  o7a ifla  ftine- 
bani  ad  olJiciUfaccrdotZ.  Cofequenter  difiinguiitur  officia  Leuitarum, 
cU  diciiur.  I  g  Leuita;  ver6.  i-qii  ojfcrcbatur  iuge'  facrificiU  ma 
tutinU  in  ortufoiis.  19  Similiccrq; .  i.qfi  offcrebatitr iuge  facriji 
ciSantefolisoccasii.  20  T3.in  obh.  Dnraiitholoc.t:iJtafacrifi 
cia  totaliter  inccfa.  11  Qui^a infabb.  qcekbrdturin  memonam 
bhfitiicrcationis.  ii  Etcalcn./."eo?Me«i/j,  aneosqScflnouii^iia 
in  nouiluniis  fiebdt  h.-ec  fcfla  in  memorid  bnficii  gubernationis  mitdi., 
qH£  quide gubcrnatio  eonfislit  in  motioneflellaru  &  operationc J'ua. 
niutatio  aiit  in  iflis  inferiorib.  elementarib.  multu  feqttiturmofu  ?;  hi- 
nx,proptcr  qttod  in  nouihtniis  fiebant  ifiafeiia .  z  j  En  folenni- 
td.&Cc.fciticet,pafch£,pentecofles  tubarum,expiationis ,  tabjmacn- 
lurum,de qi-iibus dichtm  fuit ptenius Leit:.^}.  24  Vc  miniilrcnc 
in  do.&c.  ipfis facerdotibus de flirpe  .Aaron  dej'cendcntib'ts . 

CAP. 


MORALITER. 

II  Sacerdotes  aUt,&c.  vcrfusfine  huiuscap.  Etqmficutdi- 

cit  Apoft.  I . Cor.  1  o.c.  0?<f  in  figura  coti.nge,  iltis .  idco  per  ofti- 

cia  dida  figurata  fueruc  officia  miniftroru  ecclefia?  Chri.  Igi 

tur  per  facerdoccs,qui  ficut  di(Stu  cft,erat  fup  p.incs  propoft 

tiois.fignificati  fuerut  facerdotes  nou^  lcgis,ad  quoru  otfifi 

ipcclat  cofccrare  pane  in  Chfi  corpus  in  facrameto  altaris. 

|r>litr  iVrniiniftros  vcro domus diii  figurati  fijcrunc  illiad quoul 

:.i,&M  *^'l'^  ^P-i^tat  miniftrare  faccrdotib.icelcbrationc  dicti  (acra 

fignri.  ''"'^ri.fdi^toni,quibuscomiiricurdifpcnfacio  fanguinis  con 

locraci,&  fubdiaconi,quorumofficiucft  in  vafis^acris  didi 

lacramcatimatcrwmprxpararc.Similiccr  acolythi^qui  di; 


tlam  materia  prsparant  non  tamcn  vafis  facrisr^pccr  quod 
duni  ordinacurtrsdunt^cis  vrceoli  vclampullit*.  I^eriudices 
&  ppoiicos,qui fuerunt  ca;de pcrfona:  ,  ficuc dixi  plcnius  in 
cxpoficione  literali,figurati  fueriitcxorcift5,qj.ioru  oEltcium 
eftcxpcllercdxmoncs  deencrgumenis,ficucad  ludiccs  p- 
tinebat  malos  expellere  fcu  reprimerc,g.  fant  mcbra  d.enio 
nis.Pcrianitorcsauc,  qui  Gcciles  aucludarosimmiiiidosar- 
ccbancabingrciiucepli,  figuraci  fuerucoftiarij  :ad;nic>ru!n 
fpcctac  offieiii  infidcleS(!')C  ecfideIc&cxcommunicac<.scan>e 
ab  ingrcftii  ccclcfii^^cocrccrc.Pcrcancorcs  vcro  figu.a^i  tue 
runc  ledlorcs .  Ecficpatet  qu.ilitcr  otficia  miniftrorum  ve- 
tcris  teftaixicnti  figurabantofficia  miniftrocum  nom  . 

Tono 


UIJ 


Glof,orcIi..&  Nicolai  de  Lyra.        1116 


A 


€    A    P.        XX III T. 

a  T)fOrrifiliis^tron.  *Coinc-ftor.|)ai«id IciiiiasdiuiTuin 
X^  ircs  ordiiiesjin  Aarcniras,Mi)fciras,&:  Lcuius.Aaro 
niUNquoqidiuific  pgcncr.iricineSj&hicnicdcElcazar  i^. 
&:dc  khamar  8.lLcc]cijic  cx  vnaquaqj  vimponcificc,  przci 
picns,vc  <in";iili  ini- 
Milirarcnca  (jblxKho 


fihcnfasuc  ,  mvfteria  purc  &:  fvnccrccora  Dco  ct  homini- 
bus  cr.idaiic:6c  iiudiconbus  inrnuianc ,  &c  quid  ipfa  nomina 
olicndfic.  Scmcias  namqueaudicns  dominu,N.ich.inacl  do 
nu  Dci,S.idoc  iurtus:Abimclcch  fraccr  mcusrcx,  Abiachar 
paccr  mcus  lupcrfluus .  Qui  crgo  audic  Dcu  rcitc  difcendo 

lcs;cm  ciiis  &:  maU' 


1 

i 


f  nuiceriti»- 
eein  eorfi  in 
piintAcdO  e* 


ia  (jpbathu :  S^doch 
tamcn   wV   Abiathar 
piaroircnc  vniucrlis. 
H*W«M«u.  a  SMirdoiioif;  funRus. 
Potcftpcrl:l«azar  fi- 
hu  A.irun  li-niorcm  , 
9c  lummum  (accrdo- 
jcm  ccdcnalhcu  fa- 
(Tcrdotiu  U.  fpiritu.v 
le  fjcrificium  actipi. 
Prius  cnim    lca;itu'" 
pcr  Mclchifedccli  p  i 
ncm  &:  vinum  ublaiu 
cflc  in  facrificium  cor 
pons    ic     (anguinis 
Chrin  i  ,fcil  icct,f.»cr.i- 
mcntum,  quampcr 
Aaropccudum  vich- 
mas.  Pcr  Ithamar  ve- 
ro  (  qui  inccrprcca- 
jur  amarus  )  qui  pcr 
Dauidculmc  Lcuici- 
Ci  honoris  afccndic  , 
poHunc  figurari ,  qui 
dcfigurali  obfcruan- 
tiaadcuagclium  pcr 
Chrifium'luiic  crafla- 
ti ,  quibus  dicicur. 
J^oniodo  coHH^Ja  ci  in 
^naritudircm  rits  a'ie- 
tnt.    Plurcs  dc  blijs 


? 


Ie(e.t.i 


C  A  P.     XXIIII. 

fJORRO  filijsAaron,  hxpartltiones  i 
L  erat  Filij  Aaron  Nadab  &  Abiu  &  e- 
Icazar  &  Ithamar.  Mortui  sut  lut  Na- 
dab  &  Abiu  ante  patre  fuum,  abfq  ;li 
berisSaccrdotiocj;  fundlus cH: Elea- 
zar&lthamar .   EtdiuifitcosDauid 

&  s  adoc  dc  fihjs  Eleazar,  &  Abime- 

ietli  dcfiliislthjmarjfcd^mtviccsfuas&minidcriu  Inucn- 
tiq;  sut  mulro  plures filii  Elcazar  in  principib.  viris qua rilii 
Ithamar.Diuifit  aut  eis,  hoc  e(t  filiis  Eleazar  principcs p  fa- 
miliasfedecim,  &filiislthamarpfimilias  &domosfuaso- 
do.Porrodiuifitvtrafq;  inrer  fcfamiliasfortibus,erantcm  ^ 

a  fAliterexcIu.!uniur«mini(Ierio  (an;Viiarij  &  principantficerdotij,  nili  finr a  Oco elefti. 

principes  fand:uarii,& prihcipes  t  Dei  ra  de  filiis  Eleazar  J 
dc  filiis  Ithamar .  Delcripfitq;  cos  Scmcias  filius  Nathanacl  5 
fcriba  Lcuites  cora  rege  &  principib.&  badoc  facerdote,  &: 
Abimclcch  filio  Abiathar,principib.  quoqi  familiaru  facer 
dotaIiiI&  Leuiticarum,vnam  domum^qu.^Ecseterispra^erat, 
llcazar,&  a!tcramdomum,qua;fubfchebatc^teros,  Itha- 
mar-Exiuit  autem  fors  piima  Ioiarib,fecunda  ledeia!,  tertia 
Harim.quarta  Seorim,quinta  Melchia,fexta  Maima,  fcpti- 
ina  AccQSj,o6taua  Abia ,  nona  lelua, decima  Sechenia,  vif-  4 


e 

ir».4.a. 


J3jll](ffr 


^lcazar  ,  quam  dc  fi 
li]s  Ichamar  clciCti  sijc 
quianniltifilij  dcfcr- 
tac  magisqua:nc:us,qia;  habcc  virum  . 
h  Tcrfamltasfi dccim.  Duplicacus  cfi  oclonarius.  In  lcgc  c.i  r 
nalis  circuncilio  oil.iui  dic  cclcbracur,iii  cuangclio  vero  in 
prxfcnci circunciVio  cordiuin,3i: in  iiiaira corporum  . 
<  Dffciipfiiq;.  Prardicacoruin  ordo  oinnia,quc  in  lcgc  com- 

prchcnfa 

NICOLAVS  DE  LYRA.     CAP.  XXIIII. 

I  D  Orro  filijs^aron.hji  pmit,&c.  Hicconfcqucnccr  diflin 
Jl  guucur  officia  Lcuicarum  magis  in  fpcciali.  &C  primo 
quancum  ad  faccrdoccs  &  doilorcs.  lccundo  quancu  ad  can 
torcs.cap.a  i  .ccrcio  quancum  ad  facriffas  &:  ianicores.  ca.z6. 
Prima  in  duas,quia  primo  agicur  de  faccrdocib.  fccundo  de 
doctoribus,ibi:  Vorrofiliurhrn  Leui.  Circa primum  fciendum, 

tAaron,&:  filijs  ciusdatuni  fuic  faccrdocium  ,a  Dco ,  vc  hf 
xo.  :8.ica  tj  Aaron  crac  funimus  f.iccrdos,&:^lij  eius  facer 
doccs  fub  co.f.Elcizar  &:  Icham.ir,ic3  0.fuminumfjccrdo- 
tiumdacum  fuicEIcazar&filijscius,  feJcpcEli  cranslatu 
fuic  lummum  faccrdociurnad  domuni  Ichamar,dcqua  crac 
Eli,vt  di^um  fuic  i.Rcg.i  .poffca  vcro  ccmporc S.Uomonis 
rcduitum  fuic  fuminum  faccrdocu  ad  domum  Elenzar,  ^a 
Salomci  abiccto  Abiathar  dc  fummo  faccrdocio  inflituic  S.v 
docfummum  faccrdoccm,quicracdedomoEleazar,  vcdi 
ftum  tuic  j.Rcg,  i.Dauid  cigo  ancc  mortcm  fuam  voles  or 
dinarc  facerdotu  otiiciu,  fccic  rcccnfcn  principnlcs  de  vcra- 
qucdomo,  &:  lucniipjurcsdcdonvof-lcazar  quadcdomo 
Ichanur,«V  ficconfhruic  viginciquntuor  faccrdoccs,  qui  of- 
ficiarcnc  ccmplum  pcr  hcbdomadas  libi  fucccdcntcs .  1 6.de 
domoElcazar&S.dcdomoIilnmar ,  &:cuhocfccicdtias 
domos principalcs:  vnum  fupcr  filios  Eleazar,&:  aliam  fupcr 
filios  khamar.Quod  paccc  cx  hoc,  o,  Sadoc,  qui  crac  pnnci- 
palis  intcr  filios  Elca/:ar,&:  Abimclcch  inccrfijios  Ithamar, 

non 


dacisobcdicndo,  ipfe 
filius  cft  doni  Dci  , 
quia  hanc  graciam  ha 
bcc  c<  dono  diuino 
S<.  fciiba  dortus  in 
rcgno  cxlorum  .  &:  j^ 
miniftcr  vcri  ccmpli 
dcfcnbic  ricum  fnccr 
docij  cor.^  rcge  Chri- 
fio  &L  populo  Chn- 
fiinno,  qui  eciam  rcx 
poccrtdici  ,quia  cor- 
pus  Chrifti  6c  vicam 
fuam  bcnc  rc2;ic.  Qui 
licccdafupcrftuo  pa- 
cic  natus ,  tamcn  fa-  _ 
ccrdotale  &:   rcgiani  * 
habec  dignicacem  ,  &: 
uifticienommc  mcri 
co  ccnfctur, 
d  Exiuh  autcm  fors.  Si 
qui  pucanc  in  ncccfli-  1 1 
catc  Dcumellcconfu 
lcnduin  forcibusapo- 
i^olorum  excplo  ,  vi- 
dcnnt  apofloloscollc 
fto  nun^cro  fracruni 
hoc  fecilfe ,  &  prcccs^ 
Deo  ancc  fudifTc . 
c  Trima  luiarih ,  fecun-. 
dd  ,  &c.    Dauid  in  vi- 
ginciquatuor  lorceslc 
iiiticam  tribum,&:  fa- 
cerdotalcm  orduiem 
dif^nbuic ,  oftcndcni 
ccclefixfacerdoc.iIcm&:rcgiam  di2;nicaccm  plcne  li.ibcii 
&:lcgis,&:cuangclij  doilnnampcrfcdlelcruarc,  vclpcrfi 
rtioncm  opcris  ,  qiia'  fcnario  commcndatur ,  &:  clancaccm 
cuangclicjE  pr.cdicacionis,quxquaccrnano  figuracur.Naa» 
quaccrlcni  viginciquacu.^i-  taciunc .  i 

^  CAP. 

non  nominancur  inccr illos,qui  fncrunc infJicuci  ad  oibjinn 
dij  per  hcbdomadaSjfcu  vices,.  quia  eranc  principalcs  in  da  i 
busdomibus  prccfidencib.i^.hcbdoinadanjs  predidis .  S.i- 
doc  camen  &:fui  fucceiT.)res,qiiieranc  de  Elcazarhabucvuc 
fuinmum  facerdocium,  ad  quos  fpedabac  ingredi  fanctiiin- 
fanftorum  in  dieexpiacionis,fciliccc,  dccima  die  7 .  niciitis. 
Saccrdoccs  aucem  ali j  ,qui  crflc  hebdom  idarij  pcr  viccs ,  in- 
trabanc  quocidie  parcem  ccmpli,que  dicebacur  fandla  ad  cre 
mandum  chvmiama  fuper  alcare  inccnfi;  &r  m  hoc  contifie 
bacconfummacio  facrificij,vcdicic  Apotl  ad  Hebr.5?.  quili- 
bctauccm  lacerdos  hcbdomadarius  babebac  plures  faccrdo 
tes  fu!>  fe  in  hcbdomada  fua .  Quod  autcm  dicunc  aliqui,  (> 
illc  erac  fummus  faeerdos  per  cocum  annum  in  cuius  licbdo 
mada  cadcbac  cxpiacionis  fetium,p.accc  ta!rum,quiaaccni- 
porc  Dauid,  qui  oidin.iukill.as  viccs  nKcrdocum  ,quohbcc 
anno  fuitrec  mucacum  fummum  facerdo:ium  quod  non  L'- 
gicur  in  cet^amenco  vec.efTc  facUim,l"cd  morcuo  pacre  fucce 
dcbaccifiliusin  fuininofacecdocio,  ExJhisquaiditLiluiu 
pacedicera  paucis  cxccpcis. 

i  Dittiftt:  virafijne 6"«.  Quado aucein,&:  qualicer  illicicum,  &: 
licicum  lic  vci  lbrcibus,dictum  tuic  diftiisc  Num.  34.. 

3  Defcripfttq\eos Seme.&c.  admcmoriain  ui  tucuruin  ,  qu.c 
cticcprima  in  minitfr.ando,&:  qux  fecuda,&:  ticconfequeii 
ccr  ne  in  potterum  de  hoc  furgercc  aliqua  conconco. 

4  05i.v.ta  .Abu.nona  Iefua,&c.'  De  ifia force tuit Zach^ius pa 
fcrIoan.iiipdtfe,vch.ibccurLuca  !•  | 


u 


?JU   jijj'.. 


M  Q  R  A  L  I  T  R  R . 

I  Vmri.  filiii ^amu  hx  pirtitiones  crant  .fihj .Awron  'h^ndab.,  & 
sAhiH,^  Eica:{-n.  \\\c  ponicur  ordinacio  quancu  ad  otiicia  fa 
ccrHotnm  infpeciah,circa  quos  ficordlnauic.q^  cx  ipfis  ef- 
fein  l^.pr<ncipafcSjt^clfcnt  hobdomadarijp  vices  luasfuc- 


ccffiud  c.imcn  fub fummo  f:icerdocc.Per  ifios  auc z4.figura- 
ci  tuerunc  cpifcopi ,  quifubfummoponrificc  funcccclcli.i 
piinifiri,  ficuc expiiniicur  Apnc.4.  per  24. fcniorcsrponitu; 
camcn  ibi  numcrciS  dcccrminacus,  pro  indccerminaco.ficu; 
dixi  plenius  cxponcndo  liccralicerpatrum  illum 


Torrct 


jii;     I.  Paralipbm. 

ciiTu  Elialib,  duodccima  lacim  ,  tredccima 
Hoppha,tle:imaquarra isbaab,  dccimaquinra 
Pcig4  ,  deciinarcxra  JBramer,  dccimafeprima 
Hezir  ,  dccimaoctaua  Aphfes,  dccimaoona 
phcheia  ,  vitcfima  Hczccicl ,  viccfimaprima 
lachin ,  vkcfnTiafecunda  camul ,  vicefimater- 
:in  Dalaiau,vicehmaquarta  ^/laaziau.fl  Hsvi- 
ces eorum rccundij  miniiteriaTua,  vcingredian 
1«  lur domu domini ,  iuxta  t ritu (uu m  fub  raanu  » 

a     f Pontjiicis,  fiilicet,  riu  (■«  vnfauoqucfQirtdicriiijAiciS  !ux 
iniliyrlbus, Bc.s  labba:hov[.,ue  :a lytbachuni  inmi  Irabat , 

Aaron  patriseprum  ,  ficuf  pr;Kcepit  diis  Deus 
Ifracl .  jporro  filicru  Leui,  qui  rehqui  fucrat  de  » 
filijs  Amra  erat  Subael,&  dc  filijs  SubaheUehe 
dcia.Defilijsquoque  Rohobiasprincepslellas.  3 
Ifaari  vcro  filius  Salcmoth ,  filiufquc  Salemoth 


N 


1  C  O  L  A  V  S    D  E    L  Y  R  A. 

I  '  ;//;w2.j.'.';.  i.fuH  fu nnriOrCiccrdotc  ab  Axiron  dciccndcntc, 
(],:  .oc.lctiV hic  A.iro- , co c, pci lonam  iplius rcpiercncp.lxic. 
1  7'Ti-(>|i'Cot»«».  Hicconfcqiicnccragicur  de dottonbus  feu 
luJic' 1 '^  ir.igts  in  fpccia^i . 

j  i.,/.  .;(.'<i).y«e-.  lih  vidcncurfuifledefilijsMoll,  quiaA- 
.aron(S«:M[ofi.'$fucrnntfi)ij  Amram.  . 
4  liliiMera.  Hic  dcdorcs  fiicrunc  dc  cribu  Lcui  defccdcn- 
rcs  pcrMcrari.  5  MiftrvMq-, .  hoc  cfi  didum,(]-  (icuc  filij 
A.ifon  ecaticordinati  ui  oSicio  faccrdocu  pet-forces,vrprg- 
diChim  efl,ira  ec  iRi  m  oSicio  doctoium  .  lcc  quia  in  xquali 
lui  incro,ficuc.n.fuerunc  inli.Tur!  viginciquQCuor  f iccrdoces 
hcbdomadar'j,plures  aliosfubfe  hnces,fic  fucrunc  initicuci 
viginciqiiacuor  principnlcs  dodtorcs ,  qui  hic  noiancur,  f.Su- 
bael,Iebcdcin,Icfi.is,lCuri,S.alcnioth  ,  Iahach,.Icriau,Am.a- 
Tias,iahazel,  lccmaam ,  Micha,Sam ir,Iclia^ Zachari:!S:C<<: i^i 
fucruncdcfilijs  Amra^iji^nnOjOziauSoamjZachur^HcbrJ, ' 

Eleazar, 


Cap.  XX  V.      1118 

lahath .  Filiufi^ue  eius  Icriati  primus ,  Amarias 
fecundus,|ahazieItcrtTus,kGn:aaquartus.  Fi- 
iius  Oziel  Micha  :  fihus  Micha  Samir .  Fratcr 

4  Micha Icfa,filiufqueIe/ia:Zacharias. Filij  Mc- 
rari:MohoJi & Muli,fi(iiisOziau Betino .  Filius 
quf>queMeL'ariOziau&Soam,  &:2achur,  & 
Hebri.  Poir6MoholifiliusEleaz.ir,quinonha 
bebatliberos.,  Filius  veroCis  lerameel .  Filij 
Mufi  Moholi  Eder  &  IcrimiOth .  '  Ifti,  fi'ij  'teui 
fecundum  domo.s  familiarum  fuarum .  Miic- 

J  runtque  & ipfi  fortcs contra fratrcs fuos ,  filios 
.Aaron  coram  Dauid  rcge  &  Svidoc,  &  Abime- 
Icch,  &princ]pibusfamiliarumfaccrdotahum 

«  &Lcuiticarum  tam  maiores  quam  minorcs, 
ornncs  forsa-qualitcr  diuidebat . 


-  omnss  (or? 
zqtialiter  di- 
iiijebat. 


L!cft.zai',k-ratv.ec],M<^;buli,Edef,lcrimoch,  ifti  tueruc  dc  ii- 
lijs  Mcrriri.  A!ij  auc  quorum  Jiomina  hic  inccrponucur,fuc- 
runc  fracrcs  iiiorum  vcl  pacrcs  immediaci vcl  mcdiaci,&:  9.c 
']nccrpoiiuhf,noii  caquam  princip.-iles  dotl:(^iics,fcd  licutcis 
accincnccs .  SciGqdum  ccjq,  itla  noia in  pluribns  locis  alitcr 
lonancin  Hcbra:o,quaiu hic cxprimancur in Latino . 
6  Tammai::rc's.  quia  illc fup  que  cidcbatfors  prima,  crat  pri 
mus,&  fic  ck  alijs  colbquccer  ,  liuc  ctlctnt  iimiorcS  iti  a*carc, 
fiue  anciquiorcs.fiuc  maioris  rcpucacionis,  fiue  minons.Crc 
dibilccnclT,  a,diuina  ordinarioncpra'fciafuturorij  forspri 
macecidic  k\^  ili;rgisapcum<!cfuturoadillud  otiicium,;ck; 
ficpiirdcalirs  ordinace  licurdichiui  tiiicNum.ii.  q,  indi- 
uilionc  cerrar  per  forccsordiaacionc  diuina  ibrccs  ficcade- 
banc,  q,,  porcio  maior  ccrrar  iproucnicbac  tribui  hrici  maiore 
mukitudmem  pcrfonarum,&:  miivorhiici  minore,  Sc  fic  de 
alijs  proporcionabi]icer,",fccuDdiim  qil dicicur  Proucr.  i6.d. 
Sorces  mitmntur  infmtm^fed  .t  domino tinnpcrnmur  . 

■    ,:.^:v-,  CAP.    , 


M  O  11  A  L  I  T  E  R 


ifios  fignificacifiiCiucfaccrdocescurail,qui  funciubcpilco- 
t  TorrofiUorum.  Hicconfcquciicer  agicurdereliquisfaccr-  .  pis,&:fecuiidumeorum  dilpoficioncindebenc  Infibjcom- 
dotibus,quicrantfcibi4.  hcbdomadarijs  prxdictis  ,&:per       mi.niscccleiijsminiiTrare  .  . -^  .. 


idos 


^  C  A  P  V  T 
J        XXV. 

IGitti'  t'^i.:u'id 
&  magijiia 
tui  cxercitnsfcgre 
'^aittrunt  in  t)uni- 

,  /?eri«w,  erc.Quja 
vcrus  Dauid  rcx 
r.oficr  c^domj- 
nus  omnemor- 
dincm  cccicl\a- 
ffici  minilfcrii 
iH  fidecrinicads 
fiium  vuk  age- 
rc,otiiciuin,iicc 
cum  digne  lau- 

<darcpoccft,nifi 

qui  pacrc  viC  fi- 

lium 


-    C     A     P.       XXV. 

GIT  VR  Dauid  &  magiflratus  cxercitus  fc-  i 
grcgauerutin  minifterium  filios  Afaph  &  He- 
man&Idithun,quiprophetaret  incicharis&  ^ 
pfiltcrijs&CymbalisfcGudii  numerum  fijum 
dedicato  fibiofficio  fcruientes.  De  filiis  Afaph, 
Zachur  &  lofeph,  &  Nathania,&  Afarela ,  fihj 
Afaph,  fubtmanu  Afaphprophetantlst  iiixta 
rcgcm.  porro  Idithun,  filji  Idithun  Godolias,  Sori ,  Icfeias  ,  & Hafa-  5 
bias,  &c  Mathathias,  fex  fub  manu  patris  fui  Idithun ,  qui  in  cithara 
prophetabat  t  fuper  confitcntes  &  laudantes  dominum  Hcman 
quoquc  filij  Heman ,  Boccian  Mathanian ,  Oziel  &  Subucl ,  &  Icri- 
moth,  Hananias,  Hanani,Ehatha,  Gedlethi&Romenthiezcr,  & 
Iesbacafra,Meriothi,Othir,Mazioth .  Omnesifti  filij  Hcman  videntis  4 
regis  infermonibus  Dei,vt  exaltaret  cornu  .  Deditque  Deus  Hcman  5 


E 

f  admsnu  re- 


]iu,&Spiricum-  ^ 
landum   cofcf- 
fionc  pcr  fide, 
fpcm ,  &  chari- 
taccm  l.-kudauc- 
ric.  Afjph  cn im 
colliijcns  ,  Hc- 
man    cor    co- 
nuu  ,   Idichun 
tranCicns,  quic-  gis.i. luxtap- 
nim diuinefcri-  ccptumiegis. 
pcur^  mvficria  ^'''"f  ^^;'^- 

f.U;CCICCr    Colll-   dmnlxx.con- 

gic,3(:  omnem  feflione&hu 
terrenarum  re-  «lcm  domin». 
rum    cupidita- 
tcm  cranlilit,di- 
gnc  laudcspcr-  p 
loluic . 

^   C;mai 


N I C  O  L  A  V  S  D  E  L  Y  R  A .    C  A,P.  X  XV. 
I  T  ("jicur  DM\d. Hic  Cf/fcf/nerttrr  a^ii  dc  diiitficiion:  ^  otatn  Jtio- 
X.  ne  L.xrtiot ur/i .CirCiX  qwid fciendit,cp  fuerui  ires principalcs  canta 
rti.f,Afiph  &  Hema  &  Iditbu.&iiiifup.  6.-pocani  Etha.  defitijs 
aute  iflvru  triii  innituti  SH!.lt{.catorcs  &  ^hbet  corufni^fc  habebat. 
\i.cuaffncidtes  <^  dcftritielrat ordinate  t^^Scbdomadari^s  facerdotu 
fup.diclis,ita  fpprifnu^  deifiis  i^.exercebat  ojpciiifHTi  cuprim6bebdo 
rnadar'io,&  feciidus cu  fecrtdo,&  fic  dcai'iis.&  deiijis.i^.  tatoribus 
ijHatuorf.ierht  defiliis  ,yffaph,&fex de  filiis  Idithliy^c- \i.dc  jiliis He 
tna.lnftitutt  sHt  altt  ifii  24.  citoresffortes.qs  rffitprimus  &  qsfacii. 
duf,&fic  confcijucnter:  ita  cju.od  nonfunt  ordinaci feckdii  ordmepa- . 
tftt,  vel  {tatum,fcdfnper  qucmcitque  cadcbatfors  prima  iile  eratpri- 
mus  i 

M  O  R  A  L  1   L  L  K. 

1  .^f^jifw^Hicagifinfpalidccatonbus  ,quoru[  ordinatioin 
fuis ofBcijs diflinguicp  14. viCcs fibi fuccedcccs ,  iicut: Sc or- 
<l:natioprincipaIiu  faccrdotii,q.  hcbdomadarijdieebanf.Et; 

qm 


miiSy&  fic  de  ailis:ficut  diUum  efl  dc  doBorihiis  capitulo  pnecedenti. 
&  Ins  d:£}ts  patet  literapaucis  dt6iis,^u^  difcui  rentur. 
1.  Qui  prophccarcnc  i.fphctias  ca^ercL :  1  f  communi;er cxpowur 
Hcinxivcro  dii.unt ,  ^  dum  canetci  i„  inflruyicn/iiniuficisfiebatfu- 
feosff)iritusdumini,&propbetab?itjicutdiciturde?:lifo/^.l\eg.^. 
3    Po\:ro.ftpplefunt,tfi4ifetiuuiHur:tdithuii  iflefititfiliusprimi ,  ita 
qmd  4i  noinen  tKCfuiuocnm  ad.pairem  &filium ,  &  eodcm  modo  d^  . 
eendum  efldc  Heithw^cumfubditur.Heman  quoquc  filij  Hemant^ 
4.  Videcis  x:c..prophctiS,<n r/ui  hodiediciturprophi-i.t^oHm  appellt- 
batiir  vides,vtbabeittr  i.F^g.^.dicebaiur  aHt  7.li!.prophct£.^quia  cane. 
hat prophvtias.velquiahabebafit fpiritU propbctii,  vt  difiim (fi.f/tp,. 
(     Yt  exalcarec,   idefl ,  ad  boc  laudabant Deum,  vt ipfe  ex.iltAtet. , 

^  fortiiiidi>ie>% 

qm  jlii  figura  lucruntcporu,i6  p  ordinacionc  cacoru  fiiiiJi-v- 
tur,q7  i"  n''>iia  legc  ficucin  quaUbct  ecckfia  cachedrali pcfi 
V41US  cpSjflc in ca  pt\Ecilc  dcbct  vnus,cacur alijs  i chorocan 
tailbus-,  p^  qdprjcfCQtpr  laaliquibus  ccclciijs  nominarur. 

I)ii<i~ 


1119 


GIof.ordi..&NicoIai  deLyra.        iiio 


^  .T  cmnlh  Marti .  Hi  filiosqu.iruordccim  ,  &  filias 

*1;ST«;E  .r«.  Vnmcrlilubm.nup.v 

rum  fcwfucuiiuclico  tfis fui  nd  cant.indum  in  tem 

CNponunc,siurcri-m  p|odomini,  diltriburi  crant 

teiiu ^ao-inta  i2-  m  cy mb.ili.s,  &  plaltcrijs ,  &: 
ciuuc.  Libris.ujcciii    citharis  ,  in  minilkriido- 

".»^««l"*  dU-dubiiJinnondt.    vidclicet  &:  iJitnun  &  Hc- 
.:.  fc  .«K.  Yudcquicunquccj.-    ^^^    p^^jj  auic"  numcruseo- 

cM>u*.  cio,quiiuor  pnnnpa  rum  cum  tratribus  luis  :  qui 
Jibu*  viriucibusuui-  erudicbanc  canticu  domini 
S,';.xS£f.'=i'  .cac>,doaores.  ducctioao- 

{cCimJum   CIUS  nor-  ,    f  Nequisefclcfuliciordiivital"'"'»"» 

niam  QUlCvJU^d  dKJi-  dn*.  »ii;»cop«e5rxrunnt.vnJe;Nemiiii 

.       1      ,  '.  ininum  ct:oiir.;i.>|u  iii . 

■      ■&;,;—:'■■    gin..oao  M.lerur<i;  forte-.. 
*»  C  A  P.    per  viccs  f uas  ex  a:quo ,  tam 

maiorquam  minor,  dodlas  paritcr  ,  &  indo- 
dlus .  tgrelTacjuc  eft  fors  prima  lolcph,  qui  crat 
dc  Afjph. Secunda  Godolixopfi  ^  filijs  eius ,  &: 
fratribuscius.duodccim.  Tertia  Zachurfilijs& 
fratribuseius,  duodecim.  Quarta  llarifii>js& 
frarribuscius,  duodccim  QuintaN.tthaniarfi- 
lijs&fratribus  cius,  duodccim.  SextaBocciau 

fiiijs 


filijs&fratribuseius,  duodccim.    Scptima  If- 'D 
rcela  Hli js  &  fratribus  eius ,  duodecim .  Odaua  • 
Icrai2efilijs&frarribuseiu.s,  duodecim.    Nona 
Mathani.-cfilijs*?^  fratribuseiu,s,duodcci  Ti .  Dc- 
cima  Scmcia:  fiiijs  &  frarribus  ciiis  duodccim. 
Vndccinia  Azarecl  filiis  &  fratribus  cius  duo- 
dccim.  Duodecima  Hilabi^  filiis  (S:  fratribus 
ciusduodecim  .  Tertiadecima  sub.iel  fiiijs  & 
fratnbuscius  duodecim.    Quartadccima  Ma- 
thathixfilijs  &  fratnbuscius  duodecim.  Quin- 
tadccima  leriinoch  fiiijs  &  fratribus  cins  duo- 
dccim.     Sextadecima  Hanani.-e  fijii.s  &-  fratri- 
busciusduodecim .  Scptimadecima  lesbacafic 
fiiijs&fratribuseiusdaodccim  .  Oclauadccima 
Hananinlijs&fratiibusciusduodecim.   Nona- 
decima  Mellothi  filijs  &  fratribus  cius  duode- 
cim.  Viccfima  Eiiathafilijs&fratnbusciusduo-  ^ 
dccim.   Viccfimaprima  Othir  filiis&fiatribus  | 
cius  duodccim  .     Viccfimafecunda   Gcddclthi  t 
filijs  &  fratribus  cius  duodccim .    Viccfimater- 
tia  M  ihazioth  filiis  &  fratribuseiusduodc-cim. 
Viccfimaquarta  Komemthiezer  filiis  &  fratri- 
buiCiusdu  >dccini-.. 


NICOLAVS  DH  LVIIA. 

^  fortiindinein  cr fi>'Cii:Uin  r-ii^-u DaitiJ ,  & p>oytsf  hoc diccb.vt- 
tHT  pidentes  re^  i,'j.na  orubaot  ftro  te^c,^  eins  regno.nl  qnl  Htbrsi 
expnnunt  hoc dengi M:fji3,q  itm  adbni  indxt  expcuani,  &  {lyoin- 
iH>  jdH:n:u,'9t  dit^uiit ,  ctntuKS  peum  nrabjin  ,  :n  ciu!  n/rim  ut  <f><tu 
f^er*ntJupero>S)ies  gen-is  cltHJi:,  'jT  eis  dominari,Jd  hacf/itt  impie- 

tum 


tmnin  tiueiitu donini  noiiri  lef  Chrtlii ,  ficui  d.Ciurn.fuit diffnjiui 
l.I{r^.i.c.fupir fiiicin  c.f^thi  .Ai^tiit . 

I   M\^i:ru  Mo^;(oncs,l!)i.c.  ftn  tt  ceptatton^fg  ntils  vel  xtjtisfeu 
altciius con  titinnis.Cr.uibiie tfi catien,  ciubdfortcs  tad-:b<int  uruina' ' 
liontdiuimJeLundntn  aptitudi-nm  piifonurutrj  ad>f}ic:itfu.t,ficut 
didu.n  cji  ilc  dudoiibi4s,t;  fMerdot.hus  caj  .prxccd. 


l-f&I.4f. 


C  A  P.    XXVI. 

a  px  '  ifhies  jtnejH 

M^  .viitotum,  .•■Tc. 

'.'.  A.uUrolHis.  B )- 

ni  filiiCorc,  &pfal- 

mis    jam    fupcnori- 

bus  approbati ,  co  q> 

con^ruis  fcnflbus  ^: 

cogitauonib.  advir- 

tucum  ftudiaconiie- 

n.t  ntibus  in  fcmcc- 

»p!is  p.ingcrcnt  fpiri- 

^c  pfaltcriun-i,&  co 

gnicioni 


C  A  P.     XXVI. 

luifiones  autcm  ianicorii  de  Coritis  Me- 
lclcmiafiiius  Core  ,  dc  fi  iis  Aiaphfijij 
Me(clemi9,Zachariasprimogenitus,Ia 
dihclfecunduSjZabadias  tcrtius,  latha- 
naelquartus,  /Eiamquintus.  lohanam 
fcxtus,Elioenai  fcptimus.  Filij  aute  Obc 
dcdo  bcmcias  primagenitus>  lozabad 


fccundus ,  loahatertiuSjSachar  quartus,  Nathauael  quintus 


.     gnitioni    diuinicatis 
^)Uigili  fpcciila  nu-i^^ 
t  sincciiti,  c(jlcltiuni 

I   myQcnoiu  diti,ni  to- 
rciit  haunrc fccrcr^ 

.  F.c  idco  cu  plalino 
runi  anrcaixadurni- 
niquotidiccancndo-  F 
ruin  ofiiciu  rcccpif- 
fcnc,  vidciuurCkdi, 
vc  plalnium  cantici 
in  'iccunda  labbachi 
fpccialiccr  rccipcrcc 
concincnduni. 

^  Idcm 


NICOLA\'S  D£  LYRA.    CAP.XXVL 

£)i.ifi^   I   "pV  tuiTioncsautcia.'»'!:^»''"'",^-'^-.  Hiccoifetiuentera-itHr 

X-J  deordinafonetah '>&*'' "^ licrifl.vM /» ,  cir pnmo dc iaiiitO' 

tib .i,i  c"j'J6 defrtcrifia.fu j:H:^'^i>'"U 'bi :  P.)rr6  A chias . Circt 

frimuinf  ieni/U'ii,ipd-nift»ietu'>-.''"""  /f"  onlines  non  acciphfiiu'^ 

ftim  ordinem  faccrdr,ium  tfniv  jf.  -li.fiftnrdints  d-i&unm  c"  can 

toiHm,>tdi[iHto:llfHpcriiis^fc:ifecu>.'^'*"-  ^^'^'"'^P"^"*''*'"'^'*^' ***- 

tem 


M  O  R  A  L  I  T  E   '^  • 

1  D:n'fioitts atit  iunfmrun..  Ifluriim  auccn^  o.'*^"'^^'"  ^  ^\(^m 
ftio non accipitur f ,n diHindioncs  licbdom. •irfi''o''iim fcu 
principalium  faccrdotum, fu  ut cfl  di^iini dcQ.'''^"''^^'""'^' 
cantorum,fcd  accipitur  f  m  diftmaioncs  porcaiu,  ^^^^^  ^"«^" 
nintadquamorpartcsprincipalc^  orbis  ,  prcrccrqn^^d/fiar 
porca:  non  fucruJK  in  tcmy.b  in  quo  cr;lt,nili  vnus  foliu  -^' 
*»^-  -rf    «;9=t^.<;'n  Partc  Oricntali.fcd  fucrunt  jn  muro  atnj.  Igitu.'^ 

:i!n  fiL^fi-  ^'1«"' l-^cramcntuni.  coquod  cfi  janua  aliSrum  facramen, 

wiii^.  '^;''^«^<?"3P«f"drloan.3.a.  •>(^/J^»,,r«;4r«./«(r.;rrv<,7«<i 

C-IpirUu^tioHp9tintroireinre^„u,nDei  .  Pcr  Occidcptalc  vcro 

portam 


tcm  in  .xtrio  temp[i,Trhi  erant  ifii  portarij,  ejUaiuor  introitns  fecudum 
quatnorpartes  orbii  ,f.porta  Oriint.ilis  ex  qua pai teer.it :ngrijj'iis 
ttmpti,<i-  Qccidfntais ex q la partc e^at pars po_flcrior tcnipli,qii.e di 
cehji ur  f.i)itlumfan&onim,  &  porta^qntloi^.iris  &  .^iuflralis .,  qux 
erant  cx  Uterib.is  tcuipiijgiinr  ftciulum  i/l.is  q  ■•  aiuor  partes  dijpofi^i 
juntijmC'irej  fjrr  firt.  s,  v  del  <;e!,  qiii  ciUudiitHt  port.i  Orie-itaU»*, 
«y  qn:  Q:  cidei't.i{':n.,y  .-jiii ^4  f::iloiijrttn, ^ qrt; yditflrulvm^ei  quo- 
nioUu.JiX  liis  diClispati:  lu^ijpaucis  cxccpti:.,qu.idifci'.rrcniiir  . 

___, QH'-'» 

portam  flgnificanir  cvcrcma  vn^io.qua:  cfl  faci^um  cxcun- 
tiu dc hoc  mudo.Pcr  Aquiionaic  vcro  porta  figfiatur  pijni- 
tctia:facrum,qu. rcfpiciCiSt:  dcflccpxcacacomida.Hicre. i. 
^b aqjiiloic p.Tiiieittr ottvcttiainm.  Pcr porcam aurc  Aultralcni 
flgnittcacur  fKramcnctim  cnchnnl^ic,quod.cli facranichtii 
ainoriSCo,qu6d  abauffro  proccdic  calonsfci-t»orflgnificas 
fcruorcmdiledionis  .  Igicurfccundum  porr.nsiflaspoflunc 
diflingui  lanicorcs.Porcam  cnim  Oriencalcra  obfcruac,  qui 
graciam  bapcifmalcm  cullodiunc .  Occidcntale  vcro  porta, 
qui  vnttioncm  cxcrcmam  dcuocc fufcipiuncPorta  Aquilo- 
jT,,'rem,qui  peccaca  commifiaperpa-niccnciam  diluunc.  Au 
ftrail'-ni  vcro  porta,qui  Ikqucnccv  U  dcuotc  euchanflia  rc 

f  Cipuint 


I 


II2T 


I.Paralipom.       Cap.XXVI.        1122 


.jilDEM.  Corc  ciim  a]iis,'qui  adiicr ftis  Mofcn ,  &  Aaron 
.  infurrcxcrant  fliidio  contiuT>aci,tcrr^  huuu  in  defcrto  uora 
t!  funt,&  nccati.  Quib.mortuis,  quia  aii)  patrcs  eorum  filijs 
niirabilia  Dci  nuntiauerunt,vt  diccre  poffcnt  filij  Corc,Pa 
trcsnodnannuntia 
uei  Qt  nobis  ?  Wi  suc 
patresquorum  fcne 
ctus  vitaimmacula- 
tacft.Sequitur. 
a  Selmiia,  Qui  in- 
terprctatur,  rcddcn 
tcdomino.^fi^ni 
ficat  ordinc  apolTo- 
lorum,  &pnmoru 
dodorum,quib.O- 
rientalisporra,  i.pri 
initiua  commenda 
turecclefia,  quibus 
antiquorum   patrii 


Ammiel  fextus,  I(Iacharreptimus,Phol!athio<5l::aias,  quia  be- 
ncdixit  ilh  dominus.Semeix  autem  fiiio  eius  nati  func  iilij,  pra* 
fed:i  famiiiarum  fuarum.Hrant  cnim  viri  forciifmii.Filij  ergo  Sc- 
meiisOthni,  &Raphael,  &:Obed ,  Elzabad ,  5:fratrcseiusviii 
fortiflimi.  Eliuquoque,&Samachias.  Omnes  hidefilijsObe- 
dedom,ipfi  &:  filij,&  fratres  eorum  fortillimi  ad  miniilrandum 
iexagintaduodeObededom.Porro  Melelemita:fi!ij,  &frarrcs 
corumrobuftiffimideccm,  &06I0.  DeHoiaautem,  idefi:,dcfi- 
liisMerariScmchri  princcps  Cnon  cnimhabueratprimogeni- 
tum,  &  idcirco  pofuerat  cum  pater  eius  in  pnncipem  )  Helcias 


n«: 


rcddjtcfuncpromif     fecundus,  Tabclias  tertius,  zacharias,  quartus .  Onines  hi  fihi, 

a  T  Cuftodcsccclefiar.qui  ad  bapti&ium  rmgu  oium  Ikiem  cxploraut. 

&  fratres  Hofa  tredecim .  Hi  ihnt  diuifi  iii  iani  tores ,  vt  iemper 
principes  cuflodiarum  t  ficut ,  &  fratrcs  corum  miniflrarent  in 

a  f Qu:a  non  eft  pcrionatum  acccptoi  Deus.quicuiHjue enim  Of eiatui  iulHtiam.acccptu»  ell  illi  . 

domodomini.  MiiTa^funtcrgoiortescxxquo,  &  paruis,  & 

magnisperfamiliasfuas  in  vnamquamque  portarum  .  Ccci- 

candum    ordinati  f  dicigiturforsOricntalis  Selemia:  .  Porro  Zachanje  filio  eius  ^   «f"^'"'  '^'^-  Scnanus 

Si„Zt/ri:     vko  piucfcntiffimo    &  teruditofoit,toobt,gitphgaScpten-     S^^r.mTd  Sni 

»  f,       .  /.  r     -.     _  a  f  Gtf.wliras  ^^«""""'gKui.iedexeispIuiimiidfidcm  veniuiit. 

tlb.  aujpmtujjanaus,  b  ^Seimcns.  c  TQa;aibitucruntprophc«,Jcapoftoli, 

egregttemihi.nTau  c  trio^nalis,  ObeJedom  vero,&filiis,ciusad  Auftrum ,  t  inqua  « 
parte  domus  erat  /eniorum  confilium.Sephim,&  Hofa,  ad  Oc 

a  TQ^a  in  projtimo  eiit  iudiciuin  in  qno  fanfti  afcendent  aJ  tcznum  cilQtuun 


fiones 

b  Zachari£.  qiii  mc- 
moriadominiintcr 
^  pretatur,&:fignifi- 
cat  dodores  gcntiu 
(quiaaprimis  przdf 
catoribusad  priedi 


cat  lu-liiicam  plcbcm  Icge ,  5z  pri^phctis  iIlnminatam,c^Io-  D 

li  fidcijiSilumini  (apicntia^pcrcipicndo  viciium. 

c  ^d  Occiiktttem  iu\  tjp(:rtn.n,i&  c.  Vcv  Occidctalcm  plaQ;am 

finis  niuiid:  iignificacur,  in  quo  cric  pcrfccutio  Anciciinfii , 

aljiiiJdahitin!(ftna<:,&  Mit.H.b 
rcfngefctt  charit.is  tnnl 
toiHM .  HuuisportvE 
ianicores,i'unc  du^:lo 
rcs  iliius  ceinporis, 
quiccclcfiarn  docc- 
do ,  (5<:  cxiiorcado  ro 
boiac  vndc  Scphim 
hunulis,  vel  campc 
(tris  61  Hofadiuinas 
mccrprcaiCur.Humi 
liabicur .  n.  in  pcrfc 
cutioncccclcfifl,  &C 
in  campo  lafciuia:  E 
ericdilloluta.  Scdiu 
pcrtcdoru  adione 
eieuaca,  quoddiui 
nis  prxfignacur  clo 
quiis.  Vnde.  C/««/<  Dan.u.c 
funt  fcrmories  vfcjue  ad 
prjifiniturn  tempus. 
t  Liuiix fex^S"  ad ^' 
quilunem  quatuor  per 


/ 


on,&  Barnabam.        d 
;  Obededom.Kuhcus  C 
niiinleruicucecrac 
aaci,  &  rubore  fan 
Liinis  Chrif^i  pcr 


i  qno  laiifti  »fcendent  aJ  tcgnunj  cilQtuin. 
b  f  Coiicoid:a  dujiuin  ic.c.imontotuin. 


cidentem  iuxta  portam,cjuaE  ducit  ad  viam  afcefionis,  cij^itodia 
firre^arumfuuYn  f  contraculWianL..AdOric«tem  vero  Leuitac  fex,  &adAqui-7 
fpaculo  habueruc,      lonem  quatuorperdicm,atque  ad  Meridicm,  fimiliter  in  dic 
cde  percondefcc-  ^  quatuor,&  vbieratconciIiumlbini,&bini.  In  cellulisquoque  « 
tianitorum  ad  Occidentem  quatuor  in  uia,biniquc  per  ccllulas . 
Ad  Septentrionem  vcro ,  6c  Meridiem  quatcrni  pcr  dies  fingu- 
losmutabantur.  Etadbafilicamconciliiad  Occidentembini, 
habentcs  fubicdtos  alios  in  via,binique  pcr  cellqlas.Ha?  funt  di- 


OBcm  ma: 


cdiicuncurad  gra- 
dumprifiinum.un- 
dc  Paulus .  Omnium 
'iruum  me  feci ,  ut  om 
1«  lucrifacerem. 
i  .Ad  auflrum .  Au 
iralis  porca  fignifi 


ficac,  quacernanus 
cuanilgclicam  dovllri 
nam,  &principaliu 
virtucum   plenicudi 
nem.  - 
g    Bini,&bifti  .lani  F 
cores  biaos,^  binos 
dicicelfeincelUiIis, 
acqueiuvia,  quiali 
ucin  cellulis  cordis 
fui  euram  geranc ,  li 
uttiviaexcerius  ver 
bum  Dci  cxponanc,    .  „ 
duo  prarccpca  chari  H.lJ^^^^"^"' 
tacis  ,&regulamu- 
triufque  cciiamcnci 
umnmo  fcruant, 
•      ^  Filii 


NICOLAVSDELYRA. 

Quia  bcnedixic  illi  dominus.  Ifiud  ponitur  ad  oflcnienium  rtt 
onun  quare  ide  Obcdcdom  ita  multiplicatut  erat  in  prole  ,prout  tan 
•tur  in  textujfle.n.fectindum  do£lorcsfitit  ille  Obededom,  in  cuius  do 
■■opofttafuit  arcadomini  ttt  habetur2,I{e.6.prop:er  9«o</dominus 
cnedixicObcdedom,&omncmdomumeius,vfrf/cif«r;W- 
■■in,f.multiplicando  eum  in  prolc,maximimafcuUna,&  in  bonisfpt- 
tualibHs,&  ternporalibus. 

Scmchri  princcps,6cC..^<o</M;;o«/f«r  uuo  modofic,  quodiflui 
initur  rtfpondendo  lacice  quxflioni.Dicunt.n.ljuod  ifle  Semchri  erat 
irui  valoris,&  ideopoflct  qudtri  quarepater  ettts  confluuit  eumprin 
'pcm  tn  domofua.Et  refpondetur  hic^quod  hocfnit ,  eo  quod  non  ha- 
uerai primogenitum.  Sedifludnonyidetur  ralere ,  quiafaltemifle 
cmchrlfuit  primogenitus  eius,vel  alius.Tropter  quod  alio  modo  ex- 
onitur  ad  contrarium,yc}  quod  ifle  Semchrifnit  ualentior  aliis  fra- 
'ib.fuit ,  propter  quodpaterfecit  eumprincipcm  inier  eos,  quamuis 
on  cjfetfeniorjicut  Dauidfecit  de  Salomone,&  plures  alii  reges,qui 
•ceruntfibifuccedere  in  regno  iunioi  es^&proptrr  hoc  diciturhic. 

Non.n.habucrat,&:c./»</;;)/f,^«j  eflet  alicuius  valorisjeu  repw 
itionis,&  talis  modus  loquendi  bene  inuenitur  alibiinfcriptura. 

4  MilliE 


M  O  R  A  L  I  T  E  R. 

cipiunt.Moralitcr  autem  polTunt  diftingui  porta:?,  ac  ct  iani 
orcs.Oricntalis  portadici  pordi  bominisorcuj,  Oa;idcnca 
isautciusobitus .  Aquilonans  vcroaducrfitatistempus,Au 
jralis  profperuatis  Hatus  .  Ponam  igitur  Onentalcm  culio- 
■'ut  iJli,qui  uilitatem  fuiC  originis  confidcrant,vt  humilictur. 

oiiam  autem  Occidcncak  m  qui  ccrtitudmem  morcis  fucu- 


4  MifisE  funt  crgo  fortcs  .  fme  acceptione  domus^/etatis^velgencrit 
ficut  diilum  eft  de  cantoribus  c.praccdentc. 

5  Porro  Zachari.T  filius,  &,C,  lloc dicitur  ad  rediendum  rationem 
quarefuitpofitusprincipaUs  in  porta  Stptentrionali,fict4(  puter  fuus  in 
Orientali,quia  nonftiitftc  de  alits  portis,qt4odpater,&  fiiius  cffentprin 
cipales  in  duabusportis  aliis. 

6  In  qua  parte  domus,&c.  lfluiindi4citur  ai  oflendendum,  quod  in 
illaparterequirebatHrmagnacHflodia,quiaibitra6i.-ibantfeHes,ftuiudi 
ces  ordinaiii  negotia  cornmunia,  &  detcrminabant  dubia,&  idcofors  iL» 
la  ceciditfuper  Obededom,qui  crat  homo  vaUns,&potens,eo  quod  bcne 
dixerat  eum  dominus,vtprxdi£lum  eft. 

7  Ad  Oricntem  ucro,&c.  quia  ilUporta  erat  ante  ingreffum  templi 
&  ideo  requirebatur  ibimagna  cuflodia. 

8  Et  vbi  crat  concilium ,&:c.  ibi.n.dupUcabantur  cunodes,qi4ia re- 
quirebatur  maiorcuflodia  raiionepr£di£la. 

MYSTICE  cxponendo portas prisdiSas fecundtm  fenfum  allego- 
ricum.Vorta  Orientaiis  fignat  Chrifli  incar»ationem,quia  tunc  uifttauit 
nos  Oriens  ex  alto .  Occidentis  eit4s pafflonem,  quia  tunc  occiditfol iufli- 
ti£,in  cuiusfignumfol  obfcwatus fuit  in  meridie .  .Aquilonaris  eius  re- 
furrediom t,t ,  quiat  nc  Chriftus  rcdiit ab infcris  tanqi4am  ab .Jquilone* 

^t  dequo 


rXySc  inccrtiiudincm  horafiugitcr  meditantur,ne  improuifi 
ad  mortis  indicium  euocentiir.Bcrn.O  homo,certum  efi,qi} 
moricris,fcd  ubi.quando  ucl  quomodo,-inccrtum  cfi,  mors 
vbiquetccxpc(itat,fcd  fl  fapicnsfueris,vbiquemortcmcxpc 
djibis.PorcamaucemAquilonaremcuftodiuncquiinaducr 
fisarmisparienti.tcontiauefcmuniunc,nepcrimp.icicncia 
frangancur.  Portam  auccm  Auftralem  oblcruanc,qui  ibmpcr 
ibliciti  func  nc  in  prolpei  is  pcr  fupcrbiam  cleucntur. 

Toia.i.  N  N  JriUi 


mi 


G 1  oCoid  &:  Ni  cola  i  Jc  Ly  ra .        1124 


A 


f  rjiiAificitio 
paa. 


B 


P.J.M}.b 


-  —  Oin  pr  ccipuc .1  Dauid  honnrabantur , fc-  fclTioncm acccpcruncfiiin.ticaiiceos  qui  mcdii^rrJnuecoii  1 

^&:liip-rilKj:uirosconO:ujricranr,do-  rcnc.,.mcm  vircnrum  ti.rbula^cum  Inmis  ioaili  rranl^cn- 

Jorcs dc  hulxjN li^Wicar^qu.bus ornamcntum  ccdclia:,. .  dcndo non  ;.ppccunr,lc d  t:mK'„  .n.md.ata Dc,  < ^- -  •  ■  -v.-hc 
doioranimc  co«  „  ^v  ncrmfn-^ 

u.fiones ianitorum  filiorum Corc,&: Mcrnri.porro* Achuis cratfj-  » 

,  « InCl.niio  iVm  omn«  tl.clauiHiv^icn-.ix.^v  Ivicmi»  qui  ait.NunMbo  mwn  .uum  fraiflm»  .,.- 

pcr  ihcTauiosdonnis  domini,ac  vafatlaniaoru .  Filii  quoq  Lcd mv, 

filij  Gcrfonni.Dc  Lcdan  principcs  faniiliarum,Lccian,6i:Gerlonni 
lchicH.Filij  Ichicli  Z.nhan,&loel,  fratrcs  cius,  rupcrthcfaui-os  do- 
musdomini.Amr.>mitis,C-iiraariiis,&:Hcbroniti.s,&:OzieIit|s.!>u- 
bacl  autcm  fihus  Gcrfon  filii  Moyfi.prxpofitu.s  thciauri^frcsquo 
b  qac  cius  lihczcr.cuius  filius  Rahabia,&  huius  filius  Ilaias ,  £«:  huius 

■'  T  Aliis.rihii.  1-1 

filiusIoraHuiusqiuoqucfiliuszechrijfed&huiusfiliusSelGmirh. 
Ipfe Sclcmith,&  fratrcs cius fiip  thclauros fanCl;orum,qua: fjniaifi  ^ 
cauitDauid  rex,&:  principcs  familiarum,&tribuni,&ccturiones, 
6i  duces  cxercituS  dc  bellis,&:  manubiis  pra:liorum,q  confccrauc- 
rantad  inftaurarioncm,  ecfupelledilcmtcmplidomini.  Hxcautc  j 
vniucrfi  fandificauit  Samucl  vidcns,&  Saul  filiusCis,  &  Abncr  fi- 
lius-Ncr,&  loab  filius  Sarui?. Oes  qui  fanclificaucrant ca  pcr  manu  ^ 

a  T  Aftnrius  men»,velmom,vci  p«ffeflio,v.fiipcr  cjuam  irquiofcet  dommus. 

Sclemith,&:  fratru  cius.Ifaarifis  vcro  perat  Chonenias,  &:  filii  ei 
ad  opera  forinfccus  fuper  Ifrael ,  ad  doccndum,&  iudicandum  eos 
ama      Porrode  Hcbroniris  Halabias.&fratresciusvirifortiffuTii  millefe  l 
Si^^ZlLnt^  d  ptincrennpraxrantHraelitransIordanemcontraOccidentem^ia  ^  /r"^«'i^«  ''>«"'•  do- 

ginTi>    .luvj     ^,  ^   t"-     tr>  r .         .    .n     •  _..! :. mmi.  Hebron->jc- 

ro  inccipretarur 
coniugiLim ,  ^ni 
enim   timet    profii 


|i;i.luU(Ur. 

b  F^attr  ffxt/>u: 
c:  -  •'  -.r.OlUn 
14  prin- 
a|  um  tbtfiurv^.s 
clic  {anclorum, 
qu.tcni:«  hotti- 
bus  -"r, 

in  1  ., |c."» 

tcinpii  d  m;:b3t.  ^ 

'  HIC      c- 

...  iic  l.ibo- 

rans  aliciuid  vir- 

i;;-v  .  VtlltiiniO- 

j.,  u  ...  :.:irit, 
Dco ,  non  Ubi  bc 
ne.irtribuat.  vn 

.,uiic  non  tubis  ,  fid 
it^mini  tuo  daglo- 
ti.im. 

C     Ifasriiit    vero 
prxcrat  ChonrnitUj 
&  CJttcra.  Hi  funt  ^ 
qui    in   Hcclcru 
yjumilitcr,£<:obc 


lus  y 

6 


rinia  Uv.;t.i  h.mihi 
ha"c  ^<j,\c  n:(i  I  - 
110  IX'i  ,i<=pi 
licus  dicicur  ci;.' 
Aiabia.s  ,  id  cIt, 
t-acicMDc  d.^mi- 
no  ,  vc  dicariL 
cunu  piophcca . 
Vmnia  opera  mlii 
ij)€r,itiis  (3  /'/  lio- 
bis. 

c  H^ebronit^rHm-  aii 
tftnfrificeps  fiiit  h 
ria,  fecundutn  fmu- 
li.ts ,  (S'  cognationes 
coriun. 

In  Hcbron  crpic 
].)aiiid     rcgn.uc, 
cju.Iijniricaccos, 
qui  bcneconucr- 
f;ri  incipiunc,  .S<v^ 
3).iuid     in    vicaw  ' 
fua  parant  rcijniu " 
Hcbronicis      Ic- 
nas,    timcns  dor 
nitnuni  princcps^ 
cft,    quia  initium 


m 


dcuota mcntc  fu  c  Qin-jtisopcrib  domini,&  in  minifterium  rcgis.  Hebronitarumau 
^  Sin" noif  pof-      tem  princeps  fuit  leria  fecu ndum  familias, &  cognationes  eorum. 

^      ^    '  '^  -  '  a  TVltiiiio,f.iniientilunt,<jurioiDiiiadi(i)r.fiUi,StSa!emoiuomnia,.]uatfncicndacrantcxpofiur. ^,v.j,t 

Quadragcfimo  anno  regni  Dauid  recenfiii  funt  &  inuenti  funt  viri  i"  cit ,    vt  amet,  & 
forti(rimiinIezer,GaIaad,  fratrefquceiusrobuftioris^tatisduomi     ^"  "  "* ' 

a  T  Apoiio'i,oc  Ap3!toliciv:ri. 

lia  feptingenti  pruicipes  famiharum.  Prsepofuit  autem  cos  Dauid 
rex  Rubcnitis,&:  Gadditis,&dimidix  tiibui  Manallcjin  omne  mi 
nilkrium  Dei,5^  rcgis. 


lunt  faciendo,do 
dnnam  uirtutu 
oftcndunt. 
d  Ifraiti  trans 
lotdancin  contra 
Occidentem ,  &  cx- 
ieta.  Ifraclit2e,qui 
tras  lordanc  pol- 
fcf- 


foras   mittat   tim(h 
rem. 


#CAI'. 


^ 


'ifl' 


NICOLAVS    DE    LYRA. 


de  (fnodicitur  lerem. i .  Ab  Aqu.lonc  pandctur  omnc  maluin. 
^ufiralis  eiiisafcenfionemJicHtinpunUo^tuHralifoluiftbilisciiin 
fua  tnaiuri altitudinc ,  fiiia  enim  quatuor  Chi iiii  myfieria  habcmiis 
introitum  ad  atrimn  cccleft£  miliiantis  ,  -ptper  hecpojlca  acced.imus 
fidtemplnm  ecclefi^  triumphantis. 
I^Ioraluer.  Secundum  vcrofeiifum  moralem  porta  Orientalis  dcfignat  hima- 
nx  origin:s  utlitatem.Vorta  Occidentalis  mortis  propinquitatrm.Tor 
tajlquHonaristnfernalisfuppliciigrauitatcm ,  quia  ab  Aquilone 
pariclctur  omnc  malum,  utfnpra  di6lum  elt .  .yfujlralis  ucro  caele 
HugaHdii  immcnfttatcmyquia  ibifolinftiiis  lucet  infua  uirtute.  Ter 
xonjiderationem.n.iflotum  quatuor  rcfilit  homo  apeccato,  &  incipit 
^tonum  operari,&  fic per  iita  quafi  perquatuur  portas  habrtintroi- 
t'im  ad  atrium  mtlitantis  ecclcftx,per  partitipationem  meritorum,  ut 
Jic  Hlterius  tranfeat  ad  atrium  trtumphantis  eccleftx per  adeptionem 
frmminrum. 

-*    Porro  Achias  erat  fupcr  thcfauros  domus  domi  ni,  &C. 
Hic  confcquenter  agittiy  de  ordinationefacriflarum,&  prxf-Borum, 
<ir  primo  agitui-  defacrtdisyfcundo  deprafcnis,ib!:  I  faaatis,/af >•;- 
Pinifia  ^*  aiitcm  dictbantu/  iUi,qiii  cuflodttbant  tiafa  diuino  culcui  deputa- 

ta,&  facerdotiiaf  ornai)ienta,&  ea  qux  erant  infacriftciis,  &  cultn 
diiiinj  iH(c(fariay&  auruiny&  argrinum,&  ftmiliayquxex  dcuoiio- 
jiefuerant  dominii  confrcrata,&  pa'et  litcra  vfque  ibi, 
2  Quefandilicau.t  D.iiud  rcx,&:  principcs  fim.liarum,tVc. 
i^.Vido.n.habtbant viflo' ia'n falimn.:m ,  prctii)faqu.i:tbi  reptric- 
baatur  in prxda priucipes  bcll.ttoriofi  n^cribjut,  vel p.irtcmeorum 
confecrando  diufio  cultuiyita  ijuodnon  pnffcnt  atiis  ufilms  applicari^ 
&  bot  lc%itwt  tfle  fatlum  a  tcmpore  Mofi,quando  dcu(3is  Madiani- 
fi>  i:id  atni  inucnerunt  inprxdam  confcoa- 

fti>  ,  ,.    {u.^i.infi, 

5  H(^c  autcin  vuivicrla  faiittificauit  Samucl  videns,&  Saul. 
HocHiurrft  ■    ^-  "  \ata,velconfccr.itadomi- 

liopdpaui,.;.  ,  ■iiipoflSaiil,fcdadea,qux 

fua-unt 


fueruntfanBificatA,  &  confecrata  domino ,  exprxdts  videriaruntf. 
qu.ts  b.ibtterunt  Saut,&principes  eius. 

4  £t  loab  filius  Saruia:.  iflud  refcttur  ad  tempus  Dauid,  ciiiusm 
litixprincepsfuit  loab. 

5  Ifaaricis  vero prarcrat Choncnias,&c. H'c confcqucnter agi- 
tur  deprxfc£lis  in  cperibiis  exterioribus,&  hoc  c/l  quod  dicttur. 

6  Ad  opcra forinfccus  fupcr  lfracl,& ad  doccduiii,&:c.  UU 
qui.n.de  Lciiitis  fcientcs  legtm  fuerunt  ordinatt  ad  docenduuiposu- 
tum  in  tocis  diiiantibus  a  lerufalcm ,  &  ad  dctermin.vidutn  duiiia  in 
quib.ftwptices  dnbitabant.  Hebrxi  tamcn  aliter  exponuatqu' 

tur hic. ad  opeia  forinfccus  fupcr  Ifracl , &c.  difciites,qu,... , ,., 
Leuit^  fuerunt  ordinati  ad  hoc,quod  cxdcrr.ntwr  li^na  cedrina  in  Liba 
iio,&  ad addiicendttm  eain  lerufalemjimiliter adabfci<idend" 
dcs  dc moritib.pro  reparatione  corum^qux  in  tempto,  ucl  circa  '■ 
ejfent renouanda,uct de noiio xdificanda,  &  quMimnt  ad hoc <.' 
doflores  iudices  ,qui  pr.tcrant  operariis,&  difpnncbait  q^tid  eci  j^imj- 
dum,&  punicbant  tr.tnf^reJforcs  mandatormnfuorum. 

7  Porro  de  Hebronicis  Hafabias,&  fratrescius.&c.  i.de  Le 
ui  is defcendintih.ab Hebron,de quo di£lum cfl Jupra. 

8  Prxcranc  Ifracli  trans  lordaricm  contra  Occidcntc ,  &£c. 
vhi  habitabant  dux  tribus,<CT  diniidia. 

p  In cundis openb.domini, &  i.i  miniffcrium  rcgis.  era^it. 
n  .ibi  ajiqux  vincx,&  agri  domih  o  confecrati,quoi  um  prouentus  ccde 
bant  iii  miuiflerium  tenipti.Erant  ctiam  ibi  aliqui rcddtus,& pr<0,^ 
tHS prarege  co'li^endi,& in  utroqueotjiciotrant  ilji  mfl  tu'i. 
10  Quadr.igclimo anno  rcgni  Dauid  rcccnfici  lunr, & in- 
\\cnX.\,ti>CC.i.pr.tdi8x liumerationcs ,  &disiin^ioncs Liut-wuiti.fx. 
ilxfuerunt  qundytigefimo  anno  reoni  DaHid,qi<ifuit  urinius  annus,f 
vitxfiix^iflud  atitem  hic  exprimitur,  qui.t  Hurncri,  &  ordincs  bellato 
runi,qui  ponuntur  capitutofequentifiurunt  a  principio  rcgni  D.iuid . 
li^iod patet  cx  hoc ,  qucd  ^faetfrater  loab  nominatur  printeps  w 
qujrtaturma,&  tamcn  ipjcfuit  occifus  circaprincipium  regnt  Da- 
uidium  adhuc  ejfet  contentio  inter  domum  Dauid,  &  domum  Saulde 
Tregno,ythabetHY  z.K."?.!, 


iiiy        IParalipom.         Cap.XXVII.      m^ 


C  A  P.     XXVII. 

I L 1 1  autem  Ifrael  fecun-  ' 
dumnumeriifuum  prin- 
cipes  familiarum  tribuni , 
&  ceturiones,&  prxfedi, 

qui  miniftrabant  regi  iu- 

»  f  Ordinc$,fcilicet.        b  f  AdDcum. 

xtaturmas  fuas,  ingredie 

a  TAd  pradic.induin.  b  f  Uenignitatis  . 

-  tes,  &  cgredientes  per  fingulos  menfes  in  a  nno 

5"  Sicut  fui>ra. 

vigintiquatuortmilibus  finguli  pricerant.   pri-  * 
anaiturmsEinprimo  menfe,Iesboam  pr^cratfi-  3 
lius  Zabdiel :  &c  fub  eo  vigintiquatuor  milia . 
Defiliis  phares,  princcps  cundlorum  princi-"! 
pumexercitus  menfeprimo  .  ^ecundi  menfis 
habebatturmam  Dudia  Aliohites,6i  poft  fe  al- 
£crnomineMaceIIofh,quiregebatpartem  exer 
'jcitus  vigintiquatuor  milium .  DuxquoquctUt- 
jma?  tertias  in  menfc  tcrtio,crat  Banaias  filius  lo- 
ladae facerdotis:  &:in  diuifionc  iuavigintiqua- 
tuor  milia .  Ipfe  eft  Banaias  fortiitlmus  inter  tri  - 
^inta,  &  fiiper  trigmta .  prxerat  autcm  tur-  ^ 
ma^ipfius  Amizadabfiliuscius.Quartus,men- 1 
fc  quarto ,  Azahel  frater  loab ,  &c  Zabadias  fi-  9 
lius  eius  poft  eum ,  &  in  turma  eius  vigintiqua- 
tuormilia.  Quintus,  menfcquinto,  princeps 
Samaoth  lezcrites  ,   &  in  turma  cius  viginti- 
quatuor  milia.  Scxtus ,  fcxto  mcnfe ,  Hira  filius 
AccesThccuites,  &c  in  turmaeiusvigmtiqua- 

*"  NICOLAVl»     L»t,     i.VKA. 


C  A  P.    XXVII. 

^  Ilij  autcm  Ifracl.  Hkconfcquenterdefcribhurordina- 

tin  populi  ad  regem,<&  ad  Dcum.Tunc.n.popMlns  eft  be- 

iie  ordinatHs,quando  eH  obedicns  regi^&  rcx diuinx  ro 

luntauytalis  autemfuit  Dauid^&  inprincipio  regni  fui 

^  fa8afu!tifiaordinatio,vtdi6lumefipr£cedent.  capitu. 

taftJen ponitur  hic  ejnafi per  modum  rcpetitionis ,  quiarolnit  finiilcm 

«rdinattonem  eein  regno  jiliijui S alommis.  Circa  rjuodprimoponitur 

crdinatio  militarisjecundo popularis,  ibi :  Porro  tribubus ,  tertio 

\familiarisyibi:  Super  thefauros  autem  rcijis.  Circaprimumfcien- 

]  d»fn^qMod  Dauid  diftinxit miliiesper  1 2.cohortcs,&  in  qualibvt  erat 

Z^.milia  bellatorum,ita  quodprima  cohors  erat  cum  regeprimo  men- 

fe,pardta  .id  refiilendim  aduerfari^s.vel  adfedandum  populHm,fi  ali- 

qua  feditio  orireturj&  fecunda  cohors  in  fccundo  menje,  &  fic  de  aliis 

confequenter^tamen  quando  imrninchat  bellum  ybi  oportebal  congre- 

I  gare maiorem exerciiU'» omnes  i i.cehories eratt paratx ,  >f  ejfent 

cnm  rege .  In  ordineigiiur  islarum  cohortum  oSlenditur  hic  qulsfue 

ritprincrps  in  prima  cohortc,&  quis  in  fecunda,&  fic  de  aliis,&pa 

tet  littera  ex  di3is,paucis  exceptis. 

»  Primae turmar.  i.pii)n<e cohorti millt"m. 

3  Icsboam  pra;er;it  filius,&:c.  ifie  fnp.\  i  .cap.vocatnr  lesb.ia, 
ifta  nomina  yariantar  ( ftcut  frequenter  depropriis  Hebraicis  di£lum 
eji)inprincip'n,vermftne. 

4  Dc  fili  jS  Pharcs,&C.  de  qua  tribu  crat  Dauid,&  ideo  ■poluit  i- 


II 


12 


»3 


tuor  milia.   Septimus  menfe  feptimo,  Helles  I> 
phallonitesdefihisEphraim;  &:  incurma  cius, 
vigintiquatuormilia.  Od:auus ,  mcnfeo(5l;auo, 
Sobochai  Hufathites  de  ftirpe  Zarahi ,  &:  in  tur- 
ma  eius  vigintiquatuor  miliia.  Nonus,menfe  no 
no ,  Abiezcr  Anathothitcs  t  de filijs  lcmini :  & 
inturmaeius  vigintiquatuor  milia.  Dccimus, 
mcnfcdccimojt  Marai,  &  ipfe  Netophathites 
de  ftirpc  zarahi,  &  in  turma  eius  vigintiqua 
tuormilia.  Vndecimus,men(e  vndecimo,  Ba- 
naiasPh;iraihonitcs  de  filijs  Ephraim  etintur- 
ma  cius  vigintiquatuor  riulia  .    Duodecimus, 
menfe  duodccimo  Holdai .  Netophathitcs  dc 
ftirpe  Gothonicl,  et  inturma  cius  vigintiqua- 
tuormilia.    porrotiibubusprarerant  in  Ifrael: 
Rubenitisdux  Eliezcr,  filius  zcchri;  Simeoni- 
tisjdux  Saphatias  filius  Maacha,Lcuitis,Hafabias 
filius  Chamucl.  Aaronitis,  Sadog.  ludaitis,  nliu  E 
frater Dauid ,  Iflacharitis ,  Amri filius  Michael. 
zabulonitis,  lcfmaiasfilius  Abdia::  Ncphtali- F 
tibus  ,   Ierimt>th  filius  Ozicl :  filijs  Ephraim 
Ofcc  filius  Oza  ziu :  Dimidia:  tribui  Manafie  , 
loel ,  filiusPhadaizE,  etdimidi.x  tribui  Manaf- 
lcinGalaad,  laddo  filius  zacharia::  Beniamiii 
autcm,  laficl,  filiusAbncr:  Danvcro,  Ezriel, 
filiUs  leroham  •  ni  principes  filiorum  Ifrael.No- 
iuic  autem  Dauid  numerare  eos  a  uiginti  annis 
inferius,quia  dixerat  Dominus ,  vt  multiplicaret 
Ifrael  quafi  ftellascoeli.  loab  filius  Saruia:  coe- 

jium  honorare,non  jolMrn  propter  probitativi^fidpropter  tribusiden- 
titatem,  vndefubditur. 

5  Pnnceps  cun»[lorum  principum,  &:c.  quia  non  fohim  prxe- 
ratprimteturm^,  imo  etia^principes aliarum  ii.turmarumerant 
fub  eo. 

6  PrxeratautcmturmxipfiuSj&c.f.Bijw/rf*. 

7  Amizadab  filius  cius. f.fubpatre,&  quando pater non poterat 
intendere,quia  eratregis  confdi.iriuSyVt  habcturfup.  z.cap. 

8  Quartus  menfe  quarto, Azahcl;  ex  quo  patet  quodisla  ordina 
tio  mtlitionfa&afuit  uiuerttc  adhuc .A^zahek. 

p  Et Zabadias filius  cius  poft cum.  quia  ,Xxahcl  parum  vixit 
posi  iftam  ordina  ionem,quiafuit  occijus  circaprtncipium  regni  Da 
uid,vt  habeturi.^g.t.c. 

10  PovTOznbuhus. Hic confeqrienter dcfaibitiir ordinatiopopula- 
ris,&  accipitur  fecundtm  tribii s,qHia  cuilibetpntcrat  unus  prtnfe- 
&11S  exparte  regis  ,  qui  leuabat  cenfim  adprouidendim  regi,  &  do- 
mui  eius,&  oflenditur  hic  quls  cuilibct  tribui pr£crat^&  patet  litera 
vfqae  ibi. 

1 1  Noluit autcm  Dauid,  altqtu  lihri  babent,  Voluiz,  fed  male., 
qiaa  lntb de mandato Dauid nu/ncrauit folumpopuhm , quipoterat 
adbellum  proccdcre,&  hoc  efl  a  uiginti  annis,&  fupra:  infra  autem 
noltiit  entmcrare,cuius  cauft  fibditttr. 

12  Quiadixcratdominus,  &c.  q.d.ftuix potueruntnumerari 
uiri  potentes  ad  bellU  proccdere,multo  minus  poffent  numcrariji  cum 
uiris  numerarentur  ctiam  pueri? 

I  j  loab  filius  Saruia:  ,&Lc.  ut  babeturfup.i  i . 

*  I  Ncc 


t  deftrrpefi- 
Hi-^  [emini. 


f?/»r)7 


M  O  R  A  L  1  1  E  R. 


t  I  Fj7f^a«ffwJ/rflf/.Poff  ordinationemminifirorumindo 
mo  dominijhic  confequcntcr  ponitur  ordinatio  miniff  ran- 
11  iraregi  indiucrfisoliiciisrcgni  fui.  Etprimoponituror- 
dniatio  n^ilicaris,ffcui;do  p.-  pulari«,tcrtio  familiaris .  Quan 
tum.,d  piimu  dclcr  bunturhic  i  z.  prineipcscxifictcscuin 
rcgt  pn  linj^  iilos  mcnfcs  fucccfiiuc,6<:  quilibct pnnccps  ha 
beb.1t  (i,blt  J^.mili.-;  pugnaroriim. 
AJLhEGOllICh-  vcro  pcr  iftos  iz.principcsfignificati 
«once.  fucrunt  I  2.apuitoh,dc  qi.ii  -is  dicitur  Pf.^^.d.  Conjiitues  tos 
pincipes fupir mtncmicrrattt,  t.  I'cr  ^^.miliapugnatoiu  fub 
quolibtt  pnncipc,lign!flcati  Uicrunt  iiurtyrcs  landi,  qui  a- 

runuti 


nimaci  apoftolorum  cxcmplo  fortcs  faiti  funt in  bcllo ,  Ec 
ponicur  hic  numcrus  dctcrminatus  pro  indcterminaco.  Na 
martyrcs  funt  in  maiori  numcro ,  quam  numcrus  24.  miliu 
pcr  diiodenarium  mulciplicatus,ficut  de  angclis  dicitur  D.a- 
niclis  y.c.  Milia  miittm  miniftrabat  ei.,&c.  Sccundum.n.omurs 
dodores  dc  hoc  loqucces,angcli  fandti  funcin  numere  mui 
to  maiori,ficur  plcnius  dixi  fupcr  Daniclcm. 
10  PorromM.'^^^.  Hicdcfcribicurordinatiopopi»Iaris,popii 
lus  autcm  Ifraclpcr  iz.tribusdiftinguebatur.hicautemcui 
libet  tribui  ad  cius  regimen  unus  dux  affignatur,pcr  hocaii 
tcmvidcturfignificari,quodinbonorcg:minepopuliChri 
fliani  cuilibet  villx  notabili  dcbeat  unus  prxfidcns  prxpofi 
tus  aflignari,qui  faciat  intcr  honvnes  iuftitiam  obferuan. 
ro,m.i.  N  N     z         4  rhcfauros 


1117 


Glof.ord  &  Nicolai  de  L 


yra. 


1128 


C  A  P.    XXVII. 


tcm  boni  opcris  frudum  con9;rcgat  in  uftam  ^tcrnam 


) 


U  II.  Piral 


a  Ision rfi refjtpi  mfuflos.  c,Km  fiipcrucnicntc  ira  conturbatus 
rflnumcrus  nccuixcacun»  fiierritdiHnbiitnnminiltrrit. 

pcc  -oin- 

itir.  liinatUinauceiu 

...        ''.       ••        .•,.  , 


;  Oliueta,  irficeta^qnx  erant  in  ca'npe/irihHS,(2rc. 
iciis  fiinc,  ^  lifinihcant  co?ttis  f  mdorum  ,q' 


e 

liciis 


Inbisoliuc.Sd 
q'.ii  niin*ncovrJi.c 


t>lcum  habcnt  in  pcdorc ,  &  ni.inliictiidinis  diilccdincni  n\ 
moialitacc  .  QiiiC  uutuccs  in campdhib. qu.t  crat in  propi- 

tulo,&:  picftosricom 
1  '  " 


Po- 

a 


RAbboaos. 


B 


tfjrComom 


ftiM.l(.i 


ijian  prophcta 
truus  vcro ! 
proptnquic.'- 
vocicur. 

Thcfaurus  Chrifti 
fcicncia.fapicuti.i  vir- 
tutis,  cxhishouorac 
lcru-.rutcs  libi  •  His 
Azmoih, 


Azmoth  FiliLis  Adtcl .  His  autcm  thcfiuris ,  qiii  erant  m  vrbi 
bu>.&  iii  vicis,&  in  turrib.prxfidcbat  lonathan  fihus  Ozi.t 

'  ^    f-  ■  t     ■.  I--. :A..1.a  .      nl.  «..  Ill- iri\IM  KllC         /1lll^rC«     f,tt 

^  .Mjiji  ii"lr  i>eid:t,Jc  vnoani  li 
tjuj  hoi.»  nyeraiii  mttmnc 


^  SU:.ji\,u\c  i,eid:t,Jc  vnoauT  fuam  l.>«»bit  4l.|S  >?ricoll.,  i.priaicitoribu..  diaerfij  quo- 
4UJ hof .«ftjeraiii m:tmntur in vir.cara.t]un:  cit domu»  lUicl. 

Opcri  aurem  rulbco,&agricolis,quicxcrcebantterram,  pc- 
d  latEzrifiliusChdub.  Vincaruquoquecuitoribus  Semcias, 

a  f  ManfionibuJ  ain:ni$,dc  qu.bus  d.citur  in  dom  <  patns  mci  mr.nfiones  muka:  (■.mk. 

Ramathites.Cellisautemutnariis  zabdias  Sapho^iites.Nam 


^  f  BaUnam  Gadentii , 
s  Bihnam  ,  qui  intcr- 
7 


S  crai    Saronitcs  .   Et  fupcr  boues  in  vallibus  Saphat  fi- 
h  hus  Adli .     Super  camelo  vero  Vbif  Ifmaelitcs  ,   &  fu- 


C 


tiamfihusAdicl,  qui 
inicrprccaiur  patcr 
mcus  Dcus  .  Quic- 
quidcnim  fandi  uir- 
'lucum  hibcnc  Dco  ac 

cribuuht.  .    ,    -     .  .       ,  . 

c  Hu  aHttm  thefjuris.  Illc.n.ucti  Salomon-s  thcfauns  in  vrbi 
bus.viciSjCi:  curribus  mcrito  pa:tcrcur,qui  digniraccm  no- 
mitlis  Ionaih.c,&  patriscius  0'.x  fidc  pra?fcrc,<5<:  opere.  lo- 
nachas.n.donaiu  Dci,  &:  Ozias  t.)rcitj.ido  domini.  Ciui.n.do 
no  Dci  accipic  lumcn  fcicnci5,6c  rc;h:udincm  fidci  turciccr 
fcruac in opcrc,ccclefl.iru  Dci  curam  noimmcrico  accipic. 
d  E^^ifiliM  Cbelub.  Ezri  adiucus  diVi.Scmcias  auuicns  domi 
num.Zabdias  fru.ihis  vehcmcns.vclabundans.Quim.audic 
prarccpca  domini  opc  mifcncorciix  cius  adiutus ,  aburidan- 

*  rfiti 


^^ludicanwel.iiiJicauit. 


ccm 


prccatur  habcn>  gra- 
ciam,  fiipcroliucca, 
&:   ficeta  conftitui- 
tur.E,xDcicnim  gra 
tia  datur  bonorum 
operum  ubcrus.Io;is 
vcro,quiintcrprcta- 
turfpcranSjVcldomi 
nirobur,  .ipothccas 
olei  cuftodic  ,   qui» 
ncm.i    peruenit    aa- 
premium,nifiquipcrj 
robur  mcntis  rtducia^ 
fpciccndicad  ca;lcftc 
regnum. 

g  S:tphat .  Qr^i  intctv 
ij  prct.icur,  iudii-auic,  fir 
hus  Abdi.i.pacrisgra- 
cix,  fignificntapoftolosaliisdociioribus  elcdioncdomini 
pra^tcilos ,  quibus  dicitur.  Sedebitii,&  vos fnpcr  duodecim  fedes 
iudicautcs  iz.iribui  ifroil. 

h  Super  camelo  v"ro  ybil Ifmadites^&fuper  a/1  'OtlaJias.  Defbr 
mia,&:  immunda  finth.tc  anim.ilia,&:  flgnificanc  Gentiles 
pcccato  diftorcos,&  libidincimmiindos,fcd  in  rcgnum  no 
llri  Dauid  ucnicntcshabcnt  magiihos  Vbil,  &:  I  idyis ,  qui 
fpcrnenrcsphilofophiam,&:  inancm  f.illaciam  miid;,elcge- 
runt  fimplicitatem  cu.ingelii,tanqu  ini  huniiles,&:  dcfpccti 
vnde. Si  qnisvidctur  inur  vos fapiens  ejfcji dtttsfiat.  ^ 


< 


NICOLAVS    DELYKA. 

1  Kcc  compleuit.quia  fuper hoc^ira, &:c  Lkct enim ira  Dei 
pofl  numcrationem  veneriif^pcrpopulum^rt  habaurfupr.i  i  .tamen 
loab  a  p-  incipio  mmeiau^nis  hoc  ti.iiuit,proptcr  q::ai  muitns  luit  ad 
tiWncrandHm ,  &  magnum  partem  n.iMira>e  omific.,  ^  proptcr  boc 
flicitur  uic  quod  ira  irtuera: ,  fcilicct ,  antcqum  iffet  totum  numera- 

X    Ec  idcirco  numcrus'corum,qui  fucrant,&:  citcra .  /««- 

ftt  loab. 

3  Non  cft  rclatus  in  faRos,&:c.  idcfl ,  in  Uhros  de  hac  numera 
liune  regi  tradiius,  <juij loab  etiam  de  n,>merMis  ab  co  rcjaitit  par 
ttm.,  pfopier  eandem  caufam,propter  tjuam  dimifrat  numerarc  par 
tem  popMii,fcilicct,ne Dauidnimts  fupvrbiret  cxmainrinumero  fibi 
fraditnypropter (fuan fupcrbiam tiincoat  loab  Dei iram venire  fupcr 
f0iu'um,& rcgcm,  ficiit  di£lum fi.it fupra  2  i.cJ-  i.T{i'g.l'^.Mi ali 
3er  erponunt,quod  numerui  ifle  fiue  pupnli  numcratio  non  fiiii  rcda 
^■^s  infjflos rcgisDauil,  'dili^  tn  libris de  fatlis Dauid  notabilibus , 
t^  lOMmcndabiibtts ,  tf  ;ia  :fla  nu  ncratio  non  erat  ad  Dauid  com 


.Anliochcnu>n,quifcripfitfa8a  Herodis  ^fcalonitx  omiilcns  ca,q'4{ 
crant  uituperabilia. 

4  Thefauros  autcm  rcgis,&:c.  Hic  confequenter  dvfcribitur  fl|i 
dinatio  fhmiliarisMefl/amiUx.qux  erant  in  officiis  domus^&-  in  ati^  t 
nrgotiisyrum  dicitur.  Thcfauros  auccni  rcgis,&:c.  quierant  inlt 
rufilem.f^  nde  fiqnitur. 

5  Hisautemthefauris.qu:erancinurbibus,/"niVer,<7/i«dft  j 
rufalcm. 

6  Hzm  uicis.idefl,v:l[ismurononclaufts. 

7  Et m turnbas. ptxildcba.t. i./ortalitiis perregnum  xdificatis  j 
adrcgtii  munitinnem. 

8  Opcri  autem  ruftico  &:  agricolis,  qui  excrccbant  terra. 
quiaD.iuid  habebat  aliquos  agros ex  htercditate paterna,  c'"  aliquos 
ex  officio  regio. 

j>  Vincarum  quoquc  cukoribus  Semeias,&.cx.  eodem  modo 
cxponatwfiCHi  de  agif. 

10  CclIisautcmvinariisZabdias,&:c.  idcfl,cellariisvbifer» 
uabantvina. 

1 1  Supcr  oliucta,&  ficeta,qu;c  cratlt,  5^c.tc.  vt  colUgcrcntnr 
rnendattonem  ,  fed  migts  .id  v  tupcrium.  Faylus  faUi  idem  efl,quod  fru£ius,cr  de  oliuisficret  oleum,&  ficusferujreniUr  pn)  ufu  humi' 
liljer chrm  calii^vt in  H  b  .  }i:-  hjoetur . In  vcrbis  dierum  Fj-gisDa        num. 

md,f'dP'if»t  cxpiifitio  urrior  u  deturi^juia  illc,<]m  fcribit  hifl,iriam,        1 2,     Super apothecas,&:c.?.f f /tWa  vhi  feruahaitnr  olei  vafa. 
•peUhronicamilcbctitafidiUterfcribe-eiUa^quxfuritMlvitiiperium       1}     Supercamelouero  Vbil  Ifmaelites,  &c.  qnialfmaglit* 
ficut  iU.a,quxfnnt  adlaudem .  itideo lofcphus  rcpmbat  T^icolaum^       melius fciunt nutrire,&  ctiflodire camelosquam  IfraeiitJi. 

^ntiochcnum,  •?<  1  S4'pcr  . 

'  '      iM  O  R  A  L  I  T  E  R~  ^ 

+  4  T/'fptt''«<«rfmrc^//,crc.hiccxponitur  ordinatio  famif 
liaris.ln  familia ucro  rcgis  D.iuid  aliqui crant cuiiodcs  thc 
faurorum,nliqiii  ucro  fupcr  cultores  agrorum,uiiiearum,&: 
jvrtorum^aliuui  ucro  fupcrapoihccas  olci,&:  ccUaria  uina 
jum,\:aliqui  Uipcrnutritioncmaiiim.iliuni  brutorum. 

M'>?  ALlTl .11  .nutcm  thcf.uiri  rcgis  iK)ftn  lclu  Chrifti 
(unt f »picutia,&:  uirtutcs,&:  ideocuftodcs  iftorum  thcf.uuo 
luni funtbot.i  dodorcsin  fcripcis,uel  in  fchi^lis,h.ibcnccs  in 
jclapiam,&:viicuccm,&:alijc6icanc,  &:difpciirant  fmfui 
dominjuolunta:e.M.I'cragrosauc,  vincas.ikhoitosfidcles 
L.opulifl^n.inc.:;.  Q^\b.i.Cor.j.diCKur.D«rtg»u((/fj<r<ic/?.Ec 
^  (JvopcftqkorcsiItotwTRligiutjcancurfaa:d;carorcs,&:coT. 

tcfforc« 


fcfiforcs  proculcurafidclium  in  morib.difcurrcnccs.i^crapo 
thecas  auccm  olei,&:  uini  conuenicnter  polfunt  dcbitg  cor- 
rccliones  iiitclligi,in  quibuselledcbcc  ngoriuilitia;  dulco- 
iemifericordia:rpatus,&:  hoclignaturpcruinum  mordica 
tiuuni,&:  oleum  lenitiuum,  itcuc  habetur  Lu.  i o.  i  par.ibola 
lauciaci,in  cu!uscuraSam;iricanusinfu'Jit  oIcuiti,&:  iiirti.im. 
Ec  idco  per  illos,quierac  fupcr  apochecas  olci,&:  nini,(igna 
turboniiudices,quiiufiitia&:  mifcricordia  mo  dcbitolciut 
vti.Perammaliavero  bruca  pueri  piicincclligi.coq,  parum 
hibcnc de racionis  vfu:Propcer  quod  per  lUos, qui  cnuitiiN 
pcr  nutrionem  animalium  fignificantur  boni p5dagogi,qiu 
circa  bonam  nutritioncm  pueroru  in  morib.  maximc  tiint 
intcnci;Nam  fecundum  philofophum  i.Ethicorum.  Noti 
parumtacicad  virtuccm,imomultiJIi  atTuefiacad  virtacc.. 


i. 


iup        IParalipom.      Cap.XXVllI.      1130 


a  lahir!fil!usHachamn',&c.  •JtHicronymiis.  Iftel3hieleff 
fil!Us'D.nuid,qiii  in  Rcgum  Chilab  nominacur.  Athamoni 
fjpientifiimus  ipfcelt  Dauid. 

Cuni  Jonath.^nfuicconriliarius  I.ihicl,i.rcquies  Dei,  fi- 
lius  Achamoni,i.fpinarum,hic  fignificac  priedicatores  cuan 
!;c]ij  ,  qui  de  criorc 

~  "  *  a  T  StUltoSjfel  infipientes.  b  f  Dimidium  fiiii",<;uo<l'mipcrfeftioiifm  figi 

c  TS  niphccs  manluetos,c;uibus  difitur,Di'i.uc  .1  nie,i.uia  iiii.'.'»  fiimjvi  liuiiiilis  corde. 


Gcntilicacis ,  &  uicio 
[]  rum  fpinecis  ad  fidcm 

conuerfi  etficiucurrc- 

quics  Dci.  vnde .  Snper 

ijucm  r  auicfcet  fpiritus 

rncus,  nijtfupcr  humilcDi, 

&  quieium,^  trementem 

fcrmones  meos? 
~-  b  ^chitophel.  Qui  po- 

ileacupidicace  depra- 

iatus  cu  Abfalom  dc 
.  ncceDauidcradlauic, 

£i:incerpretatur  fracer 
Z  ineusc.ides,velirrues, 

vel  tradtans.Hic  cft  lu- 

das  Scariorh.qui  incer 
Apoflolos  familiaris  domino  fuir,fed  pofl^ea  cum  lud^is  aua 
ricia  corruptus  de  morcc  eius  trai^iando.pcrpctug  morcis  rui 
nammeruic,  quieciamfecundumlibrum  Regum  laqueofc 
fufpcndic .  PoflLinccciam  per  Achitophel  ludsi  fignificari, 
qui  pacrum  pr^rogaciuaafiquando  chariffimij&collocutio- 
ne  Deifuereclariffimi,fcd  poftea  cocra  Chnlhiin  auxilium 
morcisfacientesaRomanisin  propria  domoficuc  Achico- 
pliel,i.in  lerufakm  c.vcindli  func, 

c  Chw 


c  Chufat.  i.Acthiops,  o«:  DauidfidchspcrhmniaC.cnciles 
i^^^^nTii^dc  (:\u\bv\$d\c'\u\r.VQpulus  qucmmn  cogncuitferuinitmi- 
hijv  .indflu  .iniis  obcdiiiit  niihi. 

d  T(^/l  .Aihitophclfuit  loiada.  praniaricanrc  Itida  non rcman 
lic  vacutisduodecimus  locns,  fcdfucccirircognofcesgram 

Dci  Matthia.<;huinilis 

;mfic3t. 

d  T  laziz 


D' 

PfaJ,l7,g 


Aa,i.d 


a 
b 
c 
d 


C|ui  tota  nicnte  sd  Dciim  conuei  iitur,6c  aducn.im  f'e,&  pcrcijiinuin  c  iniitetufjrefte  a  doinino  au.\iliatus 
gregcm  dtminicum  p.ili.it. 

perafinosIadiasMeronathitcs-  Supouesquoq.Liziz  Aga- 

a  f  Domini  donum.vel  roluniba  dcdit.Hi  (unt  apoftori,6c  proi)Iicr.r,oiii  .non  (olum  lirera  lig.i,  kii 
&  If  irituali  jirudcntia  dono  lpiritufihn(!li  intituri  fecrcroruin  vcri  Daujtl  confcij  efie  nie.ucjut 
vndc:c]ii.-t;uiHji|c  audiui a  pane  meo  nota feci  v.ibis. 

renus,  Oeshi  principtsfubftantiie  Dauid  rtgis.^Ionath.m  * 
autem  patruusDauid  confiharius  uir  prudes,  &h'teratus,  * 

a  Doftorcs  fanifli.         f  Cu^todes.  b  f  liaptifmr  graiia  rcgciciatis. 

ipfe  et  lahiel  filius  Hachamoni,erant  cii  fihjs  regis.tAchi-   ' 
tophel  etiam  confiHarius  regis,et  Chulai  Arachites  amicus 
regis .   Poft  Achitophel  fijit  ioiada,filius  Banaiie,  &  Abia  - 
thar.princepsautemexcrcitus  regis  eratloab. 


&  fidclis:qu!  gnuiam, 
quadono  Dei  percc- 
pit  humilitcr  Icruauit, 
inrcrprctatur,  n.  loia- 
dafcicMS,  velcogno- 
fccns.Banaias  ;tdinca- 
tor  do  inini ,  Qjjcm.n, 
gracia  Dei  in  apoflolii 
clcgic,  .ignitio  lana:fi- 
dci  in  ip(a  dignitatc  fo 
lidauic.  Abiadiar,  qui 
ad  ccmpus  cft.incerco 
liliarios  Dauid  ,  fcd  iii 
clcdiionc  a  domino  cu 
loab  cocfa  Salomone 
deuiauit,  figiianc  eos , 
qui  dignicatis  fuic  gradum,quem  a  domino  perccperunt,cu 
piditate  corrupci  no  cu'.Iodiunt ,  Hi.n.a  vero  Salomone  fian 
carccrepcrniccncia:  iuxra  cimorem  Achicophcl  pcrmancre 
nolucrinc  iv\  perperuiini  puniendi  func. 
e  loab  .  i.ininiicus,ljgnac  cos  ex  quorum  pcrfona  dicicur : 
ad  omnia  mandaia  tua  diiigehar,omnem  viam  iniqititatis  odio  habur, 
quibus.alibi  dicitur:  E(lt>tepcrfe5l'i,ricinpatervefter  cteleftisperfe 
ituseft.  Inccrprccacur.n.Ioabjidcm  p.uer. 

CAP. 


E 


P"!!  Il8.q. 
M«:.j.g. 


NICOLAVS    DLLYRA. 

I  Super  oues  quoque  laziz  Agarenus.^^.jrf/  atttem  habitabat 
tantum  in  tentoriis,&  idco  metiuspoteram  cwAodire  ouaportando  ha 
hitaculafua  de  loco  ad  locum  nd  inueniendum  pafcua. 
X  Omncshi  prmcipes  lubftancia:  D.iuid.  i.dmitiarum  artificia 
lium,vt funt  aurnm,  arxentura  arma,&  huiufnodi,  & n>\titralium  dc 
^jttib.pojfunt  homir.es  Hiuere,vtfunt  bladum,vimm,oleim,(U!imalia, 
&  huiufmodi  fupra  enumerata  adprouidcntiam.n.bonam  rtgisjionfo- 
lmpertinetbaberediuitiasarttficiales,fed  etiam  naturales.ynde  lo- 
feph  fuluauitregnum.Ae^ptiper  CQngregationem  bladi  in  hornis  re- 


5". 

j  lonathan ,  Hic  confeqnenter  agitur  defamilia  ipfi  Dauid  magis 
propinqna,cum  dicitur. \on.\x.\\.m  auccm  pacruus  Dauid  confilia 
xivM.cnius  caiifafHbditur,ctmdicitur. 

4  Vir  prudens,&:  liceracus.  ita  quod  hnhebatfapientiam  innatam 
&  acq-uftiam. 

5  Ipfc  &  lahiel  filius  Hachamoni,cranc cum  filiis regis.:./;o 
noratifi  ittfilus  regis.Hcbr^i  cxporiunt  alucr.Ctim  filiis  regis,ad  ipfos 
nut'ie>idHm,&  docendtm  in  moribus. 

6  Pofi  Achicophcl  fuic  loiada.  quia  ^chitophclfufpenditfe ,  vt. 
habeiurz.I{eg.ijf.i(ieoiftcloi4dafuccefiitftbiin  oficto. 


I 


C  A  P  V  T 
XXVIII. 


COnuocauit  igitur 
'^auidornnes  princi- 
^  pLi  Jfraelyduces  tribuum , 
&c.  fequicur. 
a  Cumeunuchis ,  &po- 
tentes,  &  robusliffimos 
quofque  in  exercitu  le- 
rufalem. 

RABBANVS.Lcx 
prohibccllraclicas  ab- 


fcindi 


&  alienigena: 
noii 


CAP.    XXVIII. 

ONVOCAVIT  igiturDauidomnes  ^ 
principeslfi:ael,duces  tribuum,  &ppo  ' 
fitos  turmarurri,  qui  minirtrabantrcgi , 
tribunosquoque,&centuriones,&qui 
pra^crantfubftantia^j&pofleflionib.re- 
gis,fihorqueiuo.sciieunuchis,&poten-  g 
tes ,  &:  robuIUlfimos  quofque  in  exerci- 
tukrulalem-Cumq5rurrexifietrex,&itctiflec,ait.' Auditc  me  ? 
fratres  mei,&  populus  meus;  t  Cogitaui,  vcasdificarem  domii  '°  "osuocic 
in  c]uarequi€fcetarcafoEderis  domini,  &  fcabellum  pedumv  n  ,0aDedit 


non  folcntadfccreta 
confilijadmicci.  Sed 
craducinhocloco  civ 
nuchos  voc.ari  ,  qui 
a  feculi  ail-ionibus 
alienioracioni,  &lc- 
(iitioni  vacabanc  ,  &C 
vxores  non  caula  li- 
bidiMis^fid  fulcipicn- 
d.T  proiis  h.Tbcbant: 
quos   lofc-phus  Eife- 


t  z.Rr. 
Iuprai7  .. 


NICOLAVS    DE  LYR  A, 
C  A  P.   XXVIII. 

COnuocauic  igitlK.H  ic  confequenter  defcribitur  qualiter  Dauid 
tradidit  S  alomoni  fiUo  fuo  excmplaromnium  agendorum  in  tem- 
p^OyiCr primoinducit fhi  fubditos  adSalomonis  obcdieutiam  fccundo 
Salomoni  iniunfit  xdificaiionis  tempti curam,ihi.  Tu  aucem  Salo- 
nion.  tertio  tradiditfibi  agendorumformam,ihi.  DcdicautcmC/V- 
taprirnnmdicitur. 


trtbunii. 

7  Ec  qui  prxerant  fubftancix.  i.dittitiis  eius  artificialibus,&natu 

ralihus,mobdil>us,&immobilibus.  ^ 

%  Vi\\o[c\i\cii\o%cumc\xnu&i\s.i.nuttitoribtf;corumt&do£iorib. 

qiti  dicunlur  eunuchi,eoquod  crant  cafti,&  houcAi. 
9  Cumquc  k\xxc\\f{cif.fnptrgradim ad loqucnd!im,qui erat in  a- 
trio  tahcrnacnli  quudfccerat  Dau  d pro  arca  domini  nponenda,  vt  ha- 
bcturfttp.  1 5  .cut  dicuni  Heb>£i../flii  vcrodicunt  quodfurrcxtt  de  le&o 


i  Conuocauic  igitur  Dauid,&c.e&"  confeqiienter  fpecificauii  iftos      fuo  in  quo  iaccbatprx himiafcnc6lutc,  &  debilitate,  vt  hubeiur  3 .T^eg, 


pnncipes,dicens 

-  Duccs  cribuum.  qmprxcrant  duodecim  tribubus. 

3  Et  prarpolitos  curmarum.rw///td)'/«r/?. 

4  Qui  minifirabant  rcgi.  i«  domofua  in  diiierfis  officiis. 

5  1  ribunos  quoquc,  quipneerant  millebcilatonbus ,  &  erantfub 
^rapofitii  turmarum,quia  qudibet  turma  continebat  i^milia  belU- 
*orcs,vt  diclum  cft  c.prsccdentc. 

6  tc  ccncuriones .  quiprxerant  centum  bcltatoribus,&  erant  fub 

tri- 


I  .firrexit  atitcm  ad  horam,u{  magis  audirctur 
10  Cogicaui, vc  xdi(\^i\vcin.vt habcturfup.  t  J.cap. 

I I  Et  fcabollum  pcdum  donii,&c,  quia  intra  finflimfanSiorum 
er.it  quafi  fcdes  Dci,ita  qfiodfcctindttw  unam  opinicium  propitiatorium 
quodportabatur  ab  ipfjs  chcrubin',craC  quaft  feditc.,&  opcrcidum  arc^ 
erat  quaftftabcltum.Sccimdum  af:am  ucro cpi-iioncm ,  opc)  cutum  arce 
erat prvp!tiatorii4m,&  fcdilc  Dci, pattimcnntrn  tiero  ■•^ii?d crai  antc  ar- 
cam  era$  quaft  fi,abcllum,prout  difjufiusfuit  d.&umEx.  25 . 

4:  I  Ad 


MOKALITLR,  nominiscongruic.Nam  DauiUmanu  toicisuucrpiecacur,po- 

t  I  Cnnuecauit,&c.  Inhot  auccmcapiculodcfcribicurinrti-  tcnciavcrofieifona:pacrisappropriacur. 
tutio  Salomonis  in  rccem  pcr  Dauid  patrcm  fuum  ,  propcet  Pcr  hoc  igiuir ,  q>  Oauid  regc  mft ituic  filiu  fuij  Salomonc , 

S"od pct  Dauid Iigmticacur  hic  Dcus  paccr ,  &C inccrprccatiQ  fiijnilitacu  tuit  mylticc , c^  Dcus patcr  filiii  rcge inlti:i.icrac  la 

nominis  Tom.2.  NN    3        t  aUuinpca 


Ujl 


GlororcIi.&  Nicolai  de  Lvra. 


11  u 


fur.iiJ 


^  Dcinoftri,&rada:dificandiimomniapra:pa- » 
-^  raiii.  Dcusaurcmdixitmihi:Nona:dtficibis 
domum  nomini  mco,  co  quod  fis  vir  bdlacor 
li  fanguincm  fudctis  t  Scd  &  clcgit  dominus 
Dcusllraclmedcvniucrra  domopatrismei, 
vtcrtlmrexfiipcrliraelinfcmpiternum.  Dc 
luda.n.clcgit  principcs  rorro  dc  domo  luda, 
domumpatrismci,  &  dcfiliispatrismcipla-  ^ 
cuitci,  vt  mecliqcrct  rcgcm  liipcrcundlum 
Ilrael.Scd  &dc  filiij.  mcisffilios.nmultosde- 
ditmihidominus)  clcgitSalomonemfilium  ^ 
mcum,vt  lcdcrct  in  throno  regni  domini  lup 
t fnpra eoJe.  ifi^acl.Dixitquc mihi:  tSalomon  filius tuus  ^di 
*'         B  ficabitdomummcamj&atriamca.  Iplum.n. 
clcgi  mihi  in  filium ,  &  ego  ero  illi  in  patrcm , 
&  firmabo  regnum  cius  vfque  in  xternum,  fi 
pcrlcueraucrit  faccrc  pr.Tccpta  mea,&  iudicia 
iicut^&hodic.Nnncigiturcoramvniucrfoc^  y 
tulfrachaudicnteDeonoftro,  curtoditc,&p- ^ 
quiritecundlamandatadomini  Deinoftri,vc 
poflideatistcrram  bonam,&trclinquatiscam 
filiis  velkispollvosvfquein  rempitcrnij  .  Tu  7 
autem  Salomon  fili  mi,l'cito  Deum  patris  tui, 
&  ferui  ci  cordc  pcrfcdo,&  animo  volutario . 
tOmnia.n.corda  fcrutaturdominus,&tvni- « 
uerfas  mentium  cogitationes  intelligic.   Si  * 
C  quarficriscum,  inucnies:  fi  autcrn  dereliqueris 
cum,pioiiciet  tcin  .'cternum-tNLic  ergoquia 
elegit  te  dominus ,  vt  jedificares  domum  lan- 


IhsrHi  rare 
hcudt  eao» 
£lio«  vcftrot. 


•fler.tT-b 

tumncm  ima 
gtaacioaem 


Sip.^.b 


le 


Iz 


17 


iS 


<n:uarij,c6forcare,&perfice . 
'  Dcditautcm  Dauid  Sjlomo 

nifilio  fuodcfcripcionepor- 
1}  ticus,  &templi,  &ccllario- 
'<  rumj&cocnaculi,  &cubicu- 
'«  lorumin  adytis,  &  domus 

propitiationis,necnon  &  om 

nium,qux  cognoucrat,  atrio 

rum ,  &:texcdrarum  percir- 
«*  cumitu,  inthefauros  Jomus 
zo  domini,  &iiithefaurosfan- 

dorum,  diiiifionuque  facer- 

dotalium,&  LeuiticaruTom 

niaoperadomusdomini,  & 

a  tf*^ '"  honoitm. 

in  vniucria  vafa  rainifterii 

»  f  In  quofaplcmiat  fplydoi  fignatur. 

II  tephdomini  Aurum  inpon 

a  T  In  quo  nitor 

dcreper  fingula  vafa  minifterij ,  argcntiquoquc 

a  T  Sicut  Dfus  diuifit  fingulis  ptout  vult- 

pondus  pro  vaforum ,  &  operum  diuerficatc  : 
"  Sedadcandclabraaurea,  &adluccrnaseorum, 
aurum  pro  menfura  vniufcuiufque  candelabri ,  & 
lucernarum  .  Similicer ,  &  vcs.  candelabra  argen- 
rea,  &inlaccrnaseorumprodiuerfitate  menfu- 
»j  rsepondusargentitradidit.  Aurumquoquede- 

a  T  De  mciifa  propoliiionisinExo.fatisdixjnus. 

ditinmenfas  propofitionisprotdiuerfitate  men 
14  farum .  Similitcr&argentum  in  alias  menfasar 

a  f  HicomniaijlcneinExodo  expolita  inusnie». 

<Tenteas.  Adfulcinulasquoque  t  &phialas,& 


a  Bciit  autem  D^dd . 
lXiiiidPlalmifia,&: 
cxccri  patrcs  vcccris 
teftamciui  fHiii  is,.^ 
;vai5mac:b.cK-(igi>a- 
b.iiicvniuerfa,  qux* 
vcruspacificusincc 
dciia  fadurus  crac : 
qnoniodoomncsiu 
tioncs  pcr  iiucni  ba- 
pcifmi  incroicum  in 
cccleliahabuerunc, 
qu.ilisccclclicfl.icus 
cllccfijcurus,  qualis 
fandorum  petteclio 
&:inrcgnoc9leflirc 
muncracio  cuiufque 
pro  mcricis  rcdden- 
da  pcr  diucrfas  ccl-, 
las ,  &:  cxcdras ,  quia ' 
inrcgno  Oci  malio- 
ncsinulca^func. 
^a£t 

prarHicationcm. 


D 


ta 


l03 


NICOLAVS     Du    LYR  A.    .     - 

X  Ad  ardificandum  omnia  prajparaui.  t.alicjua^omnib.-pt 
fupraexpofttum  efl  ii.Cetera  patcnt,(jU£  jeqHUHiufvfqne  ibi. 

2  Dc  luda.n.clcgi ,  &:c.  quia  in  tranfnn  m.rris  rubri  tribus  luda 
frimofccHta  efl  Mofen^altjsfuytnidantibas,  idco  meruit  rcgiam  digni 
tatem,Htdii!umfi4itEx.2^. 

3  Dcfilijspacris  mci,&c.Tffc4iff«>  i.;^r^.i<<. 

4  Ekz,\i.Sa.\omou.,&Cc.Exquopatec,^uodSatomon  fuit  promO' 
rus  ad  regnum  non  folum  voluntate  h»mana,fcd  etiam  diuina,^  hac 
ordmationem  nuntiauit  T^athan  prophetu  ipfiDauid,vt  habeturfu- 
fra  17.6-  a./^r^.y. 

5  Nunc  igicur  coram  vniucrfo,&c.  fupple  dico,qut  feijuutur  . 

6  Cufiodicc,&:  pcrquiritc,&:c.  vtperhoc  habeatis  abutidantiam 
bonornm  teniporalium,&  vltcrius  bonorum  fpititualium,  &  £terno- 
tum.ijprincipaliter  inteUijf^iimurpromiffj  a  Deo  fub  promiffione  tem 
pora'ium  bonnrum,ftcut  di^umfHitfHp.  i6.&  plenius  Gen.i  5 . 

7  Tu  autcm  Salomon,&:c.  Hic  confequcnter  Dauid  imponit  Stt- 

hmonifiliofi4ocuramregni,&adificationistempli.,&quianotitia 
Dei  via  eli  ad  oU  alia  bona,eo  qnod  no  amatur  bonum  nift  co^nitum, 
ideoprimo  inducit  eum  ad  habcndum  Deinotitiam  di.Sato  Dcum, 
patris  tui.  fccundo  adetus  latriam .  Lc  fcrui  ci  cordc  pcrfc.&ic'. 
luius  caufafubditur. 

8  Omnia enim,&Cc.ita,qiiod nihil efl abfconditnm ab oculis eius. 

9  Si  C[\xx^\cu%yScc.quiafacientiquodtnfeefi.  Deus  fuppletreCi- 
duum .  J  rr       j 

10  Qu ia  clcgit  tc  d ominiis,  q.d.ex  /juo  Dcus  te  ele^it  ad  regnum 
&  tempUfut  ^dificium^nondcbes timere dr  confummmone,  quia  4 
ccepit^ipf:  perficietjifecerif  dcbitum  luum. 

1 1  Dcdit  aucrm.  Hic  confequenier  Dauid  Salomoni  tradidit  for 
mam,cr  cxemplar  otnntum  agendorum. 

De- 


1 1     Defcriptionem  porticus,&c.  qtM  erat  aitie  introttuin  tan 

pli. 

1 }     Etcellariorum.  Dicunt  aliqui  qnodfuhpauimento  tempHe' 

rant  cellaria  ad  rcpo-iendim  aromata,ZT  altqua  alia,qu£  indi'ient  co 

fcruari  infrigidoloco,alii  autem  dicuiit^quod  iftacellaxia  intclligun' 

tur  dux  manftones  templiinferiorcs. 

»4  Et cocnaculi.  i.terti£  manfionis  templi. 

15  Lc  cubiculorum.  in  adytis  loca  funt  vbi  iacebant  cuflodes  tem 
pli,&  fecundu  m  Hcbr.erant  q  uidam  appenditia  iuxta  mnrum  templi 
exterius  afcendentes  i  j .  ciibitis  in  tribus  lateribus  templi/.^uflrali, 
^quilonari,&  Occidentali. 

16  Et  domus  propiciationis.  i.fan&ifan£lorim vhi eratpropi- 
tiatorum,& de  om  ub.iflis  diSlumefl pknitis  i.Beg.6. 

i-j     htv\OTm\\.Erant.n.ibi  triaatria.fatriumfacerdotum,  atrium 
hominum  mu/idoium,&  atrium  mulicrum. 
ig     Eccxcdrarum,&:c.  i.cameranim. 

19  In  rhcfauro.'^  donius.  vbi  reponebantur  vafafacra ,  &  vefles 
faecrdotales,&  ftmilia. 

20  Lc  in  chcfauros  (znO:.  vhi  reponebantur  illa ,  qux  erant  De» 
confccrata  adfaciendum  neceffaria  in  templo,&  reparandum  ea,qiif 
cffcnt  rcparanda. 

i.  I  Auruni,&:c.  7\J>«  efl  in!elligendum,quod  Dauid  tradiderit  Sal^ 
monttotum  aurum,&  argintumquod  in  vafis  templi  fiendis  erat  ne 
ceffariHm,f  d  tradidit  in  fcriptc  c^u.ineum pcndtis auri,& argmti dc 
iebat  poni  in  quolihet  vafe  a»reo,&  argcntco. 
zi  Scd  &:  aa  candelaba.  quia  dcccm fnerwit candcLhra aureaiit 
templo  S alomonis,vt  habctU'  ^.^eg.J.^nfi. 
2  j  Aurum  quoquc  dcdic,&:c./«;'  ejponehanipanes .fpofitionis. 
24  Siinilicer,&:  iv^<:niam,S>CC.fuperquasfarabunturea,qH£  e- 
rant  offereiida. 

Jfi  Ec 


M  O  R  A  L  I  TITr^ 
tafTumpta  pro  nobis  humanicarc,ficuc  in  pcrfona  fijiidici- 
tur,I'fal.i  b.  Aro outimccnflitutusfiim rcx  .;h cofupcr Sion mm'- 
tcm  fanm eins,  Vx  fubdi cur.  Dns dixit  ad me.filitis meus es tu,etc. 
I  I  OrditautcmSalomnni,&c.Vcx\v^di:f\^n:^ty\\,qnod  Deus 
patcrdcdithomini  Chnl^onotitiam  otnniiim  aircdorii  in 
ccclcfia  Nam  cognofcitomnia,qu.c  Dais cognoYcic  fcien 
tia  viaiMm.&:  jlla  funr,qnxpaiticipanc  cflc  fccunduni  qua- 
ciinqueditferciuiam  tcmporis. 

MORAI  ITER  auccmpcrSalomcncmcxordinationc 
Uiujnapromoiumaircgcm  potca  conucnicntcr  ii.cdligi 

quilibcc 


quilibccdtbicomodopromocus  ad  ccclclianicum ,  vel  te- 
poralcrcgimcn.Perhocauccm  quod  Dauid  Salomoni  dc> 
dit  agcndorum  dckTiprioncm,fignific;uur,quod  illi,qui  p-' 
diito  modo  promouccur  ad  regirnen,  Dcus  datgratiam  bc 
nc  rcgcndi  ii  dcbicum  fuum  faciac crga  Deum  ,  ad  ipfum  fc 
lidcbcer  conucrtendo.Nam  fi  natura  non  deficic  in  nccefla 
riis,noh  c(t  verilimile  quod  dcficiac autor  naturx.  Per  hoc 
autcm  q,  Dauid  dcdic  Salomoni  anrum,&:argcncum  ad  fa- 
ciendum  eaqux  in  ccmplo  eranc  agenda,  fignacurquod  fi- 
cut  Dcus  bono  prarlaco,vel  principi  conferc  nociciam  in  a» 
gcndiSjfic  facHltatcs  admuultrac  ci  pro  cxpcfis  modcratis . 

■\TQlHciti 


1133        I  Paralipom.      Cap.XXIX.        1134 


l-x. 


M  a  fr/fxwcw/oiiNeqUcihExo.inconfiruvftionetabcrnacuH 
nrqucin  Rcgum  in  asdifiGncione  templi  vfpiam  lcguncur 
A  fa£>i  lconcs,&: lcuiiculi^niii  quod  in  ten.plo Cirlarura  fadla 
rnrr.itur  in  cofciilioncdecem  b.ifium,vbi  lcoiics,&:  boucs 
&cherubim,&palm2;  ftulpt^narrantur.Scdnequccheru 
bim  infimilitudine 

j  f  Sunt  !AlncuIi,5c  leones  foi tes.f.Sc  fortiotcs.alij  f?nfii,r.li  j  nitotc  fridii.iricnis  aiger.tci. 

a  thuribulacxauropiiriirimo,  &tlcuiicu!o,sproqualjfatcmeti  > 
rura:,pondusdiftribuitinleuncuIum,&  leunculu.  .Similiter  z 
&  in  leones  argenteostdiuerrum  argen ti  pondus fcp.irauit . 
Altariaiitinquoadolebaturincenfum ,  aarumpuriflTiraum  i 

a  ^I-Ijsc  qiutiriga  inEzechicle  expolit.i  e  ;.  \:  f  Scirnti.T  puIrhiitii<io,  lia;c  fit 

notitii  factamcn.-orum  Dei  iliromis  eius.Si.  rccjiiies.vnric.Qni  fciles  fiipcr  chcruHm  inamfellire. 

dcdit,&  vt  ex  iplb  fierct  fimilitudo  quadrig?  cherubim,exte  '^ 
dcntium  alas,&  velantium  arcani  f?derisdomini.Omnia(T-  % 
q,t)venerunt  fcripta  manu  domini  ad  me,  vt  intelligcre  vni- 
uerfa  opa  exeplaris.  Dixit  quoqj  Dauid  Salomoni  filio  fuo , 
Vifiliter  age,&  c6fortare,&:fac  ne  timeaSj&  ne  paueas.  Do 
minus.n.l3eus  meus  tecura  erit,&  n5  dnnittct  tc,neq.  derc 
linquct  tc,  doncc  perficiasomne  opus  minifterii  domus  do- 
mini.Eccediuifionesfacerdotum,&Leuitaruinoeminifte- 
riuminifterij  domusdiii  afliftettibi,  i&paratifunt,&  noue 
runt  ta  principes ,  quam  populi  facere  omnia  pra:cepta  tua . 


vel  quadiigx  form,-ir.i, 

aac  fedtantuquod  duo 

'"*  chcrubimfuiifcncfa 

bricaca  alis  fuis  arca 

tcgcncia.  Ezech.xli 

au^cem  iuxta  fluuiu 

Chobar  fimilitudo 

ofienfi  cft  quatuor 

flnin>.alium,&;hic.i- 

fpci^us  corum  limi- 

licudohominisicis: 

<Sc:quatuorpcnn^v- 

ni,&:quatuorfacies 

B  vni,&:  pedes  eorum 

'     pcdesiedi,&:plata 

pediS  eorum  quafi 

platapcdisuituli,  &: 

poft  paui-a :  j/?»//ir«- 

io  vidtus  eornm  facies 

borjiinis ,  &fades  leo- 


nohis  dunauit  Deus,pcrOr!n5cimus. 
b  0»:iiia,  (i'iq,'it.)  -icThccd.Nocandumcf},qncdfupracj.- 
dcm  dixit,  in  fpf!  dntam  cffccogii)tioncm,hicautcui  a  nta 
nu  dontini,  Saniihis  crgo  Spii  itus  cf?  doininus,  criamfi  no- 
linc  h.  qui  .iducrlus  Spintuni  bcllum  gctiii: .  Cum  quadain 

aucc  circunfcnpcio- 

nc,  ?c  liipitationc, 

Deiciir,in),cfi  D.uiid 

Salomoni  pollicicus. 

1\^n  te  ilcrelirnjHet ,  aic, 

donec  pfrcens  omne  mi- 

tiifirium domn >  dmnini . 

Acdificans.n.cu  picta 

te,  c(l  daiinam  affe- 

quutus  prouidctiam: 

pofl     a^dificationcrri 

aiitcm  cum  dcc-linaf- 

fcc  iid   inipietatcm  , 

cum  defcruic  diuina 

adminiftratio. 

Ti"adunt  Hcbra*.e- 
xcmplartempli,&:  va- 
foruni  Mofi  in  moce 
nionftiati  ad  Icfum 
pcrucnifle ,  dcinde  ad 
ludices ,  & ad  Heli,  &: 
ad  Samucl,  &:  ad  D.i- 
uid,  tandemadSnlo- 


D 

QuTfl.fr, 

Pawllp. 


f'.ii»cnti  i>on- 
diii;  pro  finpti 
lir^rateribus. 


nts  a  dextris  eorum  qu4 
tttWy  &faciesaquilx 

defnper ipforum qttstuor.  Et  TAihi.Qu^atuor facies vnafacies chernb,        moncm. Vcl  manus  domini  filius  eff  pcr  cuius domu  Da- 
«Hrfacies  fecunda  facies hominis ,  &  ttrtia  leonis,  &  quarta  aquUx .       uid,&:  alii  fandi  pcreeperuac  quicquid  dc  ianttie  ccclefliE 
Scd&:horum,  vV  fcqucntium  expofitionein  in  Ezcchie-      liruduraprotulcrunc. 
le  noftroQ»h^ebatvnumquodquc  corum,  tacies  prouc 

nobis 


N  I  C  O  L  A  V  S    D  E  L  Y  R  A. 

1  "ExXcvincuXoizu.^Honinucniturfcriptimqmdintemblo  Sala- 
Ktonis  fuijfent  leunculi  aHrei,&  ideo  aliqui  dicunt  quod  i^iifuHt  leo- 
s,qui  futrunt  in  throno  Salomonis,de quohnbetur  ^.I\fg.to.Sed 
oc  non  habet  apparcntiam.Tum  quia  no  habeinr  in  Jcriptura.quod 
ilU  leones  fuerint  aurei,fcd  tnagis  -videtur  quod  fucrint  cburnei,  ficut 
&  thronus ,  turn  quia  hic  agitur  tantum  de  xdificatione  ternpU,  & 
pernnentium  ad  ipfum  :  ille  autem  thronus  non  fuit  in  templo ,  nec 
de ptrtinentihiis  adipfumjedfuh  inporticn  domus  regite,  fbi  Salo\ 
mon  fedcbat adiudicandUm  .  Etideoatii  duunt ,  qnod  iiii  leoues 
juerunt  in  lutertbus ,  vbi  fuerun:  leones  figuraii ,  ut  habetur  tert, 
^egum  feptimo.  Scd  boc  uidetur  filfum ;  quia  illi  fuerunt  de  £re, 
-pipatet  ibidem,  iili  aittem  dcjcribttntur  aiirei :  6"  ideoijla  ridentur 
procedere  ex  difcordia  tfamlationis  nolim  ab  HebrM ,  vbi  enim 
habcmus  hic .  Et  lcunculos  aur.  In  Hebrxo  babetur ,  expia- 
tonaaurca,  &  credoquodratio  huius  ditterfitaiis  translattonis 
nojira  ad  Hebraicimfuit,'iuia  di£lto  ftgnatis  expiatoritm,&  diSiio 

fignans 


jignans  leiinadimin  Htb.habentmagnamfimilitudinem  literarum , 
fecitndiimHebr.  ve^^odicuniur  bic  expiatoria  aurea  baciiii  aurei,  in 
qmbas  poftabattir  fanguis  intra  [an£itinifan£ionim  ,  in  dic  expia- 
tionis , 

a  Similiter&jinlconcs.  inHeh.habetur.  In  cxpiatom  ar- 
gcntca  .  &  srant  bacini  dc  ar^cnto,  in  qttibus  retipiibatur fanguis 
>: Bimat  um ,  qui  erat  elfttndenduf  in  altari  holocauftvrum. 

3  Altariauccm,&:c.  liiud altare erat iuxta partemtempU ,  qux 
dicebatur  fanCla ,  contrapariei ein  dititdentemfatifium ,  &fan£lutn- 
finflorutn. 

4  Ec  vt  cx  ip(o,8cc.qmdr\.quiaportabantpropitiatoritim  quod 
eratquafifedes  Dei,& dctfia  difpofitione diclinn  fuit  plenius  j ,{{eg. 
6.&Exo.2$. 

5  Omni3,inquif,  &c.  DicimtHebr.quodSamuelexreuelatione 
Deidocuii  Dauid  dc  ownibus  iiiis ,  Votcjt  etiam  dici ,  quedperfeme- 
tiffttm  Dattid  h^buit  hocpermtciaxionem  a  Deo .  Cxtera  patent  eX 
di£iis. 


R.ibbdnus. 
£xo.2f.cl 


tprompti,  vel 
ipontanci  ad 
facicdum  om- 
niaopcra,  & 
doSi  in  omnj' 
arLC :  pricipcf 
limilitcr  ,  & 
omnis  popu- 
Iiis  patai!  arl 
omnia  qur  ci 
xcris. 


I>.     XXIX. 

Ocutufq';  eft  rex  Dauid  ' 
adomnemecclefia-  Sa-  ■■ 
lomonemfilium  mcum 
vniielegit  Deus  adhuc 
puerum,&tenellu.  Opus 
.n.grandeeft,  neque.n. 

homini  prarparatur  hi- 

tatio,  fcdDco.  Egoautcmtotisviribus  mcis 
pr£parauiimpen(as  domus  domini  Dci  raei. 
N  1  C  6  L~A  V  S   D  E  L  Y  R  A. 


Aurum  ad  vafa  aured  ,  &  argentu  in  argentea , 

xs  in  ienea ,  ferrum  in  ferrea,lionum  ad  li^nca 

4  Iapidesonychinost&  quafiftibinos,  &diuer- 

^  forum  colorum  ,  omncmque  ptiofumlapide, 

<  &marmor  Parium  abundantiftime.  Etfuper 

7  hgc  qu?  obtuli  idomum  Deimei  de  pcculio 
mco ,  aurum  &  argentumdo  in  templum  Dei 
mci ,  exccptis  his,  qiix  pn^paraui  in  a^dem  fan 

8  dam,  tria  milia  t^nta  aurideauroOphir ,  & 
fcptem  miha  taietorum  argenri  probatiflimi 


f  gemmas ,  «^ 
lapides  llili- 
nos,ahqitic3: 
bunculos  vcr- 


timc. 


C  A  p.    XXIX. 

LOcutufquecfi  rcx  Dauid .  Hic  'confequenter  Dattid  inuitat 
■mncm  prpulum  ad  adiuuandum  in  opere  domini  Salotnnnem  fi' 
litimjuum,&  primo  circa  hnc  dcfcibieur  rtgis,^  popult  oblatio,fe- 
ciindogr,,ti,rtm  a£lio,ibi.  Scd  &:  Dauid. lertio rrgis  Satomonis re 
uocatij.ih  .  Vnycruc auccin.  qifjrto  iplias  Dauidfelixcm/fumm.t 
tio ,  ibi:  igicur  Daiiid.  Ctica prtmutnponitur  inmtano  rcgis  vfrbo 
Dei.  "^ 

2.  Salomoncni  filium,&:c.  l^on  efl  intclligendum per  hoc quod 
fnerit  tunctantum  iz.annurim.ftcut  declaratumfiiitp!enius  ^.I{rg. 
1  ^-fed dtcitur patuttluf,& tentllust(fpe£iu  lanti operis,& hoc dtce- 
iJ^t  Dauid.vt  tnducerei  omiKni  pophinm  ad  auxiliandum  ei,fecutidQ 
ponaur  induUioiper  fu£l,m  nrni  diciiur. 

Pra> 


3  Pr.Eparaui impCMhis. '.'(>'/  t:H.i.s,jiU  de  umiuom  .Uiq.uihideofub 
AVKr.  Aurumad  vala,&:c./l'</«/V/<r. 

4  Lapidcs onydxinos.hjbcntcs  colorem tmgnis hu-mani. 

5  Ec  quaf i  ff ibinos.  i.coLrisjliivi. Ejl autcm  fl. bitr^i  iingncntim, 
qtto  mtdieres  dcpmgiintfai:icsfi4as,vndc  $.R^;g.^.dit:it!i-,  quadlci^'- 
heldcpinxit  oculos  ftos  fihin. 

6  Ec marmor Pariiini.  i.cohmbus >  Trium,& dicittir n T.tro infu 
la.ubi  {'rimofuit  repcrium.Et  iiipcr  \uec,aur!m,&  argciitutti^efc. 
Siqiiitur. 

7  f^cpc-culio,&:c.exccpri:-.hisq  pr;rparaui.  Tiupl;.'i.tihuioDit 
tiidohtitlit doiiaria pro d''rm>  dvtfinii .\dijicaiida.!'^iio modo lie fnbita 
tiavrupria,& fpctiitli,& quuntum adhoc dlcit :  Dc  pctiilio  mco. 
EW.n.peciiiitim  cenfus  propnus  valde  dik£lus .  ^Jio  mvdo  cbtutii  de 
pretiofis,qux.acceperat  dcpr.-idis  hojiium,  &  domir^o  conft/  raueiat , 
&  quantimi  ad  hoc  dictt.  Ilxccptis  his,qux  pr.i-purii,C<:c. 

8  Dcaaro  OpliiCj&c.  qaod  cjtopti»;Hm,ui  dttiumjiut  i.i\fg.9' 

Tyni.z.  NN    4        i  Ad 


"3J 


f  Spoote  ira- 
(|iic    obcvJc* 


B 


cUmJ  ?'"•'''•'- 
ft ,  &  Vorj  ifi- 
earc  omma. 
■jfpowcollcr» 

i.Cor.J* 


C  A  P  V  T 
XX»X. 

a   ToUiciU  hnt 
ttainc&c.  Qui 
libi  Sc  aliisbii  a 
priufipan  dsdi 
ccrir,pr.nienic 
ic  {•racia  Ori, 
qu.uu{i  poc  ad 
lucrjnJij  pro- 
ximos,&  (»pti$ 
accopcu  nco, 
apcduHiitiiosc 
&;dcuocctxc- 
{juidcbct,uci 
iplcdorc  iapi? 
in  nitorc  vcr- 
boruni,&:  i  \\>- 
noricacc  pr.idi 
c.icionis,in  fir- 
inicaCcfidci,iSc 
diucrfaru  vir- 
tucum  gcmis 
dumum  Dci. 
j.ccclcliam  x- 
diHcarcniea^. 
yukPlf^.n.  mcr- 
ccde  accipiet  Qm 
taboremfHum.si 


1136 

ra,&huHa,crc.  D 
^Thco.Sic  ini- 
maiKc   n.itiiix 
ton{cii'ismiL)is 
I    tilhcacc,  pctiic 
&:  popjlo,   i.\: 
Rc|j,i     pictacis 
pollcfTioiicin. 
u  Etc\imtkinn'.y  ^^ 
(Cr  btb;ru.itcora, 
&c.  K  )c  c  a;.iu- 
diumf:t6rum , 
&inccncio  co-  tf 
rri.vcalamcfu-  ''*' 


Ibulem  e. 

'tceSitutliiii, 

llponte. 

•f  imagitutio- 
nem  cogita- 
tionum  cor- 
dit  populi  tiii 
&  para  cot  co 
rtimubi. 


Glorordi.&NicoIaidcLyra. 

ad  dcaurandosparietcs  tcmpli.Etvbicunqucopus  eft  aurum  deauro.&  « 
vbicunqucopuscltargcmumdeargentcoperafiantpermanusartifi. 
cl.Edi  qull- rp6tcoSkr,uTiplcat  manum  fuam  hoa.e.  ^:  o 
volueritdomino.^PollicitilimtitaqueprnHipesr.miharum,&prcK-^ 
rcstribuumirrael,tribuniquoquc&ccntunone.s,&pnnapcsponcu.o- 

num rcqis .  dederuntque  in  opcra  domus  domini aun  talcnta  quinque 
m.!ia,&  (oiidos  dcccm  mil.a,argcnti  talcnra  deccm  m.ha ,  & xris  ta.aa 
decc.& odo  m.lia,f erri  quoquc  ccmum  miha  talen torum,6:  apud  que 

cunqucinuentiluntlapide.s,dcdcruntin  thcfatiros  domus  dom.ni  pcr  , 
manumkhiclGer(onitis.Lxtatufquccftpopuh,stcumvottfpontc,p-,  ^^ 

nuttcrenr,quiacordc'totoof}crebanteadom.no.Scd&Dau.drcxl,ta  .   ^~^  ^ 
u  tuscftcaud.omnjino.&bcncdixicdominocoramvn.uerfamulntudmc  e   „,,„,,5,epulJ- 
&ait.  Bcncd.tocsDommeDcusIfraclpatrisnollruab.-etcrnoina:-  ,  ^^^^ 
tcrnum.  Tuacftdominemagnificcntia,&potent.a,&glona,atquevi-  ^ 

aoria,&tibilaus.  Cundla  enim,qu.Tinc:rlolunti&in  tctra  tuafunt: 
Tuum  domine  rcgnum,&  tu  cs  iuper omncs  prmcipcs.  TuiE  diuirhT,& 
tua  cll  cr|oria,tu  dominaris  omnium.In  manu  tua  virtu.s,&  potcntia,t  m 
manu  iua  magnitudo,&  impcrium  omnium-  Nunc  igitur  Deus  noltcr 
confitemur  ti bi,&  laudamus  nomen  mum '  incly tum.  Qu.s  cgo,&  quis 
populusmeus,vtpoir.mustibih.Tcvniucrfa  t  promittcre.  Tualunt 
uu>oren,j...n..,  omn.a ,  &qua^  dc  manu  tua  acccpimus,  dcdimus  tibi .  t  Pcrcgrini  c-  ^^  ^^^^^^^^^^^^^^ 
fHperxdijicaHcrit     ^-^^  f^^^^^^  coram  tc,  &  aducnce,  iicut  omnespatres  noltri.  t  Uies  no-      jj^^^^.  ^^^^^^  -^^  jc 

'"""'""'       ftriquafivmbrafuperterram.&nullacllmora.  DomincDcusnoltcr,      tcrpr^.mK.  t. 

omnis  hxc  copia  quam  parau.mus,vt xdrficarctur domus  nommi lan-      »^'; ^X.rv, 
dotuo,dcmanutuacrt,&tualuntomnia.  ScioDeusmcus,q,probes  ^^  tiaqucvnu^ipfe 


c  Ffixeruntficii- 
do  Salomonemt,- 
li"m,  &c.  quia 
Chriftus  regia 
linHil,&:  ponti- 
cali  dignitatc 
abomnib.fidc  . 
8  Jibusfanafidc, 
y  piaconfcfliionc 
cclebra^.  S.1I0-  E 


aiiriim,jr^entUj 
Upides   ptiofos. 
Qui  autcm  fra 
giliaopcra,i.li 
gnunijfijMnim, 
flipulam  fup9 
dincac,  dctn- 
mccij  paciccur. 
b    Et  benedixit 
dormno,&c.  q..i 
congrc^acio  fi 
dcliu    icripcis 
prophccaru  ad 
monica,&:fan- 
^oi  u  pacru  di- 
^is,&:c>cplis 
pruuoc.ac.i,luu 
dcstVhymnos 
Dco  dccancac 
imilioladopi? 
cofcffionis  ho 
flias,  &:  fanctx 
cducilacionis 


corda,&f.mpliaucemd,li!.as:vndc&egointfinipI.citatecordisme. ..  'l^^:^,  \, 
tlsEtatus  obtuli  vn.ucrfa  hxc,  &  populum  tuum,  qui  hic  rcpcrtus  elt.yi      „„,„.„„„f„,„ 


ludcxviuonmyet 
mortiiorum ,  huc 
primovngico- 
mnis  fidclis  m 
rcgcm,&:facct 
doccm,cumiii 
pcrtcdtionc  ba 
ptifmi ,  vcru.«  «3 
iegcm,&.laccr. 
docem  confitc  «ij » 
ui.iii.un^i«.^  WV/.W...---V.V. -  c,    A   ■  cur, ungic &: fc- 

DcoDatrumluorum,&inclinaucruntfe,&adoraueruncUeum,&aem- 14  cundocum  do 

,.  ,'^''1     -   .*  Y""" ''"/r  J-     K  ccndo,  i<^opc- 

dcrctycm.Immolaueruntque  vidimasdno,  &obtulcrutholocaultadie  /^  ra„jo  idema- 

,TF.o?crtcfl.o.>c.Ttern.Tv.t.x.        b  Tinumnccgi.u...         c  TSi.npl.<:uate.„,&innoccnt.a.n.        d  i;W.sora,;<i„.bus.  ^m       pixdlCat.  F 

fcqueti,taurosmillc,arietcsmille,agnosmiiIccumhbam.nibusluis,&      vnjc  _    oitm  c 


di  cum ingcnti  gaudio  tibi oftcnedonaria:Domine Deus  Abraham,& 
Ifaac,&Ifrael  patrum  noftrorum.  cuftodiinxtcrnumhanci  volunta- 
icmcordiscorum,  &fcmperin  vcncr^onctuimensiftapeimaneat. 
Salomoni quoquc  fiho mco da  cor  perfcaum,utcuftodiat mandata tua 
&  ccftimoniJ  tua,&  t  Cc-cremonias  tuas,&  faciat  vniucila ,  &  a^d.ficet  x- 
dcm,cuiusimpenfasparaui  PrafCcpitautcmDaiiid  vnmerfx  ccclclia: : 
Bcncd.c.tc  dominoDeo  noftio .  EtbencdixitomniscccIefiaDomino 


ij 


iriaima,.      opatruituola.  a  tvniucrfo  tltu abundantifl.me  in  omnem Ifrael,&  comedcrbnt,&  bibe-      iPfum.  uomn 


coiei nofln qua  ^  ^^^^^ ^^^^^  ^^^ ^^^ ^^^ j^ ^-^^^  gi-andi  lzEtitia,& vnxcrunt  fccundo Salo 

fi  vmbrajiif  ter-  ^ 


ran  

'       N'I  C  O  L  A  V  S    u  b    L  Y  R  A 
I   Ad  dcaurados pancccs,&:c.  qm jtu.r'ut laminis  aureis  cpcrti, 
•ptdi^um  fmt  3  .\cg.6.Ccnf(quenU)  Hauid  horiatur  alios  ad  ofjcren 
dum  pro  dcmus  Dei  *difiiatione.,di. 

%  Ec  liquis  fponcc;  olTcrt.,  &:c.  quia  non  placent  Deo  facrificia 
coanj.Cj.  tera  patent  vfc,  tie  ibi. 

5  Pcr  manum  Ichicl  Ccr.  Contrmium  vidc-itnfup.26.  quod  Se 
Umith  erat  ftiper  ti)efaiirosfaii£lurHm.^indur/i,quod  isie  Selemith 
fuit  cuftos  thcfaitrorMm  domus  domtni.,  qujntmn  ad  ea,  qux  fuerunt 
deprttdis hoOium  lonf  irata-.iftc rcro  Jehieldiikui  hic  thifaurarius 
torum,qudftiefuntfponirobLuj. 

4  Lccatulquc  populus,&:c. pro  civtis  caufafubditiir.  Qnia  cor. 
CO.ot.ca.  i.valde  V'>!untiirii\,&  in  talibus  (o.et  homogaudire. 

5  Scd  ii.  Dauid  rcx  la:catus.  H. f  ccnfequenter  ponittir gratia- 
rum  a3to,&  primo quantum  ad  ipfnni  Daui(l.,cum  aii itur. 

6  Echcncdixic  donMro,icc. pro deuotiovc fux  ,&  pnpuUftti 
fibi fkhucli,qHar/i fiiebat eftc dcnum  Dei.  7  Ecait:ncncf!iitus 
CS,&C.^4f'  iitir.i  rfifUe  ibi.  8  Quis  cgo ,  &C  qu;s  poy  .&c. 
q.d.tiibU  boni  p-.Jfimtis  a  nobis^fcd  toiuni  pruucnit  cx  tua  bonitatcf. 

bona 


r^Et 


bona,tjU£  ibi  (fferimiis,&  bona  udumas  qu.im  a  tc  habetnus. 
p  Pcrcgrini.&c.  Fnde di&umfuii  ^brabx  Gcucf  1 5 . Scico  pr^ 
nofccns,quod  pcrcgrinum  lit  futurunifcitien  tuiimincct 
ranon  fun.  &p(r  hcc  oftcmiit  Dauid,Qtiodpatii.; noii)afr(.prid 
non  eft  hici>'feriusjidincdeft!bi^s,&  hoi  ir:tiUix^uwtpr:v(sar,ii 
quifictindhm  (jUtd (flcndii  ^poflolus ad  Heb.  11.  10  Dics  no 
flri  quali  xm.ruia  vita  htimana  bntiis eft,&  iniirb^lis.  u  Scio 
De.mc.quod  pto.COr.Diatur.n.Diusalirjfidptcbaie  ,  rcnad 
hoc^aH(,u,dfiatfibinctin!,quodp\itis  ignotumin  tyfrd  aliisjitut 
prubauitpat,eitliam  Ivb,  vt  aliisnotificaritur,  &  droetinpatuntiA 
cxcmplum.      li      Et  ihv.COt.proutfiniplicitas  (jpoititirtwpb- 

citati.C*  tcra  patent  vfoue  ihi.  1 3  Prar.su.  1  hiponitiir  ?iatia 
rum  aEiio  dcipfopopuhde  ipfius  Dauidpr£c(ptv,i<'fo.,f<  qwtur. 

14  Ecincli.fc&ado.  adorationclatrix.  15  Ddn.rc..'<ior*' 
tionedulix.  16  hn.vuc.  gias  agetes fr.HoJicut jccera! iinh<^^& 
figna.  17  Et  CQ.&:  bi.CO.do.  /./'/  Jevhhubi  crat  arca  dni,reliii 
tlftorijs  ad  hocparatis  ,ppe  tabcrn.tctill:  dnijc  hofii;s.>i.pa(  ;f,h  ?».< 
fs  crac  otj'<:retiii,et  de  itb  comedebat  offcrctts  ad  rcucrct  a^  Dci.,q!iirfi 
ttUqdfacru.  18  Ei\ii\.k^o$di\.hic  cofequ~eter ponii <-egm  Sa- 

loninnis 


M  C)  R  A  L  I  T  U  R. 

f  Tollichi funt ,  &(.  Pcr  ii^os,  qui  pro  ardificio  domus  do.. 
minidcdcruncauruai,  argcnuim,&:  lapidesprcciofos.vcin 
Ki>l\i  djciturilignifjcantur  jUi,qui  m  ttckfia  Dci  prccellui; 

alios 


.nlios  in  aliqua  gvatia  fpcciali ,  vrpoce  in  auro  ihpienci.r ,  iu 
aigcntocloqucnti^.&inalijsgfijs.plapidcspietiofosdcU 

gnatis,&:  ocs  ifi.is  gf.is  ad  infiindu  ven  D.iuid  Icfu  Chrilti 
coucrtuncad  a;dificium  ccclcfix  in  boiiis  monbus,&'  fidc. 
1 8  Et  rihx.fciundo  Sal,& c.  pcr  Salomoncm  qui  intcrpi-craf 


1 


1137        IParaljpom.       Cap.XXIX.        1138 


a  Et  mortuusejl 
in  fcneBute  boiia , 
plenus  dienm ,  cr 
cl-uiiii!,  &gL&c. 
S'ignific:it  cum 
copia  virtiinmi , 
t>:  opcribus  lii- 
i  virani  finilfe 
j  >  wfcntein ,  di- 

s^  gnumquictcfu- 
rura  ,  6c  ca'le- 
ftisregnigluria. 
Abrahain  limi- 
liccr  niortuus  cft 
in  fcncilhite  bo- 
na ,  pcrfcchcque 
xtatis ,  &:  plc- 
inus  dicruin.  I- 
ifaac  appufitus 
cft  populo  fuo, 
plenus  dicruin. 

( lolcph  mortuus 
cft  in  fcncdute 
bona. 


monem  filiurn  Dauid.  Vnxeruntautem  tum  Domino  in  principem, 


tChriilus. 


&  Sadoc  in  ponrificem.  tSeditcjue  Salomon  fupcr  folium  Domini  in  r 
regem  pro  Dauid  patre  fuo ,  &  t  cundiis  placuit,  &  paruit  ilii  omnis  z 

a    TNulia  dignitas.niillj  potellas.tjui  huic  non  paicat  imf  ci io.  vnde.  Omnes  rcges  feruicnt  ci. 

Jfracl.  Sed&vniuVrfiprincipes,  &:potentes,&cund:ifilij  rcgisDa-  3 

a    TMagnii»  nominus.ii:  l^.iuiabilis  niniiSi&:  rcx  magnus  Aipjr  oinnes  Deos. 

uiddedcruntmanUj&fubiedHfueruntSalomonirefri-MaS^nificauit 

—  -.  0,0. 

ergo  Dominus  Salomonem  *  fuper  omneKracl ,  &:  deditilli  gloriam 

^■DcJiI  illi  nomcn  ijuod  Cil  fuper  omne  numen:  vt  in  nominc  lcfu  omiie  gcnu  fieft.&c. 

rcgni quale nullus  habtiit ante tu.  rex  Ifrael .  Igitur Dauidfiiius  Ifii ,  4 
rcgnauitfupervniuerfum  llracl,  &  diesquibus  regnauit  iuperlfrael , 
fueruntquadragintaanni.InHebronregnauitiepteannis,  &in  le- 
a  rufalem  triginta  tribus.  Etmortuusefl:inlenc(Sl:ure  bona,plenusdic-  y 
rum5&  diuitijsj&  gloria.Regnauitque  Salomon  filius  eius  pro  eo.Gc- 
fta autem  Dauid  rcgis priora ,  &  nouiffima  in  libro  Samuelis  videntis 
{cripta{Lint,&:inlibroNathanpropheta:,atqucin  voIumineGadvi-  <J 
dentis:  Vniucrfiqueregnieius,  &fortitudinis,  &temporum  qua:  ^ 
tranfieruntfubeOjfiueinlfraeljfiueincunctisregnisterrarunL..         s 


tpn)l|)L'iaoirt 
nu  ruccjlie- 
ruQCCi 


bona  ,  cxplcris  D- 

ccntuni  dctcm_  t?-R<'?i-<^ 

vira^  luii,"  annis, 

&  conditus  aro- 

niatibus.  Moy- 

fcs  ccntum  vi- 

ginti    annorum 

niortuus  cft,  cu- 

ius  non  caliga- 

uit  cculus  ,  ncc  j: 

dc:esniotifunt. 

Firt    autem  fan-  Deut.Tlt.e 

gnitiHin ,  O"  dulo-  Piiil.H-d 

Ji  non  dimidiabmt  ^•°'^**-^ 

dies  fuoi ;  i^ui  fi' 

bi  vidaitur  ta  bo- 

na  ducerc  diesfuos, 

€>"  in  piin£io  ad  in~ 

furnadcftendunt. 


#CAP. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 

lomonis  renouatio^quia  aliasfuerat  -pn&us  tn  Gionper  S adoc  facerdo' 
tctnde  mvidato  Dauid,vt  habeiur  ^.l\eg.i. 
I     Seditque  Salomon  fuper  folium.  Vocatur  hicfolium  Domi- 
ni  thronus  rcgni  ifrael,  quia  in  illo  regno  Dcus  vere  colcbatur,  nonfic 
c.itcm  in  alijs  rcgnis  idololatritefubieiiis. 

z     Etcundlisplacuit.  T<l^nfu''tautemficde^bfalon,&^do.. 
ni.j,v:patetpey  di£la  z.I{eg.de.Abfalon,&  }.de  ^donia. 
3     Etcunolifilij.&c.ded.man.  Idpcr jidcmpromifermt,feuiu- 
vauerunt,qu6dfideiitcr  fubeffent  Salomoni. 

I4    Igitur  Dauid  filius  liai .  Hic  vltimoponitur-ipfius  Dauid  /a- 

iix 


li.v  confummatio.cum  fiibditur. 

5  Ecmortuuseltinfcnedutc.  Ide^,plehusbonistemporali~ 
bus,&  fphitualibus. 

6  Scnptafuncin  lib.  Sarruic.  Hic  Uber  efl  primus  ^  &  fecun' 
dus  l{(gum. 

7  Et  in  libro  Nathan,&c.  volumine  Gad  videncis.  ifiiduo 
libri  non  habcntur  apud  nos ,  nec  apudHcb.  quia  non  fuerunt  per  Ef' 
dram  reparati. 

8  Siuein  Ifrael.&c.regnis  terrarum .  Qjiia  Dauidnon  folum 
fecit  faBa  notabilia ,  cr  memoria  dtgna  in  rcgnu  Ifrael ,  fed  etiam  in 
aliis  rcgniiper  cireuitum,qu£  ftbi  fubiecit  virtiite  armorum,  vt  babe- 
turfupradecimo  o£iauo,dcci»ionono,&  vigefmo. 

CAP. 


M  O  R  A  1.  I  T  E  11. 

,pacificus,  &  pcr  Sadoc  qui  inccrprecatur  iuftus ,  fignificacur 
«i;|vnus,  &  idcm  lefus  Chriftus ,  qui  per  fuum  fanguinem  paci- 
ficauiteaqu:Einc(Elisfunc,&:in  cerris.  ColofT.l.  Ipfe  etiam 
dicituriufiusantonomaftice,Efa.62.a.  Tropter  Sionnon  tace- 
ho,&propter  lerufalem  non  quiefcam ,  donec  egrediatur ,  vt  fplendor 

iuiius 


iufluseitts.  Ipfecciamcftrcx  regum,  &  poncifexfummus. 
propcer  quod  per  Mclchifcdcch  rcgem ,  &:  faccrdoccm  fuic 
figuratus.vtdeclarac  Apofiolus  fatis  difFufc  Hcbr.7. 

Igitur  moraliter  inungunc  fccundo  Salomonem  in  re- 
gcm,  Sadocin  pontificcm  ,  quipoftconfcfrioncmChrifti 
regis,  &:  ponrificis  fadam  ab  eis  in  baptifino,eam  iceranc  la 
opcrc  bene  viucndo. 


A    D     D     I    T    I     O. 

In  capit.  ip.  vbi  dicicur  in  poftill.  Eft  aucem  ftibium  vn- 


^ucntum. 


Didlio  qua;hic  ponitur  in  Hcbr.vbi  nos habcmns  flibium., 
lon  fignificat  vngucntum,fcd  pulucrem,  fcu  collyrium  ni- 
^rumquodponiturinoculis  addeeorem,  &  confcruacio- 
|iemfanicatis  oculorum,  vndcdc  lezabel  non  habccurin 
IHcbr.quoddcpinxitocuIosfuos  ftibio,  fcd  quod  Tofuitfli- 
num in  oculis  fuis ,  quod  confonat  huic  liccra; :  nam  flcuc in- 
.icniuntur  m;irmorahabcnciacoIorem  vnguis  humani  qua: 
dicuncuronychina,  ita  inucniuntur  aliahabcntia  colorcm 

nigrum 


nigrum  cum  nitorc  , 


didla. 


qi\x  dicuntur  ftibina  racione  prx- 


A    D    D    I    T    I    O       II. 


In  capic.  vltim.  vbi  dicituf  in  poftill.  Et  in  Itbro  ^athan 
prophette  ,  &c.  Sicuc  primus  liber  Regum  rationabilicer 
act;ribuitur  Samucli,  eo  quod  ipfcfuitprincipnlis  i^rophe- 
ta  contcmporancus  Sauli  ,  fiinili  modo  poliimt  attribui 
fccundus,  dc  tcrtius  Rcgum  Nathan  Piophctx,  fcuGad 
qui  fucruncconccmporanci  Prophcta;  rcgi  Dauid ,  &etiani 
Salomoni . 


"39 


GloEord.  &  Nicolai  de  Ly  ra. 


1140 


A 
Tf»f*t.  ia  IiU 


pjrolifoau 


C    A    P.        I.        ^  ^        , 

0-firtatuj.    Ai  Hicronv.S.-icndumquodapud 

Hcbrfft-s  hbcr  Par.iliptircnon  vnus  lit,  *(^ 

.  prird  illos  \ocnlus  Dibrtha'.inun,«dcfhVcr' 

bad:crum,  qui  propccrausuicudmcniapud 

fl^sdiiiiiiiscn. 


fiiaiTi  antcDcnm  non fruflmri,hocab c:»  poiTulct,q«nd S> 
lonion  uu.diuic,  idcR,  ljp:cnrian"i,rcicr.tnni,8L:inrclligcn- 
tiam.Diuicias  vcro,dx:[ilon.imtcinporalcm,atq;anini.-isinU 
m'Corum,&:  dics  plurimos  viti'  prclcntis,m.ilorui;icft  qut- 
rcic,njuiuftorum.  Hacenim,  inquic(Jhr/(tLH,  i^^e.tes  htfju). 


RJ>^*w«- 


lii(th.vU.il 


Im4.3|> 


Coiii.in3.R»* 


DIBRE  HAIAMIN, 

IDEST>  PARALIPOMENON' 

LIBER  SECVNDVS  INCIPIT. 
C    A    P.        I. 

Onfortatii.s  eft  crgo  S.ilomon  filius  Da-  « 

a  f Am^uo.Tiin  Patium.  b  fq;iimcmiit,racciif.t,ac  noniUm.fit  in  f. 

ui j  m  rcijno  fuo ,  &  Dominus  erat  cum 

a  f  liJcJit  ci  iioincn  i^und  c  t  fupei  oniiic  nomcn. 

co ,  &  niagnificauic  eum  in  excelium  . 
Prxccpitq;  Salomon  vniuerfo  llraeli  tri-  * 
bunis,&ceturionibus,«5:ducibus,  &iu-  4 
dicibusoTsIfrael,  &  principibus  fami- 
naru,&  abijtcuvniuerfa  multitudinein 
b  cxcelfum  Gabao,  vbicrattabernaculufcederisDci,  quodfecit 
Moy fes  famuius  Dci  inlolitaduie.ArcaautDeiaddtixerat  Da-  j 
uiddeChariathiariminlocuquepparaucratei,  &vbj  fixerat 
illi  tabernacuIum,hoc  eft  in  lerulalem.  Altnre  quoque  a:neum,  * 
quod  fabricaftus  fuerat  Befcleel  filius  Vri  filij  Hur ,  ibi  erat  co- 
ram  tabernaculoDomini,  quod&reqtiiliuitSalomon,  &om- 
nisEcclefia:  Afcenditque  Salomon^adaltarcacncumcoram  r 
t  tabernaculo  fo^derij)  Domini ,  & obtulit  in co  mille  hoftias . 
tliiis  dicit ,  quia  ba-  c  £ ecc aute  m  ipla  nocVe apparuit  ei  Dens, dicens:  Poftula  quod 

lxni?^'"faaificar«  ^'^''^^  '^^  ^'^'-  ^^''^^4'  Salomo  Dco:Tu  fecifti  cum  Dauid  patre 
iii.-»Ic'iixnco,qiiod  d  meomifcricordiamagna,&c6ftituilH meregem proeo.  Nuc 
fiw.crr.cMov(cs:Nili     igiturDficDcus,impIeaturfermotuusquepollicitusesDauid 

patri  mco.Tu  enim  fccifti  me  rcqem  fup  populum  tuum  mul- 
iu,1q, tainnuraerabilis  el},qua  puluis tcrras .  Da  mibi fapietia,  » 

1  5^!iiexcinplumomnibu5. 

&i  intelligcntia,vtingrediar,&:egrediarcorapopulo  tuo .  Quis  9 
cnim  potcft  hunc  populu  tuii  digne  (qui  ta  gradis  eft)iudicarc? 
DixitautDeus  ad  :ialomonem  ;Quiahocraagisplacuiccordi 
tuo,Sinopoftubftidiuitias,  ^lubftatia,&gloriam,neqi  ani- 


4i  Thccdvir.  So- 
cunchis  Ijl^r  Parali- 
j  omcnon  di;cct , «.»» 
r.il>cin.iculuni  quoil 
conflnix:i  ni.i.nnus  il 
Jc  Mufcs,  Hubac  in 
Gabion.arcaautcm 
in  rcjj,M  opcrta  alio 
labcniaculo  .  Sajo» 
ii\on  .nitcm  cum  in 
ahait  Mo-iico  f.icri- 
ftcana  niillcbouos, 
fupplcx  a  Dco  pctiic, 
vc  f.ipicnciamconfc- 
«jucrctur ,  ic  intclli* 
ernciam . 

Ouando  in  morce 
triumf  hJinccu ,  qui 
habcbac  morcis  im- 
pcrium,8i:fibiic;.',nii 
omninm  acqu'liuit. 
vndc  :  I>ata  eft  mihl 
onnis  pot^fias  iu  caloy 
f^mterra, 

b  Cjbjon.  Qiiarfuic 
Ciuitas  Mctropolis 
Hcuxorum,cecidiC' 
C]uc  in  fortcm  Bcn- 
iamin,  5c  fuit  fcpa- 
uua  Lcu  I  tis.  M  i  ru  m 
Cfgo  d}  quod  lofc 


forrc  i|.l..mHcbron 
cxtclfumG  .baonin 
uliigi  volucrit ,  co 
quc3  ibi  primum  rc* 
gi;.;ut  ric.  Inccrprcra- 
iurcnimG.ibaonUi- 
blimicaSjVclcoUispa 
cruclis. 

C  Tfflula  tjHod  *U. 
^  ANGLLOiMVS. 
Gracia  Dci  Iibcrum 

jKmims  aibicnumrcquiric.  Vndc  quicunq,  vulc  orarioncm 

fuam 


Da  mihifidi.tm  tHonm  ajf.Jiricm  %  &c. 


jiiriar,!  e/«^,  &  bjc  ont' 
iiia  adjicieiitw  voh':s  , 
fcilicct,  tciuporalia 
prx'didi. 
d     Con{lnui'^i  nt! . 
•>   Hicronym.  QMra 
fccundum  lcgcrn  ^p- 
liibitumerac,  mcqiii 
dcaltcrinsvxorege^ 
neratus  fum.introirc 
licclcliam  Dci. 
c    Damihifapieutiam. 
Non  aurum ,  non  di- 
uitias,  non  tcrrcnam 
gloriamaDcopecic, 
fedvtfciat  popul  11  tn 
Dci  rcgerc ,  &  iudi* 
carc.  irhocclcgicrc- 
£lor  corporum,inul« 
to  magis  hoc  cligcrc 
dcbcnc  rcdorcs  ani« 
niarum,vc  ingreffuni 
ad  fidc  ,  &  cgrciliim 
ad  fpcm  populo  Dd 
demonltrenc. 
.5«  AMBIlOS.Salo- 
mon,vt  primu  tranf- 
attis  infantix  riidi- 
mcntisannosiuucn- 
nitisinn;reHuscft,in 
quibus  pofita  adhuc  'u 
infirma  xtas ,  qiicm 
curfum  vitsdcligat, 
nucac  mccrca  :  nihil 
aliudaDeo,quamfa- 
p  enciam  pof!ubu:c, 
inccr  ipfa  ,  vc  dixi, 
vitx  tcncamcnta  fih  i^it 
piens,  qui  in  dclc^  ! 
tionererij.quodoni 
nibus  prxirccclcgi:. 
Sic  cnim  ipfc  in  li- 
bro  fiipicncia:  fiiJC  fc 
Dominum  omnipo- 
tcntcm  dcprccatuiu 
luiilc  commemorac: 


a  ^b 


PttsiSo, 


N  I  C  O  L  A  V  S    D  E    L  Y  R  A. 
C    A    P.        I. 

|/^Onfortatu$cfl.  "Poilquam inlibro primo aEfum ifl  dcre^no 
X^lfrael  fruucniciitc  J.  ipji  Dau.dex  maa  Tnlnn  atc dimna ^luc 
MiiiajUiftttr  agitur  iceodan  rtg^no  pronenitntc  vx  fucctffione  patcry 
na.Sii.ui  enim  intfrfilios  Da.<i,>  Sjlomon  a  De.,  ele&us  fuii  ,yt  habctttr 
Lb.  I  .cap.  W.  i.fic  in  rcgno  pauij.tu  fucccffit,  primo  ig.tur  dc  ifio  regno 
agitnfyprout  fiiit  inie^ium,  c'  vriitum.fiiwiao  dc ipfo, proutfuitde- 
JakaHMH,  &pariitum  cap,  i  o.  Ciicaprimli  agiturprimu  dcdtuolione 
Sabmonis  circa  dittina .  fccu  do  de  eius  tn<vgnificcntia  circa  humana 
fjp.i.  Ifia  t.imcndinifii>  non  c>*  pr.X(:!(a.  quia  initriUatju£  oUcndunt 
deuotioaemSalvmoaisindiuii,i),:u(crponiintttr  aiijuatjHXoJiend.int 
tiitsm.igi.ificeiiniin  humii,iis,6'  cCi.nHtifo,fedd'6iadiHifio accipitiir 
JecnHdnui  p.iriem  maio>trn.  Cm  apritnit  viro  oflcnanurprimo  deuotio 
SalMionis  in  obht'«nefc.irifii  v..  fnnndo  in  Jtdificatione  tenipli  cap.i. 
Trinta adhuc in duas,  ijUiapnmo oftniditur S d'taonis deuotiu in fa- 
crificuijecuudo i'Ueipon:tuv  eius  tfiugiiisudn  lu  u:uiiiis,iht:  CoirTo- 
p.'tUi:quo .  Vmtm  adhuc  in  dH.n ,  "(juiapriyio  dcfcrihitur  s.ihruo-is 
vbUtiu:lcim,doiii,iit0  4ccfptatio,ibr,  Lcccautcm  in  ij.fa  nodo, 
Scntentia  ftfo tilaiu»,  duartmpa» ttum pjtei c.r diftis  ^.l\(,g.  jj .cap, 
fi  pTinc.caf.yfnut  ««^  uicdium;e.xcepfis  (fu£fc<juutt(ur. 

2    Prcce- 


1  Prajccpitquc S.lIomon .  QuiavolmthonorareDeumnonfo- 
liim  pcrfjifjumjed  &  pcr  populim  fibi  fithieSum. 

3  Vnuicrfo  Ifraeli.  iliih  tela  multitudo populi non  fuit  ibi ,fed 
ifli tjui cramprinciprales inpopido  :  & ideototus populus in  ipfis  vir- 
tualiter  ccntinebatur. 

4  Tribiinis,(Si.c.  Hoc additur ad exponedu iltud quodprxmitiiiu. 

5  Arcamautcm  Dciadduxerac.  f\cg.6.  didiur  qwduddio.  r 
tam  de  domo  .Aminadab,qnx.  cr.it  in  G  ahaa.  Dice'i  du  rr^^qnrdfcckdn': 
■pcritattm  fuit  addu5la  de  Gabaa ,  fed  tjitia  Chariathiarim  rfl  tf.ixdc  i 
ciuitaspropinqua  ipfi  Gahaa,  &  popnlusfnit  ibi  coif^re^ji»^ 
d^du^fonem  arc£ ^idcodicitur hic de Ch.iriathiarim  tpjam  auu-- 
J'iiJ}'c.,T(  difiurnfiiit  ibidcm. 

(j     Alcarc quoque  xncuni .  Jflud altarc  erat  holocoMftorHm ,  & 

propier  hoc  Salomuu  votuic  ibi  offci  rc. 

7     Aks:n.S,\\.:{(\3Xt.^r<lonperfcipfum,frdperf{tcerd9te'\  a^qu-i' 

rum  olfii ii4in  Jpcflahat  offcirefiipcr  .iltare .  In  fecund.7 p  irrr  liicitur . 

?     Qui  cam  innumcrabilis cff,quam  puluis .  Hypabnk  iji,ad 

dcCignandtm  magnam  populi  mHltitudinem. 

9     Vc  ingrcdiar,&:  cgrcdiar  coram  populo  tuo  .  Jfle eg^elfus 

intcUrg!'iir  ad  bella  pro  dcfcnfione populi,  ingrejju^  vcto  ad iudicia  ad 

pnfcindindim  popi^i  litigia. 

X     Vcnic 


M  O  11  A  L  I  T  E  R. 
I    f w/wT«rw  fji  cr^Q ,  txpoUuo  myfi-ca  pofKa  cH  5.  Rc^ 


gumj.vfqucibi. 

t    F<initsr^oSa.ailexccl.Qah4,&e,  Sequitur, 


II41 


ILParalipom. 


Cap.II. 


1142 


:!• 


a    ^hexceU-e.  Arcaf]gnificar,jnqiia  eraciabtilartc.Siipra  c    Sexcenth  ^i-.Quiaduoriimrcna.pdiCiirioncadco^-nofcc-  D 

cnini  fcnptu  elf ;  T d-ernactdim  mtcD<  m.niqHodfuoatMoyjes  dam  fidci  vcrirarepcr  pra-dicatorcs  m  vfuni  vcn  S  ilomoiiis 

m  dif  no,  ar  altareh'U.tM,'iorurr, e.v.em  tempcjiatr erar,t in rxctlfis  bomincs  ndducuntur.Scxccnci  crgo.i.fexacics dc.ii  picc^io    ' 

Vabaon,&c.  Arca  auccm  Dni  poftcuam  incroduxit  ca  Dauid  nem  euansclicx  doctnna:  rmnificant,  la  qua  pcrfcttiolccris 


indomum  fua, 
manfit  ibidcm 
i  vfquequoardifi- 
carcturccmplu. 
b  Etyu,.mH.cqu!. 
Hic  numerus . 
tcmpusgratiajfi 
gnificat,  mquo 
Apofiolica  do- 
drina  populum 
no.tc.mformac. 
Bcne  autcm  per 
quadragenariu 
nufherum  ,  vcl 
duodenarium 
airrus,  &equi- 
tcs  Salomonis 
nunicrantur;  q.a 
per  vtrunquete 

&/  ftamcncumfan- 
^i  viri  facris  lic- 
rcris  erudici,fef- 
:ioni  Deiapran- 
iir  ,  quos  jpfe 
uimmus  auriga 

"**'  pronucufuo  gu 
bernat. 

c  Sex- 


mas  eoriim  qui  tc  oderunt ,  (c(\  nec  dies  vit^eplurimos :  perifti  aurem 

fapienriamj&rcicntiamjvciudicarepoflispopulummeumfupcrquem 
con ftitui  tc  regcm,fapien tia,  &  fcientia  data  funt  tibi .  Diuitias  autem 
&  fubftantiam5& gloriam  dabo  tibi :  ita  vt  nullus  in  regibus,  nec  antc 
^  te,necpoftte  fuerit  fimilis  tui.  VenitergoSalomon  ab  excelfo  Gabaon 
in  IcrufaIem,coram  tabernaculo  foederis,&  regnauit  fuper  Jfrael.  C6- 

a  TSanrtos,r.loris  charitatis,&  lugis  Dci  fodatos>cuos  ipfe  velat  auriga  gubcrnat. 

TAiiEelorum  hommumque  ininiileria.Vnde  curru.  Dei  cTecem  milibns  multiplex,  milia  I*tantiam,&c. 

b  f  Q_!^adragies  deni,'&  fignifi-^nt  tempora  legis,  .;uam  Moyfes  acceptuius  quadraginta  diebu»  iciunauit ,  &  Doaulus  «ui  oer 

eam  in.truebatur  quadragmta  anms  in  eremo  fuit.  1^0  ,^  4.^4101^5  «[ui  pct 

gregauitquefibicuW, &equites :  &fa(aifanteimi!lequadrin?enti 

a  TInoppidi3,iciIicet,velin.Tdilici;s,quacadif;cataerantadftationemcurrumn.  ° 

b  currusj&duodccim  milia  equitum.  Et  fecitcos  effe  in  iirbibus  quadri- 

'garum,&  cum  regc  in  Icrufalem.Pr^buitque  rcx  aurum,&  argentum 
in lerufalcm  quafi lapides ,  & ccdrosquafij fycomoros ,  c[ux  nafcun- 
turin  campeftribus  multitudinemagna.  t  Adducebantur  autem  ei 

a  TViti  ftieniii  opcre,&  intel]efta,in  quibus  ad  fiJem  canuerfis  digne  fedeat  Chriftus.  b  TSnirimali  c  f  £x  omni 

riationcqui  iub  coelo  eft.  TQui,„  dicunt  vnani  eire  de cicladibu5:<ed  «ebrii  Coa  consiegaiioncm  iBtctprciautui 

d  TPra:diC!toribus,falicet,quidantprzdtcationem,&suditotumaccipiunthdem.  "    °       .  '' 

cqui  dc  v€gypto,&  de  Co'a  a  negotiatoribus  regis,  qui  ibant,  &  eme- 
c  bant  pretioquadrigaraequorumfexcentisargenreis,  &  equum  cen- 
tum  quinquaginta .  bimiliter  dc vniuerfis  regnis  Heth^orum ,  & a  re- 
gibus  Syrixcmptio  celebrabatur. 


loan.ip.f 


omnino  conti- 
liit  ;  prxcipuc 
cum  redempcor 
nolk-r  fcxtadic 
p.iffus  ,  omnia 
qux  de  fe  in  !e- 
gc ,  &:  prophe- 
tisfcnptaeranc, 
coplcuit .  vndc 
a ic :  Co  fummxtum 
eji,&  iniina.cap. 
emifit  fpiritum. 
d  CcntnrA.  Quj 
func  ter  quin- 
qu.igeiii ,  &:  vet. 
tc.  proptcr  Pen- 
thecolien,&:  iu- 
bil(jum,&:tripli- 
cis  fcriptur.rdi-^ 
ftin£tionc.  quia 
dicicur;  X^ceffe  ^"'-'^•8 
cflomuia  impkri, 
quce  fcripta  funt 
in  lege  Moyji ,  & 
Vroplietist&pfal-' 
misdeme,  mani- 
tci\c  fignificac. 


NICOLAVS    D  E    LYKA. 


I     Vcniccrgo.  f^tibicoramtabcrnaculovbieratarcaDomini,of' 

ferret 
'  MOIIALITLR. 

r  Congre.fibi cur.&c.  Salomon  auc  cum  confirmatus  eratin 
fuo  rcgno  per  obcdictiam  populi  pcrfc£tam,'&  per  diuinam 
rcuclatione,tamen  folicitefibi  prouiditdecurribus,&:cqui- 
tibus,&:  alijs  ad  defenfione  rcgni  eius,&:  eius  firmitatc  pcrri- 

neiitibus. 


ferrct  hoJtiMjicut  m  Gabuun  obtnlcrat. 

2     Congrcgauitq,-  fibi  currus.  Hic  oflcnditm  magntficentia  Sa- 
lomonis  in  diuit'ijs,Qr  patet  femcntia  ex  diUis  5 .  %^.  i  o.c.infinc. 


nentibus .  &:  per  hoc  oltcndicur  cj,liccc  nomo  dediuino  au- 
xilio  fit  fecurus,  tamcn  no  dcbct  omitccre  ca  qux  radonabi- 
litcr  fccundum  human.i  via  faccre  vidccur  ad  fui,  &  fuorun» 
iccuricatem,nififibiprohibicum  eficc,  ficucprohibitum  fuic 
Amafia^i.  Paralip.  15.  c.  ne  fccum  ducercc  milices  dc  rcgno 
decem  cribuum,quas  camen  coduxeracad  fibiauxiliandum. 


C    A    P.        1  1. 

Ecrcuit  atitcm  Sa.  4<  Aug.Fada  cft  nonulia  imago 

rci  fucurcjcciam  in  Salomone,in  eo  quod  ccplu 

qdificaurt,&:pacehabuit,fccimdu  nomc  fuum. 

_  _  Salomo g.ppc  pacifkus  cft  Larine,&  in  exordio 

regiu  lui  mirabilitcrlaudabilis 

fuit,fcd  ca  dem  fua  perfonapcr 

vmbram  futuri  pra^nunciabac 
^cciamjpfc  Chnfium  Dominii 

noftrum,noncxhibebat;  vndc 

qu^'dam  de  illo  ita  fcripta  funt, 

quafide  fcipfo  prxdicta  fint, 

dum  fcriptura  fan£ta  etiam  rc- 

busgcftisjprophetans,  quomo 

do  ineo  nguramdclincat  fu- 

turorum .  Nam  multa  dicun- 

tur ,  qua;  omnino  ciconuenirc 

iion  pofiiint ;  Dominoautem 

Chrifto  apettiffima  pcrfpicui- 

tarcconueniunc, 
'ionc    Beda.Domus  gua  edificauic 

Salomon  iii  Ierufale,fignificat 

vniucifilc  Ecclcfia,  q.a  a  primo  elcfto  vfq;  ad  vltimu  quori- 

diepgr.uia  veri  pacirtci  xdiftcatur,q  adhuc  partimpcrcgri 

nat  in  miido,partim  euafis  ^runis  cu  illo  la  rcgnat  ic^lo^vbi 

tota rcgnatura eft  pcraito  iudicio.  Ad  hac domu  ptinct  An- 
\      gcli,quoru  nobisfimilitudo  ^'^mitritur^dicetc  \:ino;  .Acaudes 

inm^ngelisfunt^&filii  Deifunt,&c.  Ad  hacptinct  ipfc  Chfs, 

qui  Mt^Soluite tcpia  hoc  in  trib.dteb.exci.il.Hnc enim  dicebai  de tcm- 

plocorporisfui.  Dc  nobis  dicit  Apoft.  XifcitK,  qui.^  tcmplU  Dei 

tfus,&c.  Si  crgo  illc  pcr  afiumpta  humAitatc  fa£tus  cft  tcplii 

L>ci  ,&nos  pcr  inhabit.uefpirituciusinnobis,  conftfltquia 
^^^^^^  figura 


P.  I  I. 

Ecreuit  autem  Salomon 
a^dificaredomum  nomi 
ni  Diii,&palatium  fibi, 
&  numerauit  ixx.  milia 
virorum  portantium  hu 
meris,&o6togint.i  milia 
qui  ca:derent  lapides  in 
montibus:ppofitosq;  eoru  cria  milia  fexcetos. 

THic  in  Regum  plenius  dicuntur. 

Mifitquoque  adHiram  regem  Ty  ri  dicens : 


figura  oium  noftru,&:  iplius  Chrifti  tcplii  illud  fuic,fcd  illius 
taqua  lapidis  angularis, noftri  aiir  taq ua  lapidij  viuoru  fup  ip 
fum  ^dificatoru.Dcfignaccadc  domii  Dei  tabcrnaculu  in  e- 
rcmo  failu.Scd  q.a  iMa  dom'  in  irincrc  quo  ad  tcrra  ^)mifiio- 
nis  venicbacuri  hgcauc xdificabacur  in cerra  promilfionis,&: 

in  ciui  cacc  lerulalem.  Illa  vt  de 
locoadlocuaLcuiris  portata, 
tade  ir\  tcrra  ,pmifsionis  indii- 
ccrct-^Hxc  vc  moxin  p.ncria,!?^ 
cluitace  regia  coftruda  immo- 
bili  fandaniecoGo!iftcrcc,do- 


nec  figuraru  ccclcftiu  re  ipfam 
implcrcc.  Poccft  in  illa,pra;fcn- 
tis  Eccleli^  labor,&:  exilium,iii 
hac,  furura  rccj.'.'s,  &:bcaticudo 
figurari :  vcl  i].a  iila  a  folis  filijs 
Ilracl,  h.-uc  aucc  a  profclyris,  &: 
gccilsus  fait.reft.Polliinc  in  illa 
princip.ijicer  p.urcs  vc.cc.&:  an 
ciquus  Dcipopu!us,in  haccon- 
grcgata  dc  gccibus  Ecclcfia  fi- 
gurar.Quauis  (^'dificj£i  vtriufqj 
domus  fpccialircr  acccptu  laborcs  Ecclcfi  c  quocidianos  ,  &:' 
fucura gaudia  c^leftis  rcgni  ,  &c  clcdionc  prinuE  Ecelcfia: de 
Ifracl,  &:falucc  oium  gcuu  in  Chromukimodisoiidacfigu- 
ris  Quod  .^uc  df  dccrcuiflc  Sjlomonc  ^^dific.irc  domum  rioi 
Diij  palaciii  libi.ide  fignificac,q.a  Ecclclia,&:  domus  Dt^i  ci'f, 
qu.i  pcrcniccr  inh<ibicac,&:  p.tl.iciu  c^leftis  regis  \i\  quo  glorie 
fu^  magnitudmccudis  gencivicioniDus  oficd;t.Opcrarij  aii^' 
S.tlomonis  funcquiq;  clc6ti  qui  fcipfos  i^dificio  Dci  crcdcn- 
do,opcrando,aliosdoccndopr.Tparanc.         b     Satomun.  2z 
nominc,  &: rcgno p.acacifsimo  illu  lignificac,  de  quo  aic  E fa. 

#  Multipji 


Era.j>.fa 


DN  JCO  L  A  V  S    D  E    L  YR  A.         ^ 
Ecreuic  au. ;/ic  confcqucnter  dcfcribitur  deuotio  Satomonis  in 
<tdificatione  ttmpli .  &  primo  defcribitnr  huius  adificationis 
P^^p«ratio.feciindo  operis  profecutio.j  .c.  tcrtio  templi  «dificati  dedi- 

catio 

l     Dtcre.au.  Expoficio  myfiica hmus capitulipoiua clt  s.i<.C)i,. 5 .cap 

1     tc 


catio  cap.  j.  T:\ipjiratio  au:tm  mijicati:mis  confifiii  i.i  matcria ,  & 
cpcrariis,dt  quibtis  hic  ag<tur  .&patit  fcntentia  ex  di£iis  i  I\^g.  j .c. 
>bi  eademponuntur,licec  ordo  in  atiquibus  varietiir;hic  ctiam  addim 
tur  aiiquii  qux  difcurrentur . 


M  O  R  A  L  1  T  L  K. 


1143 


Glorord  &  Nicolai  cie  L 


yra^ 


1144 


A 


•iuin,i:  p-ids  no  f ric  finis.  Hiram 
,.ciii  ciccilse, crcdcccsdcgcntibus 


viu  &:  'U^alorioios:quorTi  opcre  fxpc  iuuACur,&:  aut^incn 
j     '  ■      •  :   i  hxrcticos,rchilmaticos,pji;anos,  dc 


uutur .  IVtic  crgo  Salonjon  in  opcrc 


tbabium 


ixiiificaK 


«  9rJifi>o  io- 


)j!  icsna 
{  jl^iiiiiim  (?e 
niu  Itgni  tllc 
(juiilaiM  «lu&c 
ijiiu  i)uid  ttn- 
l^icur  bicfil. 
Ali|   (oralii 
^aicrprcuoc.) 


icinph  aiJMliualiHi- 
,  ''rilhiSNO 

),  .•  ftclc- 

liaii(,n6  ulumdclut 
ifxii,  lcHJ  &:  dc  ttcntif 
l»us  opcririDS  clciAic. 
Milic  HiramSiloino 
ni  prxcir.idc  Lil-.iuo 
jiijnj  tcdMna,  &.'  a- 
bicitna,  qux  in  do- 
ni.>'i>ominipoiKicn 
uir  I  quia  coiiucrli^ 
<k-ncihra$  nulic  tid 
Dommtimvirosin  I9 
tiilockiros,fcdfcni;  a 
11  donvnicar  incrcpa- 
lionis  dc  montc  lu- 
jK*rbixdciciJos,^  hu 
mihatos,  qniadnor- 
iium  tuangdicx  vc- 
ricatis  pro  modo  Itio 
quandoquc  ponercn- 
lur  .  M:lic  &  arcifi-. 
vci  qui  rcgcndis  po- 
puhs  ps  arpuncrencur; 
Djonvlium.fciliccc, 
Arcopau,irnin,Cvp;ia 
mimj&aliosmulEos. 
uiific  &:  aurnm.fapic- 


Q<i»n.  iabSc 

loCUUl. 


Riblwau», 


Sicut  c{;ifti  cum  Dauid  patre  mco,&  mififti  ci  ligna  cedrina, 
vt  xdilicarct  fibi domu  in  qua t  &:  habitauit,  fic  fac  mecum , 
vtardiriccmdomumnomini  DominiDeimei,  &conlecrem 
cam:  ad  adolcndum  incenfum  coram  iHo,&:  fumiganda  aro- 
matu',£iadproporuionem  panumicmpitcrnum,  &.'idholo-  '^ 
cauliomata  mane,&  vcfpcre  (abbathis  quoque,&  neomenijs  j 
&folennitatibusDomini  Dei  noftri  in  lcmpiternum,  qux 
jnandata funt  Ifraeli-  Domus  cnim  quasdiflcarccupio,  ma- 
gna  cft .  Magnus  eft  cnim  Deus  nofter ,  fuper omncs  Deos . 
Qiiis  ergo  poterit  tpra:ualcre,vc  jtdificet  ei  dignam  domum? 
Sicoelum,&coelicocIorumcaperecumnonqcunt,  quantus  4 
c<^olum,vtpoi!imxdificarecidomum.*Sedadhxctantum, 
» vtadolcaturincSfumcoraillo.  Mittecrgomihivirumcru-  ^ 
dirum,  qui  nouerit  operari  in  auro,  &  argento,  s^re,  & ferro, 
purpura,  coccino,  &  hyacintho,  &  qui  fciat  fculpcre  cxlatu- 
rascumhisartificibus  quos  raecum  habeo  inludrra,  &  in 
lerufalcm,  quos  pr.-Eparauit  Dauid  pater  meus .  Sed  6c  ligna 
cedrina  mittc  mihi ,  &  t  arccuthina ,  &  t  pinea  de  Libano  . 

a  f  D..Oo(cs  dcgcntibus  :  >]ui  gloiiofos  in  ficulo  a  faltu  fjpiibii  dcijciunt ,  5c  in  obfciiuiuin  vtri Silomini» 
tiinsfe.uni. 

Scio  enim ,  quod  (erui  tui  nouerint  cxdcre  li?na  de Libano , 

IIICV.UUIMH'. «•»!"*-"         „  ^.^.  -..  ^  *-'.•. |.  1. 

ces,fcii!ccc,viros,&:  b  &:eruntleruj  raeicumleruistuis,vtpurecurmihihgnapluri- 

ma.  Domuseniinquamcupioxdificare,  magnaefttnimis 
&  inclyta.  Pr^terea  operarijs  qui  ca:iuriCunt  ligna  feruis 
tuisdaboincibariatritici  corosvigintimilia,  &  hordei  co-  e 
ros  totidem,  &  vini  vigintimiliatmetretas,  olei  quoque  7 
llatavigintimilia.  DixitautemHiram  rex-Tyri  per  literas 
c  quas  miferat  Salomoni :  Quia  dilexit  Dominus populu  fuum, 
idcirco  tc  regnare  fecit  fuper cum .  Et addidit,dicens :  Bene- 
didiusDominusDeuslfrael ,  qui  fecitcoclum,&terram  :  qui 
deditDauidregi  filium  fapientem,&eruditum,&:fenfatum, 
atq;  prudentem,vta:dificaretdomum  Domino,  &  palatium 

a  f  Do^ores  quos  miiit  Gent Jitas. 

fibi,  Mifi  ergo  tibi  yirqm  prudentem,  &fcicntiflimum  t  Hi-  ' 

a  TP>trem  fuiun  vocat ,  <juif  dctciiaUiaclpcie^rc^>rcfcitlus<iocuit  timoiem  Dom.ai,  &  cognitioncm  ve- 
liutis. 

rampacremmeum,filium  mulierisdcfiliabusDan,  cuiuspa-  9 

,.,.,.  a  fSapientix.  b  ^Eloqucntix. 

EulSuma^^^^^     ^  terfuitTyrius,  qui  nouitopcrari  inauro,  &inaigento,  et 

xdifico . 

b    Lieruntfcr.  Apofioliir.eij&:  Doftorcsprin'u',g.Uo(ftorcs      nionis  odorc  Dco  acccptabilis  fiat. 

dc 


ingcnio  cl.iros ;  Pro 
jiiS  onmibus  collatJU 
(Icncilicas  cxpcdac  a 
Domiiio  doiia  gra- 
iixca-lctlis,  &  crici- 
cum,  fciliccc,  vcrbi 
pci ,  &:  olcum  cha- 
ficatis,  vncSionis,  &: 
illuminationis  Spin- 
luHandi. 

a  a^is  f  i;?<J  fotrrit  . 
-:« Thcodorct.Ortcn- 
dit  i-^cvn  Dci  cogni- 
lionf  m.  Mcum,inqc, 
olliciuminiplco.  Ip- 
iiim  Dcum  mcum  nc 
fiipciiiis  quidcmca;- 
Im  pjccll  c;ipcrc.  Vo-  ^ 
lcns  auccm  cioffcrrc 


dcgcncibusinformant,  &crudiiint:nnhaHquo  pranndj-  J 
ccrc  pra.lumanr.  Idcocnim  Salomt n liruos H.ram  c;cdcrc 
libi  JiOina  vohiicquiadoiliorcs cranc  rcruis  fui.<;  .id cc.k'iui'j, 
lcd  ecram  lcriios  luos  adcHe  voliii: :  v  .'ca'dentibus  oik-ade- 
icnc  cuius  mcnfurx  ligna  ficri dcbcrenc  ApoUoli cnim  cec' 

tiiis  verba  Euan^clij 
ab;p!o  J)omino  no- 
ir?ru!ic.SjdGentiIes 
;ib  crniribus  ad  vcri- 
t.ucm  liuangchj  cor» 
iicrlijCcrcnis  geiKiuin 
crrorcs  noucrunc ,  S.C 
idco  fubtilius  cxpu- 
tiiiauerunc. 
c  Qi*:a  dilexit  Domi- 
fiis^&c.  %<  Thcod.  I 
C^iancum  iuuec  pio- 
rum  amicicia,  doccc 
Hiram  rcfcribcns:3f- 
ncdi£li*i  Doniiitiis  Deus 
Jfracl^&c.  Eltauccm  [ 
ycripicuum  quod  ex 
cjquccifuitcumDa 
iiidcconfuetui-iined;- 
tiiccrit,  qu6d_Dcus  U 
racl  clt  creator  cirh , 
&ccrra:. 

d     FiHimmulieris.O-  ■ 
llcndic  cum  eirc  de 
j.pgc'!.ie  Salomich  de    i 
tribu  D.in,dcquoiu 
libro  Numcrorumk 
gicur.  Patrcm  cius  ti  a 
dunc    Hcbrj:i  fiiiHc 
Hcbranim  ,  deftirpc 
Oliab  dc  cribu  Dan,  ' 
qui  cum  Befclccl  m 
crcmo  opcracus  cfj,- 
C^od  vcro  Tyrium 
vocat:  aiunt  Hebrxi  ■ 
hoc  cranslationc  fi- 
chim  fuiffc.  Zocric- 
nim  lingua  eoru  plof- 
matio  intci-pietati.ir.  j 
Chyroscnimqu  imil 
li  Zorvocant,al 
doanguftiamj.M   ,    ■ 
do  plafmacioncni  lo- 
nac. 

c  X^ « noult  ope.  in  au- 
ro,  &  ar.  \n  h;s  on  - 
nibusHiramfpintua- 
Hs  nQuic  opciari ;  vt 
ornatus  domus  Dci 
coram  oculis  hoini- 
num  digno  dccoro 
fulgrat,&:bona;opi- 


I 


a  -nos 


NICOLAVSDELYRA. 

I  Ec  ad  pro.p-».  :Q«/<j  femper  erattt  ibipanes  propofitionis ,  non 
tjmenfempcr  t]dempanes,qui.i  infaiib^tbo  amouehanturprimi,&po^ 
nebantiir  noui. 

%     Ecadholocauftomata:  Hoceratiugefacrificitm. 
?    Sjbbathis  quoquc,&:  neomcniji.  iludiftnt  iflafefla,  diClum 
fitit primo  libro  i  ?  .cap.inftnc, 

4  Sicnimcfflum.  HocdixitSalomonadremouendimcnorem^ 
ne  alifjuii  crcderei  deitaivm  toco  dctetminato  circumfcribi. 

5  MiCtccF.mi.  i.?^:<,umjM.dii.itur:M\i\x.  quoqiicrexSaloT 
mon ,&:  tulic  Hiram.  Dc voluntate enim  liiram  regis  Tyri  itiit.llle 
UiramfMitnotabtlis  urtifcx ;  &  ideo  diciiur  ab co  miTfus^  ad  petitior 
vem  tjinen  Salomonis. 

C  Et  hordci  coros  COtidcm.  j  .Bsg'S-'H!>afit  mentio  de  iflo  hor- 
4eo ,  qma  ibi  folum  fit  vientio  dc  cibo  tmninum :  Itordcum  auiem  tfiui 
frat  ad  pabulutrianinialium. 

f    Qici  cjiiot|MC  fata,  Immed^ate fubditnr  in  Hebrxo:  E  t  vin  i  ba^ 

tos 


tos  viginci  milia,  qmd  omittitur  in  translationc  noUra :  quiap^iet 
ex  hoc quod infia dicitur:  Tricitum cr.&: ho.&:  0.&:  vi. 

8  Mili er.  ti.  vi.  l\rx cnim Tyri  voiobat am  patnm  ;  tiim  pro- 
fter  xt.item:tumpropter  artis  fuxexcelleHtiam,y>t  paiit  in  litaa.lii- 
br<ci  tamcn  dicunt  hic:  Hirani  patris  ma.qtua  onoiia  nmi"*  "pud 
cosfunt  indccfinabilia,ficut  apud  nos  coi nu,  & gclii,  id efl,  arf/icii^ 
vxcelkntem  a  tcmporepatris  mei,&ftcuijuit  cx  celkns  apud  ctim,  ii-i 
&  tnccum. 

9  riliummu.dcfi.  5./^f^.7,£.</ie;V«r:  EttulitHiradcTyro 
filiiininuilicrisvidiia;dctribuNcphth.ili,pacicTyno.  L>Hoi 
exponttnt  Hebrxi  fic ,  c^fecundum  veritatem  matcr  hiiiu .  Hiram  fuit 
Judxa,&  dc  tribu  Dan,vt  hic  dicitur.Tater  autcm  eiusfi:itludxus,& 
tie  tribu  \iphthali:ideo  ^.B^g.dicitur:  Hira  cjc  tribu  Ncplichdli; 
£uia  geneahgixatio  fit  ex  partc  patris  magis  quam  niairis .  dicitur  M- 
Vien  patcr  eii-s  Tyr^us^non  natiqne.fed  habitationc;  quia  halAtauit  ibi, 
ficiu 2.1{rgiim 6.b. dtcitur ;  Ei habicauic arca Domini m doino 
Ohcdcdom  Gecha'i.  qui ftc cognominabatur,  eocphabitaueratii* 
Ccth;erat  tamcn  de  tribu  Leui.Cxterapi^tent  ex  difiis  3  .Kf^g-S' 

i    Tricicum 


1145"         I.Paralipoml 


Cap.IlI.        114(3 


a    iqjisautem.  ■ii  Hicron.  loppcn  portiim eflc rudx.T,& in  quindccdcndasdeLibanocedrosmifsifunt.ficiirlcgicurin 

Rcgn'orum,&;  Paralipomenon  libr  slegiinus.adqucmHira  RcgumJ)e^5fclvcisdcquibus,f.nunc3girurcclorcsJapidii. 

rcx  Tyn  1  igiia  dc  Libano  ratibus  trasfercbatrqux  lcrufalcm  Dc  gccibus  ipfc  Hiram,&:  fcrui'  cius,qui  cu  fcruis  Salomoius 

tcrrcnoirinerepcruc  lignac^^dcbancdeLi- 

«  fPrjKlicatioms.  b  TKrmitate  fidei.  c  TDecorevrmtiim.  d  TViriditate  bftiii  opcris. 

,  c  •rcrinartyrium  c!f.ililangiiinis. 

£Ere,ferro,& t  marmorej&  lignis;  in  piirpura  quoquc,&  hya- 

.1  TCntleft'SConu«latiorlii.         b  TCaftitatit.       ""c  TChatitarii. 

cinthd,&  byfld,&:  cdccino:&qui  fciat  carlarc  omne  /culptu- 
ram ,  &adinucnirc  prudentcr  quodcunqucin  opere  neccfl.i- 
rium  eitjcum  t  artificibus  tms,& cum  artificibus  domini  mei 


D 


hcrcncur .  Hic  locus 
cft  in  quo  vfquc  ho- 
dicfaxa  monnrantur 
iti  liccore,  in  quibus 
Andromcdarcligaca, 
Perfci  quondam  fuic 
liberaca  pra:fidio . 

Significac  ,   quod 
gences   audica  fama 

Euagclij  diucrfas  pcr  a  quis poUicitus es  domine  mi,mitt€  feruis  tuis.Nos  autem  cx- 
fonas  per  fide  ad  ba- 
.ptifmum  cranfmiccit. 
Solius  tamen  cfl^  ve- 
ri  pacifici :  vc  abfol- 
uendo  pcccata  pcr 
bapcifmi  ficramcnta 
vnitaci  EcclcfiiB  illos 
adunarec,de  quodi- 
citur:  Snper  quem  ri- 
dmtis  fpiritum  dtfcen- 
ientm  ,  &  manentem 
fnper  eum:  hic  ejl  qui  bu- 
pti^at . 

b  7{umerci.'fgi.  Fue- 
runt  opcrarij  domus 
Domini  dc  filijs  If- 
rael,  deprofclytis,dc 
gencibus,  dcfilijslf- 
racl  cnginta  milia  , 
qui 


Dauid  patris  tui .  Tnticum  ergo,&  hordeum,&  oleii,  &  vinu 


dcmus  ligna  de Libano,  quot  neceflaria habueris,  &  appHca- 
bimusearatibus  permarcinloppe:  tuum  autem  erittranf- 
fcrreeainlerufilem  .  NumerauitigiturSalomonomncsvi- 

a  TQHJ  '-''  gintibus  in  conlortium  ^opali  Dei  ttanlicrunt. 

ros  t  prdfelytos ,  qui  erantin  terra  Ifrael  pofl:  dinumeratione 
quam  dinumcrauit  Dauid  pater  eius ,  & inuen ti  funt  centum 

TPro  fabbathirmo  animarum. 

quinqua^inta  milia,& tria  milia,&  fexcenti .  Fecitque  ex  eis 


a  TAlter  alteti.is  oneia  pottate.Et  alibi  corripite  inquietos,&  confolajnini  pu.ficc 

b  Trio  (f c  iefaneftion  5  c.ux  s.die  i .poll  fabbathujn,&  in  Doinino  prxcel'sit,cc  in  nobis  fperatwr. 


fa     . 


feptuaginta  milia,qui  humeris  onera  portarent :  &  odogin- 


a  Trt.Tdicatotes.    b  TDuras  hominum  mentes. 
ftzuaticatione  oiti. 

b 


c  T.Qi'  nati  ciant  in'montc  (iirerbii ,  primi  parcntis 
d  T  bo  ibris  veibi Det,J\t  adihcio  lioinui  conuenirciit. 
e  1  Pro  fide  Tnnitatis,(]uani  pr.T:diciUit  nobis. 


ta  milia,qui  lapidesin  montibuscardercTit:  tria  autcm  milia, 

a  TSi"!  fcripturx  cieditores.a  ^uibu»  nos  ctudimui  infcios  docerc,  comemptoies  cotiipcie,  oBtia  nolUa  in- 
uicem  portaie. 

&c  fexcentos  t  praspdfitos  operum  populi. 


bano.  Omnes  igicur 
hominum  geces  pcr 
qins  a:dificaiidacrac 
Ecclc(ia,  prxccflcriic 
in  .cdificio  ccmpli  Sa- 
lomonis.  Judieicnim 
profelyci,  &  Gcncilcs 
;:.d  vericaccm  Euangc 
lij  conucrfi  ,  Eccle- 
fiam  Chrifli  rcdle  vi- 
ucndo,  &  docendo 
confiruunc. 
c  Ti  iz  mil.  ii^'fcxcen. 
In  Paralipomenon^ 
pro  tribus  milibus 
trcccncis  pra:pofitis , 
qui  in  Rcgum  nume- 
rantur.  triamiliafex-- 
ccnti  fcnbuntur  pro 
pcrfciLtionc^  fubli- 
miuni  virorum.  In 
fcnario  cnim,  Deus 
mudi  ornatumcom- 
plcujc ,  &L  quia  fan6la 
fcripcura  fidem  Tri- 
nicatisdocec,  &ope- 
ra  lutfitix,  rectc  tria 
niilia  fexccnti  perhi- 
bcncur  fuilli-' . 

CAP. 


f  lapidibus 


t  OipienMbns, 
&  lapteaubiu 


E 

t  percgrino» 


f  qul  folicfr»- 
rent  populiiiti 
ad  operandfi  . 


NICOLAVS    DE    LYRA. 
Triticum  crgo  ,  &  hordcum ,  &  olcum .  Supra  non  fecit 

meHtionent 


mentiomm  de  vino,  fed  qitia  hic  repetitur ,  tenendum  quod  a  principia 
fmtfubpa£loJicut  &  alia. 

CAP. 


C     A     P. 


I  I  I. 


ptaarcai-dificauic  al 
tartj. 

^  lOSEPHVS. 
Dcus  prxcepic  Abra- 
(  hx  filium  Ifaac  fibi 
^'  offcrrc  in  monte  no- 
mine  Moraim  clcua- 
tum ,  ara  ibidcm  col- 
locata;  fic  cnim  ap- 
parituram  cius  rcli- 
gioncm ,  fictiam  fa- 
lutifilij  prsponcrec, 
quod  Dco  placcret. 
Ineoautcni  montc-» 


T  ccepit Salomon.  ■ii  Angelom.  Mons  Moria 
fuit  demonflracus  Dauidi  ab  Angelo  tencnte 
f^ladium.fupraaream  Ornam  Iebufa:i,  vbi  cm- 


C     A    P. 


Ornam,id  cfI,ornatus,  natione  lebufcus  Geciles  fignificat, 
a  Domino  ornandos,&  in  filios  Ecclciix  commutandos.vn 
dc  :  FHiftisaliquMdotenebr£,nitnc  autemluxinDomino  .    Icbus  Eplie"J-l> 
aucem  ipfa  eft  lerufalcm.Icbus  interprctatur  conculcata.-le- 
rufalem  vifio  pacis :  in  qua  dum  Ornam  Gentilis  regna  bac 

Icbus  dicla  elt  ,  fcd 

III. 


T  cocpitSalomonjedificarcdomuDo- 

~  pacis  quj:  cft  in  vnitatcF.cclcfie.viKle:Inpacefaftus  f^tlo 

D  Tf.Chrirto.de  ijuo  dicituiiNutuiuid  iioteit  ablcoiidi  ci- 


cus  elus. 


a  Tln  viti»iK  jacis  quj:  eft  in  vnitatc  F.cclcfie.viKle:In  pace  f aftus  e^  lo 

.deiiuo  dicii 
uitas  in  mcinte  pofita.       cTU  cft,  vifioiiis.ijuiaquosadcliriratis  fuac 
vifionem  vocat,m  hac  vita  Uborantcs  vifitaie,^  adiuuare  dign.rtui. 

mini  in  lerdfalem  in  aionte  Moria,qui 

a  TFrzfcimt  euin  Dauid  fccuiidum  caincra  lufcituruin  ,  ficut  ^  ali) 
ProphetJt. 


dcmonftratus  fuerat  Dauid  patri  cius 
in  loco  quem  paraucratDauid  in  area 

1  «oc  ju  gcntc»  retcrtui,qu.-c  lcconda  loco  ad  aiciificationcm  Creatoiis  conuenetunt. 

templum  poftca  rcx  c  Ornam  lebuf^ei  .    Coepit  autcm  ardificarc  mcnfe  fecun-  4  fccracus  myfiica  lo 

Dauid  collocauic.        j  J„     *  onno  nmrrr.  rcp-ni  fui       Et  t  h-^r  fnnc  fundamcnta      lemnicatc  populus  di 
b   /«arf^or.  Ecclc-      '^^'     anno  quarto  regni  lui .    nc  r  ncXc  lunc^runaamcnta      gnc  aggredcrec  my- 


cum  Dauid  in  eaid- 
cum  holocaudi  eme- 
ret ,  &:  cum  S  ilomon 
tcmplum  sdificarct, 
lerufslem  vocataeiL 
Gccilicascnim  nefcia 
dkiini  culcus  coculca 
tura  d^monibus,fed 
cuChriftus  earcfpc- 
xic  p.icis  in  fe,  &:  locii 
inuenic,S«:n<>mcn. 
c  MM/f.  i.Maiomox 
fpofiPaicba,  vccon- 


lia  pcr  arcam  figna- 

tur.vndc;  Cum  ■ventilahrum  in  manufita,&  permundabit  areafua- 

Oinam, 


Ihcum  opus. 

^nno]qii.Voii  cxpletam  difpcnfacionem  diuinic  incarna- 

,0  tionis. 


*(Jie 

■\hx  funt  <^i- 
rpo/iti«ncs  , 
velmcnfur.f, 
lecundu  qu:is 
cofultum  :  ir. 
ipfi  Salosnjni 
xdificare. 


NICOLAVS    DE    LYRA. 
C    A    P.      III. 

• 
»T  crcpit  Salomon  a:dificarc.  Hic  cnnfequenter  de- 
fcribitiir  ipfiuf  templi  xdificatio .  Et  primo  quantum  ad 
forntarn  ternpli .  Secundo  quanium  ad  vafa  minijicru  4.  c. 
Trima  i»  tres^qHiaprmodefcribiturforma  tetnpli.  Sccun 
doipfnrwi:  cheyuhimqudi  fuerunt  pofna ,  ibi ;  Fccit  ctiamindo- 
mo  fanctilanfioriim  chcrubim.  Tcrtio  cQlumnayum  qux'  erant  in 
porticu  tmpiiyilA:  Antc  torcs  ctiam  tcmpli.  Sententia  autmpri- 

ma 


mit  partis^  &fecuni£  patet  ex  dlfiis  3 ,  i<ef .  6»  a  priacipio  cap.  vfq^ 

prope  finem,evccptis  qu£fc>]uuntur. 

2     In  moncc  Moria.  Id  esl,v/fionis:ille  efl  loavs  in  ^uo  ^braham 

obtulit  Ifomt,  vt babetur  Gencf. zz.  &  vocatnr ibidcm  locws  vifionis 

quia^braham  appcUauit  ipfum,D'  minus  videt,vt  ibideru  diciiur.    i 

5     C.^ii  dcmonftr.fuer,  £(uMdo^ngelu^prxccpit  ^ijuodDauid 

ihi  xdtjicaret  altare,&  viiiimM  o]ferret,vt  diciurn  ejifupra  lib.  l.  iu 

finecap.i  I  .&  in  princ.22. 

4     Mcnlcfccundo.  lnfccunda,f.diemcnfts.ftcefiinHebr.tranf* 

latio  vero  nofira  omittit,in.feci4nda. 

I     In 


MORALITER. 
E/  co^it  Salomon  ttdificart  Uemnm.  Lxpofitioncm  huius  ca- 

pituU 


pituli  myf^icam  rcquirc^.  Regum  tf.cap. 


"47 


Glof  ordi.&  Nicolai  dc  L)f  ra.        1148 


A 

Quxfi.  is». 


tionis.qi.x  mqu.inJor  Euangcli.-^  frripraeft,m  fTo  fpintii  dc 

ccrlo  Ecdctin  fal>ric.it.i  cli.Qii.r-  in  lib.Rc^um  cxpuluimus, 

jnParalipnibbrcniMrcpcrf^rinpimus. 

:    Y»i.»'fU"i..  •:<  Tbcodor.  Nfmocxin.mctlnincl.bmm 

diOcnnrc a Itbris Rcgun ,  quonum tcmpl. logitudmcm hic 

qu:dc.mun.mus_fc-     ^^^ j^^j^s^Iqj^oo ^  vtxdificarctdomum  Dei,  longimdinis 

cubitos  in  mcnfura  prima  fcxaginta,  latitudinis  cubitos  vi- 
ainti .  Porticum  vero  antc  frontcm,qux  tendebarur  in  longum , 
iuxM  menluram  latitudinis  dom«,cubitorum  viginti.  Porro  al 
titudo  ccntumviginti  ciabitorum  crat.  Et  deaurauit  tam  in- 
trinfecus  auro  miindifTimo.  Domum  quoquc  maiorem  tcxitta- 
bulisli"-neisabicqni.s,  &laminasauriobriziaffixit  pertotum. 


xapinta  cubitorum , 
iilic  aurv^m  quadra- 
{>int.i.  Inucniscnim 
pmtcr  qti.idragint^. 
alio^  vi«.nti  C1US  qJt 
voc.itur  O.nbir,  hoc 
cf»,  *;3nftir.mao:u; 
Vil^inti  autcm  ad.c- 
ftts  qu.idr.icinta  fific 
icxaj.iit.i  Sicrurfiis 
altituJincm  vtginti 
quidcm ,  &  quinquc 
aibitorum  in  libris 


a  fScilptuirpalmaromd«f..iM.nvi.t.»iuiuiw«]u»«vcu»iftoria,&ren>uiK'n>tioac<iuirimr. 

a  «Chjauin  oftuia  qu  bu.  fuic>rtruiii  fratc.mt.'.  ooimlattir  ,ic  in»nam  Cliiilti  domum  toto  orbc  c 


omponitur. 

com- 

f  oluit ,  fcd 


flspiJ» 

f«  Phanu- 
J3 


t  auro  booo 


Noo. 


Nota< 


Scuip{itcjuc  inea  palmas,  &  quaficatenulas  fc  inuiccm 

«  5In  Rtsuin  iia,  Tfxu  paun.cnium  ial'u'i»  abicgius.  viide  patct,.flui«  nbulas  abic£nas  non  in  tctra  ] 
fupoiiaiuiote.icitiovc.oauiiimfupcipcluit.  •     r  rr 

plcdcntcs .    itrauit  quoque  pauimentum  tcmpli  pretioliffi- 

^  a  fCharitas. 

mo  t  marmorc ,  decorc  multo .    Porro  aurum  crat  t  probatif^ 

b.  ,  X  .         .    ..  a  TSanflosDoAorcs. 

auid  quod  non  v-  .....         •    i  „       ^i         •       c        n.-.-. 

numfolumtabubni  d  fimum,  dccuiusIamuiistexitdomum,&trabeseius,&poltes, 

uinpli  auro  Sa'omoii  ttxit  c\im  Clinftut  cociutiidcliain  luminc  ftpienti»,  &  chantatis  illuftrauit. 
iin  conucrfationcm  inhOiuinum  moribus ,  vi  fivUt  ab  Angelis  leruitur  ei  in  coclis  ,  ita  ab  homimbus 


Rcguminucnimus, 
hiGautcmcctum,  &: 
vigint..Scd  m  cxcm- 
plo  oflcndit  diuinus 


a  5P;nete$ 


fciuiatur  in  ccrris. 


S£pa'rietes,  &:oIlia,  &  c^lauitcherubim  in  parietibus.  pe- 
cit  quoquc  domum  Sandnfandtorum  longitudincm  iuxta  la- 
tirudiiicm  domus  cubitorum  vigiriti ,  &  latitudinem  fimili- 
tet  viqinti  cubitorum  .  Et  t  laminis  aurcis  texit  eam  quafi 
talcntisfcxccntis,  fed  &  clauos  fccit  aurcos,  ita  vt  finguli  ? 


habuit  Dci  tcmplu . 
Re^um  quoqucdo- 
cctniftoria  quodno  c 
folum  duo ,  fcd  ctia  f 
tiia  habcbu  tabu- 
lacn. 

Lwitudo  domus 
longani  Ecclcfi.T  pa  g 
ticnr.;ini  lignific.it.  \\ 
Lacjcudo  ch.irit;ite, 

qua etjam dihg.t  inimicos  ,  doncccum  folis  .imicis  in  DvO 
gaudcat .  Altitudo  vcro  fpcm  fururx  virit,  ^  recribucioms, 
quiaomnijuducrfli  conceinnic ,  donrc  vidcat  bona  Domini 
in  tcrra  viurntiuin.  Notandum,qu6d  cnginca  cubici  .-ilriru- 
d;nis,qui  '\n  R.cgum  !cguncur,non  .id  cecbimccinpii,  fod  vf- 
qucadc^NUCuluin  intcrius  pcrucTicrunc.Hiccnim  quod  .il- 
titudoccnrum  viginci  eubiconim  crat .  Alij  criginca  ad  mc- 
dium  c^MVKuIum .  alM  vcroadcercium,  demdcvfqucadfu- 
prcmum  ccmpli  tcdum  numcrabuncur .  alij  criginca ,  &  fic 
tota;iltiCi.idodomusin  cciitum  viginticubiciscofumm.itur: 
quonumcro  virorum  prlmiciua  Ecclcfia  in  Icrufalcm  gracia 
SpiritulLandi  .iccepic .  f^iiidccim  nainque  qui  cx  ll-ptcm, 
Cilodo  con(tac,fucuram  vicani  (ignanc.  <]ux  nunc  agitur  m 
quiecc animaium .  & pcrficiccur in rcfuireilionc corporu . 
quindccim  vero in  trigonum  duda,!cl  clf .ciirn  omnibus  par 
tibus  fuis  numcracaccntum  vigiiui  huncquibus  ddignacur 
futura  bcatitudoelci^orum  .  Benc autem  hoc  numcro  tcr- 
tium  c^naculum  dmius  confuinmacur,qii  e  poll  pr.cfcnccs 
laborcs  poftanimarum  rcquiem  plcna  t(j-!icic:uis  gloriain 
refurrcdionc  complcbicur. 

b  To/r.t «w  rero.  lpfum,fciliccc ccmplum  qnod crat  pro fo- 
nbus  onculi .  tripcrtita  enim  fuit  f.'.bric<i'  dilfi:v-tio ;  hoc  eft 
porticusantctcmpIuin;&ipfumccmpIumin  quoalcarcchy 
miam.itis.mcnfa  propolicionis.  &:  candclabrulumin;s  ciac , 
& oraculiim,  id c(f ,Sandumfnnctoru:n  vbi  arca ccfiamcnci, 
&chci ubim  pol^ vcium collocaw.  Po"cicus  vci o  aixcc  ccm- 
pUim  anciquorum  Hgur.im  gcfiac  fidcliuin.Ipfum  vei  otcm 
pluni  corum  qui  poff  incarnacionem  0<imini  in  mundu  vc- 
ncruc.Domus:iMtinrcnorregnicck'(h;g.iiidia  vcrif  ji  dar;i. 

Notadum  crgo,  quod  parictcs cfomus Ijpidibus prttioiis 
fai^i  fueruiu  tabulis <  yprcflinis,  vd  ccdrinis  operti ,  laniiiiis 
aurc:s  vcffici .  vndcinRcgum  j  Etcedroomnii dmwisvejirlia- 
iur,&c.  Lapidcs  parictis,vcl  pnuimcnti,&:  tabulx,  &:  aurum 
fanftorumvitamin  EccIeliafigniHcant.  Lapid<sviui  fitnc 
fandi  forticudinc  fidci  in  vnnm  rcgulam  coniuiKti.  '1'abul.j; 
quoqucccdrin.r ,  vcl  cypreffinar  funt  fan(rh  hicicudinc  v.iria- 
rumvirtutumfcctinduin  donacioncm  SpiriculfaiKh  in  a- 
dcmfidclibimctipfisconnexi .  Aunhiniina.' fuiit  fancti  iu- 
pcreminentcmfaciiti.eclT,iritaccin  habcntcs,  iSthuius  fiil- 
jjorcgr.ui(rimo  ;idinaiccm  cong.iudcntcs. 

Strauit  quo.  Sicut  laticudo  paricti  s  in  altum  exijrgcs,&:  ad 

laqucaria 


N  I  C  O  L  A  V  S    D  E    L  Y  R  A. 
1     Inmcnt.pri.  ldril,l'icundHmformam,&-metifur.imftbitradi- 
tasaD^^uid  r^uitrjdidil  Salonioni  ex(thf/Ur  omnium  fiendorum  in 
imfh,n  iUinm  eJifN^ialiL.i.zi.cap, 

i   Cc 


laqucaria  pcrucnicns  proucdtus  virtucil  quibus  farnfti  ad  ce- 9l 
lum  pcrucniunc ,  vcl  ian£lorum  choros  fibi  pcr  varia  tcpofa 
fucccdcnccs  fignificac,Itaa:qupliras  pauimcti  cocotdc:  coru  , 
huimlitatc,  quain  h.ic  vitapc>fici  focialichanr.itccoiicrfan- 
tur.Pauimentuin  jirctiofo  marmorc  ftratum  nuilro  dccorc, 

^.  marmor  tcctij  c.i- 
bulis  abicgnis ,  quia 
vica  iuftorii  m  pri  mo  j 
fidci  firmiratc  nui- 
iiicndACliin  cordc; 
pott  virtutum  latirti 
dmc  ornand.i  in  ope 
rc.  Quidcnimpro-  , 
dcft  dccor  nurmo- 
ris  tabulis  obtct^i,  ni 
fi  aliquid  myfiicum 
oftcndac  ?  fcci  bono- 
rum  amplitudincm 
opcrum  forticudinc 
fidci  fulcicndam  cf- 
fe  iignificat.  Abics 
veroalta,&:durabt- 
lis  rncntem  clcfto- 
rum  infimafpcrnen 
wm ,  caelcf^ibns  in-  i 
h.'Ercptcm  ,&:  virtu- 
tcmpaticntixcxccl- 
lcntem  cfcmonftrat . 
Auri  lamin^  marmo 
ridctnbulis.-ibicgnis 
fiipcrpofita:  laticudo 
cftcharit:Kisdecor- 
dcpuro,&:confcicii 
tiabona,&:fidcnoa 
ficiU,  qua:  ficut  aii- 
rum  alijs  metallis ,  ita  carccris  virtutibus  in  tcmplo  Dci  pra;- 
fulgct. 

d  "VfJicSf&pa.  Tcxitrciim  adinmi  fidei  ipfo  Domino  pan- 
dcnccqua  vericaccrcluccaconmibusEcclcfiamincrantibus 
oltcndic.  Oilmm  ccmpli  Chnflus  efi;  pcr  qucm  venitur  ad 
patrcm  ,  qui  ait ;  Egofum  0jiium,i2rc.  In  Regum  ita  fcriprum 
elt;  Oraculum  habtbat  viginti  cubitos  longitudinis ,  &  viginti  Uti- 
tudinis,  &  vigmti  altitndniis .  Oraculum  dicitur  Santlumfhn- 
tlorum^quia  ibi  diuina,  &  angclica  locutibnc  homlnibus  fc- 
crcra  rcuelancur.vndc;  Oraculam «'.  abdnis.,  id  elf >intcriori  do 
mo  faitum  eft,  quiain  fuperna  patria  Angelorum  vifio ,  H^ 
alIocutio,&:  ipf.i  Dci  prxf£nti.n  reuelabitur.Q^od  dicit  vigin  , 
ti  cubiros  altitudinis,parictem  ccdnnum  fignificat,qui  ora- 
culum  aba:dc  cxteriori  fcgregat. 

c  Cxliuitcoe  HabechscdomuSjficucinRcgum  legitur, 
ctlaturas  cminences,cuni  faniti  opera  vircucum  non  m  oc- 
culro  aganCjfcdexcmpIum  omnibus  prarferunc. 
f  Tecit <f:io.  Oraculum  vbi  erac  arca ,  viginti  cubicos  habc- 
bac  in  longicudinc ,  kcicudine,  altitudine  ,  idef^,  perqua- 
drum,  quiainfuperna  patria  ubi  rcgem  mdccorcfuo  ui- 
dcnt  faniti,  foja  charitas  diuin.T,  &  fupcrna:  gratis  per  j 
omnin  fulgec.  Vndc  in  fequentibus .  Laminis  aureis  tcxit 
eam ,  id  cft ,  m^nia  fuperniB  ciuicacis  gratia  chantatis  im- 
plc  uit , 

§  Talentisfex.  In  calcntis  pondcris  perfcSiio,  qua;  charicati.? 
ptrfec\ioncincxprimic,  ficuc  pcrfcitlio  fcnanj ,  perqucm 
cenccn.uiusmalciplicatur.uc  fiant  fcxccnti. 
h  icd  (dr  clduos.  Quinquagcnario  numcro  pcccatorum  rc- 
mifTio,  &:  fpiritualis  gratia,  &:  rcquics  ^rcrna  figuratur, 
clauis  uero  lamin^  auri  attigcbancur  in  panctibus  domus 
Domini.  Cl.iui  func  ucrba  c^Ieflia,  quibus  in  amorebo- 
norum  opoium  proficimus,  &:  confcruamur;  h^c  nobis 
promicciinc  ueniam  pcccacorum  pcr  graciam  fnn:ti  fpir^ 
tus,  &:  fabbarhifmum  in  futuro  ^icrnum.  Hi  funt  cbu; 
dilcdionis,  iV  cKnui  timoris  ,  quibus  incipicntcs  nctdiim 
ad  pcrfcctionem  uenientcs  illecebras  i«cioruin  morcific.it , 
illis,  fciliccc,  ucricacis  fermonibus  confixi ,  quibus  dncc- 
mur  carnem  nofliam  crucifigerc  cum  uiciis,  &:  concupifceri 
cijs.Vndc  Prophcca;  Coijige atnnore tno carnes rr2ea<^&c.  Q\ 
ad  pcrf cctiora  pcrucnicns  de  clauis  perfcdionis,aic;  Mihi  a:- 
tem  adbxrerc  Dcotbomm  cfl, 

^  a  CeenacuU 


X     Ec  dcnurauic cam.  Jloc  eflinteUigendum ijuantum  ad  inferiori 
manftonem  tempU^qua  continebat fan6lHm,&  fan8Hmfan6loju>ii. 
3     Scd  &:  tlauos .  ^dd  coniungendum  fortiier  kminas  amm  cn  <•  j 

l<AHliSj1HAet(fntinparietibMsdmuu  \ 

I    Ipfi  I 


1)0» 


LrJ 


1 


1149        II.Paraliponi. 

a  Ccenacnla.qitoque..  Sicut  SAnStarai-jcloru.vbi  er,icarc;a,intcr- 
na  ihnfloru ni  vi tam  in  cofpcdu  rcdtptoris  fignificar .  vndc; 
^hfccindis  eos  in  ahfcondito  faciti  tu^c^a  coniurba.JjnmimmAt^  ccc- 
nacula  i!i  alto  cande  vita,  i.in  c^-lis  cflc,  ^ non  in  hoc  mudo. 
vii:  il^sifiirfnm  ftrt qnxrite.,  vbi  Chfs cfi nidcxtcra  Dci  fcdcs. 
b  hiiitetii^m.  Hoc  in 
Rci^um  plcmuslcgi-  ^  clauificl 
tijritafcnptum:  Etfe- 


Cap.lII.         1150 

nario  pcrpctuircgni  rcmuncr.andam . 
c     ita vtala.  Quinqucciihitoiu  eratalachcrub  vna,&c.  qa 
Angcli  lcgcm  Dcidt-(cripta,in  qu!iKj;libris  indefciridcuo- 
tionc  cu{]odiunt,dili!',cndo,f.Dcum  cx  ojbus  viribus  iiiis,  &: 
^xiriloSjCanqua  fcipros.  Tknititdu  autan  Igts  eflchantas.  ,pxi- 

mi  quoq;  adinuiccm 


D 


Rom.ij. 


a  ciauinciosquinquagenosnppcnticrcnt.  Ccenaculacjuoque 

a  tVnms  iiiciiriir,-r,& ciuliiem  opei  is  craiit  diio  cliciubim  ;  qui.1  iiuUa  d'jfj>^  voIuiu.i»  cll  iu  fuj>crna  p.iitia, 
lit  Oraculo  liuo  cherubm  vhionim-siiIuilramurcadcniin.vrcntis  ncivifionc.&gloiui.  _  ' 

delignis  oliuarum  deccm  b  tcxicauro  Feciteuam  in  ciomo  San6li(a«d:orum  cheruhini 


a  lJ'ron.cr  fonrorriumchar  tatis,  i;ii.viiiinu';  ijujniintcr  diios  cilt' 11011  poic^t..  ndc  d.lcijiuh  ad  1'radicaii  ■ 
duni  bini  mitiuiitur,vt  ijui  vcrbuni  fidoi  pr.vdiccnt, cliaritateui  aiitc  ouiiii.i  tencant. 

duosopere  tllatuano ,  &:tex.ireosauro .  A\x  cherubim  vi^ 
ginti  cubitis  excendcbantur ,  ita vc  vna  ala  haberet  cubiios 
quinquc,  &  tangeicc  parietem  domus :  &  altcra  quinque 

a  »V'num  opus  crat  in  duobus  che  uSini.  c  uii  vtriufquc  tellamcnti  fcriptores  eadem  ciliitatc  opcris  ,  i:  de- 
uotioneciiatita.-isDeo  li.-ruiunt,viu  &  confom  voce,ac  tidc  Dcuin  p raditant. 

cubitos  habens,  alani  tangerec  alceriuscherub.  SimiliceV 

ttrn.  Dcccmquoque  d  cherub alceriusalaquina;  habebatcubitos,  &tan2ebatpa- 
4Bbitoruni  crac  che-         ^- ^        r,  ...         .......  ..  »,        i 

HH)  fccundus  nienfu- 

™p 


cubiioru  altitudinis,  qnin 
ciie  cubitorum  ala  Che- 
riib  vna ,  er  quinque  cu- 
bitorum  alaChcrnb  alte- 
ra,  id  cft,  deccm  cubi- 
tos  habcntcs;  a  fum- 
micate  ala;  vfque  ada- 
Ijp  iltcnus  fummita- 


a  TQniainoinnihbentiumrcrum  vaiie;.itefan;1i  fui  corporis  fenfus  in  obfcquiiiiii  fui  conditoris  c.vten- 
dunt .  d  TAU  inieriotis  fupci  arpam  fc  iiwicein  contm^unt  ,j  ijuia  tetbincnta  paii  dc  Doiniiio  caiilcn- 
tiunt  attcibticnc. 

c  rietem,&  alaeius  altera  quinque  cubicorum  alani  cherub  al- 
terius  contingebat .  Igitur  alx  vtriufquc  cherubini  cxpanfa: 
cranc,&  extendebaniurpercubitosviginti.  Ipfi  autem  (ta- 

a  fQuia  nos  ab  hmus  pcxcgriiiationis  xrumiia  ej:cc1ai,ad  fuuin  dctiucrant  venirc  c  mfortiuui. 

b  ^^Vcifjs  habcnt  f  icics. 

piiintcrioris.  Exccn-  f  banteredlispedibiis,  &facieseorLi  ver&  erant  adexteriore 

UCbanC  aUtCmChCrU-  a  T.Supernotmndcfideiioquomitiaricruccmno^^ramportandodebcmus.  b  f Sacramciuo  Dominica: 

pafsionis.  c  f  Fhmma  fpirinialii  ainoris.Vnde  di-xeruut  qui  ambulauerunt  cum  Doinino: 

Nonne  cor  na.trurn  aidens,&c. 

domum.  Fccit  quoq-  velum  ex  hyacintho,purpura,  cdcco, 


ip."ai ;  ocopus  vnum 
igduobus  chcrubim, 
id  cli,alticudincm  ha- 
^ebat  vnus  cherub  fc- 
ciindus.  Pofuitq;  chc- 
rubim  in  mcdio  tcm- 


bim  alasluas,  &c  can- 
gcbacala  vns  pariete ; 
<x'ala  chcrub  fccundi 
cnngcbacp.iricccm  al- 

rcrum .  Ala:  autcm  alccra:  in  medio  templi  fc  inniccm  con- 

ingcbanr.Pcfuicauccmchcrubim  (vtin  Rcgumlcgicur)  in 

mcdio  ccmpli  inccrions :  cxcendcbanc  aucem  alas  fuas  chcru 

bim,&:  tangcbac  ala  vna  parieccm,&;  ccc.Manifcftum  cfl  cx 

his  qua: prxdida  func ,  quafl  cherubim  in  medio  templi  in- 

Iterions  hnt politi,quorum  h.ibitatioeftin  C(tlis .  Extcndc- 

1  bant  autcm  alas  quali  ad  volandum :  quia  Angcli  fcmper  ha- 

bentanimumobfcquio  diuinxvoluntans  paratum.  Qu^od 

nb '.  na  tangcbat  parictem,& ala  chcrub  fccundi  alcerum  pa 

ricccm,pcrcincc  ad  illam  chancatis  admini(lrationcm,quam 

nobis  Angcli  exhibcnt'.  QuodalaralterjE  in  mcdio  ccmpli 

fe  inuiccm  contingcbant,  cam  diledionis  gratiam  qu.rfc  al- 

tcrutrumcomplcctuncur,  fignificat.  Tcxit  quoque  cheruhim 

auro :  quia  naturam  eorum conJitor  immorcali  clariracc fu- 

blimauic,&  mcncem  vcr^  dilcit!onis,atque  humilitatis  luce 

complcuit .  Chcrubim  angclicardignitatis  vocabulum  efl- . 

Singulari  numcro  chcrub  dicitur,plurali  chcrubim  .  Vndc 

pcr  chcrubim  Angcli  qui  in  ca'lis  conditori  fuo  fcmpcr  affi- 

:^iint,poHunt  intdligi.  Dc  lignis  oliuarum  fa(!:l:i:quia  virtutcs 

angclicc  vndx  funt  gratia  SpiricullIIintti ,  nc  arcfcanc  .ib  a- 

rilore  Dci.Sunc auccm  alcicu(Jinisdcccm  cubicorum,quia  de 

nano  vira^xccrnx  fruuntur ,  habentcs  inuiolacam  condico- 

risimagincm;fcruacafan6ticace,iuflicia,  &: vcritacc,quam 

Cprimacondicione  perceperunc .  Denarius  cnim  dccem  obo- 

lis  conftat,&:  in  fe  nomcn  regis  concinec,&  imagincm .  Vn- 

de rcgnum coel^fi c fignificac,  vbi  Angcli  in  imagine condi- 

toris  ud  quam  fvti  f unc ,  femper  mancnc :  &c clcdi  homiiics 

riiagincm.quam  p(Jccandoamiferant,rccipiunt.  Ala;  cum 

irifanctorum  hominumjjgura  ponuntur,  virtutcs  eorum 

(i^nificanr, quihus  fcmpiift&d  coclefiia  volarc ,  & in  hi^ dclc- 

:tanturconucrfari.  Cumvcroin  figura  Angelorum  ,  gra- 

Ci.im  pcrpcrua; ,  &  indcfcctiua:  fcElicuMtis  corum ,  qua  fcm- 

pcrincctleffibus  in  minificrio  fui  perfillunc  autoris.  Vcl 

quialcuitatc  fpiritualis  natur.T  funt  prxditi ,  vt  vbicunquc 

voluciint,  flacimquafi voIanJo  perucnianc,  8<^hic  cuin 

ilis  figurati,  &:  prophctisfuntcumalisuflcnfi.  Duoche- 

rubim,  idcil,  duotcllamcnta,  inoraculo  fadi  in  fecrcto 

coufilio  dium.T  difpcnfarionis,  dc  lignis  oliuaruiiV:  quia 

iuccm  fcicncuc  nobis  tribuunr,  iuuantc  flannna  charitatis 

Dci  pcr  Spiriuimfauchim.  dcccmcubicisalticudinis ,  quia 

obfcruaiuiam  Dccalogi  ad  Dcofcruicndum  pictdicancdc- 

naritj 


funcfpiritus  Angclici, 

&  homincs  clc6ti.  Vn 

dcvrraquc  alacherub 

ciufdcm  mcnfura^cft; 

quia  cadcm  dcuotio- 

nc  qua  fcfe  altcrucrii  lindarpucro- 

in  Dcodiligunc,  no-  nun. 

flrair.  quoqueadfea- 

fccndcncum  focieca- 

tcm  dcnderanc  Simi- 

liccr  crgo  ala:  dpccni 

cubicos  complet,  cum 

in  geminu  charicatis 

cxhibidone  Angeli  c5 

dicoris  fui  prajfentia  I9 

tantur . 

d     Tangebatpa.  Duos 

a;que  parietcs  alis  fuis  E        1 

tangunt;quia  luda;os, 

&L  Gentilcs  fccum  ha- 

benc  codcfiis  auhe  pof 

fefforcs  ;  non  quod  ibi  .exterlorem 

lic  localis  difiindio  in 

tcr  vtrumqus  populu,-' 

fcd  quiamaiorcilfe- 

fliu  itas  inccrncE  bcaci- 


tudinis  de  confortio 
adunata;  in  Deo  fratcrnicacis .  Excendunc crgo  ad  vcrunquc 
parieccm alas :  quialscantcsincoelcfii  pacria  iuf^os  vcnuf- 
quepopuliad  laudemcxcicanc  creatoris.  Alas  ce(i:tas  auro 
ad  oraculi  paricccs  cxccndunc ,  ficuc  h.-ibcnt  facje.s  vcrfas  ad 
exccriorcm  domum  ;  quiaAngcli  ficuc  fuam  innoccntiam 
conferuant,  ficdc  fanittorum  bcaticudine  gaudcnt,  vteis 
quosadhucin  terrisconfpiciunt ,  opcm  fcraiic  donec  illos 
adca^Icftcm  patriam  introducant.  Omncs  enim  fnnt admini-  Hcbr.i.d 
flratctrii  fpiritus in  miniflmum  miffl:  propter  cos  qui  h^editatem  ca- 
piuntfalmis .  Alis  exterioribus  iflc  vnuin  parietcm ,  illc altc- 
rum  concingic;  quia  vctus  tcflamcntum  antiquo  populo 
fcripto  nouum  nobis  qui  poftincatnationcm  Domini  ad  fi- 
dcm  vcnimus ;  &  fccundo  parieti ,  id  cft  ,  fcptentrionali  re- 
£tc  comparamur,qui  pofl  frigora,&:  tcnebras  idololatrig  ki- 


ccm  vcritatis  cognouimus. 


c  .Alaeiu^ .  Kxtcndunt  alas  adinuicem  fupcr  arcam ,  cum 
adlaudcm  Saluatorisrefcruntomncbonum  quod  acccpe- 
rant.  Extenduntaltcr.-is  alasad  parietcs  omculi,  cum  (an- 
(Ltos  fccum  viderc  letantur ,  cosquc  velut  alarum  fummita- 
tibus  tangunc,  quos  imicacorcs  fue  puCiCacis  in  hac  vica  fuille 
cxult.nnt. 

f  Etfa.eo.ver.  Quianoftrigr.itia  quiadbuc  foris ftamus, 
fed  fpe  falui  fa«Sti  fumus ,  diuini  libri  (unt  tunditi ,  quorum 
fcriptorcsiamcum  I>omino  rcgnantcs ,  noflrc  falutiscu- 
ram  gcrunt,&:  pro  nobis  interpellant  apud  Dcum.  /  F 

g  fecitquoque.  Hociu  Rcgum  pr^mittitur,  (cd  ibi  nar- 
ratur  quod  hic  non  habctur ,  quia  fcilicct  in  ingrcfiii  onKuIi 
fecitoftiola  Je  ligni&olRiarum  pol-^csquc  angulorum  quin- 
quc ,  &:  duo  ofha  dc  lignis  oliuarum  poftesquc .  Scd  vclum 
illudd^ccoris  gratia,factum  cft ,  vc  inccr  parictes  dciuratos 
holofcncum  tulgerct  .  Scd  ciuldcm  myftcrij  cuiusoftiola  , 
congrua  (igJiificationc  antcarcnm  ,&;  in  ingrcfium  oraculi 
app(?nfum",  vc  ficut  ufliola congruis  horis  apcricbantur,  (ic 
&:  vclum  vcnicntibus,  qui  in  Santl.ifanoloruin  ingrcdcrcn- 
tur.  Cuius  rcuclatio  licunduin  Icgcm  apcitioucm  rcgni 
ctx-lcftis  flgnifkat,  qucpcrcarncm  Chnffi  donatacftne— 
his.  Vndc&lxnpti7..;coDotninoapcrtifuncc(rli ;  quiapcr  Matth.j.a 
bapciiinaquod  nobiscoiifccrauic,  ingrcdmuir  ianuamrc- 
gnicoL-Icflis,  &:ipfoniorienrcvcIum  (cifluincft  mcdium  : 
quialciialcs  figuncad  fiiu  ni  pcrucncrant ,  cc  vcritas  Euan- 
i,clij,&:ingicliusrcgnnplaventaccapcntur.      ^  luid.i^.f 

a  Et 


N  I  C  o  E  A  V  S    D  E    L  Y  !<.  A. 

^  Ipfl  autcm,&:c.  Id  ■■'(},o')>iquatis,  vt  dicit  Magiflcr  in  Imhrvis; 
"■«  q".nd  habtbant  v/rnmpcdcm  inagis  elcuatum  altero ,  quafi  difpone- 
>r/Ui4r  ad  ar,wulatidum  .  SlJ  hoc  non  vidctur  vcrum  :  qnia  in  llchrxo 
habetuf;  Et  itabant  fupc,  pcdcs  fuos,  ita  qnod  ytcrquepcs  vniu^ 


tbirnb 


chcruh  tar.gcbat pauimcntum ,  <ijr  fimiliier psdes  alterinj.  <^  idco  cmn 
dicitur hic ;  Stabanc  creL.l.is  Y>Qd\bm,mtelligendum  eft,id(fi,renis: 
quid  rcifefiipcr  pcdesfuos  fl.tbant. 

z  rccicquoquc  velum.  ifiud crat pcndens ad parictcm  dinide»- 
temfdnBum.,&  fin^uinfanSlorHm,  &  tempore pajfwnis Clyiilli  fcif- 
funifnitiVt  b.itetiir  Alatth.iy, 

1     Ar.cc 


llyl 


Gloford.  &  Nicolai  de  Lyra:        ii  j 


^  a    £/  ni/rtW:.TntexStur  cbcrubim  his  qiiartior  coloribitscu 
A  in  oibus  qiix  pic  agimus  a  vcncnatis  dxmonii  tclis  ^  Angc- 

lUiikaAiu,  1      "     '  *        '       ^--'  -'         "'■'- 

rcfpi 

grclTum  ifpli  fuo  dc- 


|o«t.l«.« 


c  Catt.col.  Capita column.irum,i.fiiprcm.npr.rs,pra:cord:a 
fiint  ]So6lorum,quorum  Dco  dcuotis  rot;itationibii<;,  (lcuc 
capitc  incmbra,  ita  ipforum  oia  opcra  djriganrur ,  &:  vcrbi . 
f  MJagra''.ita.  Vnofonscorriccniulta  inccruisgranacir- 
cundant.vndcEcclcliafigiiificaf,cj.a  vniusfidci  mtiniminc 

jnnumcra  clcftoruag 

»  fC«Wpriootm«U.»nd«.MortifiateniembiaTcnriquxfunt^ruperterram.  ^  ^_  Jnipa  circudat,  Vcl  CU- 

uifcj;  iudi  vita,&:  mo- 
rcs,q  multa  cogitJtio- 
nu  virtutriq;  inlignist, 
nefortedcHuant,  fir- 


r 


ornabl.^^onlrrtcmpii  a  &7by(fo;&Tntexu'i7crc^^^^^^^^  ' 

Vhscfi^^aiv.nemovc'  b  duascolumnas,  quartriginta&quinquccubitosliabebanc 
S-VteToUmiir^Tb  *"  taltiiudmisPorrocapitcllacaruquinq;cubitorum,necnon 


vtroquclatcrcorcun-  d  &quari  catcnulasin  oraculo ,  &  fuperpofuit  cas  capitibus  ^*  ma  fidei ,  &  humrlita- 

mt.cuminiarifcrmo  c  columnarum.  Malagranatactiamccntum,quxeacenulis4  '1! 'J^"^ .^;'^^^^^^ 

intcrpofuit.  t  Ipfasquoquc  columnas  pofuit  inveltibulo  s 

a  IDfntera  columiu  D«<1oic»  fienilicjt.iiui  in  leiuCilcm  primiiiuain  in.htucrunt  Ecclefiam. 


B 


nis  vtriqucpopuloin-  f 
jroitum  rcgni  c^Icftis  g 
oflcndfit,  vcquicriq;a 
lucc  lcgalis  fcictiz,  vcl 
Gcntilitatis  crrorcad 
fidcEuagclii  vcncrit. 


tc  vcro  capita  coliim- 
nariim  mnlis  ^ranatis 


Marc.8.a 


Mitt.i}.b 
luc.J4  g 
^abtunuf. 


habcac  cos  paratos  qui 

fibi  itcr  falutis  vcrbo  monflrcnt,&:  cxcmplo.  In  Rcgum  de 

|Jlcg-7b.  his columnis lcgitur:  il^i cum  venijfti ad rcgem Salomtncrritfccit 
pmneoput  eiHS,^finxit  duas  colHtnnas  dreaSy^  c. 
c  Trt^in.&iju.  Hicnumcruspteclionefignificatmagiflro- 
rQ .  Scptcnarius  cnim  numcrus  pcr  quinarium, vcl  quinarius 
pcr  fcptmarium  mulcipJicatus,trigintaquinq;  rcddiit.  Qui- 
narius  vcro  lcgc,fcpccnarius  proptcr  Ipiritu  icpcitormcm  iii 
florc  radicis  lellc  mancnte,  Euangclifi  cxprimit .  vndc  alibi 

Mitt.  if . b  Diis  quinq;  panibus  quinq;  milia  h jmmu  ,  &: alibi  fcptc  pa- 
nibusquatuor  miliahominij  pauiilenarLatur.Columnxigi 
cur  ?j.cubitori'i,fignificatdoCtorcs Euagclij duoru ccftame 
toruhcrcpfcrtafcictia.  vndc-  robis datnm  cii  noffc  myjierium 
rrgni  Dci,  tt al ' bi:  ^peru.t  iUafinfum,  vt  inteUigerent fcripturas. 
d  iiH ift  c^t.  Mulciplcx catcnanim contextio ,  &:  rctis,  f m 
Rcgum  cxpaiio  multit.iri.is  clcctoi  um  pfonas  infinuat,  qu^ 
ciim  vcrbis  Prxdicatoru  fidditcr  aufculcando ,  &:  obcdiedo 
adhxrcnt,qMafi  cipitibiiscolumnarum  rupcrpofitaretia,  &: 
fatcnula:  mitaculum  fuz  conncxionis  fpcctantibus  pribet. 

^ c     Capit. 

N  I  C  O  i.  A  V  S    D  li    L  Y  R  A. 
J     Ante  forcs   Hic  confe.fuenter  agitur  de  hn  futc  erai in  porticUy 
fcilicet de duabus  colimnis  n-Jtabdibiu .  de ^uibiis  didHm  fuit  diffufe 
3  'IS?-?*  Et  patet  fcntcniia  ex  di£lis  ibid<  m,e.vcepto  quodfequitur. 

2  litquaficatenul.&:c.columnaru.  CertueltaittcpUUcolunx 
erant  in  po>  t:cutepli.^&  id:o  dicunt  i)ic  cxpofuores  noflncomtr.uniter, 
5,  Hcet  oraculii  proprijffime  dicatur  ipfum  propitiatoria ,  eo  ^  tndc  da- 
hantur  nfponfa  diuina  quafi  defcde  Dei ,  vt  diSIiifuii  diffufe  Exo.Z'^. 
tapien  vlterius  trahttur  adfignandu  lota  domii  SanBifanBoru,  in  ejua 
fratorirpitiatwii.tr  vlterius  adftgnandiiparte  anterioretempli,c/u/t 
dicehaiur  fan£hi,vel  fa>!Ra:&  vlterins  adfignandii  ettaporticu,  to  (p 
coiungebatur  teplo,  EtinhQcfenfuloquitur  bicfcriprura,cum  aicitur: 
lit  qu.ca.  id  efltOpM  rcticulatum  ad  modum  Cdtenarum,fnpplefecit, 

3  Inoraculo.  IJ eji^inporticuvbi crant columnd. 

. 4    EC 


tcmpli, vnam  a  dextris,&  altcram  a  f iniftris.  Eam  qux  a  dc 

tFirmit««.  ^'"  roborc. 

xtris  crat,vocauitIachin,&rqu2ad  iaruam  Booz, 


gyr3  circun- 


crant  m 

data,  quia  fandi  Do- 
«llorcs  priorum  vicam' 
fideliii  ad  mcmoriam 
rcuoc.int:  corumquc 
cxcmplis,&:fcrmoncsfuosomniparteconfirmant,nefiali- 
tcr  quam  illorum  habctrcgub,vixcrint,vel  docuerint,crrct. 
s;  Ipfas  aui.qHc.  Idco dux'  iada:  (iint  columnx,  &:  ita difpo- 
ifitx,vcnobis  in -pfpcris,&:  in  adurrfis  ingrcirum  rcgni  ca-lc- 
liisantcoculosnabcdudoceat.  Nutandumvcroq,porticns 
tcpli  ct  vcflibulu  vocat',  &c  quod  lcgimus  intcr  vcftibulu ,  &: 
altarc,!ntcrporticu,&:  altarc  intclligi  dcbcre.Sccudacoluin 
nalignificat  Pr^dicatorcs,^gcntibusadprijdicandum  mifR 
funt .  Vcldcxtracolunacosfignificat,g.vcnturui-nincarnc 
prophctauerut  Dam  Secuda  vcro  illos,^  la  venifii',&:  mun- 
dum  fiiof<inguinercdemifie  tcftatur.  Ambxcolunmxfinn 
li  vocabulo cefcntur,  cii  vna firmitas, &: altcra in  roborc di , 
vt  vna  fidci,  «5^  opcris fprtitudo cudis  jncHe  dodonbus  mo- 
flrctur,&:  noflri  tcmporis  Do£tores  tacitc  notcntur,  qui  co«- 
lumn.Tdomus  Dci  videri,  &:  appellan  volunt,cum  in  li:  fir- 
mxfidciadcontcmncndasfgculi  pompas,  ac  dclideranda; 
bona  inuifibilia ,  nihil  habcanc roboris ad  corngcndos ,  vcL 
induftna:adintcIligcndos  corum,quibus  pr^funt^crrorcs » 

C  A  P. 

_  __  ____________ — . —  » .. 

4  Ec  fuperpofuit  ezs.Q^itifuper  capita  illarum  colutMnai um  eratui 
optu  reticulatum,vt habetur  5 .B^gum  J.Et  ibifuit  diffufs  expofntim. ' 
Sedquia  nonrecelome  vidiffc  in  veteri  teflMmento ,  &  maximtrbi 
agiturdetcmplixdificatione,Q)Ortculum  dicaturnifiipfumprcpitia-, . 
torittm ,  &  domut  S aHlhfan£iorum  in  fjua  eratpropitiatorium ,  ide»  ^ 
pQteJl  isiud  aliter  exponi.  ^d  cuius  i»tcUe£lumfciendum.,(p  inparietim  , 
bus  S an£lifan£iorum erantcdatx  varixfignrx,  &irantibi aliqus  M 
nwdu operii pU8ilis,ftu concatenati,vcl reticulati,  & cot.fimiie  (puf  I 
fallutnfuit  in  capitibus  iHarum  colnm^iarum,  tamen  de  aU.t  tnatcna. 
quia  iflx  columnafuerunt  de  £re,  omnes  autem  figuric  qux  apparcbant 
in  domo  San£lif.mBor»m  erant  aurex.fectindii  hoc  igittirpotrfi  exponi 
hxc  lUerafic;  Et  q.ca.  i.opus  catenafum,fat  rcticulatum  timikilli, 
qttoderat  in  oraculo,fupplefccit.  Et  fup.cas  capitibus  col. 

5  Ipfas  quoq;  columnas  pofuit  in  veftibuIo./«i  efl,in  porticu. 

C  A 1 . 


f 


E 

^i. 


fijbi>aaui . 


C     A     P.         I  I  I  I. 

^XHEcitqnoque^&c.  Altarc  holocaufli  fignificat  cos,qui  cor-. 
*•  pi.»$furi,&:animam  Dcoigncamonsconfccrant,  quorii 

{):rlaicrantiamii.bonoo}-)crc  longicudo  altariscxpnmit , 
acitud  jamplitudincm  in  chatitacc  Dcj,&:  prosimi,fpcm  in 
cxpcd.iaonc  dmiii^vi 


C     A     P. 


menti obferuantiam  nobis  tribuitur.  Qiiatcr cnim  quini  vi- 
ginti  funt.quinqueaute  funtlibriIcgis,&:qu.ituorEuagclia. 
Cu  vcro  ad  intelligcntia  ,  &:  cuftodia  legis  illuftrantcgmcia 
pucninius,viccnariii  numcru  pcrficimus:  fitq;  idc  numeriis 
in  I6gitudinc,&:  latitudinealtaris,  cii  cordacleaoru  docctc 

vtroq;tcflamcto  pcr- 
J  J  J  I  Q)  feucrantmni  huiufmo 

di  operis  ctiam  in  pcr- 
fccucionibus  fcruant, 
&:  hilancatcm  Jilcdio 


fjcati  inisalticudopr^ 
tpndit . 

b     yignti  cuhitoruti  . 
Yiccnarius  magnam 

pcrtcchoncm    indc-  -    -r^r^^   o ,   ^  ,.5 w«^„>..utat  ianiumxiio,  c^  -    nis  ctiam  in  cos  qui 

J:Jxlonganimit.uis,  peifcquuntur. 

a^iyn :crx  diledionis  fignificat ,  qux  pcr  vcriufquc  ccfta-      c    Et  de.cu.  In  dcnario  fpes.c?lcfliu  pri^mioru  ugnificatur. 

-    • ■  •  ■.       rneijci  Vncic 

N  i  C  O  L  A  V  S    D  E    L  Y  R  A. 
C    A    P.      1 J II. 


Ecit  quoquealtare  ?neum  viginti  cubitorum  lon- 

TAliastis. 

gitudinis,  &  yiginti  cubitorum  latitudinis,  & 


tUaifo, 


P F.cit  quoquc.  nie  eo»fe  fue.ittr  agitnr  dc  vafis  tninincrii,  inter 
•*■  ^«4!  tomputantuvetiattt  a!t  ri«  Etprimopctiiiur  ifloru  defciiptio. 
Stcmdaprynitur  ,iu.{dam  (p:lo7,aiij,ibi:  Et  cc  nif  lcuit.  Circaprimu 
*%,iiurprimo de ali.inibus qux cant in atrio facevdotum.  Sccundo de 
fUis  q.ix  f.re>it  intra  iefrp'i(tnM>i:  Fccit  sutcm  candclabra.Pivwo 
ergo  af>ttur  de  altari  bolocaufiinum,cum  diciti,  r. 
. 1     Fccit 


M  O  R  A  L  1  T  H  K.  " 

^fl- 'T''  ^^l"J.*""'f  •'^'"'■«^ ho!ocauftorfi,in  quo carnes  aLiIiu 
{'ttt"  cbjtiir,iofij>iiific3uicauftcritatc  pcrnitctic,  in  qua  caro 
prof  rw  1)1X0  iacnficar,^:  hfcobiatio  cafo  mcfior  c,&:  Dcq 

placcq. 


I  Fccit  quoquc.  Isindnon  /nit  concanttm,  ficut  altare  quod 
Jccit  Moyfes :  quia  non  erat portsbile de ioco ad  lccnm,  fed  erat  ir.' 
terius  de  lifpidHms  impolitts ,  fecundum  quod pnccipitur  Excdi  ZQ.  6" 
exleriusfiat  aneum, 

»  Viginci  cubitorum .  Et  ficpatet,  ^-  erat  t>mho  m^tins  Tjahare 
quodftcir.it  Mofcs,  (jttod  erat  tatu  quinq;  cubitoru  in  quadvufccundii 
longiiud:nem^&  latitudintm:  &  ftc  «reafuperior  erat  -rigintiqiiitiqut 
cubitoru.habcbat  ctiamtres  cubitos  tantu  in  altitudincifiud  ycro  hif 

buit 


plnccntior.q  uaiito  caro  /ppns  carior  hoi  qua alicna  lob  i.b. 
"PeUepro  pcll,e,&  cMa  (jH£  habct  homcdnbil  pro  anim.fua,\.  ,p  vita 
corporali  fcru.ida.  Vn  ibidc  fubdit:  Tageos  eius,&  canie,&f. 
3  r/|i«//,i.c|uadru  p^  fignat-quridpatura^.cardinal.viitutii, 

Cv 


1149     Il.Paralipomcnon 


Cap.IllI.      1156 


tiM 


vndc^qm  in  vinca  parrisfamiliaslaboranr,  denario  rcmunc 
ranrnr.  Vndcaicarequidem  cletlos  fignificat.  profignanda 
corum  vica  pcrpeciia dcccm  ciibitis  cxalcaciir . 
a  M-tre etumi.  Laiiacrii  falutarc:  quo  in  remiirione  peccaroru 
huamur.Sacerdotes.n.ineolauabani:iir,  vc  in  fcquencib.di- 
cicur,qui  omnes  ele- 


Q_uifquis  enim  fidc, 

fpc-,&:  charitare  r?cu- 

dum  quatuor  Euan' 

geliorum  doclrmara 

opera  tacic  iuliicia:, 

pcncipic,  &  mcrcedc 

arccrniEuicjE . 

g  Tria  miliametrelas, 

Miilenarius     pcrfe-  , 

d:onem     flgnjficac,    -fDeioautem 

quia    denarius.qua-  «rdinet. 

dracum  folidum  fa- 

cit .  D(,'cics  cnim  dc- 

ccm,  cencum  feciunc 

qui  cd  quafi  quadra- 

tafigura,  fcd  plana, 

fcducin  akitudinemi  E 

furgat ,  &  folida  eS- 

ciatur,  multiplicacc- 

tum  per  dccem  ,  &c 

fiuncmillc.Quonu- 

mcro  fiabilis  ,  &c  m- 

fupeiabilis  ,  6c  vcluc 


fbatos. 


mth 
( 


trarcnalct.undeinReganidjcicur,  Crofptudoautiiiseristrm  D 
ff/cMJWTj.GrolfKudoUiceris^firniica^cftuirtutis .  Triuv  cia.  j.llcg.7£l- 
j-ii:,q,a  roborc  fidei,fpci,Cv  diicdiois  pccj^cio  baptifnii  munic' 
f  Torrn  vaflitas.  GrofIitiido,quam  loicphusquatuordigito 
rum  clle  dixit.dcmonltrans  qna;  f uit  m.agnitudo  palmi.Idc 

autchxc  fignififfanc. 

f  Vel  cubitorum. 

a  decemcubitorumaltitudinis.  Mareetiamfufiledecemcubi-  ' 

a    f  Vt  totus  otbi.i i.uacro viia;  fignajerur  elTe luundandus. 

b  tisalabiovfqucad  labium  rdtundum  pcrcircuitum.Quin- 
•^  quecubitoshabebataltitudinis,  &funiculustrigmta  cubito- 
rum  ambibat  gyrum  eius.  simihrudo  quoque  boum  erat iub 
^  tcrillud.tEtdececubitisquardamcxtrinrecusciElatur?,  quafi  » 

a  THi  funt  i2.Apo!loIi,t«:  cotum  vicaujj,  qui  mnre  impofitum  portant ,  cum  iniunftum  Cbi  euan- 
gelizaiidi  oflicium  prompta  deuotione  perliciunt  ,  8c  in  liuadrati  orbis  pariibus  iidem  Cmfti  Tri- 
nitatis  aihuunt. 

duobusverfibuslabium  mariscircumibant.  t  Bduesautem  3 

erant fufiles ,  &  ipfum  mare fuper  duodecim  boues  mipofitu 

erat,quoru  tres  refpiciebant  ad  Aquilone,&  alij  tres  ad  Occi- 

dentem.Porrotres  alij  Meridie,&tres,c[,reIiquierantOrien- 
« temjhabcntesmarefup^erpofitu.  rofterioraauteboumeranc 
f  intrinfecusfubmari.  porroWaftitaseiushabebatmenfuram  4 

a    t  Guftus dominicx  paflionii .    b  f  Aperta  claiitas  telurreftionis.   f 

palmi,& labium  illius  erat quafi  labium  calicis,  vcl  rcpandi  li- 

a    f  In  B.cgmn,duo  roilia  batos.    b  fvJunmodoha:conchaE  iaftxfuerunt ,  in  Regum  pleniui  lcnptumel. 

g  liicapiebat(^;  tria'miliarmetrctas .  Fccitquoq;  conchasdece,  tf 
i' &poluitquinqueadextris,  &:quinqueafiniftris,vtlauaretia  7   qu.idrata    uiftonmi 
eisomnia,qua:inholocauftuoblaturierant.  Porroinmarifa      confcieptia  fignatur. 
k  cerdotes  lauabantur.Fecic  autcm,&  candclabra  aurea  decem  ^  ch^mm^ucrc?",'lia.bi^^ 

Sic  clectorii  animus 
nullatcncationeaftaCH  rcfiicudinisinclinatur.  Capitmare 
tria  milia  mctretas ,  cu  baptifmi  facramccu  in  fidc  trinitatis 
datUjin  feablucis  contcrt  omnium  ren^itlione  peccacoru. 
h  Fecitquocjue  conchas.  lnKc^uizxFcc!t(fuo(jUcdecemliAteres 
tineos .QHAd/agiiita  batoscapiebat  /«'  er  vnu  f .  Eratq;  qtatuor  cubito- 
rum.Singidos  cjuoque luteres perfmgulus  decem  bafes  pofuit,&c.  A- 
pofloli ,  &  Apoftolici  viri ,  qui  pcr  boues  mare  portantes  fi- 
gnant,per  bafcs  quoq;  portandis  lutcrib.  pparafas  exprimii 
tur,ficut  ipfl  luteres  baptifmu  fign.uit,  que  figurabat  marc. 
Oia.n. in  eis,qu2  in  holocauitis  oblaturi  crant,facerdotes  la 
uabant .  Holocauflu  autcm  dni  oninis  fidclium  multitudo 
poteft  intclligi,qux  ab  ipfo  baptiz.uur  in  aqua,iS<;  igni.Sicuc 
ergo  faccrdotcs ,  qui  in  mari  Iau3nt,eos  fignant,qui  per  ba- 
ptifmu  confortes  fimimi  facerdotis  efficiuntur,  ita  holocau 
fla  eoldem  cxprimunt ,  cum  poftablutioncbaptilmi  gratia 
implcnlf  fpirituali .  Lauatur.n.in  lutere  hoIh2,cum  fidclis  ^ 
funditUi  aqua  bapcifmi .  Otfcrtur  iw holocauft u,  cum  p  iiU'' 
poficionc  manus  cpifcopi  accipicdonumfpiritus  fandi. 
i  Et  pofutt  tfiiinijue.  hi  vcraque  parte  tcpli  politjc  funt  bafcs  lu 
tcru,vt  vtriq;  de  populofacri  foncis  gratia  detignareturclfc 
pandcnda.Et quinque funtin  vtraq;  p.irtc , vt  Ucut  in cxpofi  p 
tione  maris,  qa  quinque  cubitis  altu  cile  ia  diximus,demon 
ftrarct  typice  vniueria,q  p  quinquc  fenfus  corporis  delique 
rat  pcr  lauacru  baptifmi  clle  remittenda .  Sicut  crgo  in  vno 
m.ari  duodccim  bobus  ftiperpofito  vnitascxprimit^baptif- 
maciSjC)  p  Apoflolos  totoerat  orbcprardicanda.itaecper 
duos  ordmcs  luccrii  myftice  oiidicur ,  q.a  Gecilicas  cu  Iud(ja 
invnufidci  pforciiaper  bapcif macis  vnda  erat  procreanda. 
k  CandeUbraunre».  Diuinacloquia,qua?IuccfapK.-ntia:pro- 

^  f  erunt. 


ftdl  fignificanr,  co  o, 
fintmcmbra  vcrifa- 
ccrdotis .  Rc6tc  au- 
tcm  hocvasmaredi 
citurin  memoria,  f 
maris  rubri,  inquo 
cxcindisAcgvptiisec 
Jibcraco  populo  Dci, 
bapcifini  forma  pra:- 
cefiic .  Jj.iptilmus  ue- 
rouice  nobismundi- 
cinm  queric  in  hoc  fc 
culo  ,  &uic(j^cerns 
gloriam  ,promiccitin 
uicuro.  Vndcmare. 
deccm  cubitorum  a 
Inbio  ufque  ad  labiii 
ede  pcrhibetur ,  quia 
dccc  pricccptis  om- 
nia,  qux  faccre  debe- 
mus  ,  cxprimuntur. 
Dcnario  quoq;  mcr- 
ccs^eneficioru  ligni 
ficitur,  cum  in  uinca 
iaborantibus  promic 
titur.  Erat  ergo  mare 
deccm  cubicorum  a 
labio  ufquc  adlabiu, 

quiaa  primo  b.iptizaco  in  nomine  lefu  Chrifti  vfque  ad  vl- 
timum  omnisfidciium  chorus  vnam  vcntatis  viam  ingre- 
dijiS^communcm  i  dominocoronamuiftitixfperaredct. 
b  £luinque  cubltos  habebat.  Quia  quicquid  vifu,auditu,oIfathi 
gulf u,taduv_e dclinquimus,  tocii  in  bapcifmo rcIaxacur.Sed 
non  fuilicit  pcencoru  remiflio peccacoru ,  nifi  quifque dein 
ccps  bonis  o|?ib  iftitcrit.Alioq.n  d!aboI',q.cxierat  multipli- 
cius  rcdit,^  tjut  hois  nouiflima  pciora  pnorib.  vnde  addic. 
c  Funiculus  trig  iita  cub.  Hoc  crt,  difciplina  c^lcftm  prxcepto 
rum,quaanoUrisvoIuncacjbus  religamur.vnde.  Funiculus 
tripkxdifficilerurnpitur ,  quia  obfcruancia  mandacorum  Dei 
incordibus  fanctorum  hdc,fpc,  &:dilcctione  fuperna;  retri- 
butionis  firmata,nuila  poteft  aduerfitatc  diffolui. 
d  Et decem  cubiiis ,  Scuiptura  fubter  labium  circuibatillud 
dcce  cubitis  ambiens  marc .  l>uo  ordincs  fculpturarum  hi- 
Itriataru  crant  fulilcs.  cum  pra;di£tii  fit,  o,  rcfticula  triginta 
cubitoru  m.nre circuierit,& nuncaddatur',  q,  fculptura fub- 
tcr  labiu  poiita  decc  cubitis  ambierit,patet  cj,  vas  erat  in  mo 
du  phiai.Erep3nduacd!ffufum  atrigintacubitis,  quoshabe 
bat  a  labio  vfquc  ad  dcccm  c  oardtatu .  Sculptura  autcm  hi- 
ftriataclt ,  qucE  hiftorias  rcrfi  imitatur .  vndc  pcr  iculpturas 
hiffnatasquib.  marc  circundatur  cxcplapriorutempt)rum 
dchgnantui  ,vt  vidcamus  quib.operib.fancti  Deo  pLicueruc 
ab  initio,  quanta intelicitate  ^ptcr  fcelcra pcrierunt  le^bi. 
c  Vofleriora.  Ciuia  qua  mcrccdc  pr^dicatores  in  perpctuum 
doncntur,Dci  examinc  difpoiicu  efl,fcd  nobis  adhuc  occul 
tucit.  quib.  hoc  occultiicile  non  pot.quod  omnis,qui  bap- 
tifmum  ad  lalutcm  accipit ,  fidem  ,  fpem.^x:  charitatem  dcc 
hcic,  nechnehiscribuS  virtutibus  opcrari,vi;Iadf.ilutein- 

trare 


N  I  C  OLAVS  DE  LYRA. 

huit  vigiijt!  cubnos  in  longituduie ,  &  vigmti  in  laiitudine ,  &  dcce 
in  altiiiidinry& /ic  areafuperior  habebat  ^nadringentos  cnbicos.Va 
tet  etidm,quod  oportebat  habi  re  afccnfurn  ad  h  oc  altare^  aliterfacer- 
dotes  non  p^jfcnt  defper  rnin'.flrare,iUe  tamen  ajcenfus  eratftnegra  ■ 
dibusper modum eletiationis  pautatim afcendentis a longinquo,Jicut 
plenius didum  fnu in  Exod.  cap.io. 

I  Marc  ctia  fuiilc  decem  cubitis. Z^/c  confequenter  agitur de  ma 
n xnco in  qm  Uaabantur  facerdotesl.  ^ecundo deluteribus  in quo la- 
uabantur  holVu  njfcrend£  ibi .  Fccit  quoquc  conchas.  Snia  ifi^t- 
rumpaniim pjn i  tx diclis.  }-i\f'g-7.':.  vbi  diifufe  fnit dHJtm  de  di^ 
fpo/itiunehnus  v>aris,  cjr  Ulcruru .  tamen  de  hocaliqua  jpauca  funt 
hic  expojteoda. 

*  C<uafiduobusvcrfibus.  ideft,ordinihus. 
i  Labiii  maris .  T^m  efl  intelligcdu ,  cp  lili  duo  ordines  cdaturaru 

M  O  R  A  L  I  T  E  R.  auftcritas p'oepitenti.t  non  eft  Deo placita,  nili anucxa heac 

t  ^ie.c.al.  p  qit  fignificatur  implctio dcce  madatorij ,  Pcr       qur.drafura  virtutis  cum  impletione dcce  mandatorum.C^ 
\oc  igit', q, aicatc holocaufh  fuit  ficdifpolicu  ,  iigni  ficat,c^      terorum autcm  expofitio  myftica pofita  eit  j.Rcg.^.cnp. 

aultcutas  Tom.a.    •  OO  \Voft 


elfent  inxta  hbia,  quod  erat  infujierioripartc  maris,  fed  erant  verfus 
inferiore parte,ficutfu't ojlinfum  j.  B^g.  Scd  dicuntur  hic circimire 
Ubiim,  quia  procedebMt  in  circttmtu  maris  verfus  partem  inferio-m 
rem,ficut  &  Ubium  circuunbat  in  parte  fuperiori . 

4  Porro  vafticas  eius,&:c.  idcfl,fpi[fitudomaris. 

5  Habebac menluram.  j.i^eg.t/infK»-. Trium  vnciarum.  E{ 
dicendum,qiiodeademefirHtnfiira,ftcutib!pleniusfuitdi6lum. 

6  Fccic  quoquc  coiichas.  tdefljutcres .  Et  vocantur  bic conchi(  a 
concaMitate,(jUia  luteres  erant  tnterius  concaui. 

7  Er  pofuic  q u inque.  f.refpeciu  maris  tenei,  quod erat  in  medio. 

8  Fecicau.&cand.  H;c confequcnter  agiturde aliquibus ^  qerant 
intra  teplu,f.in  illaparte,qux  dicebatur  fan£la,vcl  fan^u .  Scio  rc- 
uertitur  ad  aliqua  qua  erai/t  extra  teplu,ibi.  Fccic  cc.  Circaptimum 
dicitur.  Fccic  auc&cand.&TC.  i.fecundum  fimHitudine  candeU' 
bri,q4fecit  Mofcs,de  cuiuf  fa^ura,et  forma  dt£ft{fu/t  diffufj  Exo.i  5 . 


A 

pr>l«n.iiSb. 


ItabKasQf. 


infra* 

Ior.74. 


B 


lUbbanut. 
i.per.i.b. 


iiji       Glof.orcIi.&Nicolai(JeLyra. 


11)1 


fcnmr.vndr.  iM^rma  prdhus  meis  i^erbm  tHH,'&  lu.&c.  Hinc 
Salnmon  ait.i^^j»*  W»</  ri*  wcrr-iacit,  <^  lex  lnx.  Bisq.na  fiinc 
c5dcUbra,quia  quinq;  fiint  Icgis'a:cris  volumina.in  quibus 
«:  r^n  vrteris rcJbmcr!  fcricscoplediturquinq,  fccuh  ctn- 
tj-s .  <  ;^Mnqi!eadcxrr.s,&;quinq;a(ininrisponunf,cupoft 
incanvmonc  domi 


*t 


ni  cidcm  fcnprura 
yrriqiic  populo  com 
i    ■        ,  vc]  cu.ingc» 


!;..>  ,  .-na  fipuris  o- 
(^end:nir,  qux  quon- 
dan>  unttalitirani  0 
Jum"  inti 
pac:!batur 


fccundiim  fpccie  qun  iufla  crant  ficri,  &  pofuitca  in  tcnipln,  , 

1    T'n  tesuiu  lii:gu!iri  nuine.o  E:  mc nlim  (iiper.quam  ponereniur  pincs  propofirionis  aurci«n>. 

quinquc  ;i dcxtris,  &  quinqac a iiniftris .  Necnon ,  &  mcnfas  * 
dcccmj&lpofuitcasjn  tcmplo,  quinqucadcxtris,&quinque  j 


^Hxicrins  atrmni. 

Fecitctiaamum  ♦ 

libus  dicitm:Non  ' 
riul  biu,&€xt. 


VZdTclil  ^  *fi"»ftns>  phialasquoqucaurc.iscentum.  ] 

O  '  *■  »    THxiyijni  inatcfijuecarialiiiin  fianificat  guib 

r.  potii  irobiilo<;ui<iaafirpiritaai:bu>,lcd(ju]licin 

a    "Knnoru&menfiu  ^  facerdotum.&tbaTilicamgraudcm  ,  &oftiain  ba(ilica,qu.T  l 

^^'^ro^SZ^^,  '  texic^rc  .   Porromarcpoluit  inlatercdcxtrocontraOricn-  ^ 


a    fVclciim.    b    1'A.ifiir:ip'Cidos  dne;eia!tarsh'5!oc?uli .    c  fFiiriinii!»qtt*«» 
ca.nck  v.rtimarum  dc  lauarjis  tialicrcntiir,&  ad  cfiMn  hcininuin  ort.-rrcmur  . 

tcmad  Mcridicm  .  FccitautemHiramlebetes,&i  crea^ras  * 


a    tAdoftVtenda  li&amtiu 

&phialas,  & 

a    f  Pr.ixlicatofcs 

cftcdiumnasd 

a    fSiciit  fupta . 

reiia'cula ,  qu:c  capica  tcgcrentfuper  cpiftylia .   Malagranata 

a    fSicut  fapra . 

quoquequadringcta,&retiacutaduo,itavcbiniordincs,ma- 


quam  ad  vafa  dotni 
ni  porxanda  failas  cf-    ^ 
fccrcdibilccft.  Plu-    f 
falcni  vcro  numcru    g 
pro  !inu,ulari  pofuic 
vfitato  morc,  vcin 
Icfu  Nauc.  Filii  nMtcm 

Ifr^rl  prxMiirifdti  [nnt 
manditum  ,  &  TfKr- 
fiMiTht  de  anafhema- 
te.  cum  Achaz  folus 
hoc  fcccric .  Vcl  quia 

pancs  propofition/s  folcbant  antc  fabbarhum  coqui,vt  mox 
infabbathoproponcrcntur  inmcfajjipout  oiis  .  Potuiccfx 
ficri ,  vt p.incs noui  nouitcr coch lilis  mcnlis  imponciecur, 
ibiq;  nodc  illa  fcruarcnf  opcrti,  doncc  piimo  niane  ablacis 
veteribusfupcrmcnfjm  ,ppoIitionis  poncrenc'calidi .  Scd 
ficuc  vna  mcnfi  duodccim  pnnib.  onuf^a ,  vnanimcn  tocius 
fcr-pturxpcordiaapoflolica  nuthoiicatc  munitam  (ignifi- 
cat.  Itadcccmcnficaurcc^diuinarlcgis  ^phetarueloquia, 
qua:  rcfcdionc  nobis  vcrbi  Dei  qua!i  pancs  ^politionis  of- 
krunt,  vt cxcpla  fidcl;u  politorfi  quali  in  fc  valoi u  Dei  cla- 
ritate , &:  niir.Kula propununt .  Mcnfa  aurea  facra  fcriptura 
cft  lpiritu.nl;s  fcicncixclaritatc  fircunda.Dequa  Pfa.  Varafli 
(inquit)  i-i  co>ifi>e£lKmcomei:famadHeffHsivstquiirtb><lantmt.  Pa 
ncs propoficionis  funt  dodorcs  fandb,  quorum  opera  nobis 
velut  vbcra  falutaria  ad  cxcmpla  vitx  piopoUca  funt. 
b